Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus ; omnium SS patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum"

See other formats 




Google 





This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 


It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 


We also ask that you: 


- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 


athttp://books.google.com/ 









{της ήν aiu iL. ' .. d 


PATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 


ινε LATINORUM, 8IVE GRFAECORUM, 
. QUI AB /£VO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII IIl (ANNO 1216) PRO LATINIS 
ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1499) PRO GR/ECIS FLORUERUNT. 


RECUSIO CHRONOLOGICA 
" — OMNIUM QUA EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC.E TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 
ECCLESLE SAECULA, 


JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS INTER 8E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PRERQUAM 
DILIGENTER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; 
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS SACULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORRS ALICUJUS 
MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DOMATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TERXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET 
TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- 

RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO 
AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS8, AMPLIFICATA ; 

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, OHRONOLOGICIS, 
STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICI8, ANALQGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, 
LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA BINE ULLA EXCEPTIONE ; 88ED PRA- 
SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, quo coNwsuLTo, 
QUIQUID NON SOLUM TALIS TALISYE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 
OMiBSSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTURAZE 
SACRAE, £X QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM 
SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S8. SCRIPTURA VERSUS, A PRIMO 
GENMESROS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. 

EDITIO ACCURATISSIMA, CARTERISQUE OMNIBUS PACILE AMTEPONENDA, SI PRRPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS 
CHARTA& QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM 
NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM 
IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET M88. ADOMNES ΑΤΑΤΕΘ, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE 
PERTINENTIBUS COADUNATORUM. 


SERIES GR/ECA 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES, SCRIPTORESQUE ECCLESLE GFUECJAE 
A S. BARNABA AD BESSARIONEM 


ACCURANTE J.-P. MIGNE, 


BIBLIOTHEC/EE CLERI UNIVERS/E 
SIVE 
CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTI/E REGGLESIASTIC/E RAMOS EDITORE 


——ÁÁildlllllip- («Em —————— 
PATROLOGLE£ GRAECA TOMUS XXIX. 


S. BASILIUS C/ESARIBNSIS BPISCOPUS 





, PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET 1.-Ρ. MIGNE SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 191. 


: 1886 





Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Asniéres, 27.3.85. 


— 





TOY EN ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ 


ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, 


APXIEIIIZKOIIOY KAIZAPEIAZ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ, 


ΤΑ EYPIEZKOMENA ΠΑΝΤΑ. 


S. P. N. BASILII, 


CASAREJE  CAPPADOCLE ARCHIEPISCOPI, 


OPERA OMNIA QUAE EXSTANT, 


VEL QUAS SUB EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUR, 


AD MSS. CODICES GALLICANOS, VATICANOS, FLORENTINOS ET ANGLICOS, NECNON AD ANTIQUIORES 
EDITIONES CASTIGATA, MULTIS AUCTA : NOVA INTERPRETATIONE, 
CRITICIS PRAEFATIONIBUS, NOTIS, VARIIS LECTIONIBUS ILLUSTRATA, NOVA SANCTI 
DOCTORIS VITA ET COPIOSISSIMIS INDICIBUS LOCUPLETATA, 
OPERA ET &$TUDIO 
NMemaehoruma ordinis saneti Benedicti e eongregatione 8S. NHauri. 
ACGCURANTE ET RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 
BIBLIOTHECAEE CLERI UNIVERS/E , 


SIVE 


CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE. 


—-————D-0-0-«——— —————— 


TOMUS PRIMUS. 


6.99 
εσφου 
ος €* 
e 
φ66υ 
« 
ο 
36 


PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES , 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 121. 


1886 









MES 
ο... 
« ) "i . ^ ε 1 4 . & / 


ο. V. dC .. 


PATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 


SIVE LATINORUM, SIVE GELECORUM, 
. QUI AB -£VO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII Ill (ANNO 1216) PRO LATINIS 
ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1499) PRO GR/ECIS FLORUERUNT. 


RECUSIO CHRONOLOGICA 
" — OMNIUM QUE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 
ECCLESLE SAECULA, 


| JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS INTER 8E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM 
| DILIGENTER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; 
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA& TRIBUS NOVISSIMIS SACULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
DETECTIS, AUCTA ; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORRS ALICUJUS 
MOMENTI SUBSRQUENTIBUS, DOMATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET 
TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- 
BIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORMATA; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO 
AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS8, AMPLIFICATA ; 

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, OHRONOLOGICIS, 
STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICI8, ANALQGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, 
LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PRA- 
SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, 
QUIQUID NON $O0LUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM 
OMiSSO,IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTURAZE 
SACR/E, £X QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM 
SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 6. SCRIPTURAE VERSUS, A PRIMO 
GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI 8INT. 

EDITIO ACCURATISSIMA, CARTERISQUE OMNIBUS FACILE ANMTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTRRUM NITIDITAS 
CHARTAR QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFRCTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM 
NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGLE DECURSU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETII EXIGUITAB, PRJESERTIMQUE Ι8ΤΑ COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM 
IN NOSTRA BIBLIOTHECA,EX OPERIBUS ET M88. AD OMNES /ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE 
PERTINENTIBUS COADUNATORUM. 


SERIES GR/ECA 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES, SCRIPTORESQUE ECCLESLE GFLECAE 
Α S. BARNABA AD BESSARIONEM 





ACCURANTE J.-P. MIGNE, 


BIBLIOTHECUE CLERI UNIVERSJE, 
SIVE 
CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE RECCLESIASTIC/E RAMOS EDITORE 


— ÀÁÁEBD-.O- ————— 
PATROLOGLE£ GRAECA TOMUS XXIX. 


S. BASILIUS C/ESARIENSIS BPISCOPUS 





, PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE DU MAINE, 187. 


. 1886 


Clichy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictà Bac-d'Asniéres. 27.3.85. 








TOY EN ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ HMON 


BAXIAEIOY, 


ΛΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΛΠΠΑΔΟΚΕΙΑΣ, 


ΤΑ ΗΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ. 


S. P. N. ΡΛΡΙ 


CASAREJE CAPPADOCLE ARCHIEPISCOPI, 


OPERA OMNIA QUAE EXSTANT, 


VEL QUAE SUB EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUR, 





AD MSS. CODICES GALLICANOS, VATICANOS, FLORENTINOS ET ANGLICOS, NECNON AD ANTIQUIORES 
EDITIONES CASTIGATA, MULTIS AUCTA : NOVA INTERPRETATIONE, 
CRITICIS PRAUEFATIONIBUS, NOTIS, VARIIS LECTIONIBUS ILLUSTRATA, NOVA SANCTI 
DOCTORIS VITA ET COPIOSISSIMIS INDICIBUS LOCUPLETATA, 
OPERA ET STUDIO 
Memaehorum: ordinis saneti Benedieti e congregatione 8S. NHauri. 
ACCURANTE ET RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 
BIBLIOTHEC/E €LEBRI UNIVERSE, 


SIVE 


CURSUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE. 


—— — 0-050 -«———————————— 


TOMUS PRIMUS. 


PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES , 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSÉE DU MAINE, 127. 


1886 





ELENGCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QU/£ IN HOC ΤΟΝΟ XXIX CONTINENTUR 


S. BASILIUS C/ESARIENSIS EPISCOPUS. 


 Homilie in Hexsmenen. Col. 43 
— in Psalmos. 90'l 
408 


Contra Eunomium libri quinque. 





* 











—X 











VITA S. BASILII MAGNI 


ARCHIEPISCOPI CAESARIENSIS*. 


Propositum mihi est in hac pertractatione quid gesserit et scripserit S. Dasilius, obser- 
vato quam accuratissime potero temporum ordine, exponere. Ordinis enim in rebus gestis 


enarrandis tanta virtus est, ut non solum facilius animo 


percipiantur, dum suum quaque 


locum decenter tenent, sed etiam pretii plurimum accedat aut decedat, prout apte secusve 
collocantur. Permulta sunt, quorum consilii ratio penitus latebit, si a suo divellantur tem- 


pore ; alia laudem longe exiliorem, nonnulla etiam difficiliorem habebunt excusationem. 


Quin eüam recte facta vim et naturam amittunt, ac. virtutes 


nonnunquam invertuntur, si 


quis eventus loco non suo narretur. Charitas Basilii, qui patrimonium et initio monastici 
instituü, et decem post annis, gravi urgente fame, distribuit, magnus esse navus videtur 
in severo paupertatis legislatore, eumque arguere, quod non statim se omnibus rebus nu- 
daverit. Sed si matrem Emmeliam grassante illa fame obiisse demonstretur, accepta illius 
morte hereditas, ut mos erat temporum illorum, et statim in pauperes eífusa, promptum 
Dasilii ad omnia projicienda animum declarat. 

Hoc unum de multis exemplum affero, ut neminem deterreat legendi et investigandi la- 


bor. Suscepta enim hujus vitae scribendze ratio, 
dis sepe versatur, non tanta voluptate in le 


fluens narratio. Non tamen, ut equidem opi 


propterea quod in obcuris rehus explican- 


gendo retinet, quanta libera et sine salebris 
nor, officient obscurae difficilesque quzstiones, 


in quibus interdum morabimur, quonimus germana Dasilii effigies ante oculos . epicta ver- 
setur. Uunicuique in promptu erit eximia llla pietas, tot natur? dona, tot doctrinz orna- 
menta in latebris recondens: summa charitas ne in so:itudine quidem discedens ab augen- 


Jis. Ecclesiz utilitatibus, in sacerdotio autem inter 
Ecclesie, sed pluribus aliis regendis, imo pacificandis 


perpetuos et graves morbos non uni 
totius orbis Ecclesiis intenta : ani- 


mus in amplissimo gradu et summa fama celebritate demississimus, in defendendo episco- 
patus jure magnus et sublimis, in colendis amicitiis omni humanitate expolitus, facilis ad 
deponendam offensionem, semperque ad placandos homines non amicos paratissimus : in 


propriis contumeliis summa lenitas et mansuetudo, 
totum orbem famosos libellos silentio pér tres annos perferena : 
Christi injuriis animi fortitudo et constantia, quam 


teterrimas calumnias et sparsos per 
in. defendendis autem 


non ezxsilii, non mortis pericula, non 


ullius potestatis metus a veritate palam et aperte predicanda deterruerunt. 


CAPUT PRIMUM, 
I. S. Basilius Casarec nascitur.II Idque circa 
anum 329. 111. De illiusavis. YV De patre Ba- 
silio el matre Emmelia. V. Basilii sub avia 
Macrina acdeinde sub patre puerilis institutio. 
VI. Cosaream Ca padocum mittitur ud studia 
literarum, idque is rationum momentis probatur. 


I. Sanctum Dasilium Czesarezin Cappadocia na- 
lum esse discimus maxime ex Gregorio Nazianzeno, 
quieum nominatim (a)Cappadocem appellat,seque 
et Basilium dicit(b), cum ex eadem patriain diversas 
regiones discendi causa abiissent, rursus Athenis 


(a) Naz. ep. 6. (b) or. 20. 


velut ex composito coivisse. Ipse Basilius non ob- 
scure declarat natum se esse (Φε4Γθῷ in homilia 
in Gordium marlyrem, n. 2. Patriam suam in epi- 
stolis 76 et 96 appellat Cappodociam. Sed tamen 
hujus nominis houorein ipsi etiam Ponto defert. ll- 
lius pater Basilius, etsi ssepe in Cappadociam ve- 
niebat,pracipuum tamen in Ponto domicilium col 

locaverat; siquidem Macrina noriens ait apud Gre- 
gorium Nyssenum (c, patris sui famam extra Pon- 
tum diffusam non fuisse,satisque illi fuissein patria 
decus assequi. Basilii frater Gregoriux patriam 


(c) Vit. S. Maer., 192. 


*" Auctore Domno Prudentio Marano, qui, Juliano Garnerio jam anno 1725, die 3 Junii, defuneto, edi- 


uonis absolvendz curam suscepit. 


PATROL. Gh, XXIX. 


S 
Y 


vi 


PROLEGOMENA. 


agnoscit Pontum, ibid. p. 182. Narrat Basilius in A aliquanto fuit Gregorio Nazianzeno (c), qui cum in 


epist. 51 se cum mullis in patria Deum timentibus 
insolabiliter doluisse, quod Dianius formul» Cun- 
stantinopoli allat; subscripsisset:patriam appellans 
Pontisolitudinemin qua tunc delitescebat. Cumque 
aliquando sese ex hac soliludine ad Gregoriuimn, 
Nazianzenum contulisset et apud eum moraretur, 
sui illum fratres amicitiam et patrium commemo- 
rantes (a), veluti profugum quemdam revocare co. 
nati sunt. Prepositum quemdam pagorum in Ponto 
appellat patrie prepositum, in epist. 87. 

Hac testimonia in speciem pugnantia si inter se 
conferantur, plus equidem Gregorio Nazianzeno 
tribuam,qui Basilium Cappadocem appellat, ante- 
quam ullaei necessitudo cum Cappadocia intercede- 


lucem patre episcopo editus sit,citius nasci non po. 
tuit anno 328,quo ipsius pater ordinatus est,utpote 
mortuus anno 373 exeunte aut ineunte 2374, emeri- 
lis in episcopatu quadraginta quinque annis. Jam 
vero Gregorium in episcopatu palris natum esse, 
etsi mirum id et prorsusinsolitum videtur,nec cum 
legibus ecclesiasticis valde consonum,clare tamen 
perspicitur ex his Gregorii ad filium verbis (d) : 

Οὕπω τοσοῦτον ἐκμεμέτρηκας βίον, 

"0σος 9130s θυσιῶν ἐμοὶ χρόνος. 

Nondum tot annos vita percurrit tua, —— 

Quot ti in sacris sunt jam peracti victimis. 
Frustra Gregorii ortus ad primos episcopatus men- 
ses referatur. Ne sic quidem difficultas winuetur, 





ret, preter eam quam nalura conflaverat. Nondum p cam Czsarium fratrem Gregorius habuerit natu 
enim episcopus erat aul presbyter.Litteris quidem — minorem. Baronius exaggerationem in verbis Gre- 
Casarec operam dederat; sed id tanti non erat,cur gorii suspitatur; sed sine ulla prorsus ratione. 
Cappadox diceretur: 8119 enim urbes pari jure Ba- — Papebrochius pro θυσιῶν legendum conjicit ἐτησίων 
silium sibi vindicassent. Aliud ergo cause non vi- aul δὶς t&v ἐμοὶ χρόνος. Sed satius est cum Tille- 
detur exstitisse cur Cappadox diceretur, nisi quod  montio fateri legem ecclesiasticain de continentia 
Casares in lucem editus fuerat. At faciliusest ex- episcoporum nondumin omnibusomnino Ecclesiis 
plicare cur Pontum patriamappellet Basilius,quam-  viguisse, quam apertissimum locum ejusmodi con- 
vis natus in hac regione non fuisset, Hac enim pa-  jecturis attentare. Probabilior esset difficultatis 
tria parentis el avorum : ibi pater domiciiium ha-  solvendse ratio,si Gregorius,qui anno 335 baptisa- 
bueral : ibi nati fuerant Basilii fratres : ibi nutrici tusest, et inter sacerdotium ac baptisma aliquod 
traditas alendus:ibi prima illius et pietatis et litte — temporis spatium interposuit, in presbyteri gradu 
rarum tirocinia : ibi dilecta solitudo, in quam se dici posset aliquandiu ministrasse,etad hanc digni- 
receperat.Tot ergo nominibuahuic loco obstrictus, tatem anno 327 pervenisse. Sed hujus rei nullum 
non immerito illum instar patrie habebat.Sic Gre- |, exstat vestigium. Plura vide apud Tillemontium, 
gorius Nyssenus locum, in quo quadraginta mar- ΄ not. 4, in Greg. Naz. Basilius ergo, qui aliquanto 
tyres passi fuerant, patriam suam esse dicit quia post Gregorium in lucem edilus est, circa annum 
patrum suorum patria erat, tom.IlI, p. 500. [Idem — 329 natus videtur ; et cum senem se esse dicit (6) 
in oratione in S. Theodorum, p.585, Amaseara illius anno 374, id non tam illius annis tribuendum 
patriam vocat,quia,martyris, inquit, patria locus quam perpetue cuidam ipfirmitati,qua ab ineunte 
est pesstonis. Quin etiam ipse Basilius Armeniam — setate incepit, ac postea poenitentie et sacerdotii 
appellat patriam inepist.222,n 3,ubiaitseexvariis laboribus et novis supervenientibus morbis sic 
peregrinationibus redeuntem invenisse in patria accrevit,ut inipso setatis robore senex videretur(f, 
uonnullos, qui vitam monasticam profitebantur: ac dentibus careret annos natus 46. 

quibus verbisEu-tathium Sebastenumdesignat.Mi- ^ III. Paternum genus Basilius e Ponto,ut testatur 
rum autem non est Basilium Cesares natum esse, | Gregorius Nazianzenus ,g),maternum ex Cappado- 
quamvisipsius pater precipue in Pontodomicilium cia ducebat. Quanquam Gregorius Nyssenus, cum 
habuerit. Am;.leenim possessiones,quasinCappa- — quadraginta martyres in eo locolaudaret,ubi passi 
docia habebat. sepe illum Cesaream traxerunt οἱ fuerant,id est Sebastie in Armenia, hanc majorum 


diu in hac urbe detinuerunt, adeo ut illius et Em- 
melie preclare facta Gregorius inter Pontum οἱ 
Cappodociam divisa fuisse testetur (5). 

Η. Natus est Dasilius circa annum 329, ique 
salis quadrat cum illius litterarum studiis,que an- 
no 355 exunte absoluta fuerunt. Non enim patitur 
eximia illius ingenii acies, quee mature disciplinis 
liberalibus ceepitexcoli,uteum,cum rediit Athenis, 
annos natum fuisse plusquam viginti septem existi- 
meinus.Sed alia subest longe gravior ratio. Junior 


ο) Ep. 8, n. 1, p. 80. 
ij Or 90. 
. 93. 


suorum patriam esse asseverat, sive quia inde in 
Pontum aut. Cappadociam transierant, sive. quia 
olim Sebastia Cappadocia attributa erat. 

Erat autem utrumque illud genus militaribus, pa- 
latinis et municipalibus dignitatibus insigne,ac di- 


. vitiis et opibus, et excelsis thronis ac eloquentia 


fama clarum (A) ; sed pielate ac religionis studio, 
et rebus pro Christo forliter gestis longe clarius. 
Nam maternusBssilii avus vita et bonis pro Christo 
spoliatus ab imperatore fuerat(i). Avi autem pater- 


Ep. 2392. 
(p ος. 30, 
(^) Ibid. 
(1) Nyss. Vit. S. Macr. tom. ll. p. 191. 


VITA 8; BASILII. 


ni erant illi quidem ad omnia pro Christo perferen- 
da paratissimi; sed cum mem;nissent Gregorium 
Neoczsariensem in persecutione Decii (retinebat 
enim Macrina illius docuinenta («), quecunque ad 
ipsam memoriz serie pervenerant) et fugisse et ad 
fugam alios adhortatum esse;receperuntsein quatn- 
dam Ponticorum montiumsilvam (bi, paucis adhibi- 
lisfugs consciis eL victus ministris.In hoc exsilio se- 
plém annos et aliquanto amplius subdiovixerunt, 
pluviis,algoribus et frigoribus expositi,ab omnibus 
vile commodis,ab amicis et omni hominum socie- 
late remoti.SedChristusin eorum solatium concessa 
olim Israelitis miracula renovavit. Quodam enim die 
subiit eos lautioris mensz desiderium;naui diutur- 
nitas temporis fastidium attulerat necessariorum 
ciborum.At nequaquam inussitaverunt, ut lsraeliUp; 
sed a Deo,summa illius potentlz fiducia,suaviorem 
cibum postularunt, vel ex avibus in aere volitanti- 
Lus,vel e feris,qnain montibus errabant. Vix locui 
erant, cum eorum pedibus accidit obsonium sponte 
oblatum, cervi mirz magnitudinis repente e tumu- 
lis apparentes, ac innuentibus sese dedentes, ex 
quibus quantum voluntas ferebat delinuerunt, 
quod supererat in silvas ad aliud convivium dimi- 
serunt. Ex his Gregorii Nazianzeni verbis perspi- 
citur non ubius diei cibum hoc iniraculo provisum 
eis fuisse;sed ad septem exsiliiannos minus com- 
mode miraculom extendit Papebrochius. 

Heec autem contigissse narrat Gregorius in atro- 
cissima omnium maximeque horrenda Maximini 
persecutione, qui cum post plures alios, qui paulo 
anle fuerant, ingruisset, laudem eis humarvitatis 
sua credulitate conciliavit His coloribus clare de- 


pingitur Maxiininus secundus, minime vero,ut Pa- - 


pebrochius opinatus est, Maximinus primus,cujus 
persecutio nec omnium crudelissima exstitit, nec 
per septem annos; nec alias perseculiones proxime 
subsecuta est; processerat enim pax viginti quin- 
que annorum, Sed cum Maximinus secundus non 
regnavit in Ponto et Asia Minore, nisi anno 314, 
post mortem Galerii; Baronius (c) et Tillemontius 
existimant hoc miraculum regnanteillo in Egypto 
et Syria contigisse, ac proavos Basilii anno 304 
secessisse, el usque ad annum 311 delituisse. Ex 


his autem latebris prodeuntes anno 311, post data p 


aGalerio in gratiam Christianorum edicta,graviora 
deinceps videntur subiisse certamina. Ait enim 
Gregorius Nazianzenus eos ad dimicandum ala- 
criores faclos esse hoc miraculo,quod eis hunc in 
esum & Deo concessum fuerat. Hinc etiam (p.319) 
eos recenset inter fortissimos athlelas,qui cum pe- 
ae usque àd mortem decerlassent, victori; sux 
superstites (d) fuerunt. Nyssenus vero couceptis 
verbis ait Macrinam in confitendo Christo tempore 


a) Basil. ep. 204, n. 6. 
b) Naz. or. 20. 
€) Àd an. 304. 
(dj Vit. Macr. p. 178, 191. 
(e) Nyss. Vit. Macr. p. 392. 


τη 


^ persecutionis decertasse, ejusque et mariti bona 


ob Chrisli confessionem fuisse publicata, 

Hanc dimicationem existimat Tillemontius vel 
sub Maximino collocasilam esse,qui persecutionem 
redintegravit auno 311, paucis post Galerii mortem 
mensibus, vel sub Licinio qui persecutus est Ec- 
clesiara anno 390, ac maxime in Pontoxredulita- 
lem suam exereuit. Quo nomine appellatus fuerit 
paternus ille avus Basilii, nescimus. Avis nomen 
Macrinz fuit, que cum Basilium infantem infor- 
maverit οἱ inslituerit, videntur usque ad annum 
340 vixisse. 

IV. Horum (lius Basilius, nostri Basilii pater. 
eximias virtutes cum magnis eruditionis et elo- 


B quenti: ornamentis conjunxit. Inclaruit enim in fo- 


ro(e),et eloquentia summa celebritate in Ponto do- 
cuit.Sed morumsanciitateclarior exstilit,ita ut pri- 
imas el in hoc genere solus filius Basilius eripuisse 
videretur(f).Hujus fides miracula impetravit,ut mo- 
do videbimus. [sin matrimonium duxit parem ge- 
neris et virtutum splendore feminam, Emmeliam, 
qua id inter mulieres fuit,quod Basilius filius inter 
viros, teste Nasianzenoig). Hac libenter matrimo- 
nio virginitatem pretulisset.Sed el patre,quemim- 
perator vita et bonis spoliaverat, et matre in ipso 
tieatis flore orbata,ut vitaret pericula ob summani 
venustatem imminentia(plurimi enim illius nuptias 
ambibant,nonnulli etiam raptum meditari videban- 
tur),ad matrimonii portum confugit, ac viro ino- 
rum gravitate spectato vitam suain custodiendam 
commisit. In hoc matrimonio, quod non minus 
virtutis quam corporum erat, enituit pauperum 
alendorum et bospitum excipiendorum studium ; 
anima purgatio per continentiam, bonorum portio 
Deo consecrata, quz res paucis tunc exemplis co- 
gniJa erat, quia sub imperatoribus ethnicis luta 
non fuisset Eeclesiis praediorum possessio. Heec au- 
tein in Ecclesias et pauperes liberalitas nequaquam 
eorum divitias comminuit, sed potius fide adeo 
multiplicavit, ut amplissimas in tribus provinciis 
possessiones haberent. Quod eo mirabilius est, 
quod Emmeliz patris, Basilii parentum bona pu- 
blicata fuerant. Quin etiam eorum re familiari in 
novem partes pro filiorum numero divisa, singulae 
partes paternas opes superarunt. 

Sed precipua Basilii et Kinmelig gloria, proles 
exstitit. Decem liberos susceperunt (4), quorum 
tres episcopi summa sanctitatis et doctring laude 
floruerunt. Unus aliquis ex his liberis videtur ad- 
modum ipfans mortuus : siquidem obeante marito 
Emmelia quatuor filiorum et quinque filiarum ma- 
ler erat (i), eorumque bona in novem partes divisa 
sunt. Omnium oatu maxima fuit S. Macrina, Pri- 
mus filiorum S. Basilius, secundus Naucratius de 


(f) Naz. or. 90. 
q Ibid. 
) Nyss. Vit. Macr 


., 186. 
ti Ibid. 181, 194. ^ 





VIII 


PROLEGOMENA. 


quo infra nonnulla dicentur, tertius S. Gregorius 4 Neocssares vixisse argumento est,quod se magi- 


Nyssenus. Omnium postremus fuit S. Petrus Se- 
bastenus. qui statim atque in lucem editus est,pa- 
trem amisit. Quatuor filias honorifice collocaverat 
S. Emmelia,paulo antequam Dasilius Athenisredi- 
ret.Harum ex aliqua progenit» fuerunt ille Basi- 
Ιὰ sororis filie, quas Gaudentius (a) Cesariensi 
monasterio prefuisse testatur. Inter consangui- 
neos Basilii eminetimprimis patruus ejus Gregorius 
in Cappadocia episcopns,qui cum ipsi ac fratribus 
parentis loco exstitishet, postea cum pluribus aliis 
Cappadocizx episcopis ejus ordinationi intercessit. 
Cognatos Basilius habuit Atarbiumn Neocesarien- 
sem, Soranum Soythici limitis ducem et Pc 7e- 
nium,quem Satalensi Ecclesi: episcopum dedit(b), 
Palladiam, quam tum ob egregio mores, tum ob 
consanguinitatem in matris loco reverebatur, ut 
ipse testalur in epist. 197. 

: V. His ortus parentibus Basilius,quem Gregorius 
frater cum Samuelein eo comparat (6), quod utille 
matris, ita iste patris precibus a Deo concessus 
fuerit. Eadem patris fide ex lethali morbo infans 
ereptus est; cum Christus patri in somnis visus 
dixisset, ut olim regulo Capharnait», Vade, filius 
tuus vivit.Reguli (idem imitatus Basilius filium in- 
columem recepit.Non in Cappadocianutritus Basi- 
lius (d), sed in quodam pago, quem parentes in 
Pontopossidebant. Regende» infantis Basilii curam 
suscepit ornatissima femina,avia Macrina,ac tene- 


re menti sanz doctrina semina mandavit, que C 


nulla nunquam temporum vicissitudine immutata, 
sed aucta semper et exculta preclarissimos fructus 
tulerunt.Permagui intererat sic institui Dasilium, 
non solum ut veritatem mature combiberet, sed 
etiam ut calumniis inimicorum occurreret. Quid- 
quid enim a sanctissima illa muliere acceperat, a 
Gregorio Neoczsariensi accepisse videbatur,quem 
illa sic colebat,ut omnia illius verba, quecunque 
ad ipsam serie memoris pervenerant, accurate 
retineret (e). His se Basilius ab ea imbutum fuisse 
testatur in epist. 204, et hoc telo repellit inustas 
fidei suc criminationes. Sic etiam in ep. 223 et in 
procinio Moralium. Heresis Áriana, que tunc 


stros mysteriorum et patres spirituales habuisse di - 
cit (gj), Gregorium, summum illum virum et quot- 
quot posteum sediepiseopali succedentes,alius post 
alium velutistelle quedam exorientes isdem ves- 
ligiis institerunt. [nter hos Gregorii successores 
numerat haud dubie Musonium, prastantissimum 
virum, cui longe dissimilis Atarbius successerat. 
Porro czteros quidem episcopos Neoc:sesarienses 
avia narrante cognovit Basilius; at Musonium per 
sc ipse puer videtur audiisse.Is enim cum mortuus 
sit anno 368 aut 360, non admodumssenex, docere 
non potuit Macrinam,quz in alia dicecesi degebat 
non multo post annum 330,nempe in illo pago ubi 
Basilium educavit. 

Translatus Neoczsaream Basilius invenit in Era- 
melia matre alteram Macrinam.Nam ab ea quoque 
catholicam doctrinam accepisse se gloriatur (A). 
Ipse etiam pater operam suam adjungebat uxoriin 
instituendo ad pietatem filio (i); sed illius animum 
liberalibus disciplinirimhuereproprium suum mu- 
nus esse ducebat, vir utraque laude in Ponte ex- 
cellens, et pielate et eloquentia. Sub tanto magi- 
stro mirifice profecit Basilius; sed cum eun nul- 
lius rei expertem esse oporteret, ut ait Oregorius 
Nazianzenus, in alias provincias mittitur, ut vel- 
ul apes ex variis floribus, sic ipse ex variis magi- 
stris utilissima quique perciperet. Hinc eum Cz- 
sarea,ac deinde Gonstantinopolis,et tandem Athe- 
na habuerunt. 

VI.Sed utra Basilium habuerit Czsarea,quz sita 
est in Cappadocia,an qus in Palestina,magna sen- 
tentiarum varietate ambigitur. Multis partibus vi- 
detur preferenda eorum opinio,qui Basilium Cae- 
sares in Cappadocialitteris operam dedisse volunt. 
1* Basilius optat in epist. 64 ut Hesychius, quicum 
se multis rebus ab initio conjunctum fuisse dicit, 
aliquando ad antiquos utriusque lares se conferat. 
Ánliquum illud Basili et Hesychii domicilium aliud 
esse non potest quam Ciesarea,unde scribebat Ba- 
silius, nec aliud tempas assignari potest, quo sese 
Cesares noverint,nisi cum uterque litteris operam 
daret. 


grassabatur, curam injiciebat catholicis parenti- D 2» Narrat Gregorius Nazianzenas (0 se et Basi- 


bus, ut mature filiorum animos communirent. 
Eo autem mirabilius Basilii in his percipiendis 
documentis acumen el in relinendis constantia, 
quod sub avia ultra teneram infantiam non fuit. 
Nam ubi primum litteris ediscendis idoneus fuit, 
ex avit manibus ad patris disciplinam transiit, qui 
rhetoricam magna celebritate in Ponte docebat(f), 
ueque hoc minus iu pago, ubi educatus Basilius, 
gerere poluit, sed in magna aliqua urbe,atque, ut 
verisimile est, Neoceshrec. Basilium aliquandiu 


(u) Homil. 17. 

(b) Ep. 155, 165, 103. 

(c) Nyss. De Basi. p. 294. 
. 97 et 210., n. 1. 

9) Bp, 304, n. 6. 


lium, veluti flurzum quemdam fluminis, ex eodem 
patrio fonte in diversas regiones doctrine cupidi- 
trate dissectos,rursus,velut ex composito, Deo víde- 
licetíta impellente, Athenis coivisse. Uterque ergo 
in Cappadocia conjunctus fuerat, uterque inde in 


varias regiones profectus,non alter e Pento,alter e 


Cappadocia. Atque id confirmatur tum Gregorii 
preabyteritestimonio,qui Gregorium Nazianzenum 
utramque Cesareamstudiorum causa petiisse testa- 
tur;tum ipsius etiam Gregorii Nazianzeni, qui Ba- 


Naz. or. 20; Nyss. Vit. Macr., 192. 
) Ep. 204, n. 2. 
h) Ep. 228, n. 8. 
P Nas. or. 20. 
0) Or. 20. 


VITA 8. 


BASILII. IX 


silium sibi plenius Athenis cognitum fuisse dicit, Α cherrimam ipsique mazime propriam eripuerit. 


cum ániea ignotus non fuisset, Sese autem alibi 
non videntur novisse, quam in Cappadocia. 

3* Scribit Basilius in epist. 51 se a prima setate 
nutritum fuisse iu amoreDianii episcopi Ceesarien- 
sis, et considerasse quam esset ille vir aspectu 
venerabilis,et postquam adfuit ratio, illum etiam 
ex interioribus bonis cognovisse,illiusque delecta- 
tum consuetudine. 'Ex πρώτης ἡλικίας συνετράφην 
τῷ περὶ αὐτὸν φίλτρῳ... ἐπεὶ δέ µοι λοιπὸν καὶ ὁ λο- 
ἵος καρῃν, τότε δὴ καὶ ἀπὲ τῶν τής ψυχῆς ἀγαθών 
αὐτὸν ἐπεγίνωσκον καὶ ἔχαιρον αὐτοῦ τῇ συνουσίᾳ. 
Ex his colligo Basilium Czsaree adolescentem 
pluribus annis commoratum fuisse, ibique satis diu 


Nam cum alio civitates aliis orxamentis vel antiquis,ve] 
notis glorientur, prout, opinor, vel historiis, vel robus 
quibusdam visendis ornato sunt : hanc contra ut 
arma vel tragedias note quedam atque insignia, 
sic litterarum gloria nobilstal illustremque reddit. 

Nihil est his in verbis quod nonCasarezCappa- 
docum optime congruat; nonnulla in alteram 458- 
saream inepte prorsus ac inurbane dicta essent. 
Satis apte Gregorius urbem, in qua loquebatur et 
voce el manu designans dicebat, Hanc, inquam, illu- 
etrem civitatem.Non putatTillemontius hancCasa- 
ream a studiis litterarum, ut a praecipuo urbis or- 
namento, laudari debuisse. Sed ut omittam Euse- 


educatum, ut posset se in amando Dianio et consi- B bium,qui Cappadociae praesules doctrina inter alios 


derandaillius oris majestate nutritum dicere.Tille- 
montius, ut hunc locum explicet, Basilium conjicit 
admodum infantem Cesaream a parentibus non- 
nunquam porlatum fuisse. Sed hujus conjectura, 
qui sua sponte parum congruit infantis, nullum 
profert argumentum doctissimus scriptor : atque 
etiamsi proferret, num se in amando et videndo 
Dianio nutrilum posset dicere, quem nonnunquam 
infans vidisset ? Nee Tillemontio favent hac verba, 
& prima etate : optime enim referuntur ad adole- 
scentiam. Nam et qus sequuntur, postquamadfwuit 
ratio, delectabar illiws consuetudine non de adole. 
scentia, sed de virili etate accipi debent, neque 


enituisse testatur (8), ipse Basilius Gregorii testi- 
monio suum adjungit, et litteris,inter patris orna- 
menta, palmam dat. Sicenim de illo statu loquitur 
(b),in quem divisione Cappadocise redigebatur : 
Spectaculum [adissimum facla est inquit, quepri- 
us tum de litteralis viris,tum de aliis bonis, quibus 
opulenta urbes abundant,gloriabatur Similiter in 
epist. 74, n. 3, litterarum studia, intor ea qua civi- 
tali nomen el famam pepererant, praecipue com- 
memorat. Qua autem erat urbanitate Gregorius, 
num potuit, Caesare; nomine pronuntiato,audito- 
res admonere, non eam Gesaream, in qua oratio- 
nem habebat, sed illustrem illam in Palastina ci- 


enim adolescens Basilius in Dianii consuetudi- C vitatem a se designari? Nunquam eum tam inur- 


nem admissus, sed postquam rediit Athenis. 
Virilem ztatem similiter designat in epist. 293, 
ubi se aliam ex alia doctrinam ἓν τῇ τοῦ λόγου συµ- 
πληρώσει, cum. adolevit ratio, non mutasse, sed 
accepta ab avia et matre principia relinuisse de- 
clarat. 

4* Idem efficitur ex ipsis Gregorii verbis,quibus 
post Billium etBaroniumTillemontiusCesaream in 
Palestina indicari arbitratur. Sic igitur Gregorius 
in oratione qnam de Basilii laudibus habuit Czesa- 
reg: 'Exi τὴν Καισαρέων πόλιν ἐπείγεται, τῶν τῇδε 
µεθέξων παιδευτηρίων, ταὺτην δὲ λέγω τὴν περιφανΏη 
α xal ἡμετέραν (ἐπεὶ xal τῶν ἐμῶν λόγων αὕτη 


bane tamque pingui Minerva locutum credam. 
Quas sequuntur delitterarum studiis, non minus 
inornata et illepida essent, siad Cesaream Pa- 
lestina referrentur ; cum  Cesarienses, quos 
alloquebatur Gregorius, hanc laudem, ut jam dixi, 
aliis civitatibus non concederent. 

Non omittendum quod addit Gregorius: Jam 
quo sequuntur, ii exponant quí et eum. apud. se 
erudierunt et fructum ez ipsius eruditione cepe- 
runt, quantus videlicet magistris, quantus aqua- 
libus esset, etc. Non superest ambigendi locus 
ulris Cessariensibus hac narranda Gregorius re- 
linquat ; iis qui longeremoti erant, neque ex Β8- 


αθηγεμὼν καὶ διδάσκαλος), τὴν οὐχ  ἧττον λόγων psilii eruditione majorem qnam aliae civitates uti- 


μητρόπολεν, ἢ τῶν πόλεων ὦν ὑπέρχειται, xal καθ ὦν 
ἔχει τὴν δυναστείαν fjv et τις τοῦ ἐν λόγοις κράτους 
ἀποστερήσειεν, ἀφῃρηχκὼς ἔσται αὐτὸ τὸ κάλλιστόν τε 
xai ἰδικώτατον. ”Αλλαι μὲν γὰρ τῶν πόθεων ἄλλοις 
ἁγάλλονται χαλλωπίσμασιν, T, παλαιοῖς, Ἡ νέοις, ὅπως 
iv οἴμαι τῶν διηγημάτων ἔχωσιν fj cv. ὁρωμένων, 
τῖρε λόγοι τὸ γνώρισμα, ὥσπερ ἐν τοῖς ὅπλοις fj τοῖς 
Gigas: τὰ Ἐπίσημα. Casaream, ut scholarum ur- 
bis illius particeps esset, contendil, hanc inquam 
illustrem civitatem,et nostrum (nam meorum quo- 
que studiorum duxet magistra exstitit, qua non 
vinus litterarumatquedoctring, quam urbiumqui- 
bus prcellit εἰ dominatur, metropolis : quam si 
quis doctrine palma spoliaveril,rem omnium pul. 


(a) In Vita Const., cap. 43. 


litatem perceperant, aniis quos alloquebatur Gre- 
gorius, quique et Basilii studiorum poterant me- 
minisse, et illius doctrina per tot annos imbuti 
fuerant. Cum igitur his verbis Cesarea Cappado- 
cum dignoscatur, immerito quzrit Tillemontius, 
cur Gregorius, qui Ceesaree perora5at, Basilium 
in hanc urbem conceptis verbis venisse non dicat; 
cur non eam designet, nisi ejusmodi notis, que 
saltem ei cum altera Cesarea communes sint. 
Sed idem doctissimus scriptor hoc potissimum 
argumento nititur.quod Gregorius, postquam Cze- 
saream suam essedixit,statim addat ideosuam esse, 
quia ibilitteris operam dederat: Hanc, inquam, 
illustrem cicilatem, et nostram;nam meorum quo- 


(b) Ep. 76. 


χ PROLEGOMENA. 
que studiorum dux et magistra exstitit. Negat Til- A philosephis operam non dedisse, sed hanc disei- 


lemontius hec convenire in Caesaream Cappado- 
cie, quam Gregorius suam aliis de causis vocare 
poterat, imprimis, quia e m provincie metropo: 
lim agnoscebat ; quod cum omnibus notum esset, 
suam dicere debuit, nulla addita ratione, ut in 
aliis locis facit. 

Quod instar incommodi objicit Tillemontius, id 
argumenti loco adhibere possumus, quamvis illum 
in interpretatione hujus loci sequamur. Nam cum 
Cresaream Gregorius ob disciplinas, quas ibi per- 
ceperat, non solum ob metropoliticsjura suam di- 
ceret ; rationem addere debuit,cur eam singulari 
modo suam diceret. Alioqui nemo non existimasset 


plinam cum rhetorica Constautinopoli jungere co- 
pisse. 

Si genuine sunt scripte Basilium inter et Liba- 
nium littere,dubium non est quin hunc sophistam 
BasiliusConstantinopoli studiorum socium habuerit 
aut magistrum. Gommemorat Libanius (b) amici- 
tiam communesque scholas,sibique ait (c) Basilium 
adolescentem admirationi fuisse; tum quod tempe- 
rantia cum senibus certaret, idque in urbe volu- 
ptatibus diffluente, tum quod magnam disciplina- 
rum partem jam tum esset consecutus. Sed cum 
Libanius,qui anno 314 natus est, mature inter so- 
phistas nomen habuerit,non videtur Basilii multo 


euim ad metropolis jura respicere.Itaque etsiliunc B junioris fuisse condiscipulus. Quamobrem si tanta 


locum intelligimus, ut intelligit Tillemontius; nihil 
velat de Cesarea €appadocum intelligi. Verum 


fuit inter utrumque necessitudo, quanta ex his 
epistolis perspicitur, necesse est ut eum Basilius 


Gregorii verba sic accipi possent in Billiiinterpre- audierit Constantinopoli. Sed cum hz littere non 
tatione, ut illud nostram referatur ad metropolim — Jevibus, ut infra videbitur, suspicionibus laborent, 
hoc modo, nostram tion minus litlerarum aique non libenter crediderim quidquid illarom nititur 
doctrina,quam urbium, quibus pracellit et domi- — auctoritate, nisi aliis testimoniis confirmetur. So- 
natur, metropolim. Sic interpretando restituitur crates quidem (d) et Sozomenus (e) narrant Basi- 
patrie sue Basilius, nec illius in fitteris institu-  ]Jiam una cum Gregorio operam AntiochisLibanio 
tionis partes ullas Caesarea altera retinet. Fateor qedisse. Ateorum manifestusest error,cum neuter 


tamen mihi non arridere hancinterpretandiratio- Antiochiam studiorum causa iverit, nec dubitant 
nem, qui non quadrat cum Greco contextu. Illud | eruditi viri, quin hos scriptores nominis similitu- 
enim τὴν οὐχ ἥττον non refertur ad vocem ἡμε- — dine deceperit Basilius sancti Joannis Chrysostomi 
τέραν, qua» pluribus aliis interjectis preecedit.Pr&- amicus, quem dum confundunt cum. Caxariensi, 
terea Ceesaream Gregorius doctrine metropolim | Gregorium;ei adjunxerunt.Non video ergo quibus 
vocat, non quia ibi litteris operam, dederat, sed . monumentissstatui possit Basilium Constantinopoli 
quia in hac urbe littere florebant. operam dedisse Libanio.Ne ipsum quidem tempus 
CAPUT II. aptissime quadraret, si Libanius, ut videtur Tille- 

I. SanctusBasilíus e CappadociaConstantinopollm | montio, ab anno 346 usque ad 351 docnisset Ni- 
πα TLInde egorio Nazianaeno IV. Eorum comedia. Nam intra hoc tempus videntur collo- 
RSCRO. ΝΟΤΗΣ — anda Basilii studia Constantinopolitana. Sed cum 

studia et Vi Αν et condiscipuli. V. Scribit Libanius Constantinopoli pulsus fuerit a Limenio, 
Lr Nemindpolinario:Quo anno Athenas reliquit, qui prefectus urbi fuit a pridie Idus Julias 547 

J POTIS P usque ad vi April.349,fieri potuit ut, eo docente, 


dine et robore ac proceritate, antequam illum pe- ο. . : 
nitentis labores debilitassent ; sed eum abejus- Dailius Constantinopolim anno 346 aut 347 ve- 
niret, eumque, ut, inter sophistas celeberrimum, 


modi ornamentis laudare noluit Gregorius.Liben- . 
tius enarrat (a) illius in virtuteac litteris progres. ""diret. — E 
sus. Cum esset Cesarem, charus erat equalibuset — Cumbrevitempore|[Basilius in hac urbe maximas 
magistris, ac brevi tempore magno in pretio apud laudes in rhetorica ac philosophie disciplinis 
plebeios et. primores civitatis : rhetor inter rhe- — adeptus esset (f), tandem Athenas petiit, que do- 
tores etiam apte rhetoricam exhedram, philosophus D micilium et sedes litterarum habebantur.[llius ad- 
inter philosopbos etiam ante philosophie decreta, ventum fama nuntiavit, summamque exspeclalio- 
et quod maximum est, Christianis sacerdos ante nem omnibus movit, precipue vero Gregorio Na- 
sacerdotium. Adeo omnes illum mirabantur. Pre- —zianzeno,qui paulo ante in hanc urbem sese con- 
cipuum illius stadium non erant litter»,.sed phi- tulerat, ac Basilium Geesaresz cognoverat.Mos erat 
losophia Christiana, ad quam litteras referebat. Athenis, ut adolescentes, dum schola» sue nume- 
Inde Coustantinopolim mittitur,quae civitasrhe- rum augere et sui quisque sophiste zra ampliare 
toribusac philosopbis presstantissimis florebat,in- cupiunt, praoccuparent urbes, vias, montiuin ca- 
quit Gregorius; cujus ex testimonio et ex superio- cumina,campos,solitudines, omnes deniquc Attici 
ribus verbis, philosophus etiam ante philosophie — ac relique Greci partes, atque ipsos etiam in- 
decreta, perspicimus Basilium in urbe Cwsariensi colas,quorum maximam partem in sua studia scin- 


a) Or. 90. d) Lib. tv, c. 26. 
] Epist. 345 et 358. 6). vi, c. 17. 
c) Ep. 336 Nas. orat. 20 


VITA 6. 


BASILII. ΧΙ 


debant. Ut quisque autem juvenum Athenas ve- A et studium virtus erat: uterque alteri norma erat 


niebat, statim eum vel vi vel sponte suum facere 
conabantur. ls primum apud eorum aliquem, qui 
priores eum ceperant, hospitio excipiebatur, sive 
amicus esset, sive propinquus, sive civis, sive ex 
eorum numero, qui mercedis loco sophistis hanc 
augendi eorum lucri curam persolvebant. Deinde 
conviciis a quolibet lacessebatur, et per forum ad 
balneum cum pompa deducebatur. /Equis enim 
spatiis inter se distincti, bini eum antecedebant. 
Postquam autem propius accesserant, tum vero 
quasi furore correpti saltabant,et maximo clamore 
sublaio sistere jubebant, nec fas esse ingredi : si- 
mulque pulsaiis januis juvenem lerrebant,ac tan- 
dem aditu concesso in libertatem asserebant, ac 
deinceps sodalium numero ascribebatur.Gregorius, 
qui Basilium reverebatur, morum gravitatem et 
sermonum prudentiam videns, iis qui illum non 
noverant perwuasit, ut idem de illo sentirent. Ita- 
que solus fere ex omnibus advenis communem le- 
gem effugit. 
II. Amicitie Gregorium inter et Basilium igni- 
culi inde emicuerunt, ac paulo post in magnam 
facem novo Gregorii beneficio creverunt. Nam 
cum Armenii quidam, olim Basilii sub ipsius patre 
condiscipuli,illius laudes invidis oculis aspicerent, 
eumque suis argumentationum tricis capere tenta- 
rent, Gregorius, qui glorie Athenarum cupidus 
erat, veritus ne quid civitas dedecoris acciperet, si 
novus accola antiquiores superaret, primo ΑΓ- 


et regula vivendi, et quid reclum necne sit discer- 
nendi.Neque ex sodalibus in suam consuetudinem 
asciscebant, nisi qui castissimi et pacatissimi es- 
sent. Dus illis note erant vie, altera ad sacras 
edes Christianorum, altera ad scholas ducens: 
festa, theatra, celebres conventus et convivia li- 
benter aliis relinquebant. Nihil majori ducebant 
laudi, quam ut Christiani essent et nominarentur: 
et in ea urbe, que simulacris ac simulacrorum 
laudatoribus et patronis abundabat, non modo 
nulla prorsus aura superstitionis afflati sunt, sed 
eliam fraude oculis suls visa ac perspecta, illic 
demones maxime contempserunt, ubi maxime co- 
lebantur.Eximia Basilii etGregorii conjunctio con- 

B flaverat circa eos veluti quoddam amicorum idem 
sentientium sodalilium, cujus dux et ργοθρἰος 
Basilius. Non dubium quin ejusdem agminis dux 
alter exstiterit Gregorius, quamvis de se ipse ta- 
ceat. Inde evenit, ut egregium illud par amico- 
rum non in Grecia solum, sed etiam extra Gre- 
ciam celebraretur, et cum eorum magistri famam 
Athenarum adequarent, ipsi quoque, ubicunque 
noti erant magistri, in hominum ore versarentur 
el Oresti ac Pyladi longe ab omnibus prefer- 
rentur. 

IV. His preditus erat moribus Basilius, qui 
eliam sine doctrina laudem habuissent; sed ad hos 
mores el (p. 333) egregiam indolem tanta accessit 
doctrinz copia, ut nemo cum eo comparandus es- 


meniis opem ferebat; at ubi perfidum illorum con- C sel, sive in rethorica, sive in grammatica, qua 


silium perspexit, totum se ad Basilium vertit, eo- 
que adjuvante Armenii penitus fusi. Inde Arme- 
niorum ira οἱ inimicilie in Gregorium,ut suum et 
urbis proditorem.Basilium autem Athenarum fasti- 
dium cepit, quia cum magna oninia sibi de hac 
urbe finxisset, minorem exspectatione reperiebat, 
[taque parum sibi beatus videbatur quod venisset, 
et inanem felicitatem Athenas vocabat. Tum Gre- 
gorius illius merorem consiliis suis abstersit, ei- 
que persuasit nec hominum mores brevi tempore, 
nec doctrinam et eruditionem leviter degustando, 
sed diu multumque probando et periclitando diju- 
dicari. Sic inter eos magis ac magis devinciebatur 


linguam ad Grzecismum format, historias colligit, 
metris prieest,et carminibus leges prescribit ; sive 
in omnibus philosophiz partibus. Ne geometriam 
quidem et astronomiam ac arithmeticam neglexe- 
rat, sed iis relictis que ad pietatem prodesse non 
poterant, tantum sibi ex his disciplinis sumpserat, 
quantum salis erat, ut ab his qui sese in hoc ge- 
ne: e venditabant, eszagitarinon possel. Medicinam 
autem videtur apprime calluisse, propterea quod 
hauc illiartem perpetui morbi et necessariam fe- 
cer..nt, εἰ ad facilius percipiendam profuerant. 
Himerium et Proheresium Athenisaudierunt Ba- 
silius et Gregorius (a), sophistas longe celeberri- 


amicitia dandis el accipiendis benevolentis signifi- D mos. Ex Basilii litteris cognoscimus eum a teneris 


ealionibus. 

Postquam autem sibi invicem aperuere consi- 
lium amplectend: philosophis, tum vero contu- 
bernales et conviciores fuere, ac tanta fuit animo- 
rum et in litteris et in virtutibus excolendis con- 
sensio, ut una utrique anima inesse videretur, duo 
corpora ferens. Par erat studium adipiscende do- 
etrinze, sed aberat invidia. Certabant non uter 
primas haberet,sed uter alteri concederet. Uterque 
laudes alterius suas ducebat. Unum utrique opus 


(a) Socrat. I. iv, ο. 26 ; Sozom. I. vi, c. 17. 
(b Ep. 64. 
(c) Ep. 272. 


amicitia conjunctum fuisse cum Hesychio et Teren- 
tio (5), cum Sophronio officiurum magistro (c) et 
Eusebioquodam episcopo(d).C:sarez eamdem do- 
mum habuit ac ille Hesychius.Cum Eusebio omnia 
ei communia fueruni. Sed qua in urbe simul vixe- 
rint, prorsus nescimus.Celso Libanii discipulo per- 
suasit Busilius ut secum Áthenas veniret (e), si ta- 
men Libanii ad Basilium litteris adhibenda fides. 
Julianum l'erequatorem Gregorius Nasianzenus(f| 
socium habuit studiorum : quod forte ei cum Basi- 


(d) Ep. 71. 
e) Ep. 336. 
f) Orat. 9. 


Xil PROLEGOMENA. 
lio commune fuit. At non dubium quin utrique A annum 342 aut 343 referenda. Quot autem annos 


Athenis cognitus fuerit Julianus imperator : per- 
gpicua res est ex Gregorii testimoniis (a), nec ne- 
cesse est ut confirmetur Basilii ad Julianum aut Ju- 
liani ad Basilium epistolz auctoritate. Charum sibi 
ab adolescentia fuisse Basilium declarat Juliaé'us 
(b). Sed mirum cur Basilius sacrasse cum Juliano 
litteras didicisse testetur (c). Utrum id Athenis fa- 
ctum dicemus? at tunc profanis studiis operam da- 
bant, Utrum in Cappadocia ? tempus quidem qua- 
drat. Nam circa annum 345, quo tempore Basilius 
videtur fuisse Ceesarec,Julianusin castellum prope 
Caesaream deductus fuit, ubi cum Gallo fratre sex 
annos traduxit (d). Sed cum ibi inclusus ab omni 
equalium consuetudine removeretur, copia non 
erat ut eum Basilius videret. Verum his Basilii ad 
Julianum et Juliani ad Basilium litteris non mul- 
tum tribui debet. 

V. Videtur Athenis scripta Basilii ad Apollina- 
rium epistola, que elsi a laico ad laicum scribeba: 
tur, nec quidquam habebat nisi amicam salutatio- 
nem,elapsis tamen annis viginli ab Eustathio adul- 
terata, et ad invidiam Basilio creandam magno so- 
nitu jactata est (e). Basilius in epistola 223, n. 4, 
qua scripta est anno 375 exeunte,scripsisse se di- 
citÁApollinarioante annos viginti etamplius.Ibidem 
iterum occurrente hujus rei mentione viginti tan- 


fuerit Ceesarez, id, ut jam dixi, nullo exstat vesti- 
gio. Idem dici potest de studiis Constantinopolita- 
nis. Quod autem spectat ad Athenas, eo Basilium 
venisse putat Tillemontius anno 351, quia Grego - 
rius qui paulo ante Basilium in hanc urbem adve- 
nit,imberbem se venisse declarat(f) ac proinde an- 
nos natum circiter 22.Certior reditus ex hac urbe: 
non enim citius contigit anno 3855 exeunte aut in- 
eunte 356, siquidem ibi vidit Basilius Julianum, 
qui in hanc urbem venit jam media parle anni 355 
elapsa. Neque etiam serius, quia spatium inter 
studia litterarum et sacerdotium nimis contrahi 
non patitur rerum Basilii gestarum multitudo. 


CAPUT Η. 


Ll, Sanctus Basilius in potríam redit et scena mundi 
aliquid tribuit. 11. Probabile est eum post reditum 
baptisatum | fuisse. ΠΠ. Naueratius — illius. frater 
moritur. IV. Vitam monasticam Basilius amplecti- 
tur, et Orientis ac. /Egypti monastería invisit. V. 
Alexandrie morbo ἀθίεπίως scribit Eustathio. VI. 
Secedit in. Pontum. frustra. illum. retrahente Gre- 
gorio. 

I. Basilius igitur et Gregorius (g), ubi doctrine 
mercibus navem suam onustam viderunt,redire in 
patriam statuernnt,ut inita sanctiorisinstituti con- 
silia perficerent. Aderat discessus dies : sed quia 
longemolestissimum esse solebat Athenas et soda- 


tum anni numerantur.In epistola autem 2996,num. — les relinquere; tum cam valedicerent, circumstat 
4, ante annos viginti hoc a se factum confitetur. C eos sodalium et :qualium, ac magistrorum etiam 
Atin epistola 224,n. 2, legimus ante annos tiginti nonnullorum chorus, ac precibus et querelis, hor- 
quinque, πρὸ κε ἐτῶν, sed legendum puto utin aliis tando, et;vimfaciendo illorumreditum intercludere 
locis unte annos viginti.Proclive enim fuitlibrariis conantur. Ac Basilius quidem hzc claustra perru- 
litteram s, quz sequentem vocem incipiebat,cum pit, et abeundi veniam impetravit, quamvis non 
illo x conjungere, sicque numerum viginti quinque sine maxima dimicatione. At Gregorius victus est 
annorum effingere. Si ergo anno 375 exeunte jam  partimamicorum precibus et lacrymis, partim etiam 
exacti erant anni viginti,ex quo Basilius scripserat illum prodente Basilio(sic enim ipse Basilium incu- 
Apollinario,hanc epistolam scribere non potuit nisi sat) et operam retrahentibus navante. Invitus ergo 
Athenia,anno scilicet 354 exeunle,autineunte355. Athenis remansit Gregorius,sed cum diu ab animae 
Quot annos Casares Basilius traduxerit, quot sue dimidio divelli non posset, ac parentum et pa- 
Constantinopoli, quo Athenas anno petierit, diffi- tria desiderio ictus esset, non multo post Athenis 
cile est conjicere. Videtur Cesaream missus, cum clam se subduxit et in patriam remeavit. 
jam optimum magistrum amisisset patrem: neque,  Rediit summa celeritate Basilius (h) : Constan- 
enim eo vivo ac summa celebritate rhetoricam do- " tinopolim, velut Ulysses Sirenum cantus, preter- 
cente, ad alias scholas, saltem tam cito, missus iit : admirationem illius commovit Asia, sed ma- 
fuisset.Id autem probabile est contigisse circa an- — gnisitineribus Ciesaream contendentem morari non 
num349 aut 343.Nam Petrum,qui paulo ante:nor- potuit. Perhonoriflce α Cesariensibus exceptus, 
tem patris in lucem editus est, presbyterum ordi- scenes mundi aliquid tribuit invitus,sive quod rhe- 
navit Basilius in primordiis episcopatus,ut infravi- (oricam docuerit Ciesaree, quod munus illum ma- 
debimus. Gum autem leges ecclesiaslic, quarum | gnifice exercuisse, Gregorium vero magnificentius 
erat servantissimus Basilius,annos triginta ad pre-  contempsisse narrat Rufinus (i) : sive quod, ut de 
sbyteri gradum requirerent, hanc statem habere se ipse testatur Gregorius, poscentibus civibus,ut 
debuit Petrus in primordiis episcopatus 5. Basilii, comportatasabexterisregionibusopes depromerel, 
id est circa annum 372 aut 373, ac proinde ortus | ingenii sui specimina denegare non potuerit. Illum 
Petri, mors patris, Basilii Caesaream profectio ad certe patria velut alterum conditorem et conserva 


(a) Orat. 4. (f) Carm. de vita. 

b) Ep. 40. (y) Orat. 20. 

c) Ep. 44. (h) Epist. 1. 
Julian. ep. ad. Athan. (4) Lib. Xi, c. 9. 

e) Ep. 324, n. 2, ep. 226, n. 4. 








VITA. 8. BASILII. 


torem teste Gregorio (a),complexa est.Nou minus A lum a se discernat, sed ambo ad ecclesiam ivisse 


ei honoris habuit Neocssarea (b), qui legatos ad 
eum eX senatu misit, ut juventulis curam suscipe- 
ret.Quin etiam,cum in hanc urbem venisset, omnes 
eum circumsteterunt,nihil non deferentes, nihil non 
pollicentes : sed eum retinere non potuerunt. Vi- 
dentar hac contigisse,vel cum Basilius Athenis re- 
dux, in Ponto visende iatris causa moratus est 
(vix enim dubium quin hoc officium tunc matri 
prastiterit), vel cum docendi apud Cesarienses 
munere solutus, spem injecit Neocsasariensibus 
sui alliciendi. 

Sed rmr.undi vinculis constringi se non passus est; 
ac cito ab honoribus fastidio et satietate abaliena- 
tus.Qua in re plurimum illum adjuvit Macrina so- 
ror,quas cum illum vidisset nimis magnifice de elo- 
quentia sentire, ac dignitates omnes floccifacere, 
et asta quodam supra homines potestate claros ef- 
ferri, celeriter ad ascelicam vitam,quam ipsa pro- 
fütebatur,attroxit. Hac liscimus ex Gregorio Nys- 

seno,cujus verba etiam Grace referenda.Sic enim 
loquiturin Vita S. Μαεγίπα : Λλαθδοῦσα τοίνυν αὐτὸν 
ὑπερφυῶς Ἐπηρμένον τῷ περὶ τοὺς AbYouq φρονήματι, 
καὶ πάντα περιφρονοῦντα τὰ ἀξιώματα, καὶ ὑπὲρ 
τοὺς ἐν τῇ δυναστείφ λαμπροὺς ἑωηρμένον τῷ ὄγκῳ, 
τοσούτω τάχει κάκεῖνον πρὸς τὸ, τῆς φιλοσοφίας 
σχοπὸν Ἐπεσπάσατο. Videtur huic testimonio aliqua 
inesse exaggeratio.Nam testatur Gregorius Nazian- 
zenus (c) se et Basilium scene mundi aliquid tri- 


simul et redivisse. ambo sacris concionibus, non 
mysteriis interfuisse videantur. Sic enim loquitur 
(f) : Δύο xiv b[wopltovto ἡμῖν ὁδοί  ἡ μὲν πρώτη 
καὶ τιµιωτέρα, v, δὲ δευτέρα καὶ o) τοῦ ἴσου λόγου * 
4 τε πρὸς τοὺς ἱεροὺς ἡμῶν οἴκους, καὶ τοὺς ἐκεῖσε 
διδασκαάλους φέρουσα, καὶ ἡ πρὸς τοὺς ἔξωθεν παιδευ- 
τάς. Duc nobis vie note erunt, altera prima et 
prastantior, allera secunda, et inferioris pretii : 
illa nempe que ad sacras nostras domos, eosque 
qui illic erant doctores ferebat : hzc autem, que 
ad externos proceptores. 

[n eadem oratione de rebus post réditum a Ba- 
silio gestis loquens, sic eum ad sacrum presbyte- 


g Forum ordinem pervenisse dicit,ut illum divina be- 


nignitasnonsubito ad hunc g1 adum subveheret nec 
simuleum el ablueret et sapientia instrueret (οὐδὲ 
ὁμοῦ τε πλύνατα xxi σοφίσχσα), quemadmodum ple- 
rosqueeorum quinuncantistitum munus appetunt: 
verumordine et spiritualis progressionis lege, hoc 
eum honore afficeret.Hoc verbo πλύνασα baptismus 
manifeste designatur.Quamobrem, cum Gregorius 
de iis loquatur qua Basilius Athenis reversus ges- 
sit,eumque dicat non statim baptizatum et presby- 
terum factum fuisse, nec obscura nec difficilis con- 
clusio est eum baptismo, postquam Athenis rediit, 
initiatum fuisse. Preterea sic observal Gregorius 
intervallum quod inter Basilii baptismum et sacer- 
dotium exslitit,sic eos carpit qui a baptismo ad sa- 


buisse,non ostentalionis studio (ab hoc enim vitio c cerdotium assiliunt,ut laudi apponat Basilio, quod 


alienos sese fuisse), sed ut plurimorum desiderio 
perfunctorie satisfacerent. Lenienda ergo aliqua in- 
terpretatione verba Gregorii Nysseni ; nec putan- 
dum tanto fastu elatum fuisse Basilium, sed forte, 
dum eloquentie suse specimina civibus exhibet, 
plausibus interdum delectari visum esse; unde me- 
tus injectus sorori, ne his laqueis arctius irretitus, 
deinceps se expedire non posset. Preterea nec ipsa 
Macrina auctor fuit Basilio,ut ascelicam vitam am- 
plecteretur,sed tantum hortari potuit,ut consilium 
perficeret, quod dudum intendebal,atque, ut dici- 
tur, currentem incitare. 

II.Narrat Basilius (d) quomodo effuso in paupe- 
res patrimonio totum se Deo consecraverit. Idein 
de se narrat Gregorius (7); sed neuter baptismi 
mentionem facit, quamvis constet Gregorium ba 
ptizatum fuisse, postquam rediit Athenis.De Basi- 
lio boc tantum certo scimus, ejus baptismum dila- 
tum fuisse,saltem usque ad illud tempus quo Czesa- 
ream missus est.Utrum aulem eliam usque ad re- 
ditum ex Gracia, id non ita exploratum est : sed 
tamen libenter credid: rim cum circa annum 357 
mysteriis initialum fuisse.Nam Gregorius, qni ca. 
techumenus erat Athenis, sic suum cum Basilio 
omnium rerum consensum describit, ut usquam il- 


(a) Orat. 20. 

(b) Ep. 210, n. 2. 

(i Or. 20 ct Vit. 
Ep. 323, n. 2. 


non ejusmodi homines imitatus sit,cum potuisset 
imitari. At qui infans aut adolescens baptizatus est, 
an laudem mereinr ob sacerdotium non statim 
appelitum ? 

Basilium baptizavit Dianius Cesariensis. Testa- 
tur enim (g) se a. viro, qui diu in ministerio Dei 
vixit, baptizatum fuisse et Ecclesie ministerio ad- 
motum.Soli Dianio hec signa congruunt. Nam cum 
is ab annosaltem 341,quo interfuit concilio Ántio- 
cheno usquead annum 362 Ecclesiam Coesariensem 
rexerit ; nec ejus successor Eusebius Basilium ba- 
ptizare potuit, nec eum decessor Hermogenes le- 
ctorem instiluere,qui cum Athenis versaretur,lai- 
cus ad laicum scripsit Apollinarium. Inde autem 
confirmatur quod de Basilii baptismo diximus.Per- 
spicitur enim ejus baptismum dilatum fuisse a pa- 
rentibus. Alia autem differendi causa esse non po- 
luit, nisiut lam eximium donum adolescentiae nau- 
fragiis non exponerent.At eadem causa multo gra- 
vior exstitit, cum Constantinopolim et Athenas 
missus est : quibus in urbibus perpetua innocen- 
tie et fidei pericula imminebant. 

Quod si Basilii baptisrnus usque ad reditum ex 
litterarum studiis dilatus fuit,vix dubium est quin 
tum demum baptizatus fuerit, cum sese à mundi 


e) De Vit. 
Or. 20. 
g) Lib. De Spiritu sancto, cap, 29. 


YN 


PROLEGOMENA. 


scena abstraxit. Cum enim preparandus animus A vit, et omnibus statuit nudare bonis, ut Christum 


fuit ad tantum mysterium, tum vero ipse Basilius 
declarat in epist. 225, se intimos pietatis sensus 
concipere,et quidquid sordium ex profanis studiis 
et hominum improliorum consuetudine conceperat, 
excutere copisse,cum sua omnia pauperibus dis- 
tribuere, ac in solitudinem sese recipere statuit. 

Lector ab eodem Dlianio institutus est Basilius, 
non multo post baptismum(a).Utrum autem id eve- 
nerit statim post baptismum, an' post reditum ex 
itineribus, que ab eo suscepta mudo narrabimus 
id equidem non mihi videor posse statuere 

III. Circa illud tempus amisit Basilius fratrem 
Naucratium (b), tristi quodam casu sublatum. Is 
post Basilium natu maximus, mira quadam indole, 
el corporis venustate ac viribus et celeritate, et 
eximia ad omnia habilitate cseteris prestabat. Sed 
cum annum assecutus essel vicesimum secundum, 
ac publica eloquentise su: specimina dedisset cum 
summaaudieutium admiratione subiit illum diving 
gratie dono fastidium mundi,ac omnibusrebussuis 
projectis, vel potius Deo dicatis, ad solitariam ac 
pauperem vitam magno animi ardore accurrit. Se- 
cutus est illum unus ex famulis, Chrysaphius no- 
mine, qui eum diligebat, ac ejusdem vitz studio 
tenebatur. Secessit propter Iridem fluvium in col- 
lem quemdam denso nemore consitum, et dorso 
precelsi montis reconditum.Ibiad urbium tumultu 
et militie ac fori occupationibus remotus quibus- 


totus indueret.Promiserat ei Gregorius Athenis se 
cum eo in eamdem solitudinem recessurum ; sed 
cum amicitie legem debite parentibus pietati post - 
habere Gregorius cogeretur (c); destitutus hoc pree- 
sidio Basilius (d), monasteria Orientis et Egypti 
jnvisere statuit, ut perfecta virtutum exempla ad 
imitandum haberet. Narrat ipse (6) se innumeris 
laboribus in Syriam pervenisse, ac inde in /Egy- 
ptum longo et difficili itinere profectum esse. Vidit 
sanctissimos viros Alexandrie et in reliqua /Egyp- 
to (f),ac in Palestina etGoelesyria et Mesopotamia: 
miratus est eorum in laboribus perferendis animi 
fortitudinem etin orando con stantiam : obstupuil, 


B cum eos videret somnum superare,nec ulla natu- 


rali necessitate inflecli, sed in fame et siti, in fri- 
gore ei nnditate indomitum animi robur servare,et 
tauquam aliena in carnc vivere.Sed quantum illum 


juvabat hac sanctilatis exemplaria respicere,tan- 


lum ei moeroris attulerunt dissensiones, qus his 
temporibus, ut cum maxime, fervebant. Videbat 
episcopos ipsos inter se digladiari (g),et Ecclesiam 
Dei zrudeliter dilacerare,ac ejusgregem obturbare. 
Sed cum ejus animo sana fides a teneris fuisset in- 
sculpta, nulla illum erroris aura perflavit, seque 
ipse testatur, in peregrinationibus, quas vir factus 
terra marique suscepit (À),si quos inveniret secun- 
dum traditam pietatis regulam ambulantes, eos et 
patrum loco habuisse, et duces anime sum secu- 


dam solitariis senibus se tradidit,quibus inopis et C tum esse. Non vidit Alexandrie magnum Athana- 


morbo laborantibus victum quizeritabat manunm 
suarum industria. Cum enim quodlibet venationis 
genus non leve,exerceret,pisces senibus captabat. 
]n quo quidem et charitatis officio fungebatur, et 
juventutem his laboribus domabat : nec interim a 
colenda matre discedebat, ejusque mandatis ex- 
hauriendis, si quid illa preeciperet. Jam quintum 
annum in lioc instituto traducebat, cum ingentem 
matri ac toti familie luctum attulit. Subito enim e 
vita rapitur, non morbo correptus,non ex insidiis 
interemptus, sed quodam die cum ad piscandum 
profectus esset, mortuus una cum Chrysaphio do- 
mum reporlatur. Tam tristi nuntio ad S. Emme- 
liam, 4149 trium dierum itinere distabat allate, 


sium. Significat enim in epist. 80 nunquam sibi 
hanc felicitatem obtigisse. Preterea Athanasium 
scimus Alexandria excessisse anno 396. Sed dum 
Syriam peragrat Basilius, videre poluit S. Euse- 
bium Samosatensem,quocum et ante episcopatum 
suum et in episcopatu arctissima amicitia conjun- 
ctus fuit. Neminem sane video,quem libentius inter 
eos numerem, quos se Basilius patrum loco ha- 
buisse, et animi su& duces secutum esse dicit. 
V.Basilium Alexandris morbus detinuit ac ine- 
tum attulit ne in patriam hieine redire non posset. 
Dum autem in hac moratur urbe (i), allatee sunt ei 
littere Eustathii, philosophi cujusdam ethnici, 
quem Athenis rediens visurum se in Cappadocia 


mulier alias fortissima concidit exanimis. Αἱ tum D speraverat,sed quzsitum invenire non potuit. Post- 


maxime enituit virtus S. Macrine,qua non solum 
inviclam se a dolore prestitit, sed etiam matrem 
e profunde mororis constantia sua revocavit. Si 
Naucratius anno 3230, ut satis probabile est,in lu- 
cem est editus,cjus mors circa annum 337 collo- 
canda ; quippe cum anno etatis vicesimo secundo 
secesserit,quinque annos (raduxeritin solitudine. 

IV. Eo affluentior et uberior fuit in Basilio gra- 
tja baptismi,quod simul se ascetice vitze consecra- 


(a) Lib. De Spiritu sancto, cap. 29. 
(b) Nyss. Vit. Macr., p. 182. 

(c) Naz. ep. 5. 

(d) Naz. or. 20. 

(e) Ep. 1. 


tea morbiobstiterunt,quominus eum viseret, Neque 
etiain cum eo abeunte in Orientem proficisci po- 
tuit Postquam in Syriam venit Jlasilius, audiit phi - 
losophum inde abiisse in Zgyptum.llluc etiam se 
contulit, ac ne illic quidem optatum philosophi 
congressum assequi potuit. Is enim ad Persas el 
extremos barbaros abierat. Tandem ab eo li:teras 
accepit Alexandrie, ex quibus illum in patriam 
rediisse cognovit.Scripsit sd eum Basiliusex eadem 


f) Ep. 223, n. 2. 
f Proom! Moral., p. 213. 


Ep. 204, n. 6. 
($) Ep. 14. 


VITA S. BÁSILII. 


IV 


urbe epistolam leporibusrefertam,in qua se Athe-A — Voluerat primo Basilius in Tiberiam sese reei- 


nas reliquisse, ut Eustathium, videret, ac eodem 
consilio in Orientem peregrinatum esse fingit; et 
cum eum {οἱ in locis quesitum non reperisaet,du- 
bitasse an non fato aut for'una omnia regantur. 
Hzc, inquam,ab eo peracute finguntur, nec proin- 
de nimium stricte accipi debent. Namquod se Athe- 
nis discessisse ait, ut philosophum videret, urba- 
nissima est amici desiderii significatio, non quod 
aliud discedendi consilium non habuerit. Dubita- 
tio autem illa, qua se agitatum fuisse dicit, non 
alio spectat nisi, ut ethnico phiiosopho veram de 
Providentia sententiam facilius insinuet. Hanc epi- 
stolam omnium primam collocavimus, utpote scri- 
ptam anno 357,inter Basilii peregrigationes. 

Quod metuebat Basilius, dum esset Alexandrie, 
ne se morbus in patriam hieme redire non sine- 
ret; id argumento est eum de celeri ac prompto 
reditu cogitasse cum hac scriberet, ac proinde 
jam monasteria Palistinm, Colesyrie et Mesopo- 
tamiz visitasse. Sed cum sepe ejusmodi morbis 
laboraverit,nec idcirco suos intermiserit labores, 
verisimile non est eum tandiu Alexandri» deten- 
tum fuisse, Reversus autem in patriam, cum totus 
arderet ea imitandi studio (a), que in remotisre- 
gionibus viderit, nullam videtur moram interpo- 
suisse, sed statim perfecisse consilium, quod du- 
dum extenderat, ut sua omnia pauperibus distri- 
bueret ac sese in solitudinem reciperet. 

VI. locum elegit secessui idoneum, montem 
quemdam ad ripas Iridis fluvii,qui ex Armenia or- 
tus Pontum irrigat,et in Euxinum Pontum delabi- 
tur (b). Ad alteram fluvii ripam sita. erat villa, in 
qua Basilius, apud aviam Macrinam educatus fue- 
rat.Hac in villa, qux» paterna bzreditas erat fami- 
lice S.Basili,et post mortem S.Emmelis (c) S.Gre- 
gorio Nysseno cessit, constructum erat monaste- 
rium a virgine Macrina, in quo fratrem suum Pe- 
trum a tenerisad omnem virtutem finxit,et sacra- 
rum litterarum cognitioneimbuit (d). Remotus non 
erat hic pagus ab urbe Neoceesarea,unde Basilii in 
hunc locuin adventu anno 375 terror injectus Neo- 
cesariensibus, quasi Basilius in eorum urbemin- 
gredi pararet.Non tamen subjectus erat Neoczsa- 
rez,sed Iborz, exigue civitati non procul distan- 


pere.Est autem Tiberina regio quedam Cappado- 
ci:,inquasitus est Arianzus Grogorii natale solum. 
Num igitur cogitas,inquit in epist.14,quo ego pe- 
riculi stultuscenerim,cum sedem hujusmodi Tibe- 
rína obis terrarum barato commulare pertina- 
citer vellem? Videtur spes cum Gregorio vivendi 
praecipuum fuisse commodum, quod sibi Basilius 
praeferenda aliis locis Tiberina proponeret.Sed ip- 
sius mater et soror,quarum intererat eum non tam 
longe secedere, huic consilio, ut verisimile est, 
obstiterunt, ac orando et instando perfeccre,ut il- 
lum attraherent in locum solo flumine ab earum 
monasterio dissitum. 
Postquam degendi cum Gregorio spes evanuit, 


B dolorem suum Basilius non corde pressit,sed vio- 


Jatam abamico promissornm fidein questus est. Non 
habemus epistolam in qua hzc scribebat; sed θα». 
stat Gregorii responsio (g), qui objectum crimen 
non inficiando repellit, sed pietatis parentibus de- 
bite commemoratione deprecatur:ac litisdirimen- 
dx causa hoc temperamentum proponit,ut partum 
ad se Dasilius,partim ipse ad Basilium ventitet. 
Aliam amisimus Basilii epistolam,in qua jocaba - 
tur in Tiberinam. Vicissim eum Gregorius perur- 
banis in Cesaream'ubi natus erat,et in Pontum quo 
secedebat, dicleriis remordet (h)* Ponti tenebras 
exagilat,ubi solem ad certum modum accipi dicit. 
Quod spectat adCsiesaream, pro luto objicitcaupo- 
nas, et quidquid urbes turpe et incommodum fe- 
runt. Vocat Basilium luti expertem virum,et sum- 
mis pedibus incedentem, pennatum ac pendu- 
lum,ut quamvis sit Cappadox, Cappadociam fugiat. 
Ex quibus verbis colligo Basilium nondum seces- 
sisse,cum hec scriberet Gregorius,sed tamenjam 
statuisse Cappadociam fugere et in Pontum se re- 
cipere. 
Basilius omnibus rebus ita sese nudaverat (i), 
ut nihil haberot prater corpus et necessaria corpo- 
ris integumenta.Cilicio corpus tegebat (j),sed noc- 
tu tantum,ut oculos hominum vitaret. Nemo tanta 
inedia exstitit. Erat (lli,inquit Naziauzenus,tuntca 
una,el pallium unum, et stratus humi leetulus et 
tlluvies,et vigilic (illa ejvs decora et ornamenta) 
et suavissima cena et obsonium,panis et sal, no- 


ti (e); cujus episcopus Araxius S. Macrinz justa D vum, iquam, illud condimentum,et potio sobria εί 


persolvit una cum S. Gregoriio Nysseno qui eum 
vocat locoram illorum episcopum (f). Hunc pagum 
Ánnesos vocatum fuisse perspicimus ex Basilii 
epist. 3, in qua loquitur de quodam agresti ez iis, 
inquit, qui nobiscum Annesis commorantur. Heec 
autem de pago trans Iridemsitoaccipi debere inde 
perspicitur, quod Besilii solitudo ab omni prorsus 
hominum consuetudine remota esset. 


a) Ep. 323. n. 9. 
b) Greg. Nyss. Vit. S. Macr., p. 182. 
c) Or. in xL mart., p. 911.. 
(d) Nyss. Vit. S. Macr., p. 185. 
(ej Nyss. Or. in XL "Mo αν 
i Vet. S. Macr., p 200, " 


uberrima, quam nobis nihil labarantibus fontes 
profundunt. Ex quibus, imo cum quibus morbi ac 
morborum curationes promanaruni : quod com- 
mune ulriusque nostrum studium fuit.— — — 
Testatur etiam Nyssenus Basilium(K)parcissimi 
cibi fuisse,et cum carne sua non aliter, quam cum 
servofugitivo inexorabilem dominum egisse.Quanto 
ganctitalis in anima et corpore servanda studio te 


) Naz. ep. 5. 
(b) Ep. 6. 

i) Naz. or. 20. 
ᾗ bid 


j) Ibid. 
(k) In Basil. p. 490, 496. 





XVI 


PROLEGOMENA. 


neretur, perspici potest ex his Cassiani (a) verbis : Α ef indicium ducebam eorum que non videnMur,ea 


Fertur S.Basilii, inquit, Czsariensis episeopi di- 
strícla sententia. Et mulierem, inquit, ignoro, et 
virgo non sum. Inlantum intellexit incorruptio- 
nem carnis non tum in mulieris esse abstinentia, 
quam in integritate cordis,qua vere incorruplam 
perpetuo sanctimoniam corporis vel timore Dej 
vel amore castitatis custodiat, 


CAPUT IV. 


I. Qui Basilium negant I Lo/essione monastice vitz 
obstrictum fuisse, refelluntur ex ipsius testimo- 
niis. II. Probatur Basilium nihil sibi ex bonis 
suis reliquum fecisse. III. Professio etiam nomina- 
tim et conceptis verbis non pronuntiata violari non 
poterat. IV. Gregorius mediam inter anachoretas 
et ascetas ac(uosos viam e 
rium iidem ac asceto actioni dediti. V. Basilius in 
monasteriissuis medium inter anachoretas ac migades 
vivendi genus instituit. 

I.Doctissimusscriptor Thomassinus novam quam- 
dam de Basilio et Gregorio Nazianzeno opinionem 
invenit, quz: apud antiquos inaudita prorsus et im- 
memorata, placuit tamen celeberrimo abbati Trap. 
pensi.Summos illos viros fatetur Thomassinus in 
solitudinem secessisse, sed illis monastici instituti 
veram professionem invidet. Negat (b) vere mona- 
chum esse,nisi qui se ad. totum vitee tempus hac 
suncta professione abstringat,seque omnibus pos- 
sessionibus spoliet ac nudet.Difficile profecto non 
erit utrumque de Basilio nostro astruere, et quod 


que videntur. 

Non video quid significantius possit Thomassi - 
nus requirere. Vel enim nulli tunc monachi fuere, 
vel Basilius fuit. Statuit bona omnia vendere et 
pauperibus distribuere. Querit aliquem ex fratri- 
bus, qui monasticum insittutum profiteatur, ut 
cum eo brevem hujus vit» fluctum transeat. Quis 
in hoc consilio vel facultatum retinendarum, vel 
monastici instituti ad tempns amplectendi volunta- 
lem suspicetur? Quamvis aulem Basilius non dicat 
conceplis verbis imitatum se esse perfectum illud 
vivendi genus,quod invariis monasteriis perspexe- 
rat,sed tantum imitari statuisse; nemo tamen dixe- 


legit. Migades apud Grego- B ril eum ab incepto turpiter discessisse,et qua sta- 


(uta ac deliberata habuerat, minime perfecisse. 
Nihil sane opus est exquisitis argumentis in re 
manifesta. Monumentum habemus monastice Ba- 
silii professionis certissimum, ipsas regulas ali eo 
institutas. Nihil severius aut striclius precipi po- 
test,quam qua a Basilio deomnibus prorsus rebus 
relinquendis precipiuntur. Et qui semel inter fra- 
tres monasterii ascriptus est, nullum prorsus θε» 
eundi locum relinquit:sed sacrilegum esse decla- 
rat (c), qui ad aliud vil» genus transit, ut qui do- 
narium Deo consecratum abstulerit.Si quis autem 
dubitet an Basilius iisdem votis obstrictus fuerit,ac 
ii quos regendos susceperat; legere potest proce- 


eruditus Thomassinus statuit, uteum monachum c mium in Regulas longiores quod sic incipit : Quo- 


non fuisse probet,id convertere in argumentum vere 
illius monastice professionis. Nam in his qua ad 
sanctum Gregorium Nazianzenum spectant non im- 
morabor,quamvisamplam segetem illiusoperasup- 
peditenL : sed his erudito sodali illius operum 
editionem elaboranti servatis, nonnulla tantum at- 
Ungam, que a Dasilio nostro divelli non possunt. 
Basilium ipsum de seloquentem audiamus, ante- 
quam aliorumreferamus testimonia.Sic susceptum 
ase monaslice vite propositum exponit iu epist. 
223,n.2:Itaque cum legissem Evangelium, inquit, 
ibique perspexissem plurimum ad perfectionem va- 
lere, bona sua divendere, e cum egenis fratribus 
communicare,ac nulla prorsus hujus vito sollici- 


niam Deo juvante, in nomine Domini nostri Jesu 
Christi simul convenimus nos, qui unum ei idem 
pii snstituti propositum tenemus,etc. Ol ἕνα καὶ τὸν 
αὐτὸν σκοπὺν τοῦ βίου τοῦ xav' εὐσεδείαν ἑνστησάμε- 
νοι,Ρυδία profecto non erat monachis Cesariensi- 
bus Basilii professio, cui cum magn: molestia ac- 
cidissent ab Eusebio episcopo,factam et,qui prín- 
cipaium inter ipsos obtinebat, injuriam graviter tu- 
lerunt (d). His adde veterum testimonia qui Basi- 
lium et Gregoriam vitam monasticam amplexos 
esse referunt. Vide Rufinum lib. 1, c. 0;Socratem 
lib. iv. c. 96; Sozomenum lib. vi, cr 17. 

ll. Paupertas, quam requirit Thomasssinus ad 
monasticam professionem, raaxime enituit in Ba- 


tudine distringi,nec ulla affectione ad resterrenas p silio. Testatur Nyssenus eum ab initio statuisse ni- 


animo converti;cuptebam invenire aliquem ez fra- 
(ribus qui hancvite viam elegisset,ut una cumipso 
brevem hujus vita fluctum transirem. Ac multos 
quideminveniAlezandric multos etiam in reliqua 
/Egypto:et tn Palestina alios et Celesyria ac Meso- 
potania.. Haee cum mirarer,ac beutam putarem vi . 
rorum vitam, quod factis ostenderenl se mortificationem 
Jesuin corpore ctrcumferre,optabam et ipse,quau- 
(um possem attingere, imitator eese hominum il- 
lorum.Quamobrem cum vidissem nonnullos in p;- 
(ria imilari illarum énstitula conantes,mihi visus 
sum adjumenti aliquid reperisse ad meamsalutem, 


(a) Intitut. lib. vi, c. 19. 
(b) Disciplin. eceles. part. n, lib. 1, c. 46. 
(c) IMerrog. 24. - 


hil possidere,et petram immobilem fuisse hoc con- 
silium. Idem discimus ex Nazianzeno (e) Basilium 
omnibus facultatibus, quas unquam habuerat, 
aquo animo projectis. leviter facileque vite pe- 
lagus transmisisse. | 

Existimat Tillemontius Basilium statim quidem 
sua omnia pauperibus consecrasse,non tamen sta- 
tim distribuisse, sed cum sibi aliquid reservasset, 
variis temporibuscharitati sus sattsfecisse. Nititur 
doctissimus scriptor testimonio Nysseni, qui fra- 
trem suum testatur (f) patrimonium pauperibus et 
amtesacerdotium distribuisseet mazime famis tem- 


(d) Naz. orat. 20. 
(e) In Basil. 
In Eunom., p. 807. 


VITA S8. BASILII. 


XVII 


pore,cum adhue esset. in presbyterorum ordine, Α professiones, inquit, non novimus,proterquam si 


nec poslea eorum, quae residua fuerant, mínus 
liberalem fuisse. 

Conjecit Tillemontium in hanc opinionem alia 
minus recta opinio de morte S. Emmelis», quam 
episcopo Basilio putat obiisse.Sed id ante episco- 
patum Basilii contigisse, et famis tempore conti- 
gisse, qui Basilii charilati materiam dedit,certis- 
simis, ut mihi quidem videtur,argumentis proba- 
bitur. Quare cum Basilius maternam hereditatem 
famis tempore perceperit ; facile perspicitur,quo- 
modo qui se jam antea omnibus rebus nudaverat, 
idem tunc charitatis specimen renovaverit. Non 
difficilius explicatur quod ait Nyssenus, Basilium 
postea eorum quo reliqua erant non mínus libe- 
ralem fuisse. Neque enim mirum, si amplam hz- 
reditatem non statim tolam jercepit,sed nonnul- 
la serius, ut in ejusmodi rebus fieri solet, in ejus 
manus pervenerunt. 

Illud ergo constare debet Basilium;sedulo obser- 
vasse quod aliia praescripsit in Regulis tum longio- 
ribus tum brevioribus; neque eum hac in re infe- 
riorem fuisse Macrina sorore,quase ex bonis equa 
parte inter ipsam ac fratres divisis nihil sibi reli- 
quum fecisse testatur (a), sed omn:à per manus 
sacerdotis secundum divinum preceptum distri- 
buisse.Cum autem nihil omnino possideret Basi- 
lius, victum ei ex ipsa domo, in qua nutritus fue- 
rat,mater benigne providit (b), saltem postquam ad 


qui se ipsí monachorum ordimi ascripserint : qui 
quidem tacite vilam calibem videntur. suscepisse. Ve- 
rumiamen in. illis quogue illud epinor. pramitti opor- 
lere, ut ipsi interrogentur, accipiaturque eorum pro- 
fessio clara et perspicua : ut cum se ad libidinosam 
vitam converterint, eorum qui. fornicantur punitioni 
subjiciantur, Hinc in Regula fusiori,interrog. x,et 
epi-t. 23,qus anle canones script: sunt, non alia 
prescribitur professio his qui monasticam vitam 
amplectuntur, nisiutfratrum ordini post legitimam 
approbationem ascribantur. Hujus autem tacitze 
professionis non minusstrictaerant vincula, quam 
illius clare et perspicuz. Nam Basilius, ut jam dixi, 


p eun qui se dicavit Deo et deinde ad aliud vitz» ge- 


nus (ransiit, factum esse sacrilegum, et consecra- 
tum Deo donarium abstulisse pronuntiat (e). Quare 
cum Basilius monachorum ordini per tot annosnon 
solum ascriptus fuerit, sed etiam prefuerit ; mo- 
naslica illius professio negari non potest: valdeque 
absurdum est clare et nominatim concepta pro- 
fessionis necessitatem ei imponere,qua illis tem- 
poribus omissa, saltem in Cappadocia, niLil de 
votorum vi delrahebat. 

IV. Existimat Thomassinus Gregorium nihil loci 
reliquisse dubitationi in carmine De vita sua, ubi 
se diu fluciuatum testatur ecquod vite genus te- 
neret,inter monachorum latibula et urbium tu- 
multuationes, medium tandem secutum esse tru- 


presbyteri gradum eveclus est. Nam maximam C mitem. ut aliis ita prodesset, ut ne ipse suz office- 


partem serviliorum illius domus presbytero cui- 
dam, Dorotheo nomine, qui Basilti collactaneus 
eral, ejusque nutricis unicus filius, ea conditione 
tradidit,ut Basilio alimenta suppeditaret. Sic au- 
tem tradidit,ut nequaquam donum esset,sed usus 
per vitam. Quam alienus fuerit Basilius ab ea re- 
missione, seu potius dissolutione, qu: illi affingi- 
tur, ex hoc Cassiani testimonio perspicitur (c) 
Fertur sententia, inquit, sancti Basilii Cosariensis 
episcopi, ad quemdam prolata Syncletium, tali quo 
diximus tepore torpentem ; qui eum se. renuntiasse 
diceret huic. mundo. quedam sibi de propriis facul. 


tatibus reservavit, wolens exercitio manuum suarum p 


sustentari, εί humilitatem veram nuditate el operis 
contrilione, monasleriique subjectione conquirere : Et 
senatorem, inquil, Syncleli, perdidisti, et monachum 
son fecisti. 

III.Illud autem Thomassinum in errorem videtur 
potissimum induxisse, quod Basilium,Gregorium, 
Joannem Chrysostomum et alios ej'ismodi nulla 
professione nominatim obstrictos fuisse crediderit, 
sed voluntaria pietate perfecisse,qu: monachi im- 
posita votorum necessilate faciébant. Non illusisset 
error doctissimo scriptori,si legisset attentius de- 
cimum nonum Basilii canonem (d). Virorum autem 


a) Vit. Macer, p. 192. 
( y 37 οἱ 98, 
(c) Institut. lib, vn, ο. 19. 


ret saluti. Tum profert hos versus Gregorii : 


Media inter illos, hosque procedo via, 
Meditans ul isti, commodum illorum emulans 


Deinde addit: Ergo cum vita ejus scriptor ait, ma- 
luisse eum monachum esse, quam secularis vitz 
seguacem,pauperem quam opuleMtum,non de mo- 
nastica proprie professione capiendus nobisest,sed 
de vita secularibus curis expedita,et de frequenti 
ab urbibus secessu.Longe aberrat doctissimusscri- 
ptor ab hujus testimonii sententia,quod cum Basi- 
lii rebus lucem afferre possit, paulo accuratius in- 
vestigandum nobis est. 

Gregorii verba, quz» fucum fecerunt Thormassi- 
no, ex carmine primo desumpta sunt, ubi narrat 
Theologus sibi, post captum a carne recedendi 
consilium, difüicilem incidisse deliberationeu, ex 
duabus viis Deo gratis quzeenam esset praestantior, 
seque initis subduclisque rationibus sic apud ani- 
mum statuisse : 


Μέσην τιν 300v ἀζύγων καὶ µιγάδων 
Τῶν μὲν τὸ συννοῦν; τῶν δὲ τὸ χρηστὸν φέρων. 


Gradior solutos inter atque mágades, 
Meditari ut hi, prodesse «t illi cogitans. 


Ep. 199. 
e Inlerrog. 14. 


πλ... 


XVIII 


PROLEGOMENA. 


Cuni ex his qui precedunt et sequuntur, tum ex A accuratius. Idem discrimen observatur in oratio- 


pluribus aliis Gregorii locis demonstrandum nobis 
est ἀζύγους illos, id est solutos ei jugi expertes, 
anachoretasfuisse sive hoinines contemplationi de- 
ditos, migades vero, ascelas in agendis rebus oc- 
cupatos : nec Gregorium deliberasse utrum mona- 
sSticam vitam, an seculares tumultus amplectere- 
tur, sed ex duobus ascelarum generibus, quorum 
alii contemplationi, alii actioni totos se dabant, 
utrum sequeretur. 

Luce clarius est 35540»; et migades duo fuisse 
instituta hominum Deo consecratorum. Nam cum 
Gregorius deliberaret utrum eligeret, jam statue- 
rat sese Deo consecrare, ut ex his verbis perspici 
petest : 

Animum premebat nam gravis turbo meum 

Dum quoro primas in bonis quidnam ferat. 

A carne dudum longius recedere 

Statutum. habebam, (uncque firmabar magis. 

At cogilaMi de viis gratis Deo, 

Prastantiorem non erat premptum mihi 

Reperire. 

Herebat ergo Gregorius non inter monasticam 
et secularem vitam, sed inter anachoreticam sive 
contemplativam et actuosam. Quos enim ὀζόγους 
vocal, eorum institu:i exempla ex Klia et filiis Jo- 
nadab et Joanne Baptista repetit. Retrahebat illum 
ab hac vita litterarum sacrarum amor,quibus ex- 
colendis non valde appositus eremus: illudque in- 
commodi in ejusmodi hominibus reperiebat,quod 
multum sibimetipsis prodessent, at aliis nequa- 
quam. Hac profecto anachoretarum et contempla- 
tioni deditorum hominum propria sunt,quos me- 
rito vocat ἀζύγους, ut qui ab omni jugo liberi, nec 
ullis prorsus vinculis astricti essent. Quod spectat 
ad migades,sive eos qui cum aliis miscentur, non 
difficilis est interpretatio. Illos enim ibidetn vocat 
πρακτικούς, id esl actuosos, eosque plurimum aliis 
prodesse, at in magnis tumultibus versari dicit. 
Quare mediam inter utrosque viam secutus est,vel 
polius utrumque institutum simul conjunxit, ut et 
litterarum sacrarum studiis et fovendie parentum 
senectutis officio satisfaceret. 

Sepe alias de iisdem migadibus agit Gregorius, 
ac ubique in eam quam diximus sententiam. Sic 
loquitur in oratione 1 : Kav ἔτι ἀκριθῶς ἐξετᾶσῃς, 
ὅσον τὸ µέσον τῶν ἐν συζυγίαις πρὸς τοὺς ἀγάμους ; 
Κἂν τούτοις πάλιν, τῶν «ῆς ἐρημίας πρὸς τοὺς χοι- 
γωνικοὺς xal µιγάδας ' τῶν ἐξητασμένων καὶ διαθε- 
δηκότων iv θεωρίᾳ, πρὸς τοὺς ἁπλῶς κατευθύνον- 
τας, Quod si accuratius rem expendas, quantum 
intervallum inter conjugatos el οσἱέδει ? Ex his rureus 
quantum infer eos qui. in eremo versantur, et eos qui 
communes sunt. Gc. migades : iMer | eos qui accurate 
degwat et ἐν contemplatione  profecerunt, et. eos qui 
simpliciter rectamviam ineunt. Migades ergo inter 
coelibes οἱ continentes recensentur, non secus ac 
ipsi anachorets ; sed primi simplieius vivunt, isti 


or. 34. 


ne 22 : Oi μοναδικοὶ καὶ μιγᾶδες, oi τῆς ἀπλότητος 
4Xi τῆς ἀκριθείας, ὅσοι τῆς θεωρίας καὶ ὅσωι τῆς 
πράτεως, Solitarii el migades, qui simpliciter 
vitilis, el qui accurate; qui contemplationi, ct qui ac- 
tioni vos datis. 

Hec autem verba, οἱ µοναδικοι καὶ μιγάδες, sic 
reddit Billius,monachi et in sodalitio viventes. At 
profecto migadum nomine non intelligit Gregorius 
casnobitas. Nain ceenobit» mediam illam viam in- 
ler anachoretas et migades tenebant, quam ipse 
Gregorius sequendam sibi esse duxit.Unde in ea- 
dem oratione ait canobitas In /Egypto simul esse 
eremitas el migades. Duo enim disti guit mona- 
chorum genera in solitudine viventium : Οἱ μὲν τὸν 


B πάντη μοναδικὀν τε xai ἅμικτον διαθλοῦ.τες βίον, 


ἑαυτοῖς µόνοις προσλαλοῦντες xxl τῷ Ot, καὶ τοῦτο 
µόνον κόσμον εἰδότες, ὅσον ἐν τῇ ἐρημίᾳ γνωρίζου- 
σιν. Οἱ δὲ νόπον ἀγάπης τῇ κοινωνίᾳ στέργοντες, 
ἐρημικοί τε ὁμοῦ xal μιγάδες. Quorum alii vllam 
prorsus solitariam, et ab. hominum societate reme- 
(om agwnl, οί ipsorum (antum et Dei collequio 
fruentes, atque hanc. duntaxat (erro parlem. pro 
mundo habentes. quam in solitudime cognitam ha- 
bent. Alii autem charitatis legem per. communionem 
et. societatem | coleMes, solitarii simul οἱ migedes 
sunt.Illud etiam laudatur a Gregorio (a, in mona- 
chis Nazianzenis : Μέτρα τῆς slg vb κοινὸν ἔπιαις 
ξίας xai ὑποχωρήσεως, τῆς μὲν τοὺς ἄλλους muda. 
γωγούσης, τὴς δέ τῷ Πνεύματι μυσταγωχγόύσης, καὶ 
τῆς μὲν ἐν τῷ xotwp τὸ ἄκοινον φυλαττούσης, τῆς 


Cà ἐν τῷ ἀμίκτῳ τὸ φιλάδελφον καὶ φιλάνθρωπον, 


Modes ium in. commune prodeundi, έν secedendi, 
illud, «d alios instituendos, koc, αἱ ipsi Spiritus 
mysteriis imbuantur, atque ia uirumque, el incom- 
muni solitudinem servent, et in solitudine fraternam 
benevolentiam εἰ charitatem.Quamvis ergo miga- 
des iidem interdum sint apud nonnullos scriptores 
ac cenobita, at certe Gregorio non potest hac in- 
terpretatio affingi, quiincoenobitis migadum vitam 
cum anachoretarum instituto conjungi volebat. 
Quin etiam Maximum philosophum, qui profecto 
cenobita non erat,sed potius erro quidam et fugi- 
tivus,inter migades numerat (b). Hunc enim laudat, 
quod τὸ κοινωνικὸν καὶ ἐπίμικτον, institutum, quod 
societatem colit el permiscelur, eremitics et soli- 


p taris vita pretulerit. 


V. Hec pluribus referenda duximus, ut et de 
Gregorio et de Basilio sciremus,quodnam vite ge- 
nus alter elegerit,alter in monasteriis suis consti- 
tuerit.Nam medium illud inter anaclioretas et mi- 
gades institutum,quod Gregorius tanti faciebat,ipse 
etiam Basilius in monasteriis suis instituit. Non 
enim hanc Basilii laudem pretermisit Gregorius,ut 
ex his verbis perspicimus (c) : Τοῦ τοίνυν ἐρημικοῦ 
βίου καὶ τοῦ µιγάδος µσχοµένων πρὸς ἀλλήλους ὡς 
τὰ πολλὰ καὶ διϊσταµένων, καὶ οὐδετέρου πάντως ἢ 


(e) Orat. 30. 








VITA S. BASILII. 





XIX 


τὸ καλὸν, ἢ τὸ φαῦλον ἀνεπίμιχτον Éyovtoc: ἀλλὰ τοῦ A eremilice vitte commoda:arcebat incommodaBasi- 


μὲν ἡσυχίου μὲν ὄντυς μᾶλλον, xal καθεστηχότος, 
καὶ Θεῷ συνάγοντος' οὐκ ἀτύφου δὲ διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς 
ἀθασάνιστον xai ἀσύγκριτον τοῦ δὲ πρακτικωτέρου 
μὲν μᾶλλον καὶ χρισιµωτέρου, τὸ θορυθῶδες οὗ φεύ - 
Ύοντες, xal τούτους ἄριστα χατήλλαξεν ἀἄλλέλοις καὶ 
συνεκέρασαν ἀσχητήρια καὶ μοναστήρια δειµάμµενος 
μὲν, οὐ πόῤῥω δὲ τῶν κοινωνικῶν καὶ µιγάδων, οὐδὲ 
ὥσπερ τειχίῳτινὶ µέσῳ ταῦτα διαλαθὼν, καὶ ἀπ᾿ ἀλλήλων 
χωρίσας, ἀλλὰ πλησίον συνᾶψας καὶ διαζεύξας᾽ ἵνα μήτε 
τὸ φιλόσοφον ἀκοινώνητον ῃ, μήτε τὸ πρακτικὸν ἀφιλό- 
σοφον. Cum igitur solitaria vila, e£ ea quac 
societate gaudel, wt plurimum inter se. dissiderent, 
ec pugnarent : meutraque. omnino, vel commoda, 
vel incommoda sua. pura et immista haberet ; verum 


lii cura in eis erudiendis;cujus rei przclarum indi- 
cium est epistolaoctava, quam paulisper abesse co. 
actus scripsit, ut eos ad evertendas Arianorum ar- 
gutias communiret. Dubium non est quin socii et 
imitatores Basilii fuerint cum in fide defendenda, 
tum in aliis rebus,quasEcclesit causa gessit in so- 
litudin.. Certe non aliosdesignat, cum ait in epist. 
91, n. 2, se cum multis in patria Deum timentibus 
insolabiliter doluisse, quod Dianius formula Con- 
stantinopoli allat: subscripsisset. Atque hec qui- 
dem de Basilio ejusque discipulis. 

At forte de Gregorio dubitari possit, utrum sein 
monasterium receperit. Verum etiamsi asceticum 
institatum in paternis sedibus excoluisset, nihil id 


ila magis quidem tronquilla εἰ composita esset, ec B de ejus votorum perpetuitate detraheret,nec ideir- 


Deo enimos copularet : calerum ob eam εδρα 
[estu mon. careret, quod virius non exploreretur, nec 
in comparationem venirel ; hac autem magis quidem 
ectuosa e£ wlilis essel, verum a tumullibus minus libe- 
re : praeclare eas iMer se. reconciliavil ac permiscuil, 
pielalis nimirum gymnasia el. monasteria. exsiruens, 
son lamen longe discrepantia ab. sis quas societalem 
colunt, εἰ permisceniur ; nec velu!. muro quopiam 
imerjecto hoc instilua distinguens arque α se íin- 
vice" separams, verum prope comjungems ac diri- 
mens : ut. nec. contemplatio communicolionis expers 
esset, nee actio conlemplatione careret. Existimat 
Tillemontius anachoretarum cedes prope ccenobia 
4 Basilio fuisse exstructas. In quo quidem decepit 


co videri deberet, aut continentis professione οὐ - 
strictus non fuisse, aut non se omnibus rebus pro 
Christo nudasse. Quot enim tribus primis sseculis 
ejusmoili vitam ante exstructa monasteria egerunt, 
de quibus tamen dici non potest quod de Basilio, 
Gregorio, Joanne Chrysostomo et aliis pronuntiat 
Thoniassinus, nulla eos voti necessitate astrictos 
fuisse? Quis dubitel quin S.Cyprianus perpetuo se- 
se obligaverit voto, cum bona sua pauperibus dis- 
tribuit, ac continentiam adhuc catechumenus am- 
plexus est? Miratur Pontiustantum in catechumeno 
fervorem. Inier fidei suc,inquit, prima rudimenta 
nihil aliud crediditDeo dignum,quam si continen- 
tiam tueretur..Quisunquamtanti miraculi memi- 


eum Billii interpretatio,qui hic quoque ceenobitas C i£ ? Ἱπορία prorsus et absurda laudandi ratio, si 


migadum nomine intellexit. Sic enim reddidit : 
Pietatis nimirum gymnasia et monasteria exstruens, 
non tamen longo intervallo ab iis qui in sodalitio vi- 
vun. Refellitur hzc interpretatio ex tota Basilii 
historia, quem ccoobitis profuisse constat, non 
anachoretis prope ccnobitas const'tutis. Deinde 
vero migadum nomine non cenobita, sed ascets;e 
actioni dediti, αἱ in superioribus locis, designan- 
tur: nec anachoretas Basilius rrope migades 
constituit : sed utrumque institutum nullo prorsus 
muro diremplum esse voluit, sicque utrumque, 
cenobiis exstruendis, conjunxit, ut nex anacho- 
retarum deesset solitudo, nec migadum officiosa 
charitas, primorum autem abesset fastus pericu- 
lum, et posteriorum tumultus. 


Idem ergo propositum fuit Gregorio et Basilio. 
Utrique solitudinem cum sacris litteris conjungere 
volenti necanachoretarum arridebat vita nec miga- 
dum. Ac de Basilio quidem certa et explorata res 
est, eum vixisse in monasterio et discipulis suis 
eamdem vivendi formam prescripsisse, quam in 
monasteriis Egypti viderat, ita ut nec necessariis 
ad sacras litteras presidiis, ut anachoretz, care- 
rent, nec ut migades, nimium charitatis officiis 
mersarentur,sed meditarentur ut primi,prodessent 
ut secundi. Ipse monasterii situs afferebat omnia 


(a) Carm. de vita. 


continentiamCyprianus perpetuam non voverat,sed 
ad tempus colebat.Quare etiamsiGregorium mona- 
steria non habuissept, non idcireo magnum illud 
ornamentum monnstico instituto eripi posset.Sed 
tamen probari potest eum non minimam vite par- 
tem in monasterio traduxisse.In monasterio Basilii 
comajoratus est aliquandiu antequam presbyter 
crearetur, et qualem ibi vitam egerit, egregie de- 
scribit in ep.8 et 9. Unde non immerito Basilius in 
epist. 225, n. 5, testatur secum in monasterioGre- 
gorium idem vita institutum secutum esse. Fugit 
Gregorius in eamdem solitudinem presbyter crea- 
tus.Haud scio anin solitudinem monasterii se rece- 
perit, cum rursus in moutem fugit post ordinatio- 


p nem Sasimensem (a),aut cum anno 375 Seleuciam 


secessit, ut quod dudum decreverat amicos et ne- 
gotia fugere, id tandem perficeret. Sed certe du- 
bitari non potest quin, abjectis Constantinopolita- 
η Ecclesi» gubernaculia, ruri monachi vitam 
egerit, ut testatur Hieronymus, et cum monachis 
vixerit, ut discimus ex Facundo, lib. vit, ο. 7. 
CAPUT V. 
I.S.BaxsiliuscumEwustathioSebasteno amicitia con- 
jungiter. II. Qualis vir exstitit Eustathins. lI. 
Decepit eliamS.EusebiumSamusatensem E usta- 
thius fidei studium et sanctitatem pra se ferens. 
IV. Damnatus videtur fuisse (n concilio Gan- 


XX 


PROLEGOMENA. 


grensi. V. Nonnulla adversus hanc sententiam Α ciam ac iterumse eodem artificio purgaviLAddixit 


objecta solvuntur. VI. Non Aetii magister Eus- 

talhius, sed. Aerii. 

I. Videtur Basilius tunc primum amicitiam iniis- 
se cum Eustatlio Sebasteno ejusque discipulis, 
cum rediit ex Oriente. Ipse enim ad hoc tempus 
initium refert hujus conjunctionis;ob quam gravis- 
sime ei molestie et a pluribus aliis et ab ipso de- 
mum Eustathio acciderunt.Narrat (4) se ex monas- 
teriis Orientis et "Egypti redeuntem, cum hujus 
vite imitatores in patria reperisset, aliquid adju- 
menti ad salutem sibi visum esse reperire. Multi 
eum abducebant ab hac consuetudine, et a mori- 
bus ac fide Eustathii cavendum monebant. Sed 
Basilius de vita Eustathii judiciuin ferebat ex his 


se BasilioAncyrano,eique operam navavit in refel - 
lendo Aetio, quem falsis criminibus apud Gallum 
Cesarem in invidiam adduxerunt,si fides adhiben- 
da Philostorgio (d). Dederunt ei Ariani, teste S, 
Atdanasio(e),episcopatumSebastenum, ut eum con- 
siliorum suorum adjutorem haberent. Sed paulo 
post cum plurimi episcopi ab Arianis impietatem 
aperte przdicantibus sese disjungerent,ac gratia et 
auctoritate plurimum valerent, junxit se cnm eis 
Eustathius, eorumque partes sectatus est inconci- 
lio Ancyrano,ubiConsubstantialeanathematizatum 
est,eL in Seleuciensi,ubi proposita est Antiochena 
fidei formula.Paulo post Arianis dominantibus suc- 
cubuit Eustathius, ac hzereticae formula subscri- 


qua oculis suis videbat ; humilitatis argumentom ῃ psit, nec tamen dspositionem et exsiiium effugit. 
esse ducebat humilem vestem : suspicionem om- . Rediit sub Juliano,ac variis deinceps formulis sub- 
nem arcebantab ejus animo vestimenta crassum, — scripsitZelis et Lampsaci, Arianis seinper infensus, 
zona, e rudicoriocalceamenta, austerum vivendi etcum iis qui Semiariani dicebantur,arcteconjun - 
genus. Itaque morosus erat laudis Eustathii de- ctus.Sed tamen persecutione post concilium Lam- 
fensor ; ac neilla quidem probabat, qu: deillius psacenum ingravescente,subscripsit haerelice for- 
fide dicebantur, eum ab Ario edoctum esse, acÁrii mula:et cum ea res maguum ejus nomini dedecus 
dogmata clam spargere; sed cum hsc Basilius inureret,Romam petiit,ubi Nicenam fidem profes- 
nunquam ipse per se audiisset, sycophantas esse — 5us est, ac ea conditione a Libero papa receptus. 
putabat, qui hec nuntiabant. Equidem non miror Redienslibellum,quieamdem fidem continebat, ob 

in candidum Basilii pectus aditum non habuisse, tulit synodo Thyanensi. Crevit Arianoruin potentia 
que de Kustathio dicebantur. Accepte enim ab sub Valente, ac melum intulit Eustathio, ne sen- 
Ario discipline post tot annos vix jam ulli testesin  lentiaineum olim lata renovarelur.Quare medium 
Cappadocia supererant: occultum ejusdem haeresis se esseCatholicos inter εἰ hzrelicos voluit,ut et fa- 
studium non facile deprehendi poterat. Sed amo- 103 su: consuleret, nec Arianosirritaret. Detraxit 
rem in Eustathium longius promovebit Basilius, c ei Basilius hunc medii hominis statum et in verba 


qui cum eum Constantinopoli labi et sub Valente 
relabi ridebit, ficta ejns poenitentia deceptus ab eo 
diligendo et defendendo non discedet, nec ei 
communioner renuntiabit, nisi cum illius nequi- 
tiam non &olum oculis ac manibus comprehendet, 
sed eiiam insanabilem esse animadvertet. 

LI. Nihil enim aliud fuit vita Eustathii, nisi per- 
petua heresis et catholice doctrine vicissitudo, 
prout alterutrum ambitiosis ejus consiliis favebat. 
Egressus Àlexandria, ubi inter intimos Arii disci- 
pulus fuerat, in clerum Antiochenum conatus est 
obrepere (5), oblata, ut verisimile est, san: fidei 
confessione,sed a S. Eustathio rejectus est ob im- 
pietatem. Verum ab Arianis postea receptus credi- 
tur, ac forte ab Eulalio,qui Paulino successit anno 
331, in hunc clerum ascitus est. Pulsus hac urbe, 
ubi Aetium dicitur docuisse, rediit in patriam, ac 
Hermogeni impietatem illius condemnanti sanam 
fidei confessionem obtulit (c), et ab eo ordinatus 
est. Eo mortuo coniulit se ad Eusebium Constanti- 
nopolitanum, a quo pulsus ob aliquas causas,quas 
Basilius referre noluit (depositum fuisse ait Sozo- 
menus eo quod minus fidelis in commissis dispen- 
sationibus deprehensus fuisset) rediit in Cappado- 

(u) Ep. 223, n. 3. 

b) Athanas. £p. ad sold. 

(o Ep. 224, n. 9. 

(d) Lib. uj, c. 16, 27. 


Nicena jurare coegit anno 373.At ille ubi viditex 
eare magnum aliquod incommodum oriri posse, 
omnem acerbitatem in Basilium effudit,ul placaret 
Arianos. Secutze sunt varie formulis,quaruin alte- 
ram, Gelasio quodam proponente, inCilicia recepit 
eodem anno, alteram Cyzici duobus post annis.In. 
terim tamen, nec Arianis catholici dogmatis defen. 
sor, nec Catholicis Arianus videri volebat, donec 
tandem anno 373 exeunte períraclis omnibus 
pudoris repagulis sese cum Arianis palam et 
aperte conjunxit. 

III. Talis erat Eustathius, cui Basilius in mazxi- 
mis rebus confidebat (f), cujus discipulos vitz 
sux presidium esse ducebat (g).Sed non soli Basi- 
lio Eustathius illusit.Przeter duos Czesariensesepi- 


Dscopos, quos supra diximus Eustathio ignovisse, 


amicissimi eidem erant praestantissimi viri, Silvanus 
Tarsensis, ac ipse etiain, quem Dasilius Ecclesie 
decus et columen esse sciebat, S. EusebiussSamosa- 
tensis. Multa in litteris Basilii exstant amicitieeEu- 
sebii et Eustathii indicia (A). [s nascentem inter 
Basilium et Eustathium discordiam sedare conatus 
est. Vocatus anno 372 in Armeniam Basilius a S. 
Meletio et Theodoto,tum utfestum quemdam diem 


E e 4 9. 
ip E 191. 
(h) Or. 19. 


VITA S. BASILII. 


cum eis celebraret, tum ut de Eustathio ageretur, ín synodo Neocssariensi excommunicatum. et ifi ' 
Antiochena convictum perjurli. Sed -hsc concilia .. 
nobis tenebre sunt. Longe clarior et illustrior syu- ... 


adesse noluit, propterea quod Eusebius,a quo plu- 
rimum przsidii ad Eustathii defensionem spera- 
bat (a), eo venire non potuit. Habemus in epistola 
105 Sophronium Eustathii discipulum Samosata 
proficiscentem, visendi, αἱ verisimile est, Eusebii 
causa. Hanc de Eustathio hominum preestantissimo- 
rum opinionem commovebat simulata non solüm 
orthodoxz fidei professio. sed etiam acerrima de. 
(ensio. Nemini sane in hoc genere concedebat, ubi 
se catholicis addicebat partibus; ac mirabili animi 


XXI 


odus Gangrensis in Paphlagonia, ac quam cum 


delatee fuissent magna de Eustathii discipulis que- - 


rele, viginti canones ad hzc resecanda vitia con- 


stituti, quos synodus Armenie episcopis inscribit. . 


Eustathium Sebastenum hujus 'synodi sententia 


notatum fuisse referunt. Socrates (i) et Sozomea.. 


nus(7): sed eorum 4eslimenia prorsus rejiciunt Ba; 
ronius(k), Dupinus et Blondellus(I), juorum o»inio.. 


|) 


ardore consequebatur, ut οἱ przeteritz illius labes 
infirmitali tribuerentur humans, nec praesens ulla 
in sospicionem perfidia veniret. |— . A. me nonnulla rationum momenta, :. s. o ον 
Quod enim subscribendoConstantinopolipecca- ^ 41*eSummina esl necessitudo temporum et locorum 
verat, id celeberrimis contraEudoxium,Euippium, g cum Eustathio Sehasteno. Is:enim monastici ine. 
Georgium ,et Acacium litteris (D) expiare visusest,  stituti auctor exstitit apud Armenios,Ponii.incolas - 
quas ad omnes Ecclesias misit.Negabat eos episco- et Paphlagonas, ut ex Sozomeno discigus (m).So«.: 
pos' esse et Spiritus sancti participes. Undeetiam — zomeni testimonium confirmet Basilius (5), qui. se - 
. minimecessitlatz inse sententie,quamvisa quin- ad Eustathium, ut. prascipuum hisin locis rüOTruz.; — — 
gentis episcopis damnatus esset.Rediens e Darda- slice vite magistrum, €ontulit, Non.pauci: erant , 
nia, quam in regionem relegatus videtur fuisse,al- Eustathio discipuli, quorum charissisni quique sem»: 
taria Basilidis evertit et ih propriis mensis sacrifl- percum Basilio fuerunt (ο): nonnulli vero (p)pra-- 
cavit (c). Segregavit etiam a sua communione El- vis suis moribus monasticum insttutum'dedaeoorae 
pidium Satalensem episcopum, eo quod is cum runt. Plura monasteria, sive plures frateraitales,- 
Àmasez episcopo communicaret. Quinetiam non ut appellat Basilius, Eostathio suhjectas. fuisse vel. 
multo antequam a Basilii communione discederet, saltem magnis cum eo necessitudinibus devinctas,! 
ecclesias Amasez et Zelorum insectatus fuerat,ibi- observamus ad e,ist. 223, a. 5. Stare ergo. 998. 
que presbyteros et diaconos constituerat Lapsus potest Barenii sententia,qui ne id quidem concedit, : 
sub Valente (d), fraudem sibi fsttam in concione σ Eostathium inonasticam vitam professum esse. 
deploravit, atque hanc purgandi errati rationem " Preter Basilii auctoritatem habemus Epiphanii te- 
invenit, ut Romam profectu$ inde Patrum fidém re- stimonium (i), qui Eustathium: et Aerium;simul 
fetret. Quo magis crederetar huic homini(e), ad- asceticam vitam exercuisse dicit, ut adversus.Ba-. 
juvaliat austerum vivendi genus, et mult& magna-  ronium observat Tillemontius. Quod autemspectat 
rüm 5imulacra virtutum. Tantam charitatem pre — ad synodi Gangrensis tempus, magna est ea:de re; 
se ferebat (f) ut pro quavis anima sollicitus vide- sententiarum varietas, aliis circa annum 340 hoc: 
retur ; (g) constantiam. in vita servare, ét men- concilium collocantibus,aliis post anmum 360: sed: 
dacium vel in minitris rebus ut horribilé'quiddam — nemo illud ab e&tote Eustathii Sebasteni divellit.: 
aversari videbatur. ο ο ο ons Cum ergo synodus Gangrensis Eustathium; vel. 
IV-EustathidsSébastenuscircailludtempus,quo saltem iilius diseipulos sententia sua notaverit.; 
se Basilius ad djus amicitiam applicáit; dépósitus cumque iisdem ia locis eedemque tempore Eu- 
est in concilio Melitinensi. Sed hzc ignominia ni- stathius Sebastenus monastici instituti dux et au« 
lil tutic. riocuit Eustathió; qut'episcópatüih suum — ctor fuerit, cur alius queratur Eustathius? .— 
rétinuit : imo decus ef apud bonos addidit,utpote 2»Non magna erat inter Eustathii discipulossen- 
ab improbis 'Ariari$ inusta;'His enirn adeo cordi tentiarum consensio : unde nonnullis quedam at- 
tribuit synodus, quz in alios nona confert. Ait enim 


valde probabilis videtur Tillemontio. Sed .quomic... 
nus eruditis illis viris penilus.asseutiar, de&nent. 


1 


ἐνεθυμήθη, τούτο προσέθηκεν évd 


(à) JN ij) Lib. ui, c. 14. 
(b) Ep. 244, n. 6; 251, n. 2. (k) Ad ann. 364. 


(c) Ep. 236, n. 2; 251, n. 3. (1) De primatu, p. 138. 

» Ép. n n. 5. em) Lib. 1, c. 44. ' 

(e Ep. 223, n. 2. (n) Ep. 223, n. 3. 
Ep.79. - W Ibid. i. 5. | 

) Ep. 99, n. 3. (p) Ep. 119. 

(1) Ep. 263, n. 3. q) Heres. Lxxv. 


(4) Lib. u, c. 40. 
PATAOL. QR. XXIX. b 


χχἩ 


PROLEGOMENA. 


διαθολῇ της ᾿Εκκληςίας, κ.ὶ ἑαυτοῦ βλάδῃ. Id. au- A non eos abstinere. dicit. Epiphanius: Philaster 


tem praeclare congruit cum Eustathii Sebasteni in- 
stitutis, qui, ut infra videbimus, non conobia ubi 
omnes unius prepositi nutus intuentur, sed aliam 
speciem ascelice vite, ubi major multo libertas, 
instituit. 

3*In Eustathii discipulis hsec reprehendit syn- 
odus, quod nuptias vituperarent, viros ab uxoribus, 
uxores a viris abstraherent, unde adulteria a non- 
nullis commissa : quod Dei domos contemnerent 
et privatos conventus haberent, oblationes in eccle- 
siis fieri solitas sibi et suis. ut sanctioribus vindi- 
carent: quod insolitum vestimenti genus gestarent, 
mulieres virili veste ipduerent, virgines tonderent, 
servos a dominis abducerent : quod die Dominico 


jejunarent, et jejunia in ecclesiis prescripta con- p 


temnerent : quod nonnulli eorum carnium usum. 
ut illegitimum, aversarentur, et in domibus con- 
jugatorum ne preces quidem fieri debere contende- 
rent : desacrificiis autem ibi sepe oblatis tangere 
nollent: presbyteros, qui uxores duxere, contem- 
nerent,neceorum sacrificii participes esse vellent: 
martyrum basilicas et quz illic fiunt, condemna- 
rent, denique divitibus non omnia sua projicienti. 
bus spem apud Deum precluderent. Cur hac ad 
Eustathii Sebasteni discipulos referamus,non leve 
argumentum suppeditat Aerius in hoc sodelitio 
longe celeberrimus, cui inulta tribuuntur simil- 
lima iis quse synodus Gangrensis reprehendit. Is 
enim,teste Epiphanio(a),magnam hominum utrius- 
que sexus multitudinem abstraxit, quibuscum pri- 


vatos conventus habebat. Pasch: celebritatem ri- € 


debat, jejunabat die Dominica, quibus autem die- 
bus jejunia indicuntur ab Ecclesia, vescebatur {]- 
liussectatores vine et carnibus indulgebant dilucu- 
lo, tum cum fideles jejunia paschalia celebrarent. 
Immoderatum paupertatis studium,quod reprehen- 
dit synodus, satis redolet ingenium Aerii, qui cum 
magistrum suuin Eustatbium videret ecclesiasticos 
reditusin manibus habentem,inde ansam capiebat 
de eo detrahendi, ac omnibus dictandi non eum 
esse qui hactenus fuerat, sed ad reim alttentum,et 
cumulandis opibus totum incumbere. Libertas vi- 
vendiad arbitrium et sentiendi,quam in secta asyn- 
odo damnata animadvertimus, non aberal a grege 


Aerii.Testaturenim Epiphanius nonnullosausterum p 


vivendi genus retinuisse, quamvis plerique vino el 
carnibus sese inzurgitarent. Matrimonium ab Eu- 
stathii discipulis vituperari testatur synodus Gan- 
grensis:idem de Aerio non dicitsanetus Epiphanius: 
sed lamen ab illius secta hujus erroris suspicionem 
non abfuisse discimus ex his sancli Augustini ver- 
bis (b) Quidam perhibent istos, sicut. Encratitas vel 
Apolactitas, non admittere ad cummunionem suam nisi 
conlinenles, el eos qui saculo ita. renuMiaterint, ul 
propria sulla possideant. Ab esca. (amen carnium 


(a) Heres. Lxxv. 
b) Tom. VII, heres. LiJ. 
c) Lib. uu, c. 14 


vero et hanc eis (ribuit abstinentiam. 


Cum ergo nihil ferein Eustathii discipulis repre- 
hendal synodus Gangrensis, quod non pariter in 
Aerio Eustathii Nebasteni discipulo reprehensum 
fuerit, difficile est existimare Eustathium, dequo 
synodus loquitur, non fuisse Aerii inagistrum.At- 
que hinc etiam patet immetilo Tilleiuonliuin exi- 
stimare hanc sectam cilo exstinctam fuisse,nec ul- 
lam de illa post synodum Gangrensem in liistoriae 
monumentis menlioneim occurrere. Etsi enim sub 
Eustathii nomine cognita non fuit Epiphanio, Au- 
gustino et Philastrio, certe ab ejus discipulo Aerio 
famam aliquam et uomeu accepit. 


Eustathii Sebasteni discipulos his canon'bus lo- 
cum dedisse hinc etiam conlirinare possumus,quod 
ipsa synudus nihil de Eustathio, ut inali auctore, 
asperius statuat. Sic enim incipil syno.lus : ᾿Επειδὲ, 
συνελθοῦσα ἡ ἁγιωτάτη σύνοδος τῶν ἐπιακόπω» iv 
τῇ κατὰ Γάγγραν ἐχκλῃσίᾳ, Cu τινας ἐκκλησιαστι- 
κὰς Χρείας, ζητουμένων καὶ τῶν κατ Εὐστάθιον, 
εὕρισκε πολλὰ ἀθέσμως Ὑινόμενα« ὑπὸ τούτων αὖ- 
τῶν τῶν περὶ [Εὐστάθιον ἀναγκχίως ὥρισεν, xai 
πᾶσι φανερὸν ποιῆσαι ἐσπούδασεν, αὶς ἀναίρεσιν 
τῶν ὑπ αὐτοῦ κχκὠς qwoutvov (0µοπίαπι conve- 
néens sanctissima synodus episcoporum $n ecclesia 
Ga -grensi propter ecclesiasticus quasdam et neces- 
sarias causas, cum et de iis que ad. Eustathium 
spectant,quareretur,mulla *eperit nefarie abipsis 
illis Eustathii discipulis fieri ; necessario ea de re sta- 
luit, ac nota omnibus facere decrevit,que male ab 
eo fiunt. Legendum esse ὑπαὐτῶν, et vertendum, 
qua uale ab illis fiunt, perspicitur ex his qua se- 
quuntur, καὶ γὰρ ix τοῦ καταµέμφεσθαι αὐτοὺς τὸν 
γάμο, nam ez eo quod nuptias vituperent, etc.Ni- 
hil sane in hac synodi preefatione reperias, ex quo 
accusatum fuisse Eustathium pateat. Ubique in di- 
scipulos crimina rejiciuntur, Bulla ipsi inusta igno- 
minia, quamvis maxima inuri debuerit, si facino- 
rum auctor existimatus fuisset. Atque id quidem 
mirifice convenit Eustathio Sebasteno, quem non- 
nulli, teste Sozomeno (c), sic defendebant, ut cul- 
pam omnem in ejus discipulos conferrent, nec ul- 
lam ipsius nomini hacin re maculam insidere pate- 
rentur.Pondus addit huic sententis sanctus Epipha- 
nius (d), qui Aerium testatur, postquam ab Eusta- 
thio sese disjunxit, ad absurda illa instituta defle. 
xisse. His novitatibus alios errores adjecit. Nam et 
Arianus erat, et. preces pro mortuis tollebat et 
presbyteros adeequabat episcopis. Sed fleri facillime 
potuit, ut bi errores aliquandiu occulte sparsi ad 
synodi aures non pervenirent. Quod si canones 
Gangrenses ad Aerium referimus, differenda erit 
hec synodus, ut Socrati (e) et Sozomeno (f) visum 
est, usque ad episcopatum Eustathii. Aerium enim 


(d) Heres. Lxxv. 
(e) Lib τι, c. 46. 
(f) Lib. in, c. 14. 











VITA S. BASILII. XXI 


ab Eustathio disjunxit invidia(a), quam ut placarel  eaquod Basilius(d)eum, postquam rediit in patriam, 
Eustathius, presbyterum creavit Aerium, ptocho- — beatissimo Cosaree episcopo Hermogeni confes- 


irophio praefecit, nec ullam humanitatis et amici- 
ti» significationem pretermisit.Sed insanabilis ex- 
stitit Àerius. 

Si quis tamen cum Tillemontio contendat syno- 
dum Gangrensem ante annum 341 habitam fuisse, 
propterea quod illius canones in omnibus collec- 
tionibus ante Ánliochenos canones anni 341 re- 
censentur, equidem huic seutentiz non repugna- 
bo, quippe cum his in rebus nihil admodum certi 
habeamus. Sed cum etiam ante illud tempus Eus- 
' tathiusSebastenus monasltici instituti auctor in Àr- 
menia et Paphlagonia et Ponto exstiterit, in hunc 


sionem sano fideiobtulisse dicit.Inde concludit do- 
ctissimus scriptor distinguendum illum esse ab alio 
Eustathio, quem Armenium fuisse non dubitat,si- 
quidem synodus Gangrensis epistolam suam inscri- 
bit episcopis Ármeniz, quacum Eustathius Seba- 
stenus nullam videtur ante episcopatum necessi- 
tudinem habuisse. 

Etiamsi Eustathius Ceesariensis aut saltem Cap- 
padox fuisset,nequaquam id prohibere debuit quo- 
minus synodus suam epistolam inscriberet episcu- 
pis Armenia, si ibi polissimum illius vigebat sec- 
ta. At Eustathium  Cxsariensem aut Cappadocem 


maxime videntur canones Gangrenses convenire. g fuisse non certo concluditur ex verbis modo allatis. 
V. Objicitur adversus hanc sententiam nec Basi- Ipse Basilius nunc Cappadociam,ut snpra vidimus, 


lium, qui varios vite Eustathii eventus recensuit, 
nec varia concilia quc Eustathium deposuere,hu- 
jus probri meminisse. Sed etiamsi hanc maculam 
perpetua delevisset oblivio, mirum id videri non 
deberet,cum Eustathius vel extra culpam fuerit, ut 
supra diximus, vel saltem,ut existimat Sozomenus, 
synodo paruerit. Videtur tamen ei Basilius obje- 
cisse discipulum Aerium : nec synodus Constanti. 
n»politana inter varias illius deponendi causas, 
'atam de illo sententiam Gangrensi concilio pre 
t rmisit , si lamen fides adhibenda Sozomeno(), 
qni totus errat, cum Eustathium a Gangrensibus 
episcopatu exutum dicit. 

Objicit Tillemontius nullum a synodo titulum 
F-ustathio tribui; ex quo laicum illum fuisse con- 
tludit et alium ab Eustathio Sebasteno, qui nunc 
utpote in clerum Antiochenum anno 331 receptus, 
in aliquo honoris gradu constitutus erat, ac forte 
etiam presbyter fuit, si concilium referatur ad an 
num 340. 

Non difficilis est hujus rei explicatio : sive enim 
Eustathius hac in re extra culpam (uit; satis erat 
aliunde suspectus, ut nullum rei honoris titulum 
episcopi tribuerent : sive eorum, qui a discipulis 
fiebant, auctor aut conscius exstitit; multo minus 
decebat,ut ei signum aliquod communionis imper- 
tirelur, antequam absurdis institutis destitisset.ll. 
lum enim aliquo honoris ecclesiasticititulo ornare, 
communionis signum fuisset.Sic Basilius (c) in lit- 
teria de Glycerio et ad Glycerium scriptis, diaconi 
Litalum ei non tribuit,quamvis nondum eum depo. 
suisset, sed tantum hujus poene minas intentaret, 
misi cito rediret cum virginibus, quas e parentum 
domibus abstractas in unum veluti gregem colle- 
gerat. Vide not. ad epist. 129, p. 221. 

Eustathium Sebastenum Tillemontius Cewesares 
aut saltem in Cappodocia natum existimat, propter 


ία) Epi . heres. Lxxv. 
?, Tur 44. 

i Ep. 169, 170, 171. 

( . 963. 


(e) Corm. 48. 


patriam agnoscit, nunc Pontum, interdum etiam 
Armeniam. Hellenium Gregorius Armenium esse 
conceptis verbis declarat (e) : eumiem tamen hor- 
tatur αἱ patriam et communia studia veritus, Basi-- 
lio annuat.Cur ergo Cappadocia Eustathii patria 
dici non potuil,siin vicina aliqua regione natus est? 
Eum in Armenia nalum libenter colligerem ex his 
Gregorii Nazianzeni verbis: Armenius inquit ille, 
Eustathium designans (f), plune barbarus est. Ar- 
menii nomine similiter designatur a Gregorio Nys- 
seno lib. tin Eunomium, p. 289. 

VI.Illud etiam de Eustathio previter examinan- 
dum est, utrum discipulum habuerit Aetium.Cum 


C Eustathius Basilio insiar criminis epistolam ad 


Apollinarium scriptam objecisset; demonstrat Ba- 
silius (g) aequius multo esse ut,si quis Aetium ge- 
nuit hzreticum,in capul parentis resiliant filiicri- 
minaliones.Et in epist.244,n.3:]s qui meaceusat de 
Appollinario,.respondeat nobis de Ario proprio ma- 
gistro suo εἰ de Aetio proprio suo discipulo.Sed his 
in locis substituendum videtur nomen Aerii. Nam 
alio in loco (h) eadem dere agens Basilius neutrum 
quidem nominat, sed que dicit soli Aerio conve- 
niunt. Nam nec ipse accuso,inquit, si quis sodalitio 
in hzresim abscissuses)omnino autem homines no- 
vístis,tamefsi nominatim non appello),quia Unusquisque 
suo ipsius peccato morietur.lHis sane verbis aliquis 


D indicatur ex pietatis disciplina in beresim lapsus 


non probante magistro. Id autem oplime convenit 
Aerio,qui monasticam vitai cum Eustalhio profite- 
batur,at nequaquatn Aelio,qui sumuam semper im- 
pietatem prz se tulit, nec ullos nisi ad. inipietatem 
magistros habuit. Priuius illius doctor exslitil,teste 
Philostorgio (i), Paulinus Antiochenus. At edoctum 
fuisse ab Eustathlo nec Gregorius Nyssenus, qui 
res Aelii accurate persequitr (j), nec ullus alius 
teslalus est scriptor. Quamvis ergo apud Basilium 


(f) Ep. 162. 

n Ep. 223, n. 5. 
Ep, 131, u. 2. 
i) Lib. mi, c. 19. 
U) 1 én Eunom. 


- 


PROLEGOMENA. 


Aetli nomen habeant omnes codices mss et editi, A mine ád Hellenium (p. 406). Set-valde dubito an 


substituendus ei videtur Áerius. 
CAPUT VI. 


I. Sanctus Basilius coamobitica vito» auctor. in: Poste:et : 


Cappadocia. IIl. Antea his in locis ascetg bini aut 
terni degebant. III. Gregorio scribit, ewumque ad. se 
allicere conatur Eorum *ivendi:ratio et occupatio. 


IV. Basilii labores monasterii finibus non tontinen.. 


tur. V De pluribus epistolis in secessu scrip/is. 

I. Testimonium Gregorii Nazianzeni supra alla- 
tum in quo Basilius dicitur ceenobiticam vitam 
instituisse, confirmari potest ex epist. Basilii ου], 
n. 29. Oderant eum Neocssarienses, episcopo ipso 
eos in Basilium incendente : odii cause inanes οἱ 
absurdee fingebantur,psallendi ritusin ecclesia Cze- 
sariensi et Basilii cenobia. Nunquam profecto Ba- 


qu: hóc loco narrat Gregorius, Naziaüzi'aut/Gap- 
padociz finibus coerceri debéant:Ibi enim táona- 
sticum institutum generatim faudat,antequam'Na: 
zianzenos monachos nominatim Hellenio comrhen- 
det:et quod ait (p. 107) iotachos imperito studio 


, abreptos mortem sibí ipsis consciscere; alios: pro- 


priis manibus aut fartte,"alios$ laqueo aut sese pre- 
cipites dando;videtur id de remotis regionibus po- 
lius quam de Cappadocibus, magisque famaet au - 
dione quam propriis oculis acteptum narrare.Pro- 
babile ergo non estanáchoretas fuisse Eustatliii di: 
cipulos, Hinc Basilius (p. 339) monasteria Eusta- 
thio subjecta vocatfraternitates in epistola 239. n 
his tamen fraternitatibus non videntur in morem 


silium eo nomine incusassent,si ante eum hoc in- B 'ceenobitarum sub unius abbatis imperio comtmráni- 
stitulum in Ponto exstitisset.Quinetiam Basilius,ut bus semper muniis intenti fuisse, sed bini att trini 
invidiam a se propulset novi hujus instituti, quod — liberius vixisse. | 
maximam laudem merebatur,nequaquam exempla ^ Basilio enim secessum meditanti nulli ob 6eulos 
ad suam defensionem repetit ex Ponti,et Cappado- versabantur his in locis coenobia (e); sed cupiebat 
cie aut finilimarum gentium Ecclesiis, sed ait se unum aliquem ex fratribus invenire,quidscetieam 
audivisse talem esse in ZEgypto virorum virtutem, Vitam profiteretur,ut üna cumeo brevem-hujus vi- 
fortasse etiam nonnullos in Palestina evangelicam — t:efluctumtransiret.Speraverat se cum Gregorio vi- 
vitam excolere, et rursus aliquos in Mesopotania clurum; idque inter se pasti fuerant ! sed eorum 
beatos esse el perfectos viros. Non videntur ergo  consiliüm interpellavitimposita Gregorio necessi- 
ccnobia in Ponto ante Basilium exstitisse. tas fovendz parentunrsenéctutis. Basilii monaste- 
Sed si Basilius ejus instituti auctor, mirum videri rium non statim ut modo videbimus, cenobii for- 
possit,cur Eustathius non solum apud Ármenioset mam habait. Mónacht Nazianzeni cenobitse non 
Paphlagonas. sed etiam in Ponto,utin precedenti erant(p.107).Nam Gregorius in carmine ad Helle- 
capite vidimus, monasticam vitam dicatur iusti- ο niutti decem prestántissimos ascetas recensel,qui- 
tuisse. Commentum esae existimat Baronius quod bus singulatim immunitatem a:tributis petit,quam 
de Eustathio apud Sozomenum legitur.Sed clarum: satis fuissét toti cenobio semel petére,si in iisdem 
el perspicuum est de Eustathio ejusque discipulis omnesedibus fuissent Hinc etiam-unus ex illis Eu- 
Basilium loqui, cum ait (à) se mohasticz vite stu-— lalius amisso fratre Hellidio(p.408),;quem ejusdem 
dio flagrantem,ubi nonnullos vidit in patria quihoc —institutisocium habuerat, afflictteeteegrotso matri as- 
institztum profitebantur, magnum ex eorumamici- sidebat.Testaturabbas Pyamon apud Cassianum(f), 
tia el consuetudine przsidium ad salutem speras- tertiümgenus monachoram,quiSarabeytediceban- 
se.Jami tum ergo discipulos hàbebat Eustathius, tur, et bini aut terni degebant, abundare ac prepe 
Quare litem sic dirimit Tillemontius ut Basilio coe:: solum essein civitaüibus quas didconium,ut jam di- 
nobitice vile inslitütüm acceptum referat, Eusta-  ximus,in Pontum et Armeníam-déferens-peregra- 
thii autem discipulos, in urbibus et oppidis vel" vit. Canones Grangrenses, qui Armenie episcopis : 
etiam in remotioribus locis solos vixisse existimet: — inscripti sunt;dubitare non sinunt quin ascetarem:: 
II. Libentius crediderim Eustathii discipulos in in hac regióne magna fuerit sentiendi;ac vivendi 
pagis et oppidis binos aut ternos vixisse itá ut nec  libertás. VIz ergo dubium quin institéteehisinlocis: 
anachorete fuerint nec c&nobitze. Testatür Sozo- | cenobiticze vitz gloria notr-Eustéthio attribeende 
menus (5) in Galatia οἱ Cappadocia εἰ finitimis pro- " sit, sed Básilio,cujus maxiinüm etst&it hujus pre«- 
vinciis maxime rarum esse anachoretarum genuá,  pagandi institüti studfüm.Illud lohge (y) preefereas- 
quia per frigoris acerbilatem in desertislocis dege- düm esse demonstrat vite selftarie; duo-(h) iu eo-- 
re non licet. [d confirmàt abbas Pyamon, quiapud | dem pago monasteria esse-non' probht; sed otpnes. 
Cassianum(c)narrat se in regionibus quas sub Va- — ascetas sub uno et'eodem preposito existtmat con«. 
lente peragravit, ut fratribu$ in Pontum et Arme- — jungendos.Perspici etiam potest illius sententiae. 
niam relegatis diaconiam ferret,ne ipsuni quidem — epist. 295,in qua ascetas in eodem quidem mona- 
anachorelarum nomen auditum comperisse.Existfi- sterio, sed non more coenobiorum wiventes hortac« 
mat Tillemontius (2) nonnullos a sancto Gregorio tur,ut ab hac vita testibus carente ad cenobiticam 
Nazianzeno Cappadeces anachoretas laudaríincar- transeant. Pr;ter conoBiütn; quod iti.Popnto: con- 


a) Ep. 223, n. 3. e) Ep. 233. 

b) Lib. «i, c. 34. Collat. 18, c. 7. 
c) Collat. 18, c. 7. (g) Reg. fus. 1. 
d) Tom. IX, p. 55. d Reg. fws. 35. 


VITA. S. BASILII. 


XXV 


struxit, aliud &b eo conditum in suburbio Cesa- Α que tractum, αἱ locus preruptus squaretur. His 


riensi discimus ex epist. 04 et450. Probabile est 
cenobiticum institutum etiam ente episcopatum 
ab eo in Ecclesiam Czsariensem inductum. Non 
deerant quidem huic.ecclesie monachi,eorumque 
studium exarsit in Basilii causa, ut infra videbimus, 
adversus Eusebium episcopum defendenda: sed no- 
ta illis non videntur fuisse cce nobitica instituta. 
Unde Basilius (a), cum quidam Cesarece monasti- 
cuminstitutum amplecti vellet, seque illiregendum 
et informandum traderet, mittere eum maluit in 
Pontu monasteriam. Gregorius autem,cum mona- 
stic legis institutiones a Basilio presbylero et 
voce et scriptis traditas laudat, inductam ab eo 


addit (e) lignorum comportationes et lapidicinas, 
arborum consitiones et irrigationes, imprimis vero 
platanum sua manu plantatum. 

Quod supererat otii ab asceticse vitse muniis,im- 
pendebant in meditandis sacris litteris (f) : et cum 
in hoc studio plus antiquis seriptoribus,quam inge- 
nio suo tribuerent,collegerunt ex Origene plurima 
observatione digna, qua& in unum corpus redacta 
Philocaliam appellaverunt.Hunclibrum dono misit 
Gregorius Theodoro Thyanensi (g), ut opus sibi 
cum sancto Basilio commune. 

- [V.Basilii labores monasterii finibus non conti- 
nebantur.Nam cum ejusmodi institutum amplexus 


cxnRobiticam disciplinam videtur laudare. p essel, in quo et meditari possel, ut anachoretm, 
III.Ubi primum secessus delicias degustavit Ba- οἱ prodesse, ut hi quos diximus migades ; non se- 
silius, Gregorium loci descriptione conatus est gnis fuit in promovendis Ecclesia utilitatibus. Bu- 
allicere. Respondit Gregorius se loci forma et βία silius Ponti urbes,inquit Rufinus (h),et rura circu- 
parum moveri,nisi etiam de vivendi ratione aliquid. »iens,desides gentis illius animos et parum de spe 
ediscat.Utramque epistolam amisimus. Sed aliam — futura sollicitos stimulare verbis et procdicatione 
habemus, quam Basilius (5) statim post acceptas  succendere,callumque abhislonga negligentia ες- 
Gregorii litteras scripsit,ut ei satisfaceret,acsuam pit abolere: subegitque, abjeclis inanium rerum et 
vivendi rationem exponeret. Diurnas ac nocturnas secularium curis, suimelt notitiam recipere, in 
preces, lectionem Scripturarum,laborem manuum tnum coire, monasteria construere, psalmis, et 
describit.Sed nihilinhacepistola reperitur,ex quo Aymnis,el orationibus docuit vacare,pauperum cu- 
eum conobitarum more vixisse conjicias. Preces ram gerere, eisque habitacula honesta, et. que ad 
ante et post cibum przecipit : at nihil prorsus de victum necessaria sunl,prabere virgines institue- 
lectione inter edendum adhibenda.Ait tantum ani- fe, pudicam castamque vitam omnibus pene desi- 
mam ne tunc quidem a Dei cogitatione otiosam , derabilem facere. Ita brevi permutata est totius 
esse debere, sed ex ipsa alimentorum et corporis ^ provincie facies,ul in arido et squalenti campo vi- 
ea soscipientis. natura materiam Dei laudandi esse . deretur seges fecunda,ac lata vinea surrexisse.Te- 
ducendam. Forte ergo cum uno aut altero ex Ει- statur eliam Sozomenus (i) Basilium Ponti urbes 
stathii discipulis degebat, ut alii harum regionum | circumeuntem, multa illic edificasse monasteria;et 
ascetz. populis predicantem,ut eamdem cum ipso doctri- 
Sed cito ad eum multi confluxerunt, sequeilliin nam fidei sequerentur persuasisse.Hzc confirmari 
disciplinam tradiderunt.Ejusmodi enim discipulos possunt utriusque Gregorii testimonio. Testatur 
habebatanno 360 a quibus ne ad brevissimum qui- Nyssenus (j) solitudinem sub Basilio ad imitationem 
dem tempus sine magna illorum molestia discedere Joannis Daplistze in urbem conversam esse ob mul- 
poterat, ut perspicimus ex epistola 8. Jam illius titudinem eorum qui ad Basilium confluebant.Gre- 
monasterium suis numeris absolutum erat, cum  gorius Nazianzenus jam multa illum ad utilitatem 
Gregorius ad eum se contulit,quod quidem videtur Ecclesie navasse dicit p. 335, cum ad presbyteri 
fecisse anno 358 aut 359. Num inler ea quz se in gradum evectus est. [Tunc multiplex Dei benigni- 
hoc monasterio vidisse meminerat,laudatimprimis (a5, inquit, cum mullis antea rebus gestis clarum 
fratrum, quos Basilius ad pietatem instituebat, —effecisset,9.x πολλῶν τῶν Ev µέσῳ γνωρίσασα, in sa- 
exlmiam concordiam.Meminit psalmorum et hym- D crum presbyterorum ordinem ascribit. — — — 
norum ex quibus miram suavilatem perceperat (c). V. [nter epistolas,quas Basilius scripsit in soli- 
Nonsinelepore meminit inalia epistola (d) pauperis . tudine, numeranda imprimis (k) epistola ad Candi- 
vite, quam ibi traduxerat, cum panis adeo durus  dianum. Rusticus quidam ex iis, qui cum Basilio 
apponeretur ui dentes frangeret ; ac tanta esset. Annesis morabantur, mortuo Basilii famulo,non se 
omnium rerum inopia, ut nisimater Basilii oppor- negotii quidquam cnm hoc famulo habuisse dixit, 


tune succurrisset,fame moriendum fuisset. Comme- 
morat etiam laborem manuum, Augiea fimum e do- 
mo exportatum ut horti steriles implerentur, ac 
immane plaustrum sua et Basilii cervice manibus- 


' (s) Ep. 23. 
b) Ep. 2. 
9 Naz. ep. 9. 
) Ep. 8. 
e) Ep. 9. 
(f) lbid. 


non ad Basilium. accessit, non conquestus est,non 
rogavit, ut a volente acciperet,non minatus est se 
vim facturum nisi acciperet,sed subito cum non- 
nullis sui similibus domum invasit, mulieresque 


(g) Naz. ep. 87. 
(h) Lib. xi, c. 9. 
if) Lib. vi, ο. 17. 
(j) In Basil. 

( ) Epist. 3. 


XXVI 


PROLEGOMENA. 


qua eara custodiebant, verberibus contudit, ac ef- A ad hanc dignitatem pervenit. Non imprababilis 


fractis foribus exportavit omnia, parlim sibi ipse 
rapiens, partim ad diripiendum cuilibet proponens. 
Veritus itaque Basilius,ne domus sua oinnibus in- 
juriis patcret,si impunitum facinus relinqueretur, 
opem implorat Candidiani,cui res suas 00:41 esse 
jam se peperspeserat.Hac autem mulcta contentum 
se fore declarat, si agrestisa pagi preposito com- 
prehensus, brevi tempore in carcere incl::datur. 
Hec domus, ut supra diximus, non erat propria 
Basilii possessio,qui sese omnibus rebus nudave- 
rai (4). sed ex ea, matris sum provido consilio,ali- 
menta percipiebat. 

Hojus autem Candidiani amicitia cum Basilio, 
animi moderatio in magnis honoribus,amor litte. 


conjectura est hunc Nectarium eumdem es«e Con - 
stantinopolitano.Ille enim ex amplaet nobili Ciliciae 
domo ortus erat. ldem huic nostro congruit, siqui- 
dem illius filii mors, ut ait Basilius (d), plaga exstitit 
duarum provinciarum, Cilicie et Cappadociz.Nee 
refert quod Constantinopolitanus usque ad episco- 
patum catechumenus fueritis autem,ad quem Ba- 
silius scribit (e),in Christum eredere dicat.r. Nain 
multi his temporibus,utobservat Til! emontius,et-i 
baptizati non erant,in Christum tamen credebaut, 
et Christianam religionem profitebantur.Gregorius 
et Basilius cum essent Athenis, nihil majori laudi 
ducebant, quam ut Christiani essent et dice: en- 
tur (f), quamvis nondum essent sacris mysteriis 


rarum ac mentis tranquillitas in ipso negotiorum g initiati. 


&slu ac summa publice tranquillitatis cura miri- 
fice probanteumdem prorsus esse Candidiainum ad 
que;n exstat Gregorii Nazianzeni epistola 194. In 
eo enim Gregorius eadem praedicat ornamenta vir- 
tutum, ac similia adhibet ex profanis liiteris pi- 
gmenta,ut in ethnico laudando par erat.Ts in Cap- 
padocia natus erat, eamque sub Juliano rexit, sed 
tanta animi integritate, ut se fidelem quidem im- 
peratori ministrum in iis qu& ad imperium spe- 
ctabant, minime vero turpem assentatorem in ve- 
xandis Christianis praeberet. 

Sequitur alia ad Olympium epistola (5), civem 
Neocssariensem,imprimis divitem qui Basilio Eu- 
stathii et Neocssariensium calumniis exagitato 
non defuit, Is cum Basilio inisisset munera, cujus 
solitudinem jam antea visitaverat; respondet ei Ba- 
silius,festive incusando,quod pauperiem e monas- 
terio suo ejiciat.Cum autem infirma es:et valetu- 
dine, jamque remedia nonnulla aggress"s esset ; 
optat Basilius ut faustum exitum habeant, cique 
auclor est ut sollicitudinum et molestiarum ex- 
pertem corporis curationem adhibeat. 

Cum Nectarius, vir inter Cilices opibus οἱ digni- 
tate conspicuus,unicum filium, qui spes erat aiun- 
plissime domus, amisisset, Basilius rumori hanc 
molestiam nuntianti per tres aut quatuor dies cre- 
dere nolebat.Sed acceptis ab episcopoillius loci lit- 
teris, qua tristem illum casum confirmabant,Ne- 
ctarium ejusque uxorem consolatur :c).In his lit- 
teris omnes eloquii sui opes profundit ; precipue 


veroin epistola ad uxoremNectarii nonnulla recens 0 


ab Athenarum palestra ingenium relolent, velut 
cumait:O lerra talem coacta suscipere casum! Hor- 
rust forte ipse sol, si quis in eo sensus. tristz illud 
spectaculum. Hanc ergo epistolam vel ante seces- 
sum vel saltem ad secessus primordia cumTillemon- 
tio collocamus. Certe illum episcopum tunc non 
fuisse patel ex his verbis, accepi litierus episcopi. 
Non enim de collegis suis sic loqui solet,postquam 


(a) Ep. 37. 
(b) Epist. 4. 
(c) Epist. 5 et 6. 


Mutuam sibi operam in meditandis Scripturis 
wadebant Gregorius et. Basilius, non solum co- 
ram. sed etiam absentes. Cujus rei monumentum 
est epistola 7, quam idcirco ad hoc tempus referi - 
mus, Basilium consuluerat Gregorius de rebus ad 
theologiam, id est ad sanctam Trinitatem perti- 
nentibus. Respondit Basilius per litteras quze non 
exstant,sed minus satisfecit. Quod cum ei Grego- 
rius libere significasset, ut inter amicos fieri par 
erat, fatetur Basilius se hoc incommodum provi- 
disse (omnem enim de Deo sermonem et cogita- 
tioni loquentis,et desiderio interrogantis imparei 
esse); sed tamen silere non potuisse, ne in proditio- 
nis crimen incurreret,si amico consulenti respon- 
sum denegaret. Ceterum Gregorium hortatur,ut, 
se omisso,tolus ad veritatis defersionem,acceptis 
a Deo adjumentis contentus, incumbat. 

CAPUT VII. 

I. Basilius Constentinopolim venit cum DasilioAn- 
Cyrano, cut operam πανί adversus hareticos. 
II. Dolens quod Dianiussubscripsisset, fugit Na- 
s(ianzenum. Il. Scribit Moralia. Huic operi non 
convenit epistola de fide. Scripta Moralia sub 
Constantio. IV. De epistola ad Maximum qui 
idem videlur esse ac sancli Gregorii proditor . 
V.De pluribus epistolis in secessu scriptis,pru- 
sertim dc decima quarta, et decima quinta. 

I. Jau solitudinis deliciis perfruebatur ab av nis 
duobus Basilius, cum iter Constantinopoliin sus- 
cepit anno 350 exeunte, vecatus,ut verisimile est, 
a Basilio Ancyrano et Eustathio Sebasteno, qui 
eum a synodo Seleuciensi leyati ad Constantium 
missi essent, magna Constantinopoli adversus Ano - 
mos prelia sustinuerunt,sed tandem eorum ma- 
chinationibus succubuere. Existimant eruditi viri 
Basilium noluisse se interponere in has contentio- 
nes,et disputationem, ut suo lectoris gradui minus 
convenientem,aut veritatis defensioni parum pro- 
futuram,declinasse. Sed ex testimoniis Philostor- 
gii, Eunomii et Gregorii Nysseni,quibus hec nititur 


d) EP. 5 n. H 
^ Nàz. or. 20. 


VITA S. BASILIT. 


XXVII 


opinio, illud potius colligitur, Basilium in his eo consilio, ut adesset Ancyrano episcopo, venisse 


disceptationibus sub episcopo Ancyreno secündas 
tulisse, ac proinde victoris, quam ille retulit, ad - 
jutorem fuisse. 

Eunomii (p. 301) verba sic refert Gregorius 
Nyssenus : Ἐν τούτῳ φησὶ σύλλογον γεγενησθαι cov 
πανταχόθεν )ογάδων, καὶ ἑνακμάζει τῷ λόγῳ νεανινῶς, 
ὑπ᾿ ὄψιν ἂγων ὅδῆθεν τὴν τῶν πραγμάτων διασκευήν. 
Εἶτα δικασταῖς τισι λέχει, μηδὲ τούτων ὀνομαστὶ 
μεμνημένος, τὸν περὶ τῶν ἑσχάτων προχεῖσθαι ὃδρό- 
μον, ὑποφωνεῖν δὲ παρόντα τὸν ἡμέτερον καθηγητὴν 
xal πατέρα τῆς δὲ κρίσεως πρὸς τοὺς Ἐναντίους τὸ 
Χράτος µετατιθείσης, φεύγειν αὐτὸν τοὺς τόπους, κα. 
ταλικόντα τὴν τάξιν, καὶ τίνα Χαπνὸν τῆς πατρίδος 
μεταδιώκειν. Ibi ait catum exstitisse hominum un- 


Constantinopolim, ac inter ecs stetisse, qui sup- 
petias illi ferebant: et duin. fugam ei. exprobrat, 
δο|ο auctore nititur Eunomio. 

Sed przecipue Gregorii Nysseni auctoritate ni- 
litur Tillemontius, quem concessisse potat adver» 
sariis Basilium celeberrimz illius disputationis 
nullas partes sustinuisse, Sic loquitur Gregorius : 
El δὲ περὶ τῶν ἓν Κωνστατίνου πόλει γεγονότων φησὶ 
(d)... δεξαίµεθα τὰς αἰτίας, ὅτι παρόντες τῷ αχιρῷ τῶν 
ἀγώνωνν, τοῖς ἀγωνιζωμένοις οὗ συνεπλάκηµεν, Δειξάτω 
τοίνυν ὁ ἐκείνρ τὴν δειλίαν ἐπονειδίζων, εἰ κατῆλθεν 
e; μέσους αὑτός. Quod si (Eunomius) de rebus 
Constantinopoli gestís loquitur... accipiamuscri- 
minationém, nos scilicet, cum adessemus pugno 


dique selectorum : seque vehementer. ín. dicendo B tempore,cumadversariisnon pugnasse. Deironstret 


venditat oculis videlicet subjiciens rerum appa- 
ratum. Deinde judicibus quibusdam dicit, neque 
etiam illos nominatim appellans, capitale propo- 
situm fuisse discrimen ; ac prasenlem secundas 
partes sustinuisse magistrum nostrum et patrem ; 
sed victoria a judicibus in adversarios translata, 
ipsum fugisse hac loca ordine deserto, et fumum 
quemdam pa'rioa perseculum esse. 

[n eo sane requirendus pudor Eunomii,quod suis 
victoriam adjudicet. Aetius enim,qui proÀnomcis 
contra Basilium utrumque pagnabat, exsilium ex 
hoc duello retulit, nedum victoriam ; eumque vi- 
ctum fuisse narrat Sozomenus (u). Non minus im- 
pudens Eunomius,cum Basilium vocat timidum et 


igitur qui ei limiditatem exprobrat,an ipse in me- 
dium processerit, etc. H:ec legentibus illu primo 
intuitu occurrit, Gregorium quidquid concedere vi- 
detur Eunomio, non sine aliqua ironia concedere, 
ut criminalionem in ipsum convertat Eunomium, 
Si quid tamen serio concessum a Gregorio, nihil 
aliud concessum, quam quod objecerat Eunomius, 
Basilium,cum in prelio secundas tulisset,inclinata 
in adversarios victoria discessisse. Atque illud qui- 
dem fieri potuit, ut Basilius,ubi vidit Basilium An» 
cyranum, post lanta veritatis adversusAetium de- 
fendende studia, Acacianorum artibus et Constan- 
lii minis cedere, non exspectato rei exitu abiret. 
Nec improbabile est Eunomium inde ansam arri- 


ignavum ac graviorum laborum fugientem (0) ; C puisse calumniandi : at neque ex illius, neque ex 


eique exprobrat secretam domunculam, et jannam 
tnto clausam, et trepidationem ob metum intro- 
euntium, etin voce, oculisac vultu pavoris si- 
gna. Sunt hzec sophistee nugantis convicia, non 
argumenta hominis serio disserentis. Sed tamen 
ex ejus testimonio perspicitur Basilium in hoc 
certamine presentem succlai.asse, id est, secun- 
das partes tulisse sub Basilio Ancyrano, nec dis 
cessisse ex his locis, nisi victoria a judicibus in 
adversarios (ransiata, ot fingit Eunomius. 


Gregorii verbis concludi potest, Basilium in cer- 
lamen minime prodiisse. 

Quin etiam ipse Basilius mutum se et otiosum 
inter hos motus non fuisse, sed pro viribus ad ve- 
ritatis defensionem incubuisse indicat. Non enim 
ad aliud tempus videntur referri posse habiti ab 
illo de fide sermones Chalcedone et Heraclex, 
quorum testem citat Eustathium in npist. 223, n. 
9. Qua Chalcedone, inquil, a nobis de fide dicta 
sunt, quc saepenumero Heraclee, qua prius in 


Philostorgius (c), qui Eunomii mendaciacomvoi- Cosarec suburbio, an non ez. nostra parte con- 
lat, sic de Basilio loquitur : Προεστήκεσαν δὲ τῶν  s0na sunt omnia? Ex his certo colligimus Basilium 
μὲν καθ ^)elav ὅμοιον πρεσθευόντων, Βασίλειός τε vai. in hac rerum perturbatione operam suam episco- 
Εὐστάθιος' οἷς ἄλλοι τε xal Βασιλειος ἕτερος παρην pis non denegasse; ac jam tum deillius eloquentia 
συνασπίζων, διχκόνων ἔτι τζιν ἔχων' δυνάµει μὲν τοῦ g el eruditione magna hominum exstitisse judicia. 
λέγειν πολλῶν προφέρων τῷ δὲ τῆς γνώμης ἆθαρσς”, II. Anno 360,formulam Ariminensem qua tan- 
πρὸς τοὺς xotvoüc ÜneaztÀÀdgsvog ἀγῶνας. Ef eorum — tas strages in Ecclesia edidit, Constantinopoli Ce. 
qvidem, qui Filium similem secundum substan- — saream attulit. Georgius Djanius — Caesariensis, 
tiam profitebantur, antesignani erant Basilius ει — etsi Nicgenos l'atres magni faciebat ; cessit tamen 
Eustathíus. Quibus tum alii aderantsuppetiasfe- | empori et formula subscripsit. Hoe illius casu do- 
rentes, tum Basilius alter, intra diaconi gradum — luit insolabiliter Basilius cum multis aliis in patria 
adhuc consistens:dicendi quidem facultate multis | timentibus Deuin,et a Dianii communione creditur 
superior.verum οὗ timiditatemetpusillumanimum — recessisse.Non tamen videtur palam et aperte com- 
publicas dssputationes declinans.Manifeste premit | munionem ei renuntiasse; sed lantum occasiones 
Eunoinii vestigia Philostorgius : Basilium fatetur cum eo communicandi evitasse.Nam in epistola51 


(c) Lib. tv, ο, 12. 


(a) Lib. iv, ο. 23. 
(d) 1 Eunom. 


(b) Nyss., 1Eunom. 





Am -- 


, Xyvil PROLEGOMENA. 


".negat instar magni eriminis anathematizatum a se A Ceesarea aulém exeessit non rei inopina» nun:io 
"fuisse Dianium : fatetur se doluisse quod issn^- — perculsus,sed e imvidiz ac semutationi subducens. 
. scripsisset ; sed tamen, ubi ab eo graviter »gro- Prseterea non ex urbe in solitudinem,sed potius.ex 
"tante accersitus,ipsius sententíam cognovit,adejus solitudine in urbem concesserat, tum cuni hzec 
"communionem remola oinni dubitatione accessis- scriberet, ut in adnotatione ad hunc titulum 
- ge. Qua ex narratione patet Ieniter declinatam po-  observaviinus. 
"(ius füisse communionem, quam aperte renun- — Sedsiillud manere debet, epistolam 8, non ad 
' tíatam. Porro Basilio in alia tunc diccesi degenti  Ceesarienses, sed ad discipulos scriptam esse, fa- 
' fácilius fait Dianii honori consulere. tendum est assignatam fuga Basilii causam non 
'* Videtur hoc casu perculsus Basilius, doloris sui carere difficultatibus. Nam Gregorius Theologi pa 
solatium in Gregorii colloquio quessivisse,eumque ter idem commisit ac Dianius, absente filio, cui 
invisisse.Dum autem longiusabesse vileturascetis certe non illusissent Ariani, atque, ut verisimile 
suis, desiderium suum ei signilicant, ét tanquam — est,apud Basilium commorante.Non deerunt ergo, 
' profugum amicitie et patrie commemoratione co-  quiBasilium, subscriptionum illarum tempore, ad 
nantur ad se revocare. Tum Basilius mirari sere- Gregorium fogisae negent, com ipsum tune apud 
spondet (a), quod se tantopere diligant, tenuem 5 se Gregorium haberet, Sed tamen, cum nihil aliud 
. hominem ac nihil forte habentem amabile. Fatetur reperire possim, quod Basilium subito pereulerit 
- 86 casu inopinato perculsum fugisse, ac preterea etad Gregorium fugere coegerit, préter illud, 
' ' desiderio araisse sacrorum dogmatum. Quarecum quod dixi, factum Dianii,statuere malim Theologi 
,V0ti compos factus sil, eleetionis invento vase el patrem serius subscripsisse quam Dianium vel 
, puteo profundo, id est Gregorio, quem os Christi citius. [d enim alios citius, alios serius fecisse do- 
" appellat, parum teinporis sibi concedi petit, non cet Gregorius (b). Quin eliam Gregorii subscrip- 
. quod urbium commoratione delectetur, sed quod tionem longius differre cogit monachorum Na- 
" versari cum sanctis longe utilissimum essejudicet. zianzensium agendi ratio, ut infra videbimue. 


einde hortatnr,ut caveant ab Arianis, multa dis- 


: serit de sancta Trinitale, ac objecta ab Arianis te- 


5timonia eyplicat. 
. Nullum saneeventum video in vita sanctiBasilii, 
'ad quem hec epistola aptius referri possit, quam 
ad lapsum.Dianii. Quod enim ait se re inopinata 
perculsum fugisse,velut quiob repentinosstrepitus 


Ill. Anno 361 videtur Basilius Moralia scripsis- 
56: quo quidem in opere (p.229),quacunque spar- 
sim in Novo Testamento interdicta aut approbata 
inveniebat, ea studiose in regulas quasdam com- 
pendiarias collegit, apposito ad singulas regulas 
numero capitum Scripture, quae regula qualibet 
comprehenduntur.Quibus autem causisad hoc opus 


. fllico expavescunt, his verbis indicat gravissimz C elucubrandum adductus fuerit, fuse in prooemio 


- 


να 


alicujus molestie nuntium,de quo nec abiens quid - 
quam dixerat, nec tunc scribendum esse ducebat, 
Cum his autem mirifice quadrat subscripta a Dia. 
nio formula tristis nuntius,quem cur ascetas suos 
Celaret, mulie gravesque causs polteraut subesse. 
Congruii etiam cum hoc tempore disputandi ratio. 
Nam Basilius simile et dissimile rejicit in hac epi 


" stola. Idem tamen in epistola sequenti, qu multo 


( 


ο. 


post scribi non potuit, non improbat simile, modo 
'addatur cítra ullam differentiam.Credo εσυ Basi- 
lium, in summo illo dolore, quem ei factumDianii 
attulerat, non libenter audiisse ejusmodi vocem, 
in qua toties luserant Ariani, ac nuper Dianio et 
innumeris aliis fucum fecerant. 


edisserit (p. 214). Nam cum variis in peregriua- 
tionibus,quas vir factus obiit,inaliis quidem disci- 
pliuis et artibus, summam inter eos, a quibus illa 
artes excoluntur, concordiani animadvertisset, in 
Ecclesia autem plurimos et inter se et cumScriptu- 
ris sanctis pugnare, el, quod maxime horrendum 
est, episcopos ipsos inter se digladiari, ac Christi 
inandatis adversari, et Ecclesiam dilacerere; tanti 
mali caputel fontem conatus est investigare. Ac pri- 
mo quidem incertus herebat,et animum nunchuc, 
nunc illuc dividebat; sed tendem hanc mali origi- 
nem verissimam deprehendit, quod non quisque 
regis Christi nutus intueretut, sed opinionum 
suarum cominenlis plerique ejus mandata ac vo- 


Decepit eruditos viros epistole titulus, qua Cze- D luntatem posthaberent. Postquam autem, fixa ejus 


sariensibus inscribitur, eamque anno 363 C2:a- 


riensi plebi scriptam existimant, cum Basilius pre- 


sbyter paci Ecclesi? commoda sua posthahens,su- 
spicionibus Eusebii episcopi cessit. seque in soli- 
tudinem Ponti una cum Gregorio Nazianzeno rere 


| pit. Mirum sane non esset, si plebemCesariensem 


cito Basilii desiderium cepisset, eumque veluti pru- 


' fugum patrie et amicitie commemoratione revo- 


casset.Sed ipsam etiam Ponti solitudinem ssepeDa- 
Silius patrian suam appellat, ut supra vidimus. 


(a) Ep. 8. 


animo hac sententia,illud etiam consideravit, ino- 
bedientie crimen incurrere, si quis semel peccet, 
ac ipsa ignorantia peccala penam non effugere ; 
imo eos eljam, qui nihil peccarunt, sed peccato- 
rum satis vehementes ani:nadversores non fuere, 
graviter puniti: tum vero opere prelium esse 
duxit ad certas quasdam regulas revocare,ac veluti 
in totidem capita redigere, quicunque in Scrip- 
luris vetantur aut precipiuntur. 

Sic suum ipseconsiliumBasilius exponit in proc- 


(b) Or. 21. 


VITA S. BASILIIL. 


^ uN ^ 


XXIX 


mio Moralibus prefixo, quod inscribitnr in omni- A scripsit Moralia: nec tali operi πως congruebat ac- 


bus eodicibus mss. eteditis De judicio Dei. Sed 
alius huie progmio titulus datur inlibro i De bap- 
.&ismo, quist. 5,ubi eadem quaestio ac in procmio 
Moralium instituitur, An cujuslibet mandati pre- 
tergressio ira el morie digna sit. Tum responsio sic 
incipit: Dictum est quidem (usius de hoc argumen- 
{0 inepistola De concordia. Liquet indicari proc- 
mium illud Moralium : quod quidem merito voca- 
tur epistola,cum instar epistole nuncupatorie as- 
cetas compellet, quorum rogatu Basilius Moralia 
composuerat. Nec minus commode dicitur epistola 
de concordia. Nihil enim aliud sibi proponit Basi - 
lius,nisi ut dissensionum causam aperiat; et quid- 
quid de judicio Dei disserit, illud ad suum con- 
cordis stabiliende propositum refert. 

Antequam Moralia inciperet Basilius, piam et sa- 
nam exponebat de Patre et Filio et Spiritu sancto 
fidem.Sed nescio quomodo qua hic disserebat,de 
sua sede cesserunt, eorumque loco inducta quze- 
dam epistola de fide, qui huc minime perlinet. 
Nam 1* Moralia primum opus videntur esse Ba- 
silii : hec autem de fide epistola post editas ad- 
versus hereticos elucubrationes scripta est (p.224, 
295 οἱ 229), cumque presbyter esset Basilius aul 
episcopus,ul palet ex his verbis (p. 228), sic sen- 
timus,sic baplizamus,elc. 2* Procemium de judi- 
cio Dei sic finit Basilius ad expositionem fidei tran- 
siens: KL quoniam memini Apostoli quidicit ; « In 
Chrisly Jesu neque circumcisio aliquid valet, ne- ρ 

. que prapstium:sed fides quz per charitatem ope 


ralur 1,» consequens simul ac necessarium ezisli- 


mavi (p.223), ut sanam fidem ac piam de Patre et 
FilioetSpirilu sanctosententiam prius expouerem, 
εί ία demum moralia aMexerem. Protinus ergo de 


commodatio. Ex bis liquet in hoc testimonio (p. 
228), sic sentimus sicque baptizamus in Trinitate 
consubstaniiali, postremam vocem expungendam 
esse,ul quz Basilii promisso el instituto repugnet, 
ac in pluribus mss. desit. 

Jam Photii(a)tempore Moralia Basilii cum utris- 
que regulis in unum veluti corpus redacta erant, 
quod dicebatur Ascetiza Basilii.Sed tamen diver- 
sum opus, Regulae et Moralia, nec idem tempus, 
nec consilium idem. Moralia videntur scripta sub 
finem imperii Constantii,anno 361.Quod enim ait 
(p. 223) se sero hoc opus perficere,propterea quod 
alios veritatis defensores exspectaret, nec tantum 
sibi ipse confideret, ut hoc solus aggrederetur, id 


B argumento est Basilium non stalim atque ex pere- 


grinationibus rediit,ad hanc elucubrationem prosi- 
luisse.Sed tamen limiditasilla indicium est ingenii 
nondum in scribendo exercitati, nondum ullum 
opus aggressi.Quare Dasilium scribendi initium {ο 
cisse crediderim ab hacelucubratione,quae proinde 
ultra Constantii imperium rejici non debet.Prater- 
ea recens admodum erat Anomeorum haeresis, 
cum hzc scriberet Basilius. Ait enim (n.1) nuncsi 
uuquam alias, exorlis Anomoeis, impleri in ipsis 
episcopis illud Pauli vaticinium: Et ez vobis ipsis 
exsurgent viri loquentes perversa 2, etc. Anomoi 
autem vocati sunt,qui Filium Patri dissimilem di- 
xerunt anno 361 teste S.Athanasio (b) cum Socra- 
te (c). Quare hoc i ipso anno scripta Basilii Mora- 
" lia, ante morlem Constantii, Sic enim Basilius in 
toto hoc loco pugnas et dissidia deplorat, ut fa- 
cile pateat nondum subtracium fuisse Ánon:ceis 
Constantii patrocinium, nondum Catholicis red- 
ditam libertatem, quam sub Juliano consecuti 


fide incipiebat disserere,nulla alia adhibita prefa- sunt. 


tione.Al epistola de (ide hanc exhibet praefationem: 
Deibptimigra[sa cum mihiinnoluisset vestra piela- 
tis mandatum, elc. Nemo non videt quam haec 
inter se disconveniant. 3^ Scripsit Basilius hanc 
epistolam, nonnullorum hominum rogatu, qui ab 
eo pelieranl «zc εὐσεθοῦς πίσ-εως ἔγγραφον ὁμολογίαν, 
pic fidei petitum οὗ Scripturis confessionem, ita 
ut consubstantiali careret. Anuuil eorum preci- 
bus: sed ne quis meritoreprehenderet omissionem 
consubslantialis, rationem reddit cur, cum antea 
in refellendis hereticis voces adhibuerit, qua scri- 
pt non sunt, nunc abstineat ejusmodi vocibus, 
qua ipsis litteris el syllabis in Scriptura divinanon 
reperiuntur,tametsiinsitam Scripture sententiam 
servant (p. 224). Privatim ergo nonnullis consulit 
Basilius, seque ad eorum infirmitatem accommo- 
dat,consubstantiali preetermittendo, quod illi forte 
nondum receperant: sed nequaquam eorum rogatu 


75 Galat. v, 6. ἃ Act. xx, 80. 


(a) Cod. 191. 
(8) De synod. 


Credo Basilium hoc opus jam absolvisse, cum 
scriberet epistolam nonam, sed adliuc dubilasse 
utrum in lucem ederet necne.Id colligo ex his verbis: 
Prasertim cum alioqui nostra vulgare non om- 
nino slatuerimus.Scripserat ergo aliquid Basilius, 
sed dubitabat an vulgaret. ld autein nulli alii operi 
melius convenit, quam Moralibus. Nam libros in 
Eunomium studio veritatis palam et aperte defen- 
dendi compositos fuisse ex ipso exordio perspici- 
lur. 

IV. Maximus ille philosophus, ad quem scripta 
est nona Basilii epistola, petierat a Basilio scripta 
Dionysii Alexandrini,simulquequid de hoc scripto- 
re sentiret sciscitatus fuerat. Scripta Dionysii non 
habebat in manibus Basilius et idcirco mittere non 
potuil : sed de ips» Diunysio judicat, ut in Notis 
ob:ervavimus,non accuratissime.Simile secunduin 
essentiam probat, inodo addatur,citra ullum diffc- 


(c) Lib. m, ο. 45. 


XXX 


PROLEGOMENA. 


rentiam ; secus vero, si illud non addatur,ut fac- A tatur viduaun,cujus filium Dionysium, olim Diome- 


tum in concilio Constantinopolitano. 

Scripta hzc epistola post concilinm Constantino- 
politanum anni360.Non tamenstatim post illud scri- 
pta, sed forte interjecto duorum annorum spatio. 
Nam in epistola octava,quz concilium proxime vi- 
detur secuta,recentibus Anomeorum fraudibus of- 
fensus,roejiciebat simile sine exceptione. Nunc au- 
tem simile secundum essentiam probat, modo ad- 
datur citra ullam differentiam.Rem ergo attentius 
consideraverat post scriptam epistolam octavam. 
Dubium autem non est quin nona ante sacerdo- 
tium scripta sit.Eum enim et corporis infirmitas οἱ 
amor solitudinis eodem semper loco fixum, instar 
plantarum, tenebant.Quamvis autem presbyter fa- 


dem nomine, habebat in monasterio suo, ut ipsa 
etiam in eamdem solitudinem serecipiat, scilicet in 
monasterium mulierum,quod ad alteram [ridis ri- 
pam situm erat.Mittit ad eam filium:velut columba 
cicur unguento ob!ita mittitur ot alias odore attra- 
hat. In undecima epistola ad idem institutum hor- 
latur unum ex amicis, cujus filii monasterium 
Basilii inviserant, et cum eo diem festum trans- 
egerant. 

Videntur etiam ad secessum et primordia Basi- 
lii referends» epistolz 12 οἱ 13,ad Olympium:sunt 
enim in eodem urbanitatis generé ac quarta ad 
eumdem data ; nec quidquam habent de magnis 
rebus,quas infra Basilium cum hoc Neocesariensi 


ctus in solitudinem redierit, hic tamen secessus ῃ cive pertractantem videbimus. 


brevissimus fuit. Scripta ergo hzc nona epistola 
circa anbum 361,aut 362, cum jam AMoralia,ut su- 
pra diximus, composuisset. 

In vulgato litterarum ordine du: eidem Maximo 
philosopho inscriptze erant epistole, nempe 41 et 
42. Neque id parum facessebat difficultatis. Multa 
enim dubitare cogebant utrum idem sit in utra que 
epistola Maximus : et si ilem, a Maximo in histo- 
ria sancti Gregorii Nazianzeni decantato distin - 
guendus videbatur, propterea quod Maximus in 
epist al.42 Basilii ex nobili domo sed gentili, pro- 
ditor autem Gregorii ex obscura,sed tamen marty 
res numerante familia orius dicebatur (a).Sed cum 
epistola alias 42 in antiquis codicibus inscribatur 
Maximo scholastico, nihil jam officit quominus Ma- 
xim us,ad quem data est epistola nona Basilii, idem 
sit ac ille apud Gregorium Maximus. Multa sane 
concurrunt simillima.Idem nomen, idem philoso- 
phi titulus, Maximus. de quo Basilius, civem se 
orbis terrarum fecerat.Idem de suo Maximo testa- 
inr Gregorius (p.411),Nec enim cynicismus,inquit, 
exiguis finibus circumscribi sustinet. Unde patet 
immerito cynicam illam disciplinam videri Tille- 
montio cum laudibus, quas Maximo tribuit Basi- 
lius (p. 442), pugnare.Àit etiam Gregorius Maxi- 
mum,cum videret solitariam vitam nec propriis in. 
commodis carere,nec in aliorum augendis incom- 
modis versari, maluisse in rebusgerendis occupari, 
et ex duobus egregiis vit: institutis illud elegisse, 


Sed precipuenobis reddenda ratio,cur epistolam 
decimam quartam, alias decimam nonam, quam 
Tillemontius et alii critici omnium primam in se- 
cessu scriptam existimant,serius collocemus. Vix 
dubium quin scripta sit 05545659, cum Gregorius 
frater Basilio scripsisset vellese cum eo congredi, 
idemque esse consilii Gregorio Nazianzeno. Tum 
Basilius, cum partim negotiis revocaretur, partim 
Gregorio Nazianzeno, a quo toties deceptus fuerat, 
parum crederet; scribit eise exspectare non posse, 
ac solitudinis su: elegantem picturam ante oculos 
illius ponit.Facit cumTillemontio primarerum spe- 
cies et epistole lectio non valde intenta. Videtur 
eniin Basilius solitudinem suam describere, αἱ lo- 
cum nunquam Gregorio visum. Deinde vero quod 
ait sibi migrandum esse in Pontum,ubi se tandem 
aliquando finem oberrandi facturum sperat ; nemo 
fere est,qui nou hsc hominis solitudinem appeten- 
tis,sed nondum illam experti dicta esse ρυίοι. Πω 
notiones animum subeunt, si summa vestigia se- 
quamur. Sed si quis singularum rerum pondera 
examinet, is profecto hanc epistolam intelliget 
non statim post reditum ex Oriente et Egypto 
scriptam esse, sed aliquot elapsis annis et post- 
quam Gregorius in monasterio Ponti aliquandiu 
vixisset. 

1» Illud certo constat, Basiliom,ubi primum re- 
sedit in solitudine,ad Gregorium scripsisse et loco- 
rum situm ei descripsisse. Huic autem epistolae 


quod et sibi et aliis prodest. Ex quibus supra pro- D nulla prorsus exstat Gregorii responsio.Quod enim 


bavimus (b) Maximum ex numero sscetarum fuisse. 
Eadem prorsus apud Basilium. Nam sí vobis, in- 
quit,actuosis competunt populi et urbes, quibus re. 
cle facta ostenditis, etc. Exstat etiam sancli Atba- 
nasii epistola ad Maximum philosophum,quem san- 
ctus Pater eximiis ornat laudibus : nec improba- 
bile est eumdem esse, ac eum de quo Gregorius 
ac Basilius. 

V Sequuntur duelilter», manifestis secessus notis 
signatze, nempe decima et undecima.In prima hor- 


(a) Naz. or. 23. 


respondit selocorum situ non multum moveri, nisi 
etiam de vivendi genere aliquid ediscat,id ex Β8- 
silii epistolz secunda initio discimous,at nulla pror- 
sus in epistola Gregorii legitur. Amisimus ergo 
quod Gregorius Basilio solitudinem tum primum 
degustanti rescripserat. At idem de hac epistola 
14, olim 19, dici non potest. Habemus enim huic 
epistolz accuratissimam et elegantissimam Grego- 
rii responsionem,nempe epistolam 9,qua singulis 
epistol: Basilii vestigiis insistit, οἱ paribus verbis 


(b) Cap. 4, n. 4. 


VITA S. BASILII. 


XXXI 


paria rependit. Distinguenda ergo hasc epistola 14 A concipies, quanto magis nos ex ipsis rebus? Ac ma- 


ab ea quam inilio secessus scriptam una cum Gre- 
gorii responso amisimus. 

2» Perspicitor ex Gregorii epistola 7, eum jam 
in solitudine Dasilii commoratum fuisse, cum hec 
inter utrumque scriberentur. Postquam enim fe- 
stivejocatus est in Ponticas tenebras, in situm illius 
solitudinis, quam Basilius pene insulam esse dixe- 
rat,et in fluvium quem cum Strymone comparave- 
rat; tum vero ait: "A μὲν οὖν ἡμεῖς σύνισμεν ταῖς 
τῶν µακάρων νήσοις ταύταις... ταῦτά ἐστι, Quo 
igitur scimus de illis fortunate rum insulis... hoc 
sunt. Jam ergo Basilium inviserat Gregorius, nec 
quidquam dicebat, quod non oculorum testimonio 
cognitum baberet, ut declarat vos Greca σύνισ- 


jorempartemprelermitlemus aliarum rerum quo: 
mullo: nobis contigerunt, pudore deterriti. Tertio 
eadem de re Gregorius scripsit (P), sed non eodem 
modo. Declarat enim se non salibus ut antea et 
jocis iudulgere,sed serio loqui. Grata recordatione 
renovat in animo dies cum Basilio traductos, pxsal- 
modias et vigilias, fratrum, quos Basilius ad sum- 
mum piotatis evehebat, concordiam et animorum 
conjunetionem, scriptas una cum Dasilio mona- 
slic; vita leges et regulas, sacra Scripture stu- 
diuw, et manuum laborem. Sunt he Gregorii 
tres littere ita inter se nexo, ut divelli non pos- 
sint : et cum earum scribendarum origo ex Basilii 
epistola 14 orla sit, merito statuimus hanc episto- 


usv.Certe Gregorius Basilii solitudinem sic jocando pg lam non initio secessus scriptam fuisse, sed ali- 
describit, ut eum ibi jam moratum esse liqueat. quot annis elapsis. 
Sed quod rem causamque maxime continet,post- — Decepit eruditos viros descriptio solitudinis Ba- 
quam satis jocatus est, ait: Tu autem, siquidem — silii, sed tamen ne illa quidem indiciis caret, ex 
hos jocos equo animo feras,recte feceris,sinsecus, quibus locum Gregorio notum fuisse judicemus.S.c 
plura quoque adjungemus. Cum Basilius Gregorii enim omnia depingit Basilius, sic loci commoda 
jocos, ut par erat, accepisset, tum eum Gregorius exaggerat,et iis qua incommodaet injucunda esse 
sic compellat in alia epistola (a) : Quoníam quo — debebant, aliam veluti formam dicendi lepore af- 
jocantes ad te scripsimus, cquo animo fers, age,  Üingit, ut nequaquam videalur amico ignoti loci 
que sequuntur, adjiciamus, ab Aomero initium — cognitionem injicere,sed potius cum eo perurbane 
ducentes. et eleganter colludere. Deinde vero dam ait se nc- 
Nuncage progrediens internum concine,quoso, | gotiis distractum exspectare non posse dum veniat 
Ornatum : Gregorius, quaenam illum negotia in Pontum cele- 
tugurium videlicet lecto et januis carens, focum — riter proficisci cogebant, nisi monasterii jam con- 
ignis et fumi experlem,parietesigni exsiccatos,ne — Ssüructi cura ? Sed cum primum secessit, non eum 
luti guttis impetamur, Tantalis similes eademque ,, negotia in Pontum vocarunt, sed solus amor soli- 
pona mulciati,nimirum in aquis sitientes:jejunas ^ tudinis. Demonstrant etjam assuetum huic, loco 
etiam illas etmiserasepulas,ad quase Cappadocia | &nimum hsec verba (p. 94):Quod autcm maximum 
vocali sumus non tanquam ad Lotophagorum ino- — de hoc loco dicere possumus, illud est, quod, cum 
piam, sed velut αἆ Alcinoi mensam nos novi et οὗ silus opportunitatem ad omnes fructus profe- 
arumnosi naufragi.Memini enim panes illosetju-  rendos idoneus site unumomnium mihijucundissi- 
scula(sicenim nominantur),semperque meminero, (mum quietem ac tranquillitatem alit, non solum 
denlibus circa fragmenta collabescentibus,ae pos.  qualenus aburbanistumultibus liber est,sed etiam 
tea sese erigenlibus, velutque ez c&no emergenti- quia neviaterem quidemullum ad nos transmittit, 
bus.Quo tu scilicel sublimiusexaggerabis,propriis δὲ €0s excipias. 4ui inter venundum nobiscum 
nempe calamitatibus orationis magnitudinem tibi miscentur. Nam prater reliqua feras etiam enu- 
suppeditantibus. Quibus nisi magna illa vereque (ΠΟΠ ursosaut lupos vestros (absit ! ), sed cer- 
pauperem studiosa mater (ua nos quam celerrime | vorum atque silvestrivm caprarum greges,lepore- 
liberasset nobisque tempestate jactatisvelutportus | sque,et si quid his simile.Num (gitur cogitas,quo 


exslilissei, jampridem apua viros esse desiissemus, 
fidei Pontice nomine non majorem laudem conse- 


ego periculi stullusvenerim,cum hujusmodi sedem 
Tiberina, orbis terrarum barathro, comir.utare 


quentes, quam miserationem moventes. Quonam D pertinaciter vellem ? quem ad locum nunc prope- 


gerro modo steriles illos hortos, oleribusque carentes 
prateribo, Augiaque limum e domo expurga ium quo eos 
oppleoimus, cum montosum illud plaustrum. et ego vin- 
desmiator, el (u, facetus homo, hoc certice, manibusque 
his, qua laborum vestigia etiamnum ferunt, traheremus 
(0 terra et 0l, o vir et virtus ! paulum quiddam more 
ἐγαφίεο exclamabo). non «t Hellespoutum | jungeremus, 
sed ut praruptum et procipitem locum exo;quare- 
imus. Harum rerum commemoratio sí te offensura 
n0 est,ulíque nec nos:si autem offensionem ex ea 


. RS 
(4) Nas. ep. 8. 


ranti veniam dabis. Nam profecto nec Alemoton 
inventis Echinadibus amplius oberrare voluit. 

Unum nobis restat explicandum, cur Basilius in 
Pontum proficiscens, speret se tandem aliquando 
(inem oberrandi facturum, quasi tunc primum se 
in solitudinem reciperet.Non valde difficilis etabs- 
(rusa res est. Quamvis enim Basilius solitudinem 
suam in deliciis haberet, eum tamen ab illa non- 
nunquam cause graviores abstraxerunt ; coactus 
est Constantinopolim proficigcianno359. Venit Na- 


(b) Nas. ep. 9. 


segrotanti adfuit anno 362. Videtur ergo defunctus 
molestiis alicujus peregrinationis nova quadam cu- 
piditate. monasterium' repetiisse, sibique nullam 
deinceps oberrandi causam superventuram spe- 
rasse. 

Locum sibi vindicat epistola decima quinta inter 
eas (us Script: in secessu fuerunt. Commendat 
Basilius Arcadio comiti rei privatze cíves metropo- 
lis: quo nomiue'Cesaream absens et in Ponto de- 
gens appellare potuit ; sic enim eam designat ipse 
Gregorius Theologi pater in epistola inter Basilia- 
nas 47. Al in ipsa urbe nec apte illam nec com- 
mode metropolim vocasset. 

Refert Tillemontius hanc epistolam ad divisio- 


nem Cappadocia. Sed ad eam rationem,quam at- ϱ 


tulimus, illad etiam accedit, quod cum epistolzx, 

quie de divisione Cappádocis scripts sunt, flebili 

prorsus stylo mala patri: deplorent, hz:ec decima 
quinta nihil aliud habet, nisi peracutam et pérur- 
banam commendationem. 

CAPUT VIII. 

]. De Juliani imperatoris ad sanctum Basilium ορί- 
lola. 11. Sanctus. Gregorius Nosiansenus presbyler 
ereatur.1I]. Basilius accersttur a Dianio Co»ariensi, 
etcum eo. communical. Utrum merito hunc homi- 
nem lauduverit Basilius. 1V. Dianio Cesariensi 
succedi(. Eusebius sub. Juliano. V. Julianus Cosa- 
' ream tendit. Spuria epistole Basilii et Juliani.VI. 
Cosarienses mazime odit, Basilio el Gregorío mini- 
tatur. VII. Videtur Basilius sub Juliano scripsisse 
adversus Eunomium, Sub. eodem scriptio dua alie 

| epistola. VIll. Ad idem tempus referendo sancti 

thanasii ad Basilium littere. ΙΧ. Probatur sub Ju- 
liano Gregorium Nazsiansi episcopum | subscripsisse 
formula ΝΟΝ oríhodoxo. X. Statim post mortem 
uliani Gregorius Basilium invisit. 

I.Julianus imperator,qui Basilium et Gregorium 
Athenis cognoverat, eo magis in utroque studium 
Christiane religionis odio habuit,quo majora in eis 
ad illam defeadendam ingenii et doctrina presidia 
videbat. Sed tamen si genuina sunt hujus aposta- 
ἰῷ ad Basilium littere, videlur initio Basilii blan- 
ditiis alliciendi spes inanes concepisse.Invitat eum 


. adse, utad imperatorem ita cum amicis viventem, 


ut nec ei adulari cogantur : nec ob imperii splen- 
dorem, aut rerum publicarum occupationem mo- 
lesti occurrant. Concedit ei cursum publicum, si 
ad se properare velit. Hc epistola inter Juliani 
litteras duodecima est. Scriptam conjicit Dupinus a 
Juliano nondum Christianam religionem aperte eju- 
ranti. Negat hoc Tiliemontius ; quippe cum repu- 
guet ut Basilium Julianus ad se in Gallias invitave- 
rit, et de publico in Oriente cursu ad arbitrium 
suum nondum Augustus statuerit. Sed tamen non 
invitus concedit Julianum,cum hzc scriberet,non- 
dum persecutionis signum extulisse.Ábiere in has 
conjecturas eruditi illi viri, quia hanc epistolam ad 
Basilium scriptam putabant. Sed si eam scripsit 


Julianus, homini scripsit Constantii αὐ]αἲ Inicommo- 


(a) Carm. 1. 
(b) Ibid. 


xxu | IPÀOUEGOM ENA. 
 ziarzuii anno 300. Diahio Chésariénsi "periculose 4 da'expértó, ion Basilio quimondu&m diujes imipera- 


toris lirheti attigit; [d patet ex his verbis Julíani:Vi- 
vimus enim inter nos ton cum sola aulica simula- 
Lione;quam te credo hactenus expertuntessé. Alte- 
τα tribuitur Juliane ad Basilium. epistela, de qua 


quidem οἱ 49 Dasilii responsione infra agemus. 


li. Gregorius Nezianzenus: cum paterns cedens 
euctoritati,sed tamen invitus ac non.libens,presby- 
ter creatus fuisset, hac Lyrannide (sic enim ipse«p- 
pellat) offensus in Pontum fugit(a),tum ut.dolorem 
suum 'emici celloquiis leniret; t&m-ut deliberaret 
quid sibi agendum esset. Non tamen diu in hac so- 


. litudine resedit, sed partim obducto dolori callo, 


partim veritus ne palris iram in se concitaret (b), 
si precanti non cederet, rediit ad diem Pasche, 
cum alio die festo non multo ante discessisset. Ait 
enim ipse de se (c) : Μυστήριον ἔχρισέ µε. μυστηρίν 
μικρὸν ὑπεχώρησα, ὅσον ἐμαυτὸν ἐπισκέψαςθαι, µυ- 
στηρίῳ καὶ συνειαέρχοµαι. Myslerium. ὠπσή me: 
mysterio paulisper cessi ut meipsum inspicerem el 
explorarem:cum mysterio etiam simul introeo.Exi- 
stimat Nicetas ordinatum illum fuisse in die Natalis 
Christi, fugisse die-festo Luminum, qui paulo post 
Natale Domini celebrabatur. Unde existimat Tille- 
montius Gregorium die 25 Decembris ordinatum 
- fuisse anno 363, aut 362. Sed libentius inclinat in 
annum 362,'quia Basilium, quem post Gregorium 
ordinatum fuisse constat, anno 362 ad hano digni- 
tatem censel evectum fuisse. De Basilio infra videbi- 
mus; sed interim doctissimi viri opinionem oonfir- 
mare possumus testimonio Gregorii;qui sic loqui- 
tur in 4pologia, quam reditu suo composuit (d) : 
Καὶ τὸν μὲν ἔξωθεν οὐ δέδοικα πόλεµον, οὐδὲ τὸν 
νῦν ἐπαναστάντα θῆρα ταῖς ἐχκλησίαις, καὶ τοῦ πο- 
νηροῦ τὸ πλήρωμα, xüv πῦρ ἀπειλῇ, κἂν ξίφη, x&v 
θἤρας, κἂν κρημνοὺς, κἂν βάραθρα, κἂν πάντων 
γένηται τῶν πώὠποτε µανέντων ἀπανθρωπότατος, xiv 
ταῖς οὔσαις τιµωρίαις προσεξεύρῃ χαλεπωτέρας. Νεο 
vero externum bellum metuo nec feram illam,quo 
nunc adversus ecclesias impetum fecit etiamsi 1g- 
nem minetur etiamsi gladios.eliamsi feras,eLiamsi pra - 
cipitia et voragines, etiamsi omnium,qui unquam 
furore praecipites acti. suM, crudelissimus fiot, etiam- 
si jam inventis suppliciis acerbiora alia comminiscatur. 
Ex his non obscurecolligimus Gregerium hac scri- 
psisse anno 362,ac proinde ordinatum fuisse die 25 
Decembris proxime elapsi.Exhibet enim nobisani- 
mum nog tam pugnam experium,quem paratum ad 
pugnandum ; ex quo illud sequitur, nondum Julia- 
num in Cappadociam venisse.Prioterea,si hacscri- 
psisset Gregorius post Pascha anni 963,quo tempore 
tam multa exstabant Juliani orudelitatis exempla, 
non jam suspicatus esset quid faeturus essel apo- 
stata, sed ejus facta indicasset, eumque non exspe- 
ctatione, ut in testimonio allato; sed recrudelissi- 


munt judicamet Videtur ergo hac eoripsisse Gnego- 


Or. 4. 
(d Νας. or. 1. 


VITA ο. BASILII.: 


XXXI, 


rius, antequam Julianys, qui ConBstantinepoli pro- α bianos numerel, Besilius vero maximis laudjbus,. 


fectus est mense. Maio anni 362, in regionibus, 

quas Antiochiam petens peragravit, horrenda cru- 
delitatis monumenta reliquisset, quibus postea 
cumuluin in Üriente imposuit. 

Ill. Non multo post Gregorii reJitum, Basilius 
Cxesaream venil, Dianii Caesariensis accersitu. ls 
enim cum in gravem morbum incidissel, ex que 
etiam e vita discessit, cui Basilio, quem a sesub: 
scribeus formuli: Constantinopoli allata alienave- 
rat;a:nicitiam et communiouem redintegrare voluit, 
antequam moreretur.ltaque accersito Basilio dizit 
(a): Domino tesle,se scripto Constantinopoli allato 
ἐπ simplicitate cordis ussensisse, sed nihil ad fidei 
Nicene a sanctis Patribus exposile eversionem: 


efferat Sed minus commoda videtur bac fam: Dia- 
nii dcfendendz ratio. Etiamsi enimTheognis inJulii 
epistola, nonDianius legeretur(quod tamen fieri de- 
bere negal doctisain:us editor litterarum Romanp-, 
ruin pon!ificum,quia Theognis Nicenus in eadem 
epistola proprio nomine appellatur) , num idcirco 


. Dianii nomen ex Sozomeni Historia (c) deleri pos- 


sel, qui eum inter praecipuos concilii Antiocheni. 
episcopos numerat ? l"r:eterea aliud probrum non 
multo minus inhaeret Dianio Cesariensi ex Sardi- 
censi concilio, in quo cum Arianis conjunctus fuit 
(d), seque cum eis disjunxit ab orthodos is episco- 
pis, neque exsors videlur fuisse eorum nefarie in. 
Julium papam, Athanasium, Osium, Maximinum, 


sibi proposuisse,neque aliud in corde habere,quam ῃ Trevirensem audacis, quos anathematizare non 
quod abinitio traduum acceperal...imo eliam pre-  dnbitarunt. Frustra.ergo expungatur Dianii nomen, 
cari se ut ne.separelur a sorte trecentorum decem — ex epistola Julii papas, in qua tamen primus ob 
et ocloepiscoporum, qui pias illam doctrinamorbi | sedis digni'atem videtur. recepserj, quod primas, 
annuntiarunl.:His euditis Basilius, scerupuloomni inter hieresis defensores teneret. 
evulso, ad communionein Dianii accessit. Sed cur hunc hominem, cujus fame ejusmodi. 
Magnis landibus hunc episcopum effert Basilius; macula insidebat, tot laudibus .extulit Basilios ? 
et cum eum anatheroatizasse diceretur, ida se in- Illum sane Basilius, si recte attendimus, ΠΟΠ sine , 
star magni criminis detestatus est. Declarat(b)seab — exceptione laudat. Non enim ei studium sana doc- , 
ineunte cate educatum fuisse ivi. llius amore ; εἰ trino, non constantiam in periculis pro fide obe- 
iniwendo cousiderasse quam essel ille vir aspertu | undis attribuit: que tamen praecipue .laudari his 
venerabilis, quanta majrstoteproditus, quantum — temporibus jn, episcopo lante sedis debuissent. 
dignilalissacerdatalisore preferens.Postquamau- — Quinetiam, ut se ab ejus conimunione removeret, 
tem uirilem statem adeptus eat,tam vero illum ez . forte non solum novissimo illius facto, sed etiag.. 
anima bonisnovisse, illiusque delectalum consue- superioribus gestis rebus adductus fuif., Non enim 
(udine, simplicitalem et ingenuitatem ac liberali- . video,cur Gregorii Nazianzi episcopi, qui formule. , 
lajem-. morum perspezisse,et; quecunque. alia. propria * non orthodoxc subscripsi, commnunioni semper, 
erant viri ornamenta,animi mansuetudo,megneninulas — affixus fuerit, Dianio aulem,cui tot nominibus obs- . 
simul el bonilas, decori siudium, animus ο ex- — tricius erat, non eamdem exhibuerit apimi mode- , 
pers, hiloritas et afabilitas gravitate permisla.. Quare. rationem;nisi quia perspicuum erat Gregorii men- 
ipswin inter hominesviriute spectatissimos nume-. tem illassam 80 alramento,ut ai ejus filius (e),mi- . 
rabat. Addit eum pro sua morum lenitate et mansu- nime iufectam fuisse,Dianius vero non ita sese hac- 
etudine omnibus peterno peclore sattsfaceresolere.. tenus paraverat, ut eum suspicio non attingeret. 
Difficile primaspecie videlur haslaudesconcilia- — Sed siDianiusArianorum fermentum non effugit, 
re cum maculis, quas nomini Dianii historie mo- non tamen eorum.errorem animo suscepisse 6Γ6-. 
numenta inurunt. 16 enim in sede inter alias emi-  dendus est, eta Basilio laudari non debuisse. Con- 
nenli collocatus,ac magnorum fideiNicenz defen- stat enimÁrianos, quandiu,in solo Consubstantiali 
-orum successor, conjunctus cum Árianisreperitur oppugnando.herere videbantur, ac heresis vene- 
in concilio Ántioclreno anni 341, in quo tam multa, num premebant, pluribus orthodoxis episcopis fu- 
impie el nefarie gesta sunt: ejusque nomena Julio cum fecisse, qui partim pacis deceplistudio, partim 
papa primo loco recensetur interepiscoptc sEusebia- p ;pesut metu. conducii,eornm iutererant conciliis et. 
narum partium. [n.annotatione, que ad hunc Julii P formulis subscribgbant,At postquarnAriani ex dissi-. 
epístol locumapposita estapud sanctumAthenasium, | iulalionis latebris.in. aperlam impietatem prodie- 


observateruditus editorDianium siveDaniu:n,quem. 


Julius primoeloco recenset,uon:esse episcopumCme- 


sariensem,sed eumdem qui passim apud Athasasi- , 


un Διόγνος,(μάμίοφμε apud. Hilarium Diognius, 
communius apud utrumque, θεόγν.ος el Theognis 
vecaier, jd est. TheognidemNicenum; Hejus.con- 
jeciure hac affertur ratio,quod.Cirnium Casarien-, 
sem nusquam Athanasius inter Arianos vel Euse- 


TAE . 94, n. 2. 
b) Ibid. ni 


(e) L. m, c. 5 


runt, tum vero. plurimi ab eorum communione dis- 
Cessere,eorumque impielali bellum indixere, qua -. 
les. in concilio.Seleuciepsi quinque supra. centum, 
numerali sunt. Videtur ex ejusmodi hominum nu- 
mero fuisse Dianius. Lenis illius indoles, qualis & 
Basilio depingitur, ut.omnino idopea non erat qua, 
Arionis fontiter.resisferet,ila a.perturbapda Eccle- 
si& sue pace aut doctrina immutanda erat alienis- 


(d) Hilar. ο 9, 
(e) Or. 4 





XXXIV 


PROLEGOMENA. 


sima, Nicenam fidem ab eo minime attentatam in Α cunt. ac episcopis offerunt, a quibus partim preci- 


Ecclesia Cresariensi fuisse testantur quae moriens 
Basilio juravit. Huc accedit ipsius Basilii testime- 
nium (a), qui fidem Nicenam in Ecclesia Cmse- 
riensi semper viguis:e Llestalur : nec probabile est 
Dianium novam ausum esse foruiulam proponere. 
Erat enim plebs Cesariensis, ut ait Gregorius Na 
zianzenus (6), ob fidei calorein ad seditionem pro- 
clivis ; nec si quid novi docuisset Dianius, illius 
memoria tanto in pretio fuisset, ut odium Basilio 
conflaturos se inimici sperarent, si Dianium ab eo 
anathematizalum dicerent. 

Neque etiam illud dubium est quin se abArianis 
disjunxerit, ubi eorum aperle erupit impietas, οἱ 
cum fortissimis fidei defensoribus conjunxerit;si- 
quidem S. Meletii communicator exstitit. el p ᾱ- 
claricertatninis,quod magnus illeathleta sustinuit, 
admirator,ut colligi pctest ex his Basilii verbis (c: 
Nos autem, inquit, quia qui prior veritatem libere 
defendit, et bonum illud cerlamen Constantio im- 
perante certavit, Melelius est. reverendissimus 
episcopus; et quia eum habuit Ecclesia mea com 
municalorem, magnopere eum diligens ob fvrtem 
illam ac invictam dimicationem, idcirco habemus 
illum hactenus, Deo largiente, communicatorem, 
et certe, si Deus voluerit, habebimus. 

Videtur ergoDianius ex conciiiis Arianorum re- 
versus ad Ecclesiam suam, vel occultasse que foris 
egerat,vel norum lenitate,ac ejusdem semper fidei 
predicationeinvidiam etindignationemdeclinasse. 
Quare non debuit Basilius episcopo suo exprobare, 
quae se puero difficillimistemporibus gesta fuerant, 
necei debitas laudes denegare,quas ei magna virtu- 
tum ornamenta omnium judicio conciliabant;cum 
presertimBasilius eum pluribus aliis,qui non sem- 
per ab omni Arianorum fermento puriet intactifue- 
rant, ut Basilio Ancyrano et Eustathio Sebasteno, 
communione el amicitia conjunctus fuerit. Forte 
iisdem de causis Athanasius nunquam Dianium in- 
ter Eusebianos ac heresis defensores numerat : 
quanquam cuni eo minime communicabal Athaua- 
sius, EÉnumeirans enim provincias quibnscum com- 
municabat, de Cappadocia prorsus silet (d). 

IV. Mortuo Dianio Ceesariensi, cum advenissent 
nonnulli provincie episcopi,ut succesorem ordina- 
rent, scissi sunt Casarienses in contraria studia, 


bus, partim vi et immoderato et tuinultuario impetu 
contendunt,ut Eusebium baptizent et episcopum 
proclament. Coacti illi Eusebium baptizant, episco - 
pum renuntiant,iu throno collocant, sed manu po. 
lius quam animi sententia, ut postea declaratum 
est. Statim enim alque ab importuna mul'itudine 
liberi et soli fuere, consilium inter se inierunt,ut 
nihil eotum quie gesta fuerant, ratum »c firmum 
ducerent ; vim ei ohjicientes,qui non minus quam 
ipsi vim passus fuerat. Dissensit huic consilio Na- 
ziansi episcopus, ac ordinationem Eusebii non 
ininus fortiter defendit, quam si libere facta esset. 
Demonstravit collegis vim sibi cum Eusebio com- 
munem fuisse : ilaque aut accusandum eum non 


g esse, aut episcopos pari crimine implicandos vel 


etiam graviori. Longe enim statius fuisse extre- 
mum periculum adire, erdinationi resistendo, 
quam semel peractam antiquare velle, pra-ertim 
eo tempore, quo veteres inimicitie depunende 
erant ; non nova suscipienda. 

Exspectabatur enimJulianua,qui tunc in Cbristi- 
anos fremebat : minitabatur eiqui ordinatus fuerat, 
à: in summum periculum devenerat civitas. Nam 
iracundis, quam Julianus inCiesarienses ob incen- 
sum Fortune templum conceperat, novas faces ad- 
movitunius ex magistralibusordinatio,qua rem pu- 
blicam lzdi querebatur.Ipse etiam przses quzre- 
bat quomodo et gratiam apudJulianum iniret, etEu- 
sebium ulcisceretur, cui amicus alioqui non erat, 
sedob diversa in rei publicieadministratione studia 
suceensebat.Accersebat ergo per litteras episcopos, 
ut Eusebium accusarent, additis etiain. minis tan- 
quam jussu imperatoris. Hic quoque enituit episcopi 
Nazianzeni summa animi fortitudo. Sic enim res- 
pondit praesidi (f): Nos, inquit, (potentissime pra- 
ses)rerum omn?um,quo geruntur,censorem unum 
ac regem habemus, qui nunc oppugnatur. Is et 
prasentem electionem e.rpendet, quam nos rite ac 
legitime atque,ut ipsi gratum est,fecimus. Vos au- 
lem aliaquidem aliqva inre nobis,si animus ila tu- 
lerit. vim afferre perfacile potestis,id autem nemo 
unquam nobis adimel, quin ea,quao facta sunt, ut 
recleacjustefacta defendamus Nisi forte huncquo. 
que legem statuatis, quibus ne in nostras quidem 
res prospicere fas est. Epistolam admiratus est 


aliis alium episcopum poscentibus (e). Vehemens Ὁ praeses,etsi primo moleste tulit:atque hac Gregor.i 


erat seditiu nec facilesedari poterat.Propensa enim 
erat civitasad seditiones, in electionibus presertim, 
ob fidei fervorem : ac precellens cathedre dignitas 
calorem animis addebat. Tandem universi summo 
consensu unuin exmagistratibus,Eusebium nomine, 
virum fide et moribus prestantem,invitum etrelu- 
etantem corripiunt,ac opem ferentibus militaribus 
copiis, qu&& tunc in urbe erant, in sacrarium addu - 


(a) Ep. 140, n. 2. 
(b) Or. 19. 
(c) Ep. 958. 


constanlia Juliani impetus compressus, civitas 
metu liberata, episcopi dedecore et ignon.inia. 
Cum hiec ordinatio peracta si. instante Juliani 
adventu, ut testatur Gregorius, videtur aJ nensem 
Junium aut Juliuin collocanda. Profectus est enim 
Constantinopoli Julianus mense Maio exeunte, et 
cum in regionibus interjectisaliquandiucommora. 
tus fuerit. (ubique enim impietatis sus vestigia 


(d) Híst. Arian. 
(e) Nas. or. 19: 
(f) lbid. 


VITA S. BASILII. 


XXXV 


reliquit), vix potuit ante Julium aut Augustum A Sel Juliani dictum deest in plerisque codicibus, 


Czisaream advenire. 

V. Dui autem urbi propinquat,si illius ad Βα- 
silium epistolz habenda fides,pracipit Basilio, ut 
sibi Czxsaream advenienti et adhuc publicuiu iter 
tenenti,przesto sint mille auri libre : secus mina. 
tur se Caesaream eversuruin, ac statuas et teinpla 
erecturum. Sed hoc ipso ex loco spuriain esse epi- 
stolam perspicitur. Non enim tunc Caisarea erat 
Basilius, sed latebat in Ponti solitudine, vixque 
peracta erat ipsius Eusebii ordinatio,cum Julianus 
venit.ldeni erratum commissum est in Vita S. Ba- 
silii qus supposita est Amphilochio.[bi enim Basi- 
lius Juliauo obviam processisse dicitur,ct Libanius 
Juliani quiestor genibus pontificis, nempe Basilii, 


Basilii vero in omnibus praeter Harleanum. Pre- 
terea cum tuta epistola haec tam parum coberent, 
ul assula esse merito pronuntiet Dupinus. 

Vi. Vix ullam civitatem pejus oderat Julianus 
quam Caesaream, eo qucd studiis Christiane reli- 
gionis ferveret, ac paucissimos haberet ethnicos. 
Praeterea ex tribus templis, que in hac urbe fue- 
rant, jain duo antea a Christianis eversa fuerant, 
nempe Jovis et Apollinis. Tertium, quod Fortune 
dicebatur,sub ipso Juliano eversum, furiis eum iu- 
cendit.Q:3oimodo poenas a Caesariensibusrepetierit, 
legi potesl apud Socratem lib. v, c. 4. Iracundia 
priecipue exarsit in S. Eupsychium,qui hujus facti 
dux et auctor fuisse dicitur.Huic adjungitur a Ba- 


udvolutus Nec accuratior Nicephorus, qui Basi- B siliu (b) sanctus Damas et alii, qui egregii facinoris 


lium,Juliano per Cappadociam transeunte, Eccle- 
sias Cappadocim rexisse dicil, τῶν ἐν Karmaóoxíq 
ἐκκλησιῶν τηνικάδε τὴν ἐπιτροπὴν ἔχοντος Prusua 
Pagius hac revocat ad auctoritatein,quam sub Eu- 
sebio presbyter Basilius habebat,nam ne presbyter 
quidem tunc erat. lu Chronico etiam Alezandri- 
so Basilius Cxiesarez sub Juliano episcopus statui- 
tur. Fueuun ergo fecit epistolz fabricatori hac de 
Basilii episcopatu opinio. 

In quodam scholio vetustissiii codicis Medicsi, 
utraque epistola, Juliani et Basilii, nihil prorsus ha- 
bere dicitur,quod Julianum aut Basilium redoleat. 
Eas tamen non ounino rejicit Tillemonlius,et quo- 
minus omnino rejiciat,delinetur polissimum ἐθδίῖ- 


videntur conscii fuisse. Horum dies festus quotan- 
nisCasare: die septiiaSeptembris sum uia celebri- 
late recolebatur,ut perspici potest ex pluribus Ba- 
silii epistolis (c), in quibus episcopos Ponti,Euse: 
bium Samosatensem, A mphilochium,ad hunc diem, 
ut longe celeberrimura, invitat. Sed si passus est 
S. Eupsychius mense Septembri, ac proinde 
anno 362 (non enim alius annus regnantem habuit 
Julianum mense Septembri, vel (d) alia illius mar- 
tyriiassignanda causa,siquidein jam eversum erat(e) 
templuin, cum Julianus Ciesaream venit; vel eum 
Julianus in carcere usque ad mensem Septembrem 
detineri voluit, ut penas ejus longius produceret. 
Error est in Menais Grecorum.Nam die 9 Aprilis 


monio Sozomeni, cui noias illas fuisse putat. At c; habemus festum S. Eupsychii sub Juliano passis 
profecto epistola illa non exstabant tempore So- die autem 7 Septembris S. Eupsychii Cesarez in 


zomeni.[s enim Juliani epistolam comineinorat (u) 
ad episcopcs qui tunc imaxime insignes erant, τοῖς 
τότε διαπρέπωσιν ἐπισκόποις ἐπέστειλεν. Qus aulem 
hodie exstat,soli inscripta Basilio, nec alium quam 
Basilium compellat.Deinde vero Julianus resChri- 
stianorum in epistola, quam memural Sozomenus, 
irridebat, et Apollinarii adversus ethnicos librum 
exagitabat. Nullum hujus rei vestigium in epistola 
quam nunc habeinus. lpsa etiain episcoporuu re 
sponsio,quam Basilio Sozomenus a nonnullistribui 
testatur, videtur opus aliquod insigne ad eruditio- 
nem fuisse. Àit enim idew: scripior, quicunque 


Cappadocia marlyris,quem sub Adriano collocant. 
Fidem etiam coram Juliaro liberriie confessus est 
ac varia pertulit supplicia,teste Palladio(f),presby- 
ter Philoromus, Basilio cliarissimus,qui describen- 
dis libris et victum sibi et pauperibus subsidia para- 
bat,nec quemquam sibi munerari patiebatur.Si nul- 
lae exstant Juliani ad Basilium litterz; illud saltein 
constalt,infensuin ei fuisse Julianum (g).Nam Basi- 
lium et Gregorium consilii et incepti sui adversa- 
rios et hostes dicere solebat, nec leviter eis minaba- 
tur: sed minze decus addebant etad pietatem acue- 
bant. Cum autem eos et moribus et eloquentia et 


operis auctor sit, eum ob animi magnitudinem el p mutua inter se concordia claros jam inde a Grecia 


eruditionem admiratione dignum esse. At neminem 
puto in epistola, qui& sub Basilii nominead Julia- 
nu:n scripta servatur,eruditionem miraturum. Le- 
guntur quidem in nosuwis epistolis qua Sozomenus 
ex Juliani el episcoporum litteris excerpi':nempe 
illud Juliani: "A δὲ ἀνέγνων, ἔγνων xai κατέγνων. Qua 
autem legi, intellexi εἰ condemnavi : tum Basilii 
responsio : à µὲντο. ἀνέγνως οὐκ ἔγνως' £l γὰρ ἔγνως, 
οὐκ ἂν xaxéqvo;.Quo autem legisti,non intellexis- 
li ; nam si intellexisses, non sane condemnasses. 


a) Lib. v, c. 18. 
oi Ep. 352. 

c) Bpist. 100, 176, 253. 

P Tillemont., not. 19 in Basi. 


esse sciret, Cyelopis honorem illis deferebat, po- 
stremosque reservabat : vel demonibas eus ut 
magnum quiddam munus immolare volens, vel se 
abrepturum in barathrum suur stulte sperans. 
VII. Scripti videntur sub Juliano libri adversus 
Eunomium, ac non multo post Juliani mortem in 
lucem editi.Non enim citius hoc opusaggredi potuit 
Basilius. Depositus est Eunomius anno circiter 361. 
Coram judicibus, qui eum damnavere,ne verbum 
quidem proloqui voluit,eo quod nefarii homines et 


e) Nas. or. 19. 
Hist. Laws. c. 113. 
) Nas. or. 4. 


XXXVI 


PROLEGOMEN Α. 


improbi, ut ipse aiebat (aj, in judicum murnussese À neam dicendi vim accepturum. Sed nescio unde 


obtrusissent. Sed' postea librum suum composuit, 

quem inscripsit Ápologiam.Non tamen hanc elucu- 
brationem statim exsudavit.Nan: perabsurde illum 
facere ail Nyssenus (5) quod sibi videretur Apolo- 
giam in tempore instituisse, quamvis longe aber- 
rasset a tempore, quod tunc maxime opportunum 
fuit, cum judices sederent, 'Exoxov μὲν κἀτὰ xai- 
βὸν ἀπολελογῆσθαι λέγει, τοσοῦτον τοῦ κάιροῦ κατ- 
όπιν “(ενόμενον. Ex his patet aliquid spatii judicium 
inter et Apologiam eflluxisse; nec proindeBasilium 
ante annum 362 aut 303, stylum ad eain refellen- 
dam exacuisse. ' 


Neque eliam serius hoc opus collocari potest. 
Ait enim Basilius (c) se in hoc scribendi genere 


omnino inexercitatam esse,seque silentium, cujus B 


ab initio studiosus fuit, servaturum fuisse,si nihil 
contra veritatem Evangelii tentatum fuisset, Pra- 
terea hoc opus misit Leontio sophiste anno 364, 


ut videre est in epistola 20. Sed dubitandi locum 


non reliquit Nyssenus. Is enim testatur (d, Euno- 
mium in elaborandaadversus Dasiliuin responsione 
non : minimam vito suce partem insumpsisse; nec 
mirym, esse, si tantam amatorurm suorum approba- 
tionem cominover it; cum hoc opus per (ot annó- 
rum olympiades concinnaverit. Quare cum hzc se- 
cunda Eunomii Apologia statim post moríem Ba- 
silii prodierit, qui prima die anni 379 obiit; sallem' 
duodecim annorum spatium inter opus Basilii et' 
responsionem unomii statuendum, ne tol olym - 


piades, quas in hac elucubratione insumpsisse c 
Eunomius dicitur, absurdam exaggeralionem ha-- 


bere videantur. Videnlur ergo libri in Eunomium 
prodiisse anno 363, aut 364. 


Narrat Photius (e) Eunonjium,etsi multas olym- 
piades in hoc opere insumpsit, illud tamen vivente 
Basilio absolvisse, sed sedulo cavisse Πο in illius 
manus perveniret,ac fidis tantum amicis legendum 
commisisse. Àddit easdem cautiones mortuo Basilio 
adhibitas fuisse,quauvis nihil jam metuendum vi- 
deretur:sed tamen consecutum non esseEunomium, 
uL opus non incideret in manus Theodori, Gregorii 
Nysseni etSophronii,qui illud egregie profligarunt. 
Ex his patet quam non pudenter mentiatur Philo- 
storgius, cum Basilium ait (f) lecto hujus respon- 


hauserit Photius hanc quoque primam Apulogiam i 


Eunomium in tenebris arcano fovisse, ita ut eam 
vix nancisci potuerit. Nihil ejusmodi apud Basilium 
legitur : sed suas quidem Eunomium blasphemias 
sub specioso. Apologie nomine occultasse dicil ; 

ipsam autem Apologiam minime dicit occultasse. 


Scripta est adversus Eunomium epistola 46. 159 
lamen videtur longioris elucubrationisfragmentum 
potius esse, quam epistola. 


Seripta, sub Juliano epistola sequens ad Orige- 
nem,cujus filios Basilius libenter in sua solitudine 
viderat. Erat Origenes ille vir eruditus, et religio- 
nem sub impio impveratore scriptis defenderal,aut 
saltem liberrime confessus fuerat. Deo enim gratias 
agit Basilius, quod veritatem ex eorum qui sum.- 
mam potestatem habent proditione lzdi non sive- 
rit,sed per Origenem defensione: veritatisimple . 
verit. Non dubitat quin illi cito exarescant, Orige- 
nes vero efflorescentem ac semper novam merce 


. dem a Domino consequatur ob ea quz pro ipsius 


nomine locutus est. Existimat Tillemontius id de 
Ecclesia meritum esse Origenem, ut cum Julianus 
Christianos a liberalibus disciplinis arceret, ipse 
nonnulla in eorum usum, itidem ut Apollinarius, 
elaboraret. 


itedolet idem tempus epistola 18 ad Macarium οἱ 
Joannem, quos cum multa deterrerent ab ascetica 
vita amplectenda, hortatur Basilius ut nec eos con- 
turbel mendax contumelia,nec mins terreant eo- 
rum, qui summam potestatem liabent, nec risus 
contristet aut contumelia familiarium, nec con- 


. demuatio ab hominibus curam et studium pra se 


ferentibus, a quibus fortissima ad decipiendum 
esca pretenditur, simulata adhortatio., 


VIII. Videtur sub Juliano sanctüs Basilius accepis- 
selitteras a S.Athanasio;quasin manibus habere sé! 
el exposcentibus ostenderetestatur in epistola 204, 
n.6.In his litteris sa?ctus Atlianasius a Basilio €on- 
sultus clare pronuntiabal, Sí quis ex Arianorurm 
heresi transferri voluerit, fidem Nicaenam confi- 
tens, eum admittendum esse, nec itt eo recipiendo 


hesitandum Hujus decreti socios eitabat Atliaria-- 


sius el Macedonis et Achaiz episcopos oinnes. 


sionis primo libro,perculsum doloree vita migrasse, p "Cur has litteras ad hoc tempus releram, potius 


Secunda illa Eunomii A pologia intres libros distri- 
buta erat, si Photio credimus. Quinque nuinerat 
Philostorgius. Prima vero unico libello contineba- 
tur. Videtur Basilius hoc opus. monachorum $uo- 
rum rogaliu refellendum, suscepisse. Ait enim 
(p.207, 208) iis,quibus elucubrationem suam nun- 
cupat,se eorum amore adduci, ut ipsorum manda- 
tis morem geral; seque eorum precibus sperat jdo- 


(a) Nyss. 1 Eunom. 
(b) lbid. 
(6)! Ewnom. n. 1. 


quam ad annuin 371,non infirina su, petunt ratio- 
num monumenla. Ου sanctum Athanasium con- 
suluitBasilius anno311 Dy in moveri ceperat quaestio 
de Spiritu sancto, qua Basilium aliquid fideiNicaengs 
addere coegit AL litlerz de quibus nunc agimus, ni- 
hil prorsus addendum prescribebant: quud argu- 
raento est nihil ea de re sciscitatum esse Basilium, 

sed tantum de iis qui ab Arianorum haresi redi- 


(d) Ibid. 86. 
(e) Cod. 138. 
(f) Lib. vni, n. 42. 


ο το παω. αι A0 ERO «πα 8 ER mE 


VITA S. BASILII. 


XXXVII 


bant. 2* Citabat Athanasius hujus decreti socios ^ Juliano. Erat enim illud tempus, etsi omnibus 


Macedunis οἱ Achaiz episcopos omnes, qui idem 
procul dubio in conciliis suis statuerant. At nihil 
prorsus dicebat de aliarum gentium, nempe in 
Gallia et Hispania et ubique,episcopis, quibus *dem 
placuisse testatur in epistola ad Ruffinianum.Num 
igitur S. Athanasium dicemus tet syncdorum de- 
creta imprudentem omisisse, aut. Basili: m, qui 
illius epistoJam in manibus habebal,et exposcenti- 
bus solebat ostendere, quid in ea scriptum esset 
nescivisse ? ld profecto verisimile non fit. Quare 
longe satius est epistolam S. Athanasii scriptam 
quidem | ust. «ynodos in Egypto et Macedonia el 
Achaia celebratas existimare, sed antequam con- 
cilia eadem de re in Hispania et Gallia et aliis locis 
haberentur, aut saltein habita nuntíarentur Atha - 
nasio.3o Rationem reddit Basilius,cur Eustathiuimn 
ad suam communionem admisisse! Non enim dif- 
ficileest Eustatbium vei bis his depictum agnoscere: 
Siquosuliquando,inquit Basilius.ab Aríomagistro 
profectos incommunionem ad misimus,mnorbnm in- 
timo corde occultuntes et pía verba loquentes,aut 
eerte iis qua a nobis dicebantur non repugnantes, 
ila suscepimus: cum non omne detalibus judicium 
nobisipsispermitleremus,sed sententiam,qua prius 
lata de illis fuerat a patribus nostris, sequeremur. 
Ego enim cum accepissem litteras beatissimi patris 
Athanasii...... rulus necesse essctantum virum se- 
qui ob eorum quilegem tulerant,auctoritatem si- 
mulque cupiens pucificationis mercedem consequi, 
fidem illam confitentes escribebum numero commu- 


Christianis molestum, orthodoxis famen ad fidei 
catholice, quam h:zreticis defensionem erroris 
commodius. Sed tamen eum sua sponte non repu- 
vnat, ut Gregorius pacificationis causa etiam sub 
Juliano formule alicui non sanz subscripserit ; tum 
vero eum tunc subscripsisse hzec maxime demon- 
strat ratio, quod monachi Nazianzeni statim atque 
subscripsit ab ejus communione discesserunt, nec 
tamen ante illud quod Jixi tempus discesserunt. 

Nonduffi profecto monachi diíscesserant a com- 
munione episcopi Nazianzeni, cum Gregorius e 
Ponto rediens anno 362 summam Ecclesise Nazian- 
zens concordiam laudaret in secunda oratione 
(p. 48). Recens erat tumultus cum scriberetoratio- 


p Dem tertiam, qua prima est in Julianum. Ibi enim 


sic loquitur(p. 53): Ete µοι τοῦ χοροῦ µέρος ἦν 
κἀκεῖνο τὸ σύστημα, ὅ σόν ἡμῖν τέως τῷ Gp npos- 
ἆδον οὁ κἰθδηλον ᾠδῆν, οὖδι ἀδόκιμον, ἀλλὰ καὶ 
τῆς δεξιᾶς ποτε στάσεως ἀξιούμενον, πιστεύω δὲ ὅτι 
καὶ µετ ὀλίγον ἀξιωθησόμενον, οὐκ οἵδ' ὅτι παθὸν, 
ἑξαίφνης µεθαρµόζεταί τε αἱ µετατάττετχι» καὶ 
οὐδὲ ὑπὸ τῆς εὑφροσύνης, ὃ xai θαυμάζῳ μᾶλλον, 
εἰς ταὐτὸν ἔρχεται. Atque utinam ille quoque cetus 
ad chorum nostrum se adjungeret, qui, cum prius 
cantionem haudquaquam adullerinam alque igno- 
bilem nobiscum Deo accineret,ac dextro quondam 
ordine dignus haberetur, atque etiam, ut confide, 
brevihabebitur haud scioquarecommolus,repente 
cantum in diversum mutat,alioque gradu atqueor- 
dine sesecollocat;aone ob communem quidem loti- 


nicatorum. Adduxeruntergo Basilium Athanasiilit- C (iam (quod etiam magis wéror) adduci potest «ut 


terz, ut cum Eustathio cominunicaret ; et ante- 
quam has acciperet litteras, incertus erat ntrum 
Eustathii communionem necne admitteret. τά au- 
tem minime congruit atiho 371. Tunc enim nullas 
habebat, aut saltem nullas sibi habere videbatur 
ambigendi causas : et cum longe ante annum 371, 
firma cum Eustathio communione et amicitia con- 
junetos esset ; nequaquam eum littere hoc anno 
acceptze ad hanc communionem adducere potue- 
runt. Sed cum Eustathius. anno 360, subscripsis- 
set formule Constantinopolitans, ac sub Juliano 
rediret ex Dardania (in hanc enim regionem rele- 
gatus fuerat), magna deliberatio incidit Basilio, 


tiobiscum conjungatur.His certe vocibus,cum hac- 
lenus Deocantionem accineret nobiscum.subito ad 
aliam communionem prorumpi,recens esse indi- 
cat monachorum factum.His addespem illorum re- 
ditus, summam lenitatem, qua eos nt membra sua 
complectitur]; ei quod ait in orat. 12,p. 196, et of. 
19, p. 297, monachos omnium postremos disces- 
sisse. Ex his autem simul probatur non multo ante 
subscripsisseGregorium. Nam,si subscripsisset sub 
Constantio anno 360 vel 361, quomodo monachi 
indignationem seam usque ad annum 363 corde 
pressissent ? aut si tandiu presserunt, cur disces- 
sionem subito et prsecipiti consilioattribuit Grego- 


quibusnam conditionibus cum eo communicaret. rius ? Eosdem vocat calidiorem Ecclesiz partem in 
Nam cum se Basilius eadem de causa ab episcopi D oratione (9, pag. 297. Genenim de omnibus mo- 


Csesariensis communione removisset, temere cum 
Eustathio communicare non debuit. Quare digna 
res eratde qua ad Athanasium referret : nec aliud 
tempus msgis idoneum his inter Athanasium et 
Basilium litteris assignari polest, 

IX | Ker in Pontüm videtur suscepisse Gregorius 
sub finem imperii Juliani ; nempe cum ipsius pater 
ου, αι satís per se patet,ebeeate subscripsit euidam 
formulas, qui magnas in ecelesia Naziunzena tur- 
bus commorit,ac totachis tocamdedit ab episcopi 
sui communione discedendi. Mirum sane ac vix 
credibile ejusmodi subscriptionis ezemplum sub 


PATROL. GR. XXIX. 


nachis ait in orat. 21, p. 388, eos in aliis rebus pa- 
calus ei moderatos esse, hac in re lenes et faciles 
ROh esse, cum per silentium et quietem Dei causa 
proditur,sed bellaces et in confligendo acres et fe- 
reces. Cum his non quadrat dissimulatio plurium 
annorum, quam monachis Naszianzenis ettribuit 
Tillementius, cum Gregorium sab Constantio exi- 
stimat subscripsisse. 

. Preeterea eausam subscribepdi non repetit Gre- 
gorius ex jussis aula profectisaut ex rerum pertur- 
batione, que tunc summa fuit, sed ex desiderio 
pacis et communionis cum nonnullis ineunde. 


e 





XIXVIII 


PROLEGOMENA. 


Palet id ex his verbis orat. 19 (p. 297): Παρὰ «9A — Quam non rodeo citra ambiiiosem, sed etiam 


θερµοτέρου µέρους τῆς ᾿Εκχλησίας κατεστασιάσθηµεν, 
γράμματι χλαπέντες καὶ ῥήμασι τεχνικοῖς εἷς πονη- 
pàv χοινωνίαν. Α ferventiore Ecclesice parie ob eam 
causam seditio in nos excitata est,quod scriptoquo- 
dam et artíficiosisverbis circumscripti,in pravam 
societatem pertracti fuissemus. Hinc etiam Grego- 
rius ail in oratione 12 (p. 196) Ecclesiam Nazian- 
zenam ante illud dissidium, arcam Noe vocari 
solitam esse, ut qu& universi orbis diluvium sola 
effugisset. Sed, si episcopus Gregorius sub Con- 
stantio Árianorum artibus succubuerat, non video 
cur Ecclesiam Nazianzenam mala communia mi- 
nime attigisse dicatur. 

X. Juliani mors divinitus Basilio revelata fuisse 


non libenter ordinatus fuerit, ex epistola 11 Gre- 
gorii perspicimus. Tuquoque captus es,inquit Basi- 
lio, quemadmcdum el nos circumscripli : quando 
quidem ad presbyterium perlructisumus. Atque id 
quidem « nobis non ezpetebatur. Nam uterque ul- 
treri,si ulii cuipiam, locupletes essetestes possumus, 
quam nobis cordiesset pedestris pdilosophia humi- 
que depressa. Ex primis ejusdem epistole verbis, 
Epistole tue py ommium laudo.Quid autem tuorum 
ton luudandum!liquet Basilium priorem scripsis- 
se,ac Gregorio onus sibi impositu .. siguificasse, vel 


potius ingemuisse. Illum enim consolatur Grego- 


rius ; el quoniam id factum est, quod fortasse non 
fieri praesuüssel, ferendum esse staluit, presei tim 


dicitur;sed cum tanta circumstantiarum varietate, gy οὗ tempus multas, inquit, in nos excitans lereti- 


ul referre non libeat, que ea de re leguntur in 
Chronico Alezandrino, apud sanctum Damasce- 
num in libro De imaginibus, qui Vitam Basilii 
ab Helladio scriptam citat, et in Βασ Vita 
Amphilochio supposita. 

kx his verbis secunde orationis Gregorii in Ju- 
líanum, Hoc tibi Basilius et Gregorius, colligunt 
eruditi viri Gregorium a Basilio adjutum fuisse in 
his erationibus componendis. Probabilis sane haec 
conjectura ; et cum Gregorius sese paterne domus 
sollicitudini interdum eripere soleret, videtur in 
Pontum venisse post mortem Juliani, et Basilii con- 
gilio ad hanc elucubrationem usus lusse. 


CAPUT IX. 

I. Presbyter creatur Basilius. II. Ordinatus anno 564. 
III. De prima illius oratione et. tribus epistolis. IV. 
Pacis causa secedit in. Pontum. V. Redit Casa- 
ream, ut hanc ecclesiam Valente adveniente de- 
fendat. Vl. Secessio ponenda exeunte anno 564, 
aut ineunte 565. Reditus anno 565. 

l. Deplorat Gregorius (u),ut magnum setatis sus 
vitium, quod sepe in electionibus nulla haberetur 
doctrinz et sanctitatis ratio, ac homines neutro iu- 
sirucli presidioad sacerdotium subitoeveherentur, 
et primo loco constituti, meliores se ac sanctiores 
despicerent,quasi cum dignitate sapientiam elera- 
ditionem accepissent. Non sic Basilius, sed pre- 
scripto canonibus ordine ad sacerdotium pervenit; 
et cum sacros libros populo legisset, in presbyte- 
rorum ac deinde in episcoporum cathedra sedit, 
non honorem qui&rens, sed ab honore qus&situs ; 
nec ab hominibus, sed a Deo gratiam accipiens. 
Basilium Philostorgius (5) jam anno 359 diaconum 
fuisse putat : Socrates (-),qui cum Basilio S Chry- 
sostomi amico nostrum confundit, ad hanc eum 
dignitatem a S. Maletio evectum narrat. Sed Tille- 
montius ne diaconum qnidem fuisse Basilium pro- 
bat ex testimonio Nazianzeni, qui in tam accurata 
ordinum,quos exercuit Basilius,enumeratione,non 
omisissel diaconatum, si in lioc quoque gradu mi- 
nistrasset. 


(a) Orat. 30. 
(5) Lib. iv, c. 12. 


corum linguus ; μάλιστα διὰ τὸν xatpov πολλὰς ἡμῖν 
αἱρετικῶν ἐπεισάγοντα γλώσσας. 

II. Satis inter eruditos convenit Basilium anno 
362 presbyterum [fuisse ordinatum. Baronius οἱ 
Heriantius ex epistola mudo laudata colligunt or- 
dinatum illum fuisse eodem fere teinpore ac Gre- 
gorium ; conjicit Tillemontius Basilium, cuam Cee- 
saream venisset &grolante Dianio,ibi usque ad ele- 
cliouem Eusebii woratum esse,et ab Eusebio, forte 
hortatu Gregorii patris, retentum et ordinatuin. 

Timiditatem injicit hominum doctissimorum au- 
Ctoritas, quoininus ab eis dissentiain : sed tamen 
cogordissenlire Atque illud quidem certo statuere 


C videntur, serius Basilium ordinatum fuisse quam 


Gregorium. Non minus perspicuum et exploratum 
est eum noi a Dianio, ut quidam voluerunt, sed 
ab Eusebio ordinatum fuisse. Nau Dianius paucis 
mensibus post Gregorii ordinationeim roortuusest, 
nec cum eo Basilius ab anno 360, nisi in extremo 
morbo communicavit. Sed quod ordinationem ad 
annuin 362 referunt, id vellem vincibili aliqua ra- 
lione lirmassent. Nam Basilium Cesares usque ad 
electionem Eusebii moratum esse, conjectura est 
nulla prorsus fulta rauone, vel potius Basilii solitu- 
dinis aipori,et cure inonasterii regendi repugnans, 
cuin presertim fateatur Tillemontius tempus in 
bac electione dissensionibus extractum fuisse. 
Sed, quod me maxime deterret ab hac ample- 


D clenda opinione, pluribus rationum momentis ad- 


ducor, ut Basilium anne 36 í sub Valente credam 
ordinatum fuisse. 1? Ipsa Gregorii verba Basilium 
mouentis,ul sibi caveat preesertim ob tempus mul- 
las innos,inquil(d) haereticorum ezcitans linguas; 
hiec, inquam, verba Valentis imperio mirifice con - 
gruunt, Juliani vero nequaquam. Nam sub Juliano 
nulla ab hereticis pericula maxima ab imperatore 
apostata exstiterunt, Sub Valente autem haeresis 
statim verticem sustulit, et ignis, qui s&viente Ju- 
liani persecutione suppositus cineri videbatur, de- 
Duo exarsit. Nota profecto res est et ab ipso Tilje- 


(Nas. epi 


VITA S. BASILIÍ. XXXIX 


montio nolsla, hzreticos ipsos sub Juliano a do- 4 videtur ea exstitisse, quam habuit ia sex primos 
mesticis dissensionil.us quodammodoad communis — versus Proverbiorum. [n primordia enim declarat 
causse defensionem avocatos fuisse. Non erat ergo seobedire benigno patri, qui more peritorum ve- 
hoc temy(-us ad eorum excitandas linguasidoneum. natorum in. locis difficilem aditum habentibus, 
2o Basilius,in epist.210 (p.313), ait se in Pontisoli- quasi catuli alicujus cursum experirivolens.Pro- 
tudine plures annos continuos commoratum esse. — verbiorum proposuerat principium exponendum. 


At in ea quam refellimus opinione plures quide:n 
traduxit annos in l'onto,sed ipterruptos ac minime 
continuos, Illu. enim se contulit . nno 358, pres- 
byter anno 362 creatus reuiit in Pontum anno 363, 
ibique,ut existimat Tillemontius,usque a! annum 
366 resedit. 

3* Duas habemus Basilii ad Leontiam epistolas, 
qu&, ut modo videbimus, notis anni 364 exeuntis 
siguatee sunt .Exsdem initiosacerdotiiscriptee viden 
tur. Ait enim: Nobis enim crebro ilie occupationes, 


Inter Basilii homilias hzc solaoccurrit, que&coram 
episcopo habita videatur; sola enim presentem 
episcopum honorifice salutat. 

Ceterum non iu βοἱο verbi ministerio Eusebium 
juvabat Basilius, sed plures Ecclesi: administran- 
die partes ei commisss videntur Nam crebr: illi 
occupationes parum otii relinquebant, ut ipse te- 
statur in epist. 20. Hujus autem et vicesims primae 
scribendz ea fuit occasio : Cum Leontius sophista 
Basilium aczusasset quod raro a se scriberet, cri- 


quibus nunc distiuemur, eacusationem forte affe- B meninLeontium retorquet Basilius, eumque eo ma- 


runt. si litteris desimus. 15 Libros in Eunomiuin 
script.s esse ostendimus aono 363. Longe autein 
probabilius tunc Basiliuin adhuc in solitudine re- 
sedisse, quam insolitis sacerdotii occupationibus 
difüicillimi operis laborem addidisse. 

Non videtur ante mensem Neptembrem hac per- 
acta ordinaliu. Neque enim ante hoc tempus ver- 
ticem sustulit heresis.Quandiu in Oriente fuit Va- 
lentinuianus,nibil metuendum fuit ab har. ticorum 
potentia. Valens die28 Martii Augustus renuntiatus, 
elapso circiter »nense frayrem Sirmium usque co- 
mitatus est (a); et cum in nonnullis civitatibus in- 
terjectis -atis diu morati fuerint,vix potuit Valens 
ante inensem Septembrein Constantinopolim redi- 


gis culpandum demonstrat, quod et plurimas scri- 
bendi occasiones habeat,et,ut sophista,loquacissie 
inus sit : cur autem ipse rarius scripserit,excusat 
crebras occupationes quibus distinetur, et contra- 
ctam e vulgaris *ermonis usu teruginem quam- 
dam, quae sophistas alloqui prohibeat. Respondit 
Leontiuset Julianum quemdam ineusavit, quod suas 
Basilio litteras non reddidisset. Tuin Basilius per- 
acute Julianum comparat cum iis a quibus tunc an- 
tiqua debita reposcebantur : et querit ex Leontlo 
num ei placeat celeberrimum illud tetraplum,quod 
tunc pluris faciebant pecunie publics collectores, 
quam P'ythagorei Tetractyn. His leporibus notabat 
Basilius credulitatem Pe'ronii,soceri Valentis,qui, 


re. Redeunti occurrerunt Heraclez legati Lampsa- c ut ait Ammianus(c), ad nudandos sine discretione 


ορ, sed,cum jam illum in suas partes traxisset 
Eudoxius, precepit legatis αἱ Eudoxio sese adjun- 
gerent : renuentes iracunde dimisit ac Ecclesiam 
persequi ccepit. Hec prima fuit hzreticorum sub 
Valente nefaria inolitio,cujus íama jam iu Cappado- 
ciam perlala fuerat, cum Basilium recens ordina- 
tum monuit Gregorius,quantum ab ligreticis peri- 
calum iminineret, Basilii ordinationem longius a 
mense Septembri removere nor sinunt, quz ah 
eo deinceps, usque ad Valentis adventum gesta 
narrabimus. 

IJI. Evectus ad sacerdotium Dasilius locum, non 
insütutum mutavit Quemadmodum »nim ex so- 


cunctos immaniter flagrans,nocentes pariter etin - 
soMes post erquisita tormenta quadrupli nexibus 
vinctebal,debita jam inde a temporibus principis 
Aureliani perscrutans el impendio morens si quem- 
quam absolvisset indemnem. Hoc autem Petronii 
crudelitas, eodem teste Ammiano,cum omnium ani- 
mos in Valentem exulcerasset,spem injecit Proco- 
pio poliundi iuperii,quod tandem occupavit anno 
365. Utramque ergo epistolam non immerito ree 
ferimus ad annum 364 exeuntem, aut 365 ineun - 
tem.Serius enim collocari nou debent,quia Basi- 
lius circa hoc tempus Cesarea discessi:. 

Cum scriberet Basilio Gregorius more suo epi- 


litudine urbem effecerat studio juvandi proximi , stolam verbis brevem,sententiis copiosam tabella- 
jta in urbe tanquam in solitudine versari sciebat, p rius, absente Basilio, epistolam cominisit uni ex 
teste Nysseno(b),nec hominuin frequentia necne- Basilii amicis:ex quo conjicio eum Casare:e potius 


gouorum multitudine a pio et cauto vivendi genere 
avocalus. Magaum sane presidium exstilil Ecclesite 
Cassariensi in ejusmodi presbytero,qui preter οἱυ- 
quentiam, qua sopbistas omnes illius etatis longe 
perabai per ocio annos sese eXercuerat in sa- 
cris Scripturis legendis, in meditanda ac propu- 
da Ecclesie doctrina,ae in omnibus monasti. 

ei instituti virtutibus excolendis.Prima illius oratio 


(a) Am. |. avi c. 4. - 
() De Basil., tom. Π1, p. 488. 


quam in Ponto domicilium habuisse. Nam in ino- 
nasterio tradita fuisset epistola ei, ad quem cura 
ejusmodi rerum pertinebat: nec queerendi in hunc 
usum fuissent Basilii familiares. Respondet Basilius 
per Petrum, quem ipsius fratrem fuisse nolim as- 
severare, quippe cum eum de more Basilius [ra- 
trem suum non appellet. 


IV. Eo charior Eusebio debuisset esse Basilius 
(c) Lib. xxvi, c. 6. 


XU 


PROLEGOMENA. 


quo magis eum in ferende episcopatus onere juva- 4 causa, abduxisset,idem ilius reditum ad Eeclesie 


bat: Sed quamvis Gregorius diesensionis eausam con- 
sulto taceat, videtur Basilii fama et summus ingenii 
et doctrine spleador oculos E&eebii 1:3i6se. Erat 
enim Eusebius cetera quidem fortis et pietate con: 
spicus ut persecutio deéelatavit;sed tamen recens 
in eathedra collocatus (d); nonéura omnes szculi 
affectus deposueral, dc hirmani aliquid passus est, 
οἱ Basilium ab Eeclesiee ádministratione non sine 
ignomiinid removit Ducem suum sic injuria affe. 
tam et rejectum monachi Cesarienses férre non 
potuerunt (5); sed statim audaet facinore üb epi- 
scopi communiene recedere statuunt, secumque 
partem plebis et honoratorum nón exiguam abstra- 
bunt. Erat. perfacile schisma conflare, tribus de 
causis : neino venerabilior eo cui facta injuria, ac 
idoneus erat qui,si voluisset;robur et fiduciam ad: 
deret faetioni; Eusebius eivitali suspectus propter 
ordinationem; aderant ex Oceidente episcopi, qui 


defensionem pari pruden'ia confecit. Voeatus per- 
honorifice ab» Eusebié Cesariensi ad aliqueém spi- 
ralem tonventum,id e«t ad aliquem diem festum, 
gratum animum, nt pár erat, significavit (fj;$ed non 
omisit occasionem libero conquerendi, quod inja 
riam Basilio fecisset Eusebius et adhuc faceret. 
Bum emim sibi hogorern habet;contempto Basilio; 
ilem eutr facere,ac siquis unius viri caput altera 
nianu demuloeat, altera alam feriat; aut etiam 
convulsis domus fundamentis porietes pingat, at» 
que esternas partes exoraet. Pollicetur sanrthanr 
fore in eum Basilii ebserventiam, si equus in Ba- 
silium esse velit; se quoque statim secutucum, 
quetmadmedum umbra corpora sequuntür., 
Quamvis admonitiotem eximiis laudibus témpe- 
ret,eumquesacerdotem appellet omnium ,quos no- 
verit,ot vita et sermone préstantissimum, illius ta- 
men libertatem sibi injuriosam videri significa"it 


omnes orthodoxos in suas partes pertra&hebant. Αἱ Easebius. Tum Gregorius (g) declarat se noti 6ontu- 
Basilius non is erat,qui autiis quos adversarios, melíose,sed accommodate ad légesspifitus scripsi«« 
aut iis quos nimium sui studiosos babebat, oblu-  se:z:quum enim esse, ut sibi lusebius, quenivis 
ctari vellet,aut Ecclegiam sta csüsa dilacerari pa- gradu superiot sit, justem hbertatem concedat. 
teretur, cum presertim! aliunde oppügnatam etin — Ceterum, si se instar famuli esse velit, qaique ue 
periculum eónject&m videret ob hereticorum,qui  obtüeriquidem debeat,passurum selianc injuriam, 
tuac vigebant,dominatum.Qeare consiliario utens sed id pietate Busebii prorsus indignum esse. Si- 
el bortatore Gregorio fugit cum illo in Pottam,et  gnifleal ín alia epis:ola (h) nullam se offensione 
meaasteria, que illic erant, gubernat; Episcopos  anitno suscepisse;sed, etiamsi suscepisset, libenter 
illesoccidentales éxistimaant erüditi viri Eusebium hoe tempore depositurum, cum videat feras in 
esse Yercellensem eum aliis &ohnullis; qui nobis  Beclestam irruentes, et generose resistentem Et- 
cogniti nen sunt. Revera narrant Socrates (c) et. sebiom.Iiaque venturutb se promittit, si ita videa- 
Rufünus (d) S. Eusebium, Antiooha digres:um, ., tur Eusebio,Bt cum illins preeibus suas cenjungat, 
Orientis Ecclesias peragrasse. Inde concludit Til- ^ etsimul pugnet, eumque , at prestantissimum 
lemontius dissidium illud ad annum 905 referem-  athletam pueri hortatores, sucelamdndo inciteét, 
dum. Sed, si tunc adfuit S Eusebius Vercellen- — Non ingrata fait Eusebio opera Gregorii (i), sta- 
sis, necesse est loügieres ei in Oriente moras at-  timque ad eum se contulit Gregorius,eumque tem- 
tribuere cum Basilii ordinatio ad annum 363re-  pofe,ut ferrum igfie, mollitum ése animadvertit, 
ferri uon possit. et ad reddendam Basilio benevolentiam omnino 
V. Si secessio Dasili digna fuit admiratione, propendere. Quinetiam signiücavit se &d Basiliuni 
multo dignior rcditus exstitit.Nam eum (6) impe-  plácandi et advoeándi càusa scéipturum, idque 
rator Valens, auri amantissimus, ut ait Gregorius; multi, qui Eusebii consiliis intimi erant, cofifirma- 
et Christi inimicissimus, Caesares immineretan- ruat. Stem ergo Gregorius Basilium totius rel 
no 365,agmen iinpium agens, episcopos Arianos, certiorem facit, eumque hortatur, ut. episcopum 
crudeles Ecclasiarum tetrarchas,Ceseriensis Bccle- — oecupet aut advéniehdo aut. scribendo, vel potius 
sia in maxiinum periculum venerat.Nem strenuis scribendo &€ deinde ventendó. Non etim honori 
illa quidem viris abundabat,sed propugnatore des- D futurum Basilio,si prior episeopud cessisee videre 
tituta erat ac defensore sermonis οἱ spiritus pras- — tur. Prexerea teinpus postulare,ut quos háetenus 


sidiis instructo : nec Ariani, qui jam alias Kecle- 
sias vicerant, alias oppugnabant, alias victuros se 
sperabant, ulla re alia magis erigebantur ad spem 
evertende Cesarem, quam Basilii secessu et dweis 
imperitia. 
Sed eorum fregit consilia Gregorius Naziadke- 
nus, qui cum Basilium Cesarea, pacis ecclesiastice 
(a) Nas., p. 34U. 
isi E36. 
ο) Lib. uui, c. 9. 


(d) Lib. 1, c. 30. 
(e) Nas. or. 20. 


rudores ae labores eustineit, nequaquam illos tem- 

poris puncto effutdat, sed potius aerilio aceurret 

Keclesim hereticorum concursu vexate, 

alii jarh aderant οἱ turbas ckebant, alii inox erant 

affuturi.Premittit 3e comiteni itineris libenter (α- 

turum, si hoc δρίσα pretiem existimet Basilius. 
Non multis opus habuit sermonibus geaeroaa Ba: 


Nas. ep. 2u. 
ip ερ. (ds. 
(h) Ep. 170. 
($) Ep. 19. 


VITA f. ΒΕΠ. 


Ud 


silii anima(e), sed ajatim ac Gregorium vidit legi À titur rerum a Basilio presbporo gestarum eeries, 


munus obeunjem, cuia eo. accurrit Casaream, ac 
nujlis prorsus simultalis zeliquiis ip animoresiden- 
tibus tatum se ad defensionemEcplesia matris im- 
pendit. Omnia quippe εἴπμιυ prqisfat,inquit Gregor 
rius, inimicitias deponit ,consultat,aciem instrui, 
scandala et offendiculg, qua in. medio erant, sub- 
mopel,cunctaque ea, quorum fiducia illi nos Gelle 
lacessendos putaverant Alios assumit ,alios retinet, 
alios propuisat. Aliis murus femus el vallum effi- 
cur; aliis securis petram scindens, aul ignis in 
spinis, ut dipisa Scriptura loquitur .sarmentitios 
homines et in. divinitatem contumeliosos, facile 
absumens. Declarat Gregorius, si quid Barnabas 
Paulo decertanti navavit (sic enim et se et Baii- 


quam infra texemus. Ipse Gregorius nihil án pri- 
mordiis sacerdelii narrat preter. simullatem cum 
Eusebio. [nitium magnarum rerum a reditu sumit, 
quod argumento es! nec diu abfuisse Besilium nec 
mullo post ordinalionem secessisse. 9» Gerligsi- 
mum arguinentum suppeditat Valeptis in urbem 
Gasaream adventus anno 365. Erat in hac urbeuy 
Nou.Jul.eodem anno, ut perspicitur ex legequinta 
de susceptoribus data Gasare:,.God. Theod .4om 
1V,p.339.In eadem urbe nuntium accepit defectio- 
nis l'rocopii. Vale&tem a Caesares. Cappadocum, 
inquit Ammianus (c), ut raporalis aslibus Cili- 
cip jam lenilis ad Antiochia percurrerel seges, 
Sophronius avertis Galaliasm, defectionis Preco- 


lium designat), id Paulo tribhendum esse,qui eum g pii nuu:ium afferens. Quis ergo duhitet ad hunc 


certaminis socium adhibnit. Rediere ergo re in- 
fecta haeretici, tunc primum pudore suffusi el xjc- 
B, nec aliud quidquam ex lantis conatibus per- 
ceperuni,nisi ut invictum in defendenda Trinitas 
fide Cappadocum animum perspicerent. 
VI[.Secessionem ac reditumBasilii aliter acTille- 
montius οἱ alii critici distribuimus.Nam secessisse 
illum anno 363, rediisse anno 365 existimat Tille- 
monlius. Reditum ad annum 9367 cum Baronio re- 
jiciunt contingatores Bollandi, Pagius ad anpum 
3:10. Pluribus ratjonum monentis adducor, ut eum 
anno 361 exeupte,aut ineunte 365, existimem se- 
£essisse, anuo autem 365 zedijsse. l)e secessu jam 
magma ex parie perfecta res ex his qua diximus.de 


illius ordinati ue.Nam 8i presbyter creatus est an- g 


no 361,5i ann» eodey exeunte, aut sequenti. in- 


&übiun referre redijum Basilii, qui necessario 
conjunctus est cua adventu Valeuüs ? 
FateturTil:emontjusValentem venissaCesoream 
agno 369;neque enim id negari possit, Sed venire 
ilerum potuisse contendit auno 966. Poluil sane 
yenire, sed eum yenisse nuljo prorsus argumento 
suspicari possumus. lino non venisse, saltem cum 
Iriumphante illo episcoporum haereticorum comi- 
talu, perspectum et. exploratum habemus. Nam 
victo prope Nacoljam in Phrygia et occiso Procopio 
die 27 Maii, &ono 366, poslea negotiis, qui victo- 
riam in bello civili subsequi solent,occupatus fuit, 
ἃς non parum lemporis in consciis perquirendis 
iusumpsit. Postquam autem his curis expeditus 
convertit se ad everlendas Ecclesias, tum vero 
Jnultz civitates peragrandae fuerunt, multi episcopi 


eunte adhuc Gesares sacerdotio perfungebatwr,ut — Ariauissuhjiciendi, antequam Cgsaream veniret. 
vidimus ex epistolis 20 et 21, non potuit ante Ώου Sic erim in hanc urbem advenit, ut jamdudpmnul- 
tempus imminenles turbas prudenii secessu decli- l:m aliud bellum habuisse videatur, preter illud 
nare. Átque id quidem mirifice quadrat cum ipso |,quo: Ecclesiis inferebat. 44gue hoc .guidem lle 
Basilii testimonio,qui secundam illamsecessionem — unimo,inquit Gregorius (Jd), et cum hac impietate 
ze numeral quidem (5),5ed se pluresanpnos conti- adversum qos. expeditionem. suscipit. Impetum 
nu9s in Ponti solitudine traduxisse testatur. Adeo — quoque wa cwn eo facit egercitus ipso diguus,im- 
brevis fuit secunda illa secessio. Sed nihil signii- probieceiesiarum gubernatores,savi illius imperii 
canlius Gregorii leslimanio qui conceptis verbis Jeirurcha.Quicum ex ecclesiis ulas jam lenerent, 
testatur magnam hereticorum polestatem fuisse, g/ias oppuqnareat, alias qb imperatoris opeym.ac 
cus Basilius discessit: quod quidam de Julianiim- — mantion que partimgdhibebatur partim deuuntia- 
perio dici nog potest, multo mines de Joviani.Sic batur, in. potestatem venturas sperareat, huc quo- 
Autem loquitur Gregorius (p. 331) : 053i αρὸς aó-  que,uLuostram in dilion m euam redigerenl,rene- 
so t5 µάχεσθχι ἤ 2i2onqv τὸ σῶμα τῆς Εκκλησίας, η runt. Nemo est sane,quijhis legendis non animad- 
καὶ ἄλλιος πολεμουμένης, καὶ sexÀtpu« διαµκιμένης, T vertat, Valentem jemdyudum.ab aliis cur is liheruin 


Qub tÀ:t0tt zu» αἱρετικῶν δ)ναστείας. JVec illius 
erai dimicare, «ut. Ecclesia conpus lacerare, qua 
etiam alioqui ab horelicis, qui (um potesiam 
eique imperium oblinebanl, oppugnabaiur, &c 
periculose affecta erat. 

Vil.Quod spectat ad. reditum, immerito in au- 
aum 366 aut 367 differtur. Multo absurdius rejice- 
reiur ad annuq 370;necossarie collocandus ad an- 
pum 365. Now 1^ taro longtm ΑΟΦΟΩΑΦΙῃ nop.pa- 


(a) Nas., or. 20. 
(9) Ep. 210. 


οἱ solutum, otio suo ad perseqnendam Ecclesiam 
abusum fuisse ; ac. proinde non satis superfoisse 
te:nporis ut Ceesaream veniret anno 366. 

His addeValenlem Procoyio inPhrygiasuperato, 
internarunique diesensionum maleria carapasita,ut 
ait Ammianus, otfosum non fuisse. Misit enim Vi - 
ctorem magistrum equitum ad Gothos, ut ex eis 
sciscitaretur,quamobremProcopio auxilium dedis- 
sent, ReversoVictore Valene parvi ducens ezcusa- 


(c) Lib. xxvi, ο. 7. 
(d) Or. 30. 


XLI 


PROLEGOMENA. 


Honem vanissimam, inquit Ammianus, lib. xxvi, Α tia et eloquentia et consilio et virtute superari, nec 


c. 5, in eos. signa commovit, motus adrentantis 
jam prascios,et pubescente cere quasitoin unum 
ezercilu, prope Daphnem nomine munimentum 
est casira metatus. Quare Valentis ille Cesaream 
adventus, qui tantum habuit apparatum,ad annuin 
365 referendus. Tunc enim in Syriam tenders 
lentius progrediebatur, ut Cilicig calores evitaret, 
teste Ammiano. 

39 Etiamsi daretur Tillemontio Valentem anno 
366 iterum venisse Casaream,non idcirco causam 
obtineret. Modo enim constet,ut profecto constat, 
Valentem in hanc urbem anno 369 venisse, refe- 
rendus erit ad eumdem annum reditus Basilii, 
quem imminens a persecutore periculum in solitu- 


Rasilius ideo episcopum minus coleret et observa- 
rei,quod eo tot esset partibus superior et przstan- 
tior Preclarissimum illum concentum sic describit 
Gregorius Nazianzenus (c) : Τῷ δέ τι δεύτερον ἔργον 
καὶ σπούδασµα Ὑίνεται θεραπεύειν τὸν πρόεδρο», λύειν 
τὴν ὑποψίαν, πείθειν πάντας ἀνδρώπους, ὥς d μὲν λελ’- 
πητο, πεῖρά τις «v τοῦ πονηροῦ xal πάλη ταῖς εἷς τὸ 
xaÀàv ὁμονοίαις βασκαίνοντος" αὐτὸς 0? δει νόμους εὖ- 
πειθείας xal πνευματικῆς ταξεως. Διὰ τοῦτο παρῆν, 
ἐσόφιζεν, ὑπήκουεν, ἑνουθέτει. Πάντα fv αὐτῷ, σύμθου- 
λος ἀγαθὸς, παραστάτης δεξιὸς, τῶν θείων ἑξηγητης, 
τῶν πρακτέων καθηγητὴς, Ὑήρως βακτηρία, πίστεως 
ἔρεισμα, τῶν ἔνδον ὁ πιστότατος, τῶν ἔκτὸς ὁ πρακτι- 
κώτατος' ἑνὶ λόγψῳ τοσοῦτος εἰς εὔνοιαν, ὅσος εἷς 


dine residere non sivisset. Nonenim lenis quidem g ἔχθραν τὸ πρὶν ἑνομίζετο. ᾿Εντεῦθεν αὐτῷ περιῆν xai 
initio el moderatus fuitValens, ut existimat Tille- τὸ κράτος τῆς Ἐκκλησίας, el καὶ της καθέδρας εἴχε τὰ 
montius,sed eadem prorsus illius imperiiac perse- δεύτερα, Tuv γὰρ εὔνοιαν εἰσφέρων, τὴν ἑξουαίαν ἀντε- 
cutionis primordia fuerunt. Certa et explorata res  Aáp6ave* val ἣν θαυμαστή τις ἡ συμφωνία καὶ f, noxa 
est ex testimoniis Gregorii Nazianzeni(a). Perti- τοῦ δύνασθαι, ὁ μὲν τὸν λαὸν ἦγεν, ὁ δὲ τὸν ἄγοντα, 
πιοβοθη ερ erant hereticorum lingoc.cum Basilius Καὶ olov λεοντοχόµος τις ἦν, τέχνῃ τιθασσεύων τὸν 
presbyter ordinatus est.Cum paeis causa redit in δυναστεύοννα. Καὶ γὰρ ἔδεῖτο, νεωστὶ μὲν ἐπὶ τὴν xx- 
solitudinem(b),oppugnabatu: Ecclesia et periculo. θέδραν τεθεὶς, ἔνι δὲ τῆς κοσµικῆς ὕλης τι πνέων, οὕπω 
se affecta erat ob hereticorum domin«tum.Basilius δὲ κατηρτισµένος iv τοῖς τοῦ πνεύματος, πολλοῦ δὲ 
et alii episcopi,quiinOccidentem auno 476 scripse- τοῦ κλύδωνος περιζέοντος καὶ τῶν ἐπικειμένων τῆς 
runt, jam tredecim annos perseculionis numera- ᾿Εκκλησίας ἐχθρῶν, τοῦ χειρχγωχοῦντος, καὶ ὑπερεί- 
bant,ut patet ex his verbis epistole 249,n.2,Tovsxzi- — Sovtoc, Διὰ τοῦτο καὶ τὴν συμμαχίαν ἡγάπα, xal. κρα- 
δέκατον γὰρ ἔτος ὰστὶν, àq' οὗ ὁ αἱρετικὸς ἡμῖν πήλεµος — To0vtoq bxelvou, χοατεῖν αὐτὸς ὑπελάμθανε. Proximum 
ἐἑπανέστι., Decimus enim tertius annus est, ex quo autem Basilio]negotium ac studium hoc fuit, an- 
hereticum nobis bellum exortum est. listitem colere atque observare, suspicionem ex- 
Tillemontio, qui persecutionem differt usque ad |, stíinguere, mortalibus omnibus persuadere mo- 
annum 366, fucum fecit auctoritas Theodoreti. [s " lestiam eam, quam acceperat, tentationemquam- 
enim narrat Valentem initio catholice senentem, dam et luctam pravi illius fuisse, honexte ac lau- 
uXoris Dominice et Eudexii artibus tum demum  dabili concordie invidentis: ceterum non igna- 
corrumpi cepisse, cum se baptismi presidio ad rum se esse, quid obedientia ordinisque ritualis 
bellum Gothicum munire voluit. Tunc enim ab leges postularent. Ac proinde adesse, docere, dicto 
Eudoxio, aquo iniliabatur, oEstrictum jurejurando audientem seprabere,monere,quizvis denique illi 
fuisse, nunquam se ab Ariana heresi recessurum, — esse, monitor probus, opitulator commodus, divi- 
et contrari» fidei cultores omnibus locis expulsu- norum oraculorum enarrutor, rerum agendarum 
rum. Longe potior bac in reGregoriusTheodoreto; pramonstrator,senectulis subsidium ,fideiad mini- 
nec dubito quinTillemontius,siad primitestimonia | culum,domesticorum fidelissimus externorum ad 
animum advertisset, parum tribuisset Theodoreto, resregendasaptissimus:ul uno verbo dicam, tantus 
cujus ex narratione ne illud quidem efficitur,quod | ad benevolentiam, quantus prius ad inimicitiam 
contendit Tillemontius, persecutionem ad annum esse putabatur.Ea quo hoc consequebatur.ut eti- 
366 referendam esse, sed potius ad annum 3067. απιεί cathedra inferior essel, Ecclesie tamen im- 
CAPUT X. perium obtineret. Etenim pro benevolentia,quam 

l. Basilii arctissima conjunctio cum Eusebio episcopo D offerebat,auctoritatemrecipiebat:ac mirus quidem 
Casariensi. ll. Videlur in. monasterio viriste, €t — erat concentusnerusquepotestatis.Ille plebemdu- 


uem Ecclesiem | regendom | accepisse. . 
mw ο γιος Pub Fusebio in. ecclesicetieis  Cebat, he ductorem:ae velut quidam leonum cura- 


tiis ad Casaream, ut metropolim, spectantibus,  torerat,cum,quiprincipatum lenebat,urte demul- 

IV. Quamam  exstiterint ecclesiastica illa. megotia. cens. Quippe, vt nuper in cathedra collocatus, ac 
V. Qua. Basilii pertes in ος quo pont alymedum mundana materia: aliquid adhuc. spirans, non- 
odus) GRO habilam fwisoe (er M^ 557. dugue in hig quc spiritus erunt, instructus, ac 
σα :q preterea ingenti tempestate undique estuante, at- 

I. Reportata ex beresi victoria Basilium cum que imminentibusEcelesia hostibus opus habebat 


Eusebio tam arcte conjunxit,ut nec episcopo mole- ) 
stum esset ab eo,quem dignitate superabat, scien- Aomine,s quoveluit porrecta manu ducerctur et ful- 


o Naz. ep. !1. (c) Or. 20. 


(b) Idem, or. 30. 





VITA S. BASILIT. 


XLIIT 


ciretur. Ac propterea ipsíus opem atque auzi- ^ fuisse cognoscas.Hinc plebem sibi commissam sic 


lium amplectebatur, eoque dominante seipsum 
dominari judicabal. 

II. His verhis διὰ τοῦτο v2p7»,ídcirco adsrat,in- 
dicari videtar officiosa quedam sedulitas Basilii, 
domum episcopi sui assidue venlitantis.non tamen 
in hae domo simul cam episcopo degentis.Revera 
Basilius videtur in monasterio presbyter vixisse. 
Id perspicitur ex Regulis monasticis (p.243), qua- 
rum auctor cum sacerdotio monasticum institutum 
conjwngebat. (a) Cum quidam in eo loco,ubi dege- 
bat Basilius, moaasticam vitam amplecti vellet.ma 


alloquitur in homilia de fame et siccitate, num. 1, 
pag. 62 : Filii mei, quos per Evangelium genui. 
Hinc etiam illa clausula homil. 9 in Hezaem : Ut 
eluceatis in. splendore sanctorum veluti sol, ad 
meam ipsius exsultationem in die Christi, «ui glo- 
ria el imperium in secula seculorum.Amen. Vi- 
dentur enim Dasilii homilis, perpaucis exceptis, 
anle episcopatum pronuntiate. Sed de his alius 
erit dicendi locus. 

Ill. Commissa Basilio auctoritas non unius eccle- 
Sie ncc unius civitatis finibus continebatur ; sed 


luit eum Basilius miltere in monasterium, quod in cum Caesariensis Ecclesia exarchicum jus in plures 
Ponto instituerat.Forte in eoloco ubi degebat Ba- provincias haberet,ut infra videbimus,minime du- 
silius, non vigebat ccenobitica disciplina, sed bini lium est quin Basilius, qui etsi cathedra inferior, 
aut terni vivebantascete. Átque hancconjicioexsti- g Ecclesie imperium obtinebat, plurimas partessus- 
lisse causam,eur hunc hominem mallet in Ponti- linuerit earum rerum, quz tune in illis regionibus 
cum monasterium mittere. Postea iusigne οΦπο- — ad fidei defensionem et ecclesiarum pacificationem 
bium Cesarec exstruxit Basilius anno 372. Sed gest: fuerunt. Id autem colligimus non solum ex 
vix dubium, quin ante episcopatum cenobiticam — Gregorii testimonio, qui tantam Dasilio auctorita- 
vitam ia hanc urbem introduxerit. Nam in episto- tem ab Eusebio concessam fuisse narrat,sed etiam 
la 81 insignis ex urbis presbylerio sacerdos in as — ex pluribus Basilii epistolis, quas presbyter scri- 
cetica et continenti vita haefenus vixisse, eLex la- psit. Discimus ex epíist.28, n. 3, Musonium episco- 
bore manuum sibi cum fratribus simul degentibus pum Neocesariensem cum Basilio ad pacem Eccle- 
victum dicitur comparare. Videtur huic monasterio siarum concurrere propter quasdam anticipatas 
pizefuisse Basilius. Hinc illius studium excipien- opiniones noluisse,sed tamen Basilium idem sem- 
dorum hospitum laudat Gregorius; quo quidem per cum ipso sentiendi, illiusque ad oppugnandos 
officio in privatis aedibus et summa rerum om-  hzerelicos advocandi nullum tempus intermisisse. 
nium inopia, ad quam se libens redegerat, vix "Videlur Athanasius Ancyranus cum Basilio con- 
perfungi potuisset. junctior fuisse in hoc consilio pacificandarum Ec- 

Ex Casariensibus ecclesiis unam praecipve Basi- . clesiarum. Nam cum is eodem tempore ac Maso- 
lio ad regendum commissam fuisse perspicimus ex ^ nius mortem obiisset,sic desiderium suum signifi- 
homilia iu psalmum cxiv (p. 199). Nam, cum in cat Basilius (b : Cuinam deinceps eeclesiarum cu- 
quodam martyrum templo populus a media nocte ram deferemus? Quem adjungemus molestiarum 
usque ad meridiem Basilium exspectans perduras- socium ? Quem lztitizz participem? Deplorat in 


set. ubi advenit Basilius, hac usus est excusatione, 
cur sero venisset,quod aliam ecclesiam honore pa- 
rem administrans,diei tempus in litrgia ibi cele- 
brandainsumpsisset.[llius verba perspicuitatis cau- 
sa referam.Quodsi οἱ mihi ipss,inquit.reddendara- 
Lio cur moralus sim,et perdiu a vobis abfuerim, id 
causa a[feram,quod cumaliam huic honoreparem 
ecclesiam Dei administrem, non pvrvo avobis dis - 
junctam intervallo, hoc dieitempus insumpserim., 


epistola 30 ad Eusebium Samosatensem tristem 
Ecclesiarum statum. Luget in ep. 34 ad eumdem, 
delapsam in hereticoruia manus Tarsensem Ec- 
clesiam, dum episcopi morantur ac deliberant,se- 
que mutuo respiciunt. 

IV. Quaenam autem illa exstiterint ecclesiastica 
nego:ia, in quibus gerendis studii ac sollicitudinis 
Basilii bona pars accessit, paucis exponendum.Jam 
diximus plurimosin Orienteorthodoxos episcopos, 


Quoniam igitur dedit nobis Dominus et liturgiam p ubi viderunt Árianosin apertam ἱιηρίθίαίειη erum- 


illis adimplere nec vestro deesse charilati;gratias 
mecum agite larguitori benefico.qui hanc quam vide- 
lis corporis nostridebilitatem imvisibilisua poten- 
[ia deduxit .Episcopusin aliqua dicecesis sue eccle- 
sia concionem habens,nequa quam profecto dixerit, 
aliam a se honore parem administrari ecclesiam. 
Hac so.i congruunt presbytero. Cuin ergo affixus 
essel uni ecclesie administrando Basilius, miniine 
mirurm.si in ejus homiliis, preter eam ,qua omnium 
prima in principium Proverbiorum pronunUüata 
est, nihil prorsus occurrit, ex quo episcopum ad- 


(a) Ep. 23. 


pere, ab eoram communione, quam hactenus ob 
heresis perfidz dissimulationem non fugerant,pe- 
nitus recessisse. Hi apud S. Epiphanium vocantur 
Semiariani, apud Socratem et Sozomenum Mace- 
doniani, iniquis prorsus nominibus. Bellum Aria- 
nis acerrirnum indixerunt unno 358,ac tum gratia 
et aucloritate apud Constantium floruerunt. Sed 
Ariani anno 360 retracio ud se imperatoris animo 
paeuas ab eis repetierunt defense veritatis,ac plu- 
ritios deposuere. Rediere plerique sub Juliano,et 
magnuin fidei studium declararunt.Cum ejusmodi 


(0) Ep. 29. 


XLIV 


PAOLEGOMENA. 


episcopis conjuncti erant praestantissimi viri Me- Α noris episcopos habuisse homini non alia quam le- 


letius, Eusebius Samosatensis, Basilius el plurimi 
alii doctrina et sanctitate celeberrimi. 

Quamvis autem magno Ecclesie commodo eve- 
nerit, ut ab Arianis orthodoxi secederent,non id- 
circo lamen pax restituta, sed dissensionihus et 
partium studiis referta omnia fuerunt, ita ut alius 
afios communicatores haberet, aut a sua commu- 
nioneremovere(.Communicabat Basilius cumAtha- 
nasio ; sed nequaquam Athanasius cum Meletio et 
Eusebio Samosatensi, intimis Basilii amicis Fla- 
grabat Eustathius justissimis Arianismi suspicioni - 
bue; Basilius, qui illius animum ex suo spectabat, 
multa illius causa bella sustinuit. Multi alii fidem 
defendebant non insincero,ut Eustathius, animo : 
sed tamen pluribus suspecti erant. Hinc ill: opi- 
niones anticipat», quibus se Musonius Neoczsa- 
riensis detineri fatebatur, quominus Basilium in 
pacificandisEcclesiis juvaret.Permagni ergo inter- 
erat et ad fidem et ad unitatem Ecclesie, ut ortho- 
doxi omnes remotis suspicionibus ac una prorsus 
stabilita communione vires suas in oppugnandis 
hereticis conjungerent. In hoc perficiendo opere 
Basilius nec presbyter, nec episcopus elaborare de- 
stitit. Sed eum ad optatos exitus eximium hoc 
consilium perducere mors prohibuit. At operi co 
ronidem imposuit synodus ccuinenica secunda, in 
qua Basilii amici plurimum potuerunt lbi enim 
constituta suntquadam veluti centracommunionis, 
ac spectatissimi quique in singulis provinciiselecti 
sunt episcopi, quibuscum quicunque communica- 


cloris dignitate ornato. Nam sape alias Basilius,ut 
Constantinopoli anno 359,utilem episcopis operam 
navaverat,ac nuperrime causam Ecclesi: adversus 
Eunomium prestantissimis scriptis defenderat. 
Concilium Lampsacenum subsecuta est persecu- 
lio, in qua quidem jam vidimus quid de Ecclesia 
Basilius meruerit anno 365,cum Valentis,qui plu- 
ribus jam vastatis ecclesiis Caesariensem spe et 
aviditate devorabat,irritosinfectosque conatus red- 
didit. Praeter Lanc victoriam, qua fractos animos 
exsuscitare debuit, exortum civile bellum episcopis 
copiam dedit de rebus ecclesiasticis inter ze deli- 
berandi.Non enim perducta ad exitum fuerant de- 
creta Lampsacena synodi; eadem semper erat re- 


p rum perturbatio; episcopi qui ab Arianis recesse- 


rant, bellum inexpiabile habebant cum Anomois, 
nec tamen Occidentis et /Egypli communionem ha- 
bebant, aut saltem non per se ipsi,sed per medios 
quosdam communicatores habebant: preterea mul- 
torum lapsus in persecutione novum vulnus fece- 
rat. llaque varia concilia Smyrne, et in Pamphy- 
lia, Isauria ac Lycia celebrata sunt (c), quorum 
nomine tres legatiin Occidentem cum litteris missi, 
Eustathius Sebasteaus,Silvanus Tarsensis et Theo- 
philus Castabalitanus. His datum in mandatis, ut 
fidei Nicenesnbscriberent,etlitterasco mmunionis 
a Liberio impetrarent, Praeter communia negotia 
curande erant Eustathio res proprism. Depositus 
enim anno 360 ab Anomoais, ac postea in Valentis 
persecutione lapsus,magnis praesidiis egebat, ut a 


rent, eos pro catholicis haberi synodus voluit; se- C Catholicis reciperetur,nec opprimeretur ab hare- 


cus, si illorum carerent communione. Synodi de- 
cretum auctoritate sua confirmavit Theodosius, ul 
patetex celeberrima illiuslege,lib.xvi Cod .Thood., 
tit. 1. Magnus sane dolor exstitit Basilio, quod la- 
borum suorum fructum non viderit : sed illius no- 
inini rebusque gestis magnum mibi videtur decus 
addidisse synodus Constantinopolitana, dum ejus 
vestigia premit,et inchoatam ab eo telam pertexit. 

V. Initium magnarum rerum ezxstitit synodus 
Lampsacena, cujus convocande licentiam (a) con- 
cessit Valentinianus,dum adhuc in Occidente mo- 
rabatur.In hoc concilio per duos menses delibera- 
tum est, ac decretum ut irrita essent, quie Con- 
stantinopoli Eudoxii et Acacii machinationibus 


licis.Non enim ad aliud tempus referri debet quod 
ait Basilius (d), Eustathium,cum tomo ab Eudoxii 
factione composito consensisset, in concione frau- 
dem sibi factam deplorasse. 

Aliquid Basilius consilio suo ad hanc legationem 
videlur contulisse. Erant enim tres legati ex inti- 
mis illius amicis: (uod quidem de Eustathio certum 
sua sponte et exploratum est; de Theophilo autem 
consuli potest epistola 245 ad eum scripta. Alque 
haud scio an Silvanum omnium plurimum fecerit, 
quem et mortuum beatum appellat, et vivum sic 
coluit,ut illius visendi desiderio solitudinem suam 
aliquando reliquerit (e),comitem se Eustathio ad- 
jungens. Deinde vero plurimum intererat Basilii, 


gesta fuerant, atque ut. Constantinopolitama fidei Dut lapsus Eustathii repararetur; vixque dubium 


formula rejiceretur, Filius Patri similis secundum 
substantiam przdicaretur,eaque in omnibus Eccle- 
siis fides vigeret, quae Seleucie quidem confir- 
mata, Antiochis tero in dedicatione majoris eccle- 
sie exposita luerat. Non adfuit Lampsaci Basi- 
lius (5),sed eum Eustathius cum pluribus aliisepie 
scopis Lampsacum proficiscens, in locum Eusinoe 
dictum advocarit, ibique Basilius cum episcopis de 
fide multa disseruit.Minime mirum est tantum ho- 


t, Sozom., lib. vi, ο. 7. 
b) Ep. 293. 
(c) Socrat., lib. iv, c. 12. 


quin suadente aut saltem probante Basilio (f),hanc 
Enstathius errati purgandi viai iuvenerit, ut Ro- 
mam profectus, inde fidem patrum acciperet, ita 
ut quod Ecclesiis detrimenti intulerat inalo appro- 
bando, id meliore introducendo eniendaret. Deni- 
que Basilius anno 371 sic agit cum sancto Athana- 
sio de legatis Romam mittendis, ut non tunc pri - 
:num banc cogitationem suscepisse videatur, sed 
jamdudum illius utilitatem perspexisse. Dudum 


d) Ep. 244, n. 5. 
e) Ep. 223, n. 5. 


Ep. 244, n. 5. 


VITA S. SASILII. LY 


noci el ipse, inquit (a), pro mediocri mea rerum 4 — Quod ait Basilius (d) Eustajhium ftoma attulisse 
notitia, unam esse Ecclesiis nostris auxilii viam, — litteras, que eum in episcopatum restitvebant, íd 
si nobiscum conspirent Occidentales episcopi. de litteris Liberii dictum videtur,inquibus Liberius 

Videntur tres legati sub extrema autumni tem- — Eustathio et duohus aliis legatis henorem habet,ut 
pora anno 305 profecti esse. Nam cum Liberius collegis suis ac legitimis episcopis; nec necesse est 
obierit anno 9*6, cumque legali non solum ab eo, cum Baronio alias litteras comminisci. Sie enim 
sed etiam ab episc^pis Italie, Afriem, Gallis et Si- Basilius litteris Damasi episcopatum Antiocheung 
ciliz litteras attulerint initio veris anni 367, non Ecclesi: Paulino attribui dicit (e), quia ad Payli- 
satis habuissent spatii ad tot ac taptas res confi- num Damasus, ut ad legitimum episcopum scribe. 
ciendas, si serius profecti fuissent. Probabile enim bat. Unde etiam e:dem litlerevocantur cujusdam 
est illos has regiones, ut existimat Tillemontius, principutus tressera(f) Quinetiam cumsancto Atha- 
aut simul peragrasse, aut saltem laborem inter se  nasío agens de restituen !is S, Meletio ovibus, quas 
partitos esse. Paulinus abstraxerat, idem ait (g) placuisse Occi- 

Dixi legatos rediisse verno tempore anni 367,  dentalibus, ut littere per beatum Silvunum allate 
quia redeuntes Liberii litteras concilio Tyanensi  testantur.Meletii autem Liberius nonaliter videtur 
obtuleruni, cui aliud tempus assignari non potest. episcopatum confirmasse, quam illum inter aljos 
In hac enim synodo statutum (5), ut episcopi ante P episcopos salutando, Sed si hae admittitur conje- 
exitum veris, id est ante zstatis calores Torsum — ctura pro Eustathio,qui inter episcopos primus a Li- 
Cilicis convenirent. [loc autom anne 367 conti-  berio nominatur,legendum erit Me/etio,nec C ril- 
gisse patet, quia probabile non est legatos post lus, qui secundo loco salutatur, alius erit quam 
obitum Liberii, qui mense Septembri anno 368  Hierosolymitanus,qui cum S. Melejio conjunctissi- 
mortous est, tam diu moratos esse, ut non redi- mus fuit. Illud tanien. occurrit incommodi, quod 
reni nisi anno 368. episcopi, quos alloquitur Liberius, subscripserant 

Prafuit huic concilio Eusebius Cesariensis,nec formulze Constantinopolitanm. Perjuriis, inquit 
dubium esi quin eum sccutus sit Dasilins, aut sal- — (n.9),n fruudem fnducti,subscripsistis.Ünde etiam 
tere, uL io alijs rebus, ia in hoc cogendo concilio reditum illis ad saniorem menfem gratulatur Porro 
suie eum consilis juver. Synodo imerí(oerunt necS Meletius videtur unquam hanc culpam com- 
Athanasius Ancyre, Pelagius Laodicem, Zeno meruisse nec S. Cyrillus. Sed hzc difficultas focile 
Tyri, Paulus Emess, Otreius Melitiuz, Gregorius solvitur. Non enim putandum esl jnter episcopos 
Noaiansi et alii complures,qui sub Jeviano consub- 659 quos recenset Liberius, nullum fuisse ab hoc 
stantiale retinendum in concilio Antiocheno decre- C nao iitegrum., Plerique hoc commiserant : quod 


verant. Cum lectis fuissent Liberii οἱ aliorum epi- 
scoporum littere, summo omnes gaudio exsulta- 
runt, ac εί sue Ecclesias Orientis certiores 
fecere, indicto in urbem Tarsensem ante exitum 
veris concilio ut pax omnium consensa firmaretur. 
Sed hanc synodum liaberi ve!uit Valens,ac preeter- 
ea cum jamjam congreganda esset. triginta qua- 
tuor Asiz episcopi in Caria congregati consubstan 

tjale rejecerunt, ac formulam, qu& Antiochis et 
Seleuciz promulgata fuerat, ratam esse voluerunt. 
Hos episcopos ab amplectendo consubstantiali non 
scrupulus quidam delterruit.sed sententiz pravitas, 
quz tanta fuit in bis regionibus, ut miretur Dasi- 


sajis fuit ut eos Liberius sic alloqueretur. Alioqui 
ne unus quidem in tolo Oriente excipi posset, cum 
Liberii epistola universis Orieniis episcopis ortho- 
doxis inscripta sit. 

Litteris Liberii adjuncta erat fides -£uj subscri- 
psit Eustathius. ld ipse Literiua (n. 1) et pluribus 
loeis Basilius (h) testantur. Quod autem Basiiins, 
seu potius Orientales sic de Eustathio loquuntur : 
Quaenam autem ei proposita fuerint a beatissimo 
episcopo Liberio, et quibusnam assensus «tt igno- 
ramus, nisi guod epistolam attulit quas eum reshitwebat, 
eaque ostensa concilio Tyanensi in suum locum re:ti- 
[ulus esl; ine colliginon dehet Basilium ignorasse 


lius (c) anno 375 θχιιηίθ, si qui omnino in Asiano Did quod p'uribus locis (i) exprobrat Eustathio, eum 


tractu extra labem harelicorum sint. Quantus Ba- 
silii dolor exstiterit optimis consiliis exitu caren- 
tibus, facilis conjectura est. Quid deinceps 
wigue ai episcopalum ad pacificationem Eccle- 
siarum navaverit, plane nescimus. Át eum de suis 
lahoribus nihil remisisse perspicimus ex his qua 
supra ab illo dicla retulimus. cum A'hanasii An- 
cyrani morte magnum pr:sidium amisisset, 


a) Ep. 66. 
Sozom., lib. vi,c. 12. 
(e: Ep. 218. 
(d) Kp. 265, n. 3. 
(e) Ep. 214, n. 2. 


Rom: fidei Niczenz subsciipsisse: nam hoc ipso in 
loco ait eum depopulari fidem ob quam suscept's 
est, Sed cum multa alia inter Lilerium et legatos 
intercessissent (eos enim non facile admisit Libe- 
rius, teste Socrate [j]. non parvi intereat Ecclesiis 
significari quibusnam conditionibus susceptus es- 
sel Eustathius. Conjicit eruditus editor litteratu m 
Pontificum Romanorum, Basil:um, cum epistolam 


(f; Ep. 219. 
i! Eb. 07. 
( Ep. 244, n. 5. 263, n. 3. 


i) Ibid. 
ᾗ Lib. iv, c. 12. 


AXLVI 


PROLEGOMENA. 


363 scriberet, gesta synodi Tyanensis ex incerto A legati mitterentur, pluribus locis habita sunt con- 


tantum rumore cognita habuisse,que postea accu- 
ratius cognovit, epistolam 244 scribens. Inutilis 
prorsus hec conjectura,cum epistola 263 posterior 
sit, ut omittam verisimillimum esse,Basilium cum 
episcopo suo ad synodum T yanensem venisse. 

Vl. Magnam sane Basilio laudem detrahit opinio 
Tillemontii, qui dum eum in solitudinis latebras 
abdit ab anno 363 usque ad 366,nullam ei partem 
his in rebus relinquit. Sed quia doctissimus scri- 
ptor, cur Basilii reditum longius differat. hoc po- 
issimum nititur argumento, quod synodus l,am- 
psacena anno 365 habita fuerit (;), persecutio au- 
tem ad annum sequentem pertiaeat,examinandum 
nobis est quonam anno hac sjnodus collocanda 
sit. 

Lampsacenam synodum(b)ab anno 364 divellinon 
sinunt circumstantis.Licentia cogendi concilii non 
a Valente petitur, sed α Valentiniano, qui relicta 
Constantinopoli, Romam contendens,iter per Thra- 
ciam faciebat. Responsio imperatoris minime re- 
dolet ingenium Valentis.Sic enim respondit: Mihi 
quidem in laicorum ordine constituto fas non est 
hujusmodinegotia curiosius scrutari; sacerdotes 
vero quibus id cure est,seorsim ubicunque volue. 
rint conveniant. Legati a concilio missi Valenteia 
adeunt Heraclec,e Thracia tum revertentem.F'a- 
trem enim Sirmium usque comitatus fuerat. Hoc 
profecto cum anno 364 omnino colizrent.Plus tri- 
buendum his circumstantiis quae narrantur a So- 


cilia (c), ut Smyrne in Asia, atque etiam in Pisi- 
dia, Isauria Pamphilia et Lycia. His autem rebus 
percommodum tempus fuit, bellum Procopti,quod 
ab cstate anni 305 usque ad mensem Maium anni 
906, Valentem detinuit. AL qui synodum Lampsa- 
cenam ad annum 365 referunt, varia illa concilia 
et legationem anno sequenti 366 collocare cogun- 
tur : quo tempore Valentem bello civili defunctum 
latere difficillimum erat.Quinetiam ita sese in ar- 
ctum conjiciunt, ut pedem referre non possint. Nam 
cum Procepius victus non fuerit nisi mense Maio 
anni 366 cumque Liberius papa mense Septembri 
ejusdem anni obierit,quomodo intra illad tempus, 
quod à mense Maio ad Septembrem effluxit,tot ac 
tante res concludi possint,negotiorum,quas super- 
esse solent post bellum civile,adminisiratio,deinde 
persecutio in variis provinciis,quas peragravit Va- 
lens,episcoporum varis inter se deliberationes ac 
varia concilia,legatorum denique delectus,eorum- 
que in urbem Romam adventus,ubi cum Liberio 
de rebus Orientis egerunt, eique dederunt litteras 
et ab eo acceperunt. 
CAPUT XI. ; 

. esbyleri munere. in. ipsa ur - 
| ΜΗΝ ind, IL. De. itlius epistolis " d $3. 

ll. Charites Basil fame grassante IV. Duo ea de 

re testimonia G 4 Nyssené explicantur. V. Fa- 

mes lofo auno perduravit. 

I. Sed nunc redeundum nobis est Cesarcam,et 
quid ibi presbyter gesserit Pasilius,narrante Gre- 


zomeno,quam notis consularibus,quasSocrates non c gorio,audiendum.Sic igitur pergit Theologus (d): 


ex Actis concilii Lampsaceni ervil, sed, ut sx»pe 
alias, ex propriis conjecturis. Hoc ipso enim in 
loco bellum adversus Procopium anno sequenti, 
Gratiano et Dagalaipho consulibus, id est anno 
366,geri coepisse narrat. [In quo quidem nobiscum 
facit, ac Tilleinontii sententiam evertit, dum bel- 
lum civile anno post synodum Lampsacenam exor- 
tum esse narrat. Dum autem idem bellum Gra- 
liano et Dagalaipho consulibus, id est anno 366 
geri copisse dicit, tota errat via, nec jam ei, 
dum synodum Lampsacenam duobus Augustis 
primum consulibus habitam referl, lanla attri- 
buenda est auctoritas, quantam attribuit Tille- 
monlius. 

Aliud nobis argumentum suppeditat persecutio, 
qu& cum anno 365 grassala sit, ut supra demon- 
stratum,et concilium Lampsacenum subsecuta sit, 
ut omnes fatentur, certissimo argumento est hanc 
synodum annu 964 habitam fuisse. 

Ipsa deniqueseries et junctura earu:n rerum,quae 
a synodo Lampsacena usque ad Tyanensem inter- 
cesserunt, mirifice quadrat in ea quam sequimur 
sententia; atin opinione Tillemontii penitus discon- 
venit. Legatorum in Occidentem mittendorum ne- 
cessitatemaltulit persecutionis violentia:antequam 


(a) Tom. VI, not. 81, 82, ín Arianos. 
(b) Sozom. lib. vi, c, 7. 


Τῆς καὶ περὶ τὴν ᾿Εκκλησίαν τοὺ ἀνδρὸς χηδεµονίας 
καὶ προστασίας, πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα γνωρίσματα, 
παῤῥησία πρὸς ἄρχοντας τοὺς τε ἄλλους καὶ τοὺς 
δυνατωτάτου, τῆς πόλεως ' διχφορῶν λύσεις οὖκ 
ἀπιστούμεναι, ἀλλ᾽ ὑπὸ της ἐκείνου φωνῆς τυπούµεναι, 
νόμῳ τῷ τρόπῳ χρώµεναι, προστασίαι τῶν δεοµένων, 
αἱ μὲν πλείους πνευματικαὶ, οὐκ ὀλίγαι δὲ καὶ σωµατι- 
καί ' καὶ γὰρ καὶ τοῦτο πολ)άχις εἷς duy φέρει δι 
εὐνοίας δουλούμενον * πτωχοτροφίαι, ξενοδοχίαι, παρ- 
θενοχοµίαι, νοµοθεσίαι μοναστῶν ἔγγραφοί τε καὶ 
ἄγραφοι ΄ εὐχῶν διατάξεις, εὐκοσμίαι τοῦ βήματος, 
τὰ ἄλλα οἷς ἂν ὁ ἀληθῶς ἄνθρωπος τοῦ θεοῦ καὶ μετὰ 
Oso) τεταγµένος, Àxov ὠφελήσειεν. Jam. vero ipsius 


D erga Ecclesiam cura ac prasidii quanquam mul- 


ta quoque alia indicia sunt, libertas ad. prasides, 
cum alios, tum polenlissimos quosque civilolis, 
coniroversiarum dirempliones nequaquam sus- 
peeto, sed ab ejus voce formate ac constituta, 
modoque lanquam lege ulentes, egentium patro- 
cinia, plura quidem spiritualia,sed tamen corpo- 
rea non. pauca (nam id quoque saepenumero ad 
animam tendil.per benevolenliam subigens,ac ve- 
lut in scrvitutem trahens). pauperum alendorum, 
hospitum excipiendorum, virginum curandarum 
studium,monasticerwm legum insttulionespartim 


(c) Socrat. lib. m, c. 12. 
(d) Or. 20, 340. 


VITA S. BABILII.. 


XLYH 


scripto, partim voce tradite, precum descriptio- A pis mandata. sunt, colligit Tillomonitus nondum 


nes, sacrarii concinnitates,ea denique omnia,qui- 
bus quispiam vere Dei homo ac Deo adjunctus, 
plebi prodesse queat. 

Duo indicantur hoc loco Basilii insignia opera, 
Regula monasticae ae Liturgia. Regulo prolizio- 
res ante ordiaationem scripte videntur: nihil enim 
habent ex quo Basilium tunc presbyterum fuisse 
judices; ait (p. 327; tantum sibi necesse 69.9 ju- 
stificationes Dei annuntiare : quod quidem uscels 
discipulos instituenti convenit. Non ergo aliud opus 
indicat Gregorius (6) ,cum scriptas a se et a Basilio 
monastici instituti leges commemorat. Át in proc- 
mio Regwlarum breviorum manifeste indicalur 
sacerdotium,cum ail: Necesse esi nos quidem quibus 


lunc suas ipsuin Basilium regulas scripsisse. Do- 
clissimi viri conjecturam non invitus sequar Sed 
mihi probari non potest,quod i.lem existimat,DBa- 
silium, cum monasterio Ponitco abesset ad tem- 
pus, haec scripsisse; eumque quem iu hac epistola 
commendat. petiisse ab eo, ut sine mora monasti- 
cum habitum sibi concederet in eo loco, ubi tunc 
perigrinabatur Basilius. Mouasticum enim Eabitum 
designari Tillemontius putat his verbis: Ego enim 
illum Aic amoris erga Deum coronam accipere 
studentem distuli. 
Verum amoris erga Deu.n corona, non est mo- 
nasticus habitus,sed merces a Deo soncte viven- 
libus proinissa. Nemo induebatur monastica veste, 


creditum esi munus docendi, paratosesseomnitem- g aul in. iuteriores monasterii edes admiltebatur 


pore el promptos ad instruendas  per[iciendasque 
aximas, et modo publice coram tota Ecclesia con- 
lestari, modu privalim permittere unicuique eo- 
rum, qui ad os accesserit, ut suo arbitratu nos 
interrogare possint ,etc.De Liturgia alibi agemus. 

Il. Nendum Regulas scripserat Basilius,sed scri- 
bendi jam consilium ceperat, cum epistolam vi- 
cesimam secundam exaravit, que est De perfec- 
tione vita m2nastice.In ipso enim exordio testa- 
tur,cum multa sint,qua a Scriptura przcipiuntur, 
se de his interim, de quibus cominota quistio fue- 
rat, brevem admotionem subjecturum, non appo- 
sitis Scripture testimoniis, sed lectori ad agno- 
scendum relictis. Nemo est sane qui, si ejusmodi 
exerdium legat attentius,non facile perspicial Ba. 
silium, cum magnum aliquod de institutis mona- 
sticis opus meditarelur, in quo apponenda erant 
Scripture testimonia, hec interi breviter pre- 
cepta tradidisse. Unde lianc epistolam non multo 
post Basilii reditum collocandam existimo. 

Circa idem tempus ot ante sciptas regulas, vel 
certe, cum Casares presbyteri munere fungere- 
tar Basilius, collocanda epistola vicesima tertia, 
quz minus accurate inscribitur, Commendatilia ad 
monachi», cum potius toti monasterio debuisset 
inscribi. Accessit quidam ad Basilium s:eculi vani- 
latem contemnens,ac viam ad Do | ini mansionem 
deducentem ingredi cupiens. Alque is quideni in 
ipso loco,ubi tunc erat Basilius, monasticam vitam 
amplecti volebat;. sel eum Dasilius differebat, in 
Ponticeum monasterium deducere malens, eique 
illic magistrum Aiquem pietatis, quem ipse ele- 
gisset, preficero. AL Basilius negotiis detentus 
cam in Pontum proficisci non posset, immisit homi- 
mem cum litteris, ac monachis precepit, ut eum 
rite et legitime probarent,et quod ipse cum eis [8- 
cere voluerat. id sine se perficerent. 

Ex his epistole verhis, Elementis imbuatur sc- 
cundum ea qua a Patribus sanctisstatula el scri- 


(e) Naz. ep. 9. 
n Or. 20. 


ante professionem, ut patet ex interrog x longio- 
rum Reg lpsaeliam professio in eo sita erat,ut 
novitius probatis legitimo tempore periclitatisque 
moribus, fratrum numero ascriberelur. Quomodo 
ergo a Basilio transeunte id petitum fuisset, quod 
in ipso monasterio tantam cautionem el deliberetio- 
nem postulabat?Is ergo quem commendat Dasilius, 
volebat sesein monasterio Ceesarien-i per totam vi- 
tam Deo consecrare,ibique amoris erga Deui co- 
ronam accipere.Neque illud etiam difficile perspi- 
citur, Dasilium, etsi curam monasterii, quod in 
Ponto fundaverat, non omnino abjecisset; tunc ta- 
men non abfuisse ad teinpua,sed prorsus astrictum 
fuisse presbyterio Ecclesie Caesariensis. Statuerat 
enim in illud monasterium proficisci, non ut ipse 
novitium illum regeret, sed ut ei ductorem et ma- 
gistrum pietatis preeficeret. Quinetiam cum se oc- 
cupationibus suis eripere non potuisset neque eri- 
pere posse speraret yer totum illud tempus, quod 
in prohando novitio insumendun erat,precipit ut 
se non expectalo probetur et fratruu ordini ascri- 
batur. 
lll. inter eximia Basili presbyleri praeclare fa- 
cla, palma dat Gregorius Nazianzenus charitali, 
quam in [81019 (b) omnium post hominum memo- 
riam atrocissima designavit. Calamitlatis causam 
frustra repetit Daronius (c) ex grandine inusitata 
magnitudinis,quam instar lapidum Socrates'd)ce- 
ciliss: narrat Coustanlinopoli anno 367, sexlo 
Nonas Julii. Idem tultis locis accidisse testatur 
Sozomenus (r):sed famem inde consecutam neuter 
indicavit. Longe probaliliorem causau nobis aperit 
Basilius, qui in Hotnilia in famem et siccitatem sic 
loquitur n.2, p.63: /L/emssolitum humo: emsiccitti 
udmistum non habuit, sedhumorem omuem glacie 
astrinzit. ersiccavitque, el. omnino nicium im- 
briumque ezpers perman:it. Ver ruisus alteram 
quidem proprictatem suurum partem ostendit ,ca- 
lorem dico ,humoris autein particeps nou fuil ./£s 


(d) Lib. iv, c. 11. 
(e) Lib. vt, c. 10. 


τινα 


PROLEGOMENA. 


(uscero etfrigusineolitomodo terminos ereationis à rum pedesablueresminime graec ducebai ,ministe- 


trangressa, e£ 4neommode ad. perniciem nostram 
eonspirantia, a vietu et avita mortales abiqunt, 
Supraaic describi ipsam siccitatem et famem ex ea 
censecutam : Colum,inquit, videmus, fratres,du- 
ram,nudam,sinenubibus trietem hancserenitatem 
creans,suaque puritate affligens nos quam temen 
anteavaldecupiebamus cum diunubibusobductum 
induceret nobis tenebras,et sole privaret . Terra au- 
Lem perquam arida, injucunda est aepectu,segete 
sterilis et infecanda,sciesa hiatibus et disrupta, et 
inimissuipartibus fulgentes solisradios excipiens. 
Fontes el copiosi et perennes defecerunt nos, ingen- 
tium fuminum absumptaeunt fluenta pueri mini- 
mi ea pedibus permeant, alque onustc mulieres 


rium imilans simulque puerorum, sive oanserve- 
rut ettorum, ad eam rem epera eene, pauperum 
corpora et animus curabat, honorem nempe eum 
tieoeasario ulimento eonnectene, atque ipsorum ca- 
lamitatem iringue leniens.His addebat majus be- 
neficium, et ipsos etiam &gimos celestis doelring 
psbulo nutriebat. 

IV. H:c conürmantur a Gregorio Nyssene, qui 
in libro 169 Eunom$um (bj testatur Dasilium patri- 
monium et ante sacerdotium liberaliter iu paope- 
res effudisse : et precipue ia annonas caritate,.cum 
prseescet Ecclesie, adhuc in presbyterorum ordina 
miuisirans : nec postea eorum, qua reliqua eram, 
paneum fuisse: Τὴν πατρῴαν οὐσίαν xxi πρὸ ος 


irajiciunl. Defuit etium plerisquenostrumpotus,ac g ἱσρωσύνης, ἀφειδῶς ἀναλώσας τοῖς πίνητι͵ xal µά- 


ἑπροπιρίαγέγαν adoitam necessariarum vereamur 


Israelit noví novum Moysem el virgam mirabi-- 


lium effectricem conquirunt, ut petra rursus per- 
cussa necessilati ac penuria sitientis populi me- 
deantur, et insolentes quedam nubes,roris in mo- 
rem, insuetum alimentum manna hominibus de- 
mittant. Vereamurne fiamus posteris novum famis 
et mulcto exemplum Vidi agrosetlacrymis multis 
elerilitatem eorum deflevi, sumque lamentatus, 
quod nullus in nos tmber effusus est.Semina quee- 
dam germine necdum emísso aruere, talia perma- 
nentia inter glebas,qualia aratrum obtezerat : alia 
paululum prominentia, post germinationem mise- 
rabiliter estuet ardore arefacta sunt,sic ut possit 
nunc aliquis convenienter hanc. Evangelii vocem 
invcrtere, ac dicere: « Operarii quidem multi, sed 
messis ne pauca quidem.» Agricolo autem ín agris 
desidentes,el manibus genua complexzi(qui sane lu- 
gentium kabiteusesl) .inanessuos labores deplorant, 
respicientes ad infantes pueros,ac lamentantes, et 
oculis in uxores intentis flentes, contingentes sic- 
cas frugum herbas el contrectantes, edentes ma- 
gnos ejulatus perinde atquc patres. filiis suis in 
etatis flore orbati. 

Malum ingravescebat ipso Cappadocis situ, quae 
cum remota sit a mari,nec ca quibus abundat ex- 
portare,nec qus desunt facile invehere potest;sed 
nihil in his malis crudelius, quam divitum avaritia, 
qui veluti ungues quidam in patrie ulcere esse 


tav ἓν τῷ τῆς σιτοδεέίας ααιρῷ καθ ὃν ἐπεστάτει 
τῆς Εκκλησίας, ἔτι ἐν τῷ κλήρρ τών ποεσθυτέρων 
ἱερατεύων xal μετὰ ταῦτα, μηδὲ τῶν ὑπολειφθέντων 
φεισάµενος.[άθια in orat. $n Basil. (c) sic loquitur 
Λιμοῦ Ὑόρ, ποτι χαλεποῦ καταπονοῦντος αὐτήν τε 
τὴν πόλιν ἐν ᾗ διπιτώµενος ἐτύγχανε, καὶ τᾶ» 
σαν την ὑποτελοῦσαν tp πόλει χώραν, τὰς ἑαντοῦ 
κτήσεις ἀποδόμενος, καὶ εἷς τροφὰς ὀιαμήψες τὰ 
χρήματα, ὅτε σπάνκον fjv xal τοὺς αφόδρα πκρισν 
κευχσµένους τράπεζαν ἑαυτοὶς παραστήρχσθαι, ῥιήρ- 
κεσεν ἐκεῖνος ἐν παντὶ ϱῷ ἸὙχβόνψ ποῦ λιμοῦ ερέ- 
φον τοὺς τε πανταχάθεν συῤῥέοντας, καὶ τὴν νεολέαν 
παντὸς τοῦ δήµου τῆς πόλιως ὡς καὶ τοῖς th» dou- 
δαίων παισαὶν ἐκ τοῦ ἴσου προθένχι τῆς Φφιλανθρω- 
πίας ταύτης τὴν µετουσίαν, Cwum fames aliquaedo 
gravis affligerel cum ípsam civitatem in qua de- 
gebat,tum subjectos civitali agros omnes ,propries 
possessiones vendena,et alimentis pecuniam com- 
etulans,(um cum rarum esset, ut quibus res bene 
lauta erat, mensam sibi appomeren4, non desiit 
tle toto famis tempore alere et eos qui undique 
confluebant, et tolius populi civitatis πο (νέοι, 
ita ut et Judzorum filios equa parte kujus hu- 
manitalis impertirel 

[n utroque Nysseni interpretendo testimonio 
non accuratissime versatur Tillemontius. Putat 
enim Basilium,cum initio secessus nonnulla aibi ex 
paternis prediis reservasset, ea ja pauperes libe- 
raliter effudisse in summa annone carilale.Ad id 


solent, ac temporum difficultates observare ,D non dicit. Nyssenus, Basilium reservatas sibi ab 


ut es publicis mrumnis opes suas augeant. At Basi- 
lius,cum oratione sua el cohoriativne eorum ape- 
ruisset horrea, sic pauperibus, teste Gregorio (a), 
subvenit: Cum eos,quos fames vulneraverat, in 
unum coegisset nonnullos etiam spiritum egretra- 
hentes viros, feminas, pueros, senes, miserabilem 
omnem atalem,omnia ciborum genera,quibus fa- 
mes depelli solet, corrogans, atque ollas legumi- 
com, salsique nosiratis obsonii et ad levandam 
pauperum famem accommodati plenas proponens, 
ac deinde Christi, quilinteo pracinetus discipulo- 


(4) Naz. or. 20. 
(b) Tom. II, p. 307. 


initio secessus possessiones vendidisse.Supra eb- 
servavimus nihil eum sibi reliquam prorsus fecis- 
se,sed matris morte, quain ipsa annoam caritate 
contigit,nonnulla ad eum bona rediisse, que uc 
percommode in usus pauperum cesserunt.Com au- 
tem autem usu eveniat,ut magna hereditas non sia- 
tim tota percipiatur, inde factum est,ul post ipsam 
fsmem nonnulla Dasilio superessent,in quibus ero- 
gandis,teste Nysseno,charitalem suam declararet. 

Aliud estin quo Tillemontio assentiri non possum. 
Duas fames distinguit, quamvis una psosus ab 


(c) Tom. Ill, p. 491. 


ΥΠΑ 6. BAEILEÀ. 


XLI 


utroque Gregorie describatur.Incidit ei hevopinie A prima (d),que venienie hiemescripta δεί, de fame 


ex his verbis Nysseai,Cum famesalquando gravis 
effligerel cum ipsam ciecatem in quadegebul, ium 
subjectos civatliagros omnes,ete, Iadecolligit Nys- 

9038, Csesarese locutum putat, non hanc 
cwitatem his verbis, selaliam prorsus éesignasse ; 
ac preinde duplicem distinguendam esse famem, 

quarum aMera Caesareo ez Nasianzeno, altera in 
alia civitate, forle lborensi in Ponto, proclare fa- 
etis Basilii materiam dedit. 

Sed longe satius est concludere ex his verbis Nys- 
seni civitatem in qua degebat, hanc orationem €»- 
sares habitam non fuisse, quam rem manifestam 
etexploratam in dubinmrevocare.Unaenim omnino 
fames ab uiroque Gregorie memoratur. Uterque 
illam, utlonge atrocissimam deseribit.Nititue Til- 


sic loquitur Basilius, ut de calamitate jámdudum 
inecopla ac fortasse brevi desitura : in àltesa (e) 
sub finem hiemis scripta nuntia, se occupationi« 
bus,quas exhibebat fames,adhuc detineri : io tez- 
lia (f), que depulsis omnibus hiemis incommodis 
data est, nondum famem desiisse declarat. Neces- 
se est ergo unum sallem asnum in bis serumnis 
consumptum esse. Dixi unum saltem ; nam cum 
hiemis acerbitas et veris siccitas hoc malum attu- 
lerint, non improbabile est, statim atque spes fu- 
(υγ messis ablata, famem exortam esse. 
Narrathanc famem Gregorius Nasianzenus post 
Dasilii cum Eusebio reconciliatiogem etanteepisco- 
patum. Sed quo potissimum anao acciderit, haud 
ita facile est dijudicare. NuNo argumento nititur 


lemontius bis verbis (pag. 493) : Servat populum P Baronius, cur eam ad annum 367 referat, nisi inu« 


Moyses alyranno liberatam. Paria de nostro le- 
(islatore lestatur hic pepulus, quem per sacerdo- 
Κι duxil ad. Dei psomissionem. Sed quocunque 
in loco fuerit Nyssenus, potuit, popule menstrando, 
plebe 4 Basilie gubertatam designare.Quemiad - 
modum ibidem dum ait Basilium urbanos tumul- 
ius et materiales hos. (umulius fugisse, notegdee 
nen esi ui Cosdresm fuerit. Porro :1 hac oratione 
nihil aliud occurrit, ex que illam Ceesarec hebitem 
suspiceris, quamvis multa ejusmodi occurrere de- 
buissent, si Ceesarienses allocutus fuisset Nysse- 
nus. (Quinetiam cum ait se patriam Basilii cem- 
memorare nelle, uon videtur in hac ipsa patria lo- 
qui. Vide infra cap. 23, n. 6. 


sitáta illa et lapidibus simili grandine, que Con- 
stantinopoli et aliis ia lecis eodem anno cecidit 
inense Julio ineunte. At fames, ques Cappadociam 
aíDlixit, ex frigore et siccitate repetenda est, ut ex 
lestimeniis supra alletis perspici potest. Multo 
aptius calamitas refertur ad annum 368.Non enim 
convenit annus 366, quia Athanasius Ancyranus, 
qui vigente dudum fame mortuus est,concilio T ya 
nensi interfuit anno 367.Quineliam hec concilium, 
cui pra fuit Eusebius Cesariensis,inter famis mo- 
lestias anno 367 vix cogi potuisset.Preterea Em 
melia grassante fame ac paulo aate episcopatum 
Besilii, teste Nyssenu (g), mortua est. Quare fames 
ab ordinatione S. Basilii non multum removeada, 


Semmam animadvertimus necsssitudinem inter C Neque etiam serius anno 368 fames contigit, Nam 


etationem Basilii de fame et siceilate et 64 qum ab 
utroque Gregorio narrantur.Sed tamen in hac ho- 
milia videtur sibi Tillementius netas episcepatus 
perspicere,quia Basiliussic auditeres compellat (a): 
Filié mei, quos per Evangelium genui,quos velut 
fasciis per manuum benedictionem involei. Et in- 
fre (b) : Pauci meeum precantur. Sed quid impedit 
quotkinus hzc presbyter dixerit Basilius,qoi inter 
Gessarienses ecclesias unam precipue gubernaadam 
acceperat? lta cengruit hee homilia cum famis 
tempore a Gregoriis narrate,ul Tillemontius nul- 
lum ei tempus invenire possit, ne annum quidem 
3/4,quo aliam famem contigisse existimal ; frustrà 
eaim referretur ad illud siecitais tempus, que Ba- 
silios teste Nyssenie (c), imbrem precibus impelra- 
vit. Tunc enim nulla spe frugum apparente, preces 
Besilii obtinuerunt,ut malam ultra minas non pro- 
grederetur. Àt in homilia de fame et siceitate ca- 


lamitas eadem describitur, ac apud utrumque 


Gregorium 

V. Teto aane calamitatem perdurasse, id est, 
sh existe usque κά ansi sequentis tslalem, per» 
spimiepué bx tribus Basilii epistolis, quatum in 


n Ν. 1, p. 62. 
(P) N.3. p. 64. 
(ei Or. in Basil. d 


Basilius gravissimis euris tandero expeditusS. Eu- 
sebium S$amosatensem invisit. Atid ei integrum non 
fuisset, si fames anno 369 exorta esset. Non enim 
desiisset, nisi sub estatem anni 370 paulo ante or- 
dinatienem Basilii. Quo tempore eum Samosata 
petiisse nemo'prorsos suspicabitar. 

CAPUT XII. 


rienses consolatur. 
]tem Ancyrancs, ο Mesi motíem. Ibidem dà 
ή sf utriwsque 

ον ια nr Besili mortem ed — 3 

ezeuniem, au! ineuMtem pertinere. V. Grego- 

rio molasis negli implicato qb [ert V Basis. 

VI. Samosala petit Basilius ato 369. Post redüum 

schibit Eusbbio de morle Silveni Tersensis. VI. Aute 

episcopatum. epistola 35-37 coliecandoa. ἨΠ. De 
elite prima claesis epistolis. 

I. Cum Nicseam (À) terre motus longe post ho- 
minum memoriam inaximus evertissel die undeci- 
ma Octebris anno 268, Gesarius, Gregorii rater ,qui 
in Bithyoia praepositus erat theseurorum, solus ex 
insignibus viris, aut certe cum admodum paucis 
incolumis evasit, idque medo quodam ineredibili, 


? Ep. Hi 


f) Ep. 9 
it. Macr. 187. 
δν Nas. orat. 1o. 


L PROLEGOMENA. 
utpote ipsis ruinis proteclus. Basilius, qui Cassa- s motu eversa est, sed tamen monet ut dolori mo. 


riuin amabat, eumque sequo animo consilia sus ac- 
eipere sciebat, non pr&termisit in tam mirabili 
eventu occasionem gratulandi et adhortandi, ut quae 
ipsum procul dubio subierant cogitationes periculi 
tempore, eas semoer relineret, Scripta ergo hzc 
epistola 26,anno 3068, paulo post eversam Niceam. 

Agrolavit Basilius hoc anno non semel (74); quod 
minime mirum,accedente ail illius comitem infir- 
mitatem sollicitudine et cvra, quam in pauperibus 
sublevandis impendeba:.Statuerat invisere S. Eu- 
sebium Sainosateusem ; sed his duabus rebus de- 
tentus est, morbis, et occupationibus, quas ei fa- 
mes afferebat. l'ostquam cepit emergere ex morbo 


et vires tecolligere, supervenit aliua impedimen- ' 


tum, hieins, solito illa quidem initior, sed lamen 
Basilio iia vehemens, ut non modo iter suscipere, 
sed ne ex cubitulo quidew prospicere posset. Sed 
tamen tantoictus erat Eusebii desiderio, ut ei nou 
dubitet polliceri,si et tempestas sinat et vitas dies 
supersint, et iter non obstruat fames, se cito Sa- 
mosata venturum, ut maguis Ensebii sapientiae 
tbesauris exsatiari possit. 

Il. Intra illud spatium, quod ab hacepistolausque 
ad tricesimam initio veris eidem Eusebio scriptam 
effluxit, obiere duo episcopi cum Basilio amicitia 
conjuncti, Musonius Neocs&sariensis et Athanasius 
Áncyranus, ac ipsa etiam Dasilii mater Emmelia. 

(b) Erat Musonius vir omni virtutum laude cu- 
mulatus : primus ei locus in conventibus episco- 
porum non &latis jure, sed virtutis merito deferri 
solebat. Novitatem in primis oderat, ac Ecclesiain 
suam ad antique Ecclesie imaginem regebat, nihil 
de suo proferens. Unde factum,ut Neocssarienses 
inter gravissimas illorum temporum procellas soli 
vel certe cum admodum paucis quiescerent, nec 
ullis hereticorum venlis perflarentur. Musonius 
cum Basilio ad pacificationem Ecclesiarum concur- 
rere noluerat, propter anticipalas quasdam, ut ipse 
fatebatur, opiniones. Forte ei Eustathius Sebaste- 
nus et alii ejusinodi homines displicebant, quos 
Basilius secum conjunctos habebat, et cum ceteris 
episcopis conjungere conabatur.Sed tamen summa 
erat inter utrumque de fide consensio, illiusque 


duin imponant, ac canes vel polius graves lupos 
abigant,diggo pastore eligendo, qui a magno Gre- 
gorio,et aliis illius usque ad Musonium successo - 
ribus non degenerel Obteetatur eos ut electionein 
episcopisuum quisque proprium esse negotium 48- 
cat.Denuntiat se, prout pastorem eligent, vel arctius 
conjunctum cum illis vel penitus disjunetum iri. 
Videtur Basilius timuisse, id quod evenit, ne quis 
eL sibi et veritati non amicus in bancsedem eve- 
here:ur.Musonium non appellat Basilius mortuum 
episcopum ; sed hoc ei nomen fuisse scimus. ex 
epist.210, n 39,in qua Basilius graviss:mos erro- 
res exprobrat episcopo Neocsesariensi, sed sonam 
doctrinam in hac Ecclesia usque ad beatum Muso- 
nium fatelur viguisse. 

li LCircaidem tempus inurtuus est Athanasius Λη- 
cyre episcopus, qui ah Ácacio (6) iu hanc sedein, 
pulso Basilio, evectus est anuo 360. Duplex inerat 
huic or..inationi macula, et quod auctore insigni 
Ariano (acta esset, et quod Basilius Ancyranus 
per vim el impressionein ab hareticis depositus es. 
sel, Quare non mirum est magnas in ordinatione 
Athanasii discordias exstitisse. Sed tamen magnus 
fuit veritatis defensor Atlianasius.Testatur Grego- 
rius Nyssenus (d) nihil ei veritate antiquius fuisse. 
[nterfuit (c) syuodo Autiochens anno 363 ubi (i- 
des Niczuna suscepta, el Tyanensi anno 367, ubi 
pariter consubstantiale decretum est.Laudat Dasi- 
lius (f; tmugna illius et celebria pro recta fide cer- 
tamtina, Eum existimabal,veluti (irinamentum re: 
cie fidei (g), verte ac veteris dilectionis semen, in 
solatium Ecclesiis servari.Os ejus (A) justa dicendi 
libertate οἱ gratie verbis ad fratrum sdificatio- 
nem scatebat, Ecclesiam suam sic rexit,ut omues 
in unam consensionem et accuratam communio- 
nem vinculo pacis conjungeret. 

Probabileest hujus Athanasii patrem fuisseAtha- 
nasium,ad quem scripta est Basilii epistola 94. In 
omnibus codicibus pater Athanasii episcopi dicitur, 
nec alium habemus cui id converial,preter Ancy- 
ranuu. Erat ille vir magne eruditionis,geutium et 
urbium gubernacula tenuerat,et magnam progeni- 
torum virtutem s&mulabatur. Cum autem audiisset 


auxilium Basilius inuplorabat,quoties cum hieereticis p Basilius bunc Athanasium in liberos eum non esse 


cerlanduin esset.Non pervenit ad extremam sene- 
εἰωίθιῃ Musonius, sed tamen diu Ecclesiam Neo- 
ce;sariensem rexit.€uin auteni sciret Dasilius quan- 
tum doloris illius morte traxissent Neocssarienses, 
libenter eos invisisset, tum ut Musonio simul cum 
eis justa persolveret,tum ut merorem partüiretur : 
sed cum eum multa detinuissent, per litteras eos 
consolari instituit. Ac viri quidem obitum majus 
damnum fatetur inferre civitati,quam calamitates, 
quas antea fuerat experta. (aano enim, 344 terre 


(a; Ep. 30. 

(0) Ep. 28. 

lp Sosom. lib. iv, c. 25. 
) lip. 29. 


quem deceret,cum presertim paternis votis digais- 
simi essent,libere eum admonuit. Molestum id ac- 
cidit Athanasio, qui sese apud Basilium purgavit,el 
iniquos rumoresa Timotheo chorepiscopo ad Blasi- 
lium perlatos conquestus est. Ivespondet ei Basilius, 
eumque probatum el purgatum sibi esse declarat, 
sed tamen hortatur, ut nullam calumniis ansam. 
prebeat.Fatetur se aliquid audiisse,at nequaquam 
ἃ Timotheo chorepiscopo. Hujus epistolae tempus. 
certo statuere non poesuin: sed collocanda fait ante: 


e) Sozom. lib. vt, c. 12. 
Ep. 25, n. 2 


Ibid. n. 1. 
u Ep. 30. 


'VITA S. BASILIT. L 
epistolam 29, in qua mors Athanasii episcopi lu- A tiorem facit Eusebiam in eadem epistola. Scripta 


getur. Nondum presbyterum fuisse Basilium con- 
οἱ posset ex his verbis: Vee moleste feras, νὲ quid 
α nobis docentium more dicetur. Sed levis hac 
conjectura. 

Basilio nostro molestissima esse debuit Basilii 
Ancyrani ab Anomais ejecti depositio,nec proinde 
placere Athanasii ordinatio. Sed tamen arctissiina 
videtur ei intercessisse cum hocAthanasio am cilia, 
quo ainisso neminem sibi existimabat(a)superesse, 
cuiEcclesiarum caram deferrct, neminem quem et 
molestiarum et lztitie socium haberet Incidit eo- 


est haec epistola nondum elapsa hieme, ut ex his 
verbis perspici polest: St omnes ordine scriberem 
causas, quibus in hune usque diem delentussum... 
morbos quidem aliosaliissuccedentes hiemis mole- 
stiam,negotiorum continuitatem omitlo dicere,etc. 
Quare errore non carent ecclesiastic: tabulz, in 
quibus mors S.Emmeliz ponitur dietricesimoMaii. 
Enumerat enim Basilius hiememinter impedimen- 
ta,quibus hactenus detentus fuerat. Eo probabilius . 
est hanc epiatolam non scriptam esse mense Junio, 
quod aliam Basilius postea ad eumdem Eusebium 


rum amicitiz difficultas quedam,quilongius pro- epistolam scripserit (d), antequam fames desiisset. 
cessisset, si non summa fuisset in Basilio lenitas. Sola enim fame detinebalur,quominus comiltaretur 
Plurimi Áncyra Cxsaream venientes (b) uno ore  Hypalium, consanguineum suum, morbo quodam 
Basilio nuntiaruntAthanasium ei succensere ac mi- g l'ànguentem, in quocurando consuetum successum 
nas etiam aliquas intentare.Nemo erat exCssarien- Don habuerunt viridonis curationuum instructi.Qua- 
sibus Ancyram proficiscen'ibus, cujus aures hoc Te Basilius ad alios confugiendum ratus, Eusebium 
Athanasii sermone non circumsonuissent,sciliceta  Togat,ut religiosissimos fratrum(monasterii alicu- 
Basilio nozas quasdam seribi etcompomi.His enim {5 ascetas videtur designare) ad se accersat, qui 
verbis usum esseasserebant Athanasium, quitoti- Sub ipsius oculis Hypatio medeautur ; vel saltem 
dem verbis illius dicta referebant.Basilio,qui jam- — ad eos Hypatium millat litteris suis munitum. 

dudum humanarum rerum imbecillitatem perspe- — [V. Nuncexponendum nobis est,quibus adducti 
xerat, nihil inexspectalum erat ; sed lamen vehe- — rationibus ad annum 368 el 369 hos eventus refe- 
menter iniratus est, ac instar monstri esse duxit, ramus, quibus Tillemontius el plerique alii annum 
quod tanta sibi injuria ab homineel veritalis etcha- — 373 assignant, Pagius vero, qui aliorum errorem 
ritatis servantissimo fieret, Causam reperire non aliograviore emendat,annum 370. 1» Nullum pror- 
poterat, cur sui odium ccpisset Alhanasium:suspi- 315 occurrit in toto episcopatu Basilii tempus, in 
cabatur aliquem ex haereticis scripta suasub Ba- — quoejusmodieventusconjungi possint,utin hisquas 
silii nomine venditasse. Itaque perainice cum eo  'ecensuimus epislolis conjunguntur: nempe mors 


expostulat, quod non scripserit, aut saltem non se 
accersiverit, aut per fidum aliquem amicum dolo- 
rem significaverit. Rogat ul, si se ab bac sollici- 
tudine liberare velit, quibus de causis ad hanc 
offensionem adductus sil, aperte declaret. 
Scripta est hzc epistola25 non mullis ante mor- 
tem Athanasii annis. Jam enim Basilius veritate et 
scriptis et factis defendenda magnum sibi nomen 
pepererat ; ac temporum molestiisita animum as- 
suefeceral, ut nullius jam hominis erga se immula- 
tio inexspectala ipsi viderelur. Sic autem Athana- 
sii mortem deflet in epist. 29, sic desiderat sum- 
mum illum virum, quem colummam et firmamen- 
tum Ecclesi vocat; tantamque illius morte jactu- 
ram fecisse se significat, ut facile pateal nascen- 


Musonii etAthanasiiAncyrani ac sancta Emmelis, 
diuturna fames Basilium ex continuis occupalioni- 
bus respirare non sinens, consilium eundi Samosata 
per integrum annum, id est, per duas zstates ac 
unam hiemem hac fame interpellatum. Nil verbis 
opus est, ut hac anno 370 non evenisse probem, 
quo Basilium recens ordinatum non fames occupa- 
bat, sed negotiaab episcopis ipsius electioni inter- 
cedentibus exhibita detinebant, nec Samosata co- 
gitabat (e),sedEusebium invitabat, ut sequenti vere 
Ecclesiam Ceesariensem reviseret.]pse Pagius non 
elegisset hunc annum,nisi ordinationem rejecisset 
in annum 371. Nullum famis vestigium anno371 (f). 
Basilium abautummo usque ad primos menses anni 
sequentis, adventus Arianorum,exspectatio Valen- 


tem inter eos dissensionem cito sedatam fuisse. D tisac deinde ipsa persecutio sic detinuerunt,ut iter 


Hortatur Ancyranos, ut diligenter caveant ne rur- 
sus lites et discordisein novi episcopi electione na- 
scantur. De Musonii et Athanasii successoribus sic 
loquitur Ba;ilius, ut nihil boni ab eis exspectasse 
videatur. Neocesarea, inquit (6), εἰ Aucyra visa 
sunt habere successores eorum qui obierunt, et 
huc usque conquiescunt. 
Circa idem tempus ac Musonius et Athanasius, 
ebiitS. Emmelia mater Basilii, de cujus morte cer- 


Samosatense in mentem venire non potuerit. Anno 
379, statim post Paschaiter (g) aliquod suscepit, 
mense Maioaliud (4) meditatus est, quod ad exi- 
tum nou perduxit. Sed postea Armeniam peragra- 
vit, ac tandem suavissimum mel EcclesieSamosa- 
tensis degustavit. Nihil ergo ex his que quzrimus, 
suppeditat annus 914. Superest annus 373, qui 
maxime arridet Tillemontio. Nam anno 374 et se- 
quentibus exsulabat Eusebius. Reperimus quidem 


ui 


. PROLRGOMENA. 


hoe anno Basilium invisendi Eusebii promissis ob- A morte afflictos litteris amicissimis consolatus fuis- 


strictum. Àt cur promissa non perfecerit, gravis- 
simum morbum excusal in pluribus epistolis («), 
nusqnam famem. [η epistola 145, appropinquante 
hiemescripta.cumspem omnem abjecisselvisitandi 
Eusebii, morbis debilitatus, ipsu ad se invitat. 
Morbum et hiemem causatur in epistola ad ενας i- 
um, cur in Armeniam proficisci non possit. Üno 
verbo nulluin prorsus h. c anno indicium famis aul 
incipientis aut desinentis. Nemo famem anno 373 
desiisse dizerit. Hac enim sedata Eusebiur invi- 
sit Basilius, quod quidem anno 373 perficere non 
potuit. Éadem causa famis initium ad annum 373 
referre non sini! : siquidein illa anto sequenti so- 
lut.s Basilius Samosata petiit. AL anno 374 ex- 
sulaba( Eusebius. [mmerito ergo Tillemontius 
mortem Musonii, Athanasii et S. Ειπιαρ]ίῷ anno 
313 exeunti aífigere conatur. 

9» Habemus certissimum Gregorii Nysseni testi- 
monium, qui postquam mortem et sepulturam imna- 
tris narravit, statim sic pergit (5): Ἐν τούτῳ 9 πο 
λὺς tv ἁγίοις Βασίλειος τῆς μεγάλης Καισαρέων Ἐκ- 
κλησίας ἀνεδείχθη προστάτης. Oc Ἱπὶ τὸν κλῆρον τῆς 
bv τῷ πρεσθυτερείῳ ἱερωσύνης, τὸν ἀἁδελγόν ἄγει' 
ταῖς μυστικαῖς ἑαυτοῦ ἱερουργίχις ἀφιερώσας' καὶ 
ἐν τούιν πάλιν αὐτοῖς ἐπὶ «xb σεμνότερόν τε καὶ 
ἁγιώτερον προῄει à βίος, τῇ ἱερωσύνῃ τῆς φιλοσο. 
φίας ἐπαυξηθείσης. Tum insignis inter sanctos Ba- 
silius magna Cosariensium Ecclesia deelaratus 
antistes, qui tn clerum sacerdotii presbyterorum 
fratrem evehi!, suis eum mysticis sacramentis 
tonsecrans ; tumquc illis ad majorem gravitatem 
et sanctilatem vila progreditur, augenle philoso 
phíam sacerdotio. Nimium clara et perspicua 
Gregorii verba, quam ut eludi possint ; multo 
m'nus dici possit ertare in. (am insignibus rebus 
domesticis enarrandis. 

jo Ut hos eventus adno 368 exeunte aut ineunte 
360 assigneimus, rerum deinceps narrandarum se- 
ries omnino postulat. Modo probabimus epistolam 
34 ad Eusebium, cui summa est cum superioribus 
necessitudo, ante episcopatum scriplam esse. De 
Athanásio Ancyrano ei Musonio nihil deinceps oc- 
currei. Neuter sübscribet lítleris in occidentem (ο) 
missis anno 372. Quinetiam ab Alarbio (d) succes- 
sore Musonii gravissimas molestias Basilio exhibi- 
las videbiinus non. multo post. Pasclia anni 373. 
Éodem anni 375 (tempore sic compe!lat Neocesa- 
Fienses (e):Mnlto tempore inter nos siluimus,fra- 
(res. Queritur ibidem quod eorum itacundiatotain 
hominis setatem perduret.Num sic loculus essel,si 
anno JI exeunte aut ineunte 374, hondutn ullie ex- 
atitissent odii signilicaliónes, eosqué tunc episcopi 


4) Ep. 136, 138, 141, 
i) 24 lA P. 48. 
c) EP. 92. 

d) Ép. 126. 

e) Ep. 204, n. 1. 


«el? His adde in opinione Tillemontii explicari vix 
posse, quomodo Basilius, qui se fnitio monasticae 
professionis, ut supra vidimus,omnibus rebus nu- 
daverat,quique hoc institutum amplectentibus nul. 
lius omnino retinenda rei licentiam concedit, suo 
tamen patrimonio pauperes presbyter juverit. At 
id nullo negotio solvimus. Nondum desierat fa- 
mes, cum matris morte ad eum bona redierunt, 
qua statim urgente fame in pauperes effudit, 
Necesse fuit in his probandisi:umorari,quia ma- 
ximi sunt momenti adordinem reruin Basilii gesta - 
rum. Sed objicit Tillemontius (f) Basilium iu epi- 
stola 30,sic de negotiorum suorum perpetuilate, et 
de iusidiis sibi structis loqui, et cum Eusebio epi- 


p Scopo ét Athanasio Ancyrano sic agere, ut dubiuin 


esse non possil, quin tunc episcopus fuerit. Videiur 
etiam sibi cerlissimas notas episcopatus perspice- 
re,cum ait Basilius (g) secumMusonium ad Écclesi- 
arum pacificalionem non concurrisse, sed tamen 
eumsemper a se ad oppugnandos hereticos advoca- 
tum fuisse : vel cum dicit mortuo Athanasio : Cui- 
nan ueihceps Ecclesiarum curam deferemus ? 

Sed 1» facilem el expeditam responsionem sup- 
peditant, cum ipsa Caesariensis Ecclesia, qus jus 
exarchicum habebat,tum Basilii in hacEcclesia au- 
cloritas,quem Gregorius Nazianzenus (A) testatur, 
etsi cathedra inferiorem,Ecclesiz imp. rium obti- 
nuisse. Hisadde maxima ingenii, doctrine, et vir- 
lutis ornamenta,quibus episcopi tautum tribuebant, 
ut eum aehuc lectorem Constantinopolim ad veri- 
tatís defensionem accersiverintl, et cum eo de 
maximis rebus Lampsacum profecturi delibera- 
rent. Quid mirum si presbyter factus, cuin pluri- 
mas partes regenda Ecclesi; Crsariensis susti- 
neret, non minimas eliam in lis, quse ad ex«t- 
chicum jus pertinebant, sustinuerit ? 

2ο Illnd asseverate possumus, nihil his litterisia- 
esse,quod episcopalem auctoritatem necessario de- 
signet.Nonne enim presbyter et perpetuis negotiis 
detineri potait, etinsidilsinimicorum appeti*Quan- 
quam negotia illa non aliunde, quamex fame tunc 
grassante oriebantur, id quod αιἶπας animadvertit 
Tillethontius : insidi? non magis Basilium, quam 
ipsam GesariensemEecclesiam videntur petiisse.Se- 


p cernit se ab episcopis Basilius, cum ait in epist. ad 


Eusebiura (0,dum vos cunctamini.etc. In epistola 
ad Athanasium (j) nibil ssne animadverto, qued 
Basilium honore parem Athanasio fui:se indicet. 
Imo queritur quod se Athanasius non aceersivetit, 
ut doloris eausss indicaret: quod profeeto episee- 
pas Ciesariensis non dixisset Ancyrano, cum 

sertim Ecclesia Ciesariensis jura exarchica im Qe- 


(f) Not. 65 in Basil. 
ig) Ep. 28, n. 3. 


h) Or. 20. 
i) Kp. 20. 
() Bp. 35 





VITA S. BASILII. 


LM 


latiam extenderet. Ridet quidem Athanasii minas ^ cres hubenti (c), et episcepalibus curis jamdudum 


Basilius. Sed num necessefuit eum episcopum esse, 
ut se minas ridere diceret, nec adeo puerum esse, 
ut hzc terricula formidet ? Neque eliam episcopa- 
lem auctoritatem sibiarrogabat (4), cum noinine e- 
piscopi sui, qui ipso dominauntc dominari sibi vi- 
debatur, vicinos episcopos ad defensionem verita- 
tis advocaret, iisque curam Ecclesiarum deferret. 

V.Csesarius Gregorii Nazianzeui frater,anno 368 
e Nicez ruinis mirabiliter servatus. Dei beneficio 
ad anima salutem uti, eL areipublice administra- 
lione recedere slatuerat (b). Sed przclaro consilio 
mors obstitit pauio post superveniens. Mortui pre- 
liosissimaquasque el serviet alii hominesservis non 


districto et ab &lsle Sophronii et Aburgii remotis- 
simo. Αἱ quadrant optime Theologo, qui omnibus 
rebus sese nudaveral el monasticam vitam profi- 
tebatur, et Sophronii ac Aburgii equalis erat. 2» 
Theologus cum totius paterne domus curam,tum 
in primis hujus molestissimi negotii pondus sus- 
Unuil, u* perspici potest ex ejus carmine de rebus 
»uis. Hinc statim atque audiit fratris bona diripi, 
patrocinium Sophronii imploravit, eique scripsit 
epistola 18. 

Vix autem dubium esee possit quin ht epistele 
ante episcopatum Basilii scripte sint.Scriptse enim 
sunt non mullo post mortem Cesarii, qui anno 368 


meliores diripuere,ac paucissima parentibus reser- exeunte aut 360 ineunte obiit ; aiquidem spatium 
varunt,quz statim pauperibus distributa sunt.Cum g non habuit eaperficiendi,quze tempore periculi sta- 
enim ioriens dixissel Caesarius : Mea omnia volo — lierat.Nec sane verisimile est commentitios credi- 
esse pauperum, [rater illius Gregorius,ad quem to-— lores,qui his litteris materiam dederunt, diu otiosos 
ta domus sollicitudo rediba,pium mandatumsum- — sedisse, ac non slatim occasionem arripuisse. In 
ma religione perfecit.Se. simul prodiere commen- — Carmine Gregorii de rebus suis, quod ante annum. 
titii quidam creditores, qui pecuniamaseCassarium — 272 collocari debet,quia nullaibi mentio serumna- 
accepisse dicerent. His statim numerabatur quid- rum Sasimensium, non tamen multo ante, quis.ca- 
quid petebant, quandiu fuit unde absolverentur ; nos et rugas commemoral; in hoc,inquam,carmine 
unde nonnullos penitebat,quod plus non periissent. molestias, quee fratris mortem secuta sunt, inter- 
Sed cuim quotidie ejusmodi sycophante, sive im- — dum ut priteritas deflet, interdum ut praesentes, 
probitate,sivetemporum miseria cogente,peterent, Sed hoc forte tribuendum. carminis licentig ; 
recesse fuit negare. Repulsam passilitesintulerunt, atque etiamsi nondum anno 371 defunclus bis 
ac Gregorium in maximas irumnas conjecerunt. — &rainnis fuisset Gregorius ; non idcirco epistolae 
Basilius, qui resadversas Gregorii suas proprias Basilii ad hoc tempus differende essent: sed ne- 
esse ducebat, commendat illius causam Sophronio | gotium diu protractum videri deberet. 
urbis Constantinopolitarz? prafecto. Demonstrat ^ — VI.Solutus tandem gravissimis curis Basilius ad. 
εἰ se et Gregorium in ejusmodi negotiis hospites complexum Eusebii Samosatensis properavit.Jam 
esse el peregrinos; quainobrem Sophronii pru-— sese hoc promisso obstrinxerat przterito anno ; ac 
dentiz statuendum relinquit, quo.1 optimum factu — inoras quidem faines et morbi el hiems attulerunt. 
sit, ut his inolestiis liberentur. Ceterum rogal ut. sed nequaquam consilium infregerunt, ut perspici 
ea de re agat cum co'nite thesaurorum,ac Gregorii polest ex superioribus epistolis.(Quare non dubium 
verbis declarat eum paratum esse quidquid de  esLquin quod tam asseveranter promiserat,tamque 
bonis Ceesarii reliquum est, xrariu cedere, modo — Silienter concupiverat, id anno 360 exsecutus sit. 
patronus crarii respondeat iis qui adoriuntur, εἰ Przlerea ex epist. 94, que ante episcopatum 
probaliones requirat. scripta esl, Basilium in Eusebii congressum ve- 
In eamdem scripta sententiam epistola sequens, nisse coguoscimus. Preralur enim Deum, ut aibi 
quam minus cominode Tillemontius et alii re-  dignetu" iterum perutilem Eusebii congressum 
ferunt ad negotia Gregorio Nysseno exhibita auno concedere. linc etiam in ep. 157, qui scripta est 
Jio. Agit enim de iisdem prorsus rebus ac pre- anno 373 exeunte,sic Eusebium alloquitur: Quase 
cedens. D moleste Luliase me putas,quod (uo congressu prae. 





[n utraque epistola Gregoriusvocatur episcopus, 
neque hac in re discrepant manuscripti codices ab 
editis. Sed bas voces margini apposilas fuisse, ut 
Tbeologi pater designaretur, ac inde in contextum 
irrepsisse, multis ralionum momentis probatur Non 
enim de Gregorio episcopo agitur.in his epistolis, 
sed de ejus filio, qui nondum episcopus erat. {5 [5 
quem commendat Basilius, pauper erat, jamdudum 
vitam quietam agere statuerat, vetere cum Sophro- 
aio et Aburgjo amicitia conjunctus erat.Hec autem 
minime congruunt Gregorlo patri opes non medio- 


o Nas. ep. 25. 
b) Nas. or. 10. 


PATAOL. 68. XXIX. 


lerita slate caruerim ? Atqui ne aliis quidem απ- 
nis congressus talis exstitit, mihi ut. satietatem 
ufferret. Eusebium ergo Basilius non semel invisit; 
sed cum semel tantam in episcopatu hoc iter sug- 
ceperit, nempe anno 372, aliud primo itineri 
tempus assignandum esl ante episcopatum. 
Postquam rediit Basilius in Cappadociam, nova 
calamitas Ecclesiis supervenit, ex qua majorem in 
modum ingemuit. Ariani enim Ecclesiam Tarsen- 
sem occupaverunt (d), uno ex suis in hanc sedem 
imposito post mortem Silvani, qui ante iter Basilii 


d tes 11. 


LIV 


PROLEGOMENA. 


Samosatense, vel non mulio post videtur obiisse. A Basilius (b),cum se parentis loco constitutum dicit 


Suum ergo dolorem Basilius Eusebio significat, 
quod civitas tanta tamque opportune sila, ut Isau- 
ros,Cilices, Cappadoces et Syros per seipsam con- 
jungeret,unius aut duorum hominum temeritatein 
perniciem nullo negolio conjecta esset, dum epis- 
copi catholici cunctantur ac deliberant, et sese in- 
vicem respiciunt. Fatetur tamen nullam ejus rei 
culpam Eusebium sustinere, nec quidquam ab eo 
prietermissum,quod ad Ecclesise utilitatem perline- 
ret. 

Non tamen evenit quod metuebat Dasilius (a), ne 
periret Ecclesia Tarsensis. Videlur enim maxima 
pars presbyterorum curam Ecclesise suscepisse, et 
pro fide catholica strenue dimicasse .Cum eis Basi- 
lius eadem amicitia et communione conjunctus 
fuit, quam cum Siívano habuerat, ut testantur lit- 
tere 443 et 414. At cum episcopo Ariano nec Ba- 
silius nec presbyteri Tarsenses communicabant, 
ut observabimus, cum de iisdem epistolis age- 
mus. 

Scripta autem hec ad Eusebium epistola anno 
369 exeunte aut ineunte 370,siquidem post iter Sa- 
mosatense scripta est, quod anno 369 circa au- 
tumnum suscepit Basilius.Presbyterum illam Basi. 
lium scripsisse monent codices mss. quibuscum 
optime consentit illud, dum vos cunctamini, deli- 
beratisque el vos mutuo respicitis. His enim ver- 
bis secernit se Basilius ab episcopis. Que de 


Athanasium, scriptaanno 371. Hunc enim beatum 
appellat Basilius, qui hunc titulum non solet nisi 
mortuis deferre. 

VII. Ante episcopatum collocandas duxi tres se- 
quentes epistolas, qui inscriptione carent. Prima 
potenti cuidam amico, forte censitori, scripta est, 
cui jam multos commendaverat Basilius, sed nunc 
de meliore nota commendat ei Leontii domum, ro- 
gatque ut Leontio eamdem humanitatem exhi- 
beat, quam sibi exhiberel, s! qua possideret 
predia, nec Dei beneficio in summa paupertate 
versaretur. . 

In duabus sequentibus epistolis rogat Basilius ut 
domui, in qua nutritus fuerat,antiquus census ser. 
vetur, nec ei nova perzquatione oneris quidquam 


addatur. Atque id rogat non solum Dorothei presby- D 


teri, collactanei sui, sed eliam sua ipsius causa. 
Nam, cum nihil proprium haberet, sed charorum 
et propinquorum rebus sustentaretur, alimenta el 
ex hac domo prebebantur, opera illius presbyteri, 
cui mater Basilii maximam partem servitiorum ad 
eamdem domum pertinentium, quandiu presbyter 
ille viveret, utendam tradiderat, ea conditione ut 
Basilio alimenta ministraret. : 
Vel presbyteri vel episcopi dignitatem designat 


a) Ep. 114. 
(b) Ep. 37. 
(c) Nas. or. 20. 


propter dignitatem illaminquaa Domino collocatus 
erat. Sed cur episcopum illum fuisse non pulein, 
cum tres illas scriberet epistolas,detineline summa 
illa paupertas, in qua versari se dicit, nec praedia 
ulla possidentem, nec quidquam proprium haben- 
tem. Etsi enim in ipso etiam episcopatu pauperri- 
mus fuil oinnium hujua mundi bon rum, tunc ta- 
men magis animo et liberalitatein pauperes pauper 
fuit, quam quod nulla predia,nullos reditus habe- 
ret. Videntur enim ecclesie Caesariensis satis am- 
ple,ut illis temporibus,opes fuisse: cujus rei testes 
sunt Taurici reditus (c), qui duin ex loco tam remoto 
Caesaream ferrentur, spectantis Ànthimi Tyanen- 
sis oculos ledebant. Basilii erat ager ille (d), in 
quem plurimos episcopos anno 373 convocavit, ut 
(irima esset omnium de fide Eustathii consensio. Si 
quis consideret amplissimum sedificium (e) quod 
Basilius anno 979 aggressus est, si sumptus quos 
faciebat in invitandis et excipiendis episcopis 
(mittebat [f] enim qui jam invitatos iterum admo- 
nerent et perhonorifice deducerent),illam profecto 
fatebitur eo pauperlatis redactum non fuisse, ut 
nihil possideret, sed charorum el propinquorum 
facultatibus sustentaretur. Quare tres illas episto- 
las,qua lantam Basilii paupertatem testantur,ante 
episcopatum necesse fuit collocare. Ipse Basilius 
discrimen aliquod agaoscil inter eam paupertatem, 
quam episcopus animo relinebat, el eam, quam 


Silvani morte diximus, confirmat epistola 67 ad |. ante illud tempus professus fuerat Ait enim non 


illepide in epist. 180 ad Antipalrum presidem, 
qui crambe aceto condita sana!us fuerat, sibi 
crambem antea invisam fuisse, tum ob prover- 
bium, tum quía comitem pauperlatem in. memo- 
riam revocabal; nuuc vero mirum in modum 
placere, postquam presidi valetudinem restituit. 


VIII Epistolam 38 initio episcopatus S. Gregorii 
Nysseni, id est anno 372, scriptam conjicit Tille. 
montius.Sed quia Basiliusin hac epistola cum Gre- 
gorio nequaquam disserit, ut par erat cum collega 
disserere,sed eum potiusut tyronem theologis ele- 
mentis imbuit (ait enim se hunc ei commentarium 
confecisse, ne hypostasim, ut multi alii, cum essen- 
tia confunderet); credere malim Gregorium hanc a 
fratre pertractationem accepisse,cum relicta rheto- 
ricte cathedra totum se sacris et ecclesiasticis scri- 
ptoribus evolvendis dedit. lllud etiam probare possit 
hanc elucubrationem Basilii episcopatu antiquio- 
rem esse, quod nihil habet de celeberrima illa 
quzstione, quz initio episcopatus Basilii de Spi- 
rilu sancto exorta est. 

De epistolis Juliani ad Basilium et Basilii ad Ju - 


lianum jam locuti sumus. Quod spectat ad quinque 
alias epistolas quse sequuntur,sunt illie quidem di - 


(d) Ep. 944, n. 2. 


(€) Ep. 94. 
(i Ep. 4244, n. 2. 


VITA S. BASILII. 


ιν 


gne Basilio ac preclarissima instituti ascelici pree- Α ad Dominuin, pro quo fortiter et strenue in perse- 


repta continent. Ipsum etiam tempus optime con- 
gruit, si conjecturz Tillemontiirecipiantur.Ex his 
enim verbis epistole 46 (p. 1396): At spiritus aerii, 
qui nunc in filiis contumacic operatur ,exigua aura 
modo suscepta ,abnegasti hec omnia ,conjicit impi- 
om Juliani regnum designari. Illud autem epistole 
45: Nosce quomodo jam Judeorum et gentilium fili 
ad Dei cultum compelluniur, referri posse idem 
scriptor existimat ad imperium Joviani;quippe cum 
mors Juliani et exorta inter conatus instaurationis 
templi miracula conversiones ejusmodi commovere 
potuerint. Jamdudam apud Grecos nonnulli has 
epistolasBasilio abjudicarunt.Prima,que est adChi- 
lonem, S. Nilo a nonnullis tribuebatur, ut legimus 


cutionibus decertaverat, annis episcopatus fere 
octo exactis, profectus est. Nemo sane tanta sede 
dignior erat Basilio, neminem latebant eximia do- 
ctrinee el sanctitatis ornamenta ; spectata omnibus 
erant summa de Ecclesia Cesariensi merita,cujus 
administrandz jam plurimas partes ab episcopo 
commissas sustinuerat. Sed tamen quominus hoc 
lumen excelso loco collocaretur, plurima obstite- 
runt, que] Gregorius Noziansi episcopus summa 
prudentia el animi fortitudine removit. Ipse Basi- 
lius ne suspicans quidem oculos in se conjectum 
iri, amicum suum Gregorium accersivit, verbia 
quidem, utei pene moriens extremum vale diceret 
(videtur enim tunc consueto illius et comiti morbo 


in uno ex codicibus regiis.Si una S.Nilo tribuitur, g aliquid novi doloris accessisse), re autem vera ut 


ceterae etiam tribuendz;sunt enim ornnes ejusdem 
inter se styli. Jam nonnulli in his litteris stylum 
Basilii desiderarunt,sed ad hanc dubitandi ra- 
tionem illud etiam accedit,quod legitur in epist.45, 
κατέδραµες ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἔνθα σοι καὶ αὐτὸς guv- 
διαιρίδων ἐμχακάριζον τῶν ἀθλητικῶν πόνων. Petisti 
Jerosolyma ubi et ipsetecum comm.oratus,ob athle- 
ticos te labores beatum prodicabae. His verbis 
diuturna Hierosolymis commoratio indicalur,qua 
in Basilium non convenit. Rem facile explicat e' 
eonciliat Combefisius, qui Basilium Hierosolymis 
baptizatum putat, ut in fabulosa illius vita legitur, 
quae Amphilochii nomini supposita fuit. 


Gregorii consilio eL opera in episcopi electione 
uteretur. Perculsus hoc nuntio Gregorius lacrymas 
fudit, seque ad iter accingebat, cum episcopos ad 
urbem sensit concurrere. Tum vero Basilii conci- 
lium intellexit, ac proficisci abnegans,cumBasilio 
pluribus nominibus jurgavit : (5) primum :juidem, 
quod non vidissel se hominum sermones ac ambi- 
tus suspicionem,amico ad ejusmodi tempus accer- 
sito, non evilaturum ; deinde quod cum se ipse in 
electionis tumultum interponere non auderet, per 
Gregorium, quocum eral lam arcta amicitia con- 
junctus, ea decenter agi posse crederet, quz ipae 
per se egisset indecore: denique quod pios homi- 





Harum quinque epistolarum prima ad anacho- — nesplus posse in ejusmodi electionibus existimas- 
retam quemdam in Palestina, Chilonem nomine, |, set, quam potentes el apud vulgus gratiosos. His 
scripta est, qui se ita in solitudinem abdiderat, ut de causis Gregorius cum ipse proficisci noluit,tum 
ne sacris quidem conventibusinteresset.Hoc pre- — Basilio auctor est, ut prudenti secessu tumultus et 
cipue illum edocet auctor epistole, quomodo fa- pravas suspiciones fugiat. Verisimile est Basilium 
stidium solitudinis vitandum, et, si qui subeant amici consilio paruisse, ac latebras quasiisse dum 
cogitationes sub specie obeundi sacras 8ynaxes, electio perageretur. Sed immerito Baronius(c)post 
quomodo repellende sint. Sequitur brevissima ad Eliam Cretensem ad Basilium refert Gregorii Na- 
jusiores admonitio. Epist. 44. scripta est ad mo-  zianzeni verba (d) de pastorum prewstantissimo 
nachum quemdam, qui ex summo pietatis fervore  ovilis curam adhuc detrectante, ac paulo post sus. 
in magna crimina lapsus fuerat, et pecuniarum  cepturo. Loquilur enim hic de Nasianzenis mo- 
raptor evaserat. Sequens ad alium zonachum,qui — nachis, inter quos unum precipue laudat. 
amplis opibus relictis hoc iastitutum amplexus ^ Videtur Basilius paulo antequam Eusebii oculi 
fuerat, sed postea adulterium commiserat,et non- clauderentnr, ad Gregorium scripsisse, vel certe 
Bulios horrendum quidpiam jurare coegerat.Simi- antequam mortis nuntius Nazianzum deferretur. 
lis est argumenti epistola 46, el ad poenitentiam Nam Gregorius, cum sead iler accingeret Basilii 
hortatur virginem lapsam, qui cum virginitatem Ὁ invisendi causa,sensit episcopos ad urbem concur- 
violasset, voto se obstrictam negabat, quamvis vir- rere, seque intellexit a Basilio non tam ad morbi 
ginitatem coram Deo et angelis el hominibus pro- solatium, quam ad operam in episcopi electioue 
fessa esset. tradendam allici. Cognovit ergo ex hoc episcopo- 

CAPUT XIII. rum concursu mortuum esse Eusebium : nec du- 
l. Mertuo Eusebio minus caute Dasilius. sucecssoris — bium est quin, si certior de hac morte factus an- 


elections providet. 11. Ipse Basilius. utriusque Gre- ; : T " 
gorii el Buebit Samotaleni opera eligitur. ΠΠ]. In- lea fuisset, statim et Basilii consilium θἱ conse- 


tercedunt plures episcopi el ante. ordinationem dis. quentia ex hoc consilio incommoda vidisset. 

cedunt. 1V. Quo anno hac peracia ordinatio. Non deerunt fortasse qui mirentur vel libenter 

I. Eusebius Caesariensis episcopus animam in non credent episcopos Cappadocie statim post Ru- 
Basilii manibus anno 370 (a) leniter exbalavit, et  sebii mortem,antequamlitteriscleri advocarentur, 


H Nas. pag. 310 et 342. 
(b 


Nas. ep. 21. 


(à Ordi 


LVI 


PROLEGOMENA. 


Csesaream advolasse. Sed tamen nibil videntur hac Α Deum precetur, eique quinam uiagis idonei sint, 


in ze preter morem Cappadocie fecisse. Idem fe- 
cerunt anno 373, cum falsus de Basilii morte ru- 
mor allatus esset, ut perspicimus ex epistola 141, 
n. 2. Nemo sane dixerit tunc eos litteris cleri vo- 
catos foisse. 

Curidem mortuo Eusebio credam evenisse, pr-e- 
ter testimonium Gregorii Nazianzeni,quo jam usus 
sum, aliud rationis momentum suppeditant litter.e 
Gregorii episcopi ad eosdem episcopos. Hi enim 
Gregorium Cresaream advocarunt (a),sed tam per- 
functorie, ut nee adesse illum oportere significa - 
rent, nec qua de re, aut quo tempore. Perinole- 
stum id fuit optimo seni : at. profecto molestum 
esse non debuisset, si jam illum, itidem ut alios 


judicandum relinquat. Non modo sibi videtur Gre- 
gorius bac lege non obstringi, sed etiam Ecclesise 
Ceesariensi ac episcopis minari non dubitat, se non 
adfuturum,nec participem eorum consilii futorum, 
si sua non vincat sententia, si quem alium Basilio 
praeferant. Huic autem agendi rationi non modo 
venia debetur, sed etiam laus maxima, eique pal- 
mam det Gregorius filius (d) inter cetera patris 
preclare facta. Nam cum omnium de Basilii virtu- 
tibus judicia consentirent, ac luce clarius esset ne - 
minem alium sine summo legum ecclesiasticarum 
conlemptu eligi posse ; Gregorius eo tam acriter 
defendendo nec jura nec libertatem suffragiorum 
altentabat, sed potius a factionibus el preposteris 


episcopos, de more clerus invitasset. Tunc enim g studiis ad ecclesiastice utilitatis cogitationem 


necesse non fuisset, αἱ cleri litteris addit» episco- 
porum littere singula accurate persequerentur. 
II. Cum preevideret venerandus senex, id quo 
usu evenit, varia hominum studia in eligendo epi 
scopo fatura, declaret (b) episcopis neminem se ha 
bere, quem Basilio preferre possit, viro et vitze 
sanctitate et doctrine prestantia longe super alios 
omnes eminenti : nee illius corporis debilitatein 
obstare debere; cum episcopus queratur, non 
athleta, ac preterea Dei virtus in ejusmodi infir 
mitate eluceat.Promittit se adfuturum, si hoc suf 
fragium recipiant,ac operam eis daturum vel spi 
ritu vel corpore: sin autem certis conditionibu: 
via capessenda sit, ac factiones contra squilateii 


omnium animos revocabat. 

Has patris litteras indicatGregorius (e),cum ait: 
Litteras scribebat, monebat, populum conciliabat. 
sacerdotes, cum alios, tum eos qui altaris. xunt, 
obtestabatur, decernebut, ordinabat etiam absens, 
canitiei sug hoc dabut, ut apud alienos, tanquam 
apud suos auctoritate uteretur. Quibus ex verbis 
colligi possit non duas tantuma sancto sene, sed 
plures alias Ecclesie Cosariensi scriptas fuisse. 
Videbatur hanc ab eo sollieitadinemposcere hujus 
Ecclesise status. Erat enim magna animorum dis- 
sensio. Basilium omnibus preferebantselectissima 
et purissima pars populi, universus clerus et as» 
cet» : sed invidebantetoppugnabant magistratus, 


conflentur, gavisurum se quod fuerit contemptus. C ac infima plebis perditissimi quique cum magistra- 


Honorifice invitatus ab Ecclesia Cisariensi Gre 
gorius (c) demonstrat Cesariensibus, quanti sit 
momenti electio episcopi, cum in omnibusEcclesiis, 
tum maxime in Casariensi aliarum Ecclesiarum 
matre Summum significat veniendi ad,eos deside- 
rium, si per morbum et senium liceat;sed interim 
declarat ex viris principatu aignis, quos inEcclesia 
Casariensi plures esse non inficiatur, neminem 
Basilio przferri debere ; eumque coram Deo teste 
asseverat et vita» et doctrines sanctitate vel solum, 
vel omnium maxime aptum esse,qui Ecclesiam his 
molestissimis temporibus gubernet. Atque bec 
scribit clero et monachis, etbonoralis ac curie et 
universe plebi. Si sibi assentiantur, atque hzc 
vicerit sententia, pollicetur se adfuturum spiritu, 
jamque in antecessum manus imponere: sin aliud 
quidpiam illis placeat, ac sodalitia el cognationes 
vigeant, aut promiscua turba parum loci legibus 
ecclesiasticis relinquat, participen se eorum con- 
sili non futurum. 

Non putavit Gregorius observandum esse hoc 
loco,quod Basilius utilius ac satius esse docet in 
epist.290, ut dicto testimoniu studia vitenlur, nec 
quisquam. contendat, ut sua vincat sententia, sed 


(u) Nas. ep. 93. 
(d lbid. 
*) Ep. 22. 


tibus conjuncli, et, quod inimicis religionis jo- 
candi materiam dabat, ipsi etiam episcopi. 

Erat sane metuendum, ne Ariani, qui anno 365 
Ecclesi: Cosariensi insidias struxerant, dissensio- 
nibus laborantem occuparent et everterent.Quare 
Gregorius cum nondum adesse posset,ac presidio 
non mediocri tempus egere intelligeret (f), ma- 
gnum ex Oriente lumen accersit, S. Eusebium Sa- 
mosatlenum, missis per Eustathium diaconum 
literis, in. quibus demonstrat quanto versetur in 
periculo Cesariensis Ecclesia,rogatque ut illius ve- 
niat auxilio, ac exantlatis pro Ecclesia laboribus 
hunc etiam adjiciat. Ceterum habere se prs oculis 
virum, i»si Eusebio non ignotum,quem si obtinere 


0 possumus, inquit, scio acquisituros nos magnam 


apud Deum fiduciam, atque im populum, qui nos 
advocavit, bene[icium mazimum collaturos. Hor- 
latur ut ruptis omnibus moris incommoda hietnis 
antevertat. Hanc epistolam, qus inter Dasilianas 
reperitur, nemo jam fere esl, qui Gregorio resti - 
tuendam non fateatur. 

Accurrit sanctus martyr in Cappadociam; idque 
cerlo scimns ex epistola 48 Basilii, el ex testimo- 
nio Gregorii (g), qui Spiritum sanctum ab exteris 


(Basi 41 
. ep. 47. 
(g) Or. 20. 





VITA 5. BASILII. -Lxm 


regionibus viros pietate claros et zelo flagrantes ad A conflasse, sod jam antea confiatum conürmasee. 
ongendum Basilium excitassetestatur.Non dubium — Nonergo interfuerant ordinationi, nec Basilio ma- 
est quin tanti fidei defensoris presentia lucem red- nus imposuerant, nec cum eo communicaverant. 
diderit Ecclesi; Cxsariensi,et multos ex curia, 40 Pondus addit huic sententie eorum Cesarea ante 
lorte etiam ex ipsis episcopis ad saniorem senten- Eusebium discessio. Cur enim Eusebius, cui lon- 
tiam adduxerit. Nam testatur Gregorius (u) Spiri- gum iter peragendum erat,serius tamen quam isti 
tum sanetur: abunde vicisse. Sed tamen illius mo- — discessit, nisi quia sese proruperunt, stalim ac 
aitis et horiatibus plures episcopi non videntur *victosse esse viderunt? Illud etiam argumento est, 
cessisse. Nan: cum eorum numero,qui episcopum — insigne aliquid hos episcopos fecisse, quod hujus 
proclamaturi erant, unus deessei ad canonicam dissensionis tote civitates et populi participes fue- 
electionem, Naziapzi episcopus (b) non solum se-  runt,ejusque fama ad remotas provincias pervenit, 
Dectute, sed etiam morbo (íractus, animamque ul postea videbimus.Non opus est verbis refellere 
agens, iter aggredi non dubitavit, ut calculo suo Baronii (ο) sententiam, qui Basilii adversarios 
electionem juvaret. Colligit Tillemontius ex hf$ fuisse existiinat, non eos quos diximus episcopos, 
verbis Gregorii necessaria fuisse ad canonicam sed praesidem Cappadocio,et alios huic proximes 
electionem majoris partis episcoporum suffragia & Cesareac agentes,el civitatem susdeque miscentes, 
Quod quidem eo diligentius servandum eratinele- ut i& gratiam Ariani imperaloris alius crearetur 
ctione Basilii, quod non solum plures episcopi in- episcopus. 
tercedebant, sed etiam adjuncios secum habebant IV. Quo Basilius anno ordinatus fuerit,non una 
magistratus οἱ perditissimos quosque cives. est criticorum sententia : Baronius et Bollandus 
Proficiscente patre scripsit Gregorius (c) ad S. anno 369 ordinatum fuisse contendunt; anno 370, 
Eusebiuro, cujus zelum et sudores laudat et gra-  Petavius el Tillemontius. Nihil moror Pagium qui 
tam Deo libertatem ; eique acceptum refert quod ordinationem differt usque ad annum 371 ; hsec 
patris senectus renovata fuerit : unde etiam rem — enim opinio stare non potest. Ex duabus autem 
ex sententia successuram sperat: veniam petit, aliis sententiis longe potior videlur ea quam de- 
quod non accurrat ad ejus complexumlinguis im- — fendit Tillemontius. 
proborum cedens; sed paulo post venturum se pro. 1^ Pendet ordinationis annus ex morlis anne. 
mittit, quod tamen perfecisse non videtur. Vicit Constat enim Basilium praefuisse (f) octo annos 
abunde Spiritus sanctus per Eusebium el Grego- — Ecclesie Cesariensi et (g) nonum incepisse. Non 
rium,qui cum vehiculo, tanquam mortuus feretro, minus cerium et exploratum est quod testatur 
impositus fu:sset, ex labore vires (raxit; et cum | Gregorius Nyssenus (h), novem aut decem poet 
rem egregie aministrasset, ac dimicasset, Basi- ΄ Basilii mortem mensibus,concilium Antiochise ba- 
liumque in !hrono cellocasset, firmus ac valens bitum fuisse, sedala persecutione. Quare cum Ba- 
domum rediit, oculos erectos habens a manuum  silius obierit Calendis Januarii, id quod a nemine 
impositione et unctione, atque eliam ab illius qui  negatus,ac proinde hoc concilium,quod novem aut 
ungebatur capite roboratus. decem mensibus post ejus mortem habitum est,non 
III. Invidorum Basilii mirum in modum furor potuerit nisi Septembri aut Octobri mense cele- 
exarsit, ubi conatus suos in ventum effusos vide- Ὀσαγί ; ut de concilio, ita de Basilii ordinatione. ei 
runt : plagarum, quas sibi bac electione videban- morte statuemus.Si concilium referamusad annum 
tur accepisse,iguominiam ferrenon potuerunt. [ta- | 3:8,paulo post mortem Valentis qui die 9 Augusti 
que Don solum conviciis Gregorium episcopum et periit; mo's Basilii ad anni 378 initium, ordinalio 
maledictis vcxaverunt,sed etiam o:dinationiinter- ad annum 369 referenda. Si concilium differatur 
esse, et cum Basilio communicare noluerunt. De ad annum 379, ordinatio et mors Basilii pariter 
factis patri conviciis non silet Gregorius (d), ulle- unoannv seriuscollocandee. Quod speciat ad.conci- 
rum autem facinus przlermittit. Sed illud nou ob- lium, egregie probat Tillemontius episcopos 146 
scure perspicimus ex ep.48 ad Eusebium Samusa- (totidem enim huic concilio interfuisse palel ex 
tenum ubi Basilius sic loquitur : Nostri autem spe collectione Holstenii) non potuisse intra duos men- 
et exspectatione non exstitere meliores. Nam,cum — ses ex variis exsiliis Antiochiam convenire, cum 
statim post egressum [uum advenissent,multa qui- pre-ertim summa esset rerum in Oriente, trisus- 
dem tristia dixere, mulla eiiam fecere, ac tandem — sima clade accepta, perturbatio.Preeterea in eadem 
discesserunt, firmato nobis schisimale.Ex posiremis | collectione (ϱ) habemus nonnullas subscriptiones 
testimoni: verbis colligimus episcopos, dum Cesa- — episcoporum, inter quas legitur nomen Eulogii 
ream post egressum Eusebii veniunt,minime com- — Edesseni. AL is adbuc presbyter Antinoum relega- 
municasse cum Dasilio; nec tum primum schisma tus sub Valente,rediit Edessam pace reddita, teste 


(6) Naz. or. 20. If) Naz. carm. 65. 
b) Naz or. 19, 20. (g) Nyss. Vit. Macr. 
c) Naz. ep. 29. (^) Ibid. 

Or. 19. (i) Tom. 1, pag. 176. 


e) Ad an. 3170. o 


1πΠΙ PROLEGOMENA. 


Theodoreto (a),et Barse mortuo Ecclesiam Edesse- A interfuit; nam Gregorius Nazianzenus (f) morbum 
nam suscepit, ac ordinatus a S. Eusebio Samosa- suum excusat, cur una cum eo justa persolvere 
tensi fuisse ferebatur. His adde reditum confesso- Basilio non possit. Sedata ergo erat persecutio, 
rum a plerisque historicis Gratiano acceptum re- alioqui non ausus esset Gregorius Nyssenus ma- 
ferri.Revocatos a Valente dicunt Rofinus et Hiero- gn: civitati wullum suum ostendere ; ac proinde 
nymus.Sed, siid concessit Valens, perpaucisante — Valenti superfuit Basilius. 
mortem mensibus concessit,nec proinde salisspa- —— Sumit etiam Tillemontius argumenti loco, quod 
lji fuit, ut concilium extot locis uno aut altero post ait Gregorius (g) se Constantinopolim profectum 
ipsius mortem mense cogeretur. esse, non prater fortis illiusveritatis propugnato- 
2o Multe res gest» Basilii, quarum seriem dein-  rís,quique nihil unquam aliud nisi piam et salu- 
ceps texemus, inprimis persecutio, quam anno arem orbi universo doctrinum spiravit, volunta- 
314 et 372 sustinuit,necessitatem afferuntordina- (em animique sententiam. Quamvis huc accedat 
lionis in annum 370 conferende, Nondum enim  Theophanis auctoritas, vereor tamen ut satis fir- 
duos episcopatus annos emeruerat Basilius, cum tnum sit argumentum,quod ex Gregorii verbis de- 
Valens Gesaream venit.Nam insumpta episcopatus ducit Tillemontius.Non enim se Basilii consilio hac 
inifia in recolligendis episcoporum Cappadocia ῃ in re usum esse dicit Gregorius, sed conjecturam 
animis: quod ubi ex senten!ia confecit, statim facit ex summo illius catholicae doctrine amore, 


aggressus est ad pacificationem Ecclesiarum, et 
tum cum mitteret Dorotheum in Occidentem, 
persecutionis terror denuntiatus. 

: Nec leve argumentum Tillemontio suppeditat 
ordinatio Demophili Constantinopolitani,quam Ba- 
silius in epistola (b) paucis mensibus post suam 
ipsius ordinationem scripta nuntiat Eusebio,si mi- 
nus ut recentissimam,saltem,ut nondum cognitam 
in Cappadocia, cum Eusebius in Syriam rediit. 
Quare utriusqueordinationis, Basilii et Demophili, 
idem fere tempus videtur fuisse. Porro Demophili 
ordinationem pertinere ad annum 370,inde patet, 
quod Eudoxius ejus decessor (c), qui hanc sedem 
invaserat anno 360, undecim annis impietatem 


cur ei non displicuerint suscepti ad liberandam 
Constantinopolim labores. 

Opinatus est Baronius Basilium die 14 Junii orJi- 
natum fuisse, et cum inter illius ordinationem et 
Eusebii decessoris mortem aliquid effluxerit tem- 
poris,mortem Eusebii rejicit in annum: praceden- 
tem.Sed,si obiisset kusebius anno precedenti, vix 
serius Septembri obiisse ; siquidem Gregorius 
Nazianzenus Eusebium Samosalensem invitans ad 
electionem, hortatur ut hiemis incommoda ante- 
vertat. At nimium esset inlervallum a mense 
Septembri usque ad diein 14 Junii. Eadem ratione 
probatur ordinationem die 14 Junii factam non 
fuisse. Quomodo enim uno saltem mense ante hoc 


suam exercuit,ac Valentiniano tertium et Valente C lempus hiemis incommoda metuisset Gregorius ? 


tertium consulibus obiit. 

His rationum momentis nonnulla alia addit Til- 
lemontius. Narrat Hieronymus in libro De scripto- 
ribus ecclesiasticis Basilium obiisse sub Gratiano : 
quod quidem intelligi non potest, nisi de inter- 
jecto inter Valentis mortem et Theodosii electio- 
nem tempore. 

Objici posset quod ait in eodem libro Hierony- 
mus sanctum Ephrem sub Valente mortuum esse. 
Nam, cum exstetsancti Ephrem oratio de laudibus 
Basilii,ipsius etiam Basilii mors sub eodem impe- 
ratore ac proinde ad initium anni 378 essel refe- 
renda.Sed in hac oratione tanta est S. Ephrem de 
Valente loquendi libertas,ut eum huic superfuisse 
imperatori merito existimet Tillemontius.Testatur 
Theodoretus (d) Arintheum interfuisse his que 
Trajanus liberrime dixit Valenti,cum is Constan- 
tinopoli versaretur anno 378. Tunc ergo nondum 
obierat Basilius (e), qui mortui Arinthai uxorem 
litteris suis consolatus est. 

In Gregorium Nyssenum precipue exarsit perse- 
cutio,qui e manibus militum elapsus,latebras per- 
sequi coactus est. Idem tameu exsequiis Basilii 


a) Hist. lib. iv, c. 18. 
b) Ep. 68 


) Ep. 68. 
c Socrat. lib. iv, ο. 14; Sozom. lib. «i, c. 13. 
Lib. iv, c. 


Quamvis autem in Martyrologiis Usuardi et Adonis 
dies festus Basilii ad Junii decimum quartum diem 
ponatur; non tamen eum duo illi scriptores hac die 
ordinatum dicunt, longeque probabilius est honc 
diem festum, qui Calendis Januarii celebrari non 
poterat, idcirco in Junium mensem rejectum fuisse. 
Quare multo commodius Eusebium circa mensem 
Junium obiisse existimat Tillemontius, Basilium - 
autem mense Septembri ordinatui fuisse. Atque 
haud scio an eliam aptius differelur usque ad nien- 
sem Oclobrem ordinatio, ad quam invitans Eu- 
sebium Gregorius metuebat, ne illi incommoda 
hiemis subeunda essent,nisi mature proficisceretur. 
Aliud cause esse non puto cur Gregorius Nazian- 
zenus octo tantum annos Basilii episcopatus nume- 
ret, nisi quia, cum sero ordinatus fuerit anno 370, 
pau-oru: mensium habita ratio non fuit. Hinc 
etiam Basilius, quamvis mult: gravesquesubessent 
caust Eusebio post ordinationem scribendi, sero 
lamen id fecit, eo quod Cappadoces ad ejusmodi 
itinera bieme subeunda tardiores essent. Objici 
posset Eudoxium circa mensem Maium obiisse anno 
970, nec tamen de illius successore quidquam alla- 


e) Ep. 269. 
) Nas. ep. 37. 
ϱ) Or. 20. 


VITA 8. BASILIT. HX 


tum esse in Cappadociam ante reditum Eusebii, 4 pit (j) Supererant etiamin Cappadocia etlinici non 
quem Basilius (a) certiorem hujus rei facit. Sed, pauci. Nam per omnes fere agros sparsi erant Ma- 
ut observat Tillemontius,quamvis Eudoxius mense  gussi, gens superstitiosa olim ad hanc regionem 
Maio videatur obiisse, fieri potuit ut Ecclesia Con-  incolendam Babylone adducta. 

slantinopolitana non statim Demophilo traderetur, —— S. Gregorius Nyssenus (k) ab itinere Hierosoly- 


mora aliqua ambitiosis illius consiliis obstante. —— mitano Cappadoces hac maxime ratione dehorta- 
CAPUT XIV. tur, quod, si Dei praestantiam ex iis quse conspi- 
|. Ceseriensium fidei studia. M. Jus ezarchi- ciuntur conjicere liceat, multo magis in Cappadocia 


cum Caesariensis, Ecclesia probetur. Ill. Post di- Λος, quam aliisin locis videatur habitare. lbi 
μα PP TY δα pobdoiidpr debretum enim plurima esse altaria, per que nomen Dei cele- 
secunda synodi genera-is explicatur. bratur, ac pene plura quam in toto orbe terrarum. 
I. Paucis describendus esl Ciesariensis Ecclesie — Inest sane his verbis magna exaggeratio;sed tamen 
slatus, ut perspiciatur quam molestum Basilio perspici ex illis potest quz ad Dei cultum perti- 
fuerit, qui secreta vitie semitam in deliciis habe-  nent,plurimum in Cappadocia splendoris habuisse. 
bat, in lanta Ince collocari (b). Clarior erat Ceesa- — Necessaria sane erat religio Christiana ad emen- 
rea calboliez fidei studio, quam erectis olim ob p dandos Cappadocum mores, qui inter pessimos 
fusos hostes (ropzis,aut opportuno tum ad hiemem — homines numerari solebant. Inde fiebat ut qui aut 
lum ad zstatem situ, aut quod virorum ferax esset, — Christiani non erant,aut in Christiana religione ve- 
εἰ alendis pecoribus idouea, ac omnes sub sole terem hominein servabant ()), omnibus vitiorum 
urbes equorum gregibus superaret. Nulla alia civi- maculis notarentur, ex quo interdum nat& S. Ba- 
tassub Juliano religionem acrius defendit.Ait Gre- silio ingemisceni causes. 
gorius Theologi pater (c) hanc Ecclesiam omnium 1l Nulla deerant Cesarese magnarum urbium 
pene Ecclesiarum matrem et antiquitus fuisse, ac ornamenta(m); sed magnumimprimisdecus Eccle- 
nunc eliam esse el censeri, ac iti eatn alias Kccle- — sie Ciesariensiafferebat latissime pertinensjurisdi- 
sias, veluti circulum centro circumscriptum,oculos ctio Quot enim provincie ducibus et vicariis Pon- 
conjicere,non solum propter fidei integritatemjam — tice parebant, totidem Caesariensis episcopi curis 
olim omnium fama pradicatam, sed etiam ob οοη- commisse fuerunt. Certe Armenia, que una erat 
cordiam manifesto Dei beneficio concessam. Hujus ος illis provinciis, Basilio, veluti cuidam exarcho 
fidei el concordis preclarissimum specimen vidi- parebat Nam anno 872 mandatum accepit Basi- 
mus, cum Valens, ejusque comiltatus,nefarii here — lius (1) ab imperatore,ut episcopos huic provincie 
lii, inanem in oppugnanda Cesarea conatuum ς daret. Adjunctusest ei socius Theodotus provincia 
suorum exitum plorarunt. Fidei fervor, teste Gre-  rmetropolitanus. ls Basilio ob illius cam Eustathio 
gorio Nazianzeno (d), sepe populum Cesariensem conjunctionem succensebat, nec ei operam suam 
in electionibus episcoporum ad contentionesetdi- tradere voluit. Nonidcirco animum despondit Basi- 
micaliones arripiebat. Nunquam apud eos inter- lius, sed quidquid in ipso situm fuit, diligeuter 
missa fidei Nicens predicatio, ut discimusexipso  exseculus est: pacem composuit inter episcopos 
Basilio (e). Non. solum Caesarea, sed toto etiam — Armenis, eorum in nonnullis rebus negligentiam 
Cappadocia incendium illud, quod totum Orientem — reprehendit, et de iis sanandis, que indifferenter 
vastaverat, saltem usque ad annum 375 eflugit, αἱ in Armenia peccabantur, regulas praescripsit. Co- 
perspicimus ex pluribus Basilii epistolis (f). Quin  gnovit etiam de illatis Cyrillo episcopo criminibus, 
eliam (g) Cappadocise episcopi erant veluti scopuli ac Satalensi Ecclesi& episcopum dedit.Immerito 
quidam in mari prominentes,ac furorem hzretico- sane ejusmodi munus Basilio coin missum dicere- 
rum fluctuuni excipientes, qui dum frangerentur (αι, non ut dignitatis illius el jurisdictionis ratio 
cirea Cappadociam. ea qui» retro sunt non allue- — haberetur, sed propter sanctitatis et doctring fa- 
bant Si qui interdum episcopi prave sentirent, mam.Nequeenim ejusmodi nominibus devinciri so- 
populorum. metu errorem premere cogebantur. lebat gratia Valentis;ac preterea detraxisset eares 
Testatur enim Gregorius Naziauzenus(^) nonnullos de jure Theodoti, qui przeclaram labuissel causam 
episcopos cum Basilio in fidei negotio minimecon- missi faciendi Basilii, nec tamen aliam protulit pre 
sensisse, nisi quantum eos populi consentire coge- ter illius cum Eustathio conjunctionem. Neque 
bant, Sed, si Arianis aditus in Cappadociam non etiam crediderim Basilium,quaerat in observandis 
patuit, an'iquze haereses nondum in hac regione canonibus religione, libenter ejusmodi munia ob- 
erant exstincla(i). Nam ex Encratitarum secta duos | iturum fuisse in aliena provincia, repugnante ac 
episcopos Basilius in Ecclesiam redeuntes susce- operam suam denegante provincie metropolitano. 


(a) £p. 48. (^) Or. 20. 

(b) Basil. hom. in Gord. tom. II, p. 142, n. 2. (i) Ep. 188, can. 1. 

(e) Naz. ep. 22. Hu Ep. 258, u. 4. 

(d) Or. 19. (k) Tom. ΠΠ. E 

(e) Ep. 140, n. 9. (I) Ep. 119. .. 

ή . 65 et 229, (m) Ép. 76 ote 
) i. 208, n. 1. (n) Ep. 99. toe 





αχ 


PROLEGOMENA. 


Anno 373, Faustus quidam ex Armenia venit ad A ad se querelas'ea dere detulisset. Respondet Basi - 


-Basilinm eum litteris viri potentis, que ut iste or- 
dinaretur episcopus petebant.Btejecit eum Basilius 
quia litteris et testimoniis episcoporum Αγπιθηΐ 
munitus non erat. Sed iste confugit ad Anthimum 
Tyanensem,secunds Cappadocic metropolitanum, 
qui,libenter occasionem arripiens vindicandz sibi 
jurisdictionis, Faustum ordinavit. Permoleste id 
tulit Basilius (a), ac pluribus in epistolis contem. 
ptum se a Fausto, et factam sibi injuriam ab An- 
thimoqueritur.Injuste prorsus etabsurde querelz, 
si nulla erat in Ármemiam episcopi Caesariensis 
jurisdictio. Quinetiam huic rei, que totam Arme- 
niam perturbaverat, remedium aliquod Basilius pro 
summa sua cheritate afferre voluit, et ad Peeme- 


nium scripsit, ut. certiorem se faceret utrum res g 


&anari necne posset : quod quidem illius auctorita- 
tem et jura confirmat. 

Anno 35, mortno Theodoto,cum periculum es- 
set, ne Ariani hanc Ecclesiam occuparent, Poeme- 
nius Satalensis episcopus,celeriter anteveniendum 
ratus,inito cum collegis consilio, Euphronium Co- 
loniensem in hanc sedem transtulit. Accessit ad 
hoc consilium auctoritas Basilii, ut ex pluribus lit. 
teris (b) ea de re scriptis perspicitur : suas ad il- 
lum querelas detulerunt Colonienses, quos huma- 
nissimis litteris consolatus est, spemque attulit se 
ad eos venturum, ac daturum operam ut illis 
satisfieret. 

Basilii in ipsum Pontum exerchica auctoritas 
preclarissimo argumento firmaretur, si verum es- 
set quod ait. Gothofredus (c), Ponti episcopos ab 
eo convocatos (dj de more ad synodum fuisse.Sed 
eos ad synodum minime vocat : hortatur tantum, ut 
intermissam obeunde celebritatis S. Eupsychii 
consuetudinem tandem aliquando resumaut.Quan- 
quam hac ipsa consuetudo videtur observationem 
et reverentiam in Ecclesiam Cesariensem, ut in 
communem matrem, habuisse. Sed certius nobis 
rationis momentum suppeditat Atarbius, Neocze- 
sarem,ut multis conjicimus indiciis, episcopus. Is 
cum Basilium media in Ecclesia acerrimis male- 
dictis laceresset, ac preterea Sabelliani erroris 
accusaretur ; scribit ad eum Basilius (e), ut Czesa- 
ream veniat, et de illatis criminibus respondeat. 


lius se acceptam injuriam silentio pertulisse,pro- 
ptera quod ejusimodi molestiis assueto nihil novi 
aut inexspectati accidere videalur ; ceterum spem 
sibi affulgere, Marcellianos a se in Ecclesiam zquis 
conditionibus adductum iri. Hec discimus ex epist. 
266.Ilis addere possumus quod Sozomenus (f) nar- 
rat, Gerontium Nicomediensem episcopum ab Hel - 
ladio Cesariensi ordinatum fuisse. Adde etiam te- 
stimonium Gregorii Nazianzeni (g), qui quinqua- 
ginta sub Basilio chorepiscopos numerat, id est, 
episcopos ,ut probavimus in Notis ad epistolam 53. 
Conceptis verbis Sozomenus (Ah) Pontice diccesi 
aliribuit quidquid a Bithynis ad Armenios per- 
tinet. 

III. Quinetiam postquam Cappadocia in duas 
provincias divisa fuit, episcopus Caesariensis aini- 
sit quidem metropolitana jura in secundam Cappa- 
dociam, sed exarchica retinuit. Nam Ecclesia Na- 
zianzena, quz metropoli Tyanensi attributa fuit, 
non idcirco desiit exarchicam auctoritatem in epi- 
scopis Ciesariensibus revereri. Id colligimus ex 
epist. 54 Gregorii Nazianzeni, qui cum sustineudis 
episcopalibus muniis imparem se viderel ob sum- 
manm corporis debilitatem,He:ladiuin Ceesariensem 
orat,ut senium suum, dando Ecclesie Nazianzena 
episcopo,consoletur. Baronio dubium minime vide- 
tur, quin hec epistola ad Helladium Czesariensem 
scripta sit : sed inde concludit nondum episcopum 
Tyanensem metropolitano jure in secunda Cappa- 
docia politum esse,cum hac scriberet Gregorius 


' Merito displicet hiec opinio Tillemontio ; ac alium 


Cesariensi Helladium intelligit,unum aliquem vi- 
delicet ex episcopis secund& Cappadocis. Sed uter- 
que minus animadvertit, exarchicura jus episcopo 
Ciesariensi ablatum non fuisse in secunda Cappado- 
cia;necnecesse estaut alium Casariensi Helladium 
cum Tillemontio suspicari,aut Nazianzum nondum 
T yanis attributuin cum Baronio conjicere. Facile 
enim intelligitur curam Ecclesiz jamdudum episco 

po vidue et ab hereticis turbatze, qualis tnnc erat 
Ecclesia Nazianzena, przecipue quidem ct proxime 
ad metropolitanum spectasse, sed tamen aliquam 
hujus sollicitudinis partem ad exarchum rediisse. 
Certe dubium essé noa potest. quin se Helladius 


Ipsa etiam Galatia auctoritatem Ecclesi» Csra- D Caesariensis in hoc negolium interposuerit. Eum 


riensis reverita. Marcelli discipuli cum petiissent a 
Basilio, ut in Ecclesiam reciperentur, nec statim 
impetrassent quod volebant, quia res magni mo- 
menti erat, ac magne deliberationis ; confugerunt 
ad confessores /Egyptios in Palestina exsules,et ab 
eis in communionem recepti sunt. Petrus Alexan 
drinus,qui Rome versabatur,factam Basilio doluit 
injuriam,seque mirari Basilio significavit, quod non 


n Epist. 120, 121, 122. 

(b) Ep. 227, 228, 239, 330. 

(c) Cod. Theod. tom. VI, p. 13. 
) Ep. 952. 

e) Ep. 126. 


enim nomipalim incusat Gregorius in epist. 225, 
quod obstet ordinalioni episcepi in Ecclesia Nazian - 
zena ; idque non spiritali consilio,sed contentionis 
studio, nec ad canonum defensiune:n, sed ad iram 
explendam. Neque etiam Basilius Helladii deces- 
sor curam abjecit Ecclesie Nazianzenz. Cum ve- 
nissel Nazianzum, ut mortu^ Theulugi patri justa 
persolveret, rogat eum Gregorius (1), ut gregein 


(f) Lib. vni, c. 6. 
(g) Carm. 1. 

d Lib vit, c. 9. 
(4) Or. 19. 


VITA S. BASILII. 


LXI 


Nazianzenum consoletur, curam ei suam ac du- A cesis patriarchatum obtinuisse,et una cum illo Ba- 


ctum promittendo : Ἡμᾶς μὲν οὕτω παραμυθήσῃ᾽ 
t^v ποίµνην δὲ πῶς; πρῶτον μὲν, τὴν σὴν ὑποσχό- 
µενος ἐπιστασίαν καὶ ἡγεμονίαν, οὗ πᾶσι καλὸν ὑπὸ 
τὰς πτέρυγας ἀναπαύεσθαι, καὶ οὗ διψῶμεν τῆς 
φωνῆς μᾶλλον, 5 πηγῆς τῆς καθαρωτάτης, ol δίψει 
κάµνοντες.Αο 808 quidem ad hunc modum consola- 
beris : quoniam autem pacto gregem? Primum si 
curam (uam et ductum tuum (hor est ejus viri,sub 
cujus pennisrequiescere omnibuspulchrum ac pro- 
clurum est,et cujus vocem magissi(imus quam pu- 
rissimos fontes, ii,qui siti laborant)non defuturum 
pollicearis.Redeunti e Ponto anno 375,cum nun- 
tiata esset repentina Gregorii discessio, videtur id 
moleste tulisse, seque, ob hunc inopinatum even- 
tum (a),necesse habiturum putabat Nazianzum pro- 
ficisci. Porro non alia esse potuil hujus itineris 
suscipiendi causa, nisi ut Ecclesie Nazianzenz 
provideret. 

IV. Frustra objicitur Cesariensem episcopum 
sedi Constantinopolitanz: subjectum fuisse a con- 
cilio Chalcedonensi.Qvuineliam ante hoc concilium 
episcopi Constantinopolitaui jurisdictionem suam 
in Asiz et Pontice diceceses extenderunt : cujus 
quidem rei multa exstant exempla in Asis dicce- 
si;illud autem in Pontica insigne,quod (0), mortuo 
Firmo Cxsariensiepiscopo, G:sarienses a S. Proclo 
Constantinopolitano episcopum petierunt, isque 
Thalassium leegitetordinavit.Frustra,inquam, hac 
objiciantur.Nam ex hisquidem recte colligitur epis- 
copos Czesarienses et Ephesinos non tantze aucto- 
ritatis fuisse, quantae Ántiochenos et Alexandri- 
nos, ut eorum jura immensam episceporum Cons- 
tantinopolitanorum potestatem effugerent. At haec 
jura nunquam eos habuisse, immerito prorsus col- 
ligatur. 

Sed qui exarchicum jus Cesariensi episcopo 
denegant,decreto synodi ecumenicz secunda ni- 
tuntur, quz canone 2 Ponticam diccesim non uni 
exarcho altribuit, αἱ /Egyptum episcopo Alexan- 
drize,sed sancit ut Asianc diaceseos episcopi Asia- 
nam tanium gubernent,nec non et Pontice diace: 
8e0s ea tantum qua ad Ροπ/έραπι diacesim perti- 
nent : Thracic ea tantumqua Thracio sunt,admi- 
nistrent.Favet huic sententie Socrates, qui Hella- 
dio, Gregorio Nysseno et Otreio non extraordina- 


rium aliquod munus a synodo commissum fuissc, D 


sed jurisdictionem in Pontica dicecesi gubernanda 
traditam existimat, Ait enim(c)hanc synodum pa- 
tríarchas constituisse provinciaram facta divisio- 


ne. ita ut nullusepiscopus wlra propriam digcesim - 


alienas Ecclesias invaderet. ld enim anteapropter 
persecutionem promiscue factum fuerat. Ac Necta- 
rium quidem regiam urbem et Thracia provincias 
sortitum esse: Helladium vero quiCasareo Cappa- 
acia post Basilium eral episcopus, Pontica dice- 


a) Ep. 117. 
1o) Socrat. lib. vit, c. 48. 


8Vlii fratrem Gregovium episcopum | Nyssa, et 

Otreium episcopum Melitina in Armenia, etc. 
Sed hzc tanti esse non debent, utde rationum 

momentis, quas ad juridictionem Ecclesi: Ceesa- 

riensis attulimus, quidquam detrahant: 1* Minime 
mirum, si synodus Constantinopolitana sancit ut 

AEgyptum episcopus Alexandrinus regat, de epis- 

copis autem Ephesinis et Cxesariensibus idem no- 

minatim non statuit. Ratio discriminis in promp- 
to.Multo major erat auctoritas episcopi Alexandri- 
ni in Egypto, quam episcoporum Ephesinorum et 

Cesariensum in diccesibus Asia et Pontico, in 

quibus metropolitanorum auctoritasjurisdictionem 

exarchi arctius coercebat : quodin Egypto factum 
fuisse non videlur. lbi enim vix ulli videntur ex- 
stitisse metropolitani.2* Propositum non erat syno- 
do in hoc secundo canone de variis in unaqua- 
que diocesi dignitatum gradibus statuere:sed pro- 
hibere ne in alienas dicceses quisquam sese ob- 
truderet.Cui quidem canoni non videntur occasio- 

nem dedisse ordinationes persecutionis tempore a 

S. Eusebio et aliis ejusmodi prastantissimis viris 

facts; sed potius illegitima Maximi per episcopos 

a Petro Alexandrino missos ordinatio. 
Quodjspectat ad Socratem; totus errat hoc loco, 

et cum secundo canone confundit aliud ejusdem 

synodi decretum, quze,ut tandem aliquando hzre- 
licisecernerenturacatholicis,contra quedam com- 
munionis instituit in singulis diccesibus, et spe- 
ctatissimos episcopos elegit, quibuscum qui com- 
municarent,eos pro catholicis haberi voluit, secus 
vero,si eorum carerent coinmunione. Ád decretum 

synodi accessit lex Theodosii, qua exstat lib. xvi 

Cod. Theod, tit. !. Sed neque hac lege, neque 

synodi decreto videtur ulla episcopis attributa juris- 

dictio. Nam Gregorius Nyssenus, qui parem sibiac 

Helladio Cesariensi honoris praerogativam asynodo 

delatam testatur, in quo positus fuerit ille honor 

statim exponit, dum ait (d) : μᾶλλον ài 1, φροντὶς 

Ὡς τῶν κοινῶν διορθώσεως ἐν τῷ τὸ ἴσον ἔχειν, Vel 

potius commissa nobis cur& communium erum 

emendandarum,ita ul inferiores Helladio non es- 
semus. Nihil ergo mutavit synodus in jurisdictio- 
ne ordinaria : sed auctoritatem extraordinariam 
ad cominunia Ecclesi: negotia nonnullis episcopis 
attribuit. 

CAPUT XV. 

I. Basilii cura et. sollicitudo in Ecclesia regen- 
da. M. Ei recens ordinato Gregorius adessenon 
potest. II. Scribit Dasilius ad sunctum Euse- 
bium.IV Ejusdem littere ad eos qui gratulandi 
causa scripserant. V. Calumnio ei ut nimium 
severo structe refelluntur. in epistolis 51, 52. 
VlI.Leges ab eo lnie in epist. 53, 54, 55. 
[.Evectus ad tantam sedem Basilius, antequam 

se in pacificationem Ecclesiarum interponeret,do- 


(à Lib. v, e. 8. 
d) Ep. ad Flav. 


altija 


LXII 


PROLEGOMENA. 


mesticis se finibus contraxit,ac primas episcopatus A tistes,qui in clerum sacerdotii presbyterorum fra- 


sui curas in componendis Ecclesic sug moribus ac 
recolligenda episcoporum Cappadocis gratiainsum- 
psit. Testatur Gregorius (a) episcopatum in Basilio 
non babuisse incrementa virtutum, sed operatio- 
nem latius patentem;quippe cum uberiorem mate- 
riam potestas suppeditaret. Quare ex iis*qua ab eo 
presbytero gesta narravimus, spectari potest quid 
episcopus gesserit.Enumerat Gregorius (b) precum 
descriptiones inter prssclara,Basilii presbyteri ins- 
tituta.quibus verbis videntur designari preces in 
sacrificio fieri solitze.Sed praterca ritum psallendi 
in Ecclesiam Ceesariensem induxit, quem sic ipse 
describit(c): De nocte siquidem, inquit, consurgit 
apud nos populus ad domum precalionis,et in labo- 


Irem evehit, suis num mysticis sacramentis conse- 
crans.Parvi refert, quod Basilius in epistolis 79 et 
216 quarum prima ad Eusthathium anno 371 exe- 
unte,altera a S.Meletium anno 375 scripta est, Pe- 
irum fratrem non appellat presbyterum. Inde col- 
colligi non potest nondum tunc Petrum in presby- 
teri gradu ministrasse. Etsi enim accuratus erat 
Basilius in ejusmodi titulis pro cujusque diguitate 
deferendis, id tameu legis instar servandum esse 
non ducebat in litteris, quas privatim ad intimos 
amicos scribebat. Hinc Gregorio Nysseno non alium 
quar fratris admodum reverendi titulum tribuit 
in epistola 60 ad communem patruum. Ánthimum 
Tyanensem reverendissimum fratrem appellat in 


re, in uffliclione ac jugibus lacrymis confitentes B epist. 58 ad fratrem Gregorium, non addito epis- 


Deo, landem a precatione surgentes,ad psalmodiam 
transeunt. Et nunc quidem induas partes divisi,al- 
ternis succinentes psallunt, ac simul et meditatio- 
nem Scripturarum inde corroborant, et animum 
attentum el cor evagationis expers sibi ipsi cumpa- 
rant.Postea rursus uni committentes, ul prior ca- 
nat,reliqui succinunt. Et sic posteaquam in psalmo- 
día varietate noctem traduxzere inlermislis preci- 
bus, die jam illucescente, omnes simul velut ex uno 
oreet uno corde psalmum confessionis Dominocon- 
cinunt,propria sibi unusquisque verbu penit ntio 
facientes Utrum hac presbyter instituerit an epis- 
copus, non facile statuerim:sed certc ab eo institu- 
ta esse probant exhibitze ei a Neocesariensibus mo- 
lestis propter illam,ut ipsi existimabant, novitatem, 
quam Basilius omnium Ecclesiarum institutis con- 
sonam esre demonstrat. lllad etiam sedulo providit 


copi titulo; nec aliter de Gregorio Nazianzono lo- 
quitur in epist. 98 ad S. Eusebium. Sed, cum Pe- 
trum Basilius (g) magnis de rebus suo et aliorum 
Cappadocia episcoporum nomine ad episcoposPon- 
ti mitteret, tunc eum (A), ut decebat, compresby- 
terum appellat.Non ascitus est in Ecclesiam Cae- 
sariensem Petrus, sed monasterio prifuit, quod 
Basilius ad [ridem fluvium funrdaverat, 

Narratur (1) etiam Evagrius Ponticus a S. Basi- 
lio lector ordinatus fuisse. Sed quam libenter Ba- 
silius magna virtutum Jumina altarium ministerio 
admoveret, demonstrat imprimis ordinatio in mo- 
nasterio peracta,qua apud sanctuin Dorotheum (j) 
sic refertur : "Ελεγέ τις τῶν Ὑερόντον, ὅτι ὁ ἅγιος 
Βασίλειος iv κοινοθίὠ παραθαλὼ, μετὰ τὴν πρέ- 
πουσἀν διδασκαλίαν λέγει τῷ ἡγουμένφ' 


"Εχεις 
ἄδελφὸν ὧδε ἔψοντα ὑποχοῆν; 'O δὲ λέγει αὐτῷ' Πάν- 


Basilius (d),ut Deus uon humanis verbis,sed oracu- — «sc δοῦλοί σου εἰσὶ, καὶ σπουδάζουσι σωθῆναι, δὲ- 
lisspiritus sancti in Ecclesia Ciesariensi placeretur. . σποτα. Tlziv λέχει αὐτῷ. "Έχεις iv ἀληθείφ τινὰ 

(e)Primordia illius episcopatus optimisad disci- ἔχοντα ὑπακοήν, 'O 5i ἤνεγκεν αὐτῷ ἕνα ἀἁδελφόν' 
plinam legibus insignia fuerunt.Quanta illius sol- καὶ ἐχρήσατο αὑτὸν εἷς τὸ ἄριστον ὑπηρέτην ὁ ἅγιος 
licitudo fuerit in eligendis altarium ministris, cum Βασίλειος, Μετὰ δὲ τὸ γεύσασθαι, ἔδωκεν αὐτῷ νί- 
ex litteris ad provincie sue episcopos,ad chorepi- Ψψασθαι καὶ λέγει αὐτῷ ὁ ἅγιος Βασίλειος. Δεῦρο, 
sCoposel ad Nectarium perspici potest,tum ex epi- κἀρὼ δώσω σοι νίφασθχι, 0 δὲ κατεδέξατο αὐτοῦ 
scopis quos e clero suo aliis Ecclesiis concessit. m; qiovzos τὸ ὕδωρ. Καὶ λέγει αὐτῷ ὅτι, "Όταν εἰσέρ- 
Nulla illum his in rebus humana cogitatio move- — «pat εἷς τὸ ἱερατεῖου, δευρο ἵνα ποιήσω σε διά- 
bat.Vir cetera in fratres et amicos lenissimus,ine- xovov, Kai τούτου yevouivos, ἐποίησεν αὐτὸν πρεσδύ- 
xorabilis erat,si quid eis oneris ad Ecclesise utilita- ttpov* xal ἔλαθον αὐτὸν μεθ’ ἑαυτοῦ εἷς τὸ ἐπισκοπετον, 
tein imponendum esset. Hinc uterque Gregorius | διὰ την ὑπᾶκοὴν αὐτοῦ. Commemoravit senum non- 
episcopi ab eo inviti οἱ reluctantes ordinati. Qua D nullus,quod sanctus Basiliuscum ad canobiwm ve. 


erat humilitate sanctus Petrus Basilii frater, isqui 
postea episcopus fuit Sebastenus, non dubium est 
quin cadem illi vis facta fuerit, cum eum pre:by- 
terum Basilius ordinavit: quod quidem in primor- 
diis episcopatus factum fuisse conjicitur ex his N ys- 
seni verbis (f): Tum insignis inter sanctos Basilius 
magna Cesoriensium Ecclesie declaratus est an- 


n rat. 20. 


/) i Mac? 


nissel.post convenientem doclrinum, dixerit pro- 
posito: Habesne hic fratrem qui obedientiz virtute 
ornatus sit? Respondit hegumenus: Domine,omnes 
servi tui sunt, et ad salutem consequendam αερί- 
rant .lterum dizit ei : Inveritate,estne tibi aliquis 
obedientia praeditus? At ille adducit ei anum ez 
fralribus,ususque est eo sanctus Basilius ministro 


Να rr 


πας 

1) Hist. Laus. ο. 86 

j) Doroth. c. 1, Cotel. Monum. Eccles. Grec. 
tom. I, Ρ. 403. 


VITA S. BASILII. 


LXI 


inter prandendum .Postquamautam comedisset.de- Α si Gregorium suum ad se potuisset allicere (e).Ne- 


diteifrater aquam ad lavandum. Tum dizitsanctus 
Basilius: Veni, ego quoque dubo tibi aquam abuen- 
dís manibus. Isvero passus est sibi abipso infundi 
aquam.Ait illi:Cum ingressus fuero insacrarium, 
accede,ut trefaciam diaconum.Quo peracto, in pre- 
sbyterum etiam ordinavit ; assumpsilque secum in 
episcopio, propter singularem ipsius obedientiam. 

Non modici,ut illis temporibus, erant Cesarien- 
sis Ecclesi reditus. Sed Basilius inter has opes 
pauperriimus, sua omnia pauperum esse ducebat. 
Sic illius paupertatem et austerum vivendi genus 
praedicat Gregorius (a), nempe tunicam unam, pal- 
liam unum, vigilias,obsonium, panem et salem, ut 
hacin episcopatu non intermissa, vel saltem non 


mo sane dubitabat,quin stalim Gregorius ad ami- 
cum letus accurreret,et cum eo honorem ac pote- 
statem partiretur. Sed Gregorius protinus quidem 
ad Basilium scripsit, ut suum ex ejus ordinatione 
gaudium significaret ; at desiderium illius videndi 
cohibuit, tum ut amici famz consuleret, nec quis- 
quam obtrectator eum studiosos sui colligere dicli- 
taret (erant enim multorum animi adhuc exulce- 
rati), tum eliam ne &e ipsein invidiam elarrogan- 
lise suspiciones conjiceret (f). His rationibus per- 
suadere Basilio conatur ne se statim accersat : 
neque enim se prorsus venturuin, nisi cum Deus 
jusserit, et eorum,qui Basilio insidiabantur et in- 
videbant, umbre preeterierint. 


mullum demitigata fuisse videantur. Certe Basilius g — Nondum victus his rationibus Basilius,contemni 
coram przefecto dicebat nihil prorsussibi esse,pre- se 8 Gregorio questus est. Querelis peracute re- 
ler laceros et detritos pannos,et paucos libros (b). spondit (g) Gregorius. Fatetursibi vitio dari posse, 
Sie viventi perfacile erat in pauperes prolixum esse quod Basilium non satis pro meritis admiretur, 
at liberalem. Quo in genere sic magnificentia et quippe cum Basilii eloquentia ad eum. digne lau- 
sumptu prodiit Basilius, ut ptochotrophium ab eo dandum opus sit ; at insaniam potius quam illius 
adificauum sovam civitatem appellet Gregorius(p. coutemptum objici debere. Caeterum, si idcirco 
360), qui Basilium non in sola civitate charitatem — incusetur, quod philosophari velit, petitut sibi hanc 
suam nobilitasse testatur, sed eam rureetinagris unam rei Basilii eloquentie preferre liceat di). 
bamanitstem ac munificentiam in pauperes iis Cessit tandem Basilius ot amici prudentiam judi- 
omnibus, qui populo praeerant, ut commune cer- Cio suo comprobavit. 
lamen proposuisse. Revera singuli chorepincopi ^ Gregoriiabsentiain lenierunt simulatis ainoris si- 
videntur ubum aliquod ptochotropbium sibi com-  gnificationibusEustaihii discipuli, quos Basilius ad 
missum babuisse.Ümnes enim chorepiscopos Ba- episcopatum evectus, per causam auxilii et amicae 
silius c) ad festum S. Eupsychii convocavit anno communionis perfidos speculatores ab Eustathio 
379, nt eorum ptochotrophia numerario commen- v, accepit, ut discimus ex epist. 223, n. 3 et 5.Horum 
daret, Summa illa charitas, qus Basilium paupe- duo nominantur in epistola 109, Basilius et So- 
ribus totum addicebat, aditum amnibus ad illius phronius. Primi opinata sanclilas ita Basiiium 
patrocinium et commendationem dabat, ut ex ceperat, ut eum vits sus preesidiuin esse duceret; 
plurimis epistolis perspicitur. allerum in epistola 105 filium suum appellat. 
Quamvis plerzque orationes Besilii,quse ad nos Uterque in dissimulan4o ita peritusartifex, ut cum 
pervenperunt,ante episcopatum pronuntiat» videan- eos domi suse haberet Basilius, uefariaeorum con- 
lur, nontamen credibile est Basilium de predican- silia ne subodoratus quidem sit, antequam ad 
di verbi studio quidquam in episcopatu remisisse, gravissimam ipsius contumeliam erumperent (i). 
cum praserlii. graviorem hujus rei necessitatem lil. Vix Basilium Cesarea episcopum adepta fue- 
imponerent et dignitatis accessio et haereticorum — rat,cam S. Meletii tertium exsilium Antiochia plo- 
improbitas et persecutionisviolentia. Non sola Cae- ravit, ut docet Tillemontius (j). Litteras ea de re 
sirea eloquio Basilii perfruebatur (d): assiduus lector attulit Basilio, quas ille non multo posl misit 
eral in pagis visitaudis, nec eum morbus, nisi pror- ad Eusebium Samosatensem, quamvis eum de iis, 
sus lecto affixisset, ah hoc officio deterrebat. Ni- quz Antiochise contigerant, certiorem factuin esse 
mium multa colligenda essent, si episcopatus Ba- D non dubilaret. Scribere Eusebio cupiebat slatim 
Sliiaccuratam imaginem depingere aggrederer.  pestejus reditum, sed moram attulit bajuli penuria, 


Sed quid de Ecclesia Ceesariensi, quid de aliis Ec- 
clesüs ei ut metropolitano, vel ut exarcho subjectis, 
qud denique de universa Ecclesia meritus sit, 
sMis exstabit ex iia quee deinceps narrabimus. 

Il. Magnum Basilius adjutorem habuisset, et ad 
secundas in omni ministerio ferendas aptissimum, 


(a) Or. 20. 
(^) Ibid , p. 349. 
E 142. 
p. 206. 
(e) Or. 90. 
Epist. 24. 


eo quodCappadoces ita hiemem exhorrescerent,ut 
ne prospicerequidem ex edibus auderent.Jam duos 
menses nivibus cooperli latitabant, cum tandem 
nactus est Basilius, qui Samosata proficisci aude- 
ret (k). Mittit, ut jam dixi, Eusebio allatas Anlio- 
chia litteras; nuatiatDemophilum jamdudum occu- 


i Epist. 10. 





LXIV 


PROLEGOMENA. 


pare sedem Constantinopolitanam, ac simulacro A invidiam Basilio, ut homini immoderato, crean- 


quodam pietatis οἱ rect» fldei perfecisse, ut οἱ 
dissidentes civitatis partes in unum coalescerent, 
et ex vicinis episcopis nonnulli eamdem conjunc- 
lionem amplecterentur. Narrat de achismate epis- 
coporum Cappadocie, utsupra vidimus ; invitat 
Eusebium, ut vere Cesariensem Ecclesiam invi- 
sat ; ait se melius solito non valere. 

Scripta est hec epistola anno 370 exeunte, vel 
ineunte 371. Credere malim anno 370 scriptam 
fuisse. Quod enim duos jam menses nivibus coo- 
perti Cappadoces dicuntur, id de mensibus non 
plenis οἱ exactis accipi potest. Praeterea hiems 
cito admodum in Cappadocia incipiebat. Non du- 
biuin autem quin clericorum aliquis hanc episto- 
lam detulerit. Sic enim sclitum scribereBasilium, 
sallem cum aliquem dataopera mittebat,ex ep. 108 
perspicimus. Quamvis autem unus tantum initio 
epistole designetur bajulus, socium tamen eiaddi- 
tum fuisse patet ex his verbis, ut ipsi illi narra- 
bunt.Sepe in ejusmodi litteris, etsi duo mitteban- 
tur, unus nominabantur,ut observavi ad epist. 249. 

IV. Ex lis qui Basilio in primordiis episcopatus 
gratulandi et adhortandicausa scripserunt, duorum 
&d nos episcoporum nomina pervenere, Àrcadii et 
Innocentii. Primus spem a se de Dasilio conceptam 
significaverat (a), et reliquias martyrum ad eccle- 
siam recens ase-consiractam petierat. Perhonorifi 
ce respondet Basilius (5), seque illius studii adju- 


dam. De his rumoribus, quos malevoli homines 
spargebant, certiorem Basilium fecit Bosporius 
colonie in Cappadocia episcopus. 

Perculsus hoc nuntio Basilius totam noctem tra- 
duxit insommem quemadmodum ipse narrat in epi- 
stola 51, in quaexponit quid de Dianio a teneris 
senserit, ac iugenue fatetur se cum multis aliis in 
patria Deum timentibus insolabiliter doluisse, qnod 
Dianius formule Constantinopoli a Georgio allate 
subscripsisset, sed tamen ad ejus communionem 
accessisse, postquam Dianius in inorbum, ex quo 
mortuus est, lapsus, Basilio accersito juravit nihil 
sibi contra Nicenam fidem propositum foisse,se- 


p que nihil aliud sentire, quam quod ab initio acce- 


peral ac precari, ut a trecentorum decem et oclo 
Patrnm sorte non'separetur. 

Iniquide Dasilio rumores ad canonicas quasdam, 
sive sacras virgines perlali fuerant. Ipse etiamBa- 
silius falsis rumoribus deceptus, minus equam de 
canonicis opinionein acceperat. Dedocuit virgines 
Bosporius, et ad e&quiorem de Basilio sententiam 
adduxit, ac rursus Basilium derebus canonicarum 
accuratius erudivit. Utrumque Basilio pergratum 
accidit, ac duplicem suam lztitiam canonicis si- 
gnificat in epistola 52, et nonnulla de dogmate 
disserit, ut modo videbimus. 

Nec rebus nec tempore has epistolas (e) disjun- 
gendas duximus. In utraque is qui Basilium monet 


torem futurum promittit, si reliquias martyrum 6 quid de illo dicatur, Bosporius est.Basilius in utra- 


investigare possit.Innocentius,quem perabsurde li- 
brarii Roms episcopum fecerunt, magna urbis οἱ 
(968 γθ8 non parum distantis episcopus erat elSpi- 
ritus saneti glorificator, id est, divinitatis ejus defen- 
sor. Basilius (c) gratias ei agit, quod se adhortari, ac 
litteris recreare dignatusesset. e/ velut puerorum 
infantium ulnis sux» magnitudinis amplecti, 
Pergamius quidamBasilio ad episcopatum evec- 
to gratulatus fuerat, sed cum responsum non acce- 
pisset, iteru:n scripsit, non siue gravibus querelis 
quod nova dignitas Basilio oblivionem et con- 
temptum amicorum afflaret, Scribit itaque illi Ba- 
silius epistolam 56, in qua se natura proclitem 
esse ad obliviscendum fatetur, sed nunc negotiis 


que structas sibi calumnias ejusmodi esse declarat, 
ul earum auctores credere non videantur se vel 
otiosi verbi rationem in die judicii reddituros. In 
utraque refellitur calidioris ac immoderati animi 
criminatio. Nam in epistola ad Bosporium legimus 
accusatum fuisse Basilium, quod Dianium anathe- 
malizasset, synodi Nicenao defensionem ultra mo - 
dum et legem perducens. In epistola ad canonicas 
non refellit nominatim hoc Dianii anathematizati 
commeRtun;sed eamdem hominis immoderali opi- 
nionem a se removet, dum earum rogatu exponit 
quid de consubstantiali sentiat. ac eos,qui nondum 
hanc vocem receperent, benigne excusat, quia a 
Patribus Antiochenis, ut ipse opinabatur, rejecta 


districtum facilius oblivisci. Id cause esse cur Dfuerat.Illud etiam optabant canonice, ul suam Ba- 


acceplize a Pergamio epistolae non meminerit. C»- 
terum hortatur Pergamium ut paucis verbis ma- 
gna crimina inferre desinat : quippe cum amico- 
rum oblivio et contemptus ex potestate orí(us nihil 
mali non complectatur. Promittit se non prius 
Pergamii, quam sui ipsius obliturum. 

V. Qui supradiximus Basilium inter et Dignium 
intercessisse,ea hoctempore inimiciillius ex silen- 
tio et oblivione exsuscitaruut, ac malo animo am- 
pliaverunt(d) .Dixerunt enim anathemalizatum fuis- 
se ab eo Dianium: qua calumnia nihil áptius erat ad 


(a) Ep. 49. 
n FA 


silius sententiam aperiret de iis qui Spiritum Filio 
praeponunt, aul Patre antiquiorem putant. Morem 
eis libenter gessit. Sed cur hoc ab eo postulatum 
est, nisi quia ipse in hujus erreris suspicionem vo- 
cabatur. ejusque animi moderatio in defendenda 
sancti Spiritus divinitate ab inimicis requirebatur? 
Hunc enim errorem acrioribus adversariis pneuma- 
tomachi ac nominatim ipsi Dasilio affinxerunt, ut 
perspicimus ex epistola 251. Videturergo hec epi- 
stola cum preecedenti et rebus el tempore copjun- 
genda. Neque obscura est ratio, cur nihil Basilius 


d) Epist. 51, 52. 
(e Ibid. 


VITA 8. BASIHI. 


LXY 


de sua (ide exponat Besporio,nihil de Dianio dicat eum ab altaribus secessorum, et qussiturum ubi 


canonicis (a). Nota enim erat fides Basilii Bospe- 
rio ($).Cauonicas de iis que spectant ad Dianium 
erudieral Bosporius,re paulo ante ex ipso Basilio 
cognita. 

Quod autem spectat ad sparsos de canonicis ru- 
meres, equidem ea de re non faeile statuerim. 
Forte eorum moresin suspicionem vocati ; sed vi- 
detur ipsa potius fides malo rumore flagraese.[n- 
sumpia enim a Basilio opera,ut pravas consubstan- 
lalis interpretationes refellat et a :eipso pravi er- 
roris suspiciones removeat, argumento est canoni- 
carum auribus aliqvid ab Arianis inculeatum fuisse, 
easque non satis sibi cavisse ab ejusmodi homini- 
bus, ac forte idcirco male audivisse. 


donum Dei emens, denuo divendat. Multi ex his 
episcopis nondum iniquam de Basilio sententiani 
deposuerant : sed eos Basilius, teste Gregorio (4), 
sic lenitate flectere conabatur,ut constantia et aai- 
mi lortitudo non deessent. Atque id animadvertere 
esl iu hac epistola,que lenissimam ac charitatis 
plenam adbibet praefationem, nec tamen a severi- 
tate discedit, quam lantum nefas postulahat. 

Hi episcopi,de quibus modo egimus, rocantur in 
antiquissimis codicibus iss. chorepiscopi. Sic 
etiam vocantur apud Gregorium Neazianzenum in 
carmine de vita sua (p. 8).Sed hoc nomen usus ad- 
dixit presbyteris. qui cerium quemdam pagorum 
numerum sub episcopi auctoritate gubernabant. 


De tempore utriusque epistole, non valde diflici- g Olim (i) mos erat, ut ministri, id est, subdiacoai, 


lis conjectura. Jam tum episcopus erat Basilius, 
siquidem el se et Bosporium Nicenorum Patrum 
heredes esse dicit (c) : et Bosporium duobus lo- 
eis íratrem appellat. Videtur autem recens fuiese 
abordinatione (d). Nam multo graviores calumnie 
e querele exstiterunt anno 373, et Bosporius si- 
maltates habuit cum Dasilio anno 372 ineunte, nec 
unanimis ei factus est nisi anno378.Calumnisipssm, 
que Basilio immoderatum animum afüngebant, 
initiis episcopatus optime congruunt, Tunc enim 
plures episcopi, quos Basilii sanctitas, itidem ut 
magistratus οἱ perdilissimos cives, terruerat, sus- 
eeplam cum eo simultatem vel potius schismanon- 
dmn deposuerant. Preterea patet adhuc exstitisse, 
qui quamvis catholice sentirent, non tamen con- 
substantiale reciperent : quos quidem postea anmo 
312 exeunte nullos fere videbimus exstare. 

V. Testatur Basilius (e) se ab initio episcopatus 
pohibuisse, ne quis uxoris mortus sororem in 
matrimonium duceret. Hoc autem vitium non ideo 
prohibuit, quod late in Cappadocia pateret. Nam 
ipse fatelur (f) in hanc regionem non penetrasse : 
sd videtur id fecisse, dum Ecclesiam sibi commis- 
sum optimis legibus communire el ornare aggredi- 
iur.Ántea enim matrimonium ejusmodi in Eccle- 
sia Cesariensi non ex lege prohibitum erat (n. 2), 
sed ex more a majoribus tradito.Quod si tanta fuit 
Desilii ab initio episcopatus diligentia in iis prohi- 
bendis,quze committi non solebant; quanto major 
exslilisse putanda est in iis resecandis,que contra 
sanclissimas Ecclesie leges fiebant ? Quale fuit 
ponaullorum Cappadoeis episcoporum facinus,qui 

io ordinare ferebantur; atquelioc nefas pietatis 
bomine inumbrabant, nec peccare sibi videbantur, 
quia non ante, sed post ordinationem pecuniam ac- 
dpiebant. Scribit eis Basilius (g) ac demonstrat 
quantum sit hoc nefas, ac. declarat, si quis post 
Mac acceptam epistolam tale aliquid admiserit, 


(0) Ep. 52, n. 1. 
(b) lbid. 

(c) Ep. 51, n. 4. 

(d) Vide infra, c. 28, n. 5. 
(e) Ep. 160, n. 1. 


in pagis nen sine diligenti examine reciperentur; 
sedulo inquirebant in eorum inores presbyteri οἱ 
diaconi etad chorepiscopum referebant,qui lesum 
veracium accepto suffragio,el episcopo admonito, 
ministrum clero asciscebat. Sed de hoc more de- 
flexerani chorepiscopi in Ecclesia Ceesariensi,cum 
Basilius ad hauc sedém evectus est. Primum qui- 
dem sibi totam auctoritatem attribuerant, episcopo 
neglecto: deinde etiam hujus rei curam ipsi abje- 
cerant,et in presbyteros ac diaconos transtulerant. 
Inde evenerat,ut multi essent iB singulis pagis mi- 
nistri, sed nullusaltarium ministerio dignus repe- 
riretur, ac summam esse penuriam ipsi chorepis- 
copi faterentur, ubi diaconi aul. presbyteri erant 
eligendi. 

Basilius itaque cum videret rem in malum insa- 
nabile progredi, illo presertim tempore,quo multi 
militie metu ministerium appetebant, renovat Pa- 
trum canones,ac chorepiscopis precipit, ut catalo- 
gum ministrorum cujusque pagi ad se mittant,et a 
quo quisque introductus sit, et qua sit illius vi- 
vendi ratio : eumdemque catalogum apud se reti- 
neant,et si qui post primam indictionem a presby- 
teris suscepti fuerint, inter laicos rejiciantur ; ac 
rursus examinentur,et si digni fuerint, admittan- 
iur. Hanc regulam deinceps accurate servari ju- 
bet, ut chorepiscopi diligenter examinent quinam 
digni sint, et ad se referant : alioqui laicum futu- 
rum, siquis se non admonito in ministerium ob- 
repserit. 

Keforenda hac epistola ad primas episcopatus 
curas,quas Basilius in sancienda discip:ina insum- 
psit : idque satis confirmant que de repetende a 


, prima indictione,id est,ab anno 338, ministrorum 


examine precipit Dasilius.Hoc enim spatium, eur 

sua sponte valde longum sit, nou. debet ampliari, 

hac epistola ab episcopatus iuitiis removenda. 
Prohibuiteliam Basilius(j)initio episcopatus mu- 





LXVI 


IPROLEGOMENA. 


lieres extraneas, id est, virgines illas, quas presby- Α postquam Cappadociam pacificavit, antea tamen 


teri et alii continentiss lege obstricti homines, 60 
libentiusdomuisushabebant,quod virginitatis pro- 
fessio locum suspicioni precludere videretur.Dasi- 
lii decreto presbyter quidam septusgenarius, Pare- 
gorius nomine, minime paruit,sed longam episto- 
lam seripsit Basilio,et chorepiscopum suum incu- 
sans,quod sibi hac inre veteris inimicitia significa- 
tiones dedisset,et ipsum Basilium,quod calumniis 
aures facile preberet. Declaret Bssilius se nec pri- 
mum nec solum hanc legem de mulieribus extraneis 
sanxisse; eas enim a synodo Nicena prohibitas 
fuisse. Quare, etsi :etas Paregorii suspicionem fla- 
gitii r-movet,quia tamen ejusmodi mulier sine alio- 
rum offensione haberi non potest, jubet ut eam di- 
mittat et in monasterio collocet. Quod si non pa- 
reat, longas ei epistolas nihil profuturas, sed eum 
in otio moriturum : et si depositus sacerdotium si- 
bi arroget, cum ipsum excommunicatum iri, tum 
eos omnes qui illum receperint. 
CAPUT XVI. 


puiruo Gregorio eumque 
lacat. E^ t Gregorius "λος. Basilium | invisit. 
v. De epistolis 61-65. 

[. Quamvis Ecclesia Cesariensis episcopo suo 
affixa (a) prieclare staret, nec iniquis episcoporum 
de illo judiciis moveretur; erat tamen hzc dissen- 
sio cum sua sponte Basilio molestissima (b). tum 
quia illius participes erant totz civitates et populi. 
Nondum Basilii dolorem pax absterserat, cum scri- 
psit ad sanctum Meletium epistolam 57. Id enim col- 
ligi potest ex his verbis, Omnia enim hic doloris 
plena sunt. Significat Basilius quantum inter has 
molestias Meletii litteris delectetur: preetermissam 
ab ου scribendi occasionem dolet : maximum bo- 
num sibi eventurum putat, si coram congredi et 
illiusvocem audire aliquando contingat.Quinetiam 
ad Meletjum se contolisset, nisi eum retinuissent 
amantissimi fratres, quorum propositum ne litteris 
evulgaret; Theophrasto fratri perferendum commi- 
sit.'Theophrastus ille idem videtur (c) esseac Theo- 
phrastus diaconus,qui anno 372 paulo post Pascha 
mortuus est. Liquet Basilium, etsilitterarum come 
mercio conjunctus esset cum Meletio, nondum ta- 
men illius vultum vidisse, cum hanc epistolam ecri- 
beret. Id boni consecutus est eirca medium annum 
372,ac proinde hec epistola ante hoc tempus col- 


intendere et meditari potuit. 

lI. Consecutus est tandem Basilius, ut episcopi, 
qui de illo tam inique sentiebant, errorem suum 
agnoscerent(d) .Adhibuit ad eos flectendos constan- 
tiam et animi fortitudinem summa leoitate tempe- 
ratam : necartificio et assentatione eos sibi devin- 
ciens,nec potestate terrens, sed indulgentia, quem 
in potestate adhibebat, eos alliciens. Consulebat 
enim in longitudinem, ac firmam et stabilem con- 
cordiam querebat. Sed precipue illius virtutis ad- 
miralione victi sunt, atque unam hanc demum sibi 
salutem esse intellexerunt : Si cum ipso,et sub ipso 
sesecollocarent,unum autem et certissimum pericu- 
lum,si in ipsius offensionem incurrerent: ab coque 


B disjungi, nihil. aliud esse judicabant, quam a Deo 


abalieneri.Sic ultro cesserunt ,ac manus dederunt, 
ei quasi ad tonitrui sonum sese subwiserunt, alius 
alium ad ipsi satisfaciendum antevertenles ,concep- 
lamque prius adversusipsum odii vim in non mino- 
rem benevoleniio vim, uc virtutis incrementum 
(quam quidem unam firmissimam ipsi satisjaciendi 
rationem invenieban)eommutantes:preterquam si 
quisobdeploratam improbitatem neglectus ac proje- 
cis es, ut ipse in seipso conlereretur aique consumere- 
(ur, ΛΟΆ secus ac rubigo simul cum ferro consumi solet. 

Non mediocre ad eam rem presidium habuit Ba- 
silius in Gregorii episcopi Nazianseni sapientia, in 
quem, ut auctorem ordinationis Basilii, precipue 
episcoporum iracundia eruperat (c).Sed optimus se- 


nex die et patientia sic eos vicit, ut indignatione in 


admirationem conversa,ad ipsius pedes ultro acci- 
derent,pudore ob ea quie gesserant suffusi, abje- 
ctisque odiis,eo patriarcha et legislatore et judice 
uterentur. Vix dubium estquin eodeintemporecum 
Besilio et Gregorio episcopi in gratiam redierint. 
Neutrum enim placasscnt, si in alterutrum iniqui 
esse perstilissent. 

IIL.Neque etiam Gregorii Nysseni in hoc insigni 
eventu defuit opere, quanquam is immoderatus 
abundavit, nimioque studio reprehensionem non 
effugit.Ád hanc enim pacificationem omnino refe- 
rende Basilii epistole 58, 50 et 60. Ex his litteris 
discimus Gregorium in Cappadocia episcopum, Ba- 
silii paruum, cum episcopis Cappadocis adversus 
Basilium consilia conjunxisse.Et res et tempus sic 
congrount, ut hac dissensio ab ea, quam de Basilii 
ordinatione ortam diximus,secerni non possit.Fuit 
enim vehemens hiec cum patruo discordia, illiusque 


locanda. His verbis, quee attulimus, adducti sumus Dparlicipes fuere tote civitates et populi (f). Non 


ut eam hoc anno 371 collocaremus,antequam Basi- 
lius voluntatem episcoporum recollegisset. Arcana 
autem mandata,quseTheophrasto data suat, videntur 
speetare preclarum Eoclesie pacificande consi- 
lium,quod Basilius esi tum demum aggressus est 


n 5. 4 n. 3. 


solus Basilio patruus succensebat,sed adjuncios 
habebat plures episcopos. Nulla interim Basiliam 
inter et patruum aliosque episcopos litters,nullus 
congressus : sed suspiciones et calumnis in Basi- 
lium. His notis facile dignoscitur Basilii concerta- 


(d) Nas. or. 30. 
(e) Naz. or. 19. 
(f) Ep. 59, n. 3. 


VITA S. BASILIT. 


LXVII 


tio cum episcopis,qui ab ejus ordinatione et com- 4 perspicimus ex bis Basilii ad patruum verbis in 


munione refugerunt. At referri non possunt ad li- 
tes de jurisdictione susceptas cum episcopis secun- 
de Cappadociz. Anthimus enim, qui posterioris 
hojus dissensionisauctor fuit,in priore amicus erat 
Basilio ,eique operam navabat, ut patet ex ep. 58. 
Tempus etiam optime quadrat. Nam simultatem 
cum episcopis Cappadocize compositam fuisse te- 
stetur Gregorius Nazianzenus («d),antequain Basi- 
lius de pacificandis Ecclesiis ageret cum Athana- 
$10; quod consilium suscepit anno 371!.Idem pror- 
sus tempus assignandum iis η Basilium inter ac 
Gregorium patruum aliosque episcopos,interprete 
et sequestro Nyssseno, gesta sunt.Gregorius enim 
Nyssenus, qui episcopus factus est anno 371, non- 


epistola sequenti: Continere me amplius cum non 
possem, prior rupi vocem. Nam cum eum intimis 
sensibus angeret hac dissensio, nihil jam cunctan- 
dum esse ratus (D), scribit ad patruum, eique in 
memoriam revocat patergum illum animum, quem 
sibi per totam vitam exhibuerat. Obtestatur, ut 
cuz; pax et mansuetudo propris sint illius animi 
dotes, modum imponat tristibus rebus, ducem se 
aliis prebens ad optima, minime vero alium ad il- 
licita sequens, Nam nec alios episcopos decere hanc 
dissensionem, sed ipsum maxime dedecere ; cum 
praesertim malum non uno aliquo circumscribatur, 
sed totas civitates et populos ledat. Rogat itaque, 
ut sive Cesaream veniendo, sive scribendo, sive 


dum hanc dignilatein adeptus erat, et cum eo, ut B ad se accersendo, sive quocunque alio modo, re- 
negoliis curisquo vacuo, expos: ulat Basilius quod medium allqnod afferat. 
ad se difficilem e! moleatam vitam ingzessum au- —— Non caruit optato exitu tam insignis omnibus 
1ilio non veniat.Qutbus etiam verbis initium epis- charitatis numeris epistola. Venerunt a patruo lit. 
copatus satis indicat. Nyssenum quidem vocat tere,perGregorium fratrem allatze, qua et animum 
αἰδεσιμώτατον, revererendissimum.Sed hunchono- ad componendam dissensionem paralissimum si- 
rem presbyteris, ut observat Tillemontius, inter-  gniflcabant, atque etiam Basilium hortabantur, ut 
dum defert,imo ipsis nonnunquam laicis, ut initio fratri, cui subiratus esse videbatur ob commenti- 
epistolze 71. Immerito ergo hzc Tillemontius re- tiasepistolas, iram redonaret, Unde Basilius (c) 
fert ad annum 371 et 372. protinus ad patruum rescribens, declarat se (ratris 
Rem autem sic. transactam (nsse discimus ex conspectu et antea delectatum fuisse, οἱ proxime 
epistola 58 Basilii et duabus sequentibus.Nyssenus illius adventu ex corporis infirmitate et animi dolo- 
epistolam unam attulit Basilio, ut a comrauni pa- ribus recreatum,nec quidquam a se magis alienum 
truo Gregorio scriptam: Gratissimum id Basilio, esse, quaminimicitias gerere euni propinquis.Cum 
epistolam ostendit pluribus amicis,ac Deo gratias | autem de dissensionis causa obscure locutus esset 
egit. At cito deprehensum est commentum, seque ^ patruus, respondet Basilius se prs inscitia minus 
hanc epistolam scripsisse Gregorius episcopus ne- intelligere quid sibi velint que acta sunt:ceterum 
gavit. Terram sibi dehiscere optabat Basilius:adeo fratrem a se coactum non fuisse quidquam viva vo- 
illi hoc fraudis ot mendacii probrum displicebat. ce dicere, propterea quod nec antea ipsius serino 
Alia rursus allata epistola, ut al episcopo patruo, "veritatis testimonio confirmatus fuerat. Nescio cur 
per Asterim Nysseni famulum. Ne hanc quidem Tillemontius bis Gregorium a patruo, post acce- 
vere miserat episcopus, idque Basil'o Anthimus ptam Basilii epistolam, missum fuisse existimet. 
Tyaneneis episcopus renuntiavit. Tertium attolit His enim verbis, Et antea libenter videbam fra- 
Nysseni famulus Adamantius. Tum vero Basilius trem meum... et nunceodem affectu. suscepi adve- 
inter duas cogitationes hzsit;videbatur ei fidem et  nientem,hoctantum indicat Basilius se fratriscons- 
honorem mereri epistola per Gregorium fratrem — pectu cum semper 4delectatum fuisse, tum etiam 
missa; sed bis jam deceptus non poterat non diffüi- proxime, cum a patruo epistolam afferret. 
dere. Scribit ergo ad fratrem, ejusquesimplicita- — Nihil patruus statuerat de congressus tempore et 
tem cum sua sponte Christianis non congruere, loco. Quapropter iterum rogat Basilius, ut haec ar- 
tum etiam lempori mininie convenire declarat Li- bitriosuo definiat ; sibi enim statutum esse servire 
bere monet eum talibus negotiis manum admovere ϱ illi in charilate, sive Ciesaream venire velit; sive 
con debuisse,aut saltem ad se venire debuisse,si. privatim, sivecum aliis congredi. Quid deinde ge- 
bique opem ferre novam vitam ingresso, qu: et slum sit, nescimus ; sed minimedubium,quin Ba- 
corpus conterit et animam conficit. Tandem idem — silius optatum cum episcopis congressuim,quem $a- 
ei responsam dat, quod jam prsesenti dederat, li-  nandis volneribus (d) necessarium judicabat,tan- 
benter se cum palruo et episcopis congressurum, dem consecutus sit, et ante medium annum 371, 
si tempus οἱ locum definiant, seque ut par estad- quo temporead pacificationemEcclesiarum aggres- 
vocent : sed adesse se non posse, nisi modo con- sus est, finem tristissimi dissidii viderit,cujus par- 
gruenti advocetur. ticipes erant tote civitates et populi, non quod al- 
JV. Tertiam illam epistolam merito suspectam  terutri parti studerent (neque enim id dicit Basi- 
Basilio fuisse, nec veriorem quam duas superiores, lius), sed quia episcopi inter se sine populorum 


Or. 20. 074 , 60. 
(o πρ. 59. ! d τὰ 99, n. 2. 


34. 4 à 


Lxvni 


PROLEGOMENA. 


offensione dissidere non possunt (a). Resederunt A que scribendum esse duxit, ut cum altero amici- 


tamen in nonnullis animis reliquis doloris et invi- 
die, qui anno 372 emicuerunt. 

Promiserat Basilio (ϐ) Gregorius venturum se 
Casaream,postquam umbra eorum,qui Basilio in- 
sidiabantur,preteriissent,et leprosi Davidem Hie- 
rosolymis desiissent excludere. Vix dubium quin 
promissa circa hoc tempus perfecerit. Quamvis 
enim Basilius in epistola 71,mense Septembri hu- 
jus anni scripta expostulet cum Gregorio,quod ad 
se uon venial; non tamen queritur, quod nondum 
se inviserit, sed quod magnam anni partem secum 
non traducat (c). Übi secum habuit Gregorium Ba- 
silius, obtulit ei cathedra honorem et primum in- 
ter presbyteros locum,sed recusanli et invidiam ac 


tiam iniret, cum altero renovaret.Sunt he episto- 
63 et 64, quas idcirco ad hunc annum referimus, 
quia pertinent ad illud tempus, quo Basilius s»- 
pe Elpidium, veniente Caesaream preside, vide- 
bat. 

Atarbius(g) Neoczsarere,ut infra videbimus, epi- 
scopus,Dasilii consanguineus ac slate junior, lon- 
go silentio animum Basilio non amicum significa- 
bat. Sed Basilius, qui in amicitia "inci idem esse 
ducebat ac vincere,prior scribere ad eum non du- 
bitat,eumque hortatur,ut,projecta iracundia,quam 
silentio significaveral, charitatem et pacem corde 
concipial,et cum fratribus idem sentientibus studia 
et curas pro Ecclesiis conjungat. Nisi enim sane 


arrogantiz suspicionem fugienti non modo moles- p doctrinz defensores tantum ad ejus defensionem 


tus non fuit, sed etiam eum laudavit,quamvis pro- 
videret non defnturos qui se vituperarent et in con- 
tempti amici crimen vocarent. Gregorium non diu 
fuisse C:sares probant Basilii querela, quas mo- 
do commemoravimus. 

V. Scripta videtur epistola 61, antequam DBasi- 
lius cum Athanasio maximis de rebus ageret. Du- 
cem Libyz, iu Cappadocia natum,crudeliter et fla- 
giliose viventem Álbanasius excommunicaveral, 
idque omnibus Ecclesiis denuntiaverai. Respondet 
Basilius se illius litteras legisse Ecclesiw sus, 
ut hunc ducem omnes abominandum existiment, 
nec ignem et aquam cum eo aut lectum com- 
mune habeant. Addit se has litteras amicis ducis 
et propinquis et hospitibus ostendere non desitu- 
rum. 

Cum Parnassenus episcopus obiisset,viduamEc- 
clesiam ex mo?e consolatur Basilius(d), atque hor- 
tatur, ut dolori non succumbant, sed pastorem 
suum beatum existiment,atque ad necessariamEc- 
clesie curam assurgant. Scripta videtur hac epi- 
stolaantequam, Valentis adventu, Arianorum vires 
crevissent. Valde enim metuendum fuisset, ne 
Ariani in electione episcopi Pornasseni turbas fa- 
cerent, nec omisisset Basilius periculi magnitudi- 
nem Parnassenis ante oculos ponere. Hinc eliam 
copia fuit optimi viri eligendi, quem Ariani ex- 
pulerunt anno 375. Hypsin eum vocat Basi- 
lius (e). 

Hocanno371, presidem habebat Cappadocia 


laborent, quantum ad eam oppugnandam adversa- 
rii, nihil proliibiturum,quominus veritas ab inimi- 
cis eversa pereat, ac condemnationis participes 
futuros qui ad Ecclesiarum conjunctionem conspi- 
rare noluerint.Rogal autem,ut hanc opinionem ex 
animo projiciat,se aliorum conimunione non indi- 
gere. Id enim et charitati contrarium esse, et ho- 
minis non cogitantis, belli malum, quod in orbem 
circumagitur, in Cappadociam ac Pontum etiam 
perventurum., 

Scripta ergo hsec epistola, antequam bellum, 
quod circuibat, Cappadociam attigisset ; cum Va- 
lens jam multas vicisset Ecclesias,etCappadociam 
oppugnaturus videretur,sed nondum oppugnasset. 
Preterea cum Atarbium salutet Basilius, ut fra- 
trem unanimem οἱ de fide recte sentientem;collo- 
canda hac epistola ante annum 373, quo Atarbi 
acerbitas in Basilium erupit, ejusque fides malis 
rumoribus flagravit. 


CAPUT χι. 


I. S. Basilius Ecclesia: pacare aggreditur. 11. Con. 
fugit ad S. Athanasium, misso Doroetheo diacono, 
ut auziium ab Occidente impetretur. ΠΠ. S. Alha- 
nasius mittit Pe(rum Presbyterum in Cappadociam. 
IV. Basilii littera ad Melettm et ad Damasum pa- 
pam. Iterum mittitur Alexandriam Dorotheus ul in- 
de Romam proficiscatur. 


I. (AjDomesticisrebus ex sententia compositis ma- 
jora consilia Basilius aggreditur. Vir cetera mode- 
ratus sublime quiddam et immensum animo con- 
cipit,nec charitati, qua flagrabat, alios quam orbis 


Therasium, ut colligimus ex epistolis 77 et 78. Dterrarum terminos praescribit. [nimis illum sensi- 


Hujus assessor erat Elpidius, cum Basilio amicitia 
conjünctissimus. Cum eo libenter colloquebatur 
Basilius (f), quoties presens Caesaream veniebal : 
cumque ex ejus sermone multa cognovisset de duo- 
bus eximiis viris, principali Neoczsavez et Hesy- 
chio, quorum primum fama tantum noverat, cum 
altléro autem cominonia olim litterarura. studia, 
communemque amicum Terentium habuerat,utri- 


(à) Νας. or. 20. 


b) Nas. ep. 14. 
ς Nas. or. 20. 


) Ep. 62. | (Own 


bus angebant Ecclesi: Orientalis calamitates.Gras- 
sabatur haeresis, seviebat imperator, gravissimae 
erant inter ipsos orthodoxos dissensiones,ac velut 
in nocturna pugna vix hostes ab amicis dignosci 
poterant. Basilius hec mala non precibus solum stu- 
det avertere,teste Gregorio Nazianzeno( p.346),sed 
et piam doctrinam litterisconsignal ,adversariisque 
colluciattonibus et. presis ingentem  heretico- 


(e) Ep. 231, n. 9. 
(f) Ep. 71. 
d) 65 


as. or 20. 





VITA S. BASILII. 


LXIX 


rum audaciam frangit acpropulsat,eos quidem,qui ^ innocturna pugnanullum siL amicorum et inimico- 


manus conferre ausi fuerant,armis lingue cominus 
contundons : eos. autem, qui procul ab eo dissiti 
erent,sagittisex atramento confectis feriens nihilo 
inferiore iis L'illeris,qua olim i tabulis insculpta 
amt: nec uni tantum elexigue Judaeorum nalioni 
de cibis et potionibus,et caducis sacrificiis,carnis- 
que purgationibus, sed omnibus hominibus, atque 
omnibusorbis partibus,deveritatisdoctrinu,ex qua 
salus comparatur, leges statuente. Deinde, quo- 
nium eque imperfecta res est,aclio sermone desti- 
iua, et sermo ab actione remotus, idcirco actionis 
subsidium sermoni adjungebal, alios videlicet 
ediens,ad alios legationem mittens ,alios accersens, 
edmonens, arguens, increpans, minis insectans, 
sngulis eliam hominibus cerlamen suscipiens ,om- 
wesülutisgenus. excogiluns, undecunque medici- 
sum morbo adhibens: Beseleel ille, 6, inquam, 
aree divino fabricator, materiam omnem et ar- 
iem ad opificium accommodans atque omnia con- 
lezens, ad eximiam quamdam unius operis pul- 
chritudinem et concinmtatem. 

Multiplex ille Ecclesie juvandze modus, quem 
Gregorius describit, non ad solum episcopatus 
lempes referri debet. Hec enim omnia Basilius 
presbyter navaverat : ejusque prudentia enituerat 
in pacificandze Ecclesi: consilio,ut supra vidimus. 
Sed ad episcopalnm evectus,et in sede supra alias 
eminente collocatus, novos conatus adhibendos esse 
intelligit, ut catholicos inter se conjungal, et ab 


incessens, pro gentibus,pro urbibus, pro y in perliciendis eflicacior,scribitad eum Basilius (d) 


rum discrimen. Legali asynodo Lampsacena in Oc- 
cidentem missi redierant cum litteris Occidenta- 
lium: sed ea re nec miligata persecutio,nec domes- 
licae dissensiones sedat». Quare satius esse videba- 
tur Basilio, ut ex ipso Occidente mitterentur, qui 
Orientem inviserent. Fore enim ut, dum se omnes 
bonicum illis conjungunt, tanta auctoritas ipsum 
eiiam forte imperatorem moveret : et dum Nice- 
nam fidem instaurant legati, dum :quas ad pacem 
conditiones proponunt, facile et erroris defenso- 
res et pertarbatores pacis dignoscerentur. 

[1.564 cum nemo esset toti Occidenti venerabi- 
lior,quam S. Athanasius, nemo communibus malis 
plus doleret,nemo etin cernendis rebus acutior et 
ác rogat ut pacificandi Orientisconsilium suscipiat, 
et ex Ecclesia sua selectos viros mittatad Occiden- 
tales episcopos,eisque exponat calamitates Orien- 
lis,ac suggcrat modum opis ferendze,simulque Do- 
mino pacificas preces offerat. Fatetur reliquas res 
Orientis fortasse ab eo sine Occidentalium admini- 
culo componi non posse: sed pacificationem Eccle- 
sie Antiochens ex ipso pendere contendit, ac in 
ipsius potestate situm esse, ul in alios tempera- 
inento utatur, alios compescat, praffecturas parti- 
culares abroget,ac antiquum Ecclesiz robur resti- 
tuat. liogat ergo eum, ut Ántiochize malis movea- 
tur,et instar periti medici ab hujus Ecclesi: cura, 


cui niliil preferendum in orbe terrarum, initium 
ducat. 


Arianis omnino disjungal. Jam ea res tentata fue- C Haecepistola Dorotheo Ecclesie Antiochenz dia- 


ra paucis ante annis,sed nullum habuerat exitum, 
iaterpellato a Valente concilio,quod Tarsi futuruin 
sperabatur. Alia itaque aggreditur vig,et ad Occi- 
dentales confugere statuit. Ünam enim banc auxilii 
viam (0) pandi Orientalibus Ecclesiis existimabat ; 
aec dubium erat quin, si Occidentales idem sta- 
dium ad Orientis defensiouein adhiberent,quod in 
Orcidente adversus unum aut alterum hsreticum 
ahibuerant, imperator multitudinis auctoritatem 
tevereretur,ac populi ipsos libenter sequerentur. 

lllud autem nemini dubium csse debet, quin Ba- 
silius (D) idem prosequatur, quod presbyter ince- 
perat;ac de iisdem episcopis, iislemque de rebus 
at. Verebatur ne suspecti essent Athanasio epis- 


cono commissa est perlerenda : sed cuin ei videre- 
tur Basilius non satisaperte declarasse, res Antio- 
chenassiccoinpoui debere,ut Meletio adjungantur, 
qua divulsa suut ; aliam ejus rogatu epistolam ad- 
didit Basilius (c), in qua conceptis verbis demon- 
strat et sibi el toti Orienti in νους esse, ut Meletius 
Antiochenz Ecclesie gubernacula teneat, vir et fide 
inculpatus, et tuin vite sanctitate longe aliis pree- 
ferendus, tum quod universo Ecclesise corpori pr&- 
sit, alii vero partibus tantuin. Quamobrem equum 
esse, ur ei alii adjunganiur, velut magnis flumnini- 
bus minora : idque ita visum esse Occidentalibus, 
ul littere per beatum Silvanum allate testantur. 

ΗΙ. Non poterat Athanasius suinmam illam cha- 


εορί illiob ssemoriam preteritorum, quia videlicet p ritatein, que semper omnibus patebat, episcopo 


exum non pauci conjuncti olim cum Arianis fue- 
nnt. lidem ergo sunt, ac qui anno 364, concilio 
lampsaceno interfüerant. Quod in hoc concilio el 
plurimis aliis tentatum fuerat, ut qui idein sentie- 
btnl, usa conjungerentur cominunione,id Basilius 
I» epistolis hoc et sequenti anno scriptis perficere 
θείας; eique propositum est (ο) ut, qui circa ve- 
ram fidem claudicant, thanifesti omnibus fiant, 
«qnoecantur autemquirectesentiunt nec jamvelut 


e Ep. 66. 
/ D. 6, B. 3. 


PAXROL. GR. XXIX. 


Cxsariensi in re tanti inomenti claudere. Nullam 
moram huic eximio operi interponendam duxit, et 
acceptis Basilii litteris statim ei rescripsit,ac Doro- 
theo comitem adjunxit Petrum,non illum quidem 
qui ei successit (bunc enim nondum viderat Basi- 
lius (f) anno 373),sed alium Ecclesise Alexandrina 
presbfterum.ls a Basilio maxima cum letitia ex- 
ceptus est, ejusque approbationem et laudem me- 
ruit, duin Athanasii mandata strenue persequitur, 
d) Epist. 66. 
P Epist. 67. 
(f) Ep. 133. 


LYX PROLEGOMENA. 
concilians contraria, ac divulsa conjungens (ο). Α videbimus, responsum soli attulit Basilio, qui suo 





Dubium quidem non est quin Basilio, antequam 
scriberet Alexandriam,multi ex collegis fidein 4e- 
dissent se libenter Athanasio et Occidentalibus ad 
defensionem fidei ducibus usuros: at mulli alii 
superersnt,in quibus flectendis elaborandunw fuit. 
Sperabat quidem Dasilius (pag.163),fore ut omues 
Athanasio,qu: ad pacem Ecclesiarum constituen- 
dam pertinent,tandem committerent.Sed videntur 
nonnulli,dum Arianis occulte favent,ac lot episco- 
porum adversus lieresim conjunctioni aperte ob- 
stare non audent,astute moras innectere voluisse. 
Tales exstitere (pag.162),qui requirebant ut Occi- 
dentales nominatim Marcellum damnarent,ac que 

rebantur quod hactenus in solum Ariuim invecti 


nomine Damaso scripserat.Non enim dubium esse 
potest, quin epistola 7. etsi inscriptione caret,ad 
Damasum scripta sit. Huic Basilius Orientis mala 
ante «culos ponit, ac rogat ut legatos n.ittat in 
Orientem, majorum suorum exemplo, in primis 
Dionysii, qui olim in Capjadociau iniserat, qui 
captivos redimerent. Nunc autem graviores muito 
causas subesse; non enim aedium d: inolitionem lu- 
geri, sed excidium Ecclesiarum ; nec servitutem 
corporum, sed auimarum captivitatem. 

Cum hae epistola Dorotheum Basilius coinite,ut 
verisimile est, Petro Alexandrino ad Athanasium 
remittit, adjunctis aliis (d) ad Atlianasium litteris, 
ex quibus perspici potest, quauto arderet studio 


fuissent, Marcello nulla prorsus sententia damnato, B Basilius rei perficiendz& Mira eeu diligentia sigil- 
quem etiam in communionem receperant.Satisin- latim omnia persequilur.Graüias agit ob inissum ad 
dicat Basilius hoc consilium a se ortum non esse se Petrum presbyterum,a quo perutilem sibi nava- 
( Eustathium potius ejusque similes crediderim an- tam esse operam testalur. Athanasium rogat, ut 
ctores fuisse),sed tamen illud sibi fatetur probari: Dorotlieum precibus su:s ac consiliis inuniat ac lt 
ac pelendum putat ab Occidentalibus ut Marcelli terarum viatico; el uounullis e suo clero adjunctis 
meniionem faciant,ut nulla prorsus occasione his quamprimum dimittat.His qua ab Occidentalibus 
qui occasionem cuziunt relicta facile pateat qui- petenda existimabat,illud etiam adjuugit,ut Mar- 
nam sani sint, quive claudicent in fide cellàm nominatim damnent, ne qua occasio relin- 
Dum Petrus Alexandrinz Ecclesi; presbyler in quatur occasionem quarentibus. Mouet etiam, ut 
Cappadocia moratur, ac Basilio operam navat (b, | cumlegati advenerint(Alexandria enim transituros 
multa inita sunt consilia,ac placuisse nonnullis vi- non dubitabat) modnm eis prescribat Athanasius 
detur, ut imperalor adiretur et opera summorum — tapli muneris digne obeundi. Ait se scripsisse ad 
vircrum,qui plurimumapud eum polerant,el catho- — episcopum lRoma,sed nonnulla narratsescripsisse, 
lice fidei erant studiosi, quales fuere Arinthzeus, qué cuminepistolaad Damasuw non legantur,aut 
Victor et Terentius, patrocinium aliquod afllictis C arcanis mandatisaut peculiari cominentario viden- 
Ecclesiis conciliaretur.Fortasse hoc consilium in- tur fuisse commissa.Non enim rogat Dainasui in 
de ortum,quod in Athanasii sapientia pleriquesa. eam quam habeinus epistola,ut legati utan'*ur mari 
lis prassidii esse ducerent ad res Orientis compo- el secum aiferant quie contra synodum Árimiuen- 
nendas : a. impetrandam autem persecutiovis re- sem acia fuerant. 
" missionem plus posse vilefentur magni illi viri Àb initio episcopatus sancti Basilii usque ad se- 
quos diximus, quam legati ex Occidente.Sed cum — cundam hanc Dorothei profectionem satis multa 
animadvertisset Basilius viros illos nec posse nec — intercesserunt,ut eum inense Septembri, non ci- 
velle de essulibus loqui, atque etiam quod res pe- — lius, Alexandriam existiineinus rediis»e.Ordinatus 
jus non irent,pro lucro ducere; hiec vicit sententia — Basilius in« nse Septembri vel potius Octobri anni 
ut Dorotheus Romam mitteretur, ac inde aliquos | 9/0,non parum insuimnpsit temporis iu constituen- 
excitaret, qui Orientem inviserenl, mari utentes, dis eccle..iasticis legibus et pacificanda Cappadocia; 


ne quis eos interpellaret. 

V. Postquam id statutum habuit Basilius, Doro- 
theum diaconum,quein liactenus retinuerat, misit 
ad Meletium,ut ei narroret singula,et commenta- 
rium ostenderet,quo Romam eundi necessitas pro- 
babatur. ltogat Meletium Basilius (c), ut si res ei 
arridel, eam ad opus curet perduci,ac litteras exa- 
ret ac commeniarium dictet,quibus de rebus et ad 
quos Dorotheuu: loqui oporteat ; atque ut auctoe 
ritatem habeant litterze, suos etiam unanimes ad- 
jungat, etiamsi absint. 

Non videntur ad exitum perducta esse qua Ba;i- 
lius a Melelio petebat. nec communes Orientalium 
litteras Romam pertulit Dorotheus. Nam, ut infra 


a) kp. 69, n. 1. 
m Ep. 68. 


nec probabile est missum ab eo fuisse Durotheum 
antel'ascha liujus anni 37 | .Postquam Alexandriam 
venit Dorotheus el ea exposuit, quorum causa ve- 
neral ; sanctus Athanasius, etsi plurimum Basilio 
tribuebat, noluit tamen rem statim aggredi, et e 
clero $uo, ut rogaverat Basilius, Romam mittere : 
sed quo loco in Cappadocia et finitimis regionibus 
essent res ecclesiastice yer Petrum presbyteruui 
cognoscere voluit.Isin Ceppadocia diu moratus est, 
concilians contraria ac divulsa conjungens. Un- 
de fatetur Basilius in epist. 69 (n. 1),diu retentum 
a se esse Dorotheum. Tandem illuin misit ad S. Me- 
letium,apud quem aliquandiu videtur commoratus. 
Teinpusenimextraheredebueruntetearum rerum, 


(c) Ibid. 
(d) Ep. 69. elo 


VITA 8. BASILII. 


LXX! 


qu& a sancto Basilio proponebantur,deliberatio,et ^ spicicnes hujus heresis deprehendimus. Nam tres 


insumenda opera ut communibvs litteris unanimes 
quique subscriberent. Quin etiam antequam Doro- 
theus ad S. Meletium mitteretur ; jam Ariani epi- 
εεορὶ pariim venerant, partim exspectabautur,quos 
quidem mense Septembri ineunte advenisse modo 
videbimus. Quapropter cum Dorotheus aliquandiu 
apud S. Meletium moratus sit, non potuit Alexan- 
driam milli, nisi eodem inense Septembri multum 
provecto : hinc S. Athanasium rogat Basilius, (a), 
ut Dorotlieuin statim ad pritnam navigalionem di- 


mittat. 
CAPUT XVIII. 
Ι. Quo. tempore  Pneumatomachi palam prodire ε- 
. ll. Concio S. Basil. die. festo S... Eupsy- 
chis. IU. Vituperatur quod. Syiritum. sanctum. von 
eppeliaverii 
zemo. ΙΝ. Lüterm ea de re Gregorivm inter. el 

Basilium. V. Luudat S. Aihanasius Gconomiam 

S. Busilii. 

Il. Jamdudum Spiritus sancli. divinitatem non- 
nulli oppugnare coperant : seJ videntur salis diu 
latebris se involvisse, ac non mullo ante episcopa- 
tum sancti Basilii prodiisse. Cutu Arianis sauctam 
Trinitatem penitus tollentibus non plurima eral de 
sancto Spiritu controversia ; Filii potissimum divi. 
mus defendebatur,qua semel stabilita divinitatem 
sancii Spiritus simul stabiliri non negabant Ariani. 
Sedex iis qui ab Arianis discessere,non pauci alte- 
ram impietatis partem i:elinuerunt,et cum divinifa- 
tem Filii contra Arianos tuerentur,deSpi:itus divi- 
ailae cum Catholicis puguarunt. Serapion episco- 


episcopi ex Semiarianorum numero Romam missi, 
plene et cumulate fidem suam purygarunt recepta 
fide Niczena, nec quidquam amplius ab eis postu- 
latum in concilio Tyanensi. Tunc ferte prodire cce- 
pit haeresis,cum pacem pene ad exitum perductam 
anno 367 triginta quatuor opiscopi, ut supra vidi- 
mus, perturbarunt. Confirmat hanc conjecturam 
epistola 95 S. Basilii, que cum seriua auno 368 
scribi non potuerit (lioc enim exeunte anno, aut 
ineuute 369 mortuus Athanasius Ancyranus ad 
quem scripta est),manifestam habet distinctionem 
l'neumatomachorum ab Anomois.Sic enim loqui- 
tur Dasilius (f): Οὐ γὰρ δη τοῖς γεγραμμένοις ὑφ) 
ἡμῶν πρὺς τοὺς ἀνόμοιον χατ οὑσίαν τολµήσαντας 


D«um. D: fenditur a Gregorio Nazian- Β εἶπεῖν τὸν Υἱὸν xal Θεὸν τῷ καὶ Πατρὶ, f πρὸς 


τοὺς ατίσµα καὶ ποίηµα εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
βλασφηῆσαντας, ταύτην ἂν ἐπενεγκεῖν τὴν λοιδορίαν 
ἠνέσχου, ὁ τοὺς μεγάλους ἄθλους ἐκείνους καὶ περι- 
βοήτους ὑπὲρ τῆς ὀρθοδοξίας διενεγκών. Non enim iis 
qua anobisscripta sunt adnersus eos,qui Fitiumet 
Deum Deoet Palrisecundum essentiam dissimilem 
dicereausi sunt.autudversuseos qui Spiritum san- 
ctum creaturam el opifictum esse blasphemo ore do- 
cuerunt, contumeliam hanc facere voluisses, qui 
mogna illa ac celebria ceriaminu pro recta fide 
pertulisti. Probabile ergo est hanc heresim non 
inulto ante ,episcopatuin S. Basilii prodiisse. 


Testatur Epiphaniusig) ex his Pneumotomachis 
alios de Filio recte sensisse, alios ne in hoc qui- 


pus Thinuitanus(^janno 362 aut 361, S. Athanasium C dei ab Arianaimpietate discessisse. [n boc postre- 
cerüorein fecit nonnullos,cum ab Arianis ob eorum ino geuere recensendus Eustathius Sebastenus. 
ia Filium iripie:atem discessissent, male de Spirilu [Hunc episcopi Orientales testantur iu epist. 263 
sentire,eumque non modocreaturam esse,^ed eliam — n, 5, cum iis conjunctuim esse,qui consubstautiale 
anui ex ministrisspiritibusdicere,acgradulanium — anathematizant, ac ducein se praebere haresis 
ab angelis differre.l'erinolestum id accidit Athana-— Pneumatomachorum.Quamvisautem Euslathius et 
sicac nascentem hzresimquatuorpraclarissimisad alii, ut probabile est, Pneumatowacli grauam 
Serapionem epistolis profligavit (c). Testantur Arianorum ambirent et Catholicos vexarent ; nop . 
eliam Socrates (d) et Sozomenus Macedonium,cum — (amen a catholicis Ecclesiis omnino abscissi erant, 
anno $60 depositus fuisselin concilio Constantino- — sed diu ovis pellem retinuerunt, ut patet ex his 
politano, novam banc haresim, qui? ab ipso no- verbis ejusdem epistole 2623, uum. 2: Auduz qui- 
gen accepit, struere coepisse. Sed tamen necesse dem illa, inquiunt episcopi, ac impudens Ariano- 
est novam hanc sccetam aliquandiu in tenebris cre- rum Acresis paiam abscissa a coryore Ecclesia, 
visse, nec tan; cito verticem sustulisse. Nam tribus  guanet in suo tpsius errore, nobisque nos multum 
annis post depositum Macedonium, Basilius Euno- — nocet quia omnibus aperta ipsorum tnpielas. Qui 
mium,qui Spiritum sanctum creaturam appeliave- D utem pellem ovinam induti sunt,ac speciem bla- 


rat,ut nova οἱ hactenus inaudit:e impietas aucto- 
rem insectatur. Prunusergo, inquit (e) illorum qui 
ceritatesm adorti sunt,ez. quo pielalis prazdicatio 
divulgata est, hancde Spirilu vocem emitlere uu- 
sus est. Etenim qui Spirilum sanctum crcaluram appel- 
ler. audsvimus neminem ad hodiernum. usque diem, 
atque in. 95 quos reliquere. libris hanc. appellationem 
iasvenimus.Quin etiam annis 3C6 et 307,nullas su- 


. 09. 
" A han. Ep. 4, ad Serap. 
b Lib. ut, cap. 45. 

d) Lib. 1v, eap. 27. eio. s 


dam pra se ferunt ac lenem,inius vero diluniant 
erudelier Christi gregem et propterea quod ex no- 
bis exorti sunt, facile perniciem in[erunl sumplicioribus, 
hi sunt,qui molestiam exhiben, ac agre vitari possun. 
Hos rogamus ut vestra diligentia omnibus Orintis Ec- 
Clesiis denuntiet, «t aub. rectam viam ingressi, sincere 
versentur nobiscum ; aut δὲ in. swa. permaneant per. 
versilate, damnum inira se solos contineant, 9406 pos- 


e) Lih. n, Eunotm., p. 0. 
) Ep. 25, n. 2. 
) Hseres. 74, n. 1. 


LXXHU 


PROLEGOMENA. 


sint ez incauta comuuutone morbum suum cum ^ Proferebat iliud Gregorii dictum ex quadam οςδ- 


prozimis communicare. 

II. Cum invictam animi fortitudinem summa le- 
nitas in Basilio temperaret, iu utroque mirabilis 
erat, et in adeundis pro veritate gravissimis peri- 
culis,et in persequendisomnibus pacis conciliandw 
modis. [taque cum Ariani ad oppugnandum Spiritus 
sancti divinitatem omnes vires suas convertissenl ; 
palam etapertehocdogtina defendebat, et Script. rae 
testimoniis ac necessariis rationibus sic constringe 
bat adversarios,ut prorsus effugere non possent(u). 
Sed cum sciret Arianis statutum esse eum expel 
lere, si Spiritum verbo Deum appellaret, ac Czesa- 
riensem Ecclesiam occupare, et inde velut ex arce 
quadam omnia populari; abstinuit hac voce ad tein- 
pus,necesse non pulans eam semper in ore habere, 
modo in tuto esset sententia voci subjecta. Hoc 
prudenti consilio effugit haereticorum insidias: at 
calidiorum Catholicorum querelas el vituperia non 
effugit. Atque id maxime declara:it dies festes 
S. Eupsychii,quiin diem septimum Septembris in. 
cidebat. Intererant Basilii concioni, Euippii et alio- 
rum Arianorum, qui jam advenerant, emissarii ut 
patet ex verbis Gregorii (5), qui paucis post diem 
festum diebus aiebat, ingens circa Basilium exsti- 
üsse bellum, cum cuperent heretici nudam vocem 
ex eo arripere, ul ipse ex Ecclesia pelleretur, qui 
solus pene igniculus veritatis restabat et vitalis fa- 
cultas, vicinis omnibus captis ac subjugalis. Ad- 
erant eliam fervidiores illi Catholici.Usus est Basi- 
lius eo quod diximus temperamento. 


tione.Quousque lucernam sub modioabscondemus. 

Respondit Gregorius magnum esse inter se et 
Basilium discrimen, quod dicta sua, ut hominis 
obscuri, non magni sint momenti : Basilii autem 
amplissimo in locosedentis nullum possit obscurum 
esse dictum ; el cum heretici silienter appe'ant 
ex ejus ore nudam vocem arripere, ut eo ejecto 
Ecclcsiam occupent, et inde, ut ex quodam pro- 
pugnaculo,cateras populentur ; multo satius fuisse 
unam vocein, sententia in tuto posita, pretermit- 
lere, quam Ecclesiam tanto periculo objicere. Non 
placuit haec oratio audientibus, eaimque ut longe 
petitam et cavillantem rejecerunt, ipsumque Gre- 
gorium clauoribus insectati sunt,ut ignavis magis 
quam sane doctrinzs consulentem.Longe enun $a- 
Hus esse Catholicos veritate predicanda tueri, 
quam eos hoc temperamento debilitare, nec inte- 
rim alienos assumere. 

IV. Quid deinde dixerit et audierit Grego:ius, et 
quomodo preter modum ac preter solitum indi- 
gnatus sit,ut longius ac dictu nion necessarium. si- 
let. Hoc tantum addit missos a se liomines factos 
esse. Sed a Basilio petit, ut doceat se quousque in 
disputatione de Spiritus sancti divinitate progredi, 
quasque voces usurpare,et quousque economia uti 
conveniat. Átque id quidem petit, non sua causa, 
quem omnium miserrimu::. fore et stolidissimum 
fatetur, si dubitet quid Basilius sential; sed ut 
respondeat contradicentibus. 

Quamvis Gregorius hujus molesti: nuntium non 


ITl. (c) Paucis post festum diebus convivium erat C sine magna cautione, magnisque amoris significa - 


Nazianzi, in quo Gregorius et multi insignes viri 
accumbebant, Basilio et Gregorio amici, in his mo- 
nachus quidam,qui die festo sancti Eupsychii Basi- 
lium audierat. Nondum ventum erat ad pocula, 
jamque serio inciderat de Basilio et Gregorio, 
quod quidem satis solemne e:at in conviviis : cum- 
que Basilium omnes plena manu laudarent, eique 
Gregorium adjungerent tum monachus magno cla- 
more mendaces et adulatores appellat convivas, ac 
Basilio et Gregorio, ut in c:eteris rebus laudentur 
concedit ; quod autem maximum esl non concedit, 
ut orthodexie nomine laudentur, cuin fidem alter 
prodat disserendo, alter connivendo. Tum Grego- 
rius: Unde hoc, 0 vane homo,et arrogantia Dathan 


tionibus perscribat ; res tamen accidit Basilio per- 
molesta. Mirari se ait (d),non quod monachus hac 
dixisset, sed quod germanissimos fratres suos et 
amicos habuisset auditores, vel potius discipulos. 
His respondere prorsns inutile arbitratur, et cum 
ipso Gregorio expostulat quod ad se non veniat ; 
aditum enim non habituras calumnias, si magnam 
anni partem simul traducerent. Rogat, ut ealtein se 
in proposito certamine adjuvet,et ei, qui (unc bel- 
lum inferebat, secum occurrat. Sperat se ejectum 
iri aut aliquid gravius passurum, sicque calumnias 
operu:::testimonio refutaturum.Quantum Gregorio 
tribueret, perspicitur ex perhoncrifica invitandi ra- 
tione. Si enim (lantum cppareas, inquit (n. 2), sup - 


et Abiron? unde nobis dogmatum promulgator ve- D primes ipsius impelum, eosque qui ad patrie ves 


nístSiccinetantarum rerumjudicem teipsum e[ficis 
Ibi monachus advenire se dixit ex conventu S. Eu- 
psychii, ac audivisse cum Basilius de Patre quidem 
et Filio mirifice dissereret,atSpiritum sanctum de- 
torqueret. In quo Basilium comparabat cum fluviis 
petras pretereuntibus el arenam excavantibus. 
Quin etiam quarebat ex Gregorio,cur ipse quidem 
palam et aperte Spiritum appellaret Deum, Basilius 
vero politice magis quam pie veritatem preedicaret? 


N25. ep. 26. 
T. 
i 


eeertendus conspirant,dissipabis, ubi ipsis notum 
feceris te, Dei gratia, nostri celus ducem esse,elc. 

Rogaverat Gregorius ut simul convenirent; quan- 
quam id quidem in epistola, quam modo retulimus, 
non rogat ; sed forte id bajulo epistolae in mandatis 
dederat. Libenter annuit Basilius, si de Ecclesiis 
deliberandum sit ; secus vero, si calumnig diluen- 
45. Dolorem Basilii sensit Gregorius (e), eumque 
non sine amica reprehensione admopuil setius 


d) Epist. 71. 
(e) Ni ep. g. 0t 





VITA 8. -BASILII. 


LIXIH 


fuisse incommodis mederi, quam consilium danti Α quo patet Palladium minime et numero obtrecta- 


succensere. Cseterum venlurum se promittit et 
Basilio duce libenter dinicatarum. Quos Dasilius 
germanissimes fratres elamicos vocal, hi videntur 
monachi Nazianzeni fuisse; idque petet ex his ver- 
bie : Egoigitur, si necdum istius fratribus mea 
de Deo seulentio experimentum dedi, &e nunc 
quidem habeo quod respondeam. 

Gregorii verba in convivio citata reperiuntor in 
oratione octava, quam pronuntiavit anno 372 cum 
abjeclis Sasimis Nasianzenam Ecclesiam sub patre 
regendam suscepit.Sed tamen ex aliqua alia ora- 
tione desumpta esse, inerito statuit Tillemontius. 
Non enim mirum aut incommodum videri debet, si 
eaimdem sententiam non semel usurpaverit Grego- 
rius, cum praesertim totam hanc historiam, quam 


torum Basilii fuisse.Idem dicendum de Dianio, cu- 
ju: εκ sermone cognoverat Athanasius frustra mo- 
nachos Cresarienses turbari. Notanda ejusdem 
epistola hasc verba : Αὐτὸς μὲν γὰρ, ὡς τεθάῤῥηκα, 
τοῖς ἀσθενοῦσιν ἀσθενῆς γίνεται, ἵνα τοὺς ἀσθενεῖς 
κερδήσῃ ol δὲ ἀγαπητοὶ ἡμῶν ἀποθλέποντες εἰς τὸν 
σκοπὺν τῆς ἁληθείας αὐτοῦ, καὶ τὴν οἰκονομίαν, δοξα- 
ζέτωσαν τὸν Κύριον τὸν δεδωκότα τῇ Καπ-αδοχίᾳ τοιοῦ» 
τον ἐπίσκοπον, olov καὶ ἱκάστη χώρα ἔχειν εὔχεται. 
Ipse enim (Basilius), ut confido,cum infirmis in- 
firmatur,ut infirmos lucrifaciat. Dilecti autem no- 
stri recipientes ad propositum veritatis illiuset e- 
conomiam, glorificent Dominum, qui talem dedit 
Cappadocia episcopum,qualem unaquaque regio 
cupit habere. In eamdem sententiam S. Athana- 


modo narraviius,huic anno 371 necessari ratio- P sius loquiturin epistola ad Joannem et Antiochum: 


nes add:cant. Nullam enim aliud tempus occurrit, 
in quo instantem hostem exspectaverit Basilius,et 
exsilium aut aliqnid gravius ex prelio speraverit. 
Appropinquantem Valentis adventum designat Gre- 
gorius (a*, cum aitiu convivio, ingens circa Dasi- 
silivm esse bellum vicinis omnibuscaptiset subju- 
gatis.l'reterea,sijam Basilius cum Valente ejusque 
ministris pugnasael, num ignavis crimen futuri 
[raelii promissione repelleret? Quibus enim illius 
fidem prz»terita certamina non approbassent,mul- 
to minus nondum commissa approbarent. Aliam 
addit rationem Tillemontius : scilicet Basilium 
post Sasimenses molestias dicere non potuisse, se 
nullius sibiin Gregorium neque parvi neque ma- 


Ilóv) δὲ τεθαύµακα τὴν θρασύτητα τῶν τολμώντων 
λαλεῖν κατὰ τοὺ ἀγαπητοῦ ἡμῶν, τοῦ ἀληθῶς θεοῦ 
δούλου, Βασίλειίου τοῦ ἐπισχόπου' kx (ὰρ τῆς τοἰαύτης 
φλοχρίας ἐλέγχεσθχι δυνήσονται, ὡς οὐδὲ τῶν Πατέ- 
pov ἀγαπῶντες τὴν ὁμολογίανεΟΠΙΠίΠΟ miror tremeri- 
latem eorum, qui dilecto nostro, vero Dci famu- 
lo, Basilio episcopo obstrectare audent : ex. tali- 
bus enim nugis argui poterunt, quod ne Patrum 
quidem diligant confessionem. 

Palladium existimat Tillemontius eum esse qui 
scripsit Vitam sancti Jonnis Chrysostomi. [5 cum 
Innocentio.Italosolitariam vitam agebat. Ad utrum- 
que exstat Basilii epistola 959. Antiochum autem 
verisimile est sancti Eusebii Samosatensis fratris 


jeris delicti esse conscium. Sed non vide cur Ba- C filium esse, de quo alius occurret dicendi locus. 


silius etiam post turbas Sasimenses hanc amicilia 
Bunquam violat laudem sibi vindicare non potue- 
rit,cum presertim ipse Gregorius pluribus locis(b) 
dicat amicitiam hac in ro Basilium Spiritui pos- 
tbabuisse. 

V. Monachorum de Basilio querel: ad sancti 
Athanasii aures pervenerunt,eique occasionem de- 
derunt Basilii defendendi.Nam cum eiDianius qui- 
dam dixisset monachos Czesarienses succensere et 
obluctari Basilio, scripsit eis Athanasius, ut patri 
ebedirent tanquam filii, nec ei obluctarentur do- 
ceati. Si enim suspectus essel Dasilius in iis quae 
ad veritatem speclant,laudabilem fore eorum con- 
lentionem.S^dsi confidunt (eamdem sibi fiduciam 


Quos Athanasius vocat Casarienses monachos , 
valde dubito utrum ex Czsariensi monasterio fue- 
rini,an ex aliis Cappadocie monasteriis.Nam Ce- 
sarienses ascetz videnlu Basilio semper amicissi- 
mi fuisse ; eL cum factam ei ab Eusebio episcopo 
injuriam ultra legem el. modum defenderint, eo- 
rumque studium enituerit in promovenda illius 
electione;verisimile non est tam cito eos ab illo aba- 
lienatos fuisse,et ignavi» crimen intvlisse,tum cum 
se ad gravissimum curtamen fortiter pararet. 

Praeter hos reprehensores, alii etiam inter Ca- 
lliolicos exstitere,qui et Basilium et Gregorium non 
ümidilatis, sed impietatis accusarent, ac ne pie 
quidem loqui existimarent ; non quod divinitatem 


esse aitJeum esse decus et ornamentum Ecclesise p sancti Spiritus ab eis negari, sed potius quod eos 


ar magis pro verilate certare, et eosqui doctrina 
indigent edocere ; nequaquam cum tali viro pu- 
gnandum esse, sed potius honam illius conscien- 
Bam approbandam.Non exstat hzc Athanasii epi- 
stola ad monachos Casarienses, sed hac eruimus 
ex aliis ad. Palladium presby:erum litteris, quem 
Atbanasius, acceptià ab illo eadem de re litteris, 
rogal, ut ipse etiam scribat ad monachos Czsa- 
rienses, ac sibi in eis flectendis operam navet.Ex 


(c) Nas. ep. 26. 
ibyOr. 5, et or. 20. 


in hoc dogmate przdicando longius ferri crede- 
rent. Unde Gregorius (c) rogat Basilium ut se do- 
ceal, quousque in praedicanda Spiríius sancti di- 
vinitateprogredi,quasque voces usurpare,et quou- 
sque economia uli conveniat, nimirum ut et iis 
salisfierel, qui nimium jejune divinitatem sancti 
Spiritus praedicari, et iis qui plus quo illum ex- 
tolli querebantur. Nonnulli his temporibus fere- 
bantur Spiritum sanctum Patri οἱ Filio prsepo- 


(c) Naz. ep. 26. 





LAXIV 


PROLEGOMENA. 


ne, ut patet ex Basilii epistola 52, neque hanc A Basilio coplam reliquisse Nyssam cenveniendi cum 


criminationem ipse Dasilius effugit. Neminem sane 
hoc insaniisse errore crediderim; sed hos rumores 
spargebant Pneumatomachi, sicque fucum infir- 
mioribus animis faciebant.Quare adhibend:z cau- 
liones erant non solum ne qua daretur ansa Pneu- 
maltomachis, sed etiam ut infirmis corsuleretur, 
S. Athanasius,qui res in Cappadocia gestas ex au- 
ditu noverat, videlur existimasse Basilium inf(ir- 
morum causa studium defendend:e S»iritus sancli 
divinitatis temperasse. Ait enim de Basilio : Cum 
infirmatur, ut infirmos lucrifaciat. 
€APUT XIX. 


I. Circa hoc tempus Nyssa ordinatur episcopus Grego- 
rius Basilii frater. II. Basilius Eustochio | ejus- 
que sertis pa(rocintum impendit. 11I. Dolor ejus οί 


episcopis; ordinationis {6 πριθ intra angustiores 
adhuc fines contrahitur, nec serius videtur conti- 
gisse autumno ani 371. 

II. Videntur scripts: ante Cappadociz divisionem 
epistole 72 et 73,ad Hesychium οἱ Callisthenem. 
Lasus ab Euslochii servis Callisthenes,vir potens, 
atque, ut ve1isimile est, in magna aliqua dignitate 
constitutus, penas a famulis et heris repetere vo- 
luit.Misit militem, quo in domo Eustochii nullum 
contumelic; genus omittebat, Servos in eum locum 
adduci volebat,ubi injuriam fecerant,ut ibi peenas 
persolverent.Servi ad Dasilium confugiunt qui sta- 
tim scribit Callistheni.Is perhonorifice respondet, 
ac lotius rei arbitrium Basilio commitlit,sic tamen 


scripte ab eo epistolz ob divisionem Cappadoc.c 3 Ut poenam non reiuitteret, sed eam Basilii aucto- 


anno Vil exeunte. IV. Therasius hoc. anno regebat 
Cappadociam. V. Elpidius ejus assessor. V1. Therasio 
dignitas abrogalur, vel eam sponte abjicit . 


I. Referenda ad hoc tempus videtur ordinatio 


ritate comprobari vellet.Gratias ei agit Basiliustg), 
ac servos eo adiluctum iri promittit, ubi injuriam 
fecerant,si id Callisthenis animo fixum et immo- 


S. Gregorii Nysseni,in qua non solun; summus(a) tum sedeat. Sed cum ea res magnis incommodis 
exstitit consensus episcoporum Cappadocie, sed obnoxia sit, rogat ut Sasima sistantur, eoque ve- 
etiam summa constantia in imponenda Gregorio niens Callisthenes potentiam suam simul et leni- 
hvjus oneris suscipiendi necessitate, Sed quam- tatem ostendat, incolumes dimittendo. Quancuam 
vis nihil omissum esset neque parvum, neque neid quidem concedit Callistheni,nisi quod metuat, 
magnum, quod quidein ad canones attineret; non. ne quid iracundisin ejus corde minus coctum re- 
tamen hzroeticorum criminationes effugit Grego-  $ideat.Mulioenim prz;clariusfacturum,si vindictam 
rius.Negotia ei exhibuerunt(b)anno 374, tanquam — sibi permittat.Etiamsi enim jurasset se servos ad 
preter canones ordinatio, atque hanc illiue eji- poenam traditurum secundum leges; perjurii reum 


ciendi ansam arripuerunt(cjanno 375 Unde Basi- 
silius (d) ut fratrem defendat, sic loquitur omuium 
Cappadocis episcoporum nomine : Venimus om- 
nes amplitudini tug supplices...sin aulem est ali- 
quid aliud canonicum, quod examine indigeat, 


non futurum,si ex legibus ecclesiasticis, quie non 
minoris sunt pretii quam civiles, puniantur et 
emendentur. Videtur ha epistola per eumdem dia- 
conum missa, per queni el epistola ad Hesychium 
missa est. Hunc rogat Daailius,ut sibi in placando 


ídque magnanimitas tua audire ac judicare vult, Callisthene,vel perse vel per amicos operam navet. 
10s omnes adesse necesse est, quia si quid deficit Sibi enim molestissimum futurum. si iis qui ad se 
eorum qua ad canones spectant; culpam sustinent | confugerunt prodesse non possit. Hiec autem ante 
qui ordinare, non is qui minislerium suscipere divisionem Cappadocis evenisse conjicio, propte- 
necessilale omni coactus. rea quod petit Basilius,utservi,quosin fidem suam 

Nondum episcopus erat Gregorius.cum sese in — receperat, Sasima usque sistantur.Id enim argu- - 
terposuit,ut pacem inier fratrein et patruum alios- mento estnondum hoc oppidum in aliena jur1 ces- 
que Cappadocise episcopos conciliaret(e). Tuncenim — sisse: nec profecto charitatis Basilii et animi for- 
Basilius cum eo, ut cum homine negotiis vacuo οἱ titudinis fuisse,ejusmodi homines ceserere,atque 
soluto,expostulabat,quod non a senovam vitam in- in grati et beneficii loco petere, ut extra ditio- 


gressum opisferend:ze causa veniret. Deinde vero in- 
ler episcoporum Cappadocis dissensiones minime 


nem et patrocinium suum abducantur. 
III. Cum peregre esset Basilius mense Octobri 


collocanda ordinatio,qua summo est peracta con- pexeunte aut ineunte Novembri, ac e.«lesias suas 


sensu. Αά hanc autem dignitatem jam pervenerat 
Gregorius, cum cognominem suum, Sasimensetn 
episcopum recens ordinatum, invisit ante Pascha 
anni 2; 9(f) .Quare intra illud tempus,quo4 a pacifi- 
catione Cappadocis usque ad Sasimensem ordina- 
nationem effluxit, Nyssena ordinatio collocanda. 
Sed cum dominatus Arianorum pertotam hiemem, 
presentia imperatoris, ac deinde consecuti ex di- 
visione Cappadocim dissensiones uon videantur 


(a) Ep. 225. 
(E . 190. 
9) . 239. 
(d) Ep. 235. 


visitarel, vel Nysse episcopum ordinaret, scrip- 
sere(h)ad eum f::sarienses, el ad opem sibi cele- 
riter ferendam palria revocavit, Rodiit statim, non 
spe auxilii ferendi, sed ne desertos se ab eo cives 
quererentur. Luctus eorum et doloris causa,divisio 
Cappadocia,ex qua duas provincias effecit Valens, 
velut si quis equum aut bovem áuum duas in partes 
dividens, duos pro uno, sibi habere videatur Cum 
edictum esset ut maxima pars curie Podandum 


e) E. 58. 
| Epist. 19. 
pist. 79. 
(^) Ep 


VITA S. BASILII. LXXV 
transferretur,quem locum comparat Basilius cuim A Tot enim littere in aulam missa, nondum venisse 


Ceade Laconico, aut barathris illis quz Charonia 
dicebantur, tum vero pars senatus non ignobilior 
fugam cepitcum uxoribus el focis, perpetuum exsi- 
lium huic loco preferens (a) : alii abducti eo fuere 
αἱ captivi, miserandum omnibus spectaculum:ter- 
tia pars in urbe relicta est, miserabiliter gemens 
collegarum discessu, ac sustinendo negotiorum 
oneri prorsus impar. Civilis cetus ob ea qux» ma- 
gistratibus acciderant, animo concidens, relictis 
urhanis zdibus, per agros el rura vagabatur.ltaque 
Criesarea in tristem solitudinem redacta erat,nullze 
jam noctorn:e lucernz,nulla eruditorum hominum 
in foro colloquia, occiusa gymnasia, nulla neces- 
sariarum rerum provisio ac disposilio, sed una 
vox audiebatur, exactorum et eorum a quibus 
exigebatur, quique flagellis cedebantur. 
Quantum Basilio inusserit doloris, patri: cala- 
mitas, perspici potest ex tribus litteris (b) ea de re 
scriptis. Antequaro rediret Cisaream,scripsit Mar- 
tiniano. Hac enim excusalioneutitur,cur non illum 
adeat, quod patri: voce accersatur. Quod quidem 
argumeeto est Martinianum non longe habitasse ab 
eo loco,ubi tunc versabatur Basilius. Erat ille vir 
omnierudition's laude cumulatus,etcam plurimum 
posset apud imperatorem, flebili malorum descri- 
ptione conatur ei persuadereBasilius, ut vel impe- 
ratorem adeat,quod quidem commodissimum foret, 
ac Martiniani praeclaro vite instituto maxime de- 
corum, vel saltem, siid ei grave sit. tum propter 
anni tempestalein, tum propter zetatem,patria sue 


Valentem probant. Jam hiems inceperat aut sal - 
tem imminebat, cum tristis nuntius Dasilio allatus. 
Quod enim metuit Basilius (d) ne Martinianum de- 
lerreat tempestas anni aut clas, quominus in au- 
lam proficiscatur ; id de c:estate homini zlate pro- 
vecto dictum non videtur. Sed tamen non multum 
processerat hiems, siquidem Basilius tunc peregre 
erat. Eadem in Ecclesias Cappadocia inducta im- 
iiutatio auno 373 ineunte, ut infra videbimus. ΑΙ 
civilis divisio ecclesiasticam antecessit, teste Gre- 
gorio Nazianzeno (e). 

IV. Hoc anno 371, rectorem Cappadocism fuisse 
Therasium cognoscimus ex epistola 77, in qua 
ejus asscssorem rogat Basilius, ut non discedat ab 
admirando Therasio, sibique decorum esse existi- 


' inet cum eo fantas curas partiri. Quibus verbis 


indicatur gravissimas quasdam ac minime quolidi- 
anas difficultates przesidi incidisse. Preterea cum 
Cappadocis divisione optime congruunt οἱ ἴθπι- 
pus hibernum, quo hiec scripta est epistola, et quae 
leguntur in (ine. Nam cum multa Dasilius haberet 
dicenda θἱ de multis, ea in congressum distulit, 
non tutum esse cxistimans epistolis res ejusmodi 
committere. 

Quo in liacepistole de communibus Cappadocia 
molestiisindicantr, ea minus commode Tillemon- 
lius de propriis Therasii negotiis interpretatur, 
quem et prafectura dejectum, cum hzc scribere- 
tur epistola, et in judicium vocatum fuisse putat. 
Unde eriam illius patrocinium a Dasilio in epistola 


litter:rum  jrzsidium impertiat, ac voce sua etc 96 suscipi existimat.Sed Eliam, non Therasium in 


justa illa dicendi libertate, quam sua illi vita da- 
bat, omnibus declaret, quot et quanta mala ex hoc 
dividend: Cappadociz consilio oriantur. 

Probe videbat Basilius his patrize calamitatibus 
necessitalem sibi imponi in aulam proficiscendi,ac 


potentibus amicissingula narrandi. Sed cum illum. 


corporis infirma valetudo, ac Ecclesiarum cura 
detineret, scribit ad duos in aula potentes viros, 
Aburgium et Sophronium Magistrum officiorum ; 
eosque obtestatur, ut communi patri» (uterque 
enim Cappadox erat) tristissimo exitio collapse 
opem ferant. 

Non tantum gratia et auctoritate valuit Basilius, 
αἱ calamitatem lianc a patria averteret : sed tamen 


illa epistola 96 cominendari infra videbimus.Nunc 
auten satisest observare nequaquam praesidi abro- 
gatani fuisse prefecturam, cum Basilius hanc epi- 
stolam 77 scriberet.Hortatur enim assessorem, ut 
cum Therasio tantas curas partiatur, ac libenter 
ejusmodi occasionem suscipiat, ex qua el ainicos 
videre et ab eis videri liceat. Initio dixerat se ex 
inagui Therasii praefectura illud commodi perce- 
pisse, ut sepe hunc assessorem videret : Verum 
hoc ipsum amisimus, inquil, preside privali. 
Aberat crgo ad tempus praeses, nec dubium erat 
Basilio. quin rediturus esset Cxsaream ; unde 
assessorem liortatur, ut ab eo non discedat, ac 
liben'er in eo perstet munere, ex quo videndo- 


aliquam mali levationem videtur consecutus. Nam p rum amicorum occasio nascatur, 


unus ex potentibus a:vicis ad quos scripsit(c),forte 
Abargius, prefecto humanitatis ostendendiw occa- 
sionem subministravit, Forte hec humanitas in eo 
posita fuit, quod secunda metropolis non Podau- 
di, ut primo sancitum fuerat, sed meliori in loco, 
Tyanis constituta. 

Hzc autem anno 371 gesta esse, antequam Va. 
lens Czesaream venirel,satis ex diclis perspicitur. 


ία) Ep. 75 
!b) Epist. 74, 75, 76. 
'€! Ep. ?8. 


V. Hunc autem assessorem Elpidium fuisse, non 
obscuris mihi videor conjicere rationibus. Nam (f) 
ElpidiusinCappadocia magnum aliquod muuusabji- 
cere el Cappadociaabscedere volebat,quo tempore 
infauste res erant Cappadocui, ac paulo post hu- 
inanitatem aliquam in Cappadoces a prefecto exhi- 
hitam.id est,ut conjicimus,postquam pravfectus se- 
cundam metropolim, qua Podandi locata fuerat. 


(d) Ep. 14, n. 3. 
(e) Naz. or. 20. 
(f) Ep. 78. 


LXXVI 


in illum assessorem quem e Cappadocia abscedere 
molestissimo tempore meditantem Basilius ab hoc 
consilio in epist. 77 dehortatur.In utraque epistola 
praestantissimi viri res agitur et Basilio amici et ad 
sublevandam Cappadociam maxime idonei. Tem- 
pus idem utriusque epistolae, magna quadam ca- 
lamitate recens in Cappadociam invecta. Idem in 
ulraque epistola assessoris munus. Rogat amicum 
Basilius in septuagesima septima ut non discebal 
&b adinirando Therasio, sed cum eo tantas curas 
partiatur. [In septaagesima autem octava id agit, 
ut Elpidius, ex quo tota pene publicorum negoti- 
orum cura dependet, patrie preficiatur et in Cap- 
padocia juleatur remanere. 


PROLEGOMENA. 
Thyanisconstitoit. Hmc autem mirifice conveniuut A 


CAPUT XX. 

I. Initium persecutionis ab adventu Arianorum. Euip- 
pio communionem denegat Basilius. ΠΠ. Basilii ce; - 
lamen cum profecto ac deinde cum proposito co- 

uorum. III. Non iMerfuit his praliis Valens. IV. 
ripte in hac persecutione epistula 9 et 80. V. 
Valens semel et sterum venil $n ecclesiam, ut Ba- 
silio factam injuriam sarciat. VI. Basilio postea 
penam ezsili infligit ab. Arionis. impulsus, sed 
gravi morbo filii cogitur sententiam mutare. ΥΠ. 
Rursus statuit ejicere Basilium, sed calamus tertio 
conteritur. VII[. Insignis Gregorii locus explicatur, 
ac Valentem iterum venisse in. ecclesiam probatur 
ante mortem filii, IX. Miraeulum calamorum ζαι- 
sared factum. Χ. Hoc persecutio ad. ennum 372 
referenda. 
I. Hactenus in S. Basiliiepiscopatu nullumtem- 


pus vidimus, quod a magnis rebus gerendis inter- 


Quodautem rogat Basilius, ut Elpidius Cappado- B missionem habuerit.Sed nuncsplendidiusquiddam 


ci& pr&ficiatur, non inde sequitur eum presidem 
et rectorem potius quam assessorem pr:sidis fuis- 
se. Nam assessorum magna erat auctoritas. Hinc 
Gregorius Nazianzenus assessorem vocat ἀρχῆς 
χοινωνόν in epistola 48, συνάρχωντα in epist 126 
eumque cum preside conjungit ut Jolaum cum Her- 
cule,Proretam cum gubernatore, epist 127. Quin 
etiam assessorem Elpidium fuisse, non presidem 
confirmat Basilius, dum ait totam pene rerum pu- 
blicarum curam ex eo pendere.Id enim de assessore 
salis aple dicitur, cum pro sua experientia ac di- 
ligentia plurimas administrationis partes sustinet: 
at de preside, ad quem summa redit totius regen 
di provinciz, id sane minus commode diceretur. 
VI.Utrum Basilius ab Elpidio iinpetraverit,ut in 


et illustrius enarrandum occurrit, propterea quod 
majore sonitu pradicari solent,quz pro Christi fid e 
in gravissimis periculis fortiter εἰ constanter fiunt, 
quam qua aut ad disciplinam prudenter decernun- 
tur,aut ad leniendos inimicos et pacificandas Ec- 
clesias sapienter et moderate suscipiuntur. In his 
Basilii certaminibus describendis precipue viden- 
tur antiqui scriptores elaborasse; sed cum in 
nonnullis circumstantifs minus inter se consen- 
tiant, danda est opera, ut rerum ordinem, quam 
fieri poterit accuratissime, sequamur. 
(bjImperatorValens,cum prosperisadversus bar- 
baros successihus elatus in Orientem lento itinere 
tenderet, satis dius interjectisCoustantinopolim in- 


c teretCappadociam locis commoratusest.Ac inBithy- 





Cappadocia remaneret,aut a praffecto,ut Elpidium — niaquidem horrenda ejus jussu acte sunt tragcedis, 
juberet remanere,statuere non possumus.[liud cer- atque hancprovinciam improviso impetu aggressus 
tumet perspicuum est, Therasium Cappadocizad- penitus vastavit; in Galatia autem nullam prorsus 
ministrationem aut sponte abjecisse,aut hanceidi- moram invenit, ac lerem et mobilem gentem sine 
gnitatem abrogatam fuisse anno 371 exeunte aut. pulvere devicit. Hisvictoriis inflatus spem frangen- 
ineunte 2972.Nam epistola 94, anno 372 non multo di Basilii etcapiendzeCappadocizconcepit(c).Hunc 
post Valentis eCappadociadiscessum scriptaestad enim primum aggredi non ausus est,ne illiusexem- 
Eliam Cappadocis rectorem, qui ad regendosCap. plum aliisanimos adderet (d). Sed cum finitimos 
padeces, licet invitus, adductus fucrat, ut opera omnes impietatis viribus domuisset, ac ditioni suze 
collapsa instauraret,loca non habitata incolis com- — subjecisset quidquid oviura habuerat, turpe et in- 
pleret,uno verbo solitudines in urbes transforma- — dignum,ducebat ab uno homine et una civitate vin- 
ret.Non jam ergoCappadociam regebat Therasius, ci. Itaque cum meminisset se anno 365, re infecta 
sed commissa fuerat Elis, qui eam tristissiimumin ab hac urbe discessisse, cum majore impietate ac 
statum redactam acceperat. Unde illum cemparat ,, ferventiore acie rediens, acceptas clades reparare 
Basilius cumNauclero,qui navem nuper compactam — voluit (e). Precedebat eum Modestus preetorii prae 

in magna gubernat tempestate. Non duLium est, fectus,vit et Catholicis infensus el Arianis deditus, 
quiu suum Therasio tempus inCappadocia admini- ab iisque baptizatus: qui hanc curam et sollicitu- 
stranda emeritum non fuerit, cum hanc provin- dineminter precipuas adminis!rationis sus partes 
ciam reliquit. Sperabat enim Basilius Elpidium ab  numerabat, ut nullus fidei defensor domi maneret, 
eo non discessurum, et ei in sanandis provincie  sedpulsisomnibus orthodoxisintruderentur doctri- 
vulneribus operam daturum. Sed tamen videlur neimperatorisastipulatores,impiorum syngrapho- 
annum jam rexisse Cappadociam, cum decreta est rum exactores, vel dcteriorum etiam scriptorum au- 
divisio : nam sspe Basilius (a) assessorem viderat ctores. Sed anteipsum prefectum venerunt in Cap- 


Casares, quem tamen non videbat, nisi praeses  padociam Ariani episcopi, quorum dux videtur 
Cesaream veniret. fuisse Euippius. 


(d) Nas. or. 90. 
(e) Nyss. 319 ; Nas. 348. 


(a) Ep. 77. 
(b) Nyss. 1 Bunom. 
(c) Theodoret. lib. iv, c. 19. 


VITA. S. PASIEIT. 


" Numeratura Baeilie(a)Euippius inter signiferos 
improbe factionis,qus Euststhium et plurimosalios 
deposuit anno 360 in concilio Constantinopolitano. 
In ejus potissimum nomen eruperunt Eustathii que 
rez, vel potius horrenda criminaliones litteris ad 
universas Ecclesias missis consignalee. Videtur in 
Galatia episcopus fuisse.Nam cum Arianos e(5)Ga- 
latia accersivisset Eustathius; exagitat eum Basi- 
lius quod qui olim Euippium episcopum esse ne- 
gaverat.nunc eorum,qui ab illo ordinati sunt,com. 
munionem ambiat.Initium autem preeclare facto- 
rum, qua Basilius in hac persecutione edidit, ab 
hujus hominis adventu ducendum est.Nam nec ca- 
nitiem Euippii,nec eruditionem reveritus est Basi- 
lius, nec ipsa etiam amicitie jura, que secum ha- 
bebat:sed suam ei communionem constanter nega - 
vit,ut ipse narrat in epist.128.Non multo post hos 
motos ad tribunal Christi raptus est Euippius.Jam 
enim obierat,cum scriberet Dasilius anno 373 epi- 
stolam mox citatam.Quemadmodum enim in epis- 
tolis anni 376 nonexprobrat Eusthathio communio- 
nem cum Euippio, sed cum hominibus ab Euippio 
ordinatis,quod argumento est,illum obiisse; ita in 
epistola 128 quie scripta est anno 373, declarat se 
rem absurdam facturum, si post negatam Euippio 
communionem,cum hominibus idem Euippio sen- 
tientibus,id est cum Arianis per Eustathium,qui me- 
dius esse Cathelicos inter et Arianos volehat, con- 
jungi videretur. 

Quamvis Basilii pugna cum magnis potestatibus 
non videantur ante mensem Novembrem evenisse, 


(peregre enim erat Basilius instante hieme)Euippii c 


tamen adventus adinitia Septembrisreferendus.Di- 
scimus enim ex Gregorio Nazianzeno hereticos die 
festo S. Eupsychii,qui septimus erat Seplembris,in 
insidiis collocatos fuisse (c), magnumque circa Ba- 

silium exstitisse bellum, cupientibus nimirum hareticis 
audam et apertam vocem ez ipsivsmel Basilii ore arri- 

sere,ui ipse ex Ecclesia ezpelleretur,qui solus pene ve- 
ritatis igniculus restabat, vicinis omnibus captis ac sub- 
jugatis.Hac dicebat Gregorius antequam Basilium 
praefectus oppugnatum venissel;idque perspicimus 
ex epistola 71 Basilii,in qua Basilius litteris Grego- 
rii modo citatis respondens,invitat eum ,ut sibi ad- 
sit ad propositum certamen, seque ignavize nolam 
a nonnullis hominibus inustam propulsaturuin 
sperat, cum pugnandi tempus aderit. 

Hzreticum agmen Casaream ante profectum ve- 
nisse probat etiam Basilii epistola 69 ad S. Mele- 
tium in qua sic loquitur: Hic uutem inquit,res in- 
certe adhucet dubie cum Euippius advenerit qui 
dem ,sed nondum quidquam declaraverit. Minan- 
fur quidem et concuranm quemdam eorum,qui eadem ac 
illi sentiunt, ex Armenia Tetyapoli et ex Cilicia. Non- 
dum ergo prafectus et alie potestates adveneran:: 
imo ne exspectabantur quidem,saltem tam cito;sola 


(a) Ep. 251, n. 2 et 3. 
ο) Ep. 244, n. 4; ep. 251, n.2, 3. 
(6) Ep. 26. Vide orat. 20. 


beds 


A hasreticofum expeetatfo animos movebat. Cr tanto 
ante heretici exploratores venirent, non obecure 
est ralio.Cum summa esset festi S.Eupsycttii cele- 
britas,ae magna hominum frequentia e vicinis re- 
gionibus confluere Cesaream ad hunc diem sole- 
rei; preclarissima erat oceasio observandi Bailil; 
quam quidem non hoc tantum armno arripuerunt 
heretici, sed etiam anno 374: atque haud scio. 2n 
etiam 373, ut infra dicemus in capite tricesimo. 
Quod si heretici anno 374, quo Valens in Oriente 
versaliatur, Caesaream ad diem festum S.Eupsychii 
venerunt,ut Basilium observarent, molto id mivus 
omittere hoc anao 371 debuerunt, cum Besilii 
accusandi et ejiciendi copiam daret imperatoris in 
finitima aliqua regione commorantis vicinit&s. 

B ΙΙ.Ποποραία Euippio ejusque similibus commu- 

nio stomachum hzresis patronis facere debuit.Sed 
tamen spatium interim habuit Basilius itineris ali- 
cujus conficiendi,ex quo eum afflicti cives, ut supra 
diximus,instante hieme per litteras revocarunt(d). 

Non multo post erupit in Basilium persecutio. Non , 
uno autem impugnarunt modo,neque una aggres- 
sione. Adhibiti insultus, pollicitationes et mina. 
Missi ex judicium ordine, ex militari, ex gynaccme 
etiam eunuchi, qui eum flectere conarentur. Mis- 
sus etiam ille Nabuzardan, coquorum przpositus, 
artis sug» gladios minitans.Sed duo precipue certa- 
mina memorantur,quorum alterum a Gregorio Na- 
zianzeno refertur, utrumque a Nysseno.Sic igitur 
ex Nysseno gesta res est. 

' (e) Auctores nonnulli erant Basilio, ut tempori 
potius cederet,quam cum adversariis tam cruentis 
conflictaretur. Sed ejusmodi consiliorum inanis 
opera. Vocatus a praefecto Basilius, veluti medicus 
quidam et consiliarius venit. Partim blandientem. 
partim minantem monet,ut ob eo priterita poeni- 
tentiam agat,ac deinceps sanguinem servorum Dei 
sitire desinat. Nihilenimilium possein eos quisolum 
Dei regnum appetunt. Non liedi bonorum publica- 
tione eum,cui fides sola possessio est;non exsilio ter- 
reri, qui universam lerram eadem animi sententia 
calcat, ac eam partim alienam existimat, ob bre- 
vem commorationem,partim propriam,quia omnia 
Deo pariter serviunt. Plagas autem et labores ac 
mortem pro veritate perpeti, ne mulieribus qui- 
p lem terribile videri, sed omnibus Christianis hoc 

summum felicitatis esse.si quid pro hac spe gravis- 
simum perferant.Basilli constantia fit quedam, ve- 
lut in scena, personarum irmmutatio, ac mitescens 
przfectus ad blandiendum etassentandum conver- 
titnr. Basilium rogat.ut ne modica illi et contem- 
nenda res videatur magnum regem plebi sug per- 
mistum habere, ejusqne magistrum fieri;et cum hoc 
consequi possil sola consubstantialis voce ex sym- 
bolo detracta,quod unum postulat imperator, mini. 


(d) Nas. ibid. 
(e) 1r Eunom. 








LXXYHI 


PROLEGOMENA. 


me cotra ejus voluntatem veniat. Ad bmcAillumcompeliaus(nondum enim eum episcopstm vo- 


Basilius, magnum sibi et peroptandum videri , 
ut imperator Ecclesia sit particeps: magnum enim 
quiddam ess? animam salvare,non modo inipera. 
toris, sed etiam eujuslibet hominis. Sed tantum 
ahesse,ut fidei formuls quidquam addere velit aut 
detrahere,ut ne ipsum quidem ordinem eorum qu& 
scripta sunt,immutari patiatur.Narrat deinde Nys- 
senus aliud Basilii ceriamen cum coquorum pre- 
posito Demosthene,qui,accepta a Valente hac pro- 
vincia, Basilium vehementius aggressus est, presen- 
te rursus prafecto,sed nihilo magis promovit. Ade: 
rat huic certamini impius quidam ex Illyrico;quem 
Valentem Mursiz esse suspicatur Tillemontius.Non 
sine lepore ait Nazianzenus(a)hanc Demosthenem, 
cumartissua gla.lios minaretur,a Basilio ad ignem 
ipsi convenientem transmissum fuisse. 

Nunc nobis audiendus Gregorius Nazianzenus, 
qui omnibus re5us gestisint erfuit(b) Narrat ipse ad- 
fuisse se et audiisse, cum Basilius cum Valente ite- 
rum in ecclesiam veniente collocstus est. Quod si 
idem de ceteris rebus non dicit, non idcirco cre- 
dendus estabfuisse.Nam cum Basiliisermones cum 
Valentenon referat,sed mirabiles ac quodammodo 
divinos fuisse asseveret, merito adfuisse se monet, 
ut testimonio robur addat. At eadein cautio neces- 
saria non fuit in referendis Basilii cum prefecto 
sermonibus. Quare cum Gregorius promisisset se 
venturum,non video cur stztim non venerit. Moras 
illi morbum matris attulisse putat Tillemontius, et 
ad id tempus refert quartam illiusepistolam,in qua 
hunc matris morbum excusat,cur a Basilio vocatu: 
non occurrat, Sed valde dubito ac huic Basilii vel 
polius Ecclesie tempori morbum matris pretulis- 
sel. Pralerea nihil habel hzc epistola de gravissi- 
mis veniendi causis, niliil de promissis Gregorii : 
sed magnum significat vivendi Basilii desiderium, 
cui salisfacturum se dicit,sed Basilii precibus mater 
sanetur. Quare hzc epistola adaliud tempus perti- 
nel, et que Gregorius refert, ea auribus suis hau- 
sisse censendus est. Idcirco prolixum ex ejus »ra- 
tionevicesimalocum hicapponemus:Eccui tandem, 
inquit, tncognitus ille estqui tum apud nos pre- 
fecti munere fungebatur ,cum suapte audacia ad- 
versus nos proesertim inflammatus (nam illis quo- 
qveinitiatus,vel poliusconfectus fuerat), wn etium 


care dignabatur)ut lanta imperatori cbsistereau- 
deas, solusque omnsum contumaciter te geras ? 
Quorsum,respondit Basilius,hoc oratio spectat ,et 
quonam hoc contumacia et arrogantia? nondum 
enim id satis intelligo.Q uoniam,inquitille,impe- 
ratorisreligionem minimecolis,omnibus aliis jam 
inclinatis oc superatis. Non enim,inquit Basilius, 
hec vult imperator meus:uecrem ullam creatam 
adorare sustineo,cumet ipse α Deo creaius sim,et 
deus esse jubear. Nos vero,inquit ille,quid tandem 
tibi videmur? Nihil sane,inquit Basi!ius,dum Àec 
jubetis. Age vero, inquit ille, non mugnum et ho- 
norificum existimus ad nostras partes adjungi,so- 
ciosque nos haberc?Ad hec Basilius: Vos quidem 
profecti estis,el quidem illustres,non inficias eo, 
minime tamen Deo prostantiores. Socios outem 
uutem vos habere mihi quidem amplum et honofi- 
cum fuerit(quidni enim cum ipsi quoque Dei crea- 
lure sitisc),sed ut alios quosdam ex his,qui nobis 
subjectisunt.Non enim personarum dignitute,sed 
fide christianismus insignitur. Hac oratione com - 
motus pra/fcius.ac majori ira succensus,de sub- 
sellio surrexit, atque asperioribus verbis cum eo 
agere perrexit.Quid? Potestatem hanc nom perti- 
mescis? Cur vero pertimescerem, inquit Basilius? 
Quid [iet? quid patior? Quid patieris? intulit ille, 
unume tam multis,que mea suni potestatis.Qua- 
nam hec? subjunxit Basilius, fac enim intel- 
ligamus . Bonorum, inquit ille, proscriptionem,ex- 
silium, cruciatus, mortem. Tum Basilius:Si quid 
aliud habes,id nobis minitare. Horum enim, qua 
adhuc commemorasti nihil nos attingit. Quoniam, 
inquit Basilius, bonorum proseriptioni obnoxius 
tion est,qui nihil habel: nisi forte laceris et detri- 
lis hisce pannis indiges ac paucis libellis, in qui - 
bus omnes mihi facultatesetcopie sunt. Exsilium 
au/em haud gnosco,quinullo modo circwnscriptus 
sum,neque terram hanc,quam mune incolo, meam 
ha*eo,et eam omnem,in quam projectus fuero,pro 
mea duco: imo, ul rectius loquar,universam ter- 
ram Dei esse scio, cujus advena ego sum εἰ pere- 
grinus. Jam tormenta quid accipere queant, cum 
corpus desit nisi forte primamplagam dizeris: hu- 
jusenim solius penes le arbitrium et polestus est. 
Morsporro beneficii mihi loco erit:citius enim qe 


amplius, quam necesse essel, imperatori subser. Dad Deum (ransmittet,cui vivo,et munere meo fun- 


viens,atque ez eo quod illi omnibus in rebus obse- 
quereiur diuturnius imperium sibiconservans? Ad 
huncadversus Ecclesiam frementem leonisque spe- 
ciem pra se ferentem ,ac leonis more rugientem at. 
que ejusmodi,ut a multisneadiri quidem posset ,vir 
fortis adducitur imo vero ingreditur perinde ac si 
non ad judicium,sed ad festum vocaretur.Quonam 
autem modo,vel prafecti audaciam, vel Banlii virtutem 
et sapientiam, qua eirestitit, satis digna oratione com- 
plectar? Quo tua est,inquit,ratio,heus tu,nomine 


(a) Or. 20. 


gor ,ma.rimaque ex parte mortem obii,el ad quem 
jampridem propero. Quo sermone obstupefactus 
profectus: Nemo inquit, me (nomenque suum ad- 
junzir)ad hunc usque diem ita est allocutus, nec 
pari verborum libertate. Neque enim,ait Busilius, 
fortasse i episcopum incidisti. Aliogwi hoc prorsus mo- 
do disseruisset pro hujusmodi rebus in certamen veniens. 
Nem ceteris quidem in rebus,o prefecte,mansueli et pla- 
cídi sumus, atque omnium objectissimi, quemadmodum 
hoc nobis lege prascriplum est, ec. fon dicem edversus 


(b) Ibid. 


VITA. S BABILII. 


LX 


tantum (imperatorem,sed ue adoersusplebeium qui- ^ vela. Rursus Dei athleta hoc secunde prelio,etian 


dem quemquam el infimiordinis hominem superci- 
liumaltollimus.Verumubi Deus nobis periclitatur, 
ac proponitur, tum demum alia omnia pro nihilo 
putantes, ipsum solum intuemur. Ignis autem, el 
gladius, εἰ bestie, et ungul& carnem lacerantes, 
voluptati nobis ac deliciis potius sunl,quam terro- 
ri. Proinde contumeliis nos affice, comminare, uc 
quidquid collibuerii, potestate tua fruere : audial 
hec etiam imperator, nequaquam profecto 308 
vínces,necefficies,ut impie doclrine assentiumur: 
nesihisquidematrociora miniteris.llgc postquum 
profectus dizit.atque audiit, ipsiusque contentio- 
nem animi eatn esse cognovit ul nulla vis eum per- 
terrefucere ac superare posset,ipsum quidem foras 
misit, eique ablegavit,non jam cum iisdem minis, 
se.L cum quadum reverentia et submissione. Ipse 
euxtem,quam celerrimepotuit,imperatoremadiens: 
Imperator, inguit,ab hujus Ecclesix antistite victi 
sumus. Minis superiurest,sermonibus firmior ,ver- 
borum blanditiis fortior. Ignaviorum alius quis- 
piam tentandus est: huic autem,aut vis aperte in- 
ferenda, aut non exspeclandum, ut minis cedat. 

Ill. Minus accurate versatur Tillemontius in ha- 
rum rerum serie disponenda. Nam prefectum 
existimat, post primum certamen,ad Valentem ac- 
currisse,eique in urbein,ut ait Theodoretus lib.iv, 
c. 19, introeunti acceptam cladem narrasse. Tum 
Valentem iratum, quod non primo impetu fractus 
esset Basilius, certamen ingredi voluisse, et co- 


prioris gloriam superavit. Nulla hic sane impera- 
toris praesenti: insignia, sed quidquid terribilius 
fuit, id ad judicem refert Gregorius Nyssenus. 

2ο Testatur Gregorius Nazianzenus (p. 351) Va- 


lentem jamdudum Basilii audiendi cupidum fuisse, 


cum in ecclesiam iterum venit, et cum eo inira ve- 
lum collocutus est. Nondum ergo Basilium audierat 
disserenlein, ac proinde non adfuerat cum Mode- 
stum ac Demosthenem Basilius tanta animi fortitu- 
dine superavit. Hinc Gregorius postquam Basilii 
cum prxfecto dialogos retulit, transit ad ea quo 
ad ipsum imperatorem prolocutus est. 

3* Narratidem Gregorius (p. 350) Modestum;, 
quam celerrime potuil, ad imperalorem venisse, 


B eiqne quam invictus essel ac iusuperabilis Basilius 


declarasse ; quare aut vim ei inferendam, aut non 
exspectandum ut minis cedat: tum vero imperato- 
rem tanta virtntis adiniretione sese collegisse. ac 
veluisse ne vis Basilio inferretur, et cum illius 
communionem non auderet amplecti (pudori enim 
illi erat immutatio) maxime decoram ei satisfacien- 
di viam quasiisse et idcirco in ecclesiam venisse. 
Ες quibus perspicitur nec Modestum statim post 
primum cerlamen ad imperatorem venisse (illum 
enim furiis incendit hzc prima cladis ignominia), 
nec Valentem alteri interfuisse pugi.ee ; siquidem 
quid in ea gestum essel, ex praefecto cognovit. 
Neque etiam accuratissimus fuit Tillemontius in 
Basilii pugnis numerandis.Qui enim corau preepo- 


quorum preposito Demostheni hoc munus com- C sito coquorum gesta narrat Nyssenus, hzc Tille- 


misisse, ut Basilium audiente se oppugnaret. 
Sed inter primam illam pugnam et imperatoris 
adventum multaintercesserunt,impr.missecuudum 
illud cur: coquorum preposito certamen, cui non 
interfuit imperetor. Decepere Tillemontium hzc 
verba Nysseni (p. 314),322' ἐκδέχετχι πάλιν ὁ βασι- 
λεὺς την πεῖρα» aov. Sed ilerum experitur ipse 
imperatur. At quomodo expertus sil, indicant que 
sequuntur: Quemadmo.lum igitur opera coqui Na- 
buzardan, inquit, Assyrius clim templum Israeli- 
terum evertit:ita et isle Demosthenicuidam coquo- 
rum praposito,utaliis audaciori huctmmandata pro. 
pincia putabat se perfecturum quidquid aggressus 
erat.Ipse etiamNazianzenus (p. 348) preefectuim co- 
quorum numerat inter eos, quiad Basilium missi 
sunt aValente; quod arguinento est non interfuisse 
his pugnis imperatorem; sed vices suas cominisisse 
Demostheni : idque confirmat Nysseni narratio. 
Nam eum Demosthenes omuia niisceret,ac impius 
quidam ex lllyrico, qui tabellas manibus ferebat, 
proceres omnes ad hoc spectaculum convocasset ; 
cumque rursus iram suam Modestus vehementius, 
quam antea, aceendissel,seque omnes ad Valentis 
iracundiam fingerent,et cum eo indigne ute indigna- 
rebtur, summa erat futurorum exspectalio. Rursus 
enim ille przefectus,rursus terrores et mine prio- 
ribus graviores, ac ira vehementior: judicialis ap- 
paratos, praecones, apparitores, lictores, cancelli et 


montiusin duo diversa prelia dividit, quamvis 
unum prursus exstiterit, quod quidein, etsi praeci- 
pusgoppugnaudi partes Deimnostheni commissi fue- 
runt, omnium lamen magnatuu) frequentia, quos 
impius quidam ex [ilyrico profectus convocaverat, 
ac ipsius przfecli praesentia celehratum fuit.Quam- 
vis autem duas tentum insignes pugnas referat Nys- 
senus, verisimile est tamen plures alias sustinuisse 
Basilium: idque ipse non obscure indicat in epi- 
stola ad Eustathium,cui narrat sibi jam pugnas 
aliquas,easque salis vehementes fuisse cum magnis 
potestatibus, prefecto et cubiculi preposito. Na- 
ziauzenus et ex judicum ordine, et ex militari et 
ex Gynacao immissos esse ait qui Basilium oppu- 

gnarent, ac idein munus ipsi etiam coquorum prz- 
posito commissum fuisse. 

Videtur ali.juainesse inter utrumque Gregorium 
discrepantia .Nam cum uterque eademBasilii coram 
praefecto dicta referat; Nyssenus hacBasilii constan- 
tia iramValentisaccensaim fuissedicit,eumque vices 
Basilii iterum oppugnandi commisisseDemostheni: 
contra Nazianzenus iracundiam admirationi locuin 
cessisse,a: vetuisse imperatorem,ne quisBasilio vim 
inferret. Ergo alteruter Basilii dicta non satis accu- 
rato ordineretulit.Namde historie summa, pugnis 
non semel commissis, ac oplatissimo constantis 
Basilii exitu mirifice inter utrumque cenvenit. 

IV. Duc Basilius hoc sustinet prelia; Eustathius 


ΡΑΟΡΒΦΟΝΕΚΛ. 


Sebastetiüs thittit el curi Titteris Éleükitfoti,unurm'& tenebris tolus impletur. Atqueid plerisisis ἀάβιὲ 


ut vérisimilé est, ex discipulis stis, qui cer'anti 
ádesset ac suppetias ferret Basilio. Respondet ei 
Basiltus sihi (ay,antequam illius litteras acciperet, 
persuasum fuisse deilliu$erga omnes, maxime vero 
erga se charitate ; illius autem acceptis litteris et 
conspecto Eleusinio, gratias se Deo egisse, quod 
sibitalemadjatorem et commilitonem concessisset. 
Narrat se in pugnis vehementibus,quas jam habue- 
rat cum magnis potestatibus, praefecto et cabiculi 
preposito,omnem assultam inconcussoanimo sus - 
tinuisse, Deo imbecillitatem corroburante.Scripta 
videtur hic epistola ante imperatoris adventum 
ac ferte etiam ante illud vehemens cum coquorum 


obxeurumet incognitum erat.Verum cum dona.quo 
ipsemet effecerat, divine mensa offerenda essent, 
necquisquam,ut mosferebat,simulea caperet(quod 
"0n satis liqueret,an ca Basilius accepturts esset) 
tum vero manifeste se affectus prodidit. Ita enim 
titubare ccepit,ut nísi quispíam ez sacrarii misti- 
stris vacillantem svppositu manu retínuisset, mi- 
sere utique et luctuose prolapsurts fuerit. 
Verisirnile non est Valentem Basilii manu com- 
munionem sacram accepisse, cum Gregorius dicat 
eum cum Basilio perfuncterie conjunctionem iniis- 
se. Videtur autemBasilius in illius donisaccipiendis 
plus consuluisse Ecclesi paci, quam legum eccle- 


preposito certamen, de quo nihil Basilius. siasticarun severitati (b) .Constantii dona alto vultu 
Seripta etiam in hac horrenda tempestote epi- g rejecit Liberius, sed in dissimili occasione, Pares 
stola 80 ad sanctum Athanasium,cui Basilius dolo- quidemerant Constantius etValens lieresi et catho- 
rem suum significat quod oblatam ad se scribendi lice fideiodio,etalter quidem catechumenus, alter 
aliquam occasionem prztermisisset.Preclarissime ab hereticis baptizatus: sed Constantius per euna- 
secum agi exislimasset Basilius, si ad historiam chum Eusebium dona mittebat corrumpendi cauta; 
ΥΕ) sud congressum cum S. Athanasio adjecisset. at Valens ipse suppliciter offerebat, ut sux in Ba- 
V. His que de Basilio narratafueraut a prefecto. silium observantise aliquam significationem daret, 
perculsus est Valens,acinstarferriimmutatus,quod | Quinam autem illa exstiterint dona, quorum opi- 
igne quidem ernollitur,sed trmen ferri naturam re- fex V«lens, nonfacile est statuere. Dona altari 
tinet. Itaque minis in admirationem conversis,fa- — offerri consuela intelligit Theodoretus !c): vasa 
ctum suum improbat, vim Basilio vetat inferri; et aurea Nicetas ipsius Valentis manu fabricata. 
cum ipsius communionem amplecti pudor prohibe- ^ NullaeodieBasilium inter et Valentem fuerecol- 
ret, aliquam tamen ei satisfaciendi rationem quie-  loquia (d). Sed cum rursus in ecclesiam venisset, 
rebat,quz sibi indecora non esset.Hanc autem ma- — satisfecit diuturnie colloquendi cum Bssilio cupi- 
xime decoram judicavit. Sacro die Epiphanim in  ditati, ac intra velam ab eo susceptus est. Tum 
templum ingressus cum satellitum roanu, nume- , vero Basilius sic locutus est, ut Gregorius qui ad- 
rum laicorum auxit, seque hoc modo defunctorie ΄ erat, Dei voces fuisse testetur. De hoc Dasitíicum 
cum Basilio conjunxit, Videtur Valens Ciesaream — Valente congressu sic loquitur Theodoretus (e) : 
non mol:o ante diem festum advenisse.Namsi spa- CumBaeilius intra sacra vela,ubiipse sedebat,ac- 
tium Ariani habuissent illius iterum incendendi, cedere Valentem jussisset,multa «d illum verbafe- 
facile illi novas iracundie faces admovissent. Id οἱ ds recta fidei doctrina; eumque Valens libenter 
enim non semel perfecerunt, ita ut Valentis ani-  auscultavit. Aderat tumquidam nomine Demosthe- 
mus perpetuam habuerit iracundie in Dasilium — nes,Castrensissacripalatii, quicum magistrumor- 
et reverentis vicissitudinem. bis terrarum objurgarel, barbarismum admisit. 
lllud autem minime pretereundum, quo .eodie Tum subridens divinus Basilius: Vidimus, inquit, 
evenisse narrat Gregorius Nazianzenus. Postquam — etiam Demosthenem litterarum expertem.Et cum 
enim,inquit, intus fuit,atque ipsius aurespsalmo- — ille vehementius indignatus minaretur, subjecit magnus 
fum cantu,non secusactonilruo quodam personue- — Basilius : Tuum munus est, jusculorum condimente cu- 
runt, plebisque pelagus vidit, omnemque ordinem — rare. Divina enim dogmata exaudire non potes, cwm 
et concinnitlatem,que tam in sacrario,quam prope — aures habeas obstructas. Et Basilius quidem iste. débit 
sacrarium erat,ungelicom potius quam humanam, || Demostheni. Valens vero tantopere eum. miratus est, ed 
atque ipsum quidem ante populum recto corpore — pulcherrima qua illic habebat predia pauperibus 
slantem,qualem Scriplura Samuelem describit,nec | donaverit,quorum ille curam gerebat,qui toto cor- 
co: pore, nec oculis,nec animo, perinde ac si nihil — pore mutiloti multo majore curatione indigebant. 
novi contigisset ullam in partem se moventem sed — Asseverat Dasilius in epist. 94, suum sdificandi 
Deo,ut ita dicam et altari afficum;eosautem,aqui- ptochotrophii consilium Valenti perspectum ac 
bus cingebatui ,cum timore quodam ac reverentia — probatum fuisse ; ejusque auctoritate utitur, ut in- 
stantes : hec, inquam, simul utque perspexit (nec — vidiam repellat, quam ipsi nonnulli homines apud 
eiim simile quidquam unquam viderat humanum — preesidem obsusceptum tante molis a iicium crea- 
quiddam passus est,atque oculorum vertigine ac. retentabant. At de Valentisliberalitate quam refert 


Epist. 79; 60, (dj Nes. w.20. . 
ὃς Ms né Selit., (e) Làb. 1v, ο. 19. 
. Gti. w;e. 19: Nas. tomi LH, not, p. 781. 


VITÀ :8. -BaBitLal. 


(ERI 


Theodoretus, nihil prorsus legitur in illa Basilii ^ seri spiritum absiulit prodicans iagralotm corum 


epistola. 

VI. Hiec Ba:ilii virtutis admiratioinjecta Valen- 
tis animo; inilium fuit illius in Cappadoces huima- 
nidalis:haec prima exstitit tempeslalis sedatio. Sed 
cito instabilem illius apimum Ariani artibus suis 
immutarunt Non unum autem artificium ab eis ad- 
bibitum. Interdum enim catholicam fidem prz se 
fesebant, ac Basilii doctrine assentiri se profite- 
bantur,ut testatur S. Ephrem(a). Non ideirco Basi 
lius eorurn formulis aut communioni cedebat, Sed 
inde,ut verisimile est,ansam arrripiebant illius ac 
cusandi apud Valentem,ut hominis ab omni accom- 
modatione el pacificatione alieni. His avlibus vin- 
cuntimprobi;exsilium decernitur,parantur omnia, 
nox aderat, in promptu currus, in plausu liostes, 
in luetu pii: Gregorius et alii amici latus alacris 
vialeris cingebant : Basilius exsilio muletatus, hoc 
tantuin negotii suscipit : uni ex famulis imperat , 
at se acceplis pugillaribus sequatur Sed Deus re- 
scindit exsilii decretum : filius Valentisiu febrim 
incidit, et cuin illius morbo nullam prorus medi- 
ciaam pater inveniret, ad Basilium confugit, nog 
quidem per se,oh contumeliam inodo ei factam, sed 
per eos quos sancto episcopo amiciss ::0s esse Πο. 
veral,id est per Terentium οἱ Victorem aut Aria- 
iheum.Nam magistris rei militarishoc munuscom- 
missum fuisse ref. ri Theodoretus(b) .Accurrit Basi - 
lius,ejusque ingressu levior fit norbus,nec dubita- 
bant qui aderant,quin filium imperator incolumem 
recepissel,si non dulci aque salsam;miscuisset, Ba - 
silium vocans et haereticis credens. Atque hac qui- 
dem Gregorius Nazianzenus,cujus narralionem ac- 
curate sequitur Sozomenus (c); e! quod Gregorius 
ait Yalentem aque dulci salsam miscuisse, id. So- 
somenus interpretatur de hzerelicis una cum Basi- 
lio advocatis, ut pro Valentis filio precarentur. Ex 
Theodoreto (d) Dominica Augusta magnis dolori- 
bus,vel, ut ait Socrates (e), horrendis visis vexata, 
Valenti auctor fuit, ut Basilium accerseret. 

Res a S.Ephram (f) sic narratur : Dum grasi 
morbo detineretur filius tyranni, rogabant virum 
hunc,ut proeo precaretur;illo vero proponentecon- 
ditionera : Si eum mihi tradideris,ut adducam ad 
imiaaculatam fidem, liberemque ub omni 4mpietote 


mentem. 


Neque omiltendus nobis. Rodaus(g),qui rem sie 
edisserit: Cum Basilius a Valente,inquit, in exsi- 
lium profide cogeretur ,exhibitus ad tribunal pras- 
fecti, cerroribusque(ut llis moris est potestati) et 
minis maximis agi copit,et nisi proceptis prinei- 
pis cbedirel, interitum sibijamjamquesperaret àn- 
pendere. Tum ille éutrepédus et absque ulia animi 
perlunbatione hoc sibi minanti profecto respon- 
dísse fertur: Atque utinam oliquid mihi eseel di- 
gni muneris,quod offerrem huic,qui maturius Ba- 
ilium de nodo follis ejus absolveret! Cumque da- 
relurci nox, queerat media ad spatium deliberan- 
di respondisse denuo perhibetur: Ego crastino ipse 


t. ero qui nunc:tu te utinam non muturest Et ila qui- 


dem nocteuxor imperatorisvelul tortoribus tradi- 
(a eruciatur;filius vero qui eis erat unseus,ezslinc- 
ius paterna impietalis creditur exsolvisse suppli- 
cia.lla unie lucem missi, qui rogarent Basilium, 
ut precibus suis intercederet pro eis, se etiam ip- 
si,e| quidem multo justius similiter interirent. 
VH. Victiat non defatigati Ariani nom multo post 
ad pugnam redierant,et inürm:um Valentis mentem 
novis artibus aggressi sunt. Hanc autem imprimis 
aleam adhibuerunt,qus perraro fallebat,ut Dasilio 
stante nihil se promovere posse,eo relegato cmlte- 
ros facile cessuros dicerent (A). Gravis enim itle 
nobis est, aiebant,vel soigm conspectus. E.tenom val- 
de contrarsus nobis. est in sermonibws : propterea 
fierinequit, imperator, ut fides nostra progressum 
capiat si iste adsit. Iterum ergo decerniturexsilium, 
sed Deus novo iniracyilo suum Ecoiesim.-Gosariensi 
pastorem servavit, queda S.Ephrssm(i)sieearratur: 
Horum sermonibus,inquit, inductus imperutor ,su- 
scepit ín exsilium eum. mittere:statim vero cala- 
tus,qui non sustineret iniquo subservire consilio, 
wliro confractus est, insipientem erudiens, quam 
enorme facie patrare vellet in servum Christi, 
unius in Patre et Filio et Spiritu sancto divinitatis 
praconem,quique itanon sentientes aut loquentes, 
tanquam canes rabidos sapienter redarguebat.Cum 
autem non. sentirel.is,inanimo calamo insensibi- 
Hor, filius revera erroris secundum quoque. sump- 
sit ad subscribendum,etad finem imponendum ma- 


Ariane doctrina:et ipso ussentiente; statim Basi- plo:valuntati;verum hunc similiter confringi vidil, 


liuspro imperatore terreno ergacalestem éMerces- 
sorezstitit;oblulilviri promissum,eique sanitatem 
Mii retulit. Ut autem serpentes viderunt puerum 
servatum,rursus levis imperatonis mentem depra- 
earunt ejusque filium acceplumbaplizaruntaqua, 
sontamen Spiritu;docebant abnegare Filium Dei; 
inferius irretiontes, el exterius induentes, foris Chris- 
fun induit, intus dilacerst.Quars non mullo post, smi- 


ren tem. A Monument. 
b) Lib. iv, c. 
c) Lib. v, c. 16. 

Lib. i, €. 19. | | 
(e) lbid. c. 26. Sor 7 05 


nec pali-vellecommunionem mali,quod ipse facere 
nitebatur. Quid conaris,o imperator,im pervogri -- 
nam eum ejicere regéonem, qui inhabitatorem ha- 
bet wniberse comploeniem? Cur capere tentas nulli ezpa- 
gnabilem? Quare civilete peliia cipem coh! Nam si ter- 
tiwnquogue calamum eumpseris cornes conii ui ,nolen- 
tem,nectobi coopersntem.Quod ulique eliam contigit. Tunc 
aptrie victoris a cunclis pradicala feil tum iliusire tro- 


Cotel. t. IIl Monum. Eccles., p. 63. 
Lib. χι, c. 9. 

(i) Cotel. dom. TII, Monum. di p. 0&4 

d lbid. p. 65. 


σὲ. ... H A. - 


ÉxxYu 


PROLEGOMENA. 


parum inbicti hominis, calami ires exstiterunt, Trinitatem ^ calamorum in soribendo exsilii decreto fractorum., 


consubstentialem praedicandi palrocinantes. Manus ad 
proferendam sententiam festinabat, et calami eam inju- 
stam demonstrarunt. Manus pravum celeulum dare pro- 
perabat; calomi vero inane studium retinebat. Ii- 
miraculorum pluisse ait (p. 64) idem scriptor,se- 
que hec unum de omnibus narrare. ldem m'ra- 
culum narrat Theodoretus (a), additque Valeu- 
lem, cum secundo et tertio calamus fuissel contri- 
tus, dextra subito concuti ac tremere cepisse. 
Vill. Locus quidam Gregorii Nazianzeni minus 
recte indellectus in maximas Tillemontium augus- 
tias conjecit. Postquam retulit Gregorius, Valentem 
Basilii admiratione perculsum velnisse,ne visel in- 
ferretur,et dum dona offert, mirum in modum tre* 
muisse ac Utubasse, cumque rursus in ecclesiam 
venisset,intra veluin divinas Basilii voces audiis- 
se; postquam, inquam, hac narravit, statim addit: 
Αὐτὴ γίνεται τῆς τοῦ βασιλεως περὶ ἡμᾶς φιλανθρω- 
πίας ἀρχὴ, «xl «κτάστασις πρώτη, τοῦτο τὸ λημμα, 
τὴς[τότε διοχλούσης ἐπηρείας τὸ πλεῖστον ὥσπερ τι ῥευμα 
διέλυσεν. Hoc exsiitit imperatoriz erga nos huma- 
nitatiset clementi principium:hocprima sedatio: 
hec occusio maximam ámpressionis illius parlem, 
qua iumvezabamur,nonsecus uc fluctusquosdam. 
fregit ac dissolvit. Heec refert Tillemontius ad se- 
cundum valeniis in ecclesiam ingressum, ac inde 
certo colligi existimat Basilium ac omnes etiain 
Cappadocis ecciesias reliquo Valentis imperii tem. 
pore, vel saltem satis diu post Basilii cum Valente 
colloquium, pacem retinuisse. Sed animadvertit 
Tillemontius longam illam pacem, quam secun- 
dum Valentis in ecclesiam ingressum conseculam 
esse putat,conciliari non posse cum persecutione, 
quam stalim narrat Gregorius postquam de secundo 
Valentisinecclesiam ingressulocutusest Hiwcenim 
persecutio, in qua decretum Basilio exsilium mor- 
bus Galat» avertit,diu differri non potest;siquidem 
ex Themistii oratione anno 373, pronuntiata in an- 
num decimum Valeniis,jam mortunm esse Galatam 
perspicitur. Solvi posset difficultas, si qua ratione 
niteretor quod narrat Socrates, totam rein Ántio- 
chi: gestam esse, eoque accersitum Basilium. Va- 
lesius,qui hanc opinionem merito rejicit, Valentem 
existimat cum aliquot annos Antiochie traduxisset 
ac deinde rediisset Caesaream,ia hoc secundo ad- 
ventu persecutionem redintegrasse. Sed huic sen- 
tentite obstat mors Galat, quee tam sero diilerri 
nog polest.Satius ergo videlur Tillemontio a Gre- 
gorii auctoritate discedere,et Theodoreti inhsrere 
testimonio,qui decretum Basilio exsilium et mor- 
bum Galat sic narrat, ut ante secundum Valen- 
tis ín ecclesiam ingressum evenisse videantur. 
Postquam pedem ex hoe inccommodo referre co- 
natus est Tillemontius; aliud ei occurrit,diulurnse 


κ κ ους 


4) L. 1v, ο. 19. 


ow 


Sed conjicit vel Antiochiz rem gestam esse, ubi 
nen semel inita de pellendo Basilio consilia; vel 
hanc novam persecutionem ante secundum Valen- 
lis in ecclesiam ingressum contigisse, vel in alio 
Cesaream Valentis adventu, qui in hane urbem 
redire potuil, etsi non legitur rediisse 

At inutilis prorsus videlur tot. conjectorarem 
opera in re sua sponte soluta et explicata. Nam 
hec Gregorii verba: Hoc fuit imperatoris erga nos 
humanitatis initium, hec prima rerum sedati5, 
elc.,non referuntur ad illud Valentisintravelum cum 
Basilio colloquiu m,sed ad illam Basilii virtutis ad- 
mirationem, qua perculsus Valens vetuit ei vim 
inferri [d patet 1? ex tota narrationis serie. Ait 
enim Gregorius Valentem,his qui» Basilius gesse- 
rat auditis, in tantam illius virtutis aJmirationem 
venisse, ut ei vim inferri vetuerit, eique satisfa- 
ciendi causa in ecclesiam venerit, ubi ad solum 
Basilii aspectum contremuit et titubavit, ac postea 
rediens longum illius videndi et audiendi deside- 
rium explevit. Quod ergo statim addit hanc primam 
fuisse tempestatis sedationem,id mauifeste refer- 
tur ad summam Basilii in certamine constantiam, 
cujus adinirator exstitit Valens, et idcirco in ec- 
clesiaw venire statuit et cum Basilio colloqui. 

2» [dem prohant ne voces. {αο prima sedatio, 
quz in interpretatione Billii omisse fucum fece- 
runt.Cerla enim et exploraia res esi tunc primum 
sedatam fuisse tempestatem, Cum Valens DBasilie 
vetuit molestiam exhiberi:quod quidem vetuit an- 

' equam in ecclesiam veniret.3* Huc accedit testi- 
monium Gregorii Nysseni, qui Basilii in sustinen- 
dis prefecli assultibus constanti acceptain refert 
tranquilli:atem,quam Cappadocia ex omnihus pro- 
vinciis Valenti subjectis aola experta est.Sic loqui- 
tur Nyssenus (U): Καὶ πάλιν ὁ ἀθλητῆς τοῦ θεοῦ 
τοῖς δευτέροις τῶν ἀγώνων, καὶ την ἐπὶ τοῖς προ- 
λαθοῦσι δόξχν ὑπερθαλλόμενος, Ei δὲ ζητεῖς τού- 
των τὰς ἀπ,δείξεις εἷς αὐτὰ βλέφον τὰ πράγµατᾳ. 
Ποῖον οὐχ ἐπενείματο τόπον τῶν Εκκλησιών ἡ τη- 
νικαῦτα καταστροφή, ποῖον ἔμεινεν ἕθνος της τῶν 
αἵρετικων ἐπιστασίας ἀπείρατον; τίς τῶν χκτὰ τὰς 
Εκχλεσίας εὐδοκιμούντων οὐκ ἀπεσείσθη τῶν πόνων, 
ποῖος διέφυγε λαὸς τὴν τοιαύτην ἐπήρειαν, οὐ Συ” 
px πᾶσα. καὶ τῶν ποταμῶν ἡ μέση, μέχρι τῶν πρὸς 
τοὺς βχρθάρους ὅρῶν' οὗ Φοινίκη, xxi Βελαιστίνη, καὶ 
ὀλῤῥαθία, xxi Αἴγοπιος, καὶ τὰ ἴθνη τῆς Λιδύης, 
ἕως τοῦ τέρματος τῆς κ1θ᾽ ἡμᾶς οἰκουμένης, οὗ τὰ 
ἐπὶ τάδε πάντα, Ποντικοὶ, καὶ Κίλιχες, Λύκιοι, Δυ» 
δοὶ, Πισίδει, Πάμφυλοι, Κάρες, Ἑλλησπόντιοι, νη” 
σιῶται, µέχρι τῆς Προποντίδος αὗτης; οὐ τὰ ἐεὶ 
Θράκης πάντα, ἕως ἂν ἡ θράχη, καὶ τὰ περὶ αὐτὴν 
ἴθνη, ἕως πρὸς τὸν Ἱστρὸν αὐτὸν; τί τῶν πάντων 
ἐπὶ σχήματος ἔμεινε, πλὴν έ µή τι προκατείχετο 
τοιούτῳ xxxi; ἀλλὰ µόνος Ex πάντων ὁ Καππεδό- 
χειος λαὺς, τῆς χοινῆς τῶν ᾿Εκκλησιῶν συμφορᾶς οὖα 


(b) 1 Eunom. 


VITA S. BASILII. 


LXRXHI 


ixfjsÜtzo ᾿ ὃν ὁ μέγας πρόµαχος ἡμῶν ἐπὶ τῶν πει- A prorsus est alibi quam Cessaresm dixisse; nunquam 


px2u. 2v διεσώσατο, Tlerum generosus noster athleta 
in certamine conspicitur, gloriam prioris pugna 
longe exsuperans.Quod si hujusce rei petis Lestes, 
res ipsas intuere. Quem enim locum inlactum re- 
liquit temporis illius calamitas? Qwuanam gens 
hereiico vustationis et grassationis expers man- 
sit? Quis eorum qui in. Ecclesia florebant, non 
dejecius est a captis et laboribus suis? Quis po- 
pulus insullationem illum efugit? Non. Syria 
«enicersa, non Mesopotamia us, ue ad fines bar- 
barorum,non Phenicia, non Palastina,non Ara- 
bia, non /Egyptus, won incole Libya usq*e ad 
lerminos nostri orbis ; ncn alii, qui in eo degunt, 
Pontici, Cilices, Lycis, Lydi, Pisidii, Pomphylii, 
Cares,Hellespontii iusulami vsque ad ipsam Pro- 
pontidem non gentes Thracio,qua patet Thracia, 
et. finitimi quique usque ad ipsum Danubium ? 
Quo: ex his omnibus provinciis calamitatis hujus 
expers fuil, nisi forte iila que awea hoc malo 
lenebulur ? solus ez omnibus populus Cappadoz 
communem cladem et erumnam non sensil,quem 
sagnus noster propugnator ex omnibus tentatio - 
nibus eripuit. 

45 Ex iisdem verbis, Hoc prima sedatio, luce 
clarius est tempestatem non semel excilatam el 
sedatam (faisse : idque confirmat Gregorius, qui 
Galatze inorbi et mortis narrationem sic incipit : 
"Ἔτερον δὲ τῶν εἰρημένων οὐχ ἔλαττον, ἑνίκων οἱ πονη- 
go, elc.Sequitar aliud iis que dicta aunt non infe- 

fius: vincebant émprobi,etc. Quare neque hoc,ne- 
que calamorum íractorum miraculum,ante Valen- 
bs in ecclesiam adventum collocari debent, aut 
ADtochiam transferri. Mors Galat posterior est 
secundo in ecclesiam adventu, qui Valentis longum 
audiendi Basilii desiderium implevit. Nondum ergo 
illum lilii causa accersitum audierat. Multo absur- 
dius id Antiochia fingeretur contigisse. Nunquam 
enim eo accersitus Basilius,nec mors Galatelon- 
gius, ul jam dixi,differri potest. Preterea Grego- 
rius sic hujus miraculi narrationem conciudit, ut 
illud cum ceteris rebus antea narratis necesse sit 
Cesares contigisse. Ait enim : Τὰ μὲν πρὸς ἐχεί- 
νους αὐτῷ τοιαῦτα καὶ εἷς τοῦ ἤκοντα τέλους. Quo 
cum illis egit, nempe et Valente cum prefecto, 
talia exsiilere, et eum finem habuere. 

IX. Sed qui ad Galatam spectant, ea libenter 
fatetur Tillep:ontius non alibi quam Cesarex con- 
ligisse. At non itla aversus est ab eorum opinione, 
qui tres calamos aut Antiochia, aut i» alio Valen- 
is Csesaream adventu fractos fuisse existimant. Ne 
hoc quidem miraculum Czsares auferendum.Pra- 
lerquam quod Valens ante annum 378 fingi non 
potes. Ciesaream rediisse, sanctus Ephram testa- 
tor Arianos impetrasse exsilium Basilii, cum de- 
monsirarent Valenti idem suam eo presente pro- 
gredi non posse : quod quidem eos improbabile 

(ο) Ep. 80. 


3v. $i! ie 7 


enim Antiochiam aecersitus Basilius. 

Ciesaree etiam collocat Gregorius Nazianzenus, 
que prefecto Modesto contigerunt. Is enitn, cum 
Basilii constantiam etanimi forlitudineu: expertus 
esset,illius apud Deum patrocinium sensit./£gro- 
tubat, inquit Nazianzenus (ϱ. 352), illacrymabat, 
distorquebatur, Basilium accersebat, obsccrabat : 
Satisfacionem habes,clamabat dasalutem. Atque 
hanc quidein precibus Basilii consecutus est,idque 
ipse fatebatur,et multis, qui rem ignorabant, per- 
suadebat.Üade etiam Basilii virlutes mirari εί prse- 
dicare non destitil,ac occasiones bene «e illo me- 
rendi querere, quamvis in lidem, qua illi Basil.us 


B sanitatem impelraverat,tequior, quandiu vixit Va- 


lens, et lenior fuisse non videatur. 

X. Jam diximus Valentem non multo ante Epi- 
phanis diem venisse Cesarea, ita ut spatium non 
habuerint Ariani illius animo novas faces admo- 
vendi.Qui; autem gessit Basilius cum maguis po- 
teslatibus ac deinde cum ipso Valente,ea immerito 
nonnulli ad annum 370 et 311 referunt : nec coin- 
modior Socralis et Theodoreti sententia, qui cum 
Syriam et vicinas regiones ante a Valente devictas 
narrent,quam oppugnareturBasilius,sequeretur ex 
eorum narratione Valentem e Syria Czsaream ve- 
nisse, idque non citius anno 372 exeunte. AL per- 
secutio ad annum 371 exeuntemet 372 ineuntem, 
id est,ad secundum Basilii episcopatus annum ne- 
cessario referenda.Nullumn enim persecutionis ve- 
stigium anno 370 exeuntu οἱ ineunte 371, id est, 
primo Basilii episcopatus anno. Hecens tunc erat 
ab ordinatione Basilius, nondum egeratcum Altha« 
nasio de pacificandis Ecclesiis: hoc enim consilium 
non suscepit,aiai composilis rebus domesticis, At 
ex epistola (u) ad Auhanasium in ipso persecutionis 
estu scripta, jam multa inter utrumque acia et 
deliberata fuisse perspicitur.H.nc Basilius in una 
et eadem epistola (5) cerLiorem facit Meletium et 
de suscepto Romam mittendi Dorothei consilio,et 
de persecutionis minis, cum jain advenisset Euip- 
pius et alii exspectarentur Ariani. 

Neque etiam anuo 372 exeunte et ineunte 373 
collocari possit persecutio. Nam initio anni 373 
consilia inita sunt de pellendo Basilio, sed Aniio- 
chie,non (9585989, ut. perspicitur ex epistola 120 
qua initio anni 373 scripla est. Preterea refrixit 
aliquantum amieilia Basilium inter et Eustathium 
anno 3/2 exeunle aut ineunte 373, cum per(idia 
duorum Eustathii discipulorum, quos doini sue 
habebat Basilius,in oculis totius civitatis erupisset. 
Atcum Besilius persecutionis procellaui susuneret, 
confidebat Eustatbio, ut cum maxime, et inissum 
ab eo Eleusinium, cum summa grati animi signili- 
ca-ione, ut opamum adjutorem et commili.onem, 
excepit. Pariter repugnant anno 373 qui deinceps 
narrabimus; in primis magnum illad aedificium, 

(b) Ep. 09. 207080 5 


T LET 
"9 »35', eJ 


ΜΥ 


ΡΗΟΙ ΠΘΟΝΗΝΑ. 


«uod-cum Basilius paulo post discessum Valentis 4 turum,si occasionem dealiis bene merendinegligeret. 


inceperit, jam tamen. exeipiendis hospitibus ap- 
ium erat anno 373. 
Newititaque Cesaream Valens anno 371 exeunte, 
Ἰάφμε-οιιπίθο nexum. et conjunctum est cum re- 
rum illius gestaram historia. Nam cum Antiochiam 
peterei lento itinere, erat Aneyrm.Julio mense anni 
371, ut corto perepicitur ex lege 76 de decurioni- 
«bus data:;in hac urbe iu [d.Jul., Gratiano À. lI et 
l'robo ess ,cod.Theod.lib xit, tit. 1, p. 496. Cum 
esgo illims emissarii et procursores episcopi Cesa- 
ream venerint mease Septembri ejusilem angi, 
cumque: Valentem Csseree festum Epiphanis ce- 
-Jebrasse consict ; nullus profecto dubitandi locus 
quin àd auno 372 ineunte contigerit. Huc accedit 


Delatum munus Ecclesie Innocentii post ipsius 
morlem curanda Basilius a se deprecatur, ut 
majus viribus suis, quodque ex tanto intervallo 
facile administrari non possit. Alteri autem peti- 
tioni libenter annuit,ac [nnocentium laudat,quod, 
ut Moyses, successorem suum videre velit. [aque 
memor illius minarum simulque considerans civi- 
tatem amplam esse et. celebrem, opus lnnocentii 
apud multos clarum,tempora difficilia, magno in- 
digeotia gubernatore ob continuas procellas,probe 
intellexit noa juniorem aliquem mittendum esse, 
qui ad negotia tantum exteriora idoneus sit, Sed 
circumspiciens in Cesaree presbyterio, elegit pre- 
tiosissimum vas,alumnum beati Hermogenis et ab 


auctoritas Gregorii Nysseni (a),qui testatur Valen- g eo ordinatum, presbyterum ecclesise a multis jam 


tem rebue.contra barbar»s feliciter gestis elatum, 
ουν Propentideprogressus Bithyniam ex impro- 
viso vastasset,ac: Galaüiam nullo:negotio cepisset, 
sic tandem in Cappadociam, que proxima erat, 
pervenisse.(esaream ergo Valens eodem anno ve- 
nit, quo Galatium peragravit; ac;valde Socrates et 
Theodoretus 'hbsstueinantur qui jam Syriam et vi- 
«jnas regiones; Arianorum ditioni subjectas fuisse 
putant, cum Caerarea oppugnata. Consentit cum 
Nysseno Naziamzenus (b, qui Valentem narrat, 
cam vicinos omnes impietatis robore ac potentia 
domuisset,ae ditioni sure quidquid obvium habue- 
ret,subjecisset;sic tandem peragratis omnibus re- 
-gionibus Ceesaream eggressum esse. Liquet Nazian- 


annis,gravibus ac constantibus ioribus praeditum, 
reverendum adeuntibus,adversantes in mansuetu- 
dine corripientem, peritum canonum, hominem 
accurate üdei, in continenti et ascetico instituto 
hactenus degentem,etsi illius carnem consumpse- 
ral vitas austerilas; pauperem ac nullos in hoc 
mun«o reditus possidentei,adeo ut ne panis qui- 
dem ipsi copia suppeteret,sed labore manuum cum 
[ratribus victum sibi compararet. Hunc statim mit- 
tere potuisset Basilius : sed quia Innocentiusalium 
petierat, probum illum quidem, sed altero longe 
inferiorem; rogat Innocentium Basilius,ut,si ejus- 
modi virum desideret,mittat aliquem ex fratribus, 
qui eum cirea jejunia assumet : si neminein babet, 


senum loqui de regionibus Cappadociam inter eL C quem mittat, saltem ad se scribat. 


Constantinopolim interjectis,quaelente peragrabat 


Videtur Quadragesimam designare Basilius,eum 


Valens.anno 871, non colum ut ubique cathelicam — Innocentium rogat,ut aliquem mittat,qui tenera- 
fidein opprimeret, sed eliam ul vere ineunteanni bilem illum presbyterum cirea jejunia assuimat. 
872 e.Cappadocia egredi, et intolerabiles Cilicie Cur autem hzc anno 372 putei conligisse,lioc po- 
calores vitare possel. tissimum adducor arguinento, quod cuin Basilius 
CAPUT XXI. mnitos hoc anno episcopos creaverit (multiplicatos 
|. De epistola 81. 1l. Scribit Athanasio Βοείκω an- — enim fuisse episcopatus testatur Nazianzenus[d]), 
μαμα episcopis Dr is oae 376 nou videtur summum illum virum,quo presltantio- 
mo 1YV o? ; ες μὴ. rem neminem habere poterat, pretermissurusfuis- 
pres CappadociB. 1V. De epistolis Basilii 83 se,cum (e) prascrüm Paemeaium quem deditSata- 
I. Scriptam cenjicto ante Quadragesimam hujus lensibus, libenter Cesarez retinuisset, nec inatri el 
enni 3772 epistolam 84 ad Immocentium episcopum, — Ecclesise lugenti absiulisset,si quem ei invenisset 
ad quem etiam exstat epistola Basilii 50. Is pree- parem ad munus episcopatussustinendum. idelur 
erat magna urbi, non parum Cesarea distanti,ac in D luec Basilii liberaiitas in concedendis ex sua Eccle- 
perfungendo egregie episcopatus munere laudem — sia episcopis, ita clerum Cesariensem exhausisse, 
et famam adepius-erat. Magnus enimerat Spirilus ut neminem (f) haberet anao 319,quem Atnphilo- 
saneti glorificator,ejusque divinitatis defensor(c). chio donaret, propterea quod isquem proiniserat, 
Sed'cum edmoduin setate provectus esset,ac gregi accedentead veterew morbuni novaoculorum mgri- 
suo post mortem suam melueret,rogavitBasilium, — tudine, impar huic oneri factus esset. 
ut euram Ecclesie sne post morlem suam su«cipe- — Il. Quauwis Basilius,quandiu Ceesarere fuit Va- 
ret,ac nunc ad se mitteret e clero suo prestaniem — lens,vix ullum diem ab Arianorum insidiis tutum 
aliquem virum ,quemsuccessoremsaum vivusdesi- habuerit, nihil tamen de suo pacificasdarum Ec- 
qneret.Qae magis Basilium exacueret ad rem tanli clesiarom studio remittebst. Tum oum Athanasio 
mormenti,minabatur se ei litem coram Domino illa- (9) scriberet aano precedenti, spem οἱ afferebat 


ων deem. . (e) Rp. 102. 0. t3 
» Nas. or. 90. ῄ Ep. 217. 
"a s. sou 0 6) Epit. 69. nA 
» 29. 


VITA $. BAGiLl. VERS 


fore,ut omnes illius judicio pacificationem Eccle- Α rexerit. inquirere. Elism hoc munus eustinuiseg 
sistum commilterent.Id tandem consecutus est Ba-  perspicimus ez epist. 04,q u& scripla est hacaeno 
silius, forte ipsapersecutione animos a contentioni- 372, ante mensetn Junium. 19 hac epistola Besi- 
bus ad communis fidei defensionem revocante (a). lius Eliam regendam Cappadociam invitum susce- 
Scribit érgo Athanasio quidquid in Cappadocia et pisse dicit, ut opera collapsa iustauraret, laca non 
finitimis locis sanum est, vere nunc ad eorum qui  habitala incolis repleret, ac upo verbo solitudines 
idem sentiunt, communionem alque unilatem pro- in urbes translormaret Praterquam qnod haec epi: 
pendere: eumque idcirco rogat, ut nobis, inquit, stola 94 ad prasideim Eliam manifestas hahet bu- 
omnibus scribasepistolam unam, que quid agen- — jus auni 772 notas, ut infra videbirpus, ipsa certe 
dum sit athnoneat. Volebant enim episcopi, quog Cappadocia pictura,quam in Basilii verbis perapi- 
Basiliàós cum Athanasio conjungere studebat, αι cimus,uiirifice congruit cum superioribus litteris(b) 
Athanasius prior scriberel, Sed quia suspecti in quibus Casares in solitudinem mulat stum- 
Athahasio esse poteranl, ob ea queolim gesserant nas deplorat. Quare primus éxsütit Elias, qui 
antequam ab Arianis discederent; obtestatureum — provinciam in hunc ststum redactam acciperet, 
Basilius, ut sibi has ad episcopos lilleras mittat; — Minus accurate ac minus eque«le illo viro sense 
mon prius se eas daturum, quam responsum ab [; runt eruditorum nonnulli, in his Tillemontius,qui 
eis acceperit : sin. minus, inquit, peccator ero àn— eum anuo 371 Cappadociee preluisse et cum iniuni, 
te omníbus diebus vite mea. cis Dasilii conjunctum fuisse exisümarunt. ()uo 

Erat sane periniqua conditio, ab Athanasio po- anno rexerit Cappadociam, jam jrobavimus Ghri- 
stalare ut qui ab eis Ίου [uerat, prior ipsescri- stianuim illuni et amicum vocat Basilius, nedum in- 
beret. Non ex Basilio, non ex Meletio ortam credi-  t«r iuimicos numeret. Magnum ei pielalis tesluuo- 
derim ejusmodi condilionem,quz paci obstare po- — uium tribuit, cum veretur ne aliercatiunibus epie 
lerat ac revera obstitit, sed ab hominibus hontam — scoporum vulneretur illius anima,quae pur&suain 
pacem appetentibus quam metuentibus, quibus Deum pielateperfecta m religiosi cultus raercedem 
tamen Basilius οἱ Meletius, ut inter homines percipeiedebet.Sed quod omnem ambi; endi]ocum 
earumdem partium studio conjuncios fieri solel, przcludit, idein est ilie praeses, quem Dasilius hoc 
Don cedere non potuerunt. anuo 312 dignitate dcjectum mense Maio áut Junio, 

Scripta hzc epistola anfequam Dorothens Roma — et in periculo non levi constitutum Sopbroniu coui- 
rediisset, ac forte etiam antequam Valens Cesarea — iien:iat, Quod enim de Elis pielate et amicitia se- 
discessissel, aut saltem post vexalam ab eo Casa- cuu ictercc dente dixerat in epistola 03, idem deillo 
ream. Id enim indicare possit cauta el obscnra de , preside dignitate spolialo testatur in epist. 96, 
persecutione loquendi ratio. Domparat enim Basi, ^ cuu eum elaborasselestatur,ut res Christianorum 
lius Ecclesi? mala cum n&uíragio partim ob cau- ad untiquum decus vevocurel, id ést, ut hawvesim 
sath éxternatn máfe exagitantem exorto,partim ob — everteret et pacem inter Catholicos stabiliret. Mis 
pavigantium sibi iüvicem obstantium petlurbalio- enim rebus antiquuin Ecclesie decus inetiri golet 
netn. Tum áddit se in hac similitudine sermonem — Dasilius, ut perspicitur ex episl. U2.Praierea pra- 
concludere, cüfn nec Athanasii prudentía bmplius ses ille, cui abrogata dignitas mense Maio aul Ju- 
quidquam requirat, nec rerum $talus del dicendi nio hujus auni 372, Cappadociam brevissimo rexit 
libertatem. Nondum cerle redierat Roma Doro- tempore, nec eain alius ante illum rexeral, ex quo 
theus ; sed brévi eum rediturum sperabàt Basilius, tot malis el zerumnis a(Licta erat. Unde Basilius: 
qui Athanasium rogat, ut litterassibiad episcopos  Pairía nosiraper sumuium dilala est viro quidem 
miltat vcl pér aliquem eclero Aletandrino,vel per — comnmssa,qualem non alium dicunt qui resostras 
Dorothéuim diaconum. Hanc tamen Tillemontius  untiquissimias sciunt, tu rectoris sedem consceudtw- 
epistolarh anno 371 sckiptam putal, abtequam Do- — ee, sed ciio eo privalo improbitate nounullurum, qui ez 
rotheus ex primo ilitere Alexandriatü suscepto in — iliius libero et. mescio usseniaitonts GNimO GRIGD belli 
Cappadociam rediisset. Sed ad ea quib prásentiam | et an/erendi arripuerunl e. culumnius ei tnsiruxerunt. 
Valentis aul salem gtaviorem persecutionem ín. D £i postea : Όνα ne multis quidem ànnis ab alio fíant, 
dicare possint, lllüd etiàm accedit, quod Bàsi- cc brevi temporeab eo perfeclu.|s ergo alius esse 
líus in hac epistola,ut jam observavimus,consecu- non polest,quam Elias,qui Cappadociain molestus. 
tum se esse huntiel id quod in épislola anno prae simo divisionis tempore regendam suscepit idque 
terito &criptà futurum sperabat, uL omnes Atbana- — cobfiribant, qua de duobus aliis presidibus dice- 
sii judicio pacificandie Ecclesie modum cómtnitte- — mus, Maximo et Antipatto, quorum alter hoc anao 
rent, Prieterea huic Basilii epistolze fésputisum af- — circa Juriuin menseiu, alter anno 3/3 circa Angu- 
feret Roma rediens Dorotheus, ut modo videbi- stuià mensem gubernacula Lappadocie cepit.)Plu- 


inus. ribus aliis laudibus virum exornat Basilius ; solus 
14. Plutiiniinterést, qui» Cappadociam lioc auno — esse videbatur, qui proviuciz vuluerasanare possel, 
(α) Ep. 82. (^) Ep. 74, 15. 


PAZRGL. GÀ. XXAX. | / 


ΕΧΧΙΥΙ 


PROLEGOMENA. 


sincerus equi custos,affabilisinjoriam patientibus, A juvans ; facile summum illum virum, kliam, 


terribilis delinquentibus,equabilis etidem paupe- 
ribus et divitibus. Quod autem a muneribus om. 
nium maxime abhorrebat, id ut levius ceteris il- 
lius virtutibus pretermittendum videbatur. Cum 
eximiam Elie effigiem his coloribus depictam ha- 
beamus, facilius nonnulla ad eum pertinentia dein- 
ceps dignoscemus. 

IV. Tot ac tanta virtutum ornamenta animos ad- 
diderunt Basilio, ut, cum ab ipso preside, tum ab 
jis, qui sub ipso aliquam administrationis partem 
gerebant, multa peteret, ac libere admoneret, si 
quid fleri videret non decore. Hinc censitorem («) 
hortatur, quem fama magis quam consuetudine 
noverat,ut,cum ejusmodi munus susceperit,in quo 
Cappadociam omnino soloequatam iustaurare pos- 
sit, miserorum erumnas allevet ; eique commen- 
daisuam quamdam possessionem, que circa Cha- 
manenenm sita tributis premebatur : suam peracute 
vocans, qu& erat unius ex amicis.Scripta hac epi- 
stola non multo post divisionem Cappadocise,quam 
Basilius, ut recenti adhuc vulnere, omnino solo 
cquatam existimat. 

Scriptam credimus ad Eliam epistolam sequen- 
tem.]s provinciam itaafflictam et deformatam acce- 
perat,ut, quamvis omnes suas cogitationes ad eam 
sublevandam incitaret, nunnulla tamen faceret in- 
vitus, aut fieri sineret, ipsius humanitati parum 
congruentia.Senem quemdam cum diplomaregium 
publicis muneribus exemerat,tumipsa ante regem 
senectus immunitatem dederat.Beneficium regium 
confirmavera! preses, sed eum rursus alia via in 
negotia protraxeral, illius nepote,qui nondum an- 
nos quatuor natus eral, curie addicto. Nam cum 
puerulus inter curiales recenseri non posset, nec 
tributa colligere, aut militibus annonam suppedi- 
tare ; necesse erat miseri senis canitiem dedeco- 
rari, et quod solamen orbitatis esse debuerat, id 
eiin occasionem innumerabilium malorum conver- 
t. Itaque Basilius, qui commune perfugium erat 
miserorum, el parvulo et seni misericordiam 
presidis implorat. 

Hac autem contigisse, cum Caesariensis ordo ab- 
latis plerisque magistratibus pene concidisset,vel 
ipsum clamat praesidis factum, quem talibus pre- 
ditum moribus, quales preedicat Basilius, sola ne- 
cessitas cogere potuit, ut cum sene et illius nepote 
durius ageret. Deinde vero praeses, cui senex οἱ 
puer comimendantur, amicus erat Basilii, ut ex 
initio e fiue epistol: palet, ac summa in jure de- 
scribendo et cálamitosis juvandis constantia. Mi- 
rifice hic quadrant cum libero Elie et nescio as- 
sentationià animo. Quibus laudibus si addas Basilii 
votom, quod praesidi ab omuibus illius administra- 
tlonem etpertís deberi dicit,ut omni hominum ge- 
neri custodiatur, profecluras ex profecturis ge- 
rena, et alios atque alios sua administratione ad- 


(a) Ep. 98. 


σ 


agnosces, qui supra Basilii penicillo depictus est. 

Tanta erat his temporibus calamitas Cappado- 
ci&, ul una vox ubique audiretur, exactorum, et 
eorum a quibus exigebatur, quique flagellis czede- 
bantur, ut testatur Basilius in epist. 74, n. 3. Vi- 
detur molestum illud tempus pravam hanc con- 
suetudinem induxisse vel saltem auxisse,ul rustici 
ob vectigalia in jusjurandum adigerentur. Non de- 
sinebat Basilius in omni conventu et in privatis 
colloquiis hoc vitium insectari ; sed tandem ea de 
re scribendum esse duxit ad censitorem (ad hunc 
enim scripta videtur hac epistola 85 inscriptione 
carens), cui. demonstrat hoc jusjurandum nec 
vectigalibus prodesse et cerlissimam perniciem 


p animabus inferre. 


Erat Dorotheus presbyter ,ut supra vidimus, Ba- 
silii collactaneus: cui cum frumentum, quod ad 
necessarium vitse usum habebat,quidam in Berisisa 
diripuissent, rogat Basilius (b) prepositum pagi,ut 
illud restituere cogantur, nec eis liceat culpam in 
alios rejicere. 

Manifesta est epistol:e octogesimea sexta» neces 
Situdo cum octogesima septima, que et in codi- 
cibus Harlaeano et Vaticano et pluribus aliis αἰ- 
teram sequitur cum hac inscriptione, ὑπὲρ τῶν 
αὐτῶν, de iisdem rebus ; et revera de eodem agit 
presbytero, qui quod unicum habebat vitz» susten- 
tends presidium, eo spoliatus est. Quare cum Ba- 
silius dicat in epistola octogesima septima se scri- 
psisse ad prepositum patris, inde colligimus ad 
hunc prepositum scriptam esse epistolam octogesi- 
mam sextam, et Dorotheum loci illius, quem Ba- 
silius patriam appellat, presbyterum fuisse. 

Utramqueautem epistolam ad hunc annum refe- 
rimus,quia oclogesimaseptima ad praesidem Eliam 
videtur scripta. Laudat Basilius in Elia, ut supra 
vidimus,summam in jure describendo zquabilita- 
tem, magnumque fidei catholice et pacis eccle. 
siastica studium. Quare cum eum, ad quem scri- 
bit epistolam 87, non modo non permittere debere 
dicit, sed etiam totis viribus impedire quominus 
heccommittantur, maxime quidemin omnes lomi- 
nes ; sin minus sallem conira presbyteros,eos pra- 
sertim inquit,qui nobis unanimes sunL et eamdem 
pielalis viam ineuni ; hec, inquam,cum dicit,non 
alium videtur alloqui quam Kliam. Neque enim 
alium habemus Cappadocis przsidem, apud quein 
hac reprehendendi etcommendandi ratio adhiberi 
potuerit. Perspicitur eliam ex iisdem verbis alia 
laus Elia, summa cum Basilio amicitia. 

[n sequenti epistola 88 facile agnoscitur idem 
Elias, qui pro summa sua humanitate hactenus 
Cappadocum misertus erat,et cum illis indulgenter 
egerat, nusquam a leni 4llo morum suorum statu 
discedens ob metum eorum, quo a sublimioribus 
polestalibus imminebant. Tempus etiam optime eon- 


(bi Ep. 86. 





4 


VITA $. BASILII. 


xitvt' 


grui. Nam plerique magistratuum erant in agris. A*Macedonianis, qui eo nomine vocatur in epistola 


Illuc enim secesserant,ut vidimus in superioribus 
epistolis (4),animum in totarumnis despondentes. 
Cum autem appropinquaret tempus, quod ad sol- 
vendum auruin comparatitium praestituebatur, et 
ad prasscriptam summam aliquid deesset, Basilius 
universam civitatem hortalus est, ut suam quisque 
symbolam daret.Sed perincommode ceciderat, ut 
plerique magistratuuin urbe abessent.Quare Eliam 
rogat, ul vel summam auri,qualis hactenus colligi 
potuerat,in thesauros mittat; reliquum postea so- 
lutum iri pollicetur : vel,si totum necesse est mitti, 
ita ut nihil prorsus reliquum sit, spatium eorum, 
qui urbeaberant,admonendorum concedat.Scripta 
ergo hz; epistola hoc anno 972 circa Martium. 


Nam tempus auri comparatitii colligendia Kalendis y 


Septembris ad Kal. April. extendebatur, ut in No- 
ta ad hanc epistolam observavimus. 


CAPUT XXII. 


l. S. Athanasius respondet Basilio per Dorotheum 
Boma revertentem. Negat se priorem S. Me- 
letio scribere. 11. Probatur Athanasium illum, qui 
se a Meletio sine communione dimissum Jin, 

rinum esse. III. Dorotheus reddit Basilio 
litteras Occidentalium. V. Basilius respondet per 
Sabinum diaconum. V. Epistola communis Orienta - 
lium issa per eumdem Sabinum. VI. Consulitur 

Basilius de domesticis communionibus. 


I. Supra vidimus episcopos, quos Basilius cum 
Athanasio conjungere volebat,petiisse ut Athana- 
sius prior ad se scriberet, et quid agendum sit ad 
pacificandas Ecclesias exponeret.Basilius (b)eorum 


Liberii. Sed tamen ita mihi quadrare omnia vi- 
den!ur, ita apta esse el innexa,ut ad aliam quam 
magnum Atlianasium referri non possint. 

I^ [nter episcopos, quos Basilius cum magno 
Athanasio conjungere conatus est, precipua illius 
cura fuit sanclus Me.etius. Hinc etiam atque etiam 
petit in epistolis 66, 67 et 69,ut initium pacifican- 
46 Ecclesi» ab Antiochena Ecclesia ducatur.Has 
procul dubio litteras indicat, cum ait Meletio se 
nihil litteris suis promovere. Àt ut Meletium cum 
Macejoniauo aliquo conjungeret, non videtur id 
eum valde sollicitasse, nec ulla prorsus exstat 
ea de re epistola,nullum illius laboris monumen- 
tum. 

2o Athanasius ille,de quo loquitur Basilius, pro- 
peusus erat ut conjungeretur cum Meletio; sed ni- 
hil ab eo impetrari poterat, nisi Meletius aliqua 
comniunionis signa prior impertiret. At quis hmc 
postulare potuit, nisi magnus Atbanasius,cui paulo 
anle Basilius (d) significaverat, episcopos petere 
ul Athanasius ad eos prior scriberet? Necessario 
ergo conjuncta magni Athanasii responsio cum 
postulatis episcoporum. 

. S» Quereli Athanasii, quod a Meletio dimissus sit 
sine coinmunione,manifestam habent necessitudi- 
nem cum iis que Meletium inter et magnum Atha- 
nasium sub Joviano intercesserunt.Rem illustrant 
hic verlja Basiliiin epistola 25$ ad Epiphanium ubi : 
sic loquitur, n. 3 : "Enti «zió µακαριώτατος πάπας 


postulata Athanasio significavit,ac eum rogavit,ul ,Aüxvámos, Επιστὰς ἀπὸ ᾽Αλεξανδρείας, πάνυ ἐδούλετο 
sibi bas litteras mitteret, sive per aliquem e clero ΄ ἄυτῷ τὴν πρὸς αὐτὸν χοινωνίαν καταπραχθῆναι, ᾽Αλλὰ 
Alexandrino,sive per Dorotheum,quem redeuntem καχίᾳ σοαθούλων εἰς ἕτερον κἀιρὸν ὑπερετέθη αὐτῶν ἡ 
Alexandria transiturumsciebat.Salisopportune re- συνάφειχ᾽ ὡς οὐκ ὤφειλεν, /Vas et beatissimus pa- 
diit Dorotheus,ut ei Athanasius his postulatis re- pa Alhanasius, cwn Alexandria venisset, omnino 
sponsa committeret. Nam Basilius, eo adveniente  0opíaóbat, ut sibi cum ipso communio conciliare- 
Casareain, scripsit S. Melelio, eumque de sancto (ur ; sed malitia consiliariorum in aliud tempus 
Athanasio sic alloquitur (c): Jam quod adreveren-  dilaia eorum conjunctio, quod wlinam non. eve- 
düsimum episcopum Alhunasium altinet, probe | nissel ? Cum his verbis, {η aliud tempus dilata 
scientem eximiam tuum prudentiam monebo,fieri  €0rum conjunctio,nempe S. Athanasii et S.Meletii, 
Ron posse wi meis litteris aliquid promoveatnr, manifestam habet necessitudinem illud epistolet9 
ru quidquam eorum quo oportet perficiatur,nisi ad Meleüum, Qui tunc ipsius, nempe Athanasii, 
et a vobis qui tunc ipsius communionem procras- Communionem procrastinaslis. 

linastis, hanc ipsam aliquo pacto accipial. Aiunt Dilata ergo fuerat Meletium inter et Athanasium 
enim ipsum omnino propendere,ut nobiscum con-  cominunio;nec alio nunc spectant Athanasii quere- 
jungatur et quidquid poteril collaturum, sed do- D le,qui quamvis Basilii precibus plurimum tribue- 
lere quod ei tunc. dismissus sit. sine communione, tet, roganti tamen, ut prior litteras cominanionis 
et eilamnum promissa maneant irrita scriberet,minime annuil,commitlere nolens ut ite- 


1. Non putat Tillemontius hec de magno Átha- 
masio intelligi posse ; neque enim probabile esse 
sancium Meletium ei unquam denegasse cominu- 
nionem suam, idque postquam illam promisisset. 
Quare satius esse putat alium Athanasium intelli- 
gere,non illum quidem Ancyranum (is enim conci- 
lio Meletii interfuerat anno 363),sed forte unum ex 


n 24 a 19, '16. 


ruui despiceretur. Etsi enim Basilius in epistola 
ad Epiplianium culpam non rejicit nominatim in 
amicos Meleltii,potius quam Athanasii,sed rem in 
ambiguo relinquit ; tamen ex hac epistola 89 per. 
spicimus, non per Athanasium,sed per Meletiuin 
sletisse,quominus communio inter utrumque fir- 
maretur,ac proinde consiliarios,qui rem interpella- 


Ep. 89, n. 2. 
d) Ep RU 


LXxavg 


PRODEGOMEN4. 


runt, non S. Athanasii, sed sancti Meletii amicos Α nihil fere de rebns ecclesiasticis.Hm autem Dameet 


fuisse. In quo eane mirari subit, cur cum S. Mele- 
tii nihil magis interesset ad juris &ui et causz de- 
fensionem,quam commuaicatorem habere S. Atha- 
nasium,rebus suis tam male consuluerit. Sed idem 
illi evenit ac Basilio,ut in amicis et communicato- 
ribus suis nonnullos haberet longe sui dissimiles. 
qui differende cum Athanasio communionis cau- 
sas inneclerent. 

Non favent Tillemontio hac Basilii verba: 4 iunt 
enim ipsum omnino propendere ut nobiscum con- 
jungatur. Quamvis enim Basilius communione οἱ 
amicitia conjunctissimus cum sancto Athanasio es- 
set, quia tamen illius communionem suis etiam 
amicis conciliare avebat,idcirco tanquam unus ex 


ad Basilium littere non solius Damasi fuere,sed to- 
tius concilii Romani episcoporum 08 ex [talia et 
Gallia,qued de rebus Illyrici habebatur,cutn Doro- 
(heus advenit, aut saltem paulo antequam adveni- 
ret. $ynodicam concilii epistolam pertulit Sabi- 
nus diaconus, primum quidem ad [Hyrios, quos 
ea potissimum speetabat, deinde in. "Egyptum et 
Orientem cur litteris ad Athanasium et Basilium. 
Vix dubiam est quia eum Dorotheus perpetuum 
vite comitem babuerit; ambo enim simul advene- 
runt, 
IV.Basiliassancto Meletio nuntiat (f)quid priva- 
tim suo nemiue scripsissel; sed quia consentaneum 
erat,ut aliquem mittereut Orientales,qui commu- 


illis loquitur. Hioc in epistola 82, Athanasium ro- p nes litteras deferret, rogat Meletium,ut has litteras 


gat, ο nobis omnibus, inquit, scribas epistolum 


unam, qux quid agendum sit admoneat. Licel 
eliam animadvertere quam cautus esset Basilius 


in his rebus administrandis,qui,quamvis respon- 
sa Athanasii per Dorotheum accepisset, arcani ta- 
men tLegendi causa, utitur his verbis, Aiunt enim 
ipsum, elc. 

III. Misit etiam S. Athanasius S. Basilio (a) lit- 
teras, quas ab Occidente acceperat, ut eas Basilio 
proferendas curaret. Has Roma attulit Dorotheus 
diaconus, vel Sabinus diaconus, qui ei comes (5j 
videtur adjunctus fuisse ab Oceidentalibus.et Basi- 
lio epistolam Valeriani Aquileit episcopi reddidit. 
Basilius, facultate oblata Sabini diaconi,scrips:t (ο) 
ad Illyrios,et ad Italie et Gallice episcopos,et quos - 


exuret, Scripta quidem communisepistola,sed eam 
solus rediens Sabinus pertulit,nec quisquam mis- 
sus Orientalium nomine. Hujus epistola conjicit 
Tillemontius auctorem esse sanctum Meletium, 
cui Basilius hoc munus detulerat. Sed tameu om- 
nino Basilii stylum redolet. 

Videntur autem tituli in his epistolis librariorum 
incuria confuai et pertarbati fnisse. Nam cum Basi- 
lius dicat in epistola 89 se ecripsisse ad lialos et 
Gallos; cumque Meletium roget,ut communem ad 
Occidentales epistolam dictet, nescio quo pacto 
contigit, ut privata epistela Occidentalibus, cora- 
munis [talis et Gallis episcopis inscriberetur : 
quod contra oportebat. 

Ín hac epistela quam Basilius (9) Italis et Gallis 


dam alios,qui privatim litteras ad eum dederant. ' suoscripsit nomine, letitiam suam significat ex eo- 
Ex iis Basilii epistolis duc: exstant,una generatim rum litteris acceptam, ex quibas summam eorum 
Occidentalibus inscripta,altera Valeriano Aquileie — coneordiam et unitatem perspeterat. Sed ut pro- 
episcopo, qui ob vicinitatem Illyrici episcopusinti- priumsuumesseducitfelicem illorum KEcolesiss sta- 
tulo dicitur.lllyrii autem et ltaliee ac Gallie episco- — tum, ita eos rogat, ut vicissim Orientis malis com- 
pi non generatim Orientalibus,sed soli Basilioscri- moveantur. Bgregie describit has eerumnas, quee 
psere: nec video quid Tillemontio persuaseritcom- jam per totum orbem personuerant. Ναπίίαί patres 
munem Occidentalium ad Orientalesepistolamnon et traditiones contemni,novatorum commenta do- 
defuisse, Neque enim suo nomine Basiliusrescribe-  minari,abactis pestoribus lupos introduci : domus 
ret Itali: et Gallie episcopis,si eorum littere com- — orationis desertas esse; selitudines lementantibus 
munes ipsi cum aliis fuissenl.Prate:ea Orientales  refertas esse.Rogat ergo Italie et Gallis episcopos, 
in ep.92 nullam ab Occidentalibusaecceptamepisto- ut tandem Orientis auxilio veniant. Assentiri se 
lam memorent. Solus Basilius (d) gratias agit ob — declarat iis omnibus, que canonice aeta fuerant 
acceptum ex eorum litteris solatium, Neque id mi- in synodo Romana, 

rum videri debet,nam solus Basilius Damaao scri- —— Scripta est in eamdem sententiam epistola se- 
pserat: et Athanasium rogaverat,ut aliquem e suis D quens (4) ed Valerianum,cujus charitatem eo ma- 
clericis comitem Dorotheo daret,sussque adjunge- gis miratur Basilius, quod is prior scripserat,mui- 
ret literas.Quare cum Athanasius Basiii epistolam — lis compellatus litteris. Necesse esse ait, εἰ modo 
Romam misisset, vicissim Damasus huic epistele Ίου jam eenclusum est mundi tempus, sed adhuc 
responsa ad Athanasium misit,ulea Basilioredden- vite hemane dies supersuet, αἱ Occidentale: fi- 
da curaret.Eo magis bac in re Basilius epus habuit dem Orientis renovent,et bonorum.qus ab Orien. 
S.Alhanssio, quod ipse res tantas solus aggredinon te aeceperunt, remunerationem illi in tempore 
sulebal, idque per canones non licere ait in ep. persolvant. 

141. Voluji quidem uolusseribereanno 376 (e)sed —— V.Epistob (i)Gallis et Italis scriptarsubscribupt 


VITA B. ΠΠ. 


ισα 


episcopi 33, inter quos insipees suntsanotus Mete- A Pascha dimit velit, quia responsa Samosatis ex- 


das, 6. Eusebius Sameeatensis, sanetus Dasilius, 
Gregorius Theologi pates, Pelagius Laodicoes, An- 
ibireus Tyanorum, Theodotus Nicopolitanus, Vitus 
Garrhorum inMesopotamia, A brehamUrimerum ia 
Syria, qui ceneilio Anuoaheno interfuit anae 363; 
aller Abraham Batnorum, at quem exstat Dasilii 
epistola, Zeno Tyri, Eustaihius, ui verisimile est, 
Sebastonus.Pro Narees,legit ValesiusDaraes Rdes- 
«e Sed eum is inter postramos subscribat, con- 
jicit Tillemontius eum petius, qui Dassns dicitur, 
esse Uursam Edessa. Pro latrio libenter legerem 
Oueium Melitinensem.Faventhaie sententia non- 
nulli codicea, in quibus legitur Atreius. [osaeem, 
sire [saacem Tillemontius eumdem esse existi- 


spectabat. . 

VI. Consuluit Basilium matropa quedam, an 
utile sit quotidie communicare, et in. domesticis 
communionibusan liceet laieis,abeente presbytero 
aut diacono,communionem propria manu accipere. 
Laudat Basilius communionem quotidianam,quam 
tamen fatetur apud Czsarienses usitafam non esse. 
Hos enim quater singulishebdomadibus communj- 
care Dominica die,quarta die,inParasceve et Sab- 
bato,et aliis diebus,si sancti alicujus occurrat me- 
moria, Alteri quaestioni respondet nihil prorsus 
incommodi esse, si quis persecutionis tempore, 
absente presbytero et diacono, Bucharistiam pro- 
pria manu accipiat. [d enim et monachos in solitu- 


mat, ac [sacocem Armenia majoris (a). Equidem 8 dinibus, et unumquemque de plebe Alexandrig et 


pro eo quod est in editis Ἰώσόκης libentius lege- 
rem Ἰσχάκης. Sic enim in epist. 138,cum quatuor 
mss. haberent Ιωσάκης, sequi malui alios melioris 
eot» in quibus legitur 'Icaáxa:. Hic autem nihil 
in contextu mulaximus ob summam eodicnm ve- 
terum discrepantiam, sed tamea [saacem | inter- 
pretalus sum. Gregorius autem alter non alius 
videlur esse quam Nyssenus, quem probavimus 
jm tum fuisse episcopum. Ο84ο5ἱ nobis prersus 
ignoti. 

Nibil significantius hac epistola, nihil ad permo- 
vendos animos aptius. Fateatur justo Dei judicio 
evenisse,ut, eum Qecidentales trisiemOrientis sta- 
lom didicerint, nondum tamen opem tulerint,Sed 


in /Egypto facere solere, ut Eucharistiam domum 
auferant, et per seipsi communicent. Porro cum 
sacrificium sacerdos absolvit,si quis 3b eo Eucha- 
ristiam ad plures dies accipiat, is a sacerdote cen- 
seturaccipere, quoties propria manu communicat. 

Hanc epistolam circa annum 372 scriptam conji- 
cinus, :juía persecutio przesentia Valentis ingra- 
vesceus in Orienteet finitimis locis, videtur ejus 
mo'li quastioni locum dedisse. Quamvis enim in 
nlurib.is locisCatholici,ut supra vidimus,odie ba- 
resis extra urbem sub dio precarentur, neque his 
conventibus presbyteri et diaconi deessent,ut patet 
ex lib. v Tbeodoreti, ubi Modestus Edesseno 
p:ebi pro moenibus effusa parcere coactus, solos 


auac damissisgimis precibus rogant,ut tandem ali- c duces, id est presbyteros et diaconos, aggreditur, 
quando succurrant,ubi omnia aSabino didigerint. nontamenprobabileestsacrificiumsnbdio oblatum 
Non enim unam periclitari Ecclesiam,sed fermea — fuisse, sed tantum in privatis edibus. Unde Basi. 
finibus |lyrici usque sdThebaidem haresim gras- lius in epist. 243,a.3: Vacant altaria cultu epiri- 
sri. Hinc confusz Ecclesi leges,episeppatus im- — (uali. Non jam conventus Christianorum,.. neque 
pietali in preernium propositus.Summa peccandili- beata illa animarum exsullgtio,que ex synacibus 
bertas episcopis omnia ad graliam el voluptatem οί commanicatione donorumaspiritualium,anima- 
eorum facientibus, a quibus episcopatum acce- busceredentiuminDominum innasciur.Quare cum 
pere. Nonnulli ansam sang doctrinz arripiunt, ut. sacrificium non tam frequenter celebrari posset, 
adversarios ulciscantur. Alii discordiarm alunt, ut quam pietas fidelium optabat, necesse erat ut $a» 
crimina sua occultept. Populi pro moenibus effusi crum alimentum sibi in multos dies providerent. 
sub dio preces fundunt, ac precatienis doinos, ut Basilii non esse hancepistolam suspicatur doc; 
impietatis scbolas fugiunt. Rogantur erge Occi- tissimus Arnaldus (c) : sed nullam opinionis sua 
dentales, ut cito plures in. Orientem frawes mit- rationem affert. ConjicitTillemontjus longioris epi- 
lant, ut hon solum grarvitatesua,sed etiam numero — stolz fragmentum esse,el Cesariam Patriciam,cui 


pondus et auctoritatem habeant ad haeresim ever- 
lendam, et concordiam inter eos qui idem sen- 
liunL restituendam. 

Cum Dorotheus, qui aliquaptum in Illyrico et 
Alexandrie moratus est, ante Pascha Gesaream 
advenerit; id argumento est concilium Romanum 
n^nseriusinitiis anni372 babitum fuisse (b).Rogat 


enim Melelium Basilius, u* statim post Pascha - 


Dorotheum, ad propositas res peragendas dimittat. 
Ex quo frustra conjicias volujsse Basilium, ut is 
Romam rediret. Rationem enim addit,cur eum pogd 


(a) Socrat, lib. ni, c. 15. 
(b) Ep. 89, n. 2. 


inscripta est, uxorem egsePetronii patricii qui Va- 
lentis socer fuit, ac solus bis teuporibus palrici 
dignitatem liabuit. Sed ut oaiitam Casario gatzicio 
epistolam inscribi incodice Colbertino,ac sumpli- 
citer Coesarioi n uno ex Regiis codicibua;certe boe. 
Patricia nomen non pecessario dignitatemdesignat 


CAPUT XXII. 
| Anrbiuws T. acid piii Jura iw sun 
ai, Cappadociam, sib arrogat, Il. Gr Qr 
pamzenu Basftio operam dran πρι με Μαξ 
io ovée pee discnssume ME Pura 
prope Sasima inMerest Gregorius ae ordi- 
(ο) Freq. com. lib. 1,6. 8. 59 - ^ à 
eda . Ν 


M... 

nafur Sasimoruwm — episcopus. V. 
hanc ordinationem | Basilius. VI. Peracta est. Na- 
siansi, et ipso die Gregoriuwe orationem septimam 
pronuntiat. VII. Paulo post. invisitur α Nysseno et 
orationem sextam — habet. VIII. Ευρ Gregoríus 
abjectis Sasimis, οἱ dolorem swum Basilio sign ή - 
eat pluribus litteris. . 


[. Divisio Cappadocis, ex qua tot mala in hanc 
provinciam fluxisse vidimus, ad ipsius etiam rei 
ecclesiastici perturbationem redundavii. (a) An- 
thimusTyanensis episcopus contendebat hanc civi- 
tatem, que secunde Cappadocic metropolis facta 
fuerat,eodem jure in ecclesiasticis rebus esse de- 
bere. Contra Basilius veteri consuetudini ac divi- 
Bioni a patribus factae inherendum. Basilii causa 
multis nominibus potior videri poterat.Nam, ut ait 
in re simili Ionocentius I, in epistola ad Alexan- 
drum Antiochenum, son decet ad mobilitatem ne- 
cessitaium mundanarum Dei Ecclesiam commuta- 
ri;honoresque aut divisiones perpeti,quas pro suis 
causis faciendas duxerit imperator. Sed, quod An- 
tbimiresplurimum promovit,episcopisCappadocio 
non displicuit occasio rejiciendi Basilii, cui tribus 
de causis amici non erant, Nam nec in fide cum eo 
consentiebant,nisi quantum id ipsis, cogente mul- 
titudine, faciendum erat ; nec conceptum dolorem 
ex illius ordinatione deposuerant : et gloria tam 
longe ab eo superari molestissimum illis erat, licet 
fateri turpissimum .Hec discimus ex Gregorio,cu- 
jus testimonium confirmat Basilius in eyistola 98, 
in qua (n. 2) sic loquitur de episcopis secunde 
Cappadocise: Postquam alterius, inquit, provin- 
cio nomen habuerunt, subito existimarunt se ex 
alio ac nos natione et gente esse, tantumque nos 
égnorarunt, qnantum qui nullum prorsus peri- 
culum fecere, ne« unquam in. colloquium vene- 
runt. De ipsis etiam episcopis primz Cappadocise 
querentem videbimus Basilium in epistolis anni 
sequentis ad S. Eusebium Samosatensem. 

Anthimus hoc praesidio munitus cepit conven- 


PROEEGOMENAÀA. 
Reprehensus. ob Α discordimrepetit ex invidia,episcoporum videlicet, 


quibus hoc vitium attribuit in orat. 20. Sed tamen 
plures ex iis, qui Basilii latus cingebant, extra 
culpam non esse pronuntiat, ut qui commoda sua 
per Basilium queant, et dissensionis fomitem ac- 
cendant, Censet Tillemontius Eustathii discipulos 
ab eo designari : neque hiec. improbabilis conje- 
etura. Videtur enim Eustathio amicus non fuisse 
Anthimus,qui cum hzreticis pendendum non esse 
tributum diceret,tam inhoneste conviciandi ansam 
allunce arripere non potuit, quam ex Basilii cum 
Eustathio conjunctione. Postquam Basilium inter 
etiEustathium rupta communio,BasiliusAnthimum 
vocat unanimum suum in epist.210,n.5. Non im- 
probabile ergo est Eustathii discipulos,cum intel- 


p ligerent quid de ipsis sentiret Anthimus, pro sua 


parte fomitem dissensionis incendisse. 

Necessario referenda est ad eam,quam dicimus, 
discordiam hzc Nazianzeni epistola.Ut enim invi- 
diam episcoporum et factasBasilio injurias preeter- 
mittam, ipsa illa spes,quam sibi Gregorius inesse 
testatur,nihil facturum Basilium quod philosophia 
indignum sit,optime congruit ejusmodi dissensio- 
ni,in qua non fides aut doctrina, sed reditus el se - 
dis amplitudo agebantur : deinde vero exhibitze 
ille molestie ob recentem rerum novationem, οί 
orta ex sophistica quadam et vsitata eorum, qui 
rerum potiuntur, curiositate negotia,aon possunt 
ad Cappadocis divisionem non referri. 

III. Divisionem civilem Cappadocis non statim 


& secuta est ecclesiasticee provincie divisio. Nam 


prima snb inltium hiemis instituta, altera vero 
post discessum Valentis, id est, circ mensem 
Martium hujus anni $72. Res probari potest non 
obscuris indiciis. 

1* Summa erat episcoporum concordia seviente 
persecutione, ut testatur Basilius (c) in epistola, 
quam tunc ad S. Athanasium scribebat. Nec sane 
aptum erat litibus persequendis hoc tempus,quod 


tus a Basilio avertere,reditus Ecclesi Cosariensis animos ad communis causa defensionem revocare 
diripere, Ecclesiarum presbyteros partim sermo debuit. Preterea non statimTyanis secunda πιθίγο» 
num blanditiis allieere, partim expellere et αἰίου Ροἱἱ5 constituta, sed pars ouris Podandum primo 
substituere. Si quid autem de Basilii reditibus translata fuerat: unde non mirum est, si serius 
presdaretur, speciosam latrocinio ct avaritie cau- nataAnthimo jurisdicttonissibi arroganda occasio. 


sam prewtexebat, filios spirituales et. animas, et 


9o Sic discessit Cesarea ValensutBasilio mirum 


fidei doctrinam, itemque illud, tributum non esse in modum faveret.Quare si eo presente controver- 


heereticis pendendum. 

II. Erat ojusmodi bellum et episcopis prorsusin- 
honestum,et populis perniciosum. Cum audisset 
GregoriusDasilio molestias exhiberi,debitum huic 
tempori officium non pretermisit (b). Suam ei 
obtulit operam,sequeCesaream venturum promi- 
sit, si ita Basilio videretur, tum ut eum consilio 
juvaret, tum ut contumelias cum eo partiretur. 
Quanquam declarat se non metuere, ne quid Ba- 
silius indignum philosophia committat. Causam 


(a) Nas. or. 90. 
ber 2 0700 | 2 
) Bpist. 


sia erupisset, satis dure Àn himi partes fuissent, 
qui tamen ab ipsis initiis velut iu victoria exsulta- 
bat. At Valentem eade re non modo nihil statuisse, 
sed ne audivisse quidem inde colligi potest, quod 
post ejus discessum Anthimus et ei faventes eni- 
scopi (d), ul in re prorsus integra et intacta pra 
sidem adierunt, eumqueiin suas partes trahere co- 
nati sunt. Ipse etiam Basilius (e) cum preside post 
imperatoris discessum agere ea de re voluer::t.Sed 
se ipse repressit,tum ne homini tot negotiis occu- 

d) Ep. 94. 

to Ibid. 


VITA 8. BANIEH. 


pato novum onus adderet,tum nepuram illius ani- À ordinatus est. Locum egregie deseribit 


mam episcoporum altercationeslederent.Non mul- 
lo lamen post discessum Valentis exarsit dissensio; 
siquidem Gregorius Sasimorum episcopus,ut mo- 
do videbimus,ante Pascha hujus anni 372 ordina- 
lus est,quod in diem octavum Aprilis incidit. 

IV. Auxilium enim 9 Gregorio paramanter obla- 
luin, procul dubio Basilius libenter sibi ascivit, οἱ 
amicum,ut venizet quam celerrime, rogavit.Ambo 
simul profecti sunt ad montem Taurum,ubi locus 
quidam eral sive ecclesia sub sancti Orestis no- 
mine,unde annuos reditus capiebat episcopus Cse- 
sariensis. Dum redeunt, Anthimus prater etatem 
suam et episcopalem gravitaiem cum preeditoria 
inanu augustias occupat (a), et transeuntis Basilii 
mulis, qui rebus ex sancto Oreste perceptis onusti B 
videntur fuisse, iler intercludit; nam lactentes et 
aves εἰ alia ejusmodi inde percipiebat Basilius. 
Commissa haec pugna prope Sasima. Nam Grego- 
rius (P) non sine stomacho jocatur in Basilium;quod 
se Sasimorum episcopum constituisset,ut cum Àn- 
lhimo bellum gereret, si quando is Basilii mulos 
arriperet,angustias tenens et velutÀmalec Israelem 
coercens. Idem dicit in carmine de vita sua, nempe 
dalum xe fuisse Sasimis,quia bellicse fortitudinis 
significaliones dederat ad Basilii cause defensio- 
Dem. Unde etiam colligo eum ioter(uisse illi pro- 
pe Sasimos pugna: aon enim aliud tempus video, 
in quo bellicosum se Basilii amicum praestare po- 
luent. Locum integrum referam. 

Τούτοις μ᾿ ὁ πεντήχοντα χωρεπισκόποις 

τενούµενος δέδωκε' τῆς εὐψυχίσς, 

Kai ταῦτ᾽ tv* ἁρπάζοντος ἄλλου πρὸς βίαν. 

Περικρατήστι τὴν καθέόραν καινίσας, 

Ἠμεις γὰρ αὐτῷ τῶν ᾽Αρηζων φίλων 

Τὰ κά (καὶ γὰρ ἅμεν ἄλαιμοί ποτε) 

Καὶ δεινὸν οὐδὲν τρφύματ) πηὐλογημένα, 

His fe iscopis decem 

Donavit arctus, mira amoris pignora ! 

Atque id quidem, ut rapiente non probe altero 
Vietor maneret, erigens s hanc nove. 

Nam bellicosus illi amicus exstiti 


Primo (acer etenim et strenuus quondam fui) 
Benerlácta non est conquerendum ad vulnera. 


Dum Caesaream redit Basilius, videtur venisse 
Nasianzum ibique Sasimorum episcopum ordinas- 
se Gregurium.Non enim id Ciesarez factum, ut exi- 
simavit Tillemontius (c). Basilius cum nec Antbhi- 


C 


in carmine de Vita sua, ubi hasc leguntur : 


Σταθμός εἰς ἐστὶν Ev μέσῃ λκωφορφ 

Τῆς Καππαδοκῶν, ὃς 1^4 εἷς τρισσὴν ὁδόν. 
᾿"Ανυδρος, ἄχλους, οὐδ' ὅλως ἐλεύθερος, 

Δεινῶς ἀπευχτὸν xal στενὸν κωμύδριον, 

Κόνις τὰ πάντα, xal ψόφοι, σὺν ἅρμασι, 
θρῆνοι, στεναγμοὶ, πράκτορες, στρέθλαι, πέδαι" 
Aabc δ' ὅσοι ξένοι τε xa! πλανώμενοι, 

Αὕτη Σασίµων τῶν ἐμῶν ἐκκλησία, 

In regio: medio eia est vicus situs, 

Qui scindit in tres se vias, lymphis carens, 
Exsors viroris, libero indignus viro, 
Arctumque prorsus oppidum, triste et nimis. 
Hic cuncta strepitus, pulvis hic cum curribus, 
Lamenia, fletus, carnifex, et compedes, 
Tormenta : cives hospites hic, et vagi. 

Erat hec meorum Sasimorum ecclesia 


V.Hac ordinatione vulnus impositum cordi Gre- 
gorii, quod nulla die obdaci potuit. Pluribus locis 
exprobrat Basilio elationem animi quamdam ma- 
gnitudine sedis afflatlam.Queritur elapso decennio 
quod cum olim se Basilius Gregorio non prefer- 
ret, etsi praetulisset,dissentientes, habuisset equos re- 
rum s&stimalores; postea in amplissimo collocatus 
loco,amicum non pluris quam simium fecerit. Eo 
liberius in has querelas erumpebat, quod eorum,qus 
Basilii causa fecerat, testes erant Pontus et Caesa- 
rea, ac ipsi j;Basilio suum approbaverat vivendi in 
solitudine consilium,postquam parentes e vita mi- 


grassent. Itaque amicitie colende laudem, qua 


illum fatebatur excellere, hac in re ei denegabat. 
Multorum sane in vituperia incidit Basilius, fi- 
dissimo amico ac optime de se merito in episcopa- 
lescuraspréeter ipsius voluntatem conjecto,et quod 
ininus habebat excusationis, viro totac tanta ha- 
benti Ecclesie juvandz instrumenta in obcurissi- 
mum angulum et omnibus vite commodis destitu- 
tum relegato(d). Quilevissime reprehendebant,ne- 
glectum accontemptum fuisse Gregorium dicebant, 
el a Basilio, postquam ipsius opera usus fuerat, ve- 
luti vasquoddam ignobile, projectum(e). Neipsiqui- 
dem Eusebio Samosatensi probata hzc ordinatio, 
Reprehensam in Basilio elationem animi li- 
benter arripiunt nonnulli, ut ejusmodi hominum 
s»nclitatem non tantam fuisse probent, quanta 
vulgo existimatur. Sed ipse Gregorius (j) tum 
cum de Basilio queritur, in quo posita fuerit hzc 


mi malefactaimitari vellet,necrem negligere, opta- p animi elatio,sic explicat : Nisi quis tamen, inquit, 
lissimum remedium excogitat,et episcopatus mule ^oc a me pro illius purgatione accipiat,quod subli- 


uplieare statuit, ut ipsum dissidium ad Eeclesise 
utilitatem convertatur.Hoc consilium diu multum- 
que doluit Gregorio,qui cum episcopale onus for- 
midaret, ac prorsus fugeret,adeo ei institit Basi- 
lius, adjuvante Gregorii patre, ut tandem cedere 
cogeretur.et si minus animum,saltem caput ordi- 
nationi submitteret, Itaque Sasimorum episcopus 


(a) Nas. ep. 3t, or. 20. 
P) lbid. 
c) Naz. or. 20. 


miora,quam prohominis conditione sentiens ,atque 
hinc, prius etiam quam vita excederet, digressus, 
omniaadspiritum referebat : atque amícitie offi- 
ciu ,qu2 alioqui sancte colebat, hic solum esperna- 
batur,ubi Deumanteponi oportebat atque antiquia- 
res habere res in spe positas, quam fragiles et ca- 
ducas. Hsec Gregarius de Basilio in coelum evecto. 


(d) Nas. ep. 31. 
e) Ep. 98, n. 3. 
(f 0r. 90. 


..” 


PRÓEIÉOMENA. 


Kenelitet cutis terris vessantem allocutus est, ut Α solaretur. Et quia Nazianzenns in oratione (d), 


patet ex bis verbis (u):05w 'jveyxac τὸ πνοῦμα zAc φι- 
λιας ποιῆσαι δεύτερον’ ἐπεὶ τών μὲν ἄλλων ἴσως ἡμεις, 
tv δὲ τὸ πνεῦμά vov πολλῷ πσμιώτερον, Spiritum 
amicitia posthabere minime sustinuis(i, quandoquidem 
wt nos plurie foriosse, quam alios omnes ducis : ita 
rursum Spiritum nobis longe anteponis. 

VE. Hànc ordinationem non Caesares, sed Na- 
zianzi peractam esse testatur ipse Grogorius (b), 
qui Basilium venisse Nanzianzum dicit. 

"MAT ὄχεν ἡμῖν τών φίλων ὁ φίλτακος 
Βασιλίος, etc. 
Sed. venit ad nos. omnium. charissimus 

Tum narrat qnomodo patre Basiliom adjuvante de- 
cepius tueri. Preteres,quo die ordinatus cst,ora- 
Uonem babait eoram patre et Basilio,et aliis ορίθ- 
copis qui eum ordipaverent. At Gregerium senem 
bujus ordipationis causas Ceesaream venisse,rc: est 
cum suà sponte improbabilis,tum silentio minime 
praiotermiltenda a Gregorio, qui simile patris iler, 
Basilii causa susceptum, ul summee amimi forlitu- 
dinis 1n efTecto corpore specimen,admiretur.Sep- 
lima esl bzec oralio inter orationes Gregorii. Miscet 
laudibus Baailij vituperia, et obsequia querelas, 
quod coactus magís quam persuadendo victus fuis. 
set, Postquam aulem. exposuit cur episcopatum fu- 
gerit, ac nonnullo temporis spatio opus habuerit, 
ut se 1psa colligeret,ac landem melioribus cogita- 
tionibus subeuntibus (p. 144j, Spiritui sese daret 
ad ministerium; tum vero. ad. episcepos a quibus 
ordinalus fuerat, ac nominatim ad patrem ac Ba- 
silium orationem convertit,el ab eis petit, ut sibi 
oplimam Ecclesie regenda raiionem tradant. 

Adíuisse aliquos e Sasimensi populo legatos exi- 
stimat Tillemontius, idque colligit ex eoquod ai! 
Gregorius (p. 143)se Spiritui cessisse εἰς «αταρτισ- 
μὸν τοῦ λαοῦ τούτου,α perfectionem hujus populi : 
et sub inem orationis; Et me,et una mecum sacrum 
hunc gregem pasce, mopa:vot&. καὶ συαποιµχι- 
νφιτε, Sed supra (c) observavimus Gregorium Nys- 
senum, etsi Cesarem non loquebatur, dixisse ta- 
1498 de Basilio: Testatur hio populus quem per sa- 
cerdotium duxitad Dei promissionets,quemadmo- 
dum etiam ibidem att Basilium, urbanos tumullus 
el materiales hos iumultus fugisse.Non alius vide- 
Ur esse sensus Nazianzeni verborum. Dicere po- 
tuit, Naxianzenos manu monstrando,:e ad perfec- 
tionem bujus populi constitutum esse episcopum, 
Pd Sasimorum esset,non Nazianai episcopus. 
Eo magis probandee ejusmodi rationes loquendi, 
quod in Ecclesia uaa et cathedra et unus grex. 

. VH.jlud etiam uen belle opinatus est Baronius 
Gregorium Nyssenum postridie erdinationisNazian- 
zeni Ceesaream venisse,ut cognominem suum con- 


a) Or. 5. 
o Carm. de Vit, 
e 


Cap. 11, n. 4. 


quam haboit coram Nysseno,ab amico eum venire 
dicit, qai nec virtute inferior erat, nec minus dili- 
gebat; hunc amicum Tillemontius interpretatur 
S. Meletium aut S Eusebium Samosatenum Αι 

rofecto amicus ille non alius est,quarm ipse Basi- 
tus.Postquam enim Nazianzenus in orationis exor- 
dio amicum sibi ab amico venire dixit, tum petit 
oratorum more ab audientibus, an rem clarius de- 
pingl velint, statimque Moysen et Aaronem in me- 
dium adducit,lisque peracute inter se comparatis, 
iterum postulat ab auditoribus, an non perspicue 
cognominem suum, id est Gregoriam, et unani- 
mem,id est Basilium, píctrix oratio effinxerit. Ho- 
vum alter,inquit,nos unztt ac latentes in medium 
produxit... non ut dignum erat eo spiritu qui in 
ipso est; allervenit ut nos consoletur ac componat, 
Spírituique mansue[fuciat. 

Venit ergo Nazianzuui Nyssenus: et cum a Dasi- 
lio missus fuerit, advenire non potuit postridie or- 
dinationis,ut perabsurde legiturin titulo orationis 
sexie Nazianzeni.Sed tamen perpauci: post ordi- 
nationem diebus advenit. Nam hzc oratio, quam . 
coram eo Nazianzenus festo quoda: martyrum :lie 
habuit, in eamdem prorsus sententiam pronuntiata 
est, ac septima coram Basilio. Vituperat enim Ba- 
siHum quodssibi vim intulerit,sed tamen suum ob- 
sequium siyniflcat. Dolet quod Gregorius serius 
venerit, veluti post cladem auxilium, ost tempesta- 
tem gubernator, post cicatricem medicina (p. 138, 
141).Sed tamen se nunc colere et fiduciam conci- 
pere declarat; quod argumento est hac dixisse Gre- 
gorium, antequam fugeret. Nulla mentio Gregorii 
patris in hac oratione : forte quia templum mar- 
tyrum,qui eo die colebantur, nimium urbe dista- 
bat,quam ut senex eo pergeret. 

VIII. Vix Nyssenus Nazianzo discesseret, cum 
Gregorius deceptum se esse sensit. Recursarunt - 
illius animo priora fastidia : vidit hanc (n) Sasimo- 
rum sedem sine sanguine obtineri non posse: non 
habiturum se ubi senium ponat, sed subinde tecto 
expulsum iri : non ad futurum panem quem cum 
hospite partiatur ; nullum omnino fore lahorum 
fructum nec tamen ulla abfutura urbium incom- 
moda.His cogitationum aculeis pungentibusiterum 
fugit, ac solitudinis delieiis perfruitur. 

Permolesta fuit Basilio Gregorii fuga,qua qui - 
dem consilia suaperverti videns,cum eo expostula- 
vit pon sine snimi offensi et subirati significa! ioni- 
hus. At Gregorius (f) in respondendo non minus 
vehemens, negat sibi litem iuferendam esse qued 
freudem (eadem aliquando senserit, periniquum 
enim esse, ut idem injuria afficiatur el accusetur. 
Declaras se arma ferre non posse,et pro lactent; hus 
et avibus Basilii tanquam pro animabus el cau ;ui- 


(d) Naz. or. 6. 
(e) Carm. 4 de Vit. 
Epist. 394. 


VITA 8. BASILII. 
bus digladiari, rogat ut ipse cum Anthimo bellum A 


gerat, ac sibi omnium rerum loco quietem conce- 
dat. Sed illius dolor tunc maxime erumpit, cum 
Besilium hortatur, ut omnia ad suam ipsius glo- 
riam, quemadmodum fluvii lorrentes, trahat,nec 
smiettsam nec consuetudinem el familiaritatem 
virtute ao pietate polorem habens, nec quo ex 
Àis rebus hominum opinio dese futura sit,curans, 
eed uni duntaxat spiritui se addicens. 

Credere non possum Basilium ea ingessisse ma- 
ledieta, quibus appetitum se Gregorius dicit: De- 
sinesne, inquit, nos tandem maledietis incessere, 
wi inswisos et rusticos et. sine amore, et ne vita 
quidem dignos ? 'üc ἀπαιδεύτους, xal σχαιοὺς, καὶ 
ἀφίλους, xal οὐδὶ ζην ἀξίους, His, inquam, e trivio 


Xem 
ponuntur inier Basilium οἱ Antkimum. YII. Rursus 
in Armeniam Basilius, ul. episcopos constituet :. al 
Theodotus eum juvare non. owll, noc. oum eo com- 
muuicare. Cognoscit Basilius de criminibus Cyrillo 
scopo illatis. ΥΠ. Rediens scribit. Terentio el 

usebio, οἱ epist. 101. Pamenium — Satalensibus 
episcopum concedil. 


|. Inter negotia ab Anthimo et aliis secund; 
Cappadocie episcopis exhibita, magnum sdiflcium 
Basilius ad utilitatem Ecclesi» Cosariensis exstrue- 
bat(a).In primis precationis domus magnifice ex - 
struebatur ; circa illam edes erant, alia quidem 
liberali specie,episcopo privatim addicia, alis vero 
inferiores Dei famulis ex ordine distributze, quarum 
usus et provincie rectoribus, eorunque comitatai 
communis eral, ita ut rectores insignibus illia aedi- 


cenviciis Basilium usum esse prorsus improbabile g bus, que episcopo addicte erant, eorum autem 


est, sed ex ejusdiclis consequi Gregorio videban- 
tur prz nimio dolore 

Seripta hac tricesima prima Gregorii epistola 
nen solum post ordinationem, sed etiam post fu- 
gam. Siquidem Gregerius damnum acceptum et 
[fraudem sibi factam sensisse se dicit, et a Basilio 
emnium rerum loco quietem postulat. 1psa etiam 
maledicta, quibus se Gregorius a Basilio petitum 
dicit, jam fugisse Gregorium probant, οἱ Basilio 
stomachum fecisse, dum palam et aperte Sasi- 
mensem episcopatum projicit. 

Scripta etiam in secessu sequens epistola 32,in 
qua Gregorius indignatur accusari se inertise, quia 
Sasima non accepit. Otio se et quiete unice glo- 


comites inferioribus exciperentur. Erant eliam 
hospitia peregrinis,sive transeuntibus,sive medela 
aliqua indigentibus, quibus Basilius necessarium 
providebat solatium, zegrorum curatores, medicos, 
juinenta, deductores. Adjuncte etiam erant artes, 
tum qua ad vitam necessarie, tum quze ad libera- 
lem victum cultumque inventse, Erant etiam. alia 
ides ad facienda opera idonesm. 

Basilii consilium, etsi Ecclesia ac reipublice per- 
utile, incurrit tamen in reprehensionem nonnul- 
lorum hominum,qui inde ansam arripuerunt illius 
apud prasidem accusandi ; sive quod ejusmodi in- 
coeptum hominis parum quieti, nimiumque audacis 
esse dicerent, sive quod «rimini verterent Basilio, 


riari profitetur, nec dubitat quin οἱ Ecclesi» in c quod multitudinemhis artibus sibi charitate devin- 


tranquillo essent, et fides in tulo, si omnes sibi 
boe exemplum ad imitandum proponerent. 
ImmeritoTillemontius scriptam inter li;ec jurgia 
putat epistolam secundam Gregorii, quz est ad Ni- 
cobulum.Cum mitteret Nicobulo litteras Basilii si- 
mul cum suis, his que Basilii erant priore loco 
positis, suas subjunxit, sese quidem cum Basilio 
ubique conjungi volens, sed eum sibi anteponens 
Minus intellexit Tillemontius hec verba: Cum Ba- 
silium magnum mihi semper przlulerim, tametsi 
illicontrariumvideatur;nunequoque prafero,etc ., 
id est, inquitBillius, (amet si ille me sibi anteferat. 
Non enim hec verbaila accipienda sunt,quasi Da- 
sillem earistimet Gregorius plus sibi tribuere quamipst, 
CAPUT XXIV. 


l. 8. Besilius exstruit. ptockoirophium, et. 60 nomine 
aecusatlur ab episcopis apud Eliam, Π. Redit. Gre- 
gorius paulo post Pascha et coram Basilio quintam 
Αη μις, lil. ΜΗ aru or- 

inet, qué primus oppidi egiscopus fuit. 1V. í- 
sola Besilii 95. Elias accusatus Sophronio Com 
mendotur a. Basilio. V. Petens. Sasima Gregorius 
repelluur ab Anthimo. Ejus tamen rogatu agit cum 
1 congressu. Annni Basilius ac scribit 
senaiui Tyanensi. Vl. Proficiscitur | Sebastiam. 
lbi Eusebio respondet per epietolam 98. Probatur 
de Gregorio Nasianseno híc agi, ac eum ente Pa- 
scha ordinatum fuisse. Synodus ὑπ qua lítes oom- 


(a) Ep. 94. 


ciret, Voluerat Basilius cum preeide,tum cum ille 
essel Czesarea, et de exterioribus suis negotiis et 
de rebus ecclesiasticis colloqui,ut criminalionibus 
in antecessum occurreret, Sed repressit se; tum 
ne praesidem a publicarum rerum cura averteret, 
tum nepuram illius animam altercatioues episcopo- 
ruin lederent. Ubi autem audivit adversarios suos 
multa illius auribus insusurrasse,tum vero,infir- 
mitate curporis, quoininus praesidem adiret, pro- 
hibente,causam perlitteras defendit ac demonstrat 
consilium suum non modo publicis rebus non no- 
cere, sed etiam plurimum prodesse, ac ipsi impe- 
ratori probatum fuisse. Qux autem Eliz,ut amico 
el Christiano, de ecclesiasticis rebus respondere 


D par erat, ea Basilius in aliud tempus differt, ac 


presidem rogat, ut. sibi alteram aurem exemplo 
Alexandri, usque ad congressum integram servet. 

Hac epistola (b), quam eruditi viri ad annum 
31 retulerunt, inter has Basilii cum Ánthimo el 
aliis episcopis dissensiones collocanda. Hzc eniin 
gesta sunt postquam Valens Cesarea discessit, ut 
r'atet ex liis verbis : Unde miht videtur et magnus 
imperator, ubi nostram hanc sollicitudinem perspezü. 
veniam dedisse, wt Ecclesias per nos. ipsi edministra- 
remus. Frustra ergo hac epistola inannum 3/1 re- 
trahatur.Non tamen multo post Valentis discessum 


(b) Ep. 94. 


XCIV 


PROLEGOMENA. 


scripta. Vix enim zdificare coeperat Basilius, ma- A ditur ab hacsui in patrem et Basilium obsequii si- 


teria hactenus comportata : opus autem non po- 
tuit serius incipere (a), siquidem jam aptum erat 
et paratum hospitibus suscipiendis,jam monasterii 
forma suis absoluta numeris ante finem anni 313. 
Quare mutus illa altercationes episcoporum, qui- 
bus Basilius animam Eliz lei nolebat, nihil aliud 
sunt quam dissensiones cum Anthimo et aliis ; nou 
enim aliud prorsus suspicari licel, nec immerito 
tempus ejusmodi dissensionum ex hac epistola 
constituimus. 


Hoc ptochotrophium in suburbio conditum 8 
fratre laudat Nyssenus. Novam civitatem (5) extra 
Casaream appellat Naziauzenus (c). Erat autem 
hospitibus et peregrinis destinatum. tum iis qui 
cito transeunt, tum iis qui medela aliqua in.ligent. 
His verbis indicantur leprosi, qui cum civitatibus 
pellerentur, non immerito inter hospites el pere- 
grinos habebantur. His precipue provisum fuisse 
hoc hospitium testantur Nazianzenus (d) et Theo 
doretus (e) : non tamen videntur exclusi fuisse alii 
ex civitate aut e» aliis locis advenientes :egroli.Sed 
precipue in leprosos enituit charitas Dasilii, quos 
vir nobilis et nobilibus ortus osculari non dubita- 
bat, non ad inanem gloriam (nemo enim ab hoc 
vitio remotior, inquit Nazianzenus, sed ut alios (f) 
exemplo suo ad corporum curationem libenter ac- 
cedere docerct.Nec vero sola civitas illius charita- 
tem sensit, sed in pagos etiam sollicitudines suas 
extendebat,ac omnibus populi praepositis humani- 
tatem in pauperes,ut commune certamen propone- 
bat. Unde (g) singuli ehorepiscopi videntur in j'a- 
. gis sibi commissis commune aliquod habuisse pto- 
chotrophium. 


(h) Sapissime in | tochotrophium veniebat Basi- 
lius, non solum, ut pauperum curam gereret, sed 
etiam ut monasterium inviseret, quod ibi constru- 
ctum erat. Monachi eniin erant servi illi Dei, qui- 
bus assiguatee erant zedes infe: iores. Ex hoc loco (2) 
perscribit Amphilechio Heraclidasaudita ex Basilio 
monaslicz νο praecepta. Praefuit εἰ monasterio οἱ 
ptochetrophio vir eximiz virtutis, Sacerdos no- 
mine ;sedei utrumque ministerium,quod Basilius, 
ut verisimile est, commiserat (j), Helladius Ba:ilii 
successor indignis inodis abrogavit. Celeberriinus 
fuit hic locus ac Basiliadem vocari solitum esse 
discimus ex quodam scholio in antiquis codieibus 
post regulau brev. 286, reperto. Laudat Sozome- 
nus (k) eximium quemdam chorepiscopuni, Prapi- 
dium nomine, quem Basiliadi praefuisse testatur. 

Il. Non diu pertitit in fuga Gregorius,qui se hae 
ima in re minus fortem ac generosum faletur esse, 
in ira patris perferenda. Orat:onem quintam exor- 


(ο) Lib. tv, c. 49. 
Ibid. 


gnificatione. Οὐδὲν ἰσχυρὸτερον, inquit, γήρως, καὶ 
οὐδὲν φιλίας αἰδεοιμώτερον. Ἰπὸ τούτων ἤχθην 
ὑμῖν ἐγὼ θέσµιος ἐν Χριστῷ, δεθεὶς οὖ« ἁλύσεσι σι- 
δλραῖς, ἀλλὰ τοῖς ἁλύτοις δεσμοῖς τοῦ πνεύματος, 
Nihilsenectule fortius,nihil umicitiavenerabilius. 
Ab hisego ad vos ductus sum, vinctus in Christo, 
noncatenis|ferreis sed tenacissimisspiritusvincu- 
lis constriclus.Hissane verhis indicat Gregorius se 
aliquo ex loco Nazianzum venire ; ac proinde hec 
oratio non statim post ordinationem et antea oratio- 
nem septimam, ut visum est Tillemontio, sed post 
reditum ex fuga pronuntiata est. Sic etiam quod 
addit se antea aliis omnia reliquisse,ut secum phi- 
losopharetur,et Elie Carmelum ac Joannis deser- 


g lum cogitasse,id profecto dicere non potuit ipso or- 


dinalionis Sasimensis die,quam non przcessit soli- 
tudo,sed potius sacerdotii laborin patreadjuvando. 

Tillemontii opinioneu: clarius refellunt quae se- 
quuntur. Áit se antea fortem quemdam el insupe- 
rabilem sibi visum esse;ac neamantissimis quidem 
his (ratribua sermoues dedisse,ut secum ipsetran- 
quille philosopliaretur, secumque ipse et cum spi- 
ritu colloquium liaberet. An potest manifestius in- 
dica: i solitudo in quam sereceperat?Sed quod am- 
bigendi locum omnem p; :ecludit,recantat quacun- 
que post ordinationem dolore suadentein Basilium 
asperius dixerat. Jam enim éram abjicio (Audiant 
mansueli et laetentur [Psal. xxxiu, 3], mauumque 
λαο, κε mihi vimattulit,placido vultu conspicio, 
acspirituiarridea,mihiquecommotum peclus seda. 


c tur,reditque ratio; atque amicitia, instar flummoe 


consopi!a el exslincla,rursus ex parvo igniculo re- 
viviscit, el excitatur. Renucrat. consolari anima 
tnca,et anzietate officiebatur in ime spiritus meus. Dias : 
Nunquom in posterum amicilia fidem habebo. Ante 
ordinationem amicitia Basilium interet Gregorium 
turbata non fuerat ; iras inter eos sola movit ordi- 
natio,et quod Gregorius fatetur se dixisse, nulli se 
deinceps amico fidem babiturum,id conceptis ver- 
bis dicit in clausula epistolz 31, quam post abje- 
ctum gubernanda Sasimorum Ecclesise consilium 
scripsit.Quin etiam cum obsequium suum in oratio - 
nibus 7 el 6, non siue querelis et aculeis in Basi - 
lium testetur, inhacquinta oratione adeoleniset 
placatus est, ut nulla tuuc ejusanimo videatur re- 


p *edisse offensio ; et cum Basilii consilium in ora- 


tione sexta,dignum non fuisse dicat eo spiritu, qui 
erat in Basilio; punc idem eonsilium ad astratolla- 
lit: Spiritum amicitia, inquit (Ij, posthabere míni- 
me sustinuisti (quandoquidem ut nos pluris fortas . 
se,quam alios omnes ducis : ita rursum Spiritum 
nobis longe anteponis).Non passus es talentum iw terra 
defossum atque. obrutum | latere. Non passus es lucer- 


. 442 et 149. 
h) Kp. 150. 

$) Ibid. 

|) Nas. ep. 216. 
(k) Lib. vt, c. 94. 


(I) Or. δ. 


VITA S. BASILII. 


χαν 


παπι modio diíuiws obduci ; hoc enim lumen ^ orationem Tillemontius. (c) refert ad annum 373 


meum meamque neyolialionem esse existimas. 
Ililud autem non valde abstrusum est,quod ait se 
ne his quidem amantissimis fratribus anlea sermo- 
nemimpertire voluisse. Nam cum fugisset in soli- 
tud:nem, atque ibi festum paschale tiaduxisset, 
caruit interim optatissima illius voce Ecclesia Na- 
zianzena, ut evidenter probant quz sequuntur : 
Utpote qui omnia reliquissem, ut ab omni negotio 
feriatus tranquille philosopharer, mecumque ipse 
et cum spíritu colloquium haberem.Non video cur 
id Tillemontius Casares dictum potius existimet, 
quam Nazianzi.Dixi Gregorium paschale festum in 
solitudine egisse,quia bujus quinto oralionis,quam 
statim post reditum pronuntiatam fuisse patet, au- 


ac hereticorum aliquem antea Doarorum episco- 
pum fuisse putat; quo expulso Eulalium a Gregorio 
ordinatum fuisse, non exspectato ob mor: pericu- 
lum Basilii consensu. Sed facile est probare tunc 
primum Doaris constitutum episcopum fuisse, id- 
que fervente Basilium inter et Anthimum dissidio. 

Digna sunt qua notentur hzc verba Gregorii (d) : 
Δέξασθε λόγον νεόκτιστον bmi νεοκτίστῳ ποιµένι. Λο- 
vam propler notum pastorem orationem actipite. 
Vocat orationem νεόκτιστον ob. materim prorsus 
insolite novitatem, νεόκτιστον pastorem,quia hunc 
primum Doara episcopum acceperant. Inferius 
banc interpretationem confirmat, cam ait : Προσ- 
θήκην ἱερέων ἐπραγματευσάμεθα, οὐχ ὑφραίρεσιν * αἱρε- 


ditor fuit Basilius,quem improbabile est Casarea g τικῶν ἀνατροπὴν, o)« ὀρθοδόξων ἑλάττωσιν. Sacerdo- 


diebus Pasch» abfuisse. At cum scripsit episto- 
lam 95 (scripsil autem die duodecima Maii), red- 
ibat ex quodam itinere, quod proinde non multo 
post Pascha susceperat : vixque dubium est, quin 
tunc Nazianzum venerit. 

[I]. Non (a) solis Sasimis episcopatum erexit Ba- 
silius, sed pluribus aliis locis idem beneflcium ac- 
cessit. Narrat Gregorius Nazianzenus hoc dissidium 
ad Ecclesias utilitatem conversum a Basilio fuisse, 
patríanimirum pluribus episcopis communila : ez 
quo trespraclarissimo resconseouta. Namet ani- 
marum curam major suscepta est,et quaelibet civitas 
proventus suoshabuit : et bellum hacratione com- 
pressum et exstinctum est. Hujus consilii, inquit,ve- 
reor ne velut appendix quedam fuerim Quibus ex 
verbis patet,pluribus in locis olim Caesares subjec- 
tis Basilium novos episcopalus constituisse,el cum 
hoc consilio materia dissenaionis ampulata esset, 
ABthimum libentius ad pacis conditiones accessis- 
se. Quod autem proprio marte fecit Basilius in iis lo- 
cis,qus Anthimus in ditionem suam vindicare non 
potuerat idem videturin aliis oppidis controversis, 
ipso consentienteÁnthimo, factum fuisse, postquam 
ad pacis conditiones perventum est. Nam Basilius, 
pestquam congressus est cum episcopis secunde 
Cappadociz, rogavit sanctum Eusebium utin Cap- 
padeciam veniret, sibique opem ferret (b) ud con- 
stitutionem episcoporum. Supererant ergoalii epi- 


tes augeri sluduimus, non subtrahere, hareticos 
evertere, non orthodoros imminuere. Non aliu! 
tempus occurrit in Historia sancti Basilii, quo 
multiplicati sacerdotes fuerint in Cappadocia, 
preter illud cum Anthimo dissidium. 
Yehementem hanc discordiam manifeste indicant 
qua aGregorioin presbyterum quemdam, calidum 
Anthimi partium defensorem, dicuntur. Sic enim 
eum compellat : Τίφης, ὦ παῖ Δαθὰν καὶ ᾽Αθειρὼν, 
xal στρατηγὲ ἀσωφρονιστα; ὁ κατὰ Μωὐσέως τολωήσας, 
καὶ χεῖρας ἐπαφεὶς ἡμῖν, ὥσπερ kxetvot τὰς γλώσσας 
μεγάλώὠ θεράπονεις οὐκ ἔφριξας, οὐκ ἑνετράπης ; οὐκ 
ἔῤῥευσά» σοι ταῦτα διανουυμένῳ κατὰ γῆς αἱ σάρχες» 
εἶτα τὰς χεῖρας ταύτας ἀνατείνεις τῷ θεῷ; εἶτα δῶρα 
προσάξεις; Sitz ὑπερεύςη Axo0; φοθοῦμαι µή ποτε 
τοσοῦτον ἡ ῥομφαία τοῦ θεοῦ κατιωθη xai ἠρεμήσειεν, 
Οὔτε τῷ :.οιμένι τῷ σῷ μέγα τι ἐχαρίσω, xal σαυτὸν 
τὰ μέγιστα ἐζημίωσας, ἀλλοτριώσας σεαυτὸν τῆς τοῦ 
θεοῦ χάριτος. Quid ais, fili Datham εἰ Abiron, et 
duz militaris contumax, qui adcersus Mosem 
insurgere ausus es? qui manus in nos, quemad- 
modum illi linguas in magnum illum Dei ser- 
vum,immisisti? Non cohorruisti? non. pudore 
suffusus es? non hac animo agitunli carnes in 
terram collapse sunt? Et postea manus has sur- 
sum ad Deum lendes? postea dona o[feres? postea 
oraliones pro populo fundes ? Vereor equidem ne 
Dei gladius tandiu rubiginem contrahat, el con- 


scopi ordinandi preter eos quos Basilius in ipso p q&tescat. Nec a pastore tuo ingentem aliquam gra- 


dissensionis zstu ordinaverat.ac proinde hec pa- 
cis conditio inter alias proposita fuit, ut novi epi- 
scopatus in controversis locis erigerentur. 
Tricesimz sancti Gregorii Nazianzeni orationi 
locum dedit erectus ejusmodi episcopatus in quo- 
dam oppido,de quo cum magna exstitisset dimica- 
tio, repnlsis Anthimi amicis, Gregorius ibi cum 
aliis episcopis, absente quidem, sed procul dubio 
assentiente Basilio,episcopum ordinavit.Oppidum 
ilud Doara vocatur apud Eliam commentatorem 
sancü Gregorii, episcopus vero Eulalius. Hanc 


(o Or. 20. 
b) Ep. 100. 


Kam iniisti, et teipsum maximo detrimento mul- 
tasti,leipsumvidelicel a Dei gratia avertens. Hunc 
presbyterum non immerito duceim militarem appel. 
lat Gregorius, quia pro Anthimo vehementer con: 
tra Basilium pugnaveraLac manusin ipsum injece- 
rat Gregorium. Pastor ille, a quo presbyter gra- 
uam inire voluerat, alius esse nou videtur, quam 
Anthimus; idque argumento est,pugnatorem illum 
Doarorum episcopum non fuisse, sed polius Tya- 
nensem aliquem presbyterum,cujus pastorem es- 
se Anthimum Gregorius agnoscebat. 


c) Tom. Xx 994. 
' (d) Nas. or. 20. 


XCNVI 


PROLNGOMENA. 


Convertit deinde orationem Gregoriusad ipsum A Circa hoc tempus maximum luetum attelit uni- 


Eulalium quem pastorum optimum οἱ preestantis- 
simum vocat, ac viia et moribus dignum episco- 
pstu esse testatur. Hortatur (p. 406) ut in rebus 
spiritualibus tantam sibi approbationem conciliet, 
quantum in mundi negotiis conciliaverat. 

Vidotur Doarensium amor in Basilium Anthimi 
jmpetumrepulisse.Hinc Gregorius,quasi metueret 
ne molestum illis esset Basilium deinceps episco- 
pum non habere,sic eos affatur (p.495) : Non ve- 
nimus ut gladi«m mittamus, sed ut pacem. Non 
venimus in magni. [δις pastoris contemptum et 
ignominiam,quisplendidocivituti prassidet. Hono- 
rabilem scimus,caput agnoscimus, sanctum voca- 
mus, tametsi injuria affecti. Patet ex postremis 
verbis jam ordinatum fuisse Sasimensem episco- 
pum Gregorium : ac conceptum ex eare dolorem 
ejus animo insidere.Sed tamen illius ardor in de- 
fendenda Basili causa dubitare n^n sinit, quin 
tunc episcopatum vel nondum ahjecisset,vel potius 
ex fuga reversus obsequii sui significationes patri 
ac Basilio d: disset. Post Gregorium alii episcopi 
verba faeluri erant, novi episcopi adhortandi 
causa, ul patet ον his Gregorii ad eum verbis : 
lerfectiorem armaturam α majoribus ducibus 
accipies, elc. 

IV. Proficiscens Basilius () post Pascha, ut jam 
diximus, litteras ad Eusebium Theophrasto dia- 
cono dederat,ut eas perferri curaret. Sed interim 

iaconus morbo correptus moritur, litteris non 
missis. ld eo molestius Basilio redeunti fuit, 
quod de rebus magni momenti script erant. ac 
celerem responsionem poscentibus. Nam cum S. 
Meletius et Theodotus Nicopolitanus Basilium ad 
diem festum, in quodam loco, quem Phargamum 
dicebant, medio mense Junio celebrari solitum in- 
vilassent, lum amicitia. causa, tum ut de rebus 
Eustathii cuim eo agerent ; Dasilius Eusebium ro- 
gabat, ut secum hunc «diem obiret. [taque cum 
reditu suo cognovisset li: teras suas non fuisse per- 
latas,statim eas misit ad Eustathium Sebastenu i 
cum eyistola 95, ut quam celerrime utraque epi- 
slola ad Eusebium ferretur : supererant enim tan- 
ium dics triginta tres. Declarat Eusebio in hac 
epist. 95 venturum sead diem festum, siipse eliam 


versis Cappadocibus Elie presidis discessio, cui 
sbrogata dignitas et inflicte calumnim, cum ex 
ejus libere ei nescio assentalionis aBimo ansam 
arripuissent.qui se justitiae moleste ferebant post- 
haberi. Basilius (^) universe patris nomine So- 
phronium rogat, ut Eliam commendet imperateri, 
80 illatas ei criminationes diluat. Jam sueceeserat 
Elie Maximns, cum Basilius medio mense Junio 
elapso scriberet epistolam 98 ad S. Eusebium. Unde 
non immerito patriam per somnium ditatam esse 
dicit (c),cui summus ille vir tam eito ereptus est. 
Non mirum same ost, si his temporibus invidie 
tela non effugit provinciz prsses,quierribiliserat 
delinquentibus, idemque ii pauperesac divites; ac 
miserieordia in Cappadoces commotus (d),atentior 
erat ad eorum sublevandam inopiam, quam ad ea 
vitan!i quz ipsi tam leniter agenti a sublimibus 
potestatibus imminebant. 

V. Stetit promissis Gregorius,et Sasima venit, 
ut hujus Ecclesiz gubernacula capesseret.Sed ejus 
consilium diligentia sua praripuit Anthimus, ac 
paludes Sasimorum occupavit. Quin etiam prohi- 
benti et cormminanti Gregorio epistolam (e) scripsit 
conviciis et probris refertam,veluti triumphum in 
victum canens. Postea Nazianzum venit, sive ut 
videret Gregorii patrem(id enim prese ferebat),sive 
ut ea conaretur qua conatus est.Plura enim et de 
pluribusrebus testamenta injecit,de parceciis,deSa- 
siniensibua paludibus et Gregorii ordinatione, lar- 
giens, pelens, minas adhibens.ex jure disceplans, 


C vituperans, laudans; circulos sibi ipse jurisdictionis 


circumscribens,ut Gregorium probaret ad ae et ad 
novam metropolim.utpote majorein respicere de- 
bere.Sed ubi nula in re cedere Gregorium anim- 
adver il, rebus infectis iratus abscessit, Basili- 
sinum ei, veluti Philippismum quemdam expro- 
brans. Non lougum teinpus, et litteram Gregorio 
venerunt ab eodem Anthimo, qui eum vocabat ad 
synodum.Cum permolestum id esset Gregorio, ae 
injuriain fieri clamaret, Anthimus rogavit ut sal- 
tem illius opera Basilius ad deliberandum ea de ro 
eum Anthimo adduceretur. Promisitid Gregorius, 
ul inulto conumodius quau quod primo propositum 
fuerat, et Basilio scripsit, totam rem illius judiciu 


Euselius veniat; secus v. ro, malle se contractum p relinquens, utrum vellet Authimum et alies epi- 


anno przterito invisendi Eusebii debitum solvere, 
el congressum cum episcopis in aliud tempus dif- 
ferre. Erat in iisdem litteris Theophrasto coin- 
missis de Sasimensi ordinatione. Nam cuin de ea 
niliil prorsus occurrat. in epistola 95, quie serius 
scripta est, sed simul missa ; Eusebius iu sua ad 
Basilium rosponsione ea de re loquebatur, et cum 
sibi hanc ordinatione: minus probari significas- 
set, Basilio causam ettulit illius defendenda in epi- 
stola 98. 


a) Ep. 99. 
D Ep. 96. 
lbid. 


€ 


seopos convocare, et ubi vellet et quando. 
Quamvis Dasilii causam non leve Gregorius de- 
fendis-et,illius tamen litteris offensus est lasilius, 
et cum eo jurgavit, quod Antbimo (averet. Unde 
Gregorius in epistola 93 Basilium ut calidiorem et 
pullorum more ferocientem amice castigat; breviter 
exponit quid ejus causa gesserit, zequumque nou 
esse demousirat,ut cum Basilii causa in offensio- 
nem Antbimo venerit,DBasilio displiceat ,ut in An- 
thimum propensior. Denique Basilium roget ui 


d) Ep. 88. 
MEA ep. 33. 


VITA 8. SABILI. 


ECVII 


sibi, shitem at auátu majori, injuriam non faciat : A due illum causte Cesaream vestigia referre coege- 


quod si sese ostentel atque afferrat, ac tanquam 
metropolitanus e superiore loco parve civitatis vel 
potius nullius episcopum alloquatur, sibi quoque 
supercilium esse quod opponat. 

Cseterum libenter accepit Basilius conditionem, 
qua ab Anthimo ferebatur, utderestituenda pace 
communis iniretur deliberatio. Hujus rei testem 
babemus epistolam ad senatum Tyanensem,in qua 
declarat se omaia quidem Anthimi consilia, om- 
nesque molitiones pervidisse; sed tamen nihil sibi 
esse pace antiquius. Persuasum enim sibi esae, 
nihil se posse solum perficere magisque indigere 
se uniuscujusque fratrum auxilio, quam alteram 
manu«n alterius ope. ltaque certum sibi esse pacis 


runt.Nam Theodolus,ubi euim cum Eustathio esee 
cognovit, antequam disceret qua de cusa id fecis- 
sel, ct quid ex congressu consecutus essel,nen jam 
illum ad c nventum vocandum esse judicavit, ncc 
queinquam nisit qui iterum ad moneret aut dedu- 
cerei. Res eo molesuor fuit Basiliu, quod illu 
antea perfunctiore per Hellenium iuvitaverat. Alia 
suberat causa longe gravior. Accepit enim Sebastiao 
litteras, quibus venturum se Eusebius negabat, 
statimque refrixit cupiditas eundi Nicopolim, et 
perfuncioria invitandi ratio animum subiit, Nam 
cuin Eusebio ue gravissima quidem discrimina re- 
forinidabat,sine eo vel levissimis impar sibi vide- 
batur.Quare satius esse duxit omisso die festo Ni- 


eausa nec laborem ulluin pratermittere,non hu- B copolim alio tempore proficisci,el cum Meletio de 


mile dicta quidquam aut factu, non itineris lon- 
gitudinem vereri, non quidquam aliud molestum 
refugere, ut mercedem pacificationis consequa- 


ΤΙ. Basilii cum Cappadociz secunda episcopis 
congressui moras attulititer in Armeniam. Vocatus 
fuerat Dasilius a S. Meletio et Theodoto ad diem 
fesium medio mense Junio celebranc'um,ut de Eu- 
slathio et Basilii cum eo communione, qux multos 
Iedebat,aliquid statui posset.Sentiebat magno sibi 
bac in re praesidio futurum Eusebium Samosaten- 
sem. Is enim cum amicus erat Eustathio, vir, iti- 
dem ut Basilius,probitatis minime suspiciosa;tum 
vero nemo magis idoneus, qui pro summa sua au- 
ctoritale et maximis de S. Meletio ac universa 


rebus ecclesiasticis colloqui,vel etiam cum eo Ku- 
sebium invisere.Qua de re utrique scripsit,utrius- 
que responsa exspectans.Sed lilleris ad sanctum 
Meletium idein prorsus evenil ac pluribus aliisut 
ad nos pervenirent. Dixi Basilium, cum Sebas- 
tie esset, litteras Eusebii accepisse. Res per se 
patet. Ait enim se lectis his litteris repudiasse con- 
silium eundi Nicopolim, propterea quod venturus 
non erat Eusebius. At hoc consilium nonrepudia- 
vit, nisi cum Sebasiis essel; idque conceptis verbis 
declarat in epistola sequenü, se e medio iliuere 
wistem reversuin esse. Forte etiam, antequam ex 
hac urbe discederet, Eusebio rescripsit hanc epi- 
stolam 98 iu qua congressurum se dicil cum epi- 
scopis secunda Cappadoci:e,et cum Eustathio con- 


Ecclesia meritis iniquas suspiciones compescerel. c gressum esse, cui testimoniam recte lidei tribuit. 


Scripseral ad eum Basilius triginta tribus ante fe- 
stum diebus; sed cum summa essent temporis an. 
gusti, antequam responsa Samosatis acciperet , 
vim se commisit,ut ad diem posset indictum locum 
assequi .Transeundum autem Sebastia fuit, ibique 
oommorandum, ut de Eustathii fide certa indicia 
Nicopolim perferrentur.Ac primus quidem dies in 
disputando insumptus nullam certam habuit con- 
dusionem.At postridie, quamvis Basilio accessisset 
vehemens adversarius, Pemenius Sebastice presby- 
ler; sic tamen Basilius et objecta dissolvit, et ca- 
tholicam doctrinam ante oculos exposuit, ut nul- 
la prorsus in re dissentirent. llaque surrexerunt 
circa horam nonam aid precandum, et gratias ege- 
runt Deo, quod idem sentire, idemque loqui de- 


Probesciebat Basilius privatum hoc colloquium, 
Bon salis insigne monumentum fidei i:ustathii fu- 
turuio, nisi scripto aliquid consignaretur. Sed ut 
faceret accuratius ac diligentius,fidei formulam ab 
ipso Tbeodoto accipere volebat, ut uua et. eadem 
opera duo consequeretur, nempe οἱ Rustathio re- 
ctam fidem persuaderet, et illius adversariis post 
accepiàs ipsorum condiliones, nullum contradi- 
cendi locum relinqueret. 

Colloquiorum cum Euslatbio optatus exitus Ba- 


Loquitur etiam de nonnullis episcoporum litteris 
ad Eusebium non perlatis,et de Palmatio,qui Maxi- 
mo praesidi ad perseculiones ministrabat, id est ad 
exactiones tribulorum. Has episcoporum litteras 
Basilius, culpa eorum, qui ipsius litteras non cu- 
raverant perferendas,ad Eusebium non pervenisse 
dicit, Videtur autem vel litteras Occidentalium de- 
signare, qui ipsi scripserant, vel sancti Meletii et 
Theodoti, qui eum ad diem festum medio mense 
Junio celebrandum invitavérant, Quis ille fuerit 
Palmatius, qui se Maximi ministrum prtebebat, 
plane nescie : quod auteu ait Basilius eum Maxi- 
ino minislrasse πρὸς τοὺς διωγμούς, ad persecutio - 
nes,id de persecutione Ecclesig dictum non puto, 
sed de exaclionibus tributorum.Hunc enim Maxi- 
δι Basilius in epist. (47, virum longe optimum 


Ὁ appellat,quod de persecutore Ecclesia non videiur 


dicturus luisse. Probabilius multo est hunc pree- 
Sidein,cum sciret Eliam,cui suecedebal, in maxi- 
mas inolestias ob suam in Cappadoces lenitatem 
incidisse, strictum et severum, saltem inilio,fuisse 
in exigendis tribulis. 

Sed in his litteris ea precipue observanda, quae 
de Gregorio dicuntur : Clerum jratrem Grego- 
rium,inquit,vellem et egoEcclesiam gubernare in- 
genio suo parem. Ea aulem erat. Eenlesia omnis 


silium incitabat,ut recta Nicopolim péijerel. Bpd — quc sub sole est,in unum collecta.Cungatem feri 


χουν 


PROLEGOMENA. 


id non queat,episcopus sit, non ex loco ornamen- A bium invitat in Cappadociam,ut sibi in constituen. 


tum accipiens,sed loco sese addens. Nam viri vere 
magniestnon magnis lantum parem esse sed eiam, 
(ια parva sunt facultate magna facere. De Grego- 
rio Nysseno Tillemontius hic agi existimat, deceptus 
his vocibus ἐμὸν xóv,frutrem meum, quas ope co- 
dicum novem eliminavimus: Ád codicum mss. au- 
ctoritatem accedit hzc ratio (a), quod Nyssenus, 
etsi invitus ad tam sublime ministerium evectus 
est,non tamen videtur, suscepta semel ordinatio- 
ne,recalcitrasse,ut Gregorius:imo Nazianzum mis- 
sus est,ut Gregorii dolorem ex ordinatione conce- 
ptum abstergeret. Preterea Nyssenus de more or- 
dinatus est, postulante plebe et clero,consentien- 
tibus provincizepiscopis,ut patet ex epist.225 At 
Nazianzeno solus Basilius, adjuvante ipsius patre, 
hoc onus imposuit: unde in multas reprehen- 
siones incurrit, quod tantum virum Sasima rele- 
gasset. 

Hoc autem semel constituto,ruit penitus opinio 
Tillemontii,qui Nazianzenum mense Julio ordina 
tum fuisse contendit. Retrabenda hec ordinatio 
ante festum Pascha; siquidem S. Eusebius litteris 
paulo post Pascha scriptis respondens, hanc sibi 
ordinationem minus probari signilicat. Preterea 
alie appetunt rationes.Nam 1^ bis Nazianzum ve- 
nit Basilius hujus ordinationis causa, semel qui- 
dem cum Gregorium ordinavit, iterum vero, cum 
redeuntem e fuga invisit. At primum iter ante 


dis episcopis operam navet : quam quidem pacis 
conditionem fuisse diximus. Habita ergo fuerat 
synodus antequam profieisceretur. 

VII. Preclarissime actum cum Basilio,quod An- 
thimi benevolentiam recollegisset. Sed cito novae 
su; ervenerunt molestiz. Accepit mandalum impe- 
peratoris cum litteris comitis Terentii,ut Armenia 
episcopos daret.Non id sane molestum fuit homi- 
ni nihil optatius habenti quam ut Ecclesie causa 
laboraret.[mo tota res perhonorifica Basilio; nec 
salis mirari possum, cur quo tempore heretici in 
tot Ecclesias pastoribus pulsis lupos intrudebant, 
vacuas Armenis Ecclesias non occuparint. Forte 
comes Terentius cognitionem illis hujus consilii 
paeripuit, eta Valente decretam illud impetravtt, 
antequam summa Basilii virtutum admiratio,quam 
Cesarea discedens significaverat, ex ejus animo 
elaberetur.Libeuter itaque vis sese commisit Ba- 
silius (d), sed cum ei Theodotus sollicitudinis so- 
cius adjunctos esset, metuebat Basilius, id quod 
accidit,nesingulare hominis ingenium et suspicio- 
nes jam mense Junio significate plurimum no- 
cerent, Sed tamen, ut Theodoto satisfaceret, ac 
eorum quz egerat,coram locuplete teste rationem 
redderet, venit Getasa in agrum S. Meletii, ubi 
Theodotus interfuit,simulque Diodorus presbyter. 

Ibi accusatusa Theodoto ob conjunctionem cum 
Eustathio,dixit se ex congressu consecutum esse, 


Pascha collocandum. Nam (b) post Pascha circu- € ut Eustathium in omnibus sibi assentientein habe- 


itum quemdam rebus necessariis urgentibus con- 
fecit: inde reversus circa diem duodecimum Maii, 
Sebastiam se contulit mense Junio:iterum in Ár- 
meniam mense Julio longum et molestum iter sus- 
cepit. Bis ergo post Pascha Nazianzum venire non 
potuit; mense autem Julio ne semel quidem id ei 
integrum fuit. 2* Basilius in epistola 98,quz scri- 
pla est circa medium mensem Junium,nuntiat Eu- 
sebio se brevi congressurum cum episcopis secun- 
de Cappadocia Αἱ hic congressus non solum post 
ordinationem Gregorii constitutus est, sed etiam 
post ejus fugam et reditum et inutiles conatus ca- 
pescendi episcopatus et colloquia eum Authimo. 
Convenere tandem episcopi, ut modo videbirnus, 


ret. Tum Theodotus, Eustathium negasse, statim 
ac discessit ab eo Basilius, suisque ipsum discipu- 
lis affirmare,se nulla prorsus in re cum Basilio de 
fide consensisse. Ad hac Basilius, non eum esse 
Eustathium,qui nune huc,nunc illuc feratur, cum 
sibi mirifice in tota vita constet; aut in rebus tanti 
momentietomnium fama celebratis mentiatur,cum 
mendacium etiam in minimis ut horribile quiddam 
aversetur. Sed tamen propouendum ei esse libel- 
lum fidei,cui nihil desit ad recte (idei specimen; si 
subscribeudo assentiatur, mansurum se in ejus 
communione; sin autem recuset, ab ejus conjunc- 
tione discessurum.Probata heec conditio Meletio et 
Diodoro, nec ipse Theodotus dissensit,sed pera- 


ante illud iter,quod mense Julio Basilius in Ar- D mice Basilium hortatus est, ut Nicopolim descen- 


meniam suscepit.Nulla ergo ratione nititur opinio 
Tillemontii. 

In hac episcoporum Cappadoctesynodo pax inter 
Basilium et Anthimum ea conditione sancitaest,ut 
episcopatus multiplicarentur; quod quidem in Ec- 
clesie commodum cessisse testatur Gregorius (c). 
Àlense Junio exeunte, vel ineunte Jnlio haec synodus 
collocauda, non solum quia Basilius in epistola 
medio mense Junio scripta brevi futuram nuntia- 
bat, sedetiam quia stalim ac rediit ex itinere,quod 
iterum in Armeniam habuit mense Julio, Euse- 


LT 


deret tum Ecclesi: invisendss causa, tum ut eum 
Theodotus Satala usque deduceret, ac operam in 
omnibus navaret. His ita actis Nicopolim redit 
Theodotus, Basilio Getasis relicto. At ubi Nicopo- 
lim advenit Basilius,sic eum aversatus est Theodo- 
lus, ut neque ad matutinas, neque ad vespertinas 
preces assumere voluerit. 

Permolestum id Basilio accidit, non tamen sua 
ipsius causa (fatetur enim se dignum fuisse qui sic 
tractaretur), sed quia mandata imperatoris perfi- 
cere et episcopos Amenis dare non poterat, sic 


(d) Ep. 99. 


ΥΙΤΑ S. BASILIT. 


ICI 


affecto erga se curarum socio,cujus opera sperabat A Porro ad eam rem necessarii erant saltem triginta 


se idoneos viros inventurum, eo quod in ejus pa- 
reecia non deessent et religiosi et prudentes,et lin- 
gua periti, οἱ qui reliquos gentis usus proprios 
scirent. Sed tamen quod in ipso situm erat, id 
minime negligendum ratus,Satala pervenit infirmo 
admodum corpore; pacem composuit inter episco- 
pos Armenis,eosque a summa indifferentia ac ne- 
gligentia ad sincerum pro Ecclesiis Dei studium 
revocare conatus est, ac de nonnullis que indiffe- 
renter in Ármenia peccari solebant, regulas pre- 
seripsit. Accepit a Satalorum Ecclesia suffragia, 
quibus rogabatur, ut episcopum illis daret. Gurze 
etiam illud ei foit, ut de aspersis Cyrillo episcopo 
criminibus inquireret : qu: cum ab inimicis con- 


ires dies, ut vidimus ex epist. 93. 

Circa idem tempus scripta epistola 101. Cum 
enim de morte insignis persona didicisset, statim 
ad eum, ad quem pracipuus dolor redibat,conso- 
landi causa scripsit, infirmam valetudinem excu- 
sans, cur adesse non posset, et negotia ob iter 
majorem in modura aucta. 

Satalenses,ut supra vidimus,suffragia, sive de- 
cretum publicum obtulerant Basilio, eumque roga- 
bant, ut sibi episcopum daret. Eo dignior erat 
Basilii sollicitudine hzec Ecclesia, quod jamdudum 
episcopo destituta propemodum in ruinis jacebat. 
Inpetendo autem episcopo adeo institerunt et con- 
tenderunt, ut Basilius coram Domino promiserit, 


ficta esse cognovisset, idque ipsi coram Basilio g Pihil 3e,quod quidem penesse foret, prielermissu- 
manifeste confessi essent; populum Satalensem Tum Colligi posset nominalim ab iis pe'itum Ρᾳ- 


Cyrillo mediocriter placavit,ita ut non jamab illius 
communione refugerent. Ex his colligi non debet 
Cyrillum eorum episcopum fuisse. Jamdudum 
enim episcopo carebant, ut modo videbimus. 
VIII. Redux Czsaream Basilius, vel etiam ,ut con- 
jicit. Tillemontius, antequam Satalis discederet, 
rem omnem ab origine Terentio peiscripsit, et 
quid ad exhaurienda imperatoris mandata presti- 
tisset,quid plura prestare prohibuisset, accuratis- 
sime exposuit. Scriptam esse Satalia hanc episto- 
lam 99 (n. 4) colligi posset ex his verbis: Et nunc 
cum Satala cenissem cum tali corpore, etc. 
Litterze S. Eusebii, qu: suaves semper οἱ 
optatze Basilio veniebant, cum ei in regione ΑΓ- 
menie vicina, post tot molestias redeunti reddite 
fuissent, tantum letitiz attulerunt, quantum navi- 
gantibus, gravi orta tempestale, fax eminus lucens. 
Reditu suo, quamvis sibi videretur a suo corpore 
deseri,et in magnas difficultates incidisset, tandiu 
neglectis Ecclesie rebus, sperabat tamen se ope 
precum Eusebii Samosata iturum.Sed interim eum 
rogat, ut Ciesaream veniat ad diem festum sancli 
Eupsychii, die septimo Septembris. His enim se 
negotiis implicari, quz auxilio indigeant Eusebii, 
tum ad constitutionem episcoporum, qua de re 


menium presbyterum.Nam Basilius (a) declarat se 

consanguinitatem et consuetudinem sibi cum hoc 

viro intercedentem, populi gemitus, universam Poe- 
menii cognationis ac matris ipsius laergmas eorum 
postulatis posthabuisse. Hortatur ut Deo gratias 
agant,quod votum suum adimpleverit. Sed tamen 
haec dicere potuit Basilius,etiamsi generati:n virum 
petiissent ad reparandas Ecclesis 5 ruinas ido- 
neum. Pramnisit Niciam, qui ad Satalenses hujus 
letitio nuntium perferret, Scripta hzc epistola 
magistratibus : sequens, qui brevior est, sed 
tamen in eamdem scripta sententiam, universain 
plebem compellat,concessui illis nuntians pasto- 
rem hoc dignum nomine. In quo forte alludit ad 
nomen Pomenii. 

CAPUT XXV. 

l. S. Basilius conqueritur apud prafectum, quod 
clerici Casarienses censui. addicts fuerint. I1. In- 
visit S.. Eusebium. Rediens scribit ad filias Teren- 
tii εἰ ad quemdam militem. lll. Tres. littere de 
negolio Julittm. Inde wata occasio scribendi ad 
Modestum.. IV. Andronicum ducem placare cona- 
tur. Domiliano. V, Pacem conciliat in presbylerio 
Tarsensi. Vl. Simplicie temeritatem | comprimit. 
Vll. De epist. 115-117. VIII. Proditur a. discipulis 
Ewstathii. 


l. Modestus preefectus,qui Basilium pro se utili- 


inter episcopos Cappadoci» menseJunio convene- terprecantem senserat,proaliis precanti plurimuis 
rat,tum ad deliberationem et considerationem eo- semper honoris habuit.Suam apud illum gratiam 
rom quac in nos,inquit, meditatur Gregorii Nys- — Basilius sepe interposuit; sed prima omnium vide- 
seni simplicitas,qui synodoscogit Ancyra,neo ul- ur Ecclesia Crsariensis precatorem habuisse Dasi - 
lum nobis insidiandi modum pratermittit. Lucem D lium. Cum censitores censui addixissent clericos 
huic loco afferre conatus sum in nota. Pertulit Czesarienses, ad eos tantum excepissent, quibus 
hanc epistolam idem diaconus,quilitteras Eusebii &tasimmunitatem dabat, proptetea quod imaudata 


attulerat; et cum Basilium redeuntem in regione 
Armenie vicina attigisset, videlur cum eo Cssa- 
ream venisse. Narranda ei relinquit Basilius,que 
gibi in Armenia evenerant. 

Non dubium est quin Basilius ex hoc itinere re- 
dierit mense Julio ; nam satis supererat temporis, 
ut Eusehlius illius litteras accipere posset, ac Ce- 
ssream venire ad diem septimum Septembris. 


(a) Ep. 102. 


immunitatis concedenda a prafectc accepisse se 
negarent; confugit ad praefectum Basilius, eique 
demonstrat el ipsius fame et imperatoris familim 
perutile futurum,ut aliqua immunitas concedatur 
episcopi arbitrio dispensanda. Multa sunt in hac 
epistola difficilia, quz in notis conatus sum expla- 
nare. 

Scripta autem videlur circa hanc annum. Adhuc 





6 PROLEGOMENA. 
eaim recentia erant. Cappadocim vulnera, cui ít Α moseta deduxere, aihil (ere habuerunt,uisi difficil- 


genua inclinat? opem prefecti Basilius implorat. 
Preterea jam derebuscommunibusscripserat prze- 
fecto,antequam ei privatos commendare inceepis- 
set,idque colligitur ex his verbis epistola 107,qud 
viz serius hoc anno exeunte scribi potuit : Ego 
ením,inquit,decerenon putavi tantum mihi licen- 
lie sumere cum tanto judice; eo quod nondam ei 
de ulla re private scripserim, vereurque ne quo 
pacio rem improbet : quippe cum summi 9iri in 
ejusmodi rebus,ut nosli, facile irascantur.Jam er- 
go aliquid scripserat de rebus communibus. Ipsa 
timiditas, quam prs se fert initio epistolz, argu- 
mento est nondum invitatum fuisse a profecto,ut 
sepe scriberet. Immerito ergo hec epistola a Til- 


lima negotia aut gravissimas molestias.Quare cum 
Basilius in epistola 106 iter quoddam commeme- 
ret, inquo se multa a Deo beneficia accepisse 
testatur, iter Samosatense indicari conjicio. Vi- 
derat in hao peregrinatione militem quemdam, 
cujus perfecta erat sub militari veste charitas,ac- 
ceptis ab eo litteris respondet Basilius, eumque 
ad perseverandum hortatur. 

ΠΠ. Circa hoc tempus scripte videntur tres se- 
quentes epistola, quibus materiam dederunt mole- 
sia Julitte vidua, Dasilii propinqua, exhibita ne- 
goUa. Eam enim tutor illius heredum urgebal ob 
ingentem pecuniz summam,quam cum persolvere 
cito non posset,egit Basilius cum.creditore,ut tem- 


lemontio refertur ad annum 376, sub vicario De- p pus vidus concederet, Promisit ille coram Basilio 


mosthene. Non solum tempus, sed etiam perso- 
n: ac res discrepant. Hic enim agitur de censito- 
ribus, illic de vicario. Hic censui, illic curis ad- 
dicuntur clerici. | 

II.Non semel hoc anno S. Eusebium Basilius in- 
vitavit, ut Ceesariensem Ecclesiam inviseret. Sed 
hoc beneficium impetrare non potuit : quod qui- 
dem mirum non videtur. Cum enim multe aliz 
caus: sanctum senem detinere potuerunt,tum in 
primis vicinitas Valentis,quie perpetuas excubias 
ad gregis custodiam postulabat. Quare Basilio 
eundum fuit Samosata, ut Eusebium videret. Id 
autem conseeutusesthocanno372. Nam in duabus 
epistolis (a) anno sequentiscriptis testatur se anno 


et alio viro dignitate insigni; seque tempus quidem 
brevius scribere dicebat, sed amplius concessu- 
rum. Posiea immemor promissi viduam rursus ve- 
xare copit.Significat illa dolorem suum Basilio, qui 
ei rescribit consolandi causa; seque et creditori 
scripsisse testatur ut pudorerm ei incuteret,et Hel- 
ladio przefecti domestico, ut boc ei negotium com- 
mendaret, Nam ad prefecium ipsum scribere non 
audebat. 

Tutori heredum Julitts Basilius mirari se decla- 
rat, cur quod verhis conceplis coram se et alio 
viro promiserat, id nanc exsequi nolit. Fatetur se 
illius liberalitatis famam eum hoc implacabili in vi- 
duam animo conciliare non posse. Revocatei in me- 


przeterito mel duleissimum Ecclesise Samosatensis C moriam aliud promissum.Nam pollicitus erat,si au- 


degustasse. Quod autem addit extremo tantum di- 
Εἰίο degustasse, argumento est non diu eum apud 
Eusebium fuisse. Redeunti promisit Eusebius se 
anno sequenti in. Cappadociam venturum : atque 
hoc promissum Csesaream referens Basilius, ma- 
gnam Eusebii adventus exspectationem movit. 

Speraverat Basilius (b; visurum seSamosatis dia- 
conissas Terentii comilis filias, quas, ut bone 
radicis bona gerinina, nec circumstantium hareli- 
corum turba decipere, nec ventis secundis utens 
novitas movere potuerat. Non mediocrem jacturam 
esse duxit, quod eas non invenisset Samosalis. 
Sed ut litteris compensaret,quod colloquio perfi- 
cere non potuerat, oblata facultate Bophronii, 
quem filium appellat, laudat eas ob summum ca- 
tholies fidei stadium et &d perseverentiam horta: 
tur. 

S.Eusebium presbyter Basilius invisit, ut supra 
vidimus. Sed ad iter hujus anni 372 referendam 
epistolam ad. diaconissas probat circumstans illa 
nominum veritatemcorrumpenlium turba, presen. 
te scilicet inSyriaValente.Ceterum non multo post 
reditum hec scripsit: Sophronius enim ille, quem 
filium appellat, idem videtur esse, qui anno 372 
exeunte, omni scelere Basilium laceravit. 

Basilii peregrinuttones, itexceptisqueeillum Sa- 


(u) Epist. 445 et 157. 


rum de quo cenvenerat, ucciperet, chartas omnes, 
tum eis que coram judicibus, tum eas qua priva- 
tim confecta, vidue traditurem. Monet ergo illum 
Dasilius,ut opem et misericordiam Dei sibi ipse 
duriori agendi ralione mon intercludat. 

Negat Tillemontius ad hoc negolium pertinere 
epistolam sequentem.Sed tamen mirifice et perso- 
nz et res consentiunt. Commendat enim Basilius 
viduam a tutoribus heredum illius vexatam. Com- 
mendat eam non prefecto, sed Helladio comiü,ut 
dixerat in epistola107.Non tamen idem rogat quod 
inepistolis pretedentibus,ut tempus concedatur ad 
solvendum, sed ut. remittantur usura, forte jam 
persoluta, quia coram Basilio eic pacta fuerat, ut 
usure redonarentur,si sortem solveret.IHoc ipsum 
est quod ereditor promiserat,ut in memoriam re- 
digit Basilius in praecedenli epistola, s aurum de 
quo convenerat acciperet, chartas omnes, (un eas 
qua coram judicibus, (um quo privatim con[ecks, 
huicvidue traduurum.His sane verbis promissum 
usureremittendacontinetur.Deeodem ergo nego- 
tio in his epistolis agitur.Sed cumimportunus cre- 
ditor duo proimisisset, concessurum se tempus el 
usuras remissurum; vel Basilius bis scripsit Hella- 
dio, primum quidem ul tempus daretur,deinde ut 
usurte remilterentur ; vel idcirco de usuris tantum 


()) Epist. 405. 


VITA 8. BASILII. cl 
lequitur, quia, aatequam mitteret epistol: m ad A in hanc urbem intercludet Eustathii perfidia,que 


Belladium,audierat creditorem a vidua absolutuni 
esse, net tamen in eo stare quod secundo loco 
promiserat. 

Has autem epistolas circa annum 372 exeuntem 
scriptas conjicimus, quia script» sunt antequam 
Basilius timiditatem illam deposuisset, quz illum 
a scribendis prefecto litteris deterrebat.Porro non 
videtur illa timiditas diu ejus animo insedisse, ex 
qu» gratiam iniit a prefecto (iniit autem anuo 372 
iaeunte),neque spatium anno longius interponen 
dum inter initium scribendi et devinctum benevo- 
lentia animum pr:efecti. Tot enim homines Mo- 
desto commendavit, tot ad eum litteras dedit, ut 
id aon videatur extremis vite. annis incopisse. 


anno 373 erupit. 

V. Tarsensis Ecclesia (5), mortuoSilvano,in ma 
nushesreticorum delapsa,luctum et gemitus Basilii 
preshyteri commoverat. Sed non defuere egregii 
presbyteri, qui fidem sub harelico episcopo defen- 
derent,etab ejuscommunione plebem removentes, 
Ecclesiam perse ipsi regerent, Nomen heretici epi- 
scopi non proditum memoris.At necBasilium cum 
eo communicasse, nec maguam partem cleri Tar- 
sensis. perspicimus ex litteris 113 et 114. Nata 
enim intereos controversia,cum unum ex collegis, 
Cyriacum nomine, suspectum haberent, ut minus 
recte de Spiritu sancto sentientem,ad Basilii con- 
silium et auctoritatem confugerunt,missis ad eum 


Respateter epistulis 279, 280. Videtur his litteris p e suo numero nonnullis. Unum quidem designat 
initium dedisse Helladius comes, quem verisimile  Basiliusinitio epistola113. Sed plures missos patet 
est, coynita Basilii in Julittee negotio timiditate, ex his verbis epistole sequentis, Postquam igitur 
pro summa sua apud prefectum gratia et aucto- επ fratribus congressus sum.Basilius,tota re ex 
ritate rem indicasse ; uude ortum, ut Basilium illis cognita, privatim nonnulla disseruit,quz refe- 
prefecius confidere juberet ac ad se scribere. renda presbyteris Tarsensibus inandabat, sed in 

Post tam honorificum mandatuin scripta epistola  epistolo, quam ad eos scripsit, hanc sedande con- 
110, in qua, cur liactenus scribere ausus nonfue-  troversi:e viam init. Queritur quod Ecclesi mala, 
rit,quamvis plurimum cuperet, lante potestatisre- sua sponte gravissima, multum augeantur, «um 
verentiam excusat.Commendat Tauri incolas, eis- — nuila erga infirmos adhibetur commiseralio, nulla 
que nimia ferri tributa pendentibus humanitatem  sanorum fratrum defensio.Quare necesse esse sta- 
praefecti implorat. In sequenti epistola pro amico tuit, ut quibus in rebus anims non l:eduntur, in 
in aulam accersito,et idcirco sibi ineluente Mode- his nos ad infirmiores accommodemus:ac proinde 
sium rogat, ut, si vir ille nihil peczavit, veritatis nihil amplius exposcenadum α fratribus priescri- 
beneficio vincat ; si quid peccavit, sua causa id ei bit, nisi ut fldem Niczenam recipiant, ac Spiritum 
remittatur Cum gac scriberet Basilios, nonduu ,, sanctum creaturam dici non oportere, et eos, qui 
Cappadocia ex malis provincie divisione inflictis dicunt, ad communionem admittendos non esse 


emeryebat, idque Basilius indicat non obscure. 
IV.Domitianus quidam,qui in tribusoptima no. 
t2 codicibus presbyter dicitur, Basilii necessarius 
erat ab antiquo ex parentibus, ita ut nihil a fratre 
differret. [Is cum graviter peccasset in virum ργ- 
potenter, Andronicum ducem, imminentis suppli- 
cii metu pene mortuus epistolas a pluribusoblinuit 
ipsius cansa supplicautibus,sed Basilii commenda, 
tionem longe omnibus preferendam esse duxit.Li. 
benter sane Basilius, nisi et corporis infirmitas et 
hiemis molesti: obstitissent, Andronicum adiisset, 
tum ut precatoris munere per se ipse fungeretur, 
tam ut veteris promissi debitum persolveret Pro- 
miserat enim venturum se Sebastiam ; idque jam 
perfecerat, sed minime invenitÁndronicum. Seri- 
bit itaque ad eum pr:eclarissimam epistolam, ac 
exquisitis rationibus persuadere conatur, ut me- 
tum,quo fractus et prostratus jacebat Domitianus, 
satis supplicii esse existimet, ac insigne humanita- 
lis specimen edat,omnibusCappadociEus,qui eten- 
lus exspeciatione suspensi erant, admirationi futu- 
rem. Henc epistolam(a) cum Tillemontio referen- 
dam duxi ad hiemem hujus anai 372. Venit enim 
Sebastiam hoc anno Basilius, eique deincepsaditum 


(a) Πρ. 412. 
(b) Sup. ep. 34. 


PASAQL. Gh. XXÀX. 


fateantur. 

Scribit (c) etiam ad Cyriacum, eique narrat se 
in fratribus eclero Tarsensi missis magnum anim- 
advertisse fidei studium, magnumque in Cyriacum 
amorem ; seque pro eo spopondisse, sanaim esse 
illius lidem et animum, ad omnia pro fide perpe- 
tienda promptutn et paratum.Rursus pro fratribus 
spondet, ai modo Nicenam fidem recipiat, nullam 
in ea vocem rejiciens, atque huic fldei addat Βρἰ- 
ritum sanclum creaturaw dici non debere, sec 
cum iis, qui dicunt, comiunicandum, fore ut ei 
omne obsequium íratres exhibeant. Ex quibus 
verbis illud obiter colligere possumus, Cyriacum 
auctoritate inter aiios przcelluisse. 

Non pertinent dux ille epistole; ad initia episco- 
patus; tunc enim non tantopere fervebat de Syi- 
ritu sancto controversia, nec deerantinter orthodo- 
xos,qui consubstantiale nondum recepissent ut ex 
epist. 520bservavimus. At, dum scriberentur duse 
illt epistole, vix supererant quibus aiolestum esset 
consubstantiale. Non metuebaiBasilius, ne morem 
buic rei afferret Cyriacus; sed pro eo libenter 
spondebat. Precipua enim erat de Spiritu contro- 
versia etiam inter Catholicos,aliis Deum appelisn- 


(6) Ep. 114. 


PROLEGOMENA. 


dum esse contendentibus, aliis divinitatem quidem A lanti, Sin autem ut deponatur, tanquam indignus 


tribuentibus, sed tamen hac voce uli recusantibus. 
Videntur tamen ante annum 373 scripta. Nam 
Basilii querels, quod nulla sit erga debiles com- 
miseratio, nulla sanorum fratrum defensio, haud 
scio an eos tangant, quibus Basilii in Eustathium 
ejusque discipulos lenitas non placebat. Preterea 
non praescribit, id quod deinceps ab eo perspectis 
Eustathii dolis prescriptum videbimus, ut Spiri- 
tus sanctus cum Patre et Filio glorificetur. 
Vi.QusedamCappadocis Ecclesia(a) cum dudum 
episcopo careret, communi consensu elegit ser- 
vum Simplicie, divitis matrone et in pauperes mu- 
nificz, sed hzresis suspicionibus flagrantis. Itaque 
ad Basilium et Gregoriuin loci incola huncservum 


sacerdotio, consentit etiam ut, ipsaprzsente atque 
etiam, si libuerit, judicante, res episcoporum ju- 
dicio exploretur. 

Simplicia servi ordinationem cum Tillemontio 
circa hoc tempus, id est, circa annum 372 aut 373 
peractam putamus. Non enim eitius collocari po- 
test, quia Gregorium hac in ordinatione Basilius 
collegam habuit. Neque etiam multo serius ; cum 
Gregorius secesserit Seleuciam anno 375 : unde 
non videtur ante Basilii mortem egressus esse. 

ΤΗ. Charus erat Basilio nobilis quidam adole- 
8Scens, cujus majores gubernacula civitatis,ut veri- 
simile est, Caesariensis tenuerant; avus autem pa- 
ternus arma secutus fuerat. ls eo majori curse 


adduxerunt non sinelacrymis, utillumsibi episco- p erat Basilio, quod cum se voto virginitatis obstrin- 


pum darent. Annuerunt episcopifervidis precibus, 
ac servum reluctantem et invitum ordinarunt,non 
exspectato domine consensu,qui tamen eo magis 
requirendus videbatur,quod bere bona famulus ad- 
ministrabat. Sed hac in re Basilius et Gregorius, 
cum Simplicieliberalitatem sibi nosse viderentur, 
simpliciusegerunt.Ubi id rescivit iracunda mulier, 
furiis in Basilium incensa, conviciis eum aggredi 
cepit, docere audens ut officii minus peritum. 
Quinetiam in eum quosdam homines concitavit, 
quos Basilius lacertos et rubetas appellat,id est,ut 
conjici potest ex his quz sequuntur, servos et eu- 
nuchos.Hanc Basilius non deprecando,non blande 
appellando demulcendam esse duxit:sed vehemenii 
. utensreprehensione,demonstrat,etiamsi pecuniam 
arena copiosius profundat, hec opera apud Deum 
impura esse,lllius contumelias silentio premit,sed 
hortatur ut semetipsam de judicio divino commo- 
veat,seque docere desinat,ut qui plura,quam illa, 
sciat, nec internis spinis tam suffocetur, nec bonis 
paucis decuplam malitiam admisceat. Postremo 
gloriatur, quod sibi reddenda sit ratio in Dei judi- 
cio, in quo non servi et eunuchi testes erunt,sed 
justi et perfecti viri. EE 
Sic compressa ad tempus mulieris insolentia : 
quandiu enim vixit Basilius, mutire non ausa est. 
At eo mortuo ad iugeniom rediit, et ad Gregorium 
ea de re scripsit, perhonorifice quidem de Basilio 


xisset, ul eo nomine gratior erat et charior, ita 
nauífragii metum ob xtatis florem afferebat.Itaque, 
cum audisset Basilius eum relicto beatorum proge- 
nitorum ordine, ad avum paternum transfugere,et 
Brettanium pro Firmino fieri velle,majorem in mo 

dum sollicitusfuit.Auxerunt sollicitudinem brevis. 
sima Firmini littera, qui» silentio suo pudorem 
novi consilii indicabant. Scribit itaque ad eum, ut 
nihil pudore dignum suscipiat, sed si quid illius 
mentem subiit, mature emendet,ac longo vale mi- 
litio et armis dicto in patriam redeat, satis ad 
vitae securitatem et ad omnem splendorem existi- 
mans, urbi, itidem ut majores, preesse: id quod 
tibi, inquit,citralaborem obventurum confidimus, 
respicientes tum ad idoneas natura dotes,tum ad 
competitorum paucitatem .Postrema verba tempus 
indicant epistole cum enim plerique magistratus, 
aut alio inviti essent translati, aut sponte Cesarea 
abscessissent, id quod anno 372 factum, non erat 
cur compelitores melueret Firminus. Quare non 
multo post Cappadocia divisionem scripta videtur 
heec epistola. 

Sequens epistola non est Basilii, sed Firmini, 
qui peccatum ingenue fatetur, et Basilio gratias 
agit, quod se, ut par erat, admonuisset. Celerem 
dimissionem sperabat, nec quidquam ad eam im- 
petrandam omittebat. Sed tamen declarat, se non 
idcirco discessurum a proposito, etiamsi nihil im- 


loquens,sed tamen vehementercontendens,ut ser. petret ab imperatore.Persuasum enim sibi esse in 
. viordinatio antiquaretur.Minabatur secularia judi- p ejusmodi rebus potiorem regiis mandatis esse vo- 
cia ; et qui consenserant ordinationi, negabant se  luntatem, quamsi immulatam et immotam , inquit, 
. consensisse, ut mulieriassentarentur. Respondet a proposito vite perfecta exhibuero,inezpi bi 
ei Gregorius (b) multo lenius quam scripseratBasi- Jis nobis et inviolabilis Des auxilio erit virgini- 
lius. Rogatut quzDeum opibussuis colebat,Eccle- fatis custodia. Commendaverat ei aliquem Basi- 
. Siam sacerdote,pretiosissimo donario,non spoliet; lius, quem et libenter a se exceptum et amicorum 
multo plus laudis nunc habituram, si rebuseain- numero ascriptum fuisse testatur. — 
consulta gestis consentiat, quam si antea rogata — Cum Basilium inviserit Jovinus episcopus Per- 
 consensisset. Hortatur ut suspiciones fugiat, et rhe, anno 23793, paulo post Pascha, epistola, 
. quod dicebatur odio fidei catholice hsc facere, qua eum Basilius urget ut ad se veniat, anno 
bunc rumorem propulset.Quod si petit utrationes 372 exeunte, aut ineunte 379, videtur collo- 
reddatíamulus,assentitur Gregorius ut equa postu- canda. 


(a) Nes. ep. 38. (b) Ibid. 





VITA 8. BASILIT. ai 
VIII. Basilioad episcopatum Ceesariensem evecto 4 insignes injurias, non tam calidum illiusdefensorem 


dedit Eustathius Sebastenus (a) duos ex suis asce- 
Us, sub specie auxilii et amice communionis,reve- 
ra ut illius actiones observarent. Horum nomina, 
Basilius et Sophronius. Hi manebant in domo Ba- 
silii et candidam illam animam simulatis charitatis 
sermonibus ludebaut.Primum Basilius ob decoram 
pietatis pellem vite suz» presidium esse ducebat ; 
alterum filium appellat in epistola 105.Sed ut ficta 
omnia serius ocius nudari solent,tandem e domo 
Basilii prorupere,seque hactenusimmensam quam- 
dam doli et acerbitatis voraginem occultasse, haec 
illiberali fuga ostenderunt. Non audet exponere Ba- 
silius quas ab eximio Basi!io ccntumelias accepe- 
rit: sibi autem af(icta a Sophronio crimina eo spe- 


ctare dicit,ut Eustathius a se abalienelur. Testis g - Sanctissimus pres 


fait hujus perfidise tola civitas, magnusque risus 
exstitit eorum, qui piam vitam oderant, nec jam 
quidquam magis suspectum erat quam vitz asce- 
Ucs professio. 

Basilio (bi tantum dolorem inussit eorum, quibus 
maxime fidebat, deprehensa improbitas, ut pene 
omnes homines ei in suspicionem venirent. Nihil 
tamen de Euslathio tnnc suspicatus videtur,quam- 
vis ipse fons esset et caput totius mali; sed veritus 
neijlius a se animum alieuerent discipuli, et ad 
defensionem eorum,qu& improbe fecerant,calum- 
nias adornarent; misit Sebastiam fratrem.suum 
Petrum, ut singula narraret Eustathio, eique scri- 
psit. insignem omnibus charitatis notis episto- 


lam, rogans ut. pro sua prudentia cogitet. quo- |, 


modo curanda sint que discipuli peccaverant, 
ac charitate sua astringat potius que disjun- 
cta sunt, quam cum illis ad dissidium incum- 


Existimat Tillemontius duos illos ascetas,saltem 
eum qui Basilius vocabatur, turpe aliquid et igno- 
miniosum commisisse, antequam Basihi domo au- 
fugerent. Αἱ nequaquam id colligitur ex sancti Ba- 
silii querelis, qui duo tantum eis exprobrat, fugam 
illiberalem, ex qua patebat eos hactenus vultu hi- 
lari ae simulealis dilectionis sermonibus immen- 
sam quamdam doli et acerbitatis voraginem ani- 
πιο occultasse,et contumelias sibi factas a Basilio, 
crimina a Sophronio afficta. Occulta ergo erat il- 
lorum ante illiberalem fugam improbitas. 


fuisse. Quare immerito Tillemontius hasc evenisse 
putat inilio anni 372, ante strenuam illam Eusta- 
thii cause defensionem,quam Basilius coram S.Me- 
letio et. Diodoro presbytero adversus Theodotum 
suscepit ; cum diceret (ο) persuasum sibi esse con- 
jecturam facienti ez reliqua viri constantiu ipsum 
haud ita. leviter in contraria circumferri, neque 
nunc quidem confiteri.nunc vero negare qua di- 
zerit; hominem mendacium in rebus minimis,ut 
horribil: quiddam, aversantem ; nedum in rebus 
anti momenti ac ita omnium fama celebratis ve- 
ritati unquam adversari velit. 


CAPUT XXVI. 


ter Cesarea. transit. Per eum 
agit Basilius de atione Romam mittenda. II. 
Faustus. ordinatur αὐ Anthimo contra canones. 
III. Basilio exsilium imminet. Ejus litterz ad Ur- 
bicium et Theodorum. IV. Iter Βαεί in Arme- 
"níam. Atar calumniis appetit Basilium, I, 
haresis Sabellianz accusatur. Pot Hunc NeorQria- 
riensenm episcopum fuisse ostenditur. 


I. Anno 373,cum vehemens ac longa hiems ad- 
huc sseviret, Sanctissimus Ecclesie Antiochensm 
presbyler contulit se ad S. Meletium in Armenia 
exsulantem. Cesarea (d) transiens cum Basilio de 
rebus Orientis ac de pacificandis Ecclesiis commu- 
nicavit. Allat:etiam Basilio fuerunt ante illius ad- 
ventum, vel forte etiam per ipsum Sanctissimum 
litter S.Eusebii Samosatensis, qui hortabatur, ut 
iterum in Occidentem de certis quibusdam ecele- 
siasticis rebus scriberetur, ac Basilium rogabat, ut 
epistolam ipse scriberet,omnesque communicato- 
res subseriberent.Sed Basillus,cum minus reperi- 
ret, quomodo his de rebus dissereret, commenta- 
rium, quod Samosatis missum fuerat, misit ad S. 
Meletium, oblata facultate Sanctissimi, eumque 
rogat, ut ipse his de rebus scribat, assensum pol- 
licetur ac suam etiam operam, ut scriptum ad 
communicatores celeriter perferatur, ita ut is qui 
in Occidentem iturus est, cum omnium subscrip- 
tionibus proficisci possit. 

Presbyter ille Sanctissimus idem studium anno 
375e13706,in colligendis episcoporum subscriptio- 
nibus adhibuit, sed feliciore successu.Bis enim missus 
est in Occidentem cum Orientalium litteris,nempe 
annis 376 et 377. Hunc Tillemontius (e) ob Lati- 


Non dissiluit hoc eventu Basilium inter et Eusta- Ὁ num nomen Occidentis potius,quam Orientis pre- 


tbium amicilia,sed tamen aliquantum refrixit; id- 
que colligere est ex epistola 223,ubi Basilius, post- 
quam acceptum ος speculatorum perfidia doloretn 
enarravit, hec addit : Sed tamenvidebalur interim 
aliqua nobis inesse species consuetudinis cumillis, 
atque etiam dispulationeshabito tMer nosde dog- 
mefibus semel et derum, ac visi sumus infer nos non 
pugna: e, sed consentire. His sane ex verbis patet 
Basilium post acceptas a discipulis Eustathii tam 


(5) lbid. 
(ο) Ep. 99. n. 3. 


sbyteruin fuisse suspicatur. ejusque adventum 
litterarum, quas anno 372 Sabinus ex Oriente re- 
tulerat, fractum videri posse.De illius autem col- 
ligendarum subscriptionum studio dubitat, utrum 
id sua sponte fecerit, an acceptis a Romano epi- 
scopo mandatis. Sed unprobabiles prorsus doctis- 
simi viri conjecture.Non enim Roma venerat San- 
ctissimus, sed Aatiochia, eique narrandam relin- 
quit Basilius quid Antiochi gereretur. Ejus vie 


(d) Ep. 190. 
(e) Tom. IX, p. 219. 


αν 


PROLEGOMENA. 


tinis erat Armenis locus, ubi exsulabat Meletius, A inita de se Antiochie consilia brevi ad exitum per- 


ut patet ex his verbis epistole ad Theodotum (α) : 


Desidevutissimus frater noster Sanctissimus com - 


presbyter ad vos usque iter susceypit.Hiuc diu apud 
Meletium mansit. Erat ergo Ecclesie Antiochena 
presbyter, aut certe Ecclesie Orientalis, qua bis 
illum in Occidentem misit. Neque huic sententiz 
obstat nomen Latinum Sanctissimi.Nam interdum 
ejusmodi nomina ferebant Orientales, velut iile 
Sacerdos Ecclesie Caesariensis presbyter, de quo 
Gregorius Nazianzenus in pluribus epistolis, et 
Innocenüius episcopus ad quem dus Basilii epi- 
stol;. 

Il. Eadem dere aliam Basilii epistolam ad Theo- 
dotum Nicopolitanum (b) pertulit Sanctissimus : 
sed in ambabus ad S.Meletium et Theodotun epi- 
stolis aliud agitur negotium non parvi momenti. 
Pacem anno 372 composuerat Basilius inter Sata- 
leusem populum et episcopum Cyrillum.Sed postea 
recruduit vulnus, et Faustus quidum, qui erat cum 
papa, id est, in domo illius viri vel amicitie causa 
velad miBisterium aliquod non ignobile versabatur, 
attulit ad Basilium litteras ab hoc papa, quibus ro- 
gabatur Basilius,ut Faustum ordinaret episcopum. 
Negavit Basilius se quidquam ejusmodi facturum 
sine testimonio Theodoti et aliorum Armenia epi- 
scoporum.TumFaustus ad ÁnthimumThyanensem 
se contulit,qui,quamvis pacem cum Basilio dudum 
fecisset, tamen oblatam poteslalis sue exercendae 
et inolestice Basilio exbibendee oecasionem non di- 
misit, ac Faustum ordinavit episcopum in locum 
. Cyrilli,non exspectato episcoporum Armenia suf- 
Íragio, et Basilii in canonibus observandis irrisa 
diligentia.Kediens Faustus iterum Cesarea trans- 
iit, sed eum Basiliusad communionem non adnii- 
sit, eique denuntiavit 8e cum eo, nisi litteras Ar- 
Anenis episcoporum afferat,nunquam communica- 
turum, ac suos unanimes in eamdem sententiam 
adducturum. Ne id quidem Fausto ejusque sociis 
honoris habuit Basilius, ut eis aliquam ad Armenis 
episcopos epistolam committerel : sed postquam 
abiere, Meletium et Theodotu totius rei certiores 
fecit per Sanctissimum.Primum rogat, ut det ope- 
ram ne mendacia ab ejusmodi hominibus spargan- 
tur,et quomodo res acta sit ipse aliis nuntiet. Vi- 
detur cum his duabus epistolis Sanctissimus ter- 
tiam (c), quee est ad Paemenium Satalensem, per- 
tulisse. Rogat illum Basilius,ut ad se scribal utrum 
res sanari necne possit : ac si vilam Fausti lauda- 
bilem reperiat, tribuat ei testimonium et alios ad 
idem faciendum hortetur. Quod si malum iuo- 
 sanabile judicet, id quoque ad se scribat ; nul- 
lam enim se Fausti deincejs rationem bhabitu- 


* 


n Ep. 129, n. 2. 

(b) Ep. 121 et 99, n. 4. 
(c) Ep. 122. 

Ep 


. mum. 
 - MI. Tum cum hac scriberet Basilius, sperabat 


ductum iri, Rem paucis indicat in epistola ad Me- 
letium (d) : necesse non existimans ploribus edis- 
serere,quod Sanctissimus Antiochia recens profe. 
ctus narrare poterat, ac forte ipsa etiam fama nun- 
tiaverat. Ad hanc exsilii exspectationem pertinel 
epistola ad Urbicium monachum (e), quein ad se 
venturum Basilius speraverat, sed peccatis suis 
assignat, quod hoc malorum suorum partim pra- 
sentiüm,partim impendentium solamen non habue- 
rit.Hec precipua utitur toterumnarum levatione, 
ut tempori cedat, seque persecutoribus subducal ; 
sed tamen urget Urbicium ut tandem ad se veniat 
vel consolaturus, vel consilium daturus, vel profici- 
scentem deducturus, His postremis verbis indicat 


p imminens exsilium,ac summam ab amicis solitudi- 


nem.Revera ab ejus domo non ita pridem aufuge- 
rant Eustathii discipuli,quos pietatis specie dece- 
ptus vitse sus solatium ac presidium esse ducebat. 
Unde ad hoe tempus referendam censuimus epi- 
stolam ad Theodorum, quem rogat Basilius (f) ut 
ad se veniat, seque vitam ingratam ürshere si 
gnificat, eo quod ab amicis disjunctus sit. Vide- 
tur ille Theodorus fuisse monachus, et in eo- 
dem monasterio cum iis vixisse, quos Basilius 
illius fratres appellat, quorumque in conspe- 
ctu imaginem ipsius Theodori sibi visus est ine 
tueri. 

IV.Magnos tumultus iu Armenia eycitavit Fausti 
ordinalio, sed tamen videtur Permenius Basilio 
scripsisse laudabilem illius esse vitam,nec vilium 
ordinationis insanabile. Forte etiam,ut eum roga- 
verat Basilius, alios Armenis episcopos ad idem 
testimonium Fausto tribuendum adduxit. Ünde Ba- 
silius iter in Àrmeniam suscepit, ut (y) malo ali- 
quid remedii afferret.Plurimum (À) molestis susti- 
nuit Nicopoli, sed ei im his rerum difficultatibus 
versanti peropportune supervenit Jovinus Perrhe 
episcopus,S. Eusebii Samosatensis discipulus,qui 
Basilium acriter quidem defendit, sed praecipue ad 
canonum defensionem incubuit. Basilius nonid qui- 
dem omnino consecutus est quod sibi proposuerat; 
nam reversus Cesaream,his qus contigerant affli- 
ctam esse Ecclesiam Cissariensem et consolatione 
egere testatur in epist. 120,sed tamen videlur ali- 
quid promovisse. Nam et plurimum utilitas se 
percepisse dicit ex Jovini adventu; et acceptas in- 
juriasnarrare noluitEusebio in epist. 127; ae videre- 
tur homines sibi amicos animis immutatis factos, 
culpe commemoratione quodammode notare. 
Sine ratione Tillemontius Atarbium his verbis vel 
Theodotum designari putat. De Atarbio mox 
videbimus quam non amicus Basilio factus tam 
cito fuerit. A Theodoto autem nihil molesti vide- 
tur accidere potuisse Basilio, cum uterque eam- 


(e) Ep. 123. 
Ep- 124. 

p. 130. 

Ep. 498. 


VITA 8. BASILIT. 


e* 


dem causam defenderet, ae utriusque jurà pa- A erat Basilii consanguineus, ut videre est 1n epistola 


riter faissent ordinatione Fausti violata. Preterea 
peramice inter se Basilius et Theodotus de propo- 
nenda Eustathio fidei formula deliberarunt. Solus 
ergo Anthimus culpam sustinebat : ex eo malum 
omne ortum, ut perspici polest ex superioribus epi- 
stolis, in quibus ejus agendi ratio non leviter per- 
stringitur. Sed cum Basilius esset ad deponendas 
injurias promptissimus,cito ei placatus est,nec eum 
in hac ad Rasebium epistola commemoratione cul- 
pae notare voluit, quia jam saria erat inter eos gra- 
tia, vel saltem,si nennullorum codicum scripturam 
sequimur, jam sarciri cepta ; sive Nicopolim ve- 
nerit cum Basilio Anthimus, sive Ceesaream rever- 
sum inviserit, aut aliquos ex suis miserit. Certe 


210, n. 4. At querela et expostulatio Besilil in 
epist. 61, quod ad se majorem natu Atarbids non 
prior scripsisset, argumentam est intercedentis in- 
ter eos alicujus necessitudinis,ita ut jus suum Ba- 
silius non ex sedis dignitate, sed, ut inter propin- 
quos fleri solet, ex setate repeteret. 2» Multa dicit 
Basilius et in hac epistola 126, et in sexagesima 
prima, qua Neocsesares melius conveniant,quam - 

obscurs 3li:ui in Ármenia ac forte etiam remots  - 
civitati. Vicinitatem indicat, dum Átarbium monet, 
ut parvo itinere confecto ad se veniat.Sic eum hor- 
tatur in epistola 61 ad pacem Ecclesiarum studio et 
opera sua sStabilienlam, ut magne alicul civitati 
videatur przfuisse. Conatur etiam ex ejus animo 


eum vocatunanimem suum Basilius in epistola 240, p eamdem opinionem evellere,quam Ponticis episco- 
anno 375 scripta. Hsc autem sive reconciliatio, pisillusisse perspicimus ex epistola 203, n. 1,ut se 
sive reconciliationis initia ante reditum Jovini con- regionis situ ab hereticis procellis tutos, aliorum 
gerunt, Verisimile est enim Jovinum, quem tanto communione crederent non indigere. 3e Ut Atar- 
studio invitaverat Basilius, non statim ab eo dimis- bium in hac epistola,ita in tribus aliis,nempe 204, 
sum,sed Cesaream deductum, ut Ecclesiam Ciesa- 207. 210, Neocsesariensem episcopum Sabellianee 
riensem inviseret. Is abiens detulit epistolam 197,  b:resis nomine Basilius accusat. 4o Tota Atarbii 
agendi ratio Neocssariensem episcopum omnino 


a) Ep. 201, n. 1. 
I Ep. 204, n. !. 


bius nascentem discordi 
stathius, α Basilii communione discedit, eumque 
famoso libell) lacerat. IV. Tres ea de re Basilii 
littere. Quo anni tempore hoc acta et. scripta 
sunt. V. Basilius nondum liber ab exsilii minis. Kjus 
sententia de legatis Romam mittendis. Scribit Abra- 
mio per Sanctíssimum epistolam 132. 


I. Nicopolitanum iter initium dedit aliis rebus, 
qua in Vita S. Basilii exstant et eminent maxime. 
Post discipulorum Eustathii facinus,quod supra nar- 
ravimus, refrixit aliquantum Basilium inter et Eu- 
stathium amicitia, sed tamen speciem quamdam 
inter se consuetudinisretinebant, ac semel et ite- 
rum ita de dogmatibus collocuti sunt, ut inter se 
consentire viderentur. Duo aotem illi de dcgma- 


(c) Ep. 64. 


cvi 


PROLBGOMBNA. 


tibus congreseus st post proditionem habiti fuere, Α partim accurrerent, scripsit ad Eustathium ejusque 


necesse est ut. dicamus Basilium euntem Nico- 
polim ac redeuntem cum Eustathio collocutum 
esse. 

Illud autem certo constat Basilium hoc anno per- 
fecisse, quod proxime elapso morositas Theodoti 
interpellaverat, ut cum Theodoto de proponenda 
Eusthathio fidei formula d«eliberaret (a). Sperabat 
enim se duo una et eadem opera lucraturum, si 
Eustathius comprobato ipsi Theodoto formula sub- 
scriberet ; se ab inimicorum calumniis, ipsum Eu- 
stathium a Theodoti querelis et suspicionibus libe- 
rum et solutum fore. Ipse enim Basilius multum 
ponit discriminis inter Theodotum (5), qui solo 
fidei studio movebatur,et inimicos ac obtrectatores 


amicos, et misit qui episcopos advenisse nuntia 
rent. Atex parte Eustathii nemo aderat, nemo illius 


, adventum preenuntiabat,et qui a Basilio missi fue- 


rant ad Eustathium,plurimanm illic tristitiam et in- 

dignationem, quasi nova fides a Basilio proposita 
fuisset,se animadverlisse narrarunt, atque ex Eu- 
stathii discipulis audiisse, cum dicerent nunquam 
se passuros, ut ad designatum locum Eustathius se 
conferret. Venit tamenaliquis perfunctoriam Eusta- 
thii epistolam ferens, nec de iis que ab initio con- 
stituta fuerant, quidquam habentem. Misit etiam 
Theophilus Castabalorum episcopus aliquem ex 
suis, qui Basilium conviciis perfunderet: neque 
enim scribere dignatus est ; non lam inetuens ne 


suos,quorum perpetuis calumniis materiam dabat p ex litteris argui posset, quam ne in necessitatem 


conjunctio cum Eustathio. Purgaverat se semel et 
iterum Basilius: sed,cum nihil promovisset,postu- 
lanti Theodoto, ut fidei formula Eustathio propo- 
neretur, libenter annuit.Scripta ergo fides Nicopoli 
conjuncte cum Theodoto, ac forte etiam cum aliis 
episcopis.Hanc enim synodicam appellat Leontius. 
Perferende ministerium suscepit Basilius (c): sub- 
scripsit Eustathius cum Frontone el Severo chor- 
episcopo et aliis nonnullis clericis.H«c formula in- 
ter Basilii epistolas numerata est,estque centesima 
vicesima quinta. Prater Nicenam fidem ea continet 
quse ad perspiciendam Eustathii de Spiritu sancto 
fidem necessaria videbantur. 

Postquam subscripsit Eustathius, indictus est 
alius locus, aliudque tempus iterum conveniendi, ., 
ut coeuntibus parceciz episcopis insignior esset πα 
morum conciliatio,ac deinceps suspicionibus locus 
precluderetur (d). Adfuturum se promisit Eusta. 
thius et discipulos adducturum. Ait Basilius (e) 
suum fuisse locum illum qui designatus est,id est, 
agrum episcopo Cesariensi subjectum. Videlur 
vocatus fuisse Colonia. Huc enim refero quod le- 
gitur in epistola 128 : Et nisi pacis studio non ab- 
negaverim venire Coloniam, non mihi pacificelur 
vita.Repellit his verbis Basilius criminationes 
Eustathii ejusque amicorum, qui ipsum malo 
animo hanc pacificationem suscepisse dictitab.nt. 
Quamobrem Colonia, quo se pacis causa venisse 


veniret Basilii appellandi episcopi. Sic re infecta 
Basilius et episcopi, quos convocaverat, maesti 
discesserunt. 

Liquet ex his quz» narravimus Theophilum Se- 
basti: fuisse, cum a Basilio venere,qui de episco- 
porum adventu nuntiarent (h). Cum hoc Cilice 
episcopo Eustathius in Basilium frequentissimis in 
concionibus invehebatur,quasi Basilius populi ani- 
mis aliena ab i ipsius Eustathii doctrina inseruisset 
dogmata.Huic criminationi locum videtur dedisse 
non tam subscripta ab Eustathio,Basilio petitu, fides 
Nicena, quam a Basilio, dum Sebastia transiret, 
palam et aperte, non ex re et sententia Eustathii, 
populo przdicata. Non enim dubitandum est quin 
, Eustathius hunc honorem Basilio habuerit, quem 
' episcopis in aliena ecclesia deferri mos erat, ut eis 
populus erudiendus traderetur. 

lI. S. Eusebius Samosatensis,cum moleste ferret 
hocamicorum dissidium(i), medium seinter utrura- 
que interposuit,ac pacem conatus est sarcire. Egit 
cum Eustathio,ut is fidem suam purgaret, et ab eo 
accepta de fide. responsa misitad Basilium(j),quem 
etiam ad pacem hortabatur, et humilitatis signifi- 
cationes ab eo reposcebat. 

Respondet Basiliusse pro pacevitam profundere 
paratum esse,sed veram pacem, qua a Domino re- 
licta est, exquirere ; ab Eustathio autem nihil af- 
ferri quod ejusmodi pacem conciliare possit ; ab eo 


asseverat, ipse ille locus intelligi debet, ubi con- Denim quesitum esseab initio,utrum a communione 


ventus episcoporum indictus. 

Quamvis Basilius (f), cum formulam Eustathio 
subscribendam proposuit, fidem illius suspectam 
non baberet,sed hoc unice spectaret, ut amicorum 
suspicionibus et inimicorum occurreret calumniis; 
ea res tamen Eustathii furorem accendit,isque hanc 
primam internas labis sigoificationem dedit, ut ad 
diem et locum adesse nollet. Adfuit autem Basilius 
(g) diligenter, et cum ejus amici parlim adessent, 


(ha Ep. 24, n. 2 
(c i. 1 in Nestor. et Eutych. 


(ej Ej. Ep. 304, n. 2. 


arceat eos qui fidem Nicienam non recipiunt,etcum 


"jisqui Spiritum sanctum creaturam dicere audent, 


partem habere nolit: cui quistioni cuin respondere 
ad verbum debuisset, in illas verborum ambages 
deflexisse,quas miserat Eusebius. [taque rogat Eu- 
sebium Basilius,ne se ejusmodi cavillationibus de- 
cipi cum aliis patiatur.Adeo autem exploratum erat 
Basilio de Eustathii astutia, ut in se omnem dissi- 
dii culpam conferri patiatur, si Eustathius adduci 


db rre 
ρα 


Qu ua 


VITA 8. BASILII. . 


possit, ut communionem cum fidel hostibus clare A vera ad omnes homines scriptis (f). Nam intra 


et perspicue confiteatur aut ejuret.Quandiu autem 
in hoc meii hominis statu perstabit, nunquam se 
cum eocommunicaturum declarat. Non tamen ab 
iis qui fidem non recipiebant, omnino disceden- 
dum putat ; sed quomodo corandi sint. et reda- 
cendi exponit. Eximia virtus S. Eusebii et studium 
Gdei, quod in eo summum exstitit, dubitare non 
simunt, quin Basilium hac in causa longe Eusta- 
thio pretulerit. Hinc eum Basilius hoc ipso anno, 
ut hominem de Eustathio, ut par est, sentientem 
consuluit, quid clericis Eustathii opem suam, de- 
tecto episcopi sui ulcere, implorantibus respon- 
dendum esset. 

III. Non hic steterunt Eustathii in Basilium inju- 


paucos dies per omnemPontum etGalatiam disper- 
st fuerunt , quinetiam ferebatur ejusmodi littera- 
rum bajuli, Bithynia peragrata, usque ad ipsum 
Hellespontum penetrasse. Jam septem dies (g) in . 
aliorum manibus erat epistola, cum ad Basilium 
pervenit. In hoc repudii (h), ut appellabat Gene- 
thlius presbyter,libello,magnz humilitatis laudem 
sibi sumebat Eustathius : Basilio autem fastum et 
arrogantiam, fraudem et versutiam, corruptionem 
Ecclesiarum et animarum perniciem exprobrabat. 
Querebatur quod chorepiscopos suos recipere no- 
luisset,et quod ex insidiis eu malo animo celeber- 
rimamillam fideiconfessionem elicuisset. Post has 
criminationes etalias nonnullas subjiciebantur ver- 


rig. Graviora postulabat inimicum tempus Basilii c ba herelica Apollinarii, tacito tamen auctoris no- 
virtuti (a).QuzrebantilliusanimamAriani,eorum- mine, ut Basilius ipse auctor esse existimaretur. 
que molitiones brevi optatum exitum habitur vi- ^ Putat Tillemontius in iisdem litteris dicteria 
debantur. Quare in rem non erat Eustathio, con- fuisse in fidem Nicenam, ac Basilium homoousia- 
junctum cum Basilio videri: contra maxima apud stam perridiculum fuisse appellatum. At non puto 
Árianos commendatio, capitaliter ab eodissidere. Eustathium tam cito ex dissimulationis involucris . 
Paulo post ea qua narravimus (5),abiit Eustathius — prodiisse (i).Non enim fatebatur se peenitere quod 
in Ciliciam ac Gelasio cuidam eam fidem expo- libello, quem ei Basilius proposuerat, subscripsis- 
sui! (c), quam soliusArii erat scribere,etsiquisArio set. Quare cum ait Basilius de Eustathio (/) : Hi 
similis(d).Inde reditus etstatim litlerecommunio- nunc et de Nicena delrahunt fide, nosque vocant 
nem Basilio renuntiantes:haslitterasattulit Eusta- — homoousiastas, id referendum videtur ad postre- 
thius chorepiscopus (e),quascumtradidissetcohor- 10am Eustathii formulam,quam Cyzici recepitanno . 
& Vicarii,ac dies tres in urbe commoratus esset,ad O75. Unde Basilius (k) : Patet autem, inquit, etíam 
sua reversurus, multo jam vespere dicitur ad Ba- ez iis que nunc circumferuntur ,condemnatam ab 
silii aedes venisse. At eum dormire cum audiisset, illis esse fidem Nicenam. Viderunt enim Cyzicum 
abiit nec postridie ad eum accessit, sed ad hunc, ei cum alia fide reversi sunt. Et sub flnem ejusdem 
modum suo erga illum expleto perfunctorie officio ^ epistolze: Promoti ad episcopatum, ut media inci- 
rediit. Causa rupta communionis hec pretexeba-  dam,quotfidciformulasediderunt?*AliamAncyra, 
tur, quod Basilius ad Apollinarium scripsisset,et | uliamSeleucia,aliam Constantinopoli,eamque ce- | 
presbyterum Diodorum haberetcommunicatorem,  ]eberrimam, Lampsaci aliam,posthac eam qua INi- 
His litteris perculsus Basiliusnihil respondere po-  ceít Yhrucia edita est,nunc rursus aliam Cyaici, 
tuit, erat enim constrictum illius cor, lingua disso- cujus quidem reliqua ignoro, sed hoc tantum au- 
luta, manus torpebat. Quinetiam fatetur se pene dio, eos silentio consubstuntialiindicto, similese- 
is hunc animi non generosi morbum incidisse, ut citndum essentiam nunc inferre, atque una cum 
odium hominum conciperet,ac suspectos omnium | Eunomio blasphemias in Syirilum sanctum cona-. 
mores haberet, nec charitatem inter homines,nisi scribere. Hac ergo Cyzicena formula, quz de fide 

solo nomine,crederet superesse. Nam cum consi-  Nic:ena aperte detrahebat, inter formulas, quibus 

deraret Eustathium, qui ab infantia ad summam — subscripsit Eustathius, postrema est. 


senectutem visus fuerat pralare se gerere, tam 
levibus de causis in summamdUiscordiam erupisse, 
non videbat quomodo aliis hominibus confideret, 


qoi nec tanta a se acceperant amoris pignora,nec D 


tanta virlutam specimina ediderant.Itaque litteris 
Eustathii nihil respondit,non contemptu,sed con- 
silii inopia, etquod nihil dolore dignum eloqui pos- 
sel. Sic affectum Basilium multo graviora excepe- 
runt. Eustathius palam et aperte virus animi sui in 
litteris specie quidem ad quemdam Dazinam,quem 
Basilius religiosissimum fratrem appellat, sed re- 


(a) Ep. 120. 


b) Ep. 244, n. 9. 
E: 130. 
Ep. 244, n. 3. 


Preter litteras ad Dazinam, quas suo nomine 
vulgavit Eustathius, sparsit etiam in vulgus Epi- 
stolam Basilii ad Apollinarium. Sed eam profere- 
bat,non ut a Basilio scripta fuerat,sed adulteratam, . 
forte ab ipso Eustathio, ut conjici posset ex hisBa- 
silii verbis (1): Quod si proferunt epistolam, cate- 
ram ante anos viginti quinque ad ipsum(Apolli- 
narium )scriptam,et ne hanc quidem ula me scripta 
est, sed adulleratam ; a quibus autem, Deus scil, eic. 
Corruptam in eo fuisse putat Tillemontius, quod, 
cum Basilius nihil scripsisset prater amicam salu- 


) Ep. 223, n. 7. 
) Ep. 924, n. 1. 
t) Ep. 226, n. 3. 
|) Ibid. 
k) Ep. 244, p. 5. | 
[) Ep. 224, n. 2. . 





Pri 
. 


PRÜLKGÜMÉNA. - 


tatibhéni ; in ea epistela,quam Eustathius profere - ^ 129, 130, 131, referuntur a Tillemontio ad suturmi- 


bat, librum De Spiritu sancto peteretab Apollina- 
rio. Huc spectat quod ait in epistola ad Patrophi- 
lum (u): Non tamen de Spiritu sanclo aut librum 
me ab eo pelere memini aul missum accipere. 

[V. Postquam rumor ad sanctumMeletium detu- 
lit Eustathii in S. Basilium calumi.ias, mirari se 
significavit, quod novum Apollinario crimen infer- 
retur, ac multo magis, ut verisimile est, quod tam 
indignis modis Basilium Eustathius laceraret. 
Mittit ei Basilius (5) Apollinarii verba famoso li- 
bello ab Eustathio subjuncta : ex quo conjectura 
est nondum hzec oculis suis vidisse Meletium. Νο- 
gat Basilius adduci se posse, ut hec Eustathii 
manu fabricata existimet : seque coactum: fatetur 


num hujus anni. At profect? prima, qua est ad 
sanctum Eusebium, non solum ante violentas ad 
Danizam litteras collocanda, sed etiam ante eas, 
quas Eustathius e Cicilia rediens scripsit, ut com- 
munionem Basilio renuntiaret.Nam 1* erat quidem 
Basilius, cum ad Eusebium scripsit, fixus etimmo- 
tus in consilio Eustathii a sua communione remo- 
vendi; αἱ consilii hujus zequitatem sic defendit, ut 
nec renuntiatam sibi ab Eustathio communienem., 
nec famosos libellos sed tantum astutias illius et 
cavillationes causetur. 2* Eusebius, quem supra 
observavimus non minus amicum Eustathio, quam 
ipsum Basiliuni,fuisse,sic discordiam inter utrum- 
que sedareinstituebat,ut ipsum Basilium quodam- 


fuisse, tum criminationis diluends, tum fidei su» g modo reprehendere,et illius hacin re humilitatem 


declarandz causa, Apollinarium, ut hominein 
Sabelliane heresis affinem, notare. 

Es quo Basilius Nicopoli discesserst, ut fidei 
formulam ferret Eustathio, nihil prorsus Tlieodoto 
quocum ea dere deliberaverat, neque parvum ne- 
que magnum de Eustathii rebus scripserat Repre- 
hensus ob eam rem 4 Theodoto negat (c) hanc si- 
lentii sui esse causam, quod quas sibi ab Eustathio 
acciderant, negligenda duceret,sed quod omnium 
fama celebrata essent. Id enim ipse curaverat Eu- 
stathius. Illius injurias breviter enarrat Basilius, 
ac novum facinus adjungit, quod tamen,ut rumore 
acceptum, asseverare non audet. Ferebatur enim 
Eustathius reordinare.Quod quidem minus verum 
fuisse,ac merito assensum cohibuisse Basilium ex 
aliis ejus litteris perspici potest, in quibus nulla 
prorsus hujus sceleris mentio. Forte accusandiEu- 
stathiiinde nala occasiu quod tehemens el iimo- 
deratas interdum in hoc genere fuisset. Nam in 
litteris (d) quas scripsit adversus episcopos a qui- 
bus depositus fuerat, negabat eos esse episcopos ; 
altaria Basilidis everterat, et in propriis sacrifica- 
verat mensis ; ac in ecclesiis Amasez et Zelorum 
(e) presbyteros ei diaconos per se ipse consti- 
tuerat. 

In manus Olyinpii, qui isignis erat inter Neo- 
cebsarienses civis et Basilio amicus, pervenerunt 


requirere videretur.ld patet ex his verbis Basilii : 
Tune amehumilitatis significationem reposce.Non 
ergo viderat Eusebius epistolas illas Eustathii, 
quarum una communionem renuntiabat ab saluta- 
tum olim per litteras Apollinarium;altera horren- 
dis criminatlonibus referla erat ; utraque,si minus 
spem orunem auferebat pacis sarciends, at certe 
accusandi Basilii et humilitatis ab eo reposcendae 
locum nullum relinquebat, 3e Eustathius, cum 
scripsit Eusebio, Basilii communionem ad se retra- 
here volebat ambiguis responsis, nedum illi coin- 
munionem ipse priorrenuntiasset,aut in oculis to- 
tius pene Orientis notam impietatis inussisset. 
Existimat Tillemontius Basilium, postquam Eu- 
stathium vidit ad extremas iracundis significatio- 
nes efferri, nonnullas ei pacis conditiones tulisse, 
easque declinasse ac subterfugisse Eustatliium.Sed 
exquo Eustathius indiclum congressus locum adire 
noluit, nullus jam Basilii cum eo congressus ezxsti- 
lit, nulle prorsus ad eum littera. Sed cum Euse- 
biunirogat(h),ut eorum qua ab inilio proposita fue- 
re meminerit,eo intelligitque Nicopoli rediensEu- 
stathio proposuerat, nempe utrum eos, qui non re- 
cipiunt Nicenam fidem,arceamus a communione, 
et utrum cum iis, qui creaturam dicereSpiritum 
sanctum audent, partem. habere nolimus. Hac 
enim totidem verbis habemus in formula fidei, cui 


litteres Eustathii ad Dazinam ; easque statim Basi- y a Basilio propositze subscripsit Eustathius. 


lio perferendas curavit (f), suspicans id quod usu 
evenit, Eustathium nou tam cito illas Basilio mis- 
surum. Id colligere possumus ex hie que leguntur 
sub finem epistole ad Olympium : cc qvidem, 
iuquit (gJ, ad missum tomum respondi, ut et ipse 
veritetem intelligas, et iisqui veritatem in injus- 
titia detinere nolunt, manifestam facias. Expo- 
nit ei Basilius quid de acceptis ab Eustathio in- 
juriis sentiat, seque nec tres deos admittere nec 
cum Apollinario communicare declarat. 

Quatuor littere, quas recensuimus,nempe 198, 


a) Ep. 244, n, 3. 
b) Ep. 129. 


"La 130. 
Ep. 244, n. 6; 251, n. 2,3. 


Quod spectat ad tres alias epistolas, scriptae sunt 
post epistolam ad Daziuam, de qua imentionem fa- 
ciunt : sed non multo post scriptae videntur. Re- 
spondet enim Baailius Meletio et Theodoto, qui 
suum ex Eustathii facinore stuporem significave- 
rant, statim atque ad eorum aures pervenit Prz- 
terea patet ex epistola ad Meletium nondum tunc 
abjectum fuisse consilium scribendi inOccidentem, 
quod in litteris hac sestatescriplis penitus evanuis- 
se videbireus. [n epistola autem ad Olympium i-n- 
probitas Eustathii pene adhuc utrisque Basilii a:.ri- 


e) Ep. 226, n. 6. 
(je 928, n. 7. 


TE 


VITA S. ΒΑΡΙΤΠ. 


GIX- 


bos tinnitum inferebat. 1pse Olympius, cum scri- À cedendam esse,sed semel una parte electa reliquos 


beret Basilio,dubitabat an epistola ad Dasinam in 
ejes manus pervenisset. Unde adduetus est ut il- 
lam Basilio mitteret 
Videtur ergo totam hanc tragcdism egisse Eu- 
stathius a diebus Pasch» usque ad mensem Ju- 
nium.Nihilenim habent litterze,quas recensuimus, 
de gravissimo morbo,quo Basilius bac sestate labo- 
ravit : et cum eum morbus detinuerit per duos 
menses (nondum enim sanatus erat die quinquage- 
simo),ac tandem aliquantum recreatus, festumS. 
Eupsychii die septimo Septembris celebraverit,se- 
rius mense Julio ineunte in morbum incidere non 
potuit,ac proinde littere quae hunc morbum ante- 
cedunt ad Junium referendz,et totius historiz ini- 


ex testimonio eorum,quibus concessa fuerit com- 
munio, admittendos : si enim nullus in his rebus 
habeatur delectus, usu eventurum ut heresis ma- 
gis accendatur, dum ii. qui inter se maxime dis- 
sentiunt, communionem Oceidentalium pari jure 
retinent, et acceptas ab ipsis litteras sibi mutuo 
objiciunt. 

Redeunti Sanctissimo Basilius epistolam 132 de- 
ditad Abramium Batnorum in Mesopotamia episco- 
pum,cujus nomen legitur inter episcopos Orienta- 
les in epist.92. Venerandus ille episcopus Basilium 
ab initio dilexerat, id est, ex quo seseinter se no- 
verant,ideoque Basilius sepe ad eum scribere op- 
tasset ; sed cum eo Batnis ejecto, varii rumores 


tium, id est, Basilii iter in Armeniam statim post p ferrentur, aliis eum Samosatis, aliis rure esse, 


Pascha collocandum. 

Ad idem tempus,quo spem pacis nullam relique- 
rat Eustathius, refert Tillemontius hanc brevissi- 
mam Gregorii Nazianzeni epistolam ad Amphilo- 
chium (a) : 05 βάρθαρον τὸ ἐπίταγμα τῆς ἀμιμήτου 
σου καλοκἀγαθίας, ἀλλ )Ελληνικὸν, μᾶλλον δὲ Xpt- 
ατιανικόν. 'O δὲ ᾿Αρμένιος, bo! ᾧ πάνυ quoti, 
βάρθαρος ἀντικρὺς, xal πόῤῥωθεν τῆς ἡμετέρος quint. 
μίας Non barbaricum est inimitabilis tuc probi- 
latis edictum, sed Gracum; imo Christianum. At 
Armenius,de quo gloriaris,barbarus plane est,ac 
longe a nostra laude et gloriatione remotus. 

V. Ad has Eustathii calumnias illud accedebat, 
ul nullum prorsus diem ab exsilii minis solutum 


Basilius haberet. Impetraverant ab imperatore t 


Ariani,ut is eorum voluntati traderetur.Sed,ante- 
quam scriberet ad Meletium Basilius (b),nuntiave- 
rat quidam ex aula veniens, hoc decretum muta- 
tum fuisse,ac jussisse imperatorem, ut aliqua di- 
latio fieret. Itaque quid futurum esset, omuino 
incertum erat. 

Mirabatur in eadem epistola Basilius,quod tan- 
dio Sanctissimus apud S. Meletium moraretur.Sed 
cum spes mittende in Occidentem legationis cito 
evanuerit, ut modo videbimus, vix dubium est,quin 
nulla cum jam his in locis detinente causa, initio 
estatisredierit. Attulerat enim Meletio commenta- 
rium S. Eusebii de hac mittenda legatione et litte- 
ras S. Basillii,qui S. Meletium rogabat (c), ut epi- 
stolam ad Occidentales exararet. Valde enim pro- 
babat Basilius legatos in Occidentem mitti, sed ne- 
que in commentario quod miserat S. Eusebius, 
neque iqse sua spoate quidquam reperiebat, quod 
rem causamque contineret (d): propterea quod ne- 
cessaria jam prseoccupata erant, superflua autem 
seribere prorsus inutile, et de iisdem rebus mole- 
stiam exhibere ridiculum videbatur. Hoc tantum 
videbatur illi intacta esse materia, si monerentiur 
Occidentales non sine judicio ac delectu communio- 
nom iis, qui ex Oriente veniunt aut seribuet, con- 


a) Ep. 162. 
b) ED. 129, n. 3. 


aliis circa Batnas ipsas versari narrantibus ; heec 
varietas nuntiorum Basilium ab autumno suspen- 
sum et sollicitum tenuerat. At ubi eum didicit An- 
tiochie in sedibus Saturnini comitis commorari, 
tum vero libenter facultate Sanctissimi usus est 
ut eum salutaret. 

Hanc autem epistolam hoc anno collocare malui 
quam anno 376, quo plures ejusmodi litteras Ba- 
silii pertulit Sanctissimus.Istzee enim de letis rebus 
ex Occidente allatis scripte sunt. In hac autem 
nibil prorsus ejusmodi, Preterea cum Sanctissi- 
mus non redierit annu 376, nisi autumno jam affe- 
cto,non tunc dixisset Basilius se sollicitum ab au- 
tumno fuisse; jam enim totus annus effluxisset: 


CAPUT XXVIII. 


I. S. Basilius scribit Peiro Alexandrino, Ραονίο 
et Diodoro. 1L. Incidit. ἐν grrvissimum morbum 
εί scribit 5. Eusebio. Rumor de illius morte. Ad 

uas calidas proficiscitur, unde scribit Autipatro. 
III. Invisitur Evagrio et S. Hieronymo. Im- 
plorawt ejus prasidium Sebasteni orthodoxi. Vo- 
catur ad electionem episcopi Iconiensis. IV. Die 
morbi quinquagesimo scribit S. Eusebio, ac non 
multo post Alexandrinis el Auliochenis. V. Dua 
S. Ewsebil littere » fius respondet Basilius. Quo 
sensu Bosporium sibi adjunctum nuper fuisse dicil. 
Vl. Nulla hoc anno Romam missa legatio. 


I. Cum migrasset in celum S. Athanasius die 
secunda Maii hujus anni 373, eique Petrus magto 
Ecclesise Alexandrine plausu successisset; Basilius 


p acceptis illius de more litteris respondit per epi- 


stolam 133,in qua declarat quanti faciat amicitiam 
Petri, quam non corporei oculi, sed donum Spiri- 
tas sancti conciliaverat. Minime dubitat quin Pe- 
ίρυς, ut. tanti. viri alumnus, ac longa illius con- 
suetudine usus, eodem spiritu incedat, ac eadem 
doginata sequator. Obtestatur ut Athanasii in se 
amorem cum caeteris rebus excipiat,ac smpe ad se 
scribat, et fraternitatis ubique diffuss curam eo- 
dem studio, ac beatissimus ille vir,suscipiat.Cum 
lresc scriberet Besilius, nondum allatus erat in 


d Ep. 130. 
Ep. 129. 


cx 


PROLEGOMENA. 


Cappadociam persecutionis statim post Petri or- Bxecentes adhuc erant calamitates ex divisione 


dinalionem excitate nuntius. 

Videtur statutum habuisse Basilius (a) statim 
post Pascha Eusebium Samosatepsem invisere. 
Sed ei tot impedimenta supervenerunt, ut deside- 
rium sium explere non potuerit.Eustathius diaco- 
nus in gravem morbum delapsus, detinuit eum per 
totos duos menses, dum diem ex die illius valeta- 
dinem exspectat. Deinde omnes qui cum Basilio 
erant, id est, cleríci in ejus domo degentes,mgro- 
larunt; ac postremo ipse Basilius longa et peri- 
culosa egritudine correptus. 

Ad illud tempus,quo egrotabant Basilii clerici, 
videntur referri posse epistole 134 et 135, altera 
ad Poonium presbyterum, altera ad Diodorum 


Antiochia presbyterum. Poonius tum primum ad pg 


Basilium scripserat, ejusque accepta epistola Ba- 
silius silentium przteriti temporis moleste tulit, 
eumque ut pergat scribere hortatur. Negat sibi 
ullum adesse calligraphum aut tachygraphum : 
quos enim exercuerat, horum alii ad pristinum 
vite institulum redierant, alii diuturnis morbis 
afflicti labores ferre non poterant. 

Diodorus presbyter cum duos libros in dialogo- 
rum morem contra hereticos scripsisset,ac Basilio 
legendos et examinandos misisset ; suam ei sen- 
tentiam Basilius (b) sine fuco exponit:ac insecundo 
quidem multa laudat,in primis simplex nec elabo- 
ralum dicendi genus, Christiano maxime con- 
gruens; in altero autem qui longior erat, illud 
reprehendit, quod, cum personas indefinitas Dio 
dorus induceret loquentes, adversariorum vitupe- 
ria, nostrorumque laudes intexeret. Proponit ei 
exempla cum Aristotelis et Theophrasti, qui in 
dialogis scribendis statim res ipsas aggrediuntur, 
nec Platonicos lepores imitari audent, tum etiam 
ipsius Platonis, qui ubi personas indefinitas indu- 
cit, id quod fecit in legibus,non jam eas comico 
more describit, nec quidquam admiscet sermoni 
quod personarum proprium sit. Fatetur itaque 
Basilius,ubi personain deteriorem partem omnibus 
cognita subjicirur, nonnulla ex illius indole ora- 
tioni posse intexi, si tamen Christianum deceat 
personas omissis rebus vituperare. Àt ubi persone 
indefinit:e disserunt,ejusmodi ad personas excur- 
sibus orationis seriem frusira interrunpi. Hec Ba- 
silius ingenue,ut equum judicem decebat; nec ut 
scripta corrigerel Diodorus, sed ut esset deinceps 
in scribendo cautior; illum enim sperat plura scri- 
purum. Primum ei librum remitit, alterum ser- 
vat, describere voleus, nec copiam habens tachy- 
graphi.Causam non affert,cur careat tachygrapho: 
sed videtur eadem, ac in superiure epistola,exsti- 
üsse. Deinde vero quod addit, Ad lantam enim 
penuriam invidende Cappadocum res devenere, 
eum oplime convenit in hunc annum 373, quo 


qs 


Cappadocis orte; tum vero non obscure iadicat, 
cur librarii, ut est in superiore epistola,ad pristi- 
nas artes rediissent. Id enim ut facerent, videtur 
eos coegisse difficultas comparandi victus ex ejus- 
modi arte, cui in summa egestate,ac litteratorum 
hominum luctu, quorum plerique urbem relique- 
rant, non plurimum loci esse poterat. Preterea 
cum dicat Basilius,sibi nec per valetudinem, nec 
per negotia scribere licere,id argumento est eum 
ad opus de Spiritusancto,quod anno 374 elaborare 
incepit, nondum tunc animum adjunxisse. 


Η. Basilius post clericos suos tam gravi morbo 
correptus est, ut cum illius magnitudinem non 
posset exprimere, ex ipso consuelo valetudinis 
statu dijuJicandam relinqueret. Ait enim se (c), 
dum valere videretur, in(rmiorem iis fuisse, 
quorum salus desperatur : unde non illepide col- 
ligit habitus mutationem, non morbum, sed prae- 
clarissimam valetudinem esse debuisse. Discimus 
ex epist. 141 nihil ei magis obstitisse, quominus 
vires repararet,quam inustum ex molestis Eccle- 
size temporibus dolorem. Forte idem dolor totius 
morbi causa exstitit. Nam preter horrenda Eu- 
stathii facinora, non parum angebatur quod ab 
ipsis episcopis, quibuscum communione conjun- 
clus erat, nihil auxilii ad res ecclesiasticas acci- 
peret. [n epistola 136 (n. 2), quam lecto affixus 
scripsit ad Eusebium, ingemiscit, quod episcopi, 
dum su: quisque secu:itati consulunt, parum cu- 


C rent qua ad proximum spectant, nec rebus com- 


munibus male cadentibus privatas simul perire 
intelligant. Fatetur non indicente Eusebio hac 
fieri : eum enim emnia velut ex specula quadam 
prospicientem, alios et litteris et sermonibus ad- 
hortatum esse, nihilque intentatum reliquisse ; 
atque illius monitorum memoriam, ut quzque res 
accidit,oculis obversari, sed non idcirco res com- 
munes adjuvari.Sic desertus ab episcopis Basilius, 
statuerat extra ecclesiastica esse tela, id est, ut ait 
supra in epist. ad Urbiciuin, inimicorum furori se 
subducere, cum se imparatum et inermem vide- 
ret : ac ipsum illum Eusebii conspectum et collo- 
quium, a quo eum suorum morbi ac deinde suus 
abstraxerant, non ad communem,sed ad proy riam 


psuam utilitatem quzrebat. Scripta est haec epi- 


Stola antequam Basilius aquis ealilis uteretur, 
quo remedio usum se esse dicit in sequentibus 
epistolis. 


Anteillud iter, quod Basilio ad aquas impe- 
rarunt medici.videtur contigisse quod ipse narrat 
in epistola 141.Audito ejus mortis nuntio, vene- 
runt episcopi Caesaream ; sed vivus ab eis depre- 
hensus, eliam aque etiam eos adhor!atus esi 
ad Ecclesi» defensionem,ac Dei judicium eis ante 


(c) Ep. 136, n. 1. 


ΥΙΤΑ 6. RASILIT. 


GE 


oculos posuit, id quod jam antea per litteras pre- A Romanis exarata epistola, qualem ad se sb Orien- 


stiterat. 

Tum cum aquis calidis curaretur Basilius, suc- 
cessit Antipater Maximo présidi, cui abrogata 
dignitas fuerat non sine gravissimis injuriis. Scri- 
bit Antipatro Basilius (a) morbum suum in hoc 
maxime molestum sibi esse,quod tanlo viroguber- 
nacula patris capessente abesse cogatur. Com- 
mendat etiam presidi negotium Palladis, quam 
mafris loco reverebatur non solum ob generis 
propinquitatem, sed eliam ob morum probitatem. 
Circa domum hujus matrone exortus fueral qui- 
dam tumultus; forte opera unius ex ejus famulis, 
qui idcirco detinebatur a cohorte. Rogat Basilius 
ut judicium differatar usque ad suum adventum. 


talibus scribi oportere judicabant. Evagrium hor- 
tatus est Basilius (d), ut Antiochi cum Dorotheo 
sancti Meletii presbytero communicaret: promisit 
Evagrius, at promissis non stetit. 

Probabile est sanctum Hieronymum  Evagrii 
socium itineris fuisse,et Cum eo Ceesaream venisse. 
Certe Hieronymus circa hoc tempus in Orientem 
venit. Nam in primis litteris quas suo adventu 
scripsit, loquitur de confessoribus JEgyptiis (e), 
quos Valens hoc anno in Palestinam relegavit : 
seque Ántiochie una cum Evagrio versari indi- 
cat (f),illius verbis Florentium salutans. Enumerat 
(g) etiam Cappadociam inter provincias, per quas 
transiit; et cum se fervido Cilicie sstu fractum 


Jam tolum mensem ad aquas residebat, cum g fuisse testetur, id eliam optime quadrat cum Eva- 


scripsit Antipatro. Videtur protinus rediisse, sal- 
tom se ita facturum indicat in ha: epistola. Cete. 
rum aqua: non multum illi profuerunt : seque ipse 
dignum fatetur risu, quod proverbium illud non 
intellexerit, mortuos calidis non juvari. Postquam 
rediit Ceesaream, adhuc eum febris conficiebat (0), 
ac ne quinquagesimo quidem morbi die sedata fuil, 
sed nutriente materia destitula, οἱ in arida illius 
carne, velat in ellychnio quodaw exusto circum- 
veluta, marcorem pariebat. Huc accedebat je- 
cur, antiqua illius plaga; eta cibis et a somno 
ezclodens, ac tantum sinens vivere, quantum opus 
erat ad sentiendos dolores. Nec aqui, nec alia 
medicorum remedia tantum malum superare po- 
laerunt. 

Ill. Post reditum ex aquis et ante quinquage- 
simum morbi diem,Evagarius presbyter, Pompeiani 
Antiochensis filius,qui in Occidentem cum sancto 
Eusebio Vercellensi profectus fuerat, ibique per- 
wilem Ecclesie operam navaverat, tandem in 
Orientem rediens C:sarea transiit, ac Basilium 
invisit (c/. Scripta Romam a Basilio missa retulit, 
ut viris illic accuratioribus non placentia ac re- 
trorsum rejecta : petitque ut epistola Romam 
scriberentur, ad verbum ea ipsa continens, quae, a 
Homanis scripta erant; ac legati auctoritate pra- 
diti mitterentur, ut Romanis Orientem inviset! di 
speciosa occasio daretur. Non potuerunt hac Β8- 
silio molestissima non esse,non tam propter illius 
scripta minus honorifice excepta, quam propter 
consilia Ecclesie pacificande nulluin exitum ha- 
bentia. Scripta autem illa, qnze Romanis non pla- 
cuere, videntur aliquod esse commentarium, Sa- 
bino commissum, in quo forte Basilius eadem 
libertate, ae in litteris ad. Athanasium, Meletii 
jura tuebatur. Nam. non tam res ipse videntur 
duplicuisse, quam quidam scribendi modus non 
satis accommodatus ad deliniendum : unde ab ipsis 


(a) Ep. 137. 

b EP 138, n. 1. 

e) Ep. 138, n. 2. 
Ep. 156, n. 3. 

e) Hieron., ep. 1 nove edit. 


grio, qui Basilium ante mensem Septembrem invi 
sit. Quod si Hieronymus interfuit Evagrii cum 
Basilio colloquiis, eo magis miror quod iis que ex 
Basilio audierat aut traditis oblivioni aut con- 
temptis, nullam partem :xqui bonique de sancto 
Meletio senserit. 

Circa idem tempus duo magni momenti negotia 
Basilio supervenerunt (h). Qui Sebastis catholice 
sentiebant, occulto prave opinionis Eusthatii ul- 
cere detecto,aliquam a Basilio ecclesiasticam sol- 
licitadinem poposcerunt,id est,ad ejus communio- 
nem et patrocinium confugerunt.Illius etiam opem 
imploravit Iconiensis in Pisidia Ecclesia,quae mor- 
tuo episcopo Faustino Basilium invitavit, ul se in- 
viseret ac episcopum daret. H»c autem colloca- 
mus post reditum ex aquis et ante diem morbi 
quinquagesimum, quia evenerunt intra illud spa- 
tium, quod ab epistola 136 initio morbi scripla, 
ad epistolam 138 ad eumdem Eusebium die quin- 
quagesimo scriptam, effiuxit. Nihil enim habet his 
de rebus egistola 136, quas tamen non videtur 
omissurus Dasilius, si jam tum illnm inuvisisset 
Evagrius, aut ejus presidium clerici Sebasteni et 
Iconiensis Ecclesia implorassent. 

IV. Qoinquagesimo die morbi advenit Czesareata 
Elpidius diaconus cum litteris Ensebii summum 
Basilii vivendi desiderium significantibus.Respon- 
dit Basilius (i) eodem die, ut patet ex his verbis : 
Qainquagesimum huncdiem agebam in infirmila- 


D £e.cum advenit nobisdilectus ac optimus frater no- 


ster condiaconus Elpidius.Declarat se lectis Euse- 
bii litteris, incitatum fuisse.ut recta ad Syros con- 
volaret sed non modo id sibi deesse, ut volare 
possit, sed etiam ut se in lecto converteret Cete- 
rum morbo suo, quem ut supra vidimus, descri- 
bit, diu vezatum, nunqvam tantum doluisse,quan- 
tum nunc, ab eo impeditum, quominus in Euse- 
bii complexum et colloquium veniat.Noverat enim 


Idem ep. 2. 
j Idem ep. 4. 
Ep. 138, n. 2. 


(?) Ibid. 


cexm 


PROLEGOMÉNA. 


qualí careret voluptate. etsi extremis tantum digitis A psit. Quapropter veritus Basilius, ne littera sus 


anno preeterito dulcissimum mel Ecclesie Samo- 
satensis degustaverat, Eo autem vivendi Eusebii 
cupidior erat, quod veram charitatem in Cappa- 
docia non repireret,aut si quem omnino amantem 
reperire posset, neminem cerle cum Eusebii pru- 
dentia et experientia comparandum. Sibi enim 
illius consilium ad multa opus esse intelligebat : et 
cum nonnulla essent,qua scribere non licebat,de 
iis que licebat, interim consulit, quid de rebus ab 
Evagrio propositissentiendum quid respondendum 
Sebastenis,et peregrinas ordinationes an detracta- 
re non oporteat. Rogat Eusebium ut, si quem cito 
in Cappadociam venientem nanciscatur,de hisom- 
nibus respondeat; sin minus, precetur, ut sibi in 


excidissent, breviter repelit quzjam scripserat. Ae 
morbum quidem suum excusat, cur non venerit ; 
cur autem res Ecclesie adversariis traditze sint, 
suam culpam esse negat, qui solus tanti momenti 
negotia aggredi non possit,cum id canones non si- 
nant;sed causam rejicit in episcopos secum com- 
munione conjunctos. Videbantur plures ejusmodi 
episcopi cum Basilio conjuncti, eorumque nume- 
ro Bosporius nuper ascriptus fuerat:sed nihil ope- 
r$ navabat ad res maxime necessarias; atque bsec 
animi egritudo maxime obstabat, quominus vires 
repararet. Narrat Basilius quomodo eos Cesaream 
audito mortis su: nuntio venientes hortatus fue- 
rit : queritur quod, cum se presentem reverean- 


mentem veniat, quod Deo acceptum fuerit. Petit B tur, et officium facturos promittant, ubi discesse- 


etiam ut sui mentionem in ecclesia fieri jubeat,ac 
ipse pro, se, adjuncto populo, precetur. 

Majorem in modum perculsus est Basilius (a), 
cum audiit horrendam persecutionem, quam Ale- 
xandrie Ariani et in reliqua Egypto exercebant. 
Libenter Ecclesiam Alexandrinam invisissel; sed 
cum diuturno morbo confectus ne lecto quidem 
posset sugere, oblata facultate Eugenii monachi , 
scripsit Alexandrinis hortandi ac consolandi cau- 
sa. Epistole tempus indicant cum morbus, quo la- 
borabat Basilius,tum ipsa persecutio,quam Alexan- 
dri? paulo post Athanasii mortem die 2 Maii anno 
373 in celum sublati scimus exarsisse. 

Scipla in eamdem sententiam Ecclesie Antioche- 


re, ad ingenium redeant. 

Mirum sane est cur Basilius suorum numero nu- 
per adjunctum dicat Bosporium,quicum conjunc- 
tissimus fuerat initio episcopatus,ut perspici potest 
ex epistolis 51 et 52. Videtur illorum amicitia re- 
Írixisse,cum Colonia, cujus episcopus erat Bospo- 
rius, nova metropoli T yanisattributa cum pluribus 
aliis. Nam episcopisecunde Cappadocia aiebat Ba- 
silius (d) anno proxime e'apso, postquam alterius 
provincia nomen habuerunt,sabito, ezistáimarunt 
46 ezalia ac nos natione et gente esse, Lantumque 
n0$ 1gnorarunt,quantum qui nullum prorsus pe- 
riculum fecere, nec unquam in colloquium vene - 
runt.Non tamen crediderim Bosporium a Basilii 


chenae epistola sequens |5),qu:e huic tempori ma- c communione unquam recessise. Quod quidem ut 


xime videtur convenire tum propter Basilii corpus 
longa :gritudine debilitatum, tum propter perse- 
culionem, quz tunc videtur fusse admodum vio- 
lenta. Quod quidem tribuendum presentis impe. 
ratoris. qui eo venit anno 372.Quare hanc episio- 
lam immerito nonuulli rejecerunt ad primordia 
episcopatus Basilii. Neque enim forr:ulam Nice- 
nam,quam ab initio receptam in Ecclesia sua dicit, 
ea mente apponit Basilius,ut fidem suam more epi- 
scoporum recens ordinatorum declaret,sed ut hoc 
praesidio Antiochenos communiat adversus hzre- 
sim,quz audacissime inillaurbeverticem tollebat. 

V. Morbi reliquias adhuc ferebat Basilius, cum 
duabus respondit (e Eusobii epistolis, quarum una 
significabat, quantam sui expectationem Basilius 
populo Samosatensi commovisset.quantum doloris 
attulisset illius absentia; altera vero , antiquior 
quidem, uL ex sciptura conjiciebatur, sed serius 
reddita, hortabatur ad Ecclesie defensionem, et 
eliam alque etiam ionebal ne res ecclesiasticae 
adversariis traderentur.Conatus fuerat Basilius his 
derebus Eusebio satisfacerein superioribus episto- 
lis,sed eas Eusebius non acceperat, cum hac scri- 


a) Ep. 139. 
T: 440. 


p. 08, n. 9. 


intelligatur, duplex distinguendum communionis 
genus.Aliud enim litteris canonice scribeo Jis, aut 
precibus et mysteriis simul celebrandis perageba. 
Lar;aliud interius erat quodammodo et strictius,ac 
in consiliorum ad Ecclesie pacificationem conju- 
ctione positum erat.Primum genus designat Basi- 
lius (e),cumait rogandus esse Occidentales,ut cum 
judicio communiones peragant,et eas qu cum ac- 
cedentibus ad ipsos, et eas quao scripto secundum 
Ecclesic normam fiunt:vel cum plurimas provin- 
cias enumerat !fj quarum ad episcopos litteras 
mittebat et accipiebat. Alterum communicatorum 
genus habemus in pluribus epistolis, que de le- 
gatis Romam mittendis agunt. Hortatur Basilius(g) 
S. Meletium ut communibus litteris adjungat no- 
mina eorum qui idem ssntiant, etiam absentium. 
Ipse promittit in alia epistola (4) daturum se ope- 
ram, ut commune scriptam ad communicatores 
perferatur.Nemo sane dixerit ejusmodi litteris em- 
ues subscripsisse, quicunque cum Basilio commu- 
nicabant.Tota res transigebaturinter eos quos nom 
solum eadem communio,sed etiam eorumdem con- 
siliorum ac sententiarum consensio devinciebat. 


(e) Kp. 129, n. 3. 
(f) Ep. r^ n. 3. 


Ep. 68. 
(t) kp. 190. 


VITA 8. BASILII. cxi 


Deeodem communicatorum genere loquebalur (a), ^ ficasset, Basilius ei respondit (g) non sna, sed epi- 
cum Fausto preter canones ordinato declararet,se scoporum nullam sibi operam navantium culpa id 
alienum ab eo semper futurum,nisi litteras afferat evenisse. His profecto querelis locus non fuisset, 
Armenia episcoporum, ac unanimes suos,ul idem — si missa communi consensu legatio spem auzilii 
de illo sentiant, adducturum. Ex his intelligitur attulisset. Hzc confirmat epistola 155, in qua Ba- 
quomodo Bosporius,quamvis non videatura Basilii silius respondet Evagrio, neminem prorsus se 
communione discessisse, sese tamenilli adjunxis- habere idoneum ad legationis munus obeundum ; 
se dicatur. Abstraxerant eum ab intima cum Ba- nec obscureindicat,quam difficile sit et Occiden- 
silio conjunctione dissensiones ob Cappadocie di- tales ad auxilium ferendum et episcopos Orienta- 
visionem exorie; sed non idcirco desieral cum  lesad subscribendum ad lucere, cum ait: Quod si 
Basilio communicare vel per se, vel per metropo- quis ez [rairibus qui apud vossunt, Ecclesiarum 
litanum suom Anthimum, quicum Basilius cito in causa laborem suscipere volet, isscit procul dubio 
gratiam rediit. et ad quos profecturus sit et ad. quem finem, et 
VI. In bis que hoc anno gesta narravimus, nul- quorum sit lilteris communiendus el qualibus. 
lum prorsus exstat vestigium missaeinOccidentem — His rationum momentis alia addi possent : sed 
legatiohis.Asseverat tamenTillemontiusDorotheum ;. quia eum rebus anno 375 et 376 gestis conjuncta 
presbyterum missum fuisse cum litteris 242 οἱ 240, sunt, videntur in illud tempus differenda. 
alias 182 οἱ 70. Sed bis litteris suum locum assi- CAPUT XXIX. 
gnare conabimur.Nunc probandum neminem mis- Ἱ. S Basilii morbus ad cstatem referendus. ΙΙ. Diem 
sum fuisse hoc anno 373. Pate* id 1* ex ipsaserie — festum S. Eupsychii celebrat, εἰ paulo post. tres 
rerumgestarum (D).Consilium mittendiinÜcciden- εβρ piat" Cesartdm, eumque ccu Ps 
tem ortum est ab Eusebio Samosatensi, qui cum — — 4 ibit IV. Invisilura S E ih ", κά Macimum 
aliarum Ecclesiarum tantam curam gereret,quan- 


tribus litteris. commendat. Vl. De epistolis 150- 
tamseua propris,commentarium d. rebus apudOc- 
cidentales tractandis misit ad Basilium initio bujus 
anni per Sanctissimum, eumque rogavit ut episto- 
lam exararet, cui omnes communicatores subscri- 
berent.Basilius (6) cum minus reperiret,quid scri- 
bendum esset, Meletio detulit scribenda epistole 


153. VII. Hespondet Basilius Ascholio Thessaloni- 
censi, et Sorano duci, a quo pent reliquias marty- 
rwm. VIII. Item. Evagrio. lius animam querunt 
Ariant, Scribit S Kwsebio εἰ Antiocho. ΙΧ. Liben- 
ter de dogmate respondet Eupeterio. Epistola «d 
Diodorum de nuptiis cum sorore uxoris mortug. 

I. Quamvis longa exstiterit egritudo Baiilii, ac 


munus,ac totam rem illius arbitrio commisit. Post  reliquisdiu insederint,etszpeangentibus molestis 
teterrima Eustathii in Basilium facinora (d),adhuc Ecclesie temporibus morbus(h, recruduerit, vide- 
morabatur apud Meletium Sanctissimus,ac consi- ' tur tamen satis virium habuisee, ut diem festum S. 
lium mittendelegationisnihil omnino processerat, Eupsychii pbiret, cujus memoria die Septembris 
nec valde arridebat Basilio. Venit G:saream (e) recolebatur.Tillemontius,quiin huncannum multa 
mense Augusto Evagrius: petit ut legali auctoritate contulit, qua alio rejicere coacti sumus, deceptus 
prediti mitantur.ConsulitEusebium Basilius quid nonnullis verbis epistolas 27Basilium autumno exi- 
facio opus sit. Iterum per litteras urgenti Evagrio  stimat in morbum incidisse. Sed, cum Eusebium 
sub initium biemis, respondet Basilius (f) sibi sestateinviserestatuissel(i), nec ejus coasilio aliud 
integrum non esse legatos mittere. Nondum ergo quidquam preter morbum obstiterit ; morbus ad 
initio hiemis quidquam actum eral, vel poiusno-  testatlem necessario debel referri. Preterea jam- 
vam difficultatem attulerant data ab Occidentali. dudum zgrotabat Basilius, cum ad eum venit Hie- 
bus Evagrio mandata, eorumque de Basilii scriptis  ronymus (venisse enim illum cuim Evagrio proba- 
minus squa sententia. bilissimum judicat Tillemontius), qui tamen se e 

9» [dem probant frequentes $. Basilii et S. Eu- Cappadocia egressum gravissimos in Cilicia :stus 
sebii gemitus et querele, quod qui» de paceEccle- —persensisse testatur.Deniquein epistola 145,quam 
siarum concilianda deliberaverant,ea infecta pror- D post morbum scriptam esse probabimus,rogatEu- 


sus et irrita viderent. Non enim alio spectat Basilii 
dolor in epistola 136, quod res ecclesiastice adver- 
sariis tradantur, dum suis quisque rebus episcopi 
consulentes parvi pendunt qus ad proximum atti- 
nent.Eosdem gemitus redintegratin epist.138, ubi 
germanam ac sinceram charitatem in episcopis se- 
cam communione conjunctis desiderat.Hec Euse- 
bio non minus doluerunt: quod cum Basilio signi- 


. 122. 
αν 
p. 129. 
d) Ibid. 


sebium Dasilius,ut Ecclesiam Casariensem invisat. 
Salis ergo supererat temporis ut longum iter Eu- 
sebius ante hiemis incommoda conficere posset. 

II. Eo probabilius est non defuisse Basilium diei 
festo S. Eupsychii, quod cum anno 375 ex gravi 
morbo pariter convalesceret, nequaquam preetermi- 
sitoccasionem honoris sanclis martyribus exhiben- 
di, sed curru post Pascha vectue est in locum, ub 


(f) Ep. 156. 
j| Ep. ti. 

) €p. 144. 
i) Ep. 157. 


CXIV 


PROLRGOMENA. 


extra urbem colebantur. Commodior fuit S, Eu- 4 pus non differat : etiamsi enim illam aliquando 


psychii solemnitas, qua in ipsa urbe Casariensi 
celebrabatur. 

Convocavitad hunc diem festum omnes chorepi- 
SCOpOS 8u0S,Ut eos numerariorum alteri,quem ven- 
turum sperabat, coram commendaret Sed neuter 
adfuil numerarius. Tractator pr»sidum diligentior 
fuit, ac Basilio roganti, ut pauperum domos, qux 
in pagis sitze erant,tributis eximeret, prolixe oin- 
nia promisit. Paulo post hunc diem festum scripte 
tres epistole, nempe ad utrumque numerarium,et 
ad Iraciatorem przessidum, ad quos unum aliquem 
ex cborepiscopis mittit. Rogat numerarium, quein 
exspectaverat,ut chorepiscopo fidem habeat,ut ho. 
mini dignissimo cui credatur,ac pauperum domum 


possit invisere, at non secum illam invisurum, 
queni morbusurgebatab serumnosa vita discedere. 

Quamvis Basilius graviter sgrotasse videatur, 
cun hec scriberet, non tamen scripsit in gravis- 
simo hujus sstatis morbo, sed eum morbus recru- 
desceret,id quod sibi continenter accidere testatur 
in epist. 141.Non enimexponit quo morbo laboret, 
sed id, ut notum ex superieribus litteris prater- 
mittit. Hinc etiam nulla utitur excusatione, car 
Eusebiuin non invisa : id enim fecerat in tribus 
epistolis:sed cum nulla spes superesset eundi Sa- 
mosala, Eusebium invitat Caesaream. Preterea ia 
epistola 157, que sub initium hiemis hoc anno 
scripta est, peramice qunerilur Basilius,quodEuse- 


ad pagos ipsi commissos pertinentem invisere et p bius sibi ue scribat quidem;ac idcirco ejus absen- 


tributis dignetur eximere.Scribit alteri numerario 
se libenter venturum ad eum fuisse, nisi infirma 
valetudo et negotia delinerent. Huic pariter com- 
mendat chorepiscopum, hortaturque ut eo consilia- 
rio, ut homiae ad consilium dauduim idoneo, uta- 
tur. Cum autem nemerarius ille ptochotrophium 
quoddam Ámasez opibus suis sustentaret,spem af- 
fert Basilio tanta pietas, eum pauperum domui 
chorepiscopo commisse immunitatem a. tributis 
concessurum. Utrique numerario dicit jam sibi ah 
eorum collega, nempe tractatore humanitatem in 
pauperes promissam fuisse n terlia epistola 
ipsum tractatorem rogat, ut promissa perficiat. 

Tres ill: epistol: ita et tempore et rebus inter 
se cengruunt,utprorsus divelli non possint.Hujus 
autem anni 373 non hoc solum referunt signum, 
residuam Basilii ex gravi morbo debilitatem;sed il- 
lud etiam accedit, quod tres officiales, ad quos 
scripta sunt,noviin provincia videntur fuisse. Non- 
dum enim ullum ex chorepiscopis noverant,atque, 
ut fieri solet in exordiis administrationis,chorepi- 
scopi, quem ad eos mittit Basilius, consilio pluri- 
mum juvari poterant. Un-e colligo eos simul cum 
Antipatro preside, quem modo gubernacula ca- 
pessentem vidimus, in Cappadociam venisse. 

III. (a) Rediens e Syria Basilius anno preterito 
letissimam Ecclesie su» spem videndi S. Eusebii 
Samosatensis retulerat. Is enim venturum se pro- 
miseralCaesaream. Non tamen videtur se hoc anno 
venturum promisisse Nain hactenusBasiliusSamo- 


tiam nulli alii causz attribuit, nisi quod piger sit 
ad peregrinationes charitatis causa suscipiendas. 
At ejusmodi querelis locus non exstitit, dum gravi 
illo morbo sgrotaretBasilius.Tunc enim plores ab 
Eusebio litteras accepit. nec eum invitabat Czesa- 
ream. [nde ergo ort» Basilii quereli& quod nullas 
ab eo litteras acciperet, quamvis eum Cosaream 
invitasset per epistolam 145, quae proinde post 
gravem sslatis morbum scripta est. 

Àuic epistole aliam Basilius adjunxit ad Antio- 
chum, qui non scripserat quidem,sed manu sua sa- 
lutem apposuerat in patrui adBasilium litteris. Un- 
degratiasilli agitBasilius,eumque hortatur ut stre- 
nue incumbat ad anime salutem, οἱ Eusebium 
comitetur, si is non gravetur Cx:saream venire. 

IV. Sanctnm Ephrem existimat Tillemontius 
circa hoc tempus venisse Caesaream Basilii in- 
visendi causa. Induxit eum in hanc opinionem non 
recta hujus loci interpretatio ex epist. 157. οὐδὲ 
$ τῶν ἄλλων τοιαύτη, unde concludit nonnullos S. 
Eusebii discipulos, in his S. Ephrem, Cesaream 
venisse. Verum, etsi aliam in sententiam bsec 
verba accipienda, non tamen discedemus ob or- 
dine Tillemontii, quia illud saltem verisimile est, 
S. Ephrem Cesaream venisse postquam Valens 
hac urbe discessit. lta enim accurate de Basilii 
rebus iu perseculione gestis loquitur, ut eas per 
se ipse videatur didicisse. 

(b) Narrat Gregorius Nyssenus S. Ephrem a di- 
vino Spiritu ductum esse Caesaream ,cumque ibi vi- 


satis exspectatus fuerat, non Eusebius Cesares, Ὁ dissetBasilium, multis laudibus venerationemsuam 


Multa obstabant quominus tuncEusebius promissa 
perficeret, defessum corpus tot exantlatis pro Ec- 
clesia laboribus,negotiorum molesin tam accurata 
Ecclesie gubernandz ratione, imminense propin. 
quo Valens, sub quo necesse erat, velut aves sub 


aquila formidantes, non longe e suoquemque tecto * 


discedere. Sed tamen Basilius cum desiderio suo 
majorem in modum elatus, tum etiam Deo confi- 
dens,Eusebium rogare non dubitat, ut pium visi- 
tandseCssariensis Ecclesim officium in aliud tem- 


s) 


(e) Ep. 145. 
(b) vu. S. EKiphrem, tom. Ill, pag. 605. 


coepisse testari. Videbat enim dextro Basilii hume- 
roinsidentem columbam, qus verba illi aubmini- 
strabat, Eadem columba Basilium docuit adesse 
Ephraem Syrum. Cum hac narratione minus con- 
gruit quod apud Bollandum (ο) legitur,sanctum il- 
lum diaconumBasilio cognitum anteafuisse.Tota res 
a S. Ephrem (d' sic enarratur, nulla prorsus co- 
lumba facta mentione. Ubi ergo Dominus, inquit, 
erga me miscricordia commolus(wit,occasioneorta 
miserans in quadam civitate,illicaudivi vocem di- 


(ο) 4 Febr., n. 6. 
(d) Monum. Eccles. Grac., tom. ΠΠ, p. 58. 


VITA S. BASILII. 


CXV 


centem mihi, Surge, Ephramn,et comede sensa. Et respon- Α cet elegerint moripro Christo,quontaque pericula 
dens dixi in mulla anzietale : Undeego, Domine, come-  contempserint,ut ipsumlucrifacerent;tum quot wu- 
dom? Dizitquead me: Ecce indomomearegium vas sup-— mero fuerint fucti ills; reliquaquead pietatem eo- 
pedabit tibi cibum. Vehementer autem admiratus super rum pertiwentia edixit. Tangit obiter Sozomenus 


dictis surgens perveni aà templum Altissimi,el cum sen- 
sit ad aula vestibulum ascendissem,ac pro desiderio per 
locum porte edharenem prospezissem, vidi in sanctis 
sanctorum vas electionis coram ovili praclare ezienswum, 
verbis Deum decenlibus varie ornatum, omniumque ocu- 
los in illum defizos. Vidi templum per eum spiritu nutri- 
ium, nec non erga viduas et orphano: potissimum mise- 
ricordiam. Aspexi illic apud eum, lacrymas, fluenta. flu- 


hunc Basili et S.diaconi congressum, idqueante epi- 
scepatum Basilii contigisse videtur existimasse (a). 
Ait enim Basilio,qui postea (958650 Cappadocum 
metropolis episcopus fuit,admirationi fuisse eru- 
ditionem S.Ephrzm. Videtur ad S. Ephrem referri 
qued Basilius in libro DeSpiritu sancto (b) acce 
pisse se testatur a. quodam Mesopolamio, viro el 


vies imitanlia,et vellus vila cunctis instar auri radians; lingug perito et sententia incorrupto. 


tpsumque pastorem pennis spiritus pro nobis preces eve- 


V.Maximo Cappadocis presidi cui successit hoc 


hentem,ac deducentem verba. Vidi ab ipso Ecclesiam de- anno Antipater,,non solum abrogata dignitas,sed 
coraiem,ei eam qua dilecta esl exornatam.Conspezi per g etiam gravissimae calamitates supervenerunt. A ccu- 


eum Pauli doclrinam, Evangeliorum legem,mysteriorum 
tiemmorem.Illic intuitus sum utilem salutaremque sermo - 
nem,ad ipsum usque celum fideliter assurgen:em, 
uno verbo,totum illum catum splendoribusgratice 
collustratum.His porro cunctis religiose adeo per 
vas regni eleclum vigentibus, laudibus celebravi 
sapientem bonumque Dominum ,qui sic ipsum glo- 
rificantes glorificat.Post auditorium vero,exSpi- 
ritu sancto nolitia viro data est de me; etarcessens 
vilitatem meam, per interpretem interrogavit qne 
dicens : Tune es Ephroem, qui proclare cervicem 
inclinasti, et eustulisti jugum salutaris verbi ? Et 
respondens diri : Ego sum Ephram, qui celesti 


cursu meipsum frusirutus fui. Cumque me appre- c 


kendisset divinus illevir, sanctum osculum suum 
in me confirmavit,apponensque mensam,ex escu- 
lentis sapientis saanctaque et fidelis anima ipsius, 
son quidem corruptibilibus conditam ferculis,sed 
incorruptis refertam sententiis Quibus enim, dice- 
bat, bonis operibus possumus Dominum praeclare 
nobisplacatumreddere,quo pacto peccatorum coer- 
ceamusinsultus,et quomodo affectuum occludamus 
ingressus? qua ratione apostolicam comparemus 
eirtutem,et quonam pacto incorruplum exoremus 
iudicem? Tum lamentatus clamavi,et dixi: Tu,pa- 
ter custodi mollem ac desidem; lu in rectam semí- 
tas dirige me; (u lapideum meum cor compunge. 
Ad le enim projecit me spirituum Deus,ut animam 


4 


salus enim (c), ut verisimile est, repetundarum, 
omnibus honistum paternis, tum labore suo partis 
nudatus est,ac innumeris afflictus corporis incom- 
modis,dum susdeque errat; imo ne ipsum quidem 
civis statum ab injuriis integrum retinuit.Tot ma- 
lorum origo Vicarii iracundia, hominis nequam et 
crudelis,cui Maxiiaus in offensam venerat Cum in 
his rerum angustiis judicium poposcisset ab impe- 
ratore,commendat eum Basilius Aburgio et Traja- 
no,ut suum ei contra structas calumnias patroci- 
nium impendant. Est etiam alia epistola que in- 
scribitur eidem Trajano, sed perperam. Is enim 
ad quem scripta est,viderat oculis suis calamitates 
Maximi; sed,cum postea majorem in modum auctae 
essent, cumque Vicarius cum cohorte advenisset, 
ul inala expleret, rogat hunc virum Dasilius, ut 
magna sua manu miserum hominem defendat.Hec 
autem Trajano non conveniunt, cui Basilius Maxi- 
mi s&rumnas exposuit in superiore epistola, cum 
ipsum Maximum id facere puderet. ΄ 

Trium illarum epistolarum tempus in promptu 
est,cum novus praeses hoc anno Ceesaream,absente 
Basilio, venerit. Preterea Basilii stupor in hac Maxi- 
mi calamitate,quam talia passum esse dicit, qua- 
lia nondum ullum hominem, argumento est hec 
contigisse ante horribilem illam tragcediam anni 
314,in qua plurimi nobiles virilongegraviora quam 
Maximus passi sunt. 

VI.Seriuscollocare non possumusepistolam 150. 


meam cures. Tu anima mec navem seda,ad aquam p A mphilochius in loco Cappadocis Ozizalis dicto pa- 


requietis. Atque hic mihi preclari magistri ste- 
dium conlemplare, unde virtutem meam compre- 
hendit, formam continuit, ut ita dicam, virgam 
corporis, evellensque irralionabilium affectuum 
mores ,detraxil squamas,tabem oculorut, et sub- 
traens viriditulem immaluritatemque sermonis, 
me zelo cepit, ac demersit in documentorum suo- 
rum immersoria. Tunc concepit venter meus pru- 
dentiam,ul pareret quadraginta martyrum laudes. 
Omnem enim tolerantice ipsorum modum meisad- 
junxit auribus egregius vir; quemadmodum scili -- 


D Lib. uc. 46. 
(b) Cap. 29, pag. 63. 


tris senectutem fovebat,et quamvis Basilio charus 
in primis esset (d),eum tamen fugiebat, vel potius 
ordinationem.Cum autem pepigissel cum Heracli- 
da,qui pariter in foro versatus fuerat, ut ambo in 
desertum aliquem locum secederent; misit Hera- 
clidam Caesaream, ut de hoc consilio ad Basilium 
referret. Heraclidas, ubi prope Cesareani venit,in 
ipsa urbe noluit commorari, sed ad proximum 
pauperum hospitum confugit: et cum eo venisset 
ex more Basilius, retulit ad eum de iis quz man- 
daverat Amphilochius. 


Ep. 148. 
d) Ep. 161, n. 1. 


Cxvi 


PROLBGOMENA. 


Retinuit hunc juvenem Basilius iu Suo,ut verisi- A lata fuerat Basilii fama, minime moveri significa- 


mile est, monasterio.Postea Amphilochius ad eum 
scripsit, ut pacta in. memoriam revocaret, seque 
litem illi impacturum minatus est. Inde Basilio nata 
occasio scribende ad Amphilochium egregie epi- 
stole sub Ηογας 148 nomine.Describit juvenis pri- 
mos suos sub Baeilii disciplina progressus:conten- 
dit se promissa vivendi cum Amphilochio adimple- 
lurum,etiamsi corpore absit; quia una est prorsus 
via que ad Dominum ducit. Nonnulla refert ex ore 
Basilii accepta precepta: sed Amphilochium hor- 
tatur, ut illius audiendi brevem a patre licentiam 
impetret. Scripta est hec epistola ante episcopa. 
tum Ámphilochii, hoc est, ante annum 373 exeun- 


verat. Referenda hzc videntur ad Eustathii in Ba- 
silium calumnias. 

VII. Inter molestias quae Basilio acciderunt,dum 
se ab episcopis deserlum queritur, rperopportune 
videntur allate esse Ascholii Thessalonicensis lit- 
tere,ex quibuscharitatem nonin omnibus refrixis- 
secognovit.In hisenim litteris licebat Ascbolii ani- 
mum inlucri: et quamvis breves essent numero 
syllabarum,copiose ostendebat quid sentiret Ascho- 
lius et quantum beati Athanasii studiosus esset : id 
quod Basilius evidentissimum sanz doctrina argu- 
mentum esse ducebat. Ascholii litteras attulit Eu - 
phemius, vel saltem perferendas curavit. Nam ei 


tem, sed tamen non multo ante. Jam enim era  proaccepta ex litteris letitia gralias agit Basi- 
hospitibus excipiendis idoneum, immensum illud p lius (c), precaturque ut eum cito cum ornatissima 
sedificium, quod Basilius construere ceperat an- ipsius conjuge recipiat : quod argumento est eum 
no 372 ineunte. vel bisiler in Scythiam aut Macedoniam suscepis- 
Supra vidimusin epistola138clericos Sebastenos, {56,806 tum Ascholii epistolee, tum Basilii respon- 
qui idem ac Dasilius sentiebant, detecto Eustathii sionis bajulum fuisse : vel saltem, dum his in lo- 
prave opinionis ulcere,ad Basilii communionem et cis moratur, operaui dedisse ut Ascholii epistola 
auctoritatem confugisse. Tam insigne factum cum ad Basilium perveniret. 
fama late spargeret, Eustathius medicus, Basilii in — Satis apteconveniuni buic anno gemitus Basilii, 
primis amicus,dolorem suum in hac rerum periur- quod charitas majorem in modum inter episcopos 
batione ei significavit,adhibitis exartemedicanon- refrixisset; sed hoc in primis ducor argumento, 
nullis admonitionibus.Respondet Basiliusinutilem — quod Athanasius beatissimus vocetur. Non me latet 
esse ejusmodi admonilionum operam,cum nec ip. Ídinterdum apud antiquos scriptores deferri vivon- 
se nec amici ferrum adhibuerint, sed ipse Eusta- tibus; velut cum Dionysius Corinthi episcopus (d) 
thius in ferrum ruerit. Quare quod illius clerici inepistola ad Romanos Soterem eorum episcopum 
necessitate adducti fecerant, sibi id quidem volu- voeat beatum. At Basilius liac voce moriuos desi- 
ptati non esse,quemadaodum nec medici libenter ,, gnare solet, vivos autem nusquain designat. Hinc 
urunt, nec mercalores libenter merces ejiciunt, "in epistolis 204 et 258 beatissimum pariter vocat 
sed tamen a se minime iimprobari, quia veritatis Athanasium.Hucaccedit quod episcopumillum non 
amor,qua nihil antiquius habent,sic ayendi neces- appellat,quod quidem non omittit, cum loquitur de 
sitatem eis imposuerat. Huc redit tota obscure et viventibus. Quare cum sanctus Atbanasiuscolum 
difficilis epistol: sententia, ut ex nota eidem ap- petierit hocanno 379,mense Maio, vix cilius mense 
posita perspici potest. Octobri ejusdem anni hanc Basilii epistolam collo- 
Circa hunc annum vise sunt collocande duse ad care possimus.Tempore enim opus fuit,ut et mor- 
Victorem epistole (a).Basilius amicitiaconjunctus tis Athanasii nuntius in Macedoniam, et Ascholii 
erat cum potentissimis viris, in his cum Victore ; littereiu Cappadociam ferrentur,et Basilio promp- 
cui querenti quod ad se non scriberel,metuisse se (a essel ac parala scribendi occasio. Illud verisi- 
respondet, ne tanto viro molestiam exhiberet; sed — millimum videtur Ascholium,cuu de sancti Atha- 
nunc confidenter scribere et deinceps scriptarum, —nasii morte didicisset, antequam scriberet in Cap- 
Ceeierum gratias agit quod suas pro Ecclesiapreces padociam,ut in recenti evento, desiderium signifi- 
anteverterit,feceritque omnia quecunque ipse Da- casse tanti viri, ac summa illius de omnibus Ec- 
silius petiisset.Scripta ergo hsec epistola pcst illud p elesiis merita predicasse. 
tempus, quo Basilius requirebal in prestantissimis — Epistole ad Ascholium adjuncta fuit epistola se- 


illis viris studium Ecclesiz juv&nde.Nec male huic 
anno convenit,quo Árianorum (b) conatus in ever- 
tenda in exsilio Basilii Ecclesia Ceesariensi in ven- 
tum effusi sunt. Verisimile et Victoris operam in 
retaoti momenti non defuisse,ejusque consilio po- 
tius quam sua sponte Valentem ad rescindendum 
quod de Basilio decreverat, adduetum fuisse. In 
altera epistola gratias agit Victori, qui prior scri- 
pserat perhonorifice, seque calumniis,quibusatten- 


a) Ep. 102 et 153. 
i Epist. 68. 
ast. 


6 120 et 139. 


quens (e),quam quidem elsi inscriptione caret, Ju- 
nio Sorano scriptam esse inter eruditos convenit. [s 
enim ad quem data est,in Seythia cum dignitate 
militari versabatur : domum habebat Cesares et 
sororem acvognatos,quibuscum Basilius non solum 
amicilia,sed eliam,ut verisimile est,sanguine con- 
junctissiw us fuit.Pelit ab eodem Basilius reliquias 
martyrum. Mirifice hxc quadrant Junio Serano 
daci limitis Scythici, qui gratificari volens pa- 


(d) Epist. 154. 
(e) Euseb. Híst. lib. iv, c. 33. 


VPPA B. BASILIT. 


CXVII 


iri εκσε, αἱ legimus in epistela Ecclesie Gothice, A — Perperam hsc epistola in omnibus codicibus 


corpus S. Sabe martyris misit in Cappadociam. Is 
Ascholii litteris suas adjunxerat, et querebatur 
quod ad se Basilius non seriberet, seque oblivioni 
traderet, atque etiam quod ab eo aut ab ejus chor- 
episcopo minus xqua in aliquem ex amicis sut$ 
laa esset sententia. Nuntiabat. persecutionem in 
Gotthia martyres facere, seque persecutionem pa- 
Gentibus opem pro viribus ferre. His omnibus re- 
spondet Basilius in epistola 55, de qua alius redi- 
bit agendi locus. 

VIII. Incipiente velappropinquante hieme accepit 
Basilius litteras ab Evagrio: presbytero, qui eum 
rogabat, ut pacificands» Ecclesi» Antiochenaseonsi- 
lium susciperet, ac legatos inOccidentem mitteret, 
Quod spectat ad Ecclesiam Antiochenam,summum 
pre se fert amorem pacis Basilius (a), seque nulla 
prorsos in quemquam criminatione proeoccupatum 
profitetur. Sed tamen declarat, etiamsi gratic rivi 
in se afflnerent, ne tum quidem adductum iri, ut 
boc negotium solus suaeipiat, cum prisertim epi- 
scepum babeat hac Ecclesia Meletium, qui nec ad 
se venire potest, nec ipse ad eum, tum propter 
hiemis molestias, tum propter Armenis montes 
brevi impervios faturos etiam recte valentibus,ne- 
dum sibi longa egritudine confecto.Sed tamen scri- 
purum se ad eum profitetur, quamvisnon multum 
speret ex hoc inankmo sermone. Dolorem suum 


obiter significat, quod a Dorotheo diacono didicis- ' 


set, Evagrium illius conventus participem esse ho« 
laisse ; contra quam sibi Ciesares promiserat. 


mss. et editis inscribitur Antiocho.Nam ipsi Antio-- 
cho scripta sequens epistola (c)in eamdem senten- 
tiam.Dolorem enim suum pariter significat, quod 
illius videndi desiderium, quo dudum flagrabat, ad 
exitum non perduxerit. Hic ergo scribebat eodem 
tempore ac epistolam przcedentem ; ac proinde 
utramqueuniet eidemnon scripsit. Przterea pigri- 
tie criminatio optimé quidem in Eusebium conve- 
nit,quem Basilius(d) etiam atque étiam rogaverat 
ut Ciesaream veniret, at nequaquam in Antiochum, 
quem penes silum nón erat Caésaream proficisci, 
nisi patruuseum mitteret aut secum duceret. Deni- 
que soli quadrat Eusebio, quod ait Basilius, ne prz- 
teritis quidem annis talem fuisse congressum, ut 


p satietatem afferret. Nam Basilius Eusebium invisit 


anno 369 et372. Utrum autemanno 369 Antiochum 
Samosalis viderit, id plane incertum. Restituenda 
ergo hzc epistola Eusebio, et sequens Antiocho 
servanda, in qua Basilius ei commendat fratrem 
camelis praepositum. 

ΙΧ. Consultus Basilius ab Eupaterio ejusquetilia 
de rebus dogmaticis, magna voluptati litteras eo- 
rum sibi fuisse significat ; libenter egim se his de 
rebus interrogari. Respondeise Nicenam fdem 
omnibus aliis posteaexcogilatis prefere. Sed prop- 
ter heresim, qua nuper prolierat, fidei Niosenz 
addendam esse censet gloriticaüonem Spiritus S&BCU4 
cum Patre et Filio. Scripta ergo hzc epistola post- 
quam Basilius formula Nicene glorificationem 
Spiritus sancticum PatreelL Filio addendam censuit. 





De mittendis in Occidentem legatis idem sentit, " Id autem tum demum videlur censuisse, cum Eus- 
quod jam in pluribusepistohs hoe anno declaravit, latbium, veluti quemdaui Proteum constringere 
Negatse quemquam habeze quem mittat; nonenim — voluit. Quare post illud quidem tempus scripte hac 
ei eperem navabapi episcopi: miltendos autem — epistola,sed tamen antequam Eustbatii ei aliorum 
episcopos cengebal Evagrius, idque Occidentalium — inimicorum nove molitiones Basilium in triste 
verbis nunüiaverat. Prelerea subobscore indicat quoddam silentium οἱ suspiciosas cautiones conje- 
Basilius parum sibi satisfacere Occidentales, nec se — cissent ; ità ut non libenter de rebus dogmelicis 
quid eis scribendum sit, aut quid ex ejusmodilit- responderet, ut videbimus anno sequenti. 
teris sperandum videre. Ceterum in hoc rerum — — Basilius initio episcopatus multa ad disciplinam 
staiu precatur, ut inter septem mille viros nume- emendandam decreverat, in his ut ne cui, liceret 
retur, qui gegu ante Daal nonincurvavere: et cum — uxoris mortuae sororem in matrimonium ducere, 
animam suam ab hereticis queri sciret, destudio Sed aliquot annis elapsis prodiere sub nomine Dio- 
Ecclesiis debito nihil se remissurum promittit. dori presbyteri littere ad. deleasionem ejusmodi 

Jam luserant operam Ariani initio hujus anni, matrimoniorum coiposilze, quasquidam ostendit 
dum insidias Basilio struunt, Sed nequaquam de- — sed rursus abstulit,el contra Dasilium vel uli quod- 
fessi idem rursus aggressi, sunt, ejusque animam P damtropeumcircumtulit,centium dictitans saha. 


quzerebani tum cum Evagrio scriberet. Mala eorura 
consilia indicatin epistola sequenji (à), in qua Ku- 
sebium rogat, ut pro se Deum precetur, ut quem- 
admodnm a prselerilis tentationibus, ilà eam ab 
imminentibus liberetur. Ig eadem epistola delo- 
reca sum signilic, quod usehium. preaesita su" 


sie non. videri : qeeriurque qued Kasebius. ad se. 


ae scribat quidem ; unde ejus absentia non alii 


bere scripto mandatam. Quibus ex verbis colligitur 
eum commisisse quod prohibuerat Basilius. Si has 
lieras habuisset Basilius, libenter Diodoro misis- 
sel , sed «um minime dubitaret, quin ejus nomini 
per fraudera afficte fuissent, prior ipae illas refellit, 
utduplici manu oppuguentur; idem enim factarum 
Djadorum. aperehet,.. Deckginm suum defendit ex 
consuetudine Ecclesise Cesariensis : explicat cur 


cause tribuenda, nisi quod piger sitad psvegrina- - Moyses ea dereasiluerit, vel potiusnon siluisse cog- 


&ones charitatis causa suscipiendas.. 
0) Epist. 156. 
Ub) pat. 157. 


PATAOL. GA. 


tendit:uaturalem cognationem hisnuptiiscotifundii 
(d Epist. 158. 
) Epist. 445. 


A Le 


À 


cxvil 


PROLEGOMENA. 


demonstrat. Clausula epistole probat hoc facinus A gravi causa poni non debet. Deinde vero Basilium 


in Cappadocia commissum non fuisse : Precor au- 

tem inquit,ut vel nostra admonilio vitium superet , 

vel nonserpal in nostram regionem hoc piaculum, 

sed in quibus admissum est locis in his permaneat. 

Daudatur hzec epistola in canone 23, ep. 199, ac 

proinde seripta est ante annum 975. Aliquot annos 

effluxisse ab initio episcopatus indicat Basilius, 
cum ait (4) se ab initio has nuptias prohibuisse. 

Quare prohabile est eum scripsisse Diodoro anno 

313 aut 374. 

CAPUT XXX. 

I. Basilius anno 314 ineunte interest funeri Gregorii 
patris. Scribit Amp^lMochio recens ordinato . II. 
"Eger scribit ad S. Eusebium, et per Amphilochium 
ad Jovinum comitem. Ob missum corpus S. Saba 
gralias agit Ascholio et Sorano. ΠΠ. Exsilium S. 
Eusebii, ad quem epistola 166, 167, qua non sunt 
Basilii. IV. De Glycerio diacono qui cum virginum 
grege anfugerat. V. De epistolis 172-175. Vl. Fw- 
roi ἐπ Basilium horeticorum die festo δ Eupsy- 
chil. Inde "ata occasio scribendi libri de Spiritu 
sancto. VII. Epistola ad conjurationem anni 374 
spectantes. VIII. Nonnulle alie od. Samosatenses, 
ad episcopos Eusebio amicos et ad Antipatrum. 

I. Ineunte anno 374 Nazianzum se contulit Basi- 
lius, ut Gregorio patri mortuo justa persolveret, 
ejusque familiam in hoc luctu solaretur. Patrem 
oratione funebri laudavit Gregorius audiente Basi- 
lio, cujas a laud ibus initium dicendi facit, eumque 
hortatur (^) ut suum quoque eloquium depromat 
in laudando patre, cui multis nominibus obstrictus 
erat, αἱροίο illius opera in sedem Ceesariensem 
evectus et ab eo ordinatus. Probat Tillemontius (c) 
id contigisse initio veris ex epistola 27, in qna Ba- 
silius pedem sedomonon extulisse hac hieme testa. 
tur. Aliud argumentum pelit ex ordinatione Απι- 
philochii, qu» in idem tempus incidit, ac Gregorii 
exsequis quibus interfuit Basilius, Amphilochium 
autem initio veris ordinatum fuisse suspica!ur,hac 
nixus conjectura, quod non proxime suecesseril 
Faustino preterita :state mortuo,sed inter utrum- 
que hiereticusquidam interjectus fuerit. Conjectc- 
ram eruit ex his verbis Basilii ad Amphilochiuin(d) 
recens ordinatum : Inimici pereunt, ut rez Israel 
fiat. Plus tribuendum putat his conjecturis, quam 
Mensis Grecs Ecclesie, qui natalitia Gregorii 
celebrat Kalendis Januarii. 

Equidem doctissimi viri argumentis uti non pos- 


sum. Nam epistola 27, ex qua colligit Basilium hac ρ 


hieme pedem domo non extulisse,ante episcopatnm 
scripta, ut supra demonstratum. [nterjectus autem 
Faustinum inter et Amphilochium hereticus eva. 
nescit in hac nova editione.Legimus enim cum co- 
dicibus mss.: Asinc pereunt ul rex Israel fiat. Am- 
philochii ordinatio ad initium veris anni 374 differri 
non potest. Tam longum enim intervallum inter 


mortem Faustiri,etordinationem A mphilochii,sine 


a) N. 1. 

b) Naz. or. 19. 
c) Not. 29 in Nas. 
d) Epiat. 161. 


invisit statim post Pascha Amphilochiua;quod qui- 
dem non videtur fecisse statim post ordinalionem, 
quam difficiles et necessari: occupationes subsequi 
debuerunt. Probabilius ergo estduosillos eventus, 
qui eodem tempore contigerunt, ordinationem Am- 
philochii et mortem Gregorii, vel anno 313 exeunte 
contigisse, non multo post Basilii ad Evagrium 
epistolam, in qua longa se egritudine confici ait 
Basilius, itidem ut 'in epistola ad Amphilochium 
recens ordinatum ; vel initio anni 374, si quis Me- 
nais Grecorum inberere malit. 

Bssilium (6) rogaverat mortuo Faustino Ecclesia 
Iconiensis, ut sibi episcopum daret. Verisimile non 
est Basilium hoc officiuin exhibuisse [coniensibus ; 


g quippe cum Ámphilochio recens ordinato gratulan- 


di vel potius consolandi et adhortandi causa scrip- 
serit. 5talim enim atque ordinatus fuit Amphilo- 
chius, onus sibi impositum in litteris ad Basilium 
missis. ut majus viribussuis, luxit:suumque dolorem 
testabatur quod, cum hactenus Basilium fugisset, 
ne ab eo ordinaretur, in Fisidiam veniens ibi epi- 
scopatum accipere coactus essel. At Basilius eju- 
smodiordinationem miraculo carere negal;ideoque 
Amphilochium jubet non impositum opus lamen- 
tari,sed divino auxilio confidentem viriliter agere, 
ei navem prava doctrine fluctibus immersabilem 
custodire. Rogat ut si se longa sgritudine ad 
exitum properantem invisere velit, nec tempus nec 
signum exspectet. Monet ut diligenter caveat ne se 


c Pravis moribus abripi sinat ; sed missum se esse 


meminerit, non ut alios sequatur, sed ul ipse 
praeat his qui salvantur. 

ΙΙ. Hoc anno post diem Pasche Basilius (f) :n 
gravem morbum incidit,febribus, ventris resolutio- 
nibus et viscerum commotionibus agitatus. In hoc 
statu erat, cum per Barachum scripsit Eusebio, 
cui morbum excusat, quod non ad eum proticisca- 
tur. Ceterum se vires ad hoc iter recuperaturum 
sperat, si pro se Eusebius precetur. Tantum enim 
illius precibus confidebat, ut se etiam juvenem ex 
sene, non modo vegetum ex iofirmo el prorsus 
altenualo, fleri posse crederet. 

Testis fuit bujus morbi Amphilochius (g), qui 
Basilium, ut rogatus fuerat, invisit, ac diu com- 
moratus est Ceesaree, non solum zgrotantem Basi- 
lium officiosa sedulitate fovens, sed etiam populo 
divini verbi pabula ministrans. Unde Basilius in 
epistola (&) boc anno ante mensem Septembrem 
scripta sic eum alloquitur; Nam persuasum sit 
tibi,inquit,populumnostrum,cum multos expertus 
sit, nullius presentiam ita desiderare, «t (vam: 
lantum ei amoris eculoeum  brovi illo congrestu tmmi- 
sisti. Videtur Amphilochias Basilio attulisse Jovini 


Epist. 196. 
ds . 162. 
(0) δρ. 163. 
(A) Ep. 176. 


VITA 8. BASILII. 


CXIX 


comitis litteras, οἱ eidem Dasilii responsum retu- A Fructibus spiritualibusnationem exteramreplevi- 
lisse 


Junium Soranum limitis Scjthici ducem rogave- 
rat Basilius, ut supra vidimus, ot martyrum reli- 
quiis patriam λαγοί ; quandoquidem illic perse- 
cutio, ipso asseverante Sorano, rnartyres faciebat 
Nonsegnis Soranusin mandatis Basilii exhaurien- 
dis corpus S. Sabe, qui anno 37? die 19 Aprilis 
passus fuerat,in Cappadociam per viros fide dignos 
inisit, cum consensu presbyterii illius Ecclesis, 
qua has reliquias possidebat. Optatissimo dono 
adjoncte erant littere Ecclesie Gotthice, tum 
etiam alic dus, Ascholii οἱ Sorani. Etiamsi enim 
Ascholius epistolam EcclesieGotthicie,utexistimat 
Tillemontius, scripsisse dica'ur ; certe aliam suu 


sti .Etcum profidecertamina sustineres, Deus ϱἱο- 
rificabat patriu nostra, bonam patrum heredita- 
lem in te audiens custodiri 2eCerlissimeCappadox 
erat Junius Soranus.At idem de S. Ascholio dici 
non polest, quem nunquam viderat Basilius, ut 
patet ex initio epistole 154. [n seconda epistola ad 
eum scripta, que est 164, gratias ei agit Basilius 
quod Cappadociam laudaverit. Etiamsi Cappadoci 
conveniat laudare Cappadociam, saltem causa non 
erat cur ei gratie agerentur. Pratorea qua de S, 
Ascholio narrat Ambrosius,eum in Achaiaaut vi- 
cinis regionibus natum esse probant. {116 semona- 
sterits puer dedit,inquit S. Ambrosius (c) ,et intra 
Achaiam angusto clausus tugurio gratia (lamen 


nomine adjecit (a). Nam Ascholius in suis ad Ba- ῃ multarum terrarum peragravit divortia. 5* Non 
silium litteris laudabat sanctum Eutychen et Cap- ipse Ascbolius corpus sancti Sabe misit in Cappa- 
padociam,ex qua semina pietatis apudGotthos per- dociam,sed id Sorani curis tribuitur in epistolaEc- 
venerant. At nihil ejusmodi legitur in litteris Ec- — clesie Gotthice. Melius ergo οἱ congruit epistola 
clesie Gotthice. Quinetiam non immerito dubite- 165, utpotead eum scripta, qui patriam hoc dono 
tur, an litterarum Ecclesie Gotthice auctor sit ornaverat. 4^ Tunc primum per litteras Ascholium 
sanctus Ascholius. Nam cum he litter accuratam — noverat Basilius, cum scripsit epistolam 64. At is, 
babeant martyrii sancti Sabe descriptionem ; si ad quem scripta est epistola 165, dudum cum Ba- 
eas scripsisset sanctus Ascholius, non video cur silio amicitia et necessitudine conjunctus erat, ut 
iterum in aliis ad sanctum Basilium litterisiterum patet ex his verbis: Volum nobis antiquum adim- 
idem martyrium descripsisset : quod tamen Basi- plevit Deus sanctus, cum nobis dignatus est conce- 
lius ab eo testatur descriptum fuisse in illa epi- dere,utverapietalistuwlitlerasacciperemus.Hoc 
stola, que sanctum Eutychen etCappadociam lau-. enimmazimum est e( maximeezoptandum videre 
dabat. fe el videri a te, ac Spiritus donis, qua in {6 suni, per 
Cum sancti Ascholii litter: Spiritussancti gra- — *osmetipsos perfrui. Sed quía id et ioci distantia au- 
lia scaterent, visus est sibi Basilius, dum eas le- ,, fert, ei negotia quibus privatim uterque nosirum de- 
geret, priscis temporibus versari, cum Ecclesiz ^ !inemur: in secundis votis fuerit,ut anima frequentibus 
omnes, velut multa membra in uno corpore,miri {πω in Christo charilatis litteris alatur. His pro- 
fice consentirent ; cum manifesti essent, et qui fecto verbis significatur antiqua necessitudo cum 
persequebantur,et qui persecutionem patiebantur. homine diversum a Basilio vivendi genus profiten- 
Rediit animus Basilii ad priscam illam beatitudi- te, et idcirco inexteris regionibus commorante. 
pem, ubi litter ex remota regione venerunt, di- Hoc semel posito epistolam 165 ad Junium So- 
lectionis pulchritudine efflorescentes ; ac marlyr ranum scriptam esse, non jam duo martyrum cor- 
advenit a barbaris ultra Istrum habitantibus, per pora variis temporibus missa in Cappadociam dici 
se ipse predicans fidei illic vigentis integrita- possunt. Nam corpus S. Sabe missum a JunioSo- 
tem. ramo testatur epistola Ecclesise Gotthice;ejusdem 
Epistola sequens (b), que eidem Ascholio in  martyriumdescribebat sanctusAscholius,siquidem 
emnibus codicibus mss. et editis inscribitur, in eum per ignem et aquam consummatur fuisse di- 
magnas difficultates Tillemontium conjicit. Nam cebat, ut in ipsa Ecclesize Gotthice epistola legi- 
cum 15,Ccui scripta est, Cappapox fuerit, Ascholium mus. 
in Cappadocia natum esse existimat ; et cum gra-  Hancautem lxtitiam sanct» Basilio existima- 
tz agantur, itidem ut in precedenti, ob missum P mus evenisse hoc anno 374, quia cum Basilius 
mariyris corpus, inde colligit vir eruditus duo — martyrum reliquias non petierit a. Junio Sorano, 
martyrum corpora variis temporibus a S. Ascholio nisi anno 373 multum provecto, aliquod iuter- 
in Cappadociam missa esse, Sed certissimisargu- vallum poni debet inter illius litteras et reliqui- 
mentis probari poiest hanc epistolam non Ascho- arum adventum.Testatur quidemEcclesia Golthica 
lio scriptam fuisse, sed Junio Sorano, ad quem — sanctum Sabam pridie Idus Aprilis passum esse 
epistolam 155 scripserat Basilius. anno 372, sed ejus corpus statim a Junio Sorano 
Nam !* Basiliusin epist. 155 Soranum numerat missum esse non dicit. 
interes, qui obDomisi nomen libere loquuntur et ΠΠ. Jam ab aano preterito Samosta cogitabat 
spiritales fructus edunt.Sic etiamin hac epist, 465, — Basilius, sed huic consilio obstitit exsilium sancti 


Ep. 164. Ep. 45, n. 42. 
εν 465. (c) Ep. 15, n. 4 


Cxx 


PROLRÓOMENA. 


Eusebii Samosatensis, qui tandem hoc anno con- À véhemens Eusebii amor et admiratio, cujus litte- 


secutus est, quod jamdudum sub impio impera- 
tore invictze illius constanti: el summis de Eccle: 
sia meritis debitum videbatur. Id autem contigis- 
se hoc anno, et quidem circa sestatem, cum ex 
epistola 162 post Pascha scripta perspicitur, in 
qua Basilius spem invisendi Eusebii adhuc reti- 
nebat ; tnm eliam ex epist. 198, anno 375, post 
Pascha similitet scripla, in qua Basilius plus qua. 
tuor litteras ad Eusebium exsulantem misisse se 
testatur, quamvis se fateatur non szpe scripsisse. 
Dum in Thráciam S. martyr recta tendit (illuc 
enim relegatus est a Valente), per Cappadociam 
transiit, ejusque complexu potitus videturBasilius. 
Nam in epistola 168 ad Antiochum et alios sancti 
confessoris comites scripta, quod de eorum cordi- 
bus persuasum habebat Basilius, id se facto pau- 
lisper eorum periculo perspexisse declarat. 
Gregorio Nazianzeno eadem felicitas non obti- 
git. Ita enim zgrotabat, ut ex zdibus prospicere 
non posset ; nec tamen morbus, elsi gravissimus, 
tam molestus illi erat, quam quod Eusebio ca- 
rendum esset. Postquam Eusebius ad locum ex- 
silli pervenit, scripsit ad eum Gregorius (a) ac 
rogavit, ut quod ex ejus congressu ad animz sa- 
lutem consequi non potuerat, id sibi precibus 
apud Deum conciliare : neque enim viri tot per- 
seculionibus pro Evangelio probati minus ,pro- 
desse apud Deum preces, quam alicujus ex sanctis 
martyribus palrocinium. | 
Rescripsit Eusebius Gregorio, eumque de rebus 
suis cerüorem fecit. Quare cum Eupraxius paulo 
post per Cappadociam transiens ad Eusebium sese 
conferret, tum ut illius videndi desiderium satiaret, 
tum ut debita huic tempori officia exhiberet ; Gre- 
gorius hanc scribendi et gratiarum agendarum oc- 
casionem non pratermisit.Hac enim epistola,quze 
est inter Basilianas 466, apud Gregorium vero tri- 
cesima, videtur adjudicanda Gregorio. Gregorii 
stylum magis redolent hzc orationis ornamenta : 
Ac palrium quidem solum habent alii, nos vevo 
supernam civitatem : alii nostrum fortasse thro- 
num, nos Christum. O preclara negotiatio! qua- 
lia contempsimus, qualia lucrati sumus! Huc 
accedit quod hac epistola in omnibus nostris co- 
dicibus mss. desideratur excepto Coisliniano. 
Tribuitur eliam Gregorio sequens ad Eusebium 
epistola (b), qu: pariter in solo legitur Coisliniano 
codice. Existimat tamen Tillemontius Basilio me- 
lius convenire excusalionem,que utitur auctor epi- 
gol, cur ad Eusebiurh non proliciscatgr, ut.ab eo 
patienti» in zerumnis exemplum capiat. Ait enim 
se molestiis et negotiis detineri. $ed sus Gregorio 
molestit cur defueript non video. Certe negotia 
deesse non poterant cclesiám Nasianzenam post 
mortem patris gubernanti.Uirique optimé congruit 


o kb. 167. 


r& non solum sua sponte utiles esse dicuntur, sed 
etiam accipienti apud alioshomines perhonorificze; 
quippe cum in aliquo apud tantum virum numero 
esse perhonorificum sit. Hzc epistola reperitur 
etiam apud Gregorium, estque inter illius episto- 
las ducentesima quarta. 

IV. Circa hoc tempus videtur collocanda Gly- 
ceriihistoria.Is monasticam vitam(c) profitebatur, 
et Venensis Ecclesie diaconus a S. Basilio ordina- 
fus, ut presbytero mínistraret, et opus Ecclesia 
curaret (non l&ve enim manibus operabatur), non 
modo opus, quod ei coramissum erat, penitus ne- 
glexit, sed etiam coactis privata auctoritate mise- 
ris virginibus, partim sua sponte ad eum accurren- 


p tibus, partim invitis etrepugnantibus,copit iimpe- 


rium gregis sibi arrogare, ac patriarche nomen et 
habitum sibi sumere, inde velut ex quadam arte 
victum sibi comparans:parumque abfuit, quin to- 
tam Ecclesiam sedibus suis comiroveret. Nam nec 
presbyterum suum, nec chorepiscopum, nec Basi- 
lium reverebatur, perpetuisque urbem tumultibus 
acuniversum clerum permiscebat. Tandem a Basi- 
lio et chorepiscopo leviter verbis objurgatus, ne 
contemptor evaderet (nam juvenes etiam ad eam- 
dem contumaciam exercebat),facinusadmodum au- 
dax etinhumanum excogitat; virgines,quotquot po- 
tuit, per sacrilegium przdatus,nocte observata,fu- 
gam capessit.Rei molestiam et facinoris nequitiam 
tempus augebat. Tunc enim (4) ibi habebatur con- 
ventus, atque ingens undecunque, ut par est, con- 

" fluebat multitudo. Ille autem vicissim chorum su- 
um introduzit, juvenes sequentem, ac tripudian- 
tem, ac plurimum quidem tristitie piis afferen- 
fem, plurimum autem risus lascivis et lingua pro- 
catibus. Neque his contentus fuit, etsi tam atro- 
cibus et horrendis ; sed etiam parentes virginum, 
orbitatem non ferentes, atque dispersam (turbam 
reducere cupientes, et ad filiarum suurum pedes 
cum gemitibus, ul consentaneum est, accidentes, 
admirandus juvenis cum przdaloria sua manu 
contumeliis atque ignominia affecit. 

Cum Glycerius Nazianzum venisset cum hoc vir- 
ginum grege, collegit hanc captivitatemGregorius, 
ac commune dedecus contegere conatus est. Id 
ubi rescivit Basilius,scribit Gregorio, rem gestam 
narrat ordine, ac rogat ne hac tolerabilia existi- 
met, sed in primis jubeat Glycerium cum virgini- 
bus redire:eum enim misericordiam aliquam, si 
cum Gregorii lifteris redeat,sperare posse.(uod si 
is redire nolit, saltem virgines ad Ecclesiam ma- 
(rem remittatitur.(uod si hoc fiéri tiequit, at certe 
in eas queeredire volunt, tyrannidem exetcériGre- 
&óriüs tion patiatur. Alioqui Deumet hominestesta- 
ti? Basilias hipc.minime tecte orte e ex legi- 
bus Ecclesie. Glyéério éutn dlsciplitia éteongraena 


(i. b. 


VITA 8. ADULT. or 
modestia redeunti indulgepliam pollicetur; secus A stias, quas ei exhibuit, ut supra vidimus, Cappa- 


vero, a ministerio remplum esse denuntiat. 

Scripsit etiam ipsi Glycerio Basilius,eumque ut 
amentem et temerarium, àc eum sua stola et can- 
tilenis virgines non ad Deum, sed ad barathrum 
deducentem castigat. Sed tamen paterno animo 
veniam offert,propterea quod mulli ejus causa sup- 
plicabant,in primisillius presbyter. Si diutius per- 
stet in impudentia, gradu illum omnino excidisse 
declarat. 

Cum nec Glycerius nec virgines redirent,iterum 
scribit Basilius Gregorio, cui has moras ascribere 
videtur; quanquam illum fatetur nequaquam id fa- 
cere,quod sibi succenseat,aut gratiam ab aliis ini- 
re velit. Postulat ergo ut redeant omni metu posi- 


docite episcoporum negligentia, et aliorum pluri- 
morum animus ei non amicus, presertim in Pon- 
fo, ita ut nihil esset tam rarum, quam spiritualis 
fratris congressus, et verbum pacificum ei spiri- 
lualis communio .Scriptamitaque hanc epistolam 
putamus circa annum 374. | 
Catholicam fidem sic defendebat Basilius,ut nec 
infirmis durum se et inexorabilem preberet, nec 
improbis hereticis latus apertum obderet. Sed 
tamen cuim de ipso dogmate nihil remitteret, ac 
veritatis predicatio in tam illustri sede ac tanta 
sanclitatis et doctrine fama maximi esset ponde- 
ris, furorem in se hereticorum accendit Nihil 
propius factam, quam ut illius exsilium 8 Valente 


to, eorumque sponsor sit Gregorius. Angebatur ῃ impetrarent anno373 ineunte. Postea insidiari non 


enim Basilius membra abscindi, quamvis merito 
abscinderentur. Declarat si perseverent, aliorum 
onus fore, se vero exira culpam futurum. 
Hasautem epistolas ad Gregorium Nazianzenum 
scriptas diximus;quia sic reperimus in duobus co- 
dicibus mss.Et cum verisimillimum sit,si ad Gre- 
gorium script: sunt, &unc scriptas fuisse, cum is 
Nazianzenam Ecclesiam mortuo patre regeret,id- 
circo hanc historiam anno circiter 374 credimus 
contigisse. Nazianzenz enim Ecclesi curam gessit 
Gregorius ab anno 374 inennle usque ad annum 
375 exeuntem.Sed tamen non valde contendam,si 
quis hzec ad Gregorium Nyssenum referre malit. 
Nam przierquam quod non certissima estin hisre- 


destiterunt, ac inimicitiam eo usque perduxerunt, 
ut curiose inquirerent aum quis ab eo littepas ac- 
ciperet, Inter has insidiassilere statuit Basilius(e), 
atque hoc consilium forte loagius oroduxisset, ni- 
si ei Amphilechius Iconiensis et Eustathius medi- 
cus anao 374 exennte aecessitatem fidei palam 
el aperte defendendte demonsturassent. | 
Seripta videtur in hoc moerore atque hac sellici- 
tudine epistola ad Theodoram caaenicam (/),quam 
Basilius eximiis preceptis ad hoc institutum perli- 
nentibus informat. Hanc causam aÉert,cur tardius 
Scribat, quod metaal ne littere sus in alienas 
manus incidant, cum presertim, inquit, ea nunc 
sit rerum perturbatioin orbe terrarum.Insequen- 


bus codicum mss auctoritas,nec plures habuimus, ο ti epistola(g) viduam hortatur, ut divinum judicium 
quam duos,qui de Gregorio Nazianzeno menlionem noctu diuque cogitet, sed tamen caveat, ne aut 
faciant; cerle illa in recipiendo Glycerio lenitas et animum despondeat, aut de salute diffidat. Sepe 
indulgentia videlur Nysseno, homini interdum sim- ad eam scribere voluerat Basilius, sed sese cohi- 
pliciori, magis convenire, quam Naaianzeno, qui buit, ne quid ei crearet periculi, propterea quod 
summam seinper prudentiam in rebusad Basilium — inimicos suos sciebat curiose inquirere, num quis 
suum spectantibus declaravit. Αι Nyssenus sxpe ab eo litteras acciperet. 
fraLrem gravavit officiosis conatibus (ao). Dum eum —  Magnenianus comes sive Magninianus (A), ad 
reconciliare vult cum patruo, conquerendi locum quem due exstant Basilii epistolz, cum ab eo pe- 
dedit,quod sibi bellum indiceret, Vehemenüior ex- tiisset,ut de fide aliquid ad se scriberet; laudat 
stitit ànno272 Basiliiconquestio(^),quod Gregorius ejus pietatem ac fidei studium Basilius,sed negat 
ob simplicitatem contra se nonnulla moliretur,sy- se adduci posse,ut ejas pelitioni annuat. Hunc co- 
nodos cogeret Ancyra, nec ullum sibi insidiandi mitem Neocasare» vixisse colligo ex his qua se- 
modum praztermittezet. Hinc illum Basilius(c) ne- quuntur : Ceterum mihi, inquit, videmini erudi- 
gouiorum ecclesiascorum prorsus inexpertum es- ri ab hominibus illic nihil agentibus, qui ut me 
se judicat. calumnieniur nonnulla proferunt; quasi inde 
V.Episcopus quidam, Sophronius nomine, cum " seipsos sint commendaturi, si le me turpissima 
Basilio litteras scripsisset,in quibus charitas spira-  mentiantur. Illos enim nudat preteritum tempus, 
bat,summa ejus animam letitia perfudit. Itaque | e progrediens: experentia notiores faciet. Otii 
gratias ei Basilius(djagit perhonorifice,ac magnum et inertie. probrum non tam mihi videtur Eu- 
desiderium significat cum tanto viro congrediendi, stathio et Pneumatomachis quadrare , homiui- 
quem venerandi fratres et compreshyteri Patrum bus semper ad insidiandum —excubantibus , 
fidei defensorem esse narraverant; sed quominus quam Alarbio Neocssariensi ,episcopo et nen- 
eum adiret, obstabatant negotia ac corporis vetus  nullisejusdem Ecclesi» presbyteris,qui cum som- 
egritudo. Insunt huic Basilii epistole signa nonnul-  noet vino dedili essent,uteis exprobrat Dasilius(i), 
la,exquibus scriptam esseconjiciasintereas mole- — somnia et visiones proferebant,ut Basilium cajum- 


Qs 20 ΤΡ 
ο Ep. 215. EP.. ;. 
o eb. Hn f) Ep. 210, n. 6. 
P. 


CXXII 


PROLEGOMENA. 


niis figerent. His autem verbis, J/los ením nudat ^ absolutum eratanno 375cumAmphilochius ad diem 


preteritum tempus, idem Atarbius videtur desi- 
gnari, cujus invidi morbum Basilius non solum 
ex his qua contra se egerat,sed etiam ex tota vita 
perspici declarat in epist. 210, n. 2. 

Cum autem Magneniano scriptum aliquod de fi- 
depostulanti ita neget Basilius,ut firmam non scri- 
bendi consilium prz se ferat,in quo tamen non diu 
perstitit;jure mihi videor hanc epistolam cum dua- 
bus przecedentibus aliquanto ante scriptam existi- 
mare, quam Basilius divinitatem Spiritus sancti, 
hortatu Amphilochii et Eustathii, scriptis dcfen- 
dere hoc anno 374 institueret,ut modo videhimus. 


VI. Amphilochium Basilius (a) invitavit hoc an- 
no ad diem festum sencti Eupsychii,qui die septimo 
Septembris celebrari solebat. Rogat autein ut fe- 
stum tribus antevertat diebus, quo possint inter 
se oliose colloqui, seque invicem donorum spiri- 
tualium communicatione consolari;tum etiam ut 
memoriam sive ecclesiam Ptochotrophii Amphilo- 
chius presentia suainsignem reddat.[ndicat ei Ba- 
silius prestitutum huic festo diem,quod argumen- 
to est nondum huic celebritati interfuisse Amphilo- 
chium, ac proinde epistolam, qua invitatus a Da- 
silio fuit, ad hunc annum pertinere.Nam anno se- 
quenti diem non indicat Basilius,sed tantum hor- 
tatur, ut memorie sancti. Eupsycbii meminerit, 
neque exspectet dum iterum moneatur. 


Com autem ad hoc festum tota vicinia conflueret 
(accurrebant enim etiam episcopi maritimi ante- 
quam a Basilio dissiderent), preclara erat h:reti - 
cis occasio insectandi Basilii, si quid insigne tam 
frequenti conventu ad veritatis defensionem face- 
ret aut dissereret.Jam eum observaverant anno371 
velut in insidiis collocati.Hinc forte anno 375, post 
festum sancti Eupsychii, consilia Antiochiae allver- 
sus Basilium inita, ut patet ex epistola 213. [dem 
evenisse anno 373 conjici posset ex epist. 156, n. 
3,uno aut altero mense post diem festum acripta,in 
qua Basilius animam suam ab hereticis queri te- 
statur.Sed precipue hoc anno eorum furor exarsit. 
Basilio enim precanti cum populo, ut legimus in 
libro De Spiritu S., c. 4, et utroque modo glori- 
ficationem absolventi Deo ac Patri,interdum cum 
Filio una cum sancto Spiritu, interdum per Fi- 
lium ín sancto Spiritu, quidam ex iis qui ade- 
rant,crimen intenderunt,dicentes eum non modo 
peregrinis ac novis uli vocibus,verum etiam in- 
ter se pugnantibus.Tum Amphilochius, qui proin- 
de intererat, illorum vtilitati consulens, vel saltem 
eorum, qui in ejusmodi homines incidunt, securi. 
tati, postulavit a Basilio dilucidam de vi harum 
syllabarum pertractationem. Inde nata occasio li- 
bri de Spiritu Sancto scibendi. 

Non potestad aliud tempus referri hoc opus.Nam 


ui Ep. 176. 


Lib. XXIX, ο. 1 et 2. 


festum venit sancti Eupsychii: idque clare peripi- 
cimus ex his verbis epistole 231 quse anuo 375 
exeunte scripta est: De Spérifu liber scriptusqui- 
dem a nobis est et absolutus,ut ipse nosti.Quomi- 
nus autem mitterem in charta descriptum,prohí- 
buere qui mecum sunt fratres;cum seatemandata 
haberedicerent utin nembranis|lescribant.Ne quid 
igitur contra preceptum (uum facere videamur, 
nuncprocrastinavimus;sed pauloposi mitttemus,si 
quem idoneum ad. perferendum — nanciscamur. 
Non potuit Amphilochius hoc opus absolutum co- 
gnoscere, aut librariis mandare,ut illud in charta 
describercnt, nisi cum Basilium invisit. Non alio 
autem invisit tempore anno 375, quam die festo 


psancti Eupsychii. Jam ergo absolutas erat li- 


ber De spiritu sancto;el cum illius scribendi occa- 
sionem dederit excitatus ab hereticis presente Am- 
philochio tumultus, querendum nobis estaliud tem- 
pus,quo Amphilochius Basilium inviserit;nec aliud 
occurrit prseter diem festum sancti Eupsychii anno 
974, ad que ita invitatus est Amphilochius, ut οἱ 
abesse integrum non fuerit. Prieterea h:ereticos hoc 
anno 374in Basilium die festo sancti Eupsychii 
majorem in modum incensos fuisse perspicimus 
ex epist.190,quz: non multo post hunc diem anno 
914scripta est. Eorum aulem, qui tuncanobis ab- 
scíssi aunt,inquit Basilius, alii quid em ad aulem se 
contulerunt ,alii vero remanent,rumoreminde ez- 
spectantes. H;c optime consentiunt cum his quae 
narrantur in procmio libri De Spiritu sancto, ac 
Amphilochium adfuisse probant hsec verba, quí 
tunc a nobis abscissi sunt. 

VIL.Nemo nescit quantas strages iu Oriente an- 
no 314 concitaverit deprehensum eorum facinus, 
qui de Valenlis successore per sortes inquisierant. 
Omnium fere ordinum multitudo, quam recensere 
est arduum, inquit Ammianus, (5), in plagus ca- 
lumniarum conjecta,percussorum dezteras fatiga- 
veit.Cum Eusebius quidam,quem Basiliusfilium ap- 
pellat,ejusmodi calumniis appetitus fuisset,a qui- 
bus nemo tutus esse poterat,Basilius Sophronium 
et Aburgium rogat, ut illius innocentiam patroci- 
nio suo adjuvent:etsi enim in jure plurimum prz- 

sidii positum haheat, tamen periculum esse ne 
tempus causam illius lzedat, et quia multi in atro- 
cissimis sceleribus deprehensi, in eum haze sus- 
picio redundet. 

Vidunturad illud suspiciosissimum ac sevissimum 
tempus pertinere du: sequentes epistol:c).In pri- 
macommendat Árinthao virum longe nobilissimum 
ac moribus magis spectandum quam genere, qui 
judicium sustinebat,leve illud quidem et contem- 
nendum,si veritas spectaretur,sed alioqui difficile 
el molestum ob calumnie vehementiam In altera 
commendatur Sophronio vir nobilis et eruditus,qui 


(c) Epist. 179 et 180. 


VITA $. BASÍLII. 


σχχπι 


in calamitatem inciderat intolerabilem ac negotiis Α scribere, quod cum Ecclesi; prepositis suis ca- 


preter meritum implicatus erat. 

VIlI.Samosatensi Ecclesise Basilius eo magis,re- 
legato Eusebio, metuebat,quo magis eam omnibus 
bonis spiritualibus sub hoc prestantissimo pastore 
florentem viderat.Piam illius pectoris sollicitudi- 
nem plures lilters testantur.Otreio Melitinensi (a), 
coi exsilium Eusebii non minus quam sibimetipsi 
molestum esse sciebat, has mutuarum litterarum 
vices proponit; ut ipse quidem Basilio scribat quse 
Samosalis afferentur, ei autem Basilius, qua ex 
Thracia. Nam nec Basilio populi Samosatensis 
constantiam cognoscere, nec Otreio de communis 
patris rebus edoceri, leve solatium erat. Is autem 
qui hanc Basilii epistolam ferebat, Otreio narra- 
turus erat quo in statu Eusebium reliquisset et 
quo animo zrumnas ferentem. 

SupraGregorius Nazianzenus dicebat Eusebio in 
epistola paulo post ejusadventum in Thraciam scri- 
pta : Hubent alii nosirum fortasse thronum : vos 
Christum. Jam tunc ergo suspicio erat aliquem in 
locum sancti Eusebii intrusum fuisse, quod argu- 
mento est rem diu non fuisse dilatam ; neque enim 
his in rehus lenti erant Ariani. Cito eos facinus 
aggressos esse indicat Theodoretus (b),qui sic lo- 
quitur: Cum Ariani post ademplum gregi eximium 
pastorem, ejus loco alium substifjuissent, nemo ez 
incolis civitatis,non pauper non dives,non servus, 
non opifex,nonagricola,non hortulanus, non vir, 
son femina, non adolescens, non senez,conventus 


ecclesiasticos ex more frequentavit.Solus ipse de- € 


gebat,cum nemo eum videre, nemo alloqui vellet. 
Ad huncergoannum referendo due epistole (c), 
quas Basilius videtur scripsisse, postquam ad eum 
de mirifica cleriac populi constantia allatum est.1n 
prima beatos prtedicat presbyteros, quod ad talem 
certaminis mensuram perducti fuerint, quam qui- 
dem precatur ut Dei dono patienter decurrant. In 
altera senatui Samosatensigratulatur,quod cum per 
totam orbem persecutio diffusa sit,ac maxime Sy- 
ri: urbes eadem ac ipsi mala experte fuerint, nul- 
libi tamen adeo spectatus sit senatus,ac bonis ope- 
ribus clarus,ut Samosatensis. Quare parum aberat 
quingraliasetiam haberet hisque Deus fieri permi- 
serat,quippe cum quod auro est caminus, id eorum 
virtati calamitas fuerit. Hortatur jam exantlatis la- 
boribus alios deinceps dignos adjiciant, ita ut el 
redeuntem aliquando pastorem circu mstent alii 
aliud pro Ecclesia gestum narrantes el in magna 
Domini die parem recte factis mercedem conse- 
quantur. . 

Videtur Eustathius(d)Himmeriein Osrhoena epi- 
scopus, (idei magnus defensor fuisse,et Eusebio ex- 
suli vicariam operam navassein sustentandis Eccle- 
siis.Suspicatur enim Basilius eum idcirco ad se raro 


(a) Ep. 181. 
M Hli-t. eccles. lib. iw, ο. 15. 


c) Ep. 182, 183. 
(d), Ep. 184. 


reant,plurimum negotii habeat in circumcursandis 
Christi ovilibus ac lupis undique arcendis. Rogat 
tamen Basilius ut al se scribat, quoties occurret oc- 
casio.Satis perspicitur inter episcopos,quorum ex- 
silium negotia exhibebat Eustathio, numerandum 
in primis esse sanctum Eusebium Samosatensem, 
qui columen erat Ecclesiarum. Quare hzc epi- 
stola non multo post ejus exsilium videtur collo- 
canda. | 

Non longe ab eodem tempore removenda epis- 
tola ad Theodotum Bere: episcopum (e).Nullum 
enim indicium habet persecutionis,quam deinceps 
in Ecclesia Bercensi excitatam videbimus.Et cum 
Basilius in epistolis, quas scripsit anno 375, tum 
clero,tum populo ejusdem Ecclesie, nullam pror- 
sus mentionem faciat episcopi, id argumento est 
eum in magno numero confessorum exsulum 
fuisse. Quare ante illud tempus collocanda hsec 
epistola. 

Cum anno 373 Antipatrum gubernacula Cappa- 
dociz capessentem viderimus,epistola sequens (f), 
qua ad eum scripta est,anno 373 aut 374 collocari 
debet. Non sine lepore gratulatur Basilius quod 
crambe aceto condita sanatus esset, ac cibo- 
rum appetentiam reparassel. Epistola 187 non 
est Basilii, sed breve et festivum ejusdem Απ- 
tipatri ad superiorem epistolam responsum con- 
unet. 


CAPUT XXXI. 


I. Scribit sanctus Basilius primam epistolam canoni- 
cam. II. Circa idem tempus scripía epistola 189 
ad Eustathium, quam Basilii esse ostenditur. III. 
Respondet Amphilochio de restituendo episcopatu 
in civitate Isaurorum. Agit in eadem epistola 
cujusdam Georgii negotio, ad. quod refertur etiam 
epistola 192. IV. De alia epistola qua falso inscribi - 
tur Amphilochio. Υ. Basilium persequitur Ponti 
vicarius. 


I. Plenus apostolici fervoris Amphilochius,cum 
Ecclesiam suam moribus ornare et sanctis legibus 
emendare incopisset, Basilium consuluit pluribus 
de rebus ad disciplinam pertinentibus. Libenter ei 
respondit Basilius (g),seque fatetur plurimum ulili- 
tatispercipere,quoties Amphilochii litteras accipit, 
sibique magistram quodammodo fieri respondendi 
curam:et certe cum derebus ab Amphilochio pro- 
positis nunquam antea sollicitus data opera fuisset, 
coactum esse illas aecurateconsiderare. et si quid 
a senioribus didicisset, recordari,atque ex iis que 
didicerat, multa ratiocinando colligere.Tres ejus- 
modi epistolas canonicas habemus, variis tempori- 
bus intra anni nonplenispatium compositas.Prima 
anno 374 exeunte scripta.Nam secunda,que satis 
longo post primam intervallo iissa est, paulo 


P Ep. 185. 
n Ep. 186. 
(g) Ep. 188. 


CXXIV 


II. Anno 374 exeunte scripla videtur epistola 189 
ad Eustathium archiatrum.ls artis suse bencficium 
corporum morbis non definiebat: quod quiJein Ba- 
silius non solum consentiente plurimorum fama, 
sed etiam sua ipsius experientia cum spe alias 
didicerat, tum maxime in summo dolore,quam ei 
non enarrabilis inimicorum uequitia inurebat. 
Gravi enim cordis vulnere inflammatum Eusta- 
thius infusis consolationis verbis demulsit, οἱ ta- 
cere volenti,ac mala siler.tio perferre,multo satius 
esse demonsiravil veritatem non prodere,sed sy- 
cophantas redarguere,ne plures ladantiur prospe- 
ris mendacii contra veritatem successibus. Ut lu- 
pus cum agno ita cum Basilio inimici decertabant, 
nunc hoc nunc illud incusantes.Tres deos affinge- 
bant: fracto et convicto hoc mendacio,in promptu 
eral Sabellius. Inde pariter dejecti novitatem ob. 
jiciebant, eo quod unam in tribus personis divi- 
nitatem Basilius doceret. Postremam hanc crimi- 
nalionem non inficiatione Basilius refellit,sed ile- 
monstirando Spirilum sanelum in omnibus Patri 
el Filio adjungendum, 

Hanc epistolam Tillemontius collocat ad annum 
316,et contraEustathiumSebastenum seriptam exi- 
stimat,Sed lamen dispar omnino ac discolor vide- 
tur iis quz» adversus Eustathium scripla sunt : ne 
verbum quidem ullum de Eustathio; nihil de illius 
in fide inconstantia, nihil de violate amicitie sce- 
lere:nihil non consentaneum silentio,quod Basilius 


r 
i 


PROLEGOMENA. , 


post Paschaanni 375 missa fuit, ut modo videbimus. A 


pues in controversiam ab impiis hereticis voca- 
atur. 

Jam vero si adversus Pneumatomachos scripta 
heec epistola ; tunc certe scripta est, cum Basilius 
consilium cepit scribendi deS.Spiritu,quod quidem 
cepit anno 374, post festum diem S. Eupsychii, ut 
modo vidimus. Quemadmodum enim in hac epistola 
declarat Basilius se tacere et mala silentio perferre 
salius existi uiasse,sed ab Eustathio ad defcnsionem 
veritalis revocatum ; sic etiam in libro De Spiritu 
sanclo (n. 7& et 19), testatur se tacere satius du- 
Xisse, sed charitate, qui non querit qua sua 
sunt (1 Cor. xui, 5), retractum fuisse.Cum ergo 
uirumquescriptum, nempe epistolam ad Eustathi- 
um, et liberum. De Spiritu sancto voluntastacendi 
praecesserit, necesse estuLeodem temporeet episto- 
lam exaratam et consilium de Spiritu sancto scri - 
bendisusceplum dicamus. Neque enim Basilium a 
silentio retraxisset Eustathius, si jam Amphilochii 
rogatu stylum ad refellendos Pneumatomachos 
acuisset. Sed uterque in Besilio flectendo operam 
conjunxit, nec videtur Eustathius, dum Basilium ad 
scribendum hortatur,uns «aliqua epistela contentus 
fuisse, sed magnum aliquod opus ab eo postulasse, 
Bic enim eum alloquitur Basilius: Tu vero recte fe- 
cisti quod horiutus es.uLneveritatem proderem,sed 
redarguerem syeophantas, ne plures (odantur, 
prosperos mendacio contra veritatem euccessus habente. 
Non dissimulandum est banc epistolam exstare 
inter opera sancti Gregorii Nysseni, eique attribui, 


per tres annos maximis abEuslathio provocatusin C ut illius stylo magis consentaneam,in quodam scho- 


juriis servavit. Quare hoc alii non loco quaerendi 
vdversarii,quam generatim Pneumatomachi: quos 
Basilius Eustathii monitu impugnare staluit,quam- 
vis interim de privatis Eustathii Sebasteni calum- 
niis taceret. Neque enim a solo Eustathio res mo- 
lest& Basilio acciderunt: quantus in eui exstiterit 
Pneumatomachorum füror,quam inexpiabile cum 
eisbellum habuerit, perspici potest ex epist.213, et 
ex libroDe Spiritu sanclo,n.13, 98, 34, 52, 60, 69 
et 75.Nec mirum,si cum lupo in hac epistola com- 
parantur,qui cum jure vinceretur,dentibus vince- 
hat.Hi in Basilium insurrexerunt hoc anno 374,die 
festo sancti Eupsychii,eo quod in precibusSpiritum 
sanctum cum Patre et Filio glorificaret (a), ac ita 


lioquod e ms. codice erutum in Notis apposuimus. 
Scriptam conjicit Combefisius a Gregorio post mor- 
tem Basilii. Sed si Gregorii est, scribi non potuit 
post mortem Basilii.Signata enia: est pluribus per- 
secutionis notis, nec unquam alias videtur major 
hiereticorum potentiaexstitisse. At mortuo Basilio, 
vel potius statim atque ipse Valens divinse justitise 
penas luit, penitus concidit potestas hereticorum, 
nec jam poterant in Catholicos, velut lupi in agnos, 
desivire. Quare etiamsi tribuenda esset Gregorio 
hec epistola,ad hoc ipsum tempus referri deberet, 
ad quod referendam duximus. Non enim referri 
potest ad initia episcopatus Gregorii; siquidem au- 
ctorem epistola jam diu vexabant heretici. Neque 


sese ab eo absciderunt,ut eorum alii in aulam pró- p etiam multo serius hoc anno 374 eam scripsisset 


ficiscerentur,alii remanerent, rumore inde exspe- 
ctantes.Quineliam per totam hiemem negotia ei fa- 
cessere non desierunt.Non enim alios designat Ba- 
silius in epist.197,cum occupationes sibi per totam 
hiemem,tum ex negotiis ecclesiasticis, tum ab iis 
qui ecclesiis nocent,exhibitas fuisse testatur. Non 
ergo Eustathium petit hzc epistola, nisi quatenus 
cum Pneumatomachis,etsi occulte, conjunctus erat. 
Huc accedit ipsa dogmatis pertractandi ratio. Iu 
probandaenim Filii divinitate, utpote ab abversariis 
concessa non immoratur Basllius.Sola Spiritus divi- 


(a) Ep. 190. 


Gregorius, qui anno 375 fuga sibi consuluit, seque 
hereticorum furori prudentersubduxit.Atque etiam 
dubito an ejusmodi persecutionem expertussit san - 
clus Gregorius Nyssenus, qui cum hac epistola 
quadret. Etsi enim veritatem in eo solam oderant 
haeretici, non eum tamen, ut Basilium, solo veri- 
talis nomine insectati sunt ; sed varias causas fin- 
xerunt (b),ordinationem non canonicam, pecuniam 
Ecclesise dissipaeatam. At nihil prorsus reperias, 
quod non cum Basilii rebus mirifice congruat. Sty- 
lus ipse Basilium plane redolel; nec multos fore ar- 


(b) Ep. 225. 


VITA ΒΑΡΗ. 


"ere 


bitror, qui scholio, quod modo ciíavimus, assen- A stola. Venit quidem Amphtfochius ad heme dietn 


tiantur,Si quos autem moveat aut Dei nomen Spi- 
ritui sancto datum, aut opinata quadam cum alio 
commentarii in Isaiam loco dissimilitudo, his jam 
occurrimus in Notis. 

III.Ad idemiempus referendo videntur duz alise 
epistole,nempe 190 et 191. Inter alias provincias, 
vel potius segmenta provinciarum,quz Iconio ad- 
juncte novam provinciam composuerunt, civitas 
Isaurorum cum pluribus aliis ejusdem provincie lo- 
cis attributa fuit.Sed cum hzc loca, itidem ut ipsa 
civitas, sive ab hostibus, sive ab Arianis vastata, 
episcopis destituta essent, plurimum negotii et sol- 
licitudinis addiderunt Amphilochio. Consultus ab 
eo Basilius qua potissimum ratione hac Ecclesia in 


festum anno 375. Sed ad hoctempus referri non de 
bent ill hereticorum molitiones,de quibus in hac 
epistola Basilius. Qu: enim hic de restituendis in 
Isauria episcopis disserit,ea jam magna ex parte ad 
exitum perductafuerant,ante mensem Septembrem 
anno 375 ordinato Macedonio episcopo, atque, ut 
verisimile est,pluribus aliis. Non potuit ergo hac 
scribi epistola nisi anno 374. 

Hanc epistolam non pertinere adannum 375 con- 
firmalur ex his verbis: Res Nysseno eo in statu 
eunt, in. quo erant a te relicte, etope tuarum pre- 
cum cedunt in melius.Designat Basilius exhibita 
Gregorio fratri negotia et illatas ab hereticis lites. 
H»c autem post festum sancti Eupsyehii anno 375 


pristinum nitorem restituenda esset,accuratissime, g non modo non cesserunt in melius, sed etiam ha- 


ut in re maximi momerti,respondet. Ac utilius qui- 
dem fatetur esse, ut in plures episcopos Ecclesise 
administratio dividatur; sed quia nec facile est re- 
perire, qui episcopatu digni sint, nec mediocre 
damnum imminet ab episcopis tanto ministerio in- 
dignis, satius esse putal unum aliquein probatum 
et spectatum priaficere civitati, eique committere 
singula suo ipsius periculo dispensanda: hunc enim 
procul dubio,ubi imparem se viderit oneri,adjun- 
cturum sibi operarios ad messem. Quod si ne is 
quidem facile reperiri possit, auctor est Basilius, 
ut vel a parvis civitatibus et oppidulis , que 
olim episcopos habuere, initium fial restitsen- 
di episcopatus, ac deinde civitati detur episco- 
pus, , ne is, si primus ordinetur, aliorum ob- 
stet ordinationi : vel saltem Isaurorum episcopo, 
qui nonnullos vicinos ordinabat, suus circum- 
scribatur circulus, sicque restituendi episcopa- 
tus in ahis locis jus integrum Amphilochio 
servetur. 

Ín eadem epistola Basilius Philonis de man- 
32 sententiam , et Scripture de curribus Pha- 
r2oBis testimonium exponit. Ait etiam se ad 
Valerium fratrem , ut rogaverat. Amphilochius, 
scripsisse, et a Sympio litteras communionis 
accepisse. Sed de his et nonnullis aliis modo 
agemus. 

Tempus epistol: persoici potest ex his verbis(a): 
Eorum autem, qui tunc a nobis abscissi sunt , alii 
quidem ad aulam se contulerunt, alii vero rema- 
nent,inde exspectantesrumorem.Potest aulem Do- 
minus Ium horum spem frustrari tum illorum redi- 
tum irritum reddere.Loquitur Basilius,ut supra ob- 
servavimus, de iis quz» contigerant die festo sancti 
Eupsychii,cum adesset Amphilochius. Quare hanc 
epistolam immerito rejicit Tillemontius(b)post Pa- 
scha anni 375. Non enim probabile est aut eos, qui 
C»sarez autvicinisin locis remanserant.tandiu ex- 
spectasse aut abiis qui Antiochiam iverant, nullum 
pet hoc tempusnuntium venisse.Uno ergo autaltero 
mense post diem festum S.Eupsychii collocandaepi- 


(a) Ep. 190, n. 2. 


reticorum furor tanc maxime in Gregorium exar- 
sit, eumque vicarius jussit compreheudi. 

In eadem epistola loquitur Basilius de Georgio 
quodam Amphilochii, ut verisimile est, propinquo; 
cujusdomus cumin magnas difficultates incidisset, 
auctor erat Amphilochius utis codicillarite alicujus 
dignitatis beneficio ex hisrerum augustls eripere- 
tur. Basilius autem curam donus in Dominum pre- 
jiciendam putat, eumque daturum intelligentiam, 
ut ha molesti: alio modo vitentar.Quod si Amphi- 
lochio secus videantur, rogat eum Basilius,ut com- 
mentarium ad se mittat, de qua dignitate oporteat 
curam impendere,ut eam potentioribus quibusque 
amicis aggrediatur exposcere, sive gratis, sive 
etiam modico pretio, prout Dominus faverit. Non 
videtur alia de re loqui Basilius in epistola 199 ad 
Sophronium magistrum officiorum,qui cum duplex 
beneficium sibi videretur accepisse,et quod Basihi 
litteras accep'sset, et quod occasionem habuisset 
su: illi «ρε novandse; sic ei gratias agit Basi- 
lius : Quantam me existimandum est habere gra- 
(iam,qui et litteras suavissima tua vocis legi,et id 
quod expetebam tam celeriter confectum vidf?lta- 
queid quod missum est sua sponte pergratum fuit: 
sed longe libentius hoc ipsum eo nomine suscepi, 
quod t rei illius conficiendo exstiteris dux et au- 
clor.Hzc mirifice coh:erent cum dignitate codicil- 
laria,quam a potentioribus amicis petere statuerat 
Basilius,si ita videretur Amphilochio. Quare hauc 
epistolam 192 scriptam putamus anno374 exeunle, 

Sed antequam dimiltamus epistolam ad Amphi- 
lochium,aliud est quod in ea observatum velimus. 
Aitenim Basilius sibi Sympium epistolam officii et 
communionis causa scripsisse; sequeei rescribere 
et litteras suas Amphilochio mittere, αἱ diligenter 
probatas ad Sy.npium transiaitti curet, additis 
eliam suis ipsius litteris. 

IV. Epistola 191, quz perperamiuscribitur Am- 
philochio, videtur ad illum scripta episcopum, quem 
Basilius Sympium vocat. Gratias ei agit Basilius 
quod prior ad se scripserit,nec amici per litteras 


(b) Cap. I, p. 3. 


CXXVI 


PROLEGOMENA. 


colloquii inceptor esse erubuerit.Rogat ut anani- A fel,retineret,omni curatueretur : Dei clementieet 


mes suos in eamdem sententiam adducat, et cum 
cerlo constiterit,quibuscum futura sit communio; 
tum vero locus utrisque commodus et tempus iti- 
neri faciendo idoneum designetur; ac tirmata in- 
ter episcopus concordia et pace non jam alii aliis 
suspecti singulis urbibus circeumscribantur;sed fra- 
tres ex unaquaque Eccclesia brevibus tesseris tan- 
quam viatico instrueti mittantur et recipiantur. 
Cum he&c epistola non congruat Amphilochio, cu- 
jus communione nunquam caruit Basilius; duplici 
conjectura inquirit Tillemontius, cuinam hec in- 
scribeoda sit epistola.Harum alteram refellimus in 
Notis : alleram vero, que Symposium Seleucie 
episcopum pro Sympio legndum docet vehemen- 


legi,qua altaribus honorem haberi jubet, manum 
porrigeret,omnia denique prius faceret et patere- 
(ur,quam utinhumanius ullum adversus eam con- 
silium iniret, sicque οί mensam sacrosanctam, et 
fidem etiam illam,eum qua supplex erat,contume- 
lía afficeret?* Nequaquam, inquit novus judez; sed 
omnes impertomeocedere,ac Christianos leges suas 
prodere oportet. llle igilur supplicem deposcebat : 
hic omni ví retinebat.llle rursum furore concíita- 
tur;ac magistratus quosdum mitlit,qui sanct viri 
cubiculum perscrutarentur ,ignominice causa po- 
tius id faciens,quam quod ejusmodi quidquam ne- 
cesse esset.Quidais? Domumne illiusab omni libi- 
dinis motuliberi,quemangeli complectuntur ,quem 


ter probamus.Magna est enim similitudo nominum g vel.solum intueri femina reformidantt Nec eo con- 


Sympii et Symposii:vicinus erat Amphilocbii Se- 
leucienais episcopus.Prasterea Basilius Isauros nu- 
merat inter suos communicatores in epistola 204, 
num T. Non tamen videtur Basilius cum episcopis 
illlius provincie convenisse:nam hiems appropin- 
quabat, cum hac scriberet, unde petit tempus iti- 
nieri faciendo idoneum designari: post hiemem in 
gravem morbum incidit.Sed cum de fide nihil in- 
ter eos disceptandum esaet, facile potuit inter ab- 
sentes concordia firmari, interprete presertim el 
sequestro pacificationis Amphilochio. 

V. Videtur ad hiemem anni 374 exeuntis aut 
375 ineuntis referenda persecutio, quam a vicario, 
Ponti excitatam Gregorius Nazianzenusita diligen- 


tenlus,ipsum insuper adesse, el causam dicere ju- 
bet ,neque id placide et humane,sed quasi unum ez 
iis qui capitis damnati sunt. Atque. ipse quidem 
aderat.Ille autem ira et arrogantia plenus protri- 
bunali sedebat.Stabat Basilius,quemadmodum Je- 
susmeus Pilato judicante.Cunctabantur porro ful- 
mina, Deique gladius adhuc exacuebatur,et diffe- 
rebatur,arcusque ita contendebatur ut tamen reti- 
neretur,penitentiavidelicet tempus ac locum ape- 
riens.Hoc enim apud Deum in more atqueusu po- 
situm est.Atque hic mihí,queso, alterum persecu- 
toris et atMela certamen specta. Pallium detrahi 
et lacerari jubebat. At ille: Exuam praterea, si ita 
lubet,etiam tunicam.Eum,qui carnis expers erat, 


ter et accurate narrat (a),ut totum hunc locum hit & cerberaturum se minabatur , corpus submittebat 
apponere opere pretium esse ducam. /s qui nefa- — ungulisloceraturum.At ille: Hujusmodi,inquit, la- 
ríum illum Adad,inqui Gregorius,adversus Israe-  niatione medicinam hepati afferes,mmagnopere, ut 
lem olim excitavit,idem contra hunc quoque Pon- — vides,me nrementi.Atquehi quidem in hiserant.Civi- 
tice provincie prefectum excitavit; hoc quidem — tasantem, simul atque hujusinodi malum ac com- 
preteztu,quasi muliercula cujusdam causasiomü- mune periculum rescivit (periculum enim suum 
charetur sed revera impietatis defensionem susci- — quisque ipsiuscontumeliam esseecistamabat,tota 
piens,uc pietalem oppugnans.Millo alias omnescon- — furore corripitur,atque incenditur, ac;velut fumo 
lumelias, quibus Basilium vexavit, quod perinde apum examen movente, certatim omnes cujuslibet 
est,acsi Deum dicerem adversus quem,eLeujuscau- — generís atque etatis excitantur εἰ ezsurgunt, ac 
sa bellum gerebatur.Quod vero,et eum,qui contu- — preserlim armorum opifices, imperaloriique tez.- 
meliam inferebat maxima ignominia affecit,elpu- — tores. Nam hi in ejusmodi rebus ferventiores sunt, 
gilem nostrum summopere extulitisimodomagnum — a(que ob liberiatem ac licentiam,qua fruuntur ad 
quiddam excelsum existimandum est philosophía, . audendum paratiores. Unicuique porro teli loco 
et hujus laude vulgus anteire), id oratione perse- — erat,vel quod ars offerebat vel quod in re pro'senté 
quar. Mulieri cuidam amplissimo loco nata,cujus | tumulluarie confecerat. Faces in manibus, saza, 
maritus haud pridem ertremovito diefunctus erat, D fustes in promptu.unus omnium cursus,unus cla- 


judicis assessor vim afferebat,invitamque ad nup- mor, communis animorum alacritas; furor, miles 


tiaspertrahebat.Illa autem,cum nulla ratione hanc 
vim effugere possel consilium capil non majoris au- 
dacie quam prudenti plenum.Ad sacram etenim 
mensam confugit, Deumque adversus hanc tnju- 
riam propugnatorem sibi adoptat. Quid igitur per 
Trinitatem ipsam(ul forensi quoque dicendi gene- 
re nonnihil inter laudes utar)faciendum fuit, non 
dico magno Basilio, ac de his rebus aliis leges sta- 
iuenti, sed alii cuipiam longe illo inferiori, dum 
tamen sacerdoti? Quid aliud, nisi ul cam assere- 


(ajOr at. 90. 


vehemens,imo belli duz.Ne mulieres quidem tunc 
temporis inermes erant, hac nimirum occasione 
animos earum exacuente (radii autem ipsis hasia- 
rum loco erant),imo nec mulieres jam manebant, 
quippe quas 3elus roborasset.atque ad virilem for- 
titudinem animique magnitudinem traducisset. 
Quid mulla? pielatem omnes ila demum inter se partitu- 
ros censebani,si «psum dividerent ac discerperent:etque 
is majorem apud 608 pietatis laudem habiturus vide— 
batur, qui primus in eum, qui tantum facinus eggres- 


VITA S. BASILIT. 


CXXvTI 


sus esset, manum injecisset Quid igitur auda ille Α buisse, id est, hoc certamen cum vicario omnium 


el insolensjudez? Supplez erat,miserabilis,calumi- 
tosus,quovis homine dejectior: quod in conspectum 
prodiens ille martyr, εἰ sine plagis victor,ac popu- 
lum pudore correptum per vim retinens, supplicem 
suum οἱ vexatorem a periculo vindicavit. 


Tangit etiam hanc historiam Gregorius Nysse- 
nus (a), qui Basilium narrat, cum ei judex quidam 
minaretur se illius jecur ex visceribus evulsurum, 
insulsas minas subridendo excipienlem dixisse : 
Gratiam tibihabebo ob hanc voluntatem; non enim 
mediocriter me ungit in visceribus jecur. Quare si 
illud ejicias, quemadmodum minatus es, molestia 
corpus liberabis. 

Judicem illum, qui tam indignis modis Basilium 
vexavit,uterque Gregorius $xapy ov,prafectum, δρ” 
pellat. Sed his in locis legendum videtur ἔπαρχον, 
vicarius enim fuit praefecti indiccesi Pontica, quam 
ab eo gubernatam testatur Nazianzenus: et cum 
judex ab eandem vocetur, comes Pontics esse non 
potuit, ac proinde vices prifecti agebat. Apud 
eumdem Nazianzenum pro his vocibus πέµπει τι- 
νάς τῶν ἐπ᾽ ἐξουσίας, quosdam magistratus mittit, 
legere malim ὑπ᾿ ἐξουσίας, mittit aliquos ez mini- 
stris suis. 

Matronam,cujus nuptias tam violenterappetebat 
vicarius przfecti, Vestianam illam fuisse opinatur 
Baronius (b), de qua in Vita S. Μαοτίπα Grego- 
rius Nyssenus loquitur. Sed in hac expendenda 
conjectura, quz nulla nititur ratione, non immo- 
rabor. Illud ad statuendum difficilius, quinam ille 
fuerit vicarius, et quo hzc acta tempore. 


Nerrata Valentis Czsares commorantis persecu- 
tione, sic ad istam transit Gregorius, ut eam non 
obscure demonstret alio evenisse tempore. 4 enim, 
inquit (c), hujusmodi quidem fortasse ea,quo cum 
illis egit, fuerunt,eumque finem habuerunt ,cote- 
rem cum aliis alio modo se gessil,aut parvis de 
rebus, aut parum egregie dimicavit, aut non ila 
sapienter disseruit, nec ut hominum commemo- 
rationem, aut certe insignem laudem meveretur ? 


Molta sane ex iis, 409 narrantur a Gregorio, 
optime conveniunt in impium illum Pontice vica- 


rium, Demosthenem,qui in Cappadocia et finitimis D 


provinciis grassatus est anno 3775 et 376. Is cum 
sui in Basilium odii plurimas significationes dede- 
rit, seque acerrimum hzresis defensorem prebue- 
rit, non immerito idem videri posset, ac ille vica- 
rius, quem narrat Gregorius Basilio multas alias 
contumelias fecisse, et in speciem quidem mulier- 
rule» causa excanduisse, sed revera heresis defen- 
sionemacpielatis oppugnationem sibi proposuisse. 
Huic favet opinioni qnod ait hic bellum munda- 
num desiisse, et felicem Deo favente exitum ha- 


a) In Basil. pag. 485. 
b) Ad an. 370. 
e) Or. 20. 


postremum fuisse. 

(dj Sed cum Nicetas, cujus hac in re non sper- 
nenda auctoritas, vicarium illum,de quo Gregorius 
loquitur, Eusebium Dominicz imperatricis avun- 
culum fuisse testetur, nobis integrum non est hanc 
historiam in Demosthenis nomen conferre. Non 
enim probabile est id Nicctam de suo finxisse ; sed 
potius verisimillimum est,ut observat Tillemontius, 
hanc eum notationem ex aliquo exemplari vetusto 
eruisse, in quo nomen Eusebii ad marginem ascri- 
ptum erat. 

Cura autera heec persecutio nequead annum 372, 
neque ad 375 referri possit, videlur intra illud 
tempus collocanda, quod inter utramque persecu- 


B tionem effluxit.Nam post Demosthenis persecutio- 


nem, nihil nobis suppeditat historia Basilii, quod 
cum hoc eventu quadrare possit.Át hiems hujus anni 
314 exeuntis mirifice congruit. Jam enim vidimus 
nefarias hereticorum molitiones,quorum alii post 
festumS.Eupsychiiin aulam cucurrerunt,alii reman- 
serunt rumorem eyspectantes, Preterea Basilius 
initio epistolae 20) testatur sibi negotia ab iis qui 
Ecclesiis nocent exhibita per totam hiemem fuisse. 
Similiter initio epistole 203 commemorat sua cum 
iis, qui doctrinam veritatisimpugnant,certamina. 
Non incommode ergo in hac hieme Basilium cum 
Eusebio vicario narratam a Gregorio pugnam et 
multas alias sustinuisse existimamus. 

Non magni refert, quod Gregorius hoc bellum 


c omnium postremum fuisse dicit. Loquitur enim 


Gregorius de ejusmodi pugnis,in quibus Basilius in 
judicium vocatus, veritatem pro tribunali acriter de- 
fendit: quod quidem etin Demosthenis persecutio- 
ne non videlur contigisse. Πιιο accedil quod Gre- 
gorius, dum ait. Πίο bellum mundamum desiit, 
non eum rerum ordinem sequilur, quem lempo- 
rum series postulabal, sed quen sibi ise in ador- 
nanda oratione prescripserat. Hinc bellum epi- 
scopale ibidem a dissensione cum Ánthimo ince- 
pisse dicit; quamvis constet Ba:ilium in ipso 
episcopatus primordio plures Cappadocia episco- 
pos schismate a se disjunctos habuisse. 


CAPUT XXXII. 
|. Gravissimus Basilii morbus ant« Pascha omni 315. 

Quatuor li:tere& ad hunc morbum pertinent. II. Ac 

curata historia translationis sancii Dionysii ez 

epistola sancli Basilii ad sanctum Ambrosium. 

ΠΙ. De epistola 198 ad S. Eusebium. 1V — Epistola 

canonica secunda et epistola 200 ad S. Amphi- 

lochium. Paulo post epistola 201 ad eumdem 
scripta. V. Concilium. Amphilochii de restit.endis 
episcopatibus, ad quod vocatur Basilius. 

I. (e) Longior solito fuit hiems anni375 in Cap- 
p»docia, ac vi; omnes us que ad Pascha interclusse 
fuerunt. Basilium per totum hoc tempusoccupatio- 
nes negotiorum exteriorum, et, αἱ jam diximus (f), 


(d) Not. ín Naa. pag. 781. 
(e) Ep. 198. 
(f) Ep. 203. 


YiXXYHI 


ΡΒΟΙΒΑΟΝΕΝΑ. 


preslia onm veritatis hostibus.detinuerunt.(a) Con- A sepultus dicilur. Simplicius multoacyerius Usuar- 


tinus etiam ac vehementesfebres illius corpus adeo 
consumpserunt, ut visum sit aliquid ipso tenuius, 
ipse nempe Basilius.Preterea quartanarum acces- 
sus ultra viginti vices perstiterunt. Febribus libe- 
ratus, ita debilis erat, ut nihil ab aranea differre 
videretur. Itaque cum eum Meletius medicus in 
suam solitudinem invitasset, non potuit hoc iter 
suscipere, quemlibet aur: impulsum reformidans, 
sed ilerum se verno tempore promisit, modo eum 
Deus magna sua manu sanaret. 

Incidit in hunc morbum ante Pascha ; siquidem 
liber a febribus vernum tempus exspectabat. Quod 
si in epist. 198 febrium acerbitatem commemorat, 
vel de preteritis febribus id intelligendum est, vel 
de morbo recrudescente.Recruduit enim morbus: 


dus et Ado S. Dionysium in Cappadocia mortuum 
esse tradunt, ejusque corpus Ambrosio Basilium 
reddidisse. Utris monumentis fides adhibenda sit, 
ambigere vetat epistola Basilii ad Ambrosium, 
quam in aliis codicibus mss. et editis insigni parte 
truncatam, in velustissimo codice Harlzano inte- 
gram percommode reperimus. 

(b) À mbrosiusinter primas episcopatussuisollici- 
tudines id cur: habuit,ut corpus beati Dionysii,qui 
in Cappadocia obierat,Mediolanum reduceret. Mi- 
sit ergo e clero suo selectos viros cum litteris ad 
Basilium, quem rogabat ut sibi in hoc consilio ad- 
jutor esset. Mediolanenses clerici laudem toti clero 
Mediolanensi conciliarunt morum suorum gravita- 
te:el cum adhucsaviret hiems in Cappadocia, liben- 


unde ait in epistola 900 : Morbi me ex morbis exci- B ter hoc incommodum perlulerunt,ut mandata epi- 


piunt. 

Morbum suum eodem modo indicat in epistola ad 
Zoilum, que proinde ad idem tempus referenda. 
Eruditus ille vir ac disertus, cum sic ad Basilium 
scripsisset, ut velut in audaciore quodam faclo ve- 
niam peteret, hortatur eum Basilius, ut ad omnem 
occasionem scribat ; libenter enim lecturum se viri 
eloquentis litteras, θἱ cum a Scriptura didicerit 
quantum sit charitatis bonum, suavissimum sibi 
fore hominis amantis colloquium. Ejusdem morbi 
not: observantur tum in epistola ad Euphronium 
Coloni: episcopum, in qua dicit videri se adhucin 
terra versari,tum in alia ad Aburgium,quem optat, 
ut aliquando in patria videre possit, dum in terris 


scopi sui adimplerent.Sed difficillimum fuit Güdeli- 
bus illius loci, ubi sepultus erat S. Dionysius, per- 
suadere,ut patrem et patronum suum cederent, cui 
martyris honores deferebant, quemque presidium 
urbis suse esse ducebant.Sed tamen eos flexit cleri- 
corum Mediolanensium animi firmitas.In quo qui- 
dem perutilem eis operam navavit Therasius pre- 
sbyter Cesariensis,quem Basilius eis socium adjun- 
xerat. Is labore itineris sponte suscepto vehemen- 
tiorem fidelium loci illius impetum compressit : et 
cum reluctantes oratione sua flexisset, coram pre- 
sbyteris,diacouis,multisque aliis Deum timentibus 
sublatas cum debita reverentia reliquias Mediola- 
nensibus servavit, quas qui antea custodiebant, 


versatur, atque aerem ducit ; in hoc enim tantum C non sine lacrymis prosecuti sunt, sed tamen alio- 


participem se esse vilae, quod respiret. 

Cum Colonia, cui praeerat Euphronius, a viis 
publicis distaret, Basilius raro ad eum scribel'at, 
quamvis szpe ad alios Ármenie episcopos scribe- 
ret, quia neminem futurum sperabat, qui litteras 
suas Coloniam perferret. Sed cum tunc haberetur 
concilium aliquod in Armenia, quod quidem paulo 
post Pascha videtur contigisse ; Basiliusautipsum 
Euphronium sperans adfuturum aut saltein episco- 
pos quibus scribebat, operam daturos ut sua per- 
ferretur epistola, hanc illius salutandi occasionem 
non pretermisit. Epistola illa ad episcopos Ar- 
menia scripta, in magno numero est earum, quas 
amisimus. 


rum gaudium su: consolationi pretulerunt. 

Sic rebus ex sententia confectis Ambrosio re- 
scripsit Basilius, se inter magna Dei dona numera- 
re,quod eum cognoverit,et interni hominispulchri- 
tudinem ex litteris perspexerit.Deum glorificat,qui 
eum e judicibus terr: ad cathedram apostolorum 
mirabiliter transtulit. Hortatur ut bonum certamen 
certet, et patrum renovet vestigia et. ssepe ad se 
scribat. Narrat quomodo corpus beati Dionysii im- 
petratum fuerit a fidelibus illius loci, in quo re- 
quiescebat. Declarat nullum esseambigendilocum: 
hunc illum esse invictum athletam : hzc ossa quae 
cum beata anima dimicaverunt:unam arcam fuisse 
qua venerandum illud corpus excepit ; neminem 


II. De translatione corporis sancti Dionysii Me- p prope ipsum jacuisse, insigne sepulcrum fuisse ; 


diolanensis vari: feruntur historie, in quibus di- 
judicandis recentiores scriptores sudaverunt. Ex 
quibusdam Actisapud Mombritium sanctus Diony- 
sius obiisse dicitur in Armenia, in quadam urbe, 
quam alii Arreicium, alii Ariaratiam, alii aliis ap- 
pellant nominibus. Hujus urbis episcopus Aurelius, 
prout Dionysius moriensrogaverat,illius corpus Me- 
diolanumad Ambrosium episcopum retulit ; ibique 
post tres annos ipso sancti Dionysii anniversario 
die mortuus, prope eumdem a sancto Ambrosio 


(a) Ep. 193. 


Christianos qui illum hospitio exceperant, et tunc 
manibus suis deposuisse et nunc extulisse ; hono- 
rem martyris ei delatum fuisse. 

Non una est causa,cur hanc epistolam hoc anno 
circa Paschascriptam existimem. 1o S. Ambrosium 
Basilius, ut recens electum, hortatur ad patrum se. 
quenda vestigia,eumque laudeat,ut spe et exspecta- 
tione magis, quam rebus pro Ecclesia fortiter ge- 
stis insignem. 29 lilius etiam clericos laudat, quod 
hiememimperviam nonreformidaverint, dummodo 


(b) Ep. 197. 


ΥΙΤΑ 8. BASILII. cxxm 
episcopi sui mandata facesserent. Id autem nulli A epistola canomiea seeunda et sequens epistola 200, 


anno melius congruit, quam huic 375, quo omnes 
Cppadociz vie usque ad Pascha intercluse fue- 
runt, ut legimus in epistola sequenti. 3* Sanctus 
Ambrosius sic de Dionysio loquitur in epistola ad 
Vercellenses: Beatus Dionysius,inquit,ezegit vo- 
(isut in exsilio vitam poneret neregressus confusa 
institutis et usu infidelium studia plebis aut cleri 
inveníret:meruitque hanc gratiam ,ut pacemDomi- 
^i tranquil!'o affectu secum referret. Sic ergo con- 
junctusDionysii reditus cum Ambrosii ordinatione, 
quae pacem restituit, ut ipseDionysius pacem retu- 
lissevideretur.Ex hiscolligimusAmbrosium episco- 
patus sui primordia sanctiDionysiiredituillusirasse, 

III. Paulo ante Pascha scripsit sanctus Eusebius 


Nam in epistola canonica excusat morbum et mi- 
nisirorum penuriam, cur non scriptum illud citius 
miserit, cum jamdudum propositis ab Amphilo- 
chio questionibus respondisset. [η epistola autem 
200 morbos et occupationes negotiorum exterio- 
rum et certamina cum hereticis causatur, quibus 
se per tofam hiemem usque ad hujus epistole 
tempus dicit detentum fuisse. Missa ergo simu] 
utraque epistola, siquidem utrique moram eedem 
cause attulerunt. 

Frustra Tilemontius existimat canonicam pri- 
mam simul cum secunda missam fuisse. Nam in 
secunda non solum multe questiones solvantur de 
quibus prima nihil habuerat, velut deraptoribus (b), 


ad Basilium, et cum eo jurgavit, quod ad se non p de presbytero nuptiis illicitis implicato (9), de 


scriberet, ac si desint occasiones, non aliquem e 
suis clericis mitteret. Jam antea aliam ejusdem 
Eusebii epistolam officiales detolerant.Revera non 
multas Eusebio scripserat epistolas Basilius, quia 
Bactus non erat, qui ad eum proficiscerentur, sed 
tamen plus quatuor scripserat, simulque litteras 
ad se post prioreni Eusebii epistolam Samosatis al- 
latas, Leontio perseequatori Nice miserat, ut illius 
opera darentur Sophronii domus procuratori, eas- 
que ille ad Eusebium perferendas curaret. Unde 
suspicatur Basilius (a) alicujus eorum quibus ha 
littere. traduntur, dut negotiis aut segnitie fieri ut 
non reddantur. Cur autem aliquet ex clericis non 
miserit, excusat acerbissimaim hiemem,que omnes 
Yfas usque ad Paschaintercluserat ; tum etiam cle- 
ficorum, suorum alienum a peregrinationibus ani. 
mum, eo quod ex sedentariis artibus victum com- 
parent. Unde etiam rure coactus fuerat accersere, 
qui hanc epistolam perferret. Eusebium lectorem 
diu apud se retinuerat Basilius, aerem temperatum 
exspectans : tandem dimisit, non sine metu, ne 
iter infirm:e valetudini noceret.Nonnullain Oriente 
novata fuerant, sed cum ea fratres Eusebio narra- 
turos sciret, scribendis supersedit. Ita morbo debi- 
litatum se esse dicit, ut se crumnose hujus vila 
tempus exegisse crederet. Quid autem in Oriente 
novi evenerit, non facile est assequi. Forte loqui- 
tur Basilius de Ecclesie Antiochene perturbatione, 
quz paulo ante hujus epistola tempus tanta exsti- 
Gt, ut presbyteri nonnulli jarare coacti sint nun- 
quam se publice Antiochi: sacerdotio functuros. 
Vid. epist. 190, can. 17. Forte etiam Basilii verba 
de rebus Samosatensibus accipi debent. Nam Euno- 
«sius, qui in lecum sancti Eusebii intrusus fuerat, 
&ón diu videtut hac in urbe mansisse. Cum enim 
invisum se omnibus esse animadvertisset, libenter 
Εφεεκείι : at ejus Joco [ασίστ Arizni. hominem 
tonto détetioretn otdinaverant. 

. Mittisetiam Kmphilochio paulo post Pascha 


a) Ep. 198. 
(c) Can. 27. 


absurdis votis (d) etaliis ejusmodi;sed etiam multa, 
qua in prima statuta fuerant, clarius et uberius 
explanantur in secunda,ut de lapsis virginibus (e), 
de baptismo hzerelicorum (f) et pluribus aliis, Ex 
quibus patet Amphilochium, lecta priore epistola 
canonica, novas questiones Basilio proposuisse,et 
de prateritis,quid dubium aut obscurum sibi vide- 
retur significasse. Id praecipue observari potest in 
canone 47 de baptismo hereticorum, ubi Basilius 
idem de Encratitis, Saccophoris et Apotactitis fe- 
rendum esse judicium negat,ac de Novatianis: non 
aliam sane ob causam, nisi quia Amphilochius si- 
gnificaverat diserimen inter lias sectas sibi minus 
probari. Unde Basilius: Quod sé apud vos, inquit, 
prohibita est rebaptizatio sicut apud Romanos,nos. 
tra tamen ratio eim obtineat. Decepa Tillementium 
hoc epistols secunde canonice procgmmium: Cum 
pridem ad propositas nobis a tua pietate quovstiones 
respondissem, non misi scriplum, partim quidem 
longo εἰ periculoso morbo detentus, partim vero 
propler penuriam ministrorum. Hec vir doctus de 
primis canonibus dicta existimavit, quamvis de se. 
cunda epistola canonica dicta sint,cui jam absolut» 
Basilius,ut scriptoribus non insolitum est, prafa- 
tionem apponebat.Hec enim secunda epistola ca- 
nonica simul cum ducentesima epistola missa est 
per Meletium,qui proficiscens monuerat Basilium 
copiam esse salutandi Amphilochii. [In exordio 
utriusque epistole easdem affert rationes,curtan- 
diu siluerit. At dus illa epistol: simul mitti non 
potuerunt,quin canonica multo ante absoluta fue- 
rit. Cum enim inutile fuisset duas simul ad eum- 
dem epistolas scribere, tum vero imprebabile est 
Basilium umius aut alterius diei spatio triginta et 
ampliuscanones condidisse,cum presentim decla- 
rei in proermio eanonies prime,cosctum se fuisse 
diligenter attendere,et si quid à senioribus audiie- 
set, reeordari,et coguata iis. que didicerst, per «e 
ipse ratiocinart, Nos verisimile est Dasilim im se- 


Can. 8. 
() Gan: à 
(fj Can. 97. 


CXIXX 


PROLEGOMENA. 


cunda canonicaepistola adornanda segniorem fuis- Α consuluerat anno proxime elapso Amphilochius, 


8e. Jamdudum ergo conditi canonesante oblatam 
facultatem Meletii, ac praefatio post absolutum 
opus addita. Similiter duabus aliis epistolis ca- 
nonicis przfatio, postquam absolute fuerunt, αρ: 
posita fuit. Nam cum ait Basilius in prima pro- 
cemio, prudentiorem factum se esse, et multa quae 
ignorabat didicisse, ac coactum fuisse diligenter 
attendere,etsi quid audierata senioribus.recordari, 
et cognata iis qua audierat, per seipse ratiocinari; 
cum, inquam, hec dicit, manifeste declarat se 
hujus operis labore defunctum esse. Terlie epis- 
(οἱ praefationem seripsit Basilius, cum redeunti 
ex Pontico itinere allatz sunt littere Amphilochii, 
quibus nulla interposita mora respondit;ac proin- 


qua potissimum via remedium huic malo feren- 
dum esset ; sed hoc anno rem minime protrahen. 
dam ratus cum episcopis deliberare statuit, ac 
Basilium ad consilium suum advocavit. Preter 
desiderium videndi Amphilochii, tam eximia con- 
veniendi causa Basilium (c) exacuebat. Sed eum 
moveri non sinebant morbi reliquis. Nuper enim 
curru ad martyres usque vectus, pene in eumdem 
statum relapsus fuerat. Rogat itaque ut res,si fieri 
possit, in paucos dies differatur, seque adfuturum 
promittit. Sin autem urgent negotia, hortatur ut 
peragant que in manibus sunt, seque tanquam 
presentem eorum, qua prsclare gerentur, par- 
cipem numerent. 


de spatium non habuisset condendorum canonum, 8. Non dubium est quin exspectatus fuerit Basilii 


nisi antea absoluti fuissent. 

Narrat Basilius (a) in epistola canonica secun- 
da,consultum se fuisse a presbyteris Autiochenis, 
qui coram infideli viro coacti fuerant jurare nun- 
quam se Antiochis sacerdotio perfuncturos ; se- 
que auctorem eis fuisse, uta publicis quidem con- 
ventibus abstinerent, privatim autem munia obi- 
rent presbyterorum. Gum autem unus ex illis, 
Bianor nomine, [conii, Antiochia relicta, domi- 
cilium suum constituissel, censet Basilius eum 
liac lege non teneri, et publice sacerdotio perfun- 
gi posse ; modo tamen poenitentiam agat ob fa- 
cilem et promptum ad jusjurandum animum. 

Meletius, qui bas litteras detulit, milites recens 


adventus. Nam se in Pisidiam venisse testatur (d), 
ut cum episcopis illius regionis ea, quz ad fratres 
[sauri:e spectant, componeret.Cum autem huic de 
restituendis episcopalibus deliberationi multe 
inessent difficultates, videtur ea vicisse sententia, 
quam anno superiore proposuerat Basilius, ut ma- 
gna civitati primum episcopus daretur ; suoque 
iili cireulo circumscripto, quia vicinos nonnullos 
ordinabat,deinceps penes Amphilochium jus esset 
et arbitrium episcoporum in aliis civitatibus con- 
stituendorum.Id colligimus ex initio epistola 217, 
que est canonica tertia, ubi Basilius auctor est, ut 
aliquis ex neophyltis ordinetur episcopus,sive Ma- 
cedonio ita videatur, sive non. Erat ergo Macedo- 


collectos deducebat.Gratissima fuitBasilio scriben. c nius magne civitatis episcopas, ac metuebat Basi- 


di ad Amphilochium occasio : hunc rogat, ut in- 
visat Ecclesiam Coesariensem, postquam res Ly- 
caonia composuerit, eainque, sive se vivo, sive 
mortuo, ut propriam curet. Commendat ei Mele- 
tium, monetque ut diei festo sanctiEupsychii non 
desit, neque exspectet, dum iterum moneatur,imo 
ipsum diem antevertat, ut se exhilaret. 

Cum hzc scriberet Basilius, Amphilochium pu- 
tabat optima uli valetudine. Sed paulo post scrip- 
sit Amphilochius se in morbum incidisse. Per- 
molestum id fuit Basilio, qui Amphilochii videndi 
magno tenebatur desiderio, ejusque consilio ad 
multa uti volebat. Sed (5b) ei veniam dat et petil 
vicissim,cum utrumque e»dem cause detinuerint, 
morbus Amphilochium, Basilium vetus tegritudo 
quas nondum abscesserat. 

V. Postquam e morbo convaluit Amphilochius, 
curam et sollicitudinem in re magni inomenti con- 
stituenda insumpsit. Inter alia provinciarum se- 
ginenta, que attributa Iconio fuerant, insignis erat 
civitas lsaurus,qua provincie laauri2 nomen de- 
ἀθΓαί,οί inde com multis aliis oppidis avulsa, 
Lycaonis adjuncta est. Destituta autem episcopis 
erant tum magna illa civitas, tum alia oppida, sive 
ab hereticis, sive ab hostibus vastata ; Basilium 


C). Epiat. 301 
1l. 
ο kj, 02. 


lius ne isjurisdictionem suam episcoporum in aliis 
civitatibus ordinatione coerceri moleste ferret.Sed 
hujus rei interpellanda ablatum ei jus fuerat con- 
silio Basilii,qui suum illi circulum voluerat circum- 
scribi. Macedonius non diu Isaurum rexit : nam 
hujus civitatis episcopus Hilarius in concilio Cou- 
stantinopolitano et in Testamento sancti Gregorii 
Nazianzeni vocatur. 


CAPUT XXXIII. 


I. Dasimonem perturbat Eustathius et. multos abstra- 
hit a communione Basilii, qui ad eos scribit 1I. 
Scribit eliam ad Neocosarienses. ΤΗ. Iterum mittit 
in Pontum οί agit de congressu cum episcopis. IV. 
Neocasariensibus nihil respondentibus iterum scri- 
bit. Dua alio eadem «e re ad amicos littere. V. 
Post festum sancti Eupsychii ἐν Pontum profici- 
scitur. Eo v niente fra(ris | ades, turbatur 
Neocasarea. Scribit ad eos et ad Olympium. VI. 
Basilio redeunti *untiatur quid contra ipsum hore- 
tici, quid contra Meletium — Paulini sectatores o- 
liaMtur | Plures his de rebus litteram. VII. De epistola 
canonica 6 et epistola 218 qua »imwi missa 
est. VIII. Littera ad Samosatenses, ad. Bercenses 
et Chalcidenses per Acacium misso. 


I. Preter famosos libellos,quibusBasilii famam 
Eustathius laceraverat,occultis etiam illum machi- 
nationibus lssdere conabatur.Nam (ejDasimonem, 
quie rcgio est Ponti secus [ridem sita, pertarbave- 


d) Ep. 216. 
o EP 2106. 


VITA S. BASILII. CXXX! 
rat,'ac multos in Ponto episcopos a cominunione A fronte prodeat (n. 4), nec jam calumniator sit, sed 


Basilii abstraxerat. Hacautem illum astu inolitum 
esse, non palam et aperte ut in famosis libellis, 
inde perspicitur, quod, cum ei Basilius motuum 
Ponti conceptis verbis causam in epist. 216 ascri- 
bat, in epistola 203 postulet ut auctor calumnia- 
rum e latebris in apertam lucem prodeat. Basi- 
lius (a) dudum avebat cum episcopis Ponti con- 
gredi : at eum detinuerunt cause ezdem, quas 
supra recensuimus, morbi, sollicitudi:ies Ecclesia- 
rum, et pugna cum haereticis. Sed paulo posl re- 
ditum ex Pisidia epistolam (5b) scripsit ad episcopos 
maritimos, eos presertim qui Dazimonem incole- 
bant. Permolestum erat Basilio (c), quod eorum 
charitas jamdudum sibi d.esset, nec ulla ab eis 
epistola, nulli clerici venirent, quamvis rerum 


accusator,imo nec accusator, sed frater admonens 
in charitate. Non puto eum de Eustathio sic locu- 
turum fuisse,si ab eo hiec omnia orta esse depre- 
hendisset. Forte ergo id non deprehendit, nisi ex 
congressu cum episcopis Ponti. Certe post hunc 
congressum rem perspectam et exploratam habuit. 
Sic enim loquitur in epistola 216 : Atque inde nos 
in Pontum excepit peregrinatio,cum Dazimonem 
satisperturbasset Eustathius, multosque illic ad- 
duxisset,utae ab Ecclesia nostra abscinderent.Ma- 
nifesta est hujus testimonii necessitudo cum epis- 
tola hac ducenlesima tertia .Quod enim iter susce- 
pisse se dicit in epistola 216,id in epistola 202 sus- 
cepturum se promittit, si locum designare velint 
Ponti episcopi. Locus ex utraque parte designatus 


Cappadociz status ad hzc officia frequenter exhi- g rem confirmat. Nam ut Basilii commodo consule- 
benda eos hortari debuisset. Nam excitatos ab rent Ponti episcopi, ut modo videbimus, consti- 
bzereticis fluctus Cappadoces excipiebant, iis qui tuerunt cum eo congredi, ubi is paroeciam suam 
retro erant in tranquillo degentibus.Fortehacipsa visitans ad fines Comanicos venisset. Erat autem 


causa eorum studia retardabat. Metuebat enim Ba- 
silius ne,quia eos tuebatur locorum situs,aliorum 
auxilio et communione viderentur sibi non indi- 


Dazimon infra Comanam. 
Scripta videtur epistola 9203 post reditum ex 
Pisidia. Nam cum Petrus optata responsa retulis- 


gere,et idcirco vulnera,qui& eorumaniinis calum- set, Basilius iterum Meletium presbyterum misit, 
ni» fecerant, difficilius sanarentur. Dolorem suum ας episcopos ob corporis infirmitatem rogavit, ut 
corde jamdudum premebat; pudebatenim querelas tunc congressus fleret, cum ipse in fines Comani- 
suas apud remotos communicatores deferre. Sed cos, pareeciam suam visitando, pervenisset. Non 
lamen ea dere (d) cum omnibus Cappadocis epi- ergo aliud iter meditabatur,cum hac scriberet, ac 
scopis communicavit, qui ei auctores fuereut ad — itineri Pontico, cujus suscipiendi gravissima sub- 
maritimos episcopos scriberet, ac epistolam Petro erant causis, moras afferret infirma valetudo. 
presbytero,ipsius, ut verisimile est,fratri, viro ad — 1I. Multo graviores Basilio molesti: acciderunta 
ea,quze deerant epistole, explenda idoneo commit- , Neoczsariensibus,quain ab aliis Ponti civitatibus, 
teret. Erant Basilio cum hac urbe magnae necessitudines. 
Scripsit itaque ad eos epistolam ducentesimam — Patriam suam, ut supra (e) vidimus, Pontum ap- 
tertiam que omnibus charitatis ethumilitatisnotis  pellat,quia puerilem institutionem prope Neoca- 
insignis est. Proponit viam perfacilem etexpedi- saream acceperat ab avia Macrina, qua (f) Grego- 
tam ad cognoscendam veritatem. Profitetur para- rium ejusque successores magistros ac patres 
tum se esse coram eis illata sibi crimina diluere, habuerat. Basilium Athenis reducem cum missi ex 
modo adversa fronte prodeant qui injuriam faciunt, magistratibus legati (g), tum postea tota civitas 
ut is qui conviciatur, non Jam sit diabolus seu ca- circumfusa maximis honoribus allicere conata 
lumniator,sed aecusator,imo neque accusator,sed fuerat, ut juventutis erudiende provinciam suscipe- 
frater admonens in charitate et ad emendationem ret. Przterea (h) summa semper exstiterat inter 
arguens; ipsi vero non conviciorum auditoressint, utramque Ecclesiam ,Cxsariensem et Neocesarien- 
sed argumentorum judices : neque nos,inquit, in- sem, animorum conjunctio : utriusque clerus ac 
curati relinquamur, nostro nobis non indicato de-  populussepediebusfestisobeundis permiscebatur: 
licto. Sive igitur iu Cappadociam venire velint, et Dipsi pastores itainter se diligebant,ut alterum uter- 


ipsius peccata scrutari, utrum talia sint qualia au- 
dierun!, pollicetur se eos supinis manibus excep- 
tnrum. Sive locum aliquem in Ponto designare 
maluerint, libenter se eo venturum, ut probandum 
se et examinandum exhibeat. 

De auctore calumniarum sic loquitur Basilius, 
quasi eum non nosset, aut anum aliquem ex Ponti 
épiscopis esse suspicaretur.Postulat enim utaperta 


(9 πρ 203, n. 1 
κ Ep. 216. 

(d) Ep. 203, n. 4. 
v) Cap. 1. 


que instar magistri ac ducis haberet, Videtur 
summa illa charitas aliquantum refrixisse sub Mu- 
sonio. Quanquam is, etsi suam Basilio operam in 
concilianda Ecclesiarum pace non navabat, nun- 
quam tamen eam ad debellandos hereticos dene- 
gaverat : ejusque morte afflictos Neoctesarienses 


disertissima epistola consolatus est Basilius (i). 


Sed j " tum metuebat ne quis ex bominibus sibi 


p. 204, n. θ. 

d bist. 220, n. 2. 

Dn n. 7. 
t E 28. 


exXXIU 


PROLEGOMENA. 


non amicis in hane sedem eveberetur : denuntiat A mislacessitus injuriis, supplex ultro veniret,etcum 


enim Neoczsariensibus suam cum illis conjunctio- 
nem,proul sibi episcopum eligent,aut arctius con- 
strictum iri, aut penitus relaxatum. 

Uso evenit quod Basilius metuebat : neque a 
Neoczsariensibus, ex quo novum episcopum ha- 
buere,uJlas amoris et communionis significationes 
accepit. Unde queritur (a),quod eorum iracundia 
totam bominis zlatem perduret : causam ubique 
in episcopum rejicit : expostulat (b) cum Neoczsa- 
riegsibus, quod belli sibi illati ducem omnes ad 
unum sequantur.Tempestatem abiisquiad clavum 
sedent excitari ait (ci, Supra episcopum Neocasa- 
riensem probavimus esse Atarbium illum, qui cum 


hominibus arrogantibus demissese gereret, scripsit 
ad presbyteros Neoczsarienses, ac per eos ad to- 
tam civitatem epist.204.Queritur quod cum tol ac 
tanta cum eis habeat necessitudinis causas, tan- 
diu invisus eis sit,ac utramque aurem calumniato- 
ribusprebeont.Humiliterfateturse multa peccare; 
sed rogat, ut si vila sua in crimen vocetur, coram 
episcopis, aul coram spectatissimis ex cujusque 
Ecclesi: clero res dijudicetur. Quod si fides sua 
suscepta sit,postulat ut scriptum proferatur, et ut 
par est examinetur.Ac ne videretur examen sub- 
terfugere, sua scripta eorum judicio permittit. 
Scriptà videtur hac epistola circa idem tempus ac 


Basilium gravissimis maledictis in media ecclesia B ducentesima tertia. Verisimile est enim Basilium, 


lacerasse,et errori Sabelliano affine aliquid preedi- 
casse diceretur,accersitus a Dasilie,non modo non 
paruit,sed etiam Basilii vitam et doctrinam insec- 
tari,fanda et infanda in eum concionari perrexit, 
aique (d) etiam mercede conduxit, qui somnia illius 
fame injuriosa,coelitussibi oblata esse fingerent(e). 
Scripta Basilii,ut profanam sapientiam redolentia, 
exagitabat : ae criminandi ansam ex illius cum 
Eustathio communione videtur arripuisse. Cau- 
sam (f) inexpiabilis odii pretexebat nonnulla Cee- 
sarjensis Ecclesie instituta, velut psallendi ritum, 
οἱ virorum ac virginum monasteria, qua nec Εο- 
clesia Neocesariensi nola erant, nec Gregorii 
tempore fuerant usitata. Quinetiam (g) impudens 


illud os de virginibus Basilii nonnulla licenter ef- € 


futiebat, que antea ne Satanas quidem mendacii 
pater prolerre ausus fuerat. 

Veras odíi causas Basilius (1) duas potissimum 
refert,invidiam cacoigne carpentem, el metum ne 
a Basilio Sabelliani erroris argueretur.Invidia non 
in solum Basilium eruperat : sed hoc morbo tota 
hominis vita laborabat. Impietatis autem sibi con- 
scius Basilii congressum caute fugiebat. Vix enim 
negare potuisset, cum testes illius sermonum es- 
sent non pauci. Auditum eral ex eo, cum diceret 
(n. 3) nomen adversarii traditum esse, Unigeniti 
Yero nequaquam.H:c Basilio pudorem incutiebant, 
quia consanguineus illius erat impiela:is auctor. 
Cum autein esset ille vir indoclissimus, ut Basilius 


cum Ponti episcoporum benevolentiam recollige- 
re conaretur, non neglexisse similia vel potius 
longe graviora in Neoceisariensium animis vulne- 
ra. Sed cum diverse essent in utrisque offensio- 
nis cause, diversis opus fuit litteris. 

III. Basilii epistola ad Ponti episcopos, cui non 
parum addebat ponderis Petri presbyteri prudentia, 
sic animos permovit, ut parati ad deponendam of- 
fensionem viderentur Quare Basilius iterum misit 
cum litteris Meletium presbyterum ad Elpidium, 
unum ex episcopis Ponti, sed forte non ex eorum 
nurrero,qui ab Ecclesie Ceesariensis communione 
discesserant.Basilio enim amicum in primis fuisse 
patet ex hac et sequenti epistola. Rogat eum Dasi- 
lius ut, si necessarius ei videtur congressus,desi- 
gnet locum el tempus, seque et Ponti episcopos ea 
de re certiorem faciat.Quidam ex hoc convecando- 
rum episcoporum munere,quo períunctus est hoc 
in negotio Elpidius,concluserunt eum metropolila- 
num fuisse Ponti, atqueadeo episcopum Neocaesa- 
riensem et Musonii successorem. Sed hec opinio 
consistere non potest cum iis quz de episcopo Neo- 
cisariensi diximus. Potuit quidem Elpidius,uterat 
tielate provectus,(k) metropolitani dignitatem obti- 
nere, que in Ponto stati. deferebatur, interdum 
eliam virtuti (1): ut Musonio delatam supra vidi- 
mus.Sed,ut obsertat Tillemontius,cum rogetur El- 
pidius,ut et Basilio etepiscopis Ponti designet lem- 
pus et locum congressus;quemadmodum inde col- 


(i) non obscure indicat, acimpiis suis cavillationi- D ligi non potest eum in Basilium jura metropolitana 


busneverisimilitudinis quidem coloremillinere va- 
leret (jJ, errores suos inepto cuidam scripto man- 
daverat, quod ad Meletium missum, et retrorsum 
a sancto viro,ut par eral, rejectum,ipse in tenebris, 
velut matres qua monstra pepererunt, alebat, Pe- 
riclitatus etiam fuerat in quadam epistola Anthi- 
muni Tyanensem, proposito quodam Gregorii Neo- 
csesariensis testimonio. 

Basilius,qui se dedecorari non putabat,si maxi- 

a) Ep. 204, n. 1. 

4 ip. 907, n. 4. 

c) Ep. 210, n 2. 

d) Ep. 907 n.1. 

e) Ep. 394, n. ὃν 

kp. 207, n. 2. 


Ὑ 


habuisse, ita probabilius est non alias eum hac in 
re quam amici et interprelis vices defendisse. 

Difficile κά explicandum prima specievidetur,cur 
Basilius dicatiterum aseMeletium compresbyterum 
mitti. Non enim illum antea miserat, sed Petrum 
presbylerum.Sed verisimile est eum simul cumPe- 
tro missum fuisse,etsi solum Petrum nominat Ba- 
silius in epist.203.Mos enim erat unuth nominare, 
quamvis duo niitleréntur,u( observavimus ad epist. 

Ep. 207, n. 2. 

i" EP. 218, n. 2. 

i) Ep. 204, n. 5, et 207, n. 4. 


AN 210 n. 5. 
; E do . 


VITA 8. BABILI. 


CxxxII 


943. Enm paulo ante ejuadem itiserie labores eus- A ptione, sed liquet sept&m esse homini prelia pro 


tiauisse,indeetiam confirmari potest, qued Basilius 
ei parcere statuerat ob carnis infirmitatem,quam 
sibi sponte adsciveral, carnem in servitutea redi 
gens ob Evangelium Christi; sedcum sibi decoram 
esse intelligeret Elpidium per ejusmodi homine: 
salutare,ac ipse Meletius,ex quo noverat Elpidium, 
magno illius videndi desiderio teneretur;exoravit 
eum DBasilius,ut iterum in Pontum proficisceretur. 
Quamvis Basilius pro summa sua urbanitate le- 
cum et tempus congressus Elpidio constituendum 
relinquat, dedit tamen in mandatis Meletio,ut epi- 
scopia deinonstret percommedam sibi jecem et 
tempus fore, si lunc congressus fieret, cum pare- 
ci suse. pagos visitans ad Comanicos (ines perve- 


Basilio sustinenti,et inter howinum genus versan- 
ti, qui Basilie valde suecensebant. Unde precatur 
Baeilius,ut et ille idem permaneat, et isti meliores 
fiant. 

V.Antequam Basiliusin Pontum proficisceretur, 
celebravit diem festam S. Eupsychii, cui interfuit 
Amphilochius,at jamdàüdum rogatus a Basilio fue- 
rat.Jamabsolutum erátopus de Spiritusancto,quod 
Basilius ipsius hortato susceperat; sed videtur Ba- 
silius illud relegere el extremam manum imponere 
voluisse, ac idcirco auferendum Amphilochio non 
dedisse.Quin etiam cum postea vellet mittere, mo- 
ram attulerunt data librariis ab Amphilochio man- 
data,ut hunc librum in membranis describerent. 


nisset.[d enim ab episcopis Basilius petiisse se di- y Hsc perspicimus ex verbisepistolz 231,qua supra 


cit in epistola sequenti eosque annuisse patel ex 
eadem epistola,in qua Elpidium nepotis morte 4f- 
flictum consolatur, ac rogat ut ne illius dolor ape- 
ratum ad Comanicos (ines congressum interpellet. 

IV.Litteris Basilii nihil responderwai presbyteri 
Neocaesarienses, ac silentio suo graliam se inire 
malle ab episcopo suo,quam «quos se Basilio prse 
bere significarunt.Hac agendi ratio videbatur Ba- 
silinma adhortori,ut vicissim ipseconticesceret Sed 
cum calumniis se appeli videret,ac proxerea fidem 
ab episcopo Neoctesariensi perverli. saliws esse 
duxitanimarum saluli consulere.Scribdilaque cle- 
ricis Neocesariensibus,eosque hortatur ut ne ple- 
bem pravis erroribus Sabellii imbui patiantur. 
Demonstrat congressum suum nonalio consilio ab 


retulimus. Basilium Titllemontios ante diem festum 
S. Eupsychii in Pontuin existimat profectum esse. 
Sed hac sententia coneilíari non potest cum epi- 
stola 215, statim pesi reditum scriptam quz Basi- 
lius denuntiat Derotheo Romam cogitanti, hoc iter 
hieme confici non posse; quod quidem absurde di- 
ctum fuisse! ante mensem Septembrem.Sic etiam 
in epistola 213,quam reditu suo protinus scripsit, 
cum rogatus fuisset ut in Mesopotamiam 8e con- 
ferret,corpus suum huic itineri hieme faciendo im- 
par esse cicit.Proterea in procmio epistole tertie 
canonice, quod Basilius itinere Pontico defessus 
scribebat, magnum videndi Amphilocbii deside- 
rium significat, seque libenter Euphemiadem ven- 
turum promittit,si eo Amphilochius accedere non 


eorum episcopo declinari,nisi quod wetaat,ne pra- C gravetur. Sed si instabat dies lestus S. Eüpsychii, 


vorum dogmatum aomiaearguatur.Illiusimpuden- 
tiam exagital,quod somnia et visa fingere audeat, 
ot Basilii doctriss, tanquam perniciose,odium im- 
portet.Cum belli implacabilis cauase inanes profer- 
regiur,psallendi rilus el enonasleria, declarat Ba- 
silius se bsec instituta magnae laudi ducere:etcum 
objicerent liec Gregorii tempore non fuisse,oblata 
occasione demonstrat, quantum eorum ayores a Gre- 
gorii magni meribus deflexerint Cseterum paratem 
se esse declarat privatas injurias voluntaria obli- 
τους conterere, mado (des in tuto sit, hypostases 
non evertaniur, Gbristi nomea non abaegetur, aec 
Gregorii verba pravisisjerpretationibus perverjan- 
tur: quibus verbis suhindicat Basiliusqe apertius 


cur non iterum Amphilochium invitat? Jam enim 
invitaverat paulo post Pascha. Nam etiam si iter 
Ponticum ante Septembrem collocari posset,certe 
non multo ante : siquidem maxima pars temporis 
adie Pasche usque ad hoc tempus in itinere,quod 
habuit Basilius in Pisidiam, deinde in visitandis 
pareecis ecclesiis, in conficiendo itinere Pontico 
insumi debuisset. 
Videtur Basilius ex hoc itinere optatos pacis et 
concordia fructus percepisse. Anno enim sequenti 
invitat Ponti episcopos (b).ut antiquam memorie 
S Eupsychii obeundz consuetudinem de integro 
repetant. Aliam causam addit Tillemontius,quod 59 
mediocriter afflictus e Ponto rediisse dicat(c): ex 


ezpenit in epistola 210,n.3, de episcopo Neecmsa- D quo colligit doctissimus scriptor Neocasarienses 


riensi,ex quo auditum fuerpt,cum diceret, nomen 
Unigeniti traditum gon esse,sed uomen adversarii. 
Du3e seguentes apistele videntur ad illud tempus 
pertinere, quo Neocesarea bellum inferebal Basilio. 
Prima scripta est Rulancio (a), sophista Neoosssa- 
riepsi,gni ορ jamdiu nihil ecriberet Basilio, me- 
teendi locgm afferebatune Basilium Neocesarien- 
sium causa odisse copiasel qui antea Basilii causa 
Reecmsariensibus invisus erat. Altera ceret inseri- 
(a, Ep. 208. 
iy) Ey. 259. 


PATAOL. Gh. ΧΧΧ. 


molestias aliquo a maritimis episcopis solatio com- 
pensatas fuisse; alioqui non mediocrem Basilii fu- 
lorum fuisse,sed maximum merorem. Verum illud 
petotvc, quod fucum fecit Tillemontio,non medio- 
crem,sed gravem dolorem significat,ut in nola ad 
hunc locum observavimus. . 
Non enim mediocrem dolorem inurgre polerant 
qui Neocssare: in Basilium commissa sunt, Post- 
quam egt tuns episcopi maritimis quae sibi propo- 


(c) Ep. 217. 


CXXIIV PROLEGOMENA. 
suerat,respiralionem aliquam a negotiis nactus(a), ^ rum exercitationibus charo, et in corpore infirmo 


contulit se ad zedes fratris Pelri, que prope Neo- 
ciesaream sitze erant.Hunc enim locum in amoribus 
habebat,tum quia ibi apud aviam matrem educa- 
tus infans fuerat, ac postea plures annos ibidem 
procul acivilibus undis philosophando traduxerat, 
tum quia ibi instituti ab eo monachi sub fratris 
Petri disciplina degebant. At ubi Basilium eo ve- 
nisse Neocsasariensibus nuntiatum est, tum vero 
quidam mendacii arlifices clamitarunt Basilium in 
urbem venturum, ut erroris argueret quos eo no- 
mine superioribus litteris accusaveral, seque po- 
pulo venditaret.Itaque tumultu civitas repleta,alíis 
fugieniibus,aliis clanculum egredientibus: et ha- 
rioli ac somniorum interpretes terrorem sparse- 


animum constantem ac in amore veritatis stabilem 
gerenti.Sed paucis diebus postquam adveoit Basi- 
lius, Hilarium abiisse didicit [d eo magis doluit 
Basilio,quod libenter aperuisset Hilario molestias, 
qua sibi accidebant ab Eustathio οἱ ab Anomais 
et Pnenmatomachis : ex quibus Eustathius, quem 
Basilius majus quidpiam esse crediderat,quam fe- 
rat humana natura, sic eum ubique terrarum ac 
marium decantaverat, ut nihil Basilii nomine de- 
testabilius esset apud pios. Anomoai etiam Basilio 
bellum inferebant, sed precipue Pneumatemaclii 
eum conviciis perfundere et insidiari non desine- 
bant, quanquam hactenus eorum conatus inutiles 
Dominus reddiderat. Hilarius, ut Ecclesi? causa 


runt,ac Basilium acerrimis maledictis fixerunt,ita g vehementer capiebat, Basilio de rebus ecclesias- 


ut in publicis conviviis fabula fieret. 

Nihil sane cogebat Basilium ejusmodi hominibus 
consilii sui rationem exponere: sediamen summa 
illum charitas impulit,ut hanc quoque viam ad eos 
sanandos tentaret.Scripsit itaque primoribus civi- 
tatis epistolam 210,in qua declarat non eum se es- 
se, qui cum olim ab eis perhonorifice vocatus ve- 
nire noluerit,nunc invocatus se oblrudat, et navi- 
gium gubernatore destitutum ingredi velit.Facta si- 
bi injuri:xe causam repetit ex ducis eorum invidia, 
ac inducende heresis Sabellianze proposito : et 
quamvis eum vehementius quam in prioribus lit- 
teris accusel,lenitatem tamen eo perducit, ut eum 
sibi satisfacturum dicat,si errorem suum et impie 


dicta,qu& ex eo audita fuerant, negel:quod si per- 


severet,scripturum se ad alias Ecclesias.Coeterum 
so1ania illa non a Deo esse docet, sed a vino ex- 
estuante; atque eliamsi essent Evangelio consen- 
lanea,quia tamen charitatem ledunt, iis prorsus 
supersedendum esse.Nondum e fratris edibus dis- 
cesserat Basilius, cum hanc scripsit epistolam, ut 
patet ex primordio: Plane nihil opus erat, inquit, 
ut meum vobis enuntiarem consilium, aut quibus 
nunc decausis in his sim locis exponerem. 

Cum in hisangustiis versaretur Basilius, percom- 
mode Olympius (5) insignis inter Neocesarienses 
civis,suos ad eum filios cum litteris misit.Magnum 
id solatium fuit Basilio,qui postquamlitteras Olym- 
pii legit,et cum ejus filiis collocutus est, facile ob- 
litus est veneni, quod somniorum caupones apud 
Neoczsaream circumferebant,ut abiis qui eos con- 
duxerant, graliam inirent, Narrat se litteras qui- 
dein alias scripsisse, alias vero scripturum, si ita 
videatur Olympio. Tantum precatur ut prosint ac- 
cipientibus. Videtur inter has litteras numeranda 
epistola 210. Verisimile enim est Olympii filios,qui 
Basilii aniraam adeo afíictam iavenerunt,tunc ad 
eum venisse cum adhuc moraretur apud fratrein. 

Separaverat Basilius se (c) Dazimone in collo- 
quium Hilario venturum, homini ab ipsis schola- 


α Ep. 207 οἱ 213. 


2 Eb eii 312. 


ticis scripserat; cumque nihil responsi acciperet, 
admonuit Basilium; sed hanc epistolam sibi red- 
ditam non fuisse Basilius testatur. 

VI.Redeundi e Ponto Basilio nonsine multain. 
firmitate eximbribus et molestiis collecta litterae ex 
Orienteallatz sunt ac varia negotia supervenerunt. 
Tum cum enim constituendi in Ponto paci ope- 
ram daret, haretici in aula «olitis nocendi artibus 
utebantur. [taque redeunti nuntialum est, brevi 
eum in aulam (d) pacis obtentu vocatum iri. Quod 
quidem ubi didicit episcopus quidam,quem Mele- 
tium esse conjicimus ex initio epistola 216, Basi- 
Basilium per litteras hortatus est,ut festinanter in 
Mesopotamiam iendens,ibi veritatis defensores in 
unum cogerel,ac simul cum ipsis ad imperatorem 
proficisceretur.Rein necessariam Basilius non ju- 
dicabat,ac preterea itinere Pontico fractus et de- 
bilitatus,impar sibi ad novum hieme conficiendum 
videbatur. Sed tamen quid facto opus sit, ex alio 
quodam episcopo sciscitatur,cujus littera Neocaze- 
sariensi tumultu aflliclum recreaverant. Neque 
enim aliam doloris causam indicant hec verba(e): 
Eram enim quodammodo male affectus animo, 
cum in magna hominum multiludine ferinam 
quamdamac rationis omnino expertem vidissem, 
socordiam,et ductorum invelcratam vizque emen- 
dabilem mali consuetudinem. Unde miror hunc 
eventum atque hanc epistolam, qua lam manifes- 
lis hujus anni nolis signata sunt, ad annum 373 a 
Tillemontio referri. 

Significabant eadem Antiochia allat» litterze( f), 
Paulino venisse Rama epistolam quamdam,quase ei 
episcopatum Ánüochenum deferebat,et Meletium 
frustrabatyr, valdeque efferri hujus partis duees 
et gloriari de hac epistola:deinde etiam fidem eos 
proponere, et paratos esse ea conditione,id est, si 
nihil amplius ab eis peteretur,cum Meletii Ecclesia 
conjungi. Quin etiam, quod Basilio acriores cura- 
rum stimulos admovit, Terentium comitem in suas 
partes trahere conabantur, et cum eo agebant, ut 


(d) Ep. 313. 
e) Ibid. 
(f) Ep. 214 et 316. 


VITA S. BASILIT. 


CXXXV 


banc cum Meletii Ecclesia conjunctionem aucteri- Α oleo et opera scripsit ac Terentio. Cum autem si- 


late sua juvaret. 

Audierat Basilius (a) Terentium ex ctio, in quod 
se ad animam curandam removerat,iterum ad bel- 
licos tumultus redire coactum fuisse. Sed tunc, 
ubi cognovit eum Antiochi versari, el negotia 
cum magnis potestatibus administrare ; lum vero 
minime cessandum ratus in re tanti momenti, ex- 
spectare noluit, dum Acacius, qui tum erat C:esa- 
res (5), in patriam rediret ; sed preterea minus 
suspectum esse ducens per ignotos Terentio scri- 
bere, epistolam dedit numerario officii przsidis, 
cui pr:ecepit ut eam Dorotheo presbytero ejvsque 
amicis prius osteuderet. 

Veritus itaque Dasilius ne sibi magnum hoc 


gnificasset Dorotheus sibi in animo esse Romam 
proficisci, scilicel ut causam Meletii tueretur ; ac 
Basilium rogasset ut Gregorium Nyssenum ad hoc 
iter suscipiendum impelleret, negat Basilius Doro- 
theum hieme Romam proficisci posse ; propterea 
quo:! a Constantinogoli usque ad fines Cappadociie 
omnia hostibus referta : si tamen Dorotheus mari 
utatur, tempus futurum : modo hoc legati munus 
non recuset Gregorius Nyssenus. Sed Basilius non 
videbat quinam cum eo proficiscerentur;quod qui- 
len de episcopis intelligendum ; nam presbyteri 
uon difficile iuventi fuisseni : sed viros auctoritate 
praeditos Evagrius Roma rediens miltendos esse 
nunüaverat. Preterea íratrem suum fatetur ad 


S. Meletii cause presidium eriperetur,demonstrat g ejusmodi negotia minus idoneum esse : ejus enim 


Terentio quid de litteris Roma allatis sentiendum 
sit, quid de aliis litteris Athanasii ad Paulinum, 
quas illius sectatores jactabant.Quamvis Paulinu:" 
perhonorificeappellet, negat tamense cuia eo com- 
municaturum, etiamsi litteras ccelo allatas profe- 
rat. Neque enim quzstionem de hypostasibus levis 
momenti videri debere, sed latissimum hzreticis 
campum ad detrahenduim de Ecclesia aperlum iri, 
si qui unam cum Sabellio hypostasim profitetur, 
Feclesize Antiochenz principatum,contempto Me- 
letio, obtineat.Hanc in sententiam accipienda esse 
Basilii verba probavimus in Prafationis capite ter- 
Uo. Postre::o Terentium rogat Basilius, ut inte- 
grum se servet usquead redituin confessorum,quos 


congressum benignoac miti viro venerabilem fore: 
αἱ cum elato et sublimi et altius sedenti, quique 
propterea veritatem humi predicantes audire non 
possil, parum communibus rebus profuturum ho- 
minein ab illiberali assentatione alienum. Ad has 
de Romano pontifice querelas impulit Basi- 
lium commoliur iniquis judiciis animus, que 
Ro: de S. Meleiio (d), re non examinata, sed 
ex hominibus partium studiosis audita, fereban- 
Lur. 

Magni momenti est observare epistolam 215,hoc 
auno 375 post reditum ex Ponto scriptam fuisse. 
Manifesta res est ex primis epistole verbis: Sta- 
(im occasionem nactus ,inquit,scripsiviro in primis 


Basilius columnas et firmamentum veritatis et Ec- ᾳ admirando comiti Terentio, minus suspectum esse 


clesie esse declarat. 

Perspicuum et exploratum e:t hanc epistolam 
slatim post reditum ex Ponto scripta: esse. Nam 
in epist. 216, quam recens ab hoc itinere scripsil 
Basilius, certiorem facit 5. Meletium se, postquam 
audiit Paulini sectatores operam dare ut Teren- 
tium insuas partes pertrahant,celeriter ad hunc co- 
mitem scripsisse,ut eorum fraudes illum edoceret. 
Immerito ergo epistola Damasi ad Paulinum refer- 
tur ad annum 378, ab erudito editore epistolarum 
summorum pontificum. Exstant enim he Damasi 
littere, que eum Paulinum Antiochi episcopum 
salutent, vise sunt ei episcopatum adjudicare. [n 
quo quidem discessit Damasus a Liberii decessoris 
su: vestigiis, qui in litteris per Silvanum Tarsen- 
sem in Orientem allatis S. Melelium Antiochiz 
episcepum agnoverat, ut testatur Basilius in epi- 
stola 67. Eum autem Damasus non solum episco- 
patu frustratur,sed etiam eum gravissima notat in- 
juria, cum ait eos qui de Ecclesiis ad alias Ec- 
clesias migracerunt, tandiu a communione sua 
alienos fore, donec ad. cus redierint civitates, in 
quibus primum sunt conaltituli. 

Litterze Antiochia allats Basilio,scriptse fuerunt 
a Dorotheo presbytoro, cui Basilius (e) de eodem 


a) Ep. 214. 
o Ep. 215. 
lo Ibid. 


e.bislimans per ignotos ad eum de propositis rebus 
scribere;simulque rei moram afferrenolens a cha- 
rissimofratre Acacio.Scripta ergo haec epistola cuin 
apud Basilium esset Acacius. At hoc ipso tempore 
Acacium Csesaream venisse demonstrant qualuor 
litter, quas ei Basilius in Orientem perferendas 
commisit, ut modo videbimus. Preterea epistola 
illa, quam se Terentio scripsisse narrat tanta cum 
celeritate, ut Acacii reditum exspectare nollet, οἱ 
tanta cum cautione ut per ignotos scribere tutius 
crederet, alia profecto esse non potest, quam prz- 
cedens ad Terentium epistola, que et celerrime 
scripta est, ut testatur Dasilius in epistola 216, et 
cum ageret de rebus Meletii, minus forte animum 
Terentii commovisset, si eam Acacius Meletio et 
Basilio amicissimus reddidisset. 

Episcopum illum,quem supra Basilius (e) aucto- 
rem sibi esse dicebat, ut in Mesopotamiam ac inde 
Antiochiam se conferret, Meletium fuisse cogno- 
scimus ex primis verbis epistolz 216, qua est ad 
Meletium : Mulle nos,inquit,et ali peregrinatio- 
nes a patria avocarunt. Tuin sua in Pisidiam eL in 
Pontum narrat itinera, ac scriptas reditu suo ad 
Terenüum litteras. Ex verbis, qua attulimus, per- 
spicitur aliquam peregrinationema Meletio propo- 


(d) Ep. 244, n. 3. 
(e) Ep. 213. 


cxxxvi 


PROLEGOMENA. 


sitam ei fuisse, de qua quid sentiat non edis- 4 dum Amphilochio perscribere voluerat,sed nescio 


serit, quia satius videbatur rem tanti momenti 
arcanis mandatis nuntiari, quam charte com- 
mitti. 

VII. Cum rediisset Basilius,ut vidimus,et animo 
afflictus et corpore confractus ; subito omnium 
oblitus est,ubi vidit litteras Amphilochiiab AEliano 
quodam allatas(a), quem Basilio commendabat Απι- 
philochius,ac rogabat ut ad negotia,quee Caesares 
habebat, patrocinium suum impenderet. Is Basilii 
patrocinio opus non habuit, sed confectis negotiis 
duas abeo epistolasad Amphilochium accepit,qua- 
rum altera est centesima decima seplima, sive ca- 
nonica tertia, allera centesima decima octava. 
Utramque enim epistolam simul missam fuisse pa- 


quo pacto oblitus est. Quidam ex his qui e Lycia 
Cesaream veniebant,nuntiaverat Basilio plures esse 
in hac provincia,qui ab Asianorum sententia alieni 
essent, et communionem Basilii cuperent ample - 
cti. Rogat ergo Amphilochium,ut probum aliquem 
virum mittat in Lyciam. Primo enim eos sine litte- 
ris explorandos, deinde, re perspecta, scribendum 
et de congressu agendum. Si quis aute iturus sit, 
ei auctor est Basilius, ut perquirat Corydalis Ale- 
xandrum ex monacho episcopum ; Limyre Diati- 
mum, Cyris Talianum et Polemona et Macarium 
presbyteros;Pataris Eudemum episcopum,Telmesi 
Hilarium episcopum, Pbeli Lollianum episcopum. 
Hos et plures alios aliquis nuntiaverat de fide recte 


tet, non solum quia in utraque collectum ex Pon- p sentire. Unde Basilius plurimas Deo gratias agen- 
tico itinere morbum commemorat, sed etiam quia das duxit, si qui omnino in Asiano tractu extra 
paulo post Basilii reditum multa evenerunt, quae labem hereticorum essent. 
Basilius ipse in epist. 931 scripturum se fuisse — VIII. Nullus erat in orbe terrarum locus, in quo 
Amphilochio declarat, si qua fuisset occasio scri- — major enituisset et cleri et magistratuum et pepuli 
bendi.Utraque ergo epistola preeceditillos eventus, consensus ad fidei defensionem, quam Samosatis. 
quos modo narrabimus. Sed communis vite humana hostis,cum eos perse - 
[n exordio epistol; canonicztertie magnum vi-  cutorum viribus vincere non potuisset, discordia- 
dendi Amphilochii desiderium significat Basilius, rum semina inter eos sparsit, qua initio quidem 
seque libenter ad illius edes, quein Euphemiade parva et facile sanabilia, in malum insanabile 
sit» erant, accessurum, 4| eo Amphilochius venire emergere poterant, nisi mature remedium afferre- 
non gravetur. Preterquam quod molestiis, quibus tur. Quare S. Eusebius in re tanti momenti non 
Cesares premebatur, libenter se eripuissel el ad cessavit, sed ea scripsit Ecclegig sus,qus& par erat 
Amphilochium festinasset ; suspicabatur necesse a tam sancto episcopo exspectari. Basilius autem, 
sibi futurum Nazianzum proficisci, quia Gregorius cum a Theodoro subdiacono didicisset Ecclesiam 
ex hac urbe subito discesserat, neipso quidem ad- |, Samosatensem perturbari, intimis sensibus dolo- 
monito Basilio, qui quibus de causis id consilii c&- " rem traxit, seque Samosata contulisset, si tempora 
pisset Gregorius,fatetur se nescire. Narratibidem — sivissent. Sed cum scribere nihil vetaret, eo liben- 
Basilius, quem se missurum Amphilochio promi- tius hoc adhortandi officio perfungitur, quod, cum 
serat ut episcopus constitueretur, eum et veteri exsilii mins ei intentarentur, incertus erat an se- 
egritudine, et recenti oculorum morbo imparem — mel pretermissa occasio scribendireversuraesset. 
episcopatus oneri sustinendo factum esse. Quare Subdiaconus ille Theodorus in Thraciam ad san- 
etsi electionem judicio Basilii et Amphilochii com- ctum Eusebium contendebat: unde Basilius non 
miserant lsauri, existimat Basilius necessitatem — dubitat quin iterum scripturus esset Samosatensi- 
haec verba ex eis expressisse, sed vere etexanimo — bus Eusebius. 
eos optasse id quod initio poposcerant, ut suorum — Non eo contentus videtur fuisse sanctus Euse- 
aliquis prteficeretur; salius ergo esse ex neophytis — bius, ut litteris suis nascentem in Ecclesia sua dis- 
aliquem episcopum ordinare, sive Macedonio 1 cordiam existingueret ; sed etiam ea causa videtur 
videatur, sive non. Epistola canonica tertia pr&- — Antiochum fratrisfilium misisse.Hunc enim Samo- 
cipue insumitur in decernendis pomnitenlie annis, satis redeuntem videbimus anno 376,circa vernum 
quos cuique peccato per erat infligi.Hos autem ca- ' tempus,ex quoconjicitur hasdissensiones anno375 
nones Basilius non soli Iconiensi condebat Eecle. D evenisse. Huc accedit quod,cum scripta est Basilii 
sim, sed eos ad Cresariensis Ecclesi: usum vulga- ad Samosatensesepistola,jam immineret Cappado- 
vit. Commemorat enim in epistola 270,canonem a ci: gravissima terffpestas, ut satis indicat Basilius, 


sede raptoribus antea vulgatum. Hinc etiam in 
epistola canonica secunda sic loquitur (b): Quodsi 
apud vos prohibita est rebaptizatio, sicul el apud 
Romanos economic alicujus grata ;nosira tamen 
ratio vim obtineat. 
In epistola218,que simul missa est cum canonica 


tertia,sgit Basilius de re magni momenti, quam du 


hj E. 190! can. 41. 


qui se idcirco Samosata non venisse dicit (n. 4) . 
Quia id tempora non sinunt.Sic etiam cum ait: Eo 
quod adhuc concessum sit ut vobis propioressimus, 
his verbis inest non obscura exsilii exspectatio. 

Vix autem dubium est quin hanc Basilii episto- 
lam in Orientem pertulerit idem Acacius, qui (c) 
et trium aliarum bajulos fait. js erat Causres, 


(c) Ep. 215. 


VITA 8. BASILII. 


CXXYVII 


cum Basilius rediit e Ponto, qui cum eum apud se A clarissima luce et omnium oculis exponeret.Hanc 


aliquandiu babere vellet, noluit usque ad ejus re- 
ditum differre litteras, quas Terentio magnis de 
rebus scribebat.Missus fuit Acacius cum nonnullis 
aliis ex eodem clero,aclitteras Ecclesie Beroeensis 
attulit Basilio.Hujus urbis episcopus erat Theodo- 
lus, ad quem supra exstat Basilii epistola, sed is, 
ut multi alii confessores, in exsilio agebat : siqui- 
dem nulla illius mentio in his duabuslitteris.Pasto- 
ris absentia nihil profuit lupis ad dispergendum 
gregem. Nam summa enitoit οἱ cleri et populi et 
inagistratuum (a) in certaminibus quotidie pro fide 
obeundis constantia,summain omnibus rebus con- 
cordia : quee cum Basilius cognovisset ex sermone 
Acacii et litteris Ecclesie Bercensis, mirum in 


enim Basilius rumpendi silentii causam habuisse se 
dicit,quod videret (b) inimicitiam simul cum tem- 
pore progredi,nec illospenitere eorum qua ab ini- 
(io dixerunt nec quomodo proeterita sanent, cogi- 
tationem ullam suscipere, sed novaopera et facto 
agmine in id incumbere,quod sibi ab initio propo- 
suere, ul vitam ipsius affligant et existimationem 
apud fratres artificiis suis contaminent.Quam jus- 
tee sint Basilii quereli testis est Dazimonis regio, 
in qua Eustathius multos a Basilii communione 
abstraxerat. Metuendum erat ne ejusmodi artes va- 
ferrimo ingenio in aliis locis succederent. Itaque 
silentii rumpendi tempus esse animadvertens Ba- 
silius,scripsit adversus Eustathium epistolam 223, 


modum hanc Ecclesiam beatam praedicavit, ac g in qua sus» eum illo conjunctionis originem repe- 
duabus epistolis,quarum prima ad clerum, altera  tit,violata ainicitie jura queritur, ficlas et inanes 
ad plebem scripta est,ad perseverantiam eos hor-  inimiciti: causas refellit,ac certissimam hujus rei 
tatus est. causam esse demonstrat, studium gratic apud 
Scripta in eamdem sententiam, ac eodem tem- hereticos ineunda. 

pore, vel potius per ipsum, ut verisimile est, Aca- — Scripta non multo post ad Genethlium presby- 
cium missa epistola 222 ad Chalcidenses. Ait enim — terum epistola,qui se cum Basilio sentire per lit- 
Basilius seacceptis eorumlitlerisrespirasseerzcon- teras significaverat, οἱ repudii libellum Eustathii 
linuis tentationibus,et certaminum memoria, que adversus Basilium scripta appellaverat. Brevius 
pro fide Chalcidenses sustinuerant,corroboratum — cogit Basilius qui in superiore epistola disserue- 
esse ad propositum certamen fortiter subeundum. rat uberius, eamque satisfacturam monel, si quis 
Enimvero, iuquit, incendium quod plerasquo plura desideret. 

O*ientispartesdevastavit,serpit jam etíinnostram — Utramque epistolam ante manifestam Eustathii 
regionem,etc.Non possunt hiec referri ad eam per- cum Arianis conjunctionem, collocandam duxi, 
ecutlionem,quam Valens in Cappadocia mullisjam | quamvis Tillemontio secus videatur.Hujus conjun- 
vastatis provinciis, anno 371 exercuit. Tunc enim , ctionis, que nberrimam arguendi Eustathii mate- 
persecutio ex locis Constantinopolim inter et Cap- ^ riam dedit, nulla prorsus mentio in his epistolis, 
padociam interjectis, non, ut hocanno 379, ex quamvis nullibi aptius fieri poluisse videatur, quam 
Orientegradiebatur.Mirum autem viderinon debet [η epistola923,non ad unumaliquem hominem,sed 
cur du: praecedentes littere nihil habeant deser- ad plurimas Ecclesias missa.Non utitur hoc argu- 
pente in Cappadociam persecutione. Nam cum  mento,cum Eustathii inconstantiam probat,sed ei 
Bereeensis Ecclesie presbyter esset Acacius, du- tantum objicit (c) formulam fidei traditam Gelasio. 
biam non erat quia Bercensibus nuntiaret qua Quin etiam (d) ei non audet crimini vertere, quod 
in Cappadocia viderat, nec proinde necesse erat  Ariidiscipulus,et Aetii,seu potius Aerii, magister 


emnia chartis consignare. 


CAPUT XXXIV. 


l. Seribit sanctus. Basilius adversus Eustathium epi- 
stolas 225 et 224. II. Demosthenes vicarius Pon- 
ticae Ecclesiam per wr. Concilium haretico- 
TV AMIuE cogil. Gregorius Nyssenus e mani- 
bus satellitum fugit, ejusque causa scribit Basi- 
lius Demostheni. ΠΠ. Interest huic concilio Eusta- 


thíus. Scribit Basilius adversus eum epistolam 226. D 


IV. Euphronius Coloniensis ad. sedem  Nicopolita- 
παπι evehitur. Qua(wor ea de re epistola Basilii. 
V. Aliud Nyssge concilium hareticorum, VI. Pro- 
pon utramque synodum ante annum 516 habitam 


I. Hactenus tacebat Basilius, cum Eustathium 
opprobria recentaturum speraret,ac ignoratione 
magis veritatisquam malitia peccasse crederet. Sed 
tandem ipse Eustathius, cumulo prioribus facino- 
ribus addito, hanc ei necessitatem imposuit,ut in- 
nocentiam suam et adversariorumimprobitatem in 


i) Epist. 220 et 221. 
b) Ep. 223, n. 4. 


fuisset.Sed quod rem causamque maxime continet, 
studium placendi potentioribusArianisnon exagitat 
Basilius in Eustathio,ut rem omniuni oculis testa- 
tam,sed ut morbum pluribus occultum detegit non 
sine aliqua verecundia.Sic enim loquitur sub finem 
epistola 223 : At enim epistola separationis causa 
non esl : verum alia est disjuncttonis ratio, quam 
equidem referre verecundor ac semper siluissem, 
niísiea qua nunc gesta sunt,necessitatem mihi atlu- 
lissentlotius eorum consilii ob multorum utilitatem 
oculis exponendi. Existimarunt boni viri impedi- 
mento sibiesse ad recuperationem potestatis com- 
munionemnostram..Ne quid ex illa confessionevi- 
det etur illis impedimenté occurrere, quominus ab 
hís,quinuncdominantur suscipiantur ;communio- 
nem nobis renuntiarua .His ergo verbis,qua nunc gesta 


sunt, non manifesta cum Arianis conjunctio,sed, 


(d E». 5, "b 


CXXXVYII 


PROLEGOMENA. . 


ut initio epistole, novi Eustathii ad affligendam Α ac praeterea renum infirmitate ob collectum frigus 


Basilii vitam conatus indicantur,ex quibus Eusta- 
thii consilium evidenter cognosci in epistola clau- 
sula declarat. 

Il.Providit velutex quadam specula Basilius im- 
minentem Cappadocia et vicinis Ecclesiis tempe- 
etatem.Nam in epistola 221, quam Chalcidersibus 
non inulto post reditum ex Ponto scripsit, incen- 
dium,quod plerasque Orientis Ecclesias depastum 
fuerat, jam in Cappadociam serpere significat Pri- 
mum (4) et maximum Cappadociz malorum fuit 
vicarius Demosthenes,quo tamen gubernacula ca- 
pessente gratias egit Deo Basilius,quod patriam vi- 
deret commissam viro (b), primum quidem Chris - 
tiano,deinde moribusreclo,et legum accurato cu - 
(οἱ. Sed si his laudibus dignus initio videbatur 
Demosthenes,ac non potius monita el honor qui- 
dam potestati debitus existimari debent; certe cilo 
sese aperuit et nudavit ac spes omnes de se con- 
ceptas mentilus est. Utrum haereticus sententia fue- 
rit, non asseveral. Basilius ,c).Illum enim arbitra- 
batur omnis doctrine expertem esse, nec ullum 
ejusmodi rerum studium aut usuin babere,quippe 
cum eum in aliis rebus carne et animo, noctu et 
interdiu occupatum videret. Sed certe hareticis 
amicum fuisse, nec magis eos dilexisse,quam Ca- 
tholicos odisse,confirmat.Hunc videtur designare 
Basilius, cum Doarensem Ecclesiam ab obeso 
ceto (d) perturbari ait. Alibi (6) angelum Satauz 
appellat,et heresis defensorem nesanguiniquidem 
fidelium parcentem. Non improbabile est eumdein 
fuisse Demosthenen sacri palatii castrensem, qui 
cum in Basilio coram Valente objurgando barba- 
rismum admisisset (f) subridens Basilius, Vidi- 
mus, inquit, etiam Demosthenem illitteratum. 

Bis (g) venit Caesaream hoc anno Demosthenes: 
nam Basilius postquam dixit, Advenit! nobis vica- 
ríus, elc. nonnullis interjectis de eodem ait: Rur 
$us ad nos accessil iram cademque spirans.Quod 
argumento est eum primum quidem venisse, ul 
gubernacula diccesis su: capesseret, deiude ut 
sui in Catholicos adii specimen ederet. 

[nter prima illius gestarecenseri debet concilium 
impiorum,quos media hieme Áncyram convocavit. 
Volebat enim ut ad facinora sua species quaedam 
auctoritatis episcopalis accederet. In hac synodo 


laborantem inexorabiles milites detinerent,eorum 
manibus elapsus,in quielum aliquem locum effugit. 

Crediderat Basilius seipsum accersitum iri, non 
vero fratrem.Sed ubi vidit in illius potissimum ca- 
put haereticorum nequitiam erupisse,ipsumque au- 
fugisse; tum vero metuens neillius fuga stomachum 
Demostheni faceret, placare vicarium tentat perho- 
norificis litteris (1), ac demonstrat dilato Grego- 
rii occursu nec publicas res lz di, nec ecclesiasti- 
cas; paralos enim esse pecunise sacre eustodes 
rationem reddere : etex heali episcopi scriptis ve- 
rilatem manifestam facere.Quod autem spectal ad 
ordinationem Gregori, si tamen his de rebus De- 
mosthenes judicium sibiarrogare velit,2equum esse 


g uL onines episcopi conveniant,cum eorum culpa sit 


* 


qui ordinavere, non illius cui imposita necessitas 
ministerii suscipiendi. Rogat itaque Demostlienem 
Basilius,ut sibi auditum servet in patria, nec per- 
ἰγα]αί ἱῃ exteram regionem, nec convenire cogat 
cum episcopis, quibuscum de rebus ecclesiasticis 
dissentiebat. 

Scripta haec epistola omnium Cappadociae episco - 
porum nomine. Venimus omnes, inquil Basilius, 
amphiudini lug supplices. Quo numero videtur 
utriusque Cappadocia episcopos comprehendere. 
Utrique enim ordinaverant Gregorium,quippe cum 
ordinatus sit ante divisionem Cappadocic. Quare 
utrorumque res agebatur. Minime ergo mirum si 
operam suam Basilio hac in re navarunt. Huc ac- 
cedit quod cum eo ante hoc tempus in graam 
vere et ex animo redierant. Eorum enim. inetro- 
politanum Anthimum vocat unanimem suuin in 
epist. 210, n. 5. 

In eodem concilio Demosthenes,cujus nutum epi- 
scopi horrebant, Hypsin Parnassenum episcopum 
ejecit (k), ejusque loco Ecdicium constituit. Erat 
ille Ecdicius Euippii alumnus (J),id est,ab eo ordi- 
nalus, eumque cuin Ánysio Euippii itidem alumno 
in vexandis Ecclesiis arclissime conjunctum vide- 
bimus. Hypsis autem videtur ei successisse, cujus 
morte afflictam Ecclesia: Parnassenam consola- 
tur Basilius in epistola 62. 

lll. Interfnit huic concilio Eustathius,ac tandem 
ex dissimulationis involucris in apertaun cum Aria- 
nis conjunctionem erupit. Non enim (mi ad aliud 


accusatus Gregorius Nyssenus (/i) a l'hilocare, ho- D tempus referri potest illius cut Arianis Ancyrze 


mineignobili (i) quod sacras pecunias ab ipsius de- 
cessore, ut verisimile est, relictas dissipasset. Si- 
milis calumnia canones in ejusordinatione violatos 
querebatur.Missis itaque militibus Gregorium De- 
mosthenes abripi jussit. Mandato obtemperavit 
Gregorius:sed cum eum latebris dolore correptum, 


(a) Ep. 237, n. 2. 
(b) Epist. 925. 
(c) Ep. 237, n. 2. 
(d) Ep. 231. 


(e Rp. 248. 
Theodoret. Hist. lib. iv, cap. 19. 
(g) Ep. 237. 


communio,de qua nihil habent superiores epistola 
223 et 224,quia scilicet nondum lioc facinus edide- 
ratÉustathius.Non tamen cum eis communicavit in 
ecclesia,sed in domibus,quia ne id quidem ab illis 
impetrare potuil,ut publice reciperetur. Verebautur 
enia (1) ne,cum Eustathius anno 360 a quingen. 


(1) Ep. 225. 

(1) ED. 291» n. 2. 
|) Ep. 225. 

" Eb. 337. 

il) Ep. 239. 

(m) Ep. 2926. 

(n) Ep. 244, n. 7. 


VITA S. BASILII. 


CXXXIX 


lis episcopis depositus fuisset, eorum auctoritati A consilium episcopi Spiritu sancto inspirante ce pis 


3ut numero parum tribuere viderentur, si eum pu- 
bliceepiscopum agnoscerent. Àmbigi possit aneum 
passi sint inconcilio sedere.Equidem non puto hunc 
ei honorem denegatum fuisse. Quamvis enim ne 
Sebastie quidem, ubi maximis ab eo hono ribus 
cumulati sunt,optatam ei communionem re ddide- 
rint, mox tamen cum eo Nicopelim oppugnarunt 
ut ab ipso Eustathio episcopum acciperet.Quod si 
Eustathius concilii episcopis ascriptus fuit, diffi- 
cile creditu est non eum pro sua apud vicarium 
gratia et auctoritate maximam partem eorum qua 
nefarie acta sunt sustinuisse. 

Eustathii facinore non valde obstupuit Basilius, 
qui dudum hominem non navo aliquo, sed toto 


sent,nec minus ipsius Colonie securitati providis- 
gent. quam Nicopolis, que si in Árianorum manus 
venisset, idem malum alia provincie oppida non 
effugissent;nitiil tamen tanti fuit Coloniensibus, ut 
pastoris sui discessionem moderate ferrent.Clerici 
(c) iracundiam et dolorem eo produxerunt, ut se 
ad (tribunalia judicum abituros miuarentur, ac 
res hominibus commissuros, quibus ecclesiarum 
eversio caput erat volorum. Videntur hzc dixisse 
in litteris ad Basilium scriptis. Verisimile enim 
est eos scripsisse, quamvis acceptam ab eis epis- 
tolam non commemorelt Basilius. Dehortatur eos 
a tam insana cogitatione, ac Spiritui sancto tri- 
buendum demonstrat episcoporum consilium,cui 


corpore noverat. At uberrimam habuit materiam B sj resistant, Dei resistent ordinationi. Non decere 


illius nequitiz& omnium oculis et manibus subjici- 
enda. Átqueid quidem egregie perficit in epistola 
226 ad monachos suos,quos cum invisere non pos 
set,vices suas committit Meletio presbytero. De- 
monstrat se post Lrium annorum silentium ad dé- 
fensionem suam coactum esse assurgere ; sed ita 
perspicuam esse veritatem,ut etiamsi ipse taceat, 
nemo eam ignorare possit, modo consideret actio- 
nes Eustathii, quicum antea tam vehemens fuisset 
in oppugnandis Arianis, nuper animi sui senten- 
liam nudavit,cum eis Ancyre in domibus commu- 
nicans,quia nondum publice ab eis receptus erat. 
Scripta ergo hzc epistola post concilium Ancyra- 
num,sed antequam Arianos perhonorifice Sebas- 
tiam accerseret Eustathius. Nihil enim ea de re 
legitur in ep.226,n.3. Aliud Eustathii facinus nu- 
per deprehenderat Basilius,quod quidem sic com- 
memorat: Hi nunt el de Nicenadeirahunt fide,no- 
sque cocant Homoousiastas.Quibus verbis indica- 
tur fidei formula Cyzici ab Eustathio recepta (a), 
in qua consubstantiale condemnabat. Videtur Cy- 
zico rediens Áncyra cum Arianis se conjunxisse. 

IV.Circaillud tempus, quo Ariani Ancyre con- 
sihabantur,obiit magnus veritatis defensor. Theo- 
dotus Nicopolitanus. Cum autem hanc urbem et 
ipsius situs (erat enim Armenia caput) et Ariano- 
rum potestas sub nequissimo vicario, in maximum 
periculum adduxisset; Peemenio Satalensi episco- 
po (b) optimum consilium in mentem venit,ut Eu- 
phronius Coloniensis episcopus ad sedem Nicopo- 
litanam eveheretur. Res placuit episcopis provin- 
cie.et clero ac populo Nicopolitano. Itaque nulla 
prorsus interposita mora Poemenius id quod pru- 
denler excogitaverat, summa animi fortitudine 
exsecutus esl,et antequam tempus daretur Arianis 
sibi providendi,Euphronius communi consensu in 
sede Nicopolitana collocatus est. 

Sed quam gratuin hoc Nicopolitanis,tam mole- 
stum accidit Coloniensibus. Quamvis enim hoc 


(a) Ep. 244, n. 5 et 9 , ep. 283, n. 4. 
9) Ευ. 999, n. 1. 


ld) Ep. 221. 


228. 


ut cum matre Nicopoli delitigent : eorum enim 
secoritati provisum esse, dum caput munitur Ar- 
menie: preterea non repudiatos ab Euphronio 
Colonienses, sed alios assumptos ; suscepisse il- 
lum Nicopolis curam, et ad futuras illic sollicitu- 
dines Coloniensium curam accessuram. 


[n eamdem sententiam scripsit (d) magistratibus 
Coloniensibus,qui ad eum scripserant.Laudat eos 
quod rerum publicarum curis occupati ecclesiasti- 
cas non negligant, sed de eis solliciti sint, ut de 
proprio quisque negotioetex quo vita sua pendeat. 
Sed hortatur, ut temporis difficultatem et ccono- 
mis necessitalem considerantes episcopis ignos- 
cant.[n utraque epistola spem affert se ad eos ven- 


C turum. et majus quoddam eorum qua acta fuerant, 


solatium allaturum,si id eis necessarium videatur. 


Scripsit etiam Basilius (eJad clericos Nicopolita- 
nos et aliam ad magistratus epistolam. Utrisque 
spem affert se eos invisurum.Clericos hortatur,ut 
fratres Colonienses deliniant,ne forte iracundiam 
longius tendant, si se ob tenuitatem contemptos 
putent. Auctor est magistratibus, ut datum sibi 
episcopum cormplectantur, et. cum ipsi de Eccle» 
si: ulililate optime sentiaat, civitatis ac ruris po- 
pulum in eamdem sententiam adducere conentur. 


Hzc autem contigisse circa illud tempus quod 
diximus,quatuor ill& demonstrant epistole. Quod 
enim episcopi fecerant,(f) temporum tribuitur dif- 
ficultati.Quotidie (g) aures undique rumore ever- 
sarum ecclesiarum percutiebantur. Ariani erant in 
insidiis collocati (A^, et i lcirco fortiter antevenien- 
dum vieebat Peemenius. Nemo adeo parvus erat, 
qui non posset magnorum malorum occasionem 
subministrere his qui ocasionem quaerebant. Neque 
id jinquit Basilius.ex conjecturis dicimus, sed ex - 
perientiu propriorum malorum edocti, que Deus ve. 
stris precibus avertat.His verbis videtur indicare 
facinus commissum in Gregorium Nyssenum,quem 


Ep. 929 et 230. 
297 et 928. 
928. 


(6) 
) 


bg 


CXL 


PROLEGOMENA. 


ab uno bomine, eoque iguobili,accusatum Demo- 5 ventus decreta attribuit. Hi.8. Gregorium Nysso- 


sthenes abripi jusserat. 

Electus ergo Euphroniuspost concilium Áncyra- 
nüm, sed ante ordinationem Frontonis, an!c per- 
secutionem, quam passi sunt Nico olitani. Res 
adeo clara et manifesta, ut dubiam Tillemontio 7i- 
sam esse mirer. Tranquilla enim erat Armenia,ita 
ut Colonieuses Arianorum motus ignorarent Λος 
vero,inquit Basilius (a), qui in mediis rebus versa. 
mur,et quorum aures undique unoquoque die ru- 
fore eversatum ecclesiarum perculiuntur.vulde 
ancii sumus, ne forle cummunis hostis diuturne 
vilu οοδίγα tranquillitati invidens,in vestris quo: 
que locis sua ipsius zizania serere possit, cedat - 
que et Armeniorum regio in escam adversariis. 
Laudat in epistola sequenti (b) sutamam Pomenii 
fortitudinem animi, quod non deierit tempus ad- 
versariis sibi providendi,neque eorum insidias ex- 
suscitaverit. Quomodo haec dici potuere, si jam 
Ariani Nicopolim oppugnabant,et intruso per vim 
et impressionem lupo grsvissimam persecutionem 
exercebant? Denique Theodotum paucis diebus 
obiisse antequam hzc scriberet Basilius, ex his 
verbis colligitur : Simul autem ei nobis prospe- 
rum iter precemini,ul advenientes vobiscum gau- 
deamus de prosenti pastore,nosque mutuo de obi- 
tu communis palris nostri consolemur. 

Tam praeclarum Armeniz episcoporum consilium 
optato et1itu caruit. Cito enim videlur Euphronius 
Coloniam redüsse ; nulla illius deinceps occurret 
mentio; Nicopolim a presbyteris vigente persecu- 
tione gubernatam videbimus, nec Frontoni,qui in 
hanc sedem instar latronis invasit, illud crimen 
objicitur,quod legitimum episcopum expulerit. Ve- 
risimile est coactos fuisse episcopos querelis ac 
minis Colonensium cedere. 

V.Post concilium Ancyranuim Deuosthenes pau- 
lisper circa res militares occupatus, rursus venit 
Cxsaream (o), ac protinus voceunica omnes Ec- 
clesie Cesariensis clericos curic tradidit. Inde ve- 
nit Sebastiam, ubi plures dies sedit, ac omnes 
S. Basilii communicatores curi: addixit, Eustathii 
autem amicos maximis honoribus fovit. 

RursusGalatarum et Ponticorum synodum Nysss 
jussit celebrari. In quo quidem operam ei navavit 
Eustathius, ac vicarii mandatis adjunxit legalio- - 
nem selectorum (d) ex sua Ecclesia hominum,qui 
Galatas accerserent ac perhonorifice deducerent. 
Adfuerunt etiam Pontici episcopi. Nam utrosque 
Basilius (e) mandatis vicarii paruisse testatur. In 
hoc concilio dominati sunt Anysius et Ecdicius Par- 
nassenus,quibus potissimum Basilius (f) impii con 


num deposuerunt. Hactenus enim judicium, quo d 
de eo ferre voluerant Áneyra,fuga οἱ latebris de- 
clinaverat. Sed tunc. absentem depositum faisse 
perspicimus ey bis Basilii de hoc eoocilio verbisigi: 
Hi nunc fratrem meum .Nyssa expulerunt,senten- 
lia sua videlicet. Nam nihil aliud poterant ia ab- 
senlem ac tulo delitescentem. Ejus loco introdu- 
xerunt homine, vel polius mancipium paucis obo - 
lis venale, sed quod ad fidei corruptelam attinet, 
his, qui constituere, non inferius. 

(4) Miserunt etiam in oppidum Doara hominem 
pestilentem, pupillorum famulum et a suis heris 
fugitivum,quem episcopum ordinaverunt,ut assen- 
tarentur muliercule impias, que prius Georgio ad 


p arbitrium suum usa fuerat,et postea hunc illius ha- 


buerat suecessorem.Alium hominem desperatum, 
in Ecclesias immissum, id est,ab Anysio et Κοάῖ- 
cio ordinatum, Basilius in hac et superiore ad san- 

ctum Eusebium epistoja testatur. Quem autem mi- 

serunt Doara,is est de quo Basilius ait in epistola 
231, Doara antiquum receperunt Mulionem. Qui- 
bus ex verbis colligit Tillemontius (i) hunc homi- 
nem antea Doarensem episcopum fuisse,sed a Ca- 
tholicis expulsum, qui ei Eulalium substituerunt, 
postex suh Demosthene, data occasione, sedem 
suam recuperasse.Confirmat hanc historiam doc- 
Lissimus scriptor ex oratione tricesima sancti Gre- 
gorii Nazianzeni. Sed cum supra ostenderimus Gre- 
gorium in hac oratione non de expulso hzreltico, 
sed de Eulalio in novum episcopatum evecto age- 
re,ruit tota narratio Tillemontii. Quare cum ait 
Basilius, Doara antiquum Mulionem receperunt, 
nefarium hunc hominem olim Doaris manus Mu- 
lionis exercuisse indicat. 

(/) Galat, Ariani cum amicorum Eustathii co- 
mita(u, Nyssa egressi sunt, et hoc satellitio stipa- 
ti, omnem paroeciem Eustathio subjects regionem 
peragraverunt, episcoporum honoribus et officiis 
ornati.Introducti autem sunt perhonorifice in civi- 
tatem,concionem habentes summa cum potestate. 
Traditus est enim illis populus, traditum altare, in 
quo sacri ficaverunt (k),et proprium panem populo 
omni distribuerunt.Quales essent ejusmodi homi- 
nes (0),θἰ quomodo eorum quisque ordinatus : et 


»quali ex vita ad hanc evectus potestatem, silentio 


Basilius, ut notum omnibus (m),qui cum eis tan- 
tisper versati fuerant, pretermittendum existimat. 
Sed tamen post tam insignia venalis el turpificati 
animi specimina,eorum ad se communionem Eu- 
stathius non retraxit (n). Quod eis dabat aecipie- 
bant ; sed nihil tanti eis fuit, ut ab episcoporum, 


e Ep. 239. 
à Ton. B iX, P 394. 


) Ερ. 3 0. 
T4 *. et ep. 95 


DE 
S )B. $51, n. 3. 
n" 


γΙΤΑλ: 5. ΜΜΜΙΙΗΙ. L3 


qui-Eostethinm .deposnerat, auctoritate -discedo- A Cappadocia,et.pest Pasoha emwjebel,. ut.auno.325 
rent (a).Cum hoc agmipe Eustathius Nieopolim ve- observavimus.Noc. mirum proinde si injcrdum eito 


Bil, ut et vicarii et Arianorum polestate munitus, 
hnic Ec-lesis, que nuper episcopum Theodotum 
araiserst, alium episcopum daret. 

VI Non multum habuimus negotii in disponenda 
ejusmodi eventurum serie.Sic enim ab ipso Basilio 
erdine narrantur in epistolis 237 et 239.Sed diffi- 
cilius esL statuere, utrum anno 375 exeunte, an 
ineunte 376, contigerint. Tillemontius et auctor 
Bibliotheonm ecclesiastice ad initium annireferunt, 
excepto tamen concilio Áncyrano, quod fatentur 
sub finem anni 875 convocatum fuisse.Cum Tille- 
montio facere videntur plura rationum momenta; 
quod synodus Áncyrana,quam alii eventus conse- 


veniebat. 

Non adhibzi argumentum,quod sibi objici posse 
sensit Tillemoplius. In epistola 251, qua scripta 
est anno 376, ait Basilius Arianos ab Busialbio 
accersitos c Galatia auno preerito fuisse. Unde 
facilis conglusio id contigisse anuo 375. Sic rem 
expedit Tillemontius. Statuit banc epistolam 251 
mease Oclobri, anno 376,seriptam esae; anni au- 
lem inilium apud Orientales a mense Septembri 
duci.Hinc colligit Basilium, cum scriberet episto- 
lam 251, mense Octobri,ad annum praeteritum ea 
referre potuisse qua mense Januario proxime ela- 
pso contigerant. Sed de his agemus conjecturis, 


coti sunt,media hieme in epist. 937 habita fuisse ρ cum ad epistolam 251 venerimus. 


legitur : qnod Eustathius annis decem et septem 
pon exactis post concilium C.P.anni360,sese cum 
Arianis, ut opinatur Tillemontius, aperte conjun- 
xisse dicitur in epistola 231, n. 2. 

Sed bis conjecturis longe preeferenda epistola» 
431 auctoritas, pus ante natale Domini, ut postea 
videbimus,scripta, Ecclesie Doarensis perturbatio- 
nem et episcopum ei impositumA mphilochio nun- 
tiat.Jam ergo accersiti e Galatia Ariani, jam Nys- 
sena synodus pestilentem hominem in hoc oppidum 


CAPUT XXXV. 

I. Amphilochio significat Basilius ea. que gerüntur. 
Respondet in alia enis'ola illius litteris et mune- 
ribus ad Nat le Domini missis. Mittit commenta- 
rium im guo solvit iliius quastiones. ΠΠ. Frono 
mercatur episcopatum eb — Arianis. II. Resistunt 
acriter Nicopolitani. 1V. De epistolis 231-241 «d 
Eusebium et ad Nicopolitanos. V. Leguti in. Occi- 
dentem  Dorotheus et. Sanctissimus pretyuri vL 
Probatur eos hoc anno circa Pascha, non citius 
profectos fuisse. 

[. Inter has erumnas, ut queque res eveniebat, 


miserat. Utrum idem Ariani Sebastiam introducti libenter Amphilochio protinus nuntiasset Basi- 
fuerint, cum hanc epistolam scriberet Basilius, lius(c),tum ut ipse narrandis amico rebus suis ac- 
equidem statuere non possum. Res differri potest quiesceret,tum quia maximam se essesciebat Am- 
usque ad initium anni 376.Satis est ad concilianda  philochii curam. Sed deergnt qui litteras perfer- 
Basilii testimonia, ut synodus Nyssena ad annum rent; magnum enim non eral Cappadociam inter 
315 exeuntem referatur. Arianos enim Basilius in C οἱ Pisidiam commercium. Nactus tandem Elpi- 
epistola 251, accersitos e Galatia anno preterito  dium,qui ad herum suum properebat, ut structas 
faisse dicit : introductos in urbem eodem anno sibi ab inimicis calumnias dilueret, utitur hac scri- 
faisse non dicit. bendi occasione. Commendat Elpidium Amphilo- 
Minus animadvertit Tillemontius,cum Basilium  chio,breviter narrat defratris exsilio,et de tempe- 
exislimat a concilio Constantinopolitano ad conjnn- state Doaris excitata,ac de insidiis sibiin aula stru- 
ctionem Eustathii cum Arianis annos decem etse-  ctis,quas tamen se Dei auxilii superaturum sperat. 
ptem non plenos numerare. Totidem enim nume- — Ábsolutus erat liber De spiritu sancto, ut supra di- 
rat usque ad illud tempus,quo hancconjunctionem ximus, neque id latebat Amphilochium. Sed cum 
Eustathio exprobrabat, minime vero usque ad ip- is librariis Basilii precepisset, ut hoc opus in 
sam conjunctionem, qu» non paulo anterior est membranis describerent, Basilius cognitis illius 
epistola 251. Tota res facile perspicitur ex ipsis  inandatis,Elpidio perferendum non delit, sed bre- 
Bastlii verbis. Hoc autem evenerunt, inquit (b), vi missurum se promittit, modo nanciscatur, cui 
nempe Eustathii depositio in concilio Gonstantino- tuto possit committi. 
politano, ejusque adversus hanc synodum littera. Scripta est hec epistola 231, anno 375 exeunte: 
ante decem et septem non exactos annos.Numeran- D est enim vetustior ducentesima tricesima secunda, 


di ergo iHi decem et septem anni usque ad tempus, 
quo scribebat Basilius epistolam 251. 
Probabilior esse: ducta ratio ex concilio media 
hieme convocato, si hoec verba latius interpretari 
pon liceret. At facile est hocloco non mediam hie- 
mis partem, sed medium, id est, acerbum frigus 
intelligere. Hiems enim dicitur acerbum frigus ; 
unde Basilius longissimam esse hiemem queriturin 
epist. 121. Interdum sero admodum decedebat in 


(a) Ep. 237. 
(b) Ep. 251, n. 2. 


qua missis ab Amphilochio ad Natale Domini lit- 
leris respondet. His litteris Amphilocaius adjun- 
xerat munuscula,nempe lampenas et bellaria Ro- 
spondet Basilius sibi dieu festum esse,quicunque 
litteras afferat Amphilochü ; sed adjunctis diei 
festi symbolis festuin festorum esse, ut apud Ju- 
daos Sabbata Sabbaterum. Eliam atque etiam ro- 
gat ut se invisere non gravetur. Hlias autem mu- 
nera sic interprelatur , quasi validam Amphilo- 


(c) Ep. 931. 


CXLH 


PROLEGOMENA. 


chius precatus esset eenectatem , lampenis quidem Α tuendos vicarii nutus adducturum.Erat hac civitas 


hortando ad nocturnos labores, bellariis autem 
validum esse omnibus membris et robustum ju- 
bendo.Jam enim przterierat eias ad rodenda bel- 
laria,dudum contritis morbo et vetustate dentibus. 

Gratulatur Basilius, quod et sano corpore et 
quieta Ecclesia Amphilochtus salutaris Incarna- 
lionis memoriam celebraverit. Unde conjici posset 
scripsisse Amphilochium post Natale Domini. Sed 
longe probabilius est Basilium heec gratulari ducta 
ex litteris paulo ante Natale Domini scriptis con- 
jectura.Nam ipsa Amphilochii munera videntur ad 
ipsum diem missa, et diei l:tiliam non parum 
auxisse,ut perspicitur ex hisque supra retulimus. 
Scripta ergo hec epistola 234, vel sub (inem anni 
315,si tunc natale Domini die Decembris 25 cele- 
brabatur; vel ineunte anno 376, si dies ille festus 
cum Epiphania conjungebatur.Cer!e posterior est 
litteris per Elpidium missis, in quibus Basilius et 
veniam pelit, quod jamdiu non scripsisset, et de 
persecutione loquitur, ut de re uberrimam scri- 
bendi materiam suppeditante, sed tamen Amphi- 
lochio nondum nuntiata, eo quod deessent quilit- 
lerras perferrent. 

Simul cum epistola 232 misit Basilius commen- 
tarium,in quo variis Amphilochii quaestionibus sa- 
tisfacere conatus fuerat, quantum. per tempus li- 
cuerat. Quod quidem, inquit, a4 interrogala atti- 
nei: facia sunt in commentario responsiones quz - 
dam quales potui,etut per tempus licuit. Ex his ver- 
bis cognoscimus tempus quatuor Basilii epistula - 


magni ad rem ecclesiasticam momenti, tum quia 
capnt erat Ármenic,tum quia martyrum olim sau- 
guine illustrata,et a prestantissimis episcopis ha- 
ctenus gubernata, nutrix erat pietatis et veluti sanae 
doctrine metropolis,ut appellat Basilius (5).Digna 
ergo visa est Árianis, quam in potestatem suam 
redigerent, aut omni scelere perturbarent. Fronto 
unus ex presbyteris civitalis, qui veritatis defen- 
sor vísus hactenus fuerat(c),postquam Arianos vi- 
carii aucloritate fretos ad dandum urbiepiscopum 
venisse cognovit, victus ambitione tradidit se ini- 
micis Christi,et ejurata fide catholica epiacopatum 
ab illis mercatus est. 


p ου enim pretio episcopatum illi constitisse ex 


pluribus Basilii testimoniis perspicitur. Miser iile 
Fronto,inquit in epist. 239, qui prius quidem de- 
[ensionem simulaverat veritatis, tandem turpiter 
prodidit, εἰ [επι et seipsum. Et in epist. 240, 
n.3:Cum speraverunt adepturos se inanem illum - 
principatum ,adjunzerunt se inimicis Christi. Ubi 
vident populos ira efferatos,rursus simulant reclam 
fidem. Hic nova fidei recte simulatio ad populum 
placandum, argumeuto est antea Frontonem im- 
piam heresim professum fuisse;unde merito Basi- 
lius ibidem ait illum profanis manibus ad eversio- 
nem fidei ordinatum fuisse.Quiu etiam eum S.Pa- 
ter existimat nunquam vere exanimo veritatem de 

fendisse,sed commodi sui causa;ac tuin demum se- 
se aperuisse,ubi vidit se secundis Arianorum ven- 


rum,nempe 909,04, 995 οἱ 236.Nam eum nec ini- € tisad honores pervehi posse. Patel id cum ex testi- 


lium nec clausu'am habeant,qua epistolis conve- 
niant, nec quidquam de Basilii aut Amphilochii re- 
bus loquantur,sed tantum Amphilochii interroga- 
tis respondeant;vix dubium quin ex eo,quod dixi 
mus,commentario,in quo Basilius Aumphilochiiin- 
terrogata explanabat, factze sint librariorum arbi- 
trio quatuor epistol:.In prima demonstrat bonum 
quidem esse menlem et mentis operationem eam- 
que,si Spiritu sancto se tradat, ad Dei cognitionein 
evehi. sed tamen tanlum cognoscere, quantum fas 
est infinitatem majestatem a tenuissimo cogLosci. 
In secunda refellit hanc cavillationem Eunomiano 
rum, colisue quod nosti, an quod ignoras? Refel- 
luntaür iidem in tertia Eunominiani. Quarta varias 
expedit quaxstiones. Hanc ultin;o loco posuimus, 
quia ubi venit ad. quaestionem de fato, defessum 
se esse sigai(icat /n. 5), eamque pritermiltil, ut 
pro praesenti sua debilitate longiorem : ex quo 
patet has quaestiones, qua ini quarta ejislola tra- 
ctautur, omuium postrema in commentario trac- 
«alas fuisse. 

li. Agmen illud Arianorum, quod cuin Eusta- 
thio Nicopolim venisse dixiwus initio anni 376, vel 
exeunte 375, promiserat (4) se lianc urbem ad in- 


(a) Ep. 251, n. 3. 
" Ep. 248. 


moniis modo allatis,tum maxime ex his verbis epist. 
298: Acillequidem totius sue vite manifestum pro- 
Llit indicium ex presenti consilio,nunquam vide- 
licet sevixisse in spe repositarum nobis promissto- 
num apud Dominum;sed si quid sibi aucuparetur 
humanarum rerum, et verba fidei el commentum 
pietatis, omnia denique ad obvios quosque dcci- 
pienz?os elaborasse. Non certissima videtur hzec γα” 
lionis conclusio.F'ieri enim potest ut qui veritatem 
sincer? animo diu defendit, oblato premio hare- 
sim amplectatur.Sed forte alie suberant cause,cur 
de Frontone Basilius hoc judicium ferret, impri- 
mis arctissima hotninis cum Eustathio Sebasteno 
amicitia.Quanti enim Frontonem faceretEustathius, 
non solum nefariis machinalionibus iu eu ad epi- 
scopatum per fas et nefas trudendo declaravit, sed 
eliam eximio amoris testimonio,quod ei post for- 
mulam fidei, qua est Basilii epistola 135,exhibuit. 
Is enim videtur esse, quem Eustathius Frontonem 
nostruin appellat.Quare suscipio erat eum,cum in 
intimis esset Eustathii, illius eliam errorum, quos 
fidis ainicis credebat, conscium fuisse, ejusque 
exemplo nunc veritatem corapendii sui causa, nunc 
errorem defendisse. 

III.Nihil n»cuit Nicopolitanis Eustathii et Aria- 


(c) Ep. 239. 


VITA 8. BAIT. CXLIII 


norom improbitas,sed potius novum huic Ecclesi? ^ suum levasset Basilius. Scripsit landem ad eum 


decus attulit, oblata fidei defendends occasione. 
Frontonem Ariani quidem episcopum ordinarunt(a) 
sed in eo rejiciendo enituit cleri ac populi consen- 
sus. Vix unus aut alter clericus cum eo abiere : at 
factus est communis exsecratio lotius Armeniam. 
Itaque Ariani re infecta redierunt, et in redeundo 
aliqua impietatis sua vestigia reliquerunt, de qui- 
bus sic Basilius in ep. 281, n. 3: Hi Nicopolim 
usque progressi,eum nihil potuissent eorum, qua 
promiserant,perficere; quomodo redierint,quale- 
sque in redeundo visi sint, norunt qui adfuerunt. 

Demosthenes ubi vidit Nicopolitanos non cedere, 
vi et impressione ordinatum illis episcopum impo- 
nere aggressus est, ac Ecclesiam civitatis Frontoni 
tradidit, Sed tamen nihil promovit, maluerunt pii 
homines sub dio conventus suos agere, quam cum 
Frontone communicare. ltaque in vacuis edibus 
quotidie cum parva sectatorum manu recumbebat, 
pro episccpalus gloria, quam tantopere concupive- 
rat, ignominia et opprobriis coopertus. 

Hac paulo aliter ac Tillemontius descripsimns. 
KxistimaLenim doctissimusscriptor Demosthenem, 
eum Nicopolitanorum animos levioribus tenta- 
mentis oppugnasset, nt Eustathii manu episcopum 
acciperent, ubi vidit eos non cedere, violentum 
illud agmen Ariauorum immisisse.In eam senten- 
tiam interpretatur illud ex epist. 237 Ubi videt eos 
libeater non cedere, nunc aggredilur violentiore manu 
datum illis episcopum constituere. Sed hzc inter- 
pretatiostare non potest ; cons'at enim Frontonem 


epistolum 237, initio hujus auni 376, post reditum 
Arianorum ex urbe Nicopoli, tum cum vicarius 
graviora minareter,ac forteantequam tradita esset 
Ecclesia Frontoni. [n hac epistola rationem reddit, 
cur tanto intervallo scribat, ac persecutionem, ul 
vidimus, ordine describit. 

Seripserunt presbyteri Nicopolitani ad Basilium 
de &rumnis Ecclesie suz.Sed eorum litteras fama 
sua celeritate superaverat, et iu vicinam omnem 
regionem scelus Frontonis et cleri ac plebis iu co 
detestando con-ensum detulerat. [taque Basilius 
nihil novi ex eorum litteris didicit, Respondel per 
epistolam 238,ac hortatur ue animum despondeant 
ob lapsum unius aut. alterius qui se Frontoni ad- 


,junxerant, cum cleri corpus integrum maaeat ; 


neque etiam nimis doleant, quod extra muros 
ejecti sint, sed si qua sit hac in re molestia, spe 
mercedis et adfuturi cito auxilii constanter per- 
ferant. 

Non inulto post scriptam Eusebio epistolam 237, 
Antiochus ex Oriente in Thraciam contendens Cae- 
sarea iransiit,ac nove epistolae occasionem Dasilio 
attulit. Hanc epistolam, qua& est 239, non multo 
post eam qua est 237,scriptam esse perspicitur ex 
ipso Initio: Dedit nobis Dominusetiumnunc...salu- 
lare sanrtitatem tuam, etc. Statum Ecclesiarum 
deplorat, ac de legatis Romam rmittendis nonnulla 
disserit, que modo examinabimus. Sed antequam 
ad hanc legationem veniamus,qua multis difficul- 
tatibus implicata est, alia Basilii commemoranda 


ab Arianis episcopatum accepisse. Quare violen- C ad Nicopolitanos presbyteros epistola.Cum parum 


iam illam, quam Demosthenes adhibere statuit, 
ut datum episcopum conslitueret,nonimmiltendis 
Arianis adhibuit, qui jam perfecerant quod situm 
in ipsis fuerat, sed sacris edibus Frontoni per vim 
tradendis. Vide quz? observavimus ad epistolam 
231. 

[V. Tum cum Nicopolitanis graviora minaretur 
Demosthenes, rumor erat Arianos, qui forte non- 
dum in Galatiam redierant,aliud concilium medi- 
Gri, ad qued accersitum Basilium,aut secum com- 
municare cogerent,autsua cousuetudine uterentur. 
Inter bas molestias Basilius nihil de valetudine sua 
scribere audebat Eusebio, ne vera dicendo atfli- 
geret. Jamdudum nullas Eusebio litteras miserat, 


beatussibi videretur Fronto vacus Ecclesizxposses- 
sione, rem astu tractare el fidem catholicam profi- 
teri capit: neque eum hac alea omnino fefellit : 
nam nonnulli dubitare ac fluctuare ceeperunt.Inte- 
rim varii el incerti rumores Basilium sollicitudine 
distringebant, et certo. scire majorem in modum 
aveba!,quid Nicopoli ageretur ; cum peropportune 
ad eum presbyteri Nicopolitani miserunt cum litteris 
Theodosium compreshyterum,ex quo singula accu- 
rate cognovit. Sic responde! Basilius, ut qua ipse 
sibi suadebat, eadem illis propcnat : nempe hanc 
persecutionem eumdem exitum habituram, quem 
multa alie superiores habuerant ; quamobrem si 
gravis sit, spe coron» perferendam : si levis, non 


non negligentia aut oblivione, sed quia cum scri- p valde :n parvo incommodo lugendum Hortatur ut 


psiseet per Thracia vicarium, et per prepositum 
Philippopolis thesaurorum, littere reddite non 
fuerunt. Peragrante enim paroeciam Basilio, ad- 
venil vespere in urbem vicarius, el summo mane 
abiit, ejusque adventus ceconomos ecclesiz latuit. 
Prepositus vero, quem Basilius rogaverat ut lit- 
leras sumeret, urgente fortasse aliquo negotio, 
profectus est nec susceptis litteris nec salutato Ba- 
silio. Eo molestiora hec erant, quod quotidie res 
ποτε evenirent,quibus Eusebio scribendis dolorem 


(a) Ep. 238, 240. 


meminerint se martyrum et confessorum filios esse, 
ac domesticis exemplis utantur. Illud autem etiam 
atque etiam monet,nerectz fidei simulatio::edelu- 
dantur. Negat se cemimissurum, ut. l'rontonem 
episcopum agnoscat;idqueeorum potissimum eausa 
declarat, quos audierat fluctuare : ne quis ex illis 
communione Frontonis preoccup retur, aut acce- 
pta ab eo ordinatione, postea reddita pace vim face- 
ret gradus retinendi causa. Perspicuum est hac 
scripta esse, anlequai persecutionis violentia 


CXLIV 


PROLEGOMENA. 


cresceret. Nondum enim inflicie erant plage, Α duabus litteris, que a presbyteris Dorotheo οἱ 


nondum carceres. 
Ad hoc tempus pertinetbrevissima ad Eusebium 
istola,que est ducentesima quadragesima prima. 
idetur questus esse Eusebius, quod in litteris 
Basilii nihil nisi merore et lacrymis dignum lege- 
ret : quod quidem superioribus duabus ad Euse- 
bium epistolis optime congruit.Respondet Basilius 
se de rnolestis rebus sspe scribere, non ut illius 
dolorem augeat, sed ut suum ipse lenit, ac Euse- 
bium ad intentiores pro Ecclesia preces excitet. 
V.Duo priestantissimi Ecclesie Antiochenepre- 


Sanctissimo perlata optatos exitus habuerunt. 
Sunt he litter: 242 et 243. Prima Orientalium 
nomine Occidentalibus scripta. Alteram Basilius 
privatim scripsit ad Italie et Galli; episcopos. In 
prima significant Orientales se inter gravissimas 
procellas ab Ecclesiarum defensione non dimoveri, 
nec animum despondere, et idcirco auxilium ab 
Occidente jam sspe exspectatum poscere. Nume- 
rani decimum tertium persecutionis annua,in qua 
plures Ecclesiis evenisse afflictiones asseverant, 
quam evenisse memorantur, ex quo Evangelium 


sbyteri, Dorotheuset Sanctissimus,magno Ecclesie — Christi annuntiatur. Rogant ergo ut tandem ali- 
pacificandee studio flagrabant ; cumque precibus et ; quando mittantur ex Occidente, qui Orientali Ec- 
hortatibus egissent apud episcopos Orientales, ut clesie opem ferant. 
legatio in Occidentem mitteretur,commissaotrique ^ Scripta est in eamdem sententiam epistola 243. 
hac proviucia circa Pascha hujus anni 376. Videtur Rogat Basilius ut imperatorem Occidentis certio- 
Dorotheussuperioreautummo Romam cogilasse(a), rem faciant de iis qua geruntur in Oriente;vel si id 
vel saltem Basilium hortatus fuisse, ut Gregorium — difficile fuerit, saltem ipsi mitiant qui consolentur 
Nyssenum in Occidentem legatum mitteret. Caruit afflictos. Persecutio uberius describitur, quam in 
exitu hoc consilium,sive quia Gregorius, ut previ- superioriepistola. Narrat Basilius episcopos indicta 
derat Basilius, hoc munus suscipere noluit, quod causa damnari ; imo nonnullos sine accusatoribus, 
illius stomachi non erat, sive alia, de causa. Sed  sinetribunalibus, intem, esta nocte raptos, in lon- 
tamen Dorotheum in Thraciam venisse, et cum  ginquas regiones fugatos fuisse Hinc fuge presby- 
Eusebio Samosatensi fuisse anno 375 exeunte vel terorum et diaconorum, cleri depopulatio, populo- 
376 ineunte, Jicimus ex epistola 230, quzescripta rum gemitus, altaria spirituali cultu vacantia,eedes 
est non multo post initium anni 376. Eratcum Da- precationis clause sine concionibus ac synaxibus : 
silio vel in finitimis loeis, cum Basilius eamdem — dum Ecclesi: columna disperse sunt, heresis li- 
epistolam scripsit. Rogat enim Eusebium quales ς bertatem nacta, multitudinem inducit deorum, et 
redeunti Dorotheo dandz sint littere: forte enim — Spiritum sanctum rejicit, ac dum omnia sibi eccle- 
comitem illum futurum optimo Sanctissimo, qui siastica munia arrogat, baptismata, deduetiones 
magno animi ardore Orientem peragrabal, et ab  proficiscentium, consolationes egrotantium,com- 
insignibus quibusque episcopis subscriptiones et muniones mysteriorum, Ecclesiz filios ἱπιρί  ἀο- 
epistolas colligebat. ctrinte assuefacit. Hzc eo molestiora erant Orienta- 
tibus, quod metuerent ne incendium consumpto 
Legatos in Occidentem mitti non multum proba- Oriente Occidentem etiam pervaderet. 
bat Basilius : si enim Dominus propitius flat, alio — VI. Duos illos presbyteros paulo post Pascha 
opus non fore auxilio : si Deiira perseveret, non hujus anni 376 in Occidentem non serius profe- 
magno presidio futurum Occidentalesupercilium. ctos esse, hoc maxime argumento nixus existimo, 
Frustra ejusmodi homines orari demonstrat, allato quod idem legatorum munus iterum obierint,et ab 
in eam sententiam versu Homerico. Nondum enim eorum ex secunda legationereditu usque ad initium 
callus obductus erat dolori, quem ex inutili litte- οππὶ 378,nonnulla evenerint, que apte disponi non 


rarum anni 372 exitu,et ex responsis parum sequis 
par Evagrium anno 373 allatis conceperat. Quin 


possent, si prima legatio serius contigisset. — 
Neque eliam citius hec legatio possit collocari, 


etiam vulnus refricuerant novissima Damasi litte- D in quo sanea Tillemontii sententia longe distamus 


re,qu& Paulino episcopatum attribuebant, defrau- 
dato Meletio. Narrat in eadem epistola 239 sibi in 
mentem venisse privatim ad coryphaeum Occiden- 
talium scribere, de rebus quidem ecclesiasticis ni- 
hil,nisi quod insinuasset,nequeillos de rebus Orien- 
tis vera nosse,neque viam,qua possint discere,am- 
plecti ; ac generatim, honrinibus, quos tentationes 
aífligunt, insullandum non esse, nequc dignitatem 
existimandam esse superbiam. Non tamen obstitit 
legationi Basilius ; neque enim is erat, qui ulli Ec- 
clesi commode moram afferret:sed potius libenter 
communi eause stilum suum impendit in exarendis 


(e) Ep. 215. 


, 


Is enim legatum anno 373 aut 574 missum esse 
Dorotheum existimat, et anno 375, sub finem au- 
tumni rediisse. 1* Neminem anno 373 missum 
fuisse jam supra satis probatum.Nullum legationis 
vestigium habent anni 373 aut 874 Fucum fecil 
eruditis viris opinatus Dorothei ex Occidente redi- 
tus anno 375, quem colliguntex his verbis epistolas 
539: DerebusautemOccidentalibus prius ipsedidi- 
cisti, narrante omnía fratre Dorotheo, cui quales 
dande rursus litere abeunti? Ex his concludent 
Dorotheum Romaredeuntem,epud Eusebium fuis- 
so,oiquedo rebus in Occidbinte perspectis narrasee. 


VITA S. BASILIT. 


CXLV 


Sed quontode Dorotheus, qui sub initium hiemis A rabant, quam cum imperio Valentis sciebant ince- 


snao 375 Romam quidem cogitabat (a), sed tamen 
nondum litteris episcoporum instructus erat, non- 
dum episcopos nactus erat, quibus comitem se 
itineris esse optabat ; quomodo, Inquam, tam cito 
redire potuit, ut in Thracia apud Eusebium esset 
initio anni 376 ? Non enim dubium est quin, cum 
Basilius scriberet epistolam 239 (scripsit autem 
non multo post initium anni 376), jam tum Doro- 
theus ab Eusebio discessisset et in Cappadocia aut 
finitimis lucis versaretur. Unde quz»rebat Basilius 
quaenam ei dande essent abeunti litters.lllud au- 
tem non minus exploratum et certum est,Dorothei 
Romam cogitantis iter nondum sub initium hiemis 
omnino statutum fuisse ; siquidem Dasilius in epi- 


pisse. Αι Tillemontius initium tredecim annorum 
repetit ab anno 361, aliiab anno 960. Sed extrema 
persecutionis Constantii minus recte cum initiis 
Valentia conjunguntur.[nter utramque persecutio- 
nem aliquot anni interjecti sunt, Catholicis sub 
Juliano in sedes suas restitutis.Preterea si de per- 
secutione Constantii Orientales locuti fuissent, 
non jam tredecim annos numerassent, sed longius 
multo initia persecutionis repetiissent. 

4o Tn opinione Tillemontii turbatur et confundi- 
tur rerum gesiarum series.Proficiscitur Dorotheus 
anno 373 aut 34;non redit nisi anno 375 exeunte. 
Nimium sane hoc intervallum in re non difficili ad 
deliberandum οἱ dijudicandum,nec multum tempo- 


stola 2185 negat eum hoc iter hieme conflcere posse, ῃ ris requirente. Idem Dorotheus iterum mittitur 


nisi mari utatur, et c.m Dorothcus comitem se 
Gregorio Nysseno futurum speraret,tota resBasilio 
plurimis obstructa. difficultatibus videtur. Quare 
quod ait Basilius Eusebium de rebus Occidentis ex 
Dorotheo didicisse,id de rebus inOccidente auditis 
- eut perspectis accipi non debet,sed de iis que Do- 
rotheus ex Damasilitteris sub &statis finem allatis 
cognoverat. Petit autem Basilius quales rursus 
dande sint littere Dorotheo abeunti in Orientem. 
Meminerat enim consilium scribendi ad Occiden- 
tales anno 373, quod ex sancto Eusebio ortum 
fuerat, tot obstructum difficultatibus fuisse, ut in 
rem minime collatum fuerit. 

2* Dus exstiterunt Dorothei inOccidentem lega- 


tiones, prima quidem, cum litteras 242 et 243 de- c 


tulit; altera cum epistolam 263. Prim: legationis 
optatissimus exitus fuit, nonquod auxiliumRomani 
re vera Orienti tulerint, sed quia sinceram ferendi 
voluntatem significarunt. Unde Orientales, dum 
Dorotheum iterum mittunt (b), gratias agnnt am- 
plissimas Occidentalibus. Hinc etiam Basilius in 
tribus epistolis,quas revertente ex prima legatione 
Dorotheo scripsit, letitia exsultat, ut in rebus ex 


anno377.Atinterutramquelegalionem non tantum 
spatii videtur effluxisse. Nam cum promisissent 
Occidentales se Orientis auxilio venturos,si ab anno 
315 usque ad 377 nihil prestitissent, merito questi: 
essent Orientales, qui tamen in epist. 263, quam 
Dorotheus iterum missus detulit, gratias agunt ob 
prolixe voluntatis significationem, ac promissa 
Occidentalium reposcunt, ut prorsus recentia, 


CAPUT XXXVI. 


I. Reprehensusa Patrophilo Baeilius ο) belittn cum 
Eustathio, causa sua justitiam defendit. 1I. Theo- 
philo injurias redonal, sed roganti ut cum Kusta- 
(hio communicet, minime annuit. III. Persecutio 
Nicopolitanorum íingravescit.. De epistola ad Am- 
philochium, εἰ alia. sine inscriptione. IV. Scribit 
iterum Basilius Patrophilo. De litteris ad Eoose- 
"os et initio anni a, C De ep. 253. 
V. Redeunt Dorotheus et Sanctissimus. Plures 
Basilii littere per Sanctissimum feruntur. Conso- 

(ur Beraenses monachos, iorum ades Ariani 
incenderaMM. Item alios mona ab Arianis vexa- 
tos. VI. Epistola ad Epiphanium de Apollinario et 

γ Antiochenis. Scribit Basilius Palladio et 
Innocentio. VII. Consultus ab Optimo explicat 
Scriptura locum difficilem. VIII. Epistola ad So- 
zopolitanos et ad Urbicium de horesi-Apolliáarii. 


I. Patrophilus ZEgearum in Cilicia episcopusBa- 


sententia confectis. Ex his evidenter probatur hanc silio amicus erat, et fidei catholice addictus;sed in 
legationem non citius susceptam esse,quam modo . Eustathium plus sequo propensior. Is ubi vidit Ba- 
diximus, nempe*eirca Pascha hujus anni 370. Nam . silium in apertas conira Eustathium querelas eru- 
Basilius, cum scriberetepistolam 939, mense Fe- — pisse, satis diu siluit. Sed tandem misit presbyte- 
broario aut Martio ejusdem anni, non valde proba- rum Strategium cum litteris, in quibus non sine 
bat legatos in Occidentem mitti, ncc quidquam ο reprehensione et quibusdam aculeis stuporem ani- 
a supercilio,ut ipse appellat, Occidentali; mi sui significabat, quod Basilius, qui a puero de- 

nondum enim deposuerat dolorem, quem ei inus- derat se Euslathio, et illius causa tot ac tanta fece: 
serant et litterarum anni 379 inutilis exitus, οἱ rat, tot bellacuminnumeris aliis sustinuerat, nutrc 
responsa per Evagrium anno 373allata, et novis- cum ipso bellum gereret. Nihil leserunt Basilium 
simss Damasi littere anno 375. ejusmodi reprehensiones:quin etiam ridere subiit, 
. 9» (e) Numerant Orientales annos tredecim per- quod Patrophilus quocum sibi amicitiam tol vin- 

secutionis; quod quidem optime quadrat cum anno culis adsttictam putabat, levibus de cáusis in tan- 
316.Inecpit enim Valens decitum tertium imperii tum stuporem incidisse se diceret. Sed quia nemo 
annum mense Martio hujus anni. Quare eum scri- — prorsus erat,cujus non communiohem elamicitiam 
ps sint du ill epistola post Pascha,non imme-  perinvitus amitteret Basilius ; exponit Patrophilo 
rito Orientales totidem annos persecutionis nume- omnem soam ab origine dissensionem cum Eusta- 


. 215. (c) Ep. 242. 
n & 263, n. 1. 


CXLVI 


PROLEGOMENA. 


thio: demonstrat quam injuste Eustathii querelz, Α entm non dignatus est, non tam metuens ne ez lit- 


quam graves injuriet calumuiz,quam inconstans 
nunc hae nune illa file tenenda et subs.ribenda, 
nunc his nunc illis partibus tuendis animus;ac tan- 
dem rogat ut sibi per eumdem Strategium perscri- 
bat, utrum idem erga se permaneat, an ex. con- 
gressu cum Eustathio imn.ulatus sit. 

Novissimum Eustathio facinus in hace epistola 
(n.5) exprobratur. Videruntenim Cyaicum, inquit 
(n. 9), et cum alia fide reversi s.nt. Non viderat 
hanc fidem Basilius,sed hoc tantun audierat silen- 
tium consubstantiali impositum, simile secundum 
essentiam inductum fuisse. Hiec formula iuter va 
rias formulas, quibus subscripsit Eustathius, ut 


teris argueretur,quam sollicitus ne nos necesse ha- 
beret ut episcopos salulare ; sed certe vcrba erant 
vehementia, εί ex pectore fervente pro/ala ; in his 
discessimus. Antea non tain leniter cum eo agebat 
Basilius (5), cum quereretur. quod se Eustathius 
uno cum TheopAilo Cilice in frequentissimis con- 
ventibus dilazeraret. Übi vides Theophilum nec 
fratrem nec episcopum appellari. 

ΠΠ. Cnn: parum Fronto prouivvisset ficta rectae 
fidei professione, iu apertum furorem relictis astu- 
tiis, erupit. Factze magistratibus coutuinelie (ο), 
verhera inflicta,2 des expilata, civitas vastata, sa- 
cerdotes expulsi, et irruentibus lupis grex disper- 


recentissima pariter recensetur in ep. 25], n. 4. g sus Basilius acceptis ea de re litteris presbytero- 


Indicatur etiain in ep. 226. Quo tempore id conti- 
gerit, non declarat Basilius ; sed cum recens esse 
factum indicet : anno 379, evenisse supra dixi- 
nus ante concilium Ancyranum., 

Ii. TheophilusCastabale in Cilicia episcopus, ve- 
heimens fuerat in causa. Eustathii (uenda ; in pri 
mordiis dissensionis miserat aliquem ex clericis 
suis, qui Basilio indiguis ᾳ.οὐἱ5 conviciaretur: nec 
dignatus eral ad eum scribere,ue episcopum illum 
salutave cogeretur.Postea(u) socium adjunserat se 
Eustathio inBasilio[requentissiinis in conventibus 
dilacerando. Sed lamen ubi vidit causam suamBa- 
silium in clarissima luce el omnium oculis expo- 
nere, suam vero Euslathiun turpi cum Arianis 


rum et magistratuum, tribuit eorum tempori quid- 
quid in se situimn erat, coram supplicavit polenti- 
bus viris, et per lilleras iis a quibus in aula dili- 
gebatur, ut rabidi hominis furor comprimeretur. 
Cum autem 2animadverlissel in presbyterorum 
litteris «nimum inter tot :&erumnas lassum ac mi- 
nus constantem, consolatur eos spe auxili a Deo 
venturi, ac horlatur ut precando ne defaligentur, 
et qua hactenus verbis docuere, ea nunc opere 
perficiauv, Similiter magistratibus celereri a Deo 
adfuturaim opein poilicetur. 

Basilius pra» suumo suo Amphilochii desiuerio 
moleste ferebat se tam longe ab eo disjungi ; sed 
cum Amphiloch:i tranquillitatem consideraret, gra- 


conjunctione prodere ; tum vero Dasilii amicitiam C tias agebal Deo, quod is remotus esset ab incendio 


recolligere conatus est, sic tauien ut pro Eustathiio 
peuisse videatur. Respondet ei Dasilius se amici- 
tiain illius magni semper fecisse, nec ab ea, quan- 
tum ad animi affectionem pertinet, ullum diem 
discessisse; quamvis mulie ac immagnse doloris cau - 
sip acciderint:sed cum jucunda cum :nolestis,velut 
in trutina, poneret, plus apud se jucunda ponderis 
habuisse. Quod speclat ad Eustathium, hanc a 
Theophilo veniam petit Basilius, uL cua Eustathii 
communio semper sibi oplatissima fuerit,quandiu 
is a sanioribus stabat partibus ; nunc eo cum ad- 
versariis palam et aperle conjuncto, liceat sibi ni- 
hil veritati praeponere. 

Jamdudum scripserat Theophilus, molestumque 
erat Basilio quud occasiones deessent respondendi. 


Sed tandem nactus Strategiuim, commisit ei hanc ? 


epistolam cum precedent. Bis quidein venit Stra- 
tegius,ut modo videbimus; sed primo ejus adventu 
Basilius Theophilo scripsit: sic enim in precedenti 
epistola de Theophilo εἰ acceptis ab eo injuriis 
loquitur ul jain tum videatur Theophilus ad ejus 
communionem etamiciliam rediisse. Ait enim(n.2): 
Cum omni mihi reverentia et honore dignus frater 
Theophilusuno ez his qui cum eo sunt misso, uon- 
nullu declarasset, qua nec sibi indecora dictu, ct 
uobis audilu congruentia. esse ducebat ; scribere 


a) Ep. 130. 
n Ep. 378, n. 4. 


Cappadociam et vicinas provincias vastante,quibus 
angelus Satanas bellum inferebat, ut heresim pro- 
pagaret, ac ne sanguini quidem (fidelium parcebat. 
Namáselepiusquidain,eo quod cominunionem cum 
Doec, id est, cum Frontone inire nellet,ab hareti- - 
cis verberatus, ex plagis obierat. Non dubitabat 
Basilius, quin hujus rei fama ad Awphilochium 
pervenissel, Caetera omnia huic facinori respon- 
debant, perseculiones presbyterorum el magistra- 
tuum, et. quidquid ab hominibus auctoritate ad 
arbitrium abutenlibus proficisci possit. 

Jam absolutus erat liber De Spiritu sancto, cum 
sanctus ÀAmphilochius Caesaream venit anno prz- 
terito ad diein. festum S. Eupsychii. Moras attule- 
runt librariis inandata. Ainphilochii, qui eum in 
me:znbranis descriptum voluit. Sub finem ejusdem 
anni promittit seimissurum illud opus, si quem 
idoneum inveniat, cui perferendum commillatur. 
Hujus enim cautionis necessilatem afferebat perse- 
cutio. Cum neminem ejusmodi hactenus invenis- 
sel, rogat Amplillochium in hac epistola 248, ut 
si quem ipae reperial, opus accersat.Nolebat enim 
Basilius illud hominum judiciis coinmiltere, aute- 
quam Ámphiloclio probatum fuisset. 

Sequens epistola, qua insciiptione caret, inter 
hos tumulius videlur scripta. Num cum aliquein 


(c) Ep. 247. 


VITA S. BASILII. 


CxLivu 


vitse monasticam cupidum propcsito monasteriicom- 4 rent, ac exiguam esse partem considerent, quae 


mendaret,przeclare cum eo viro agi existimat, non 
solum quod bonum sibi ad futuram vitam viaticum, 
bonum cum hominibus Dominom timentibus con- 
victum eligat, sed etiam quod Aisce, inquit, nos- 
tris tumultibus liberetur. 

[V . Superiores Basilii ad Patrophilum littere ce- 
lerem responsionem merebantur.Rogabatur enim 
Patrophilus, uL misso iterum Strategioresponderet, 
utrum in Basilii maneret communione.an totum se 
Euslathii partibus addixisset. Tardus fuit ad re- 
spondendum /Egeensis episcopus.Tandem, ubi sa- 
tis deliberasse sibi visus est, per eumdem Strate- 
gium scripsit se eumdem esse erga Basilium, qui 


morbo haeresis laborat, reliquam vero Ecclesiam 
in sana et incorrupta doctrina versari. 

Numerat Basilius (n. 2) annos decem el sepiem 
non exactosa concilio Constantinopolitano, in quo 
depositus est Eustathius anno 900 ineunte. Ex quo 
patet hane epistolam anno 3'16 scriptam esse. Sed 
cum Tillemontius Arianos existimet e Galatia ac- 
cersitos ab Eustathio fuisse anno 376,in varias se 
conjicit ambages, ut explicet quod ait Basilius, id 
factum anno projerito fuisse. Suspicatur Orien- 
tales annum incipere solere a mense Septembri, 
ac proinde,si hz:ec epistola rejiciatur post mensem 
Septembrem, Basilii id preterito anno factum 


hactenus fuerat,ita lamen ut a sua in Eustathium B dicere potuisse,quod verno tempore anni 376 eve- 


propensione non multum discederet, ac Basilii in 
deneganda Eusiathio communione constantiam 
mi2us probaret. 

Gratias ayit Dasilius quod idem erga se perma- 
neat.Sed iis omissis, que de Eustathio disseruerat 
Patrophilus, factum suum hoc uno rationis mo- 
mento defendit,quod cum Eustathius palam el aper. 
te communicaverit cum Galatis, qui ab insigniua 
Arianorum partibus stabant,si cum ej :smodi ho- 
minibus communicare liceat, etiam cum eorum 
ducibus et magistris liceat, quorum tamen com- 
munionem fugiebat Patrophilus. 

Evsesenam Ecclesiam,que vicina erat Caesares, 
nihil lzeserat temporum difficultas,id quod maxime 
rarum erat et inventu difficile : integra erat apud 
eos et intacta fides apostolica ; ac suum veritatis 
amorem egregie declararunt, cum structas Basilio 
talumnias in mentientium capita rejecerunt.Przter 
libellos,quibus Basilium Eustathius ante tres an- 
nos laceraverat,videntur recentiori astutia vel per 
6 ipse,vel per emissarios suos persuadere Evze- 
senis voluisse (n. 4), ordinem sancta Trinitatis a 
Basilio immutari, ac Spiritum Patri et Filio pre- 

ni. 

Persuasum habet Basilius magnam fore Evsseno- 
rum mercedem,quod calumniisaditumin corda sua 
non dederint : eosque laudat,quod priclare ani- 


madverterint, iniquitatem et inconstantiam Eusta- : 


lhii.quicum NicaenefideisubscripsissetRomz,pos- 
teaBasilio bellum intuliteo quod,ipsius petitu,eidem 
formulciterum subscripsisset; etcum Arianos ne- 
gasset episcopos esse. nunc iissupplicat quos illi or- 
dinavere; et cumviolenterexagitasset eos,qui cum 
Arianis communicabant,nunc Árianorum commu- 
nionem persequitur. Fatetur Basilius humilem se 
esse et parvum, sed tamen eumdem semper esse 
Becanquam cumrebus immutatum .Non aliam apud 
se fidem esse Seleuci, aliam Constantinopoli, 
aliam Zelis et Lampsaci aliam,et Romz aliam, nec 
Bunc novam circumferri a prioribus diversam. 
Hortatur Evzsenos, ut in fide constanter petseve- 


(a) Tom. IV, p. 358. 


Lal 


nerat. Quamvis autem probaverimus in capite 34 
Eustathii conjunctionem cum Arianis anno 375 
ante Natale Domini evenisse, haec tamen ad Evi- 
senos epistola post Septembrem rejicienda esset, 
8i Cappadoces, ut existimat Tillemontius, aunum 
incopissent a mense Septembri. Sed hac opinio 
non magnisnititur momentis,longeque probabilius 
est initium anni apud Cappadoces a mense Martio 
repetitum fuisse. Nam Basilius in epist. 69, quse 
citius mense Septembri scribi non potuit,sanetum 
Athanasium rogat,ut Dorotheum ad primam navi- 
gationem dimittat, ut sallem possit, inquit, anno 
sequenti aliquid fieri eorum qua precamur. Plana 


C est eL aperia hac oratio, si anni initium erat apud 


Cappadoces mensis Marius ; sed si Septembris, 
quomodo Basilius initio anni scribens, non satis 
superesse existimasselt temporis, satisque habuis- 
set, si saltem anno sequenli suscepta consilia ad 
exitum perducerentur ? 

Existimat Tillemontius (a) orationem Basilii in 
sanctum Mamantem primo anni die habitam fuisse; 
et eum S. martyris festum apud Grecos mense 
Septembri celebretur, initium anni apud Cappa- 
doces a primo Septembris die repetit. Sed festum 
S. Mamantis secundo Septembris die, non primo, 
apud Graecos celebratur, vigebatque hzc consue- 
tudoConstantinopoli,ut observatTillemontius,tem- 
pore Leonis Thracis.Deinde vero Basilii verba non 
sic accipi debent, quasi dies festus S. Mamantis 
primo anni civilis die celebraretur ; sed cum ad 
hunc diem magna hominum multitudo quotannis 
conflueret, erat ille dies et preteriti anni finis et 
noti quodammodo initium. Sic loquitur Basilius : 
Ὁ δὲ περιαγαγὼν ἡμῶν τὴν πανήγυρι, ταύτην, καὶ 
πέρας δοὺς ταῖς περυσιναῖς εὐχαῖς, καὶ κεφαλὴν δοὺ- 
τῷ ἐπιόντι χρόνῳ (ὦ γὰρ αὐτὴ ἡμέρα ὁρίζει ἡμιν τὸ» 
παρελθόντα κύκλον, xal κεφαλη ἨὙίνεται πέλιν τῷ 
Επερχοµέμῳ)..... διαφυλάξειεν ἡμᾶς ἐν αὐτῷ ἁδλαθδετς. 
Qui vero hanc nostram celebritatem reduxit, et 
praleriti anni votis finem dedit. et; succedenti 
tempori initium largitus est. (eadem enim dies 





cxLun 


PROLHGOMENA. 


preteritum cirtuhlum nobis tertninat οἱ rureus in- A terea anno 373 et sequentibus querebatur Besilius 


sequentis AL intlium). . .consertet os in semetipso 
illesos, etc. Quee'hic de diei quotawnis redeuntis 
vieissitudthe dicuntur, de quolibet die festo quot- 
antis *edeunite dici peteunt: presertim si'ad illum 
. -dietn magnae homíhwem multitudo convenire soleat. 

NuHa ergo webis hnposita necessitas epistolzx ad 
Ev&sedes: post Geptembrem rejiciendsm. Nám si 
Cappedeces annum, ut verisimile est, a Januario 
aut Martio incipiebent, potuit basilius, eum mense 
Julio nut. Augusto scribetet, ea anno preeteríto 
lacta dicere qus Decembri proxime elapso conti 


geran t. 


de Occidentalibus, quos plena manu in his tribus 
epistolis laudat. Cum his epistolis conjungit etiam 
Tillemontius epistolam 132adAbramium Batnorum 
episcopum. Sed eam rejecimus in annum 373. 
Quartam epistolam detulit Sanctissimus, qus 
presbyteris Acacío, Aetio, Paulo étSylvano, Silvino 
et Lucio diaconis, czeterisque fratribus monachis 
inscripta est. Verisimillimum est Acacium,qui pri- 
mus nominatur, eon alium esse ab eo Acacio, qui 
Basilium anno 375 Berocensis Ecclesise et Chalci- 
densis nomine invisit,ac postea in episcopatu Be- 
re:ensi celeberrimus exstitit, sed preeteritos labo- 


Refetitnus av hunt annum epistolam 252 in qua', res nefariis in S. Joannem Chrysostomum moli- 


Basilius episcopos Ponti perhonorifice rogat,ut an- 
tiquum morem-resamant visitande ad diem fes- 
tum Sencti Eapsychii ecclesis Cesariensis. Citius 
coltecatinon netest hac epístola; nam anno qui- 
dem superiore pax: inter Basilium et Ponti epis- 
copos:saria, sed post festum S. Eupsyehii. 

V. Doretheus et Sanctissimus Rota. redierunt 
hoe: anno, rebus, quarum causa profecti erant, si 
miaus ad optatum exitum, sallem ad bonam spem 
productis.(a) Magnos labores in hoceonficiendo iti- 
nere-toleratunt: sed summam etitiam toli Orienti 
attulerunt,cum οἱ sententias Occidentulium et re- 
rumstalum «ccurete perspeetam nuntiarent. Doro- 
theus in epistola Orientalium solus nominatur, quia 
is solus nominari solebat, qui preecipuas partes 
legationis gustinebat.In litteris autem, quas Basi- 
lius post eorum reditum scripsit, nulla Dorothei 
mentio, sed tantum Ganetissimi, sive ob eamdem 
causaW, Sive quod, remanente apud S. Meletium 
Dorotheo,Sanctissimus in Orientem missus esset, 
utres Occidentis humtiaret, ac Orientalium studia 
ad id quod inchoatum erat per&ciendum incilaret. 
Videntur autem Doroetheus et Sanctissimus preci- 
pue res Antochenas cordi habuisse, tum quia ma- 
xima eorem cura erat heec Ecclesia, quam littere 
Damasi anno 375 perturbaverant,tum quia ul ipse 
censebat Basilius, pax Orientis ex Antiochis pace 
plurimum pendebat. Quere ad 8. Meletii causam 
refero.quod ait. Basilius . presbyteris Antiochenis, 
Sanclissémur eorum sollicitudinem partim sedatu- 
rum his quse in Occidente perspecta narrabit, par- 


tim excilaturum,: et quantum studii res presentes 


requirent,demonsireterum; ac inde colligo Dama- 
sum operaduorum illoruin presbyterorum Φηυἱο- 
rem factura esse Meletio. Hinc tanta letitia exsul- 
tat Basilius noh solum in epistola ad presbyteros 
Antiochenos,sed eliam in aliis duabus,nempe una 
ad Pelagium Laodicenum,altera ad Vitam Carrho- 
rum episcopum, quibus quid actum esset ia Occi- 
dente per se ipse nen enarrat, sed Sanciissimo 
enarrandum relinquit. 

Miror Tillemontium hes ires episiolasad anaum 
313 relerre.Tunc quidem in Orientem rediit San- 
 etissimus, minime vero ex Occidente,sed ex Arme. 


lionibus dedecoravit. 

Jamdudum Ecclesiam Beroeensem et Chalciden- 
sem persecutio impugnabat,sed hoc anno 376sta- 
tim post Pascha heeretici Beroeensium monachorum 
tabernaculis supervenientes, eorum labores igni 
tradiderunt. Ingemuit Basilius, ubi id rescivit,non 
lamen monachorum causa, quibus aliud in coelis 
domicilium videbat hoc scelere preeparari,sed hae- 
reticorum, qui sibimetipsis ignis thesaurum «οι- 
parabant, Speraverat Basilius fore, ut ad se tan- 
quam ad paratum perfugium omnes accurrerent,ac 
ipse eorum complexu ex continuis doloribus et 
erumnis respiraret. Sed cum id consecutus non 
esset,oplabat ut saltem sspe scribendi occasio da- 
retur. Neid quidem contigit, quia nesciebat ubi- 


* nam versarentur,tum etiam quia non multi e Cap- 


padociain has regiones proficiscebantur.Nactus tan- 
dem Sanctissimi facultatem, liortatur ut ob futu - 
ram mercedem forliter se gerant; et, quia persecu- 
ione adepti sunt fiduciam apud Dominum, noctu 
el interdiu pro Ecclesia precentur. 

Ad idem tempus referri polest epistula 257 ad 
alios monachos,quibus pariter Arianibellum infere- 
bant. Eos Basilius consolatur spe mercedis eo ube- 
rioris,quod bellum inferebatur ab hominibus Chri- 
stianos se esse profitentibus,nedum hoc nomen,ut 
multi existimabant, de eorum, qui persecutionem 
patiebantur, merito detrahere posset. Hortatur ut 
nec episcoporum exsiliis,nec quod proditores non- 
nulli ex ipso clero exstitere, fides eorum vacillet, 


D nec eos magna populi multitudo terreat : non enim 


nomina esse,qua nos salvos faciunt, sed proposi - 
lum animi et dilectionem ; nec multitudinem sal- 
vari, sed electos Dei. Videtur Basilius Frontonem 
nolare,cum proditores ex ipso clero exortos com- 
meraorat. Tota episvola persecutionem ad sum- 
mam acerbitatem pervenisse declarat. 

VI. Auno 376 exeunte S. Epiphanius clericos e 
sua Ecclesia cum litteris ad Basilium misit. Dolo- 
rem suum signiücabat, quod dissiderent inter se 
fratres mentis Elmonis sive Olivarum, seque nova 
'nonnullerum commenta deprebendisse,ac de illis 
emendatis sollicitudinem suscepisse nuntiabat.Ba- 
silium rogabat,ut ad has perturbalionób sedandes 


"ja, in quam visendi Meletii causa venerat. Pre- — auctoritatem suam interponeret.lllud etiam Basilii 


Bp. 256. 


VITA S. BASILII 


CXLIX 


curis dignum judicabat, ut dissidentes Catholicos 4 sollicitudinem hisde rebussusceperatatque,ntipse 


Antiochenos ad concordiam adduceret: quorum 
de dissidio sic loquebatur Epiphanius, ut necesse 
esse statueret tres hypostases confiteri. Alteram 
sdjunxerat epistolam, in qua Basilii de Maguszis 
sententiam sciscitabatur. 

Gratias ei agit Basilius, quod eo tempore, quo 
refrixerat charitas, omnesque omnibus quodam 
modo suspecti erant, et sui meminisset, et tot ac 
tantis marium el terrarum spatiis disjunctus sum- 
mam animi conjunctionem significasset.Sed onera 
sibi ab eo imposita, ut viribus suis majora, depre- 
catur. Jam enim se scripsisse Palladio et Innocen- 
tio, integrum sibi non esse fidei Nicens quidquam 
addere.Quz autem de Incarnationeadtextafueranl 


narrat (a), Vitalem ad accuratam dogmatis con- 
fessionem et ad concordiam cum Paulinoineundam 
hortatus fuerat. Ort: his de rebus turbas in monte 
Elaone et aliis in locis, sed tamen malum insana- 
bile non videbatur Epiphanio, ac Basilium rogabat 
u! reinedium afferret. - 
Hac eutem mirifice οοπργυυπ{απηο 37 exeunti. 
Nondum enim ordinatuserat Vitalis anno 375,cum 
Damasi litteras accepit Paulinus circa mensem 
Septembrem. At hoc facinus commissum era!,cuim 
S. Epiphanius Antiochiam venit; quo ex itinere 
reversus erat, cum scripsit ad Basilium. Apollina- 
rii autem heresis, etsi in his Damasi ad Paulinum 
litteris, ac multo ante, nempe anno 362,in concilio 


huic formule, ea Basilius nec examinaveral, nec p Alexandrino damnata,etsi ab Athanasio in epistola 
receperat ; propterea quod metuebat ne, si semel a Epictetum anno 369 egregie confutala fuerat 
4 fidei simplicitate discedatur,nullus jam foret 4ἱδ- non tamen illius auctor prodibat Apollinarius.Cum 
putandi finis, ac simpliciorum anima turbarentur, Basilius accusatum viditab Eustathio Apollinarium 
dum fidei formulam augeri vident anno 373, mirum id ei visum est ; nunquam enim 
Quod spectatad dissidium Antiochenum, declarat de eo quidquam audierat ejusmodi.Nec tamen hzc 
Basilius se hactenus cum Meletio communicasse, «riminatio ad [ncarnationem spectabat, sed ad Tri- 
semperque cum eo Dei gratia communicalurum, nitatem In epistolis, quas scripsit Basilius anno 
propterea quod primus sub Constantio egregium — 375 et 376, ut famam suam ab Eustathii calumniis 
certamen pro fide certavit,ejusque communionem  vind:caret, declarat se cum Apollinario, nec com- 
ab initio Czesariensis Ecclesia amplexa est;ipsum  munione, nec sententia conjunctum esse : sed 
eliam AtLanasium cum eo comniunicare voluisse, alios a se non propuls4t errores, preter eos, ques 
sed rem :n aliud teinpus pravis nonnullorum con- ipsi Eustathius affinxerat, dum ei impia quedam 
siliis dilatam fuisse ; eorum autem qui post Mele-  Apollinarii dicta attribuit (5), eumque ab Apollina- 
tiam venerant,nullius seadmisissecommunionem, rio librum de Spiritu sancto petiisse mentitur. In 
non quod indignos judicaret, sed quia nihil habe- | epistola 243 Orientis mala accurate describuntur : 
bat, cur Meletium condemnaret ; itaque facere se ΄ at nulla prorsus deIncarnaüone lieresis orta nun- 
non posse ut a4 eos scribat. Caeterum piphanium — tialur. Quare hzresis Apollinarii palam et aperte 
laudat, quoi tres hypostases confiteri necesse esse non erupit, nisi post hanc Orientalium epistola : 
existimet: eiqueoriginem et instituta Magussorum — nee proinde epistola ad Epiphanium, quie multis 
exponit. Summa Basilii humilitas elucet in hac jam rebus post exortam hzresiim scripta est, cilius 
epistola : hominem se nullius pretii (n. 1) vocat, collocanda anno 376 exeunte. 
αἱ in peccatis (n. 29) viventem, quique verita- — Antequam Epiphanii litteras acciperet Basilius, 
tis dogmatum nondum idoneum assecutus usum. alias acceperat (c) a 'alladio et Innocentio degen- 
Hanc epistolam ae annum 376 exeuntem referi- tibus in monasterio montis Olivarum, in quo dis- 
mus, quia cum hzc scriberet Basilius, jam Antio-  seusionemaliquam commoverat heresis Apollina- 
chiz episcopatum Vitalis invaserat,jam turbaseie- rii. Rogatusabeis Basilius, utsein pacificationem in- 
Lat pravisopinionibus Apollinarius,nondumtamen — terponeret,ac Niceenz fidei aliquid deIncarnatione 
bzresim suam palain et aperte przedicabat. Nullius addendum constitueret,hoc onus suscipere noluit. 





autem, inquit Basilius, ez íis qui Ροείεα introierunt , 
communionem unquam admisimus, non quo eos 


Cum enim id pre summa huimnililate altius intelli- 
gentia sua ducebat, tum etiam verebatur, ne novis 


judicemus indignos,sed quod nihilhabeumus unde U jurgiis mate1ia daretur, ac simpliciorum anim: 


hunciBasiliumjcondemnemus Jam ergo preeter Dau- 
linum novus aliquis S. Meletio supervenerat com- 
petitor, quem cum Basilius episcopatu indignum 
non judicet, alius esse non videtur, quam Vitalis 
nondum in heresi palam obfirmatus. Neque enim 
aut de Euzoio sic locutus fuisset Basilius, aut de 
ipso Vitali post manifestum hzresisincendium.Non 
latebant Epiphanium qua a nonullis mule ezcogi- 
lata,nempeab Apollinario,fratres conturbaverant: 


ia) Haeres. 71, c. 20. 
(ϱ) Ep 241, n. 3. 


PaTaoL. Ga. XXIX. 


novis rebus introductis laderentur. Ceterum 5d 
pacem eos hortabatur.Sed cum illius epistola,quam 
amisimus,non multum promovisset,iterum ad eum 
scripserunt Innocentius et Palladius iisdem de re- 
bus non sine aliqua excusatione quod ad eum non 
venirent. Libenter eis remittit Basilius hujus itine- 
ris laborem, ut bominibus labore manuum viventi- 
bus perincommodum, simulque dolorem suum si- 
gnificat,quod in concilianda pace parum profecerit 


(c) Ep. 258, n. 2. 


CL 


PROLEGOMENA. 


Et pacis quidem, inquit,semper op tavi conciliator Α silius quinam in Ecclesia, in qua degebat Urbivius, 


esse,sedre infecta ,maoreo; quomodo enim non mo - 
rerem ? Quali autem ex genere sit dissensio in mo- 
nasterio illo exorta perspicere possumus ex his quae 
sequuntur : Sed tamen ea cavsa succensere nemini 
possum ; cum sciam pacis bonum jam olim a nobis 
esse sublatum. Non sic locutus fuisset Basilius, si 
ejusmodi homines errore Apollinarii infecti fuis- 
sent. Non enim negasset se illis succensere posse: 
sed illius lenitatem inde ortam puto, quod Apol- 
linarium ejusque nonnulla dicta sic defenderent, 
ut sententi: pravitatem minime sequerentur. 
Idem fere sibi evenisse testatur Epiphanius («), 
antequam Apollinarii heresim cognitam e! per- 
spectam haberet. Credere malebat illius dicta 


minus accurate referri, quam absurdos errores p 


tanto viro attribuere. 

VII. Circa hoc tempus Optimus Antiochiz in Pi- 
sidia episcopus, Basilium eonsuluit de hisScriptura 
verbis: Omnis qui occiderit Cuin., etc. (b) ; item de 
Lamechi ad uxores et Symeonis ad Mariam verbis. 
Numeratur Optimus a Theodoreto(c)inter strenuos 
fidei defensores, eique a synodo ccumenica se- 
cunda idem honos delatus est ac Helladio Casa- 
riensi, Gregorio Nysseno et aliis nonnullis. Eluce- 
bat (n. 1) inillius ad Basilium litteris et de Eccle. 
siis sollicitudo et Scripture legends» studium.Qua- 
re Basilius puerosab eo missos,quos alias libenter 
videbat propter egregios illorum mores, ac eorum 
cum Optimo necessitudinem, tonc eo libentius 
vidit, quod illius epistolam ferebant. 


sani sint,ut quibus scribendum sit el in quibus ac- 
quiescendum cognosca:. Cum autem audiissel non 
uullus ex iis qui cum Ürbicio erant, Deum ipsum 
in carnem conversum dicere, breviter errorem re- 
fellit, Urbiciumque hortatur ut hzc impietas eccle- 
siastica emer:datione nou careat. Ex quo colligi po- 
test hunc Urbicium vel monasterii prepositum, vel 
aliquo ecclesiastice dignilatisgradu praeditum fuis- 
se.Nemo est qui non videat in hac el superiori epi- 
stola Apollinarii coinmenta damnari: nec mirum 
videri debet si non unus el idem error in utraque 
epistola refellatur. Narrat enim Epiphanius (f) se 
inter Ápollinarii sectatores magnam sententiarum 
varietatem perspexisse. 
CAPUT XXXVII. 


[. Dorotheus et Sanctissimus Romam iterum mittiun- 
lur. M. Non vtdentur confecisse quod precipue illís 
propositum erat. Π]. Laudat Basihus confessores 
AEgyptios quod. Apollinarium da»naverint. 1V. Re- 
prehendit quod. Marcellianos ad communionem re- 
ceperint. V. Heprehensi etiain. fuere a. Petro. Ale- 
tandrino ad quem scribit Basilius ep. 266. VI. 
Examinatur an jure Basilius dixerit Marcellum ex 
Ecclesia exisse. Quo tempore fidei confessio Atha- 
12810 0bluta a Marcellianis. VII. Petri querelis de 
Dorotheo respondet Basilius ín eadem epistola. 


I. Dorotheus et Sanctissimus presbyteri, quos 
anno376inOccideutem missos fuisse eLeodem anno 
rediisse diximus,non diu ex molestiis itineris quie- 
verunt, sed staliin novus illis suscipiendus fuit la- 
bor, ut episcopis Orienlis nuntiarent quz in Occi- 
dente viiterant (g), eisque persuaderent magnostu- 


Scriptam hanc epistolam post heresim A pullina- Ὁ dio presentia negotia indigere. Nam etsi prolixam 


rii probant, qui de haeresibus Incarnationem op- 
pugnare non cessantibus leguntur, num. 8$. Huc ac- 
cedit quod senem se esse dicit Basilius, et tempore 
ac imbecillitate corporis et multitudine afflictio- 
num, qua ylurimz in eum concitat vitam illius 
prigravaverant, einarcuisse. 

VIII. Cum Apol'inarii heresis in urbem Sozopo- 
litanam penetrassetac nonnullos infecisset,scripse: 
runt ea de re Sozopolitani ad S. Basilium, qui bre- 
viler quidein, sed eximiis rationibus demonstrat, 
quam absurdum sit eolestem Cliristo carnem 
aflingere, et humanos affectus in ipsani divinita- 
tem conferre. Hanc epistolam citat Leontius (d), 
el pluribus locis Eulogius (6). 


succurrendi voluntatew: significaverant Occidenta- 
les,eadem manebant Orientis vulnera(h),nec quis- 
quam missus ex Occidente qui ea sanaret : nec lit- 
teri ,quas Occidentales misere per Sanctissimum et 
Dorotlieum, magnum remedium attulerant.Quare 
(1) nova opus erat legatione, ac novis episcoporum 
subscriptionibus, quarum colligendarum causa vi- 
detur Sanctissimus Orientem peragrasse. Iterum 
ergo profectus est in Occidentem cum Dorotheo, 
epistolam Orientalium deferens, in qua rogant ut 
tandem aliquando mittantur (j) qui Orientem invi- 
sant ; vel, si id fieri non potest, saltem veniant ab 
Occidente litterz,, qus auctorcs tumultus et pertur - 
bationis notent, eosque (n. 5) ab ecclesiis arcendos 


Urbicius rnonachus,idem procul dubio,quem Ba- D decernant,si in pravisnovilatibus perseverent.Inter 


silius anno 373 exsilium exspectans ad se accerse- 
bat,scripsit ad Basilium non sine aliqua tiwiditale, 
ul ad virum fama et diguitate przstantei Sed euim 
bortatur Basilius, ut hanc timiditatem ex aninio 
ejiciat, ac siepe ad se scribat ; neque enim nescire 
se bominum praestantiam ex timoris Deigradu pro- 
ficisci,nec quidquam impedire,quominus se major 
sit Urbicius, si Deum magis timeat.Scire cupit Ba- 


(4) Heres. 77, p. 996. 

(b) Gen. iv, 15. 

c) Hist. eccles. lib. iv, c. 30. 

là) In Nestor. et Eutych., p. 1000. 
(e) Phot. cod. 225, p. 160, 801, 808. 


eos, qui Orientem perturbaut, duo nominatim re- 
censenlur Eustathius et Apollinarius. Referuntur 
vari? Eustathii iiutationes partium : cum iis, qui 
consulstantiale auathemalizant conjunclus esse, 
sequePneumatomachorum heresisducem prebere 
dicitur. Scire avent Orientales quibus olim condi- 
tionibus a Liberio susceptus sit ; atquehac addi- 
tur causa, cur ad eum reprimendum Occidentales 


(f) Heres. 171, p. 996. 
(n Ep. 253. 

(^) Ep. 263, n. 1. 

i) Ep. 253 et seqq. 
P Ep. 963, n. 4. 


VITA S. BASILII. 


σα 


auctoritatem suani adhibere debeant, quod unde 4 strat diffici'e fuisse Dorotheo a sua lenitate non di- 


accepit (iducirm ad subvesiodem multorum, inde 
aquum sit emendsticnein venire. Apollinarii erro - 
res exponuntur.Persiringitur etiam ordinatio Pau- 
lini Antiocheni, isque accusatur, quod in Marcelli 
errorem propeadeal, ac illius seclatores sine des - 
crimine ad corimunionem adiuiltat. 

Π. Non videtur hzc legatio prosperos exitus ha- 
buisse. Vix quidem dubium est quin persecutionis 
descriptione et tot malorum flebili specie corda te- 
tigerint. Furte etiam de Eustathio et Appollinario 
impetrarunt,ut uterque condemnaretur.Saltem de 
Apollinario scimus eum in synodo Romana (a), prz- 
sente Petro Alexandrino, damn (tum | fuisse. Proli- 
xam Occidentalium voluntatem perspiciinus inquo- 
dam fragmento synodi Romane. Ceterum, inqui! 
synodus, quod ad removendas vestra dilectionis 
injurias, nec frater noster Dorolheus presbyter 
explicare omnia vivaciter pretermiltit, nec uos- 
[ri n?sus, ut ipse leslis est, defuerunt. 

At pracipue propositum erat legalis,ut Occilen 
tis gratiam ac favoreir. sancto Meletio conciliarent. 
Cum enim nihil Antiochiz Basilius(b)in orbe ter- 
rarum praeferebat, eaque ad concordiam adducta 
cxeteras Ecclesias facile sanatum iri putabat, tum 
vero Dorotheus et Sanctissimus hanc potissimum 
proficiscendi causam habuerunt (c),quod Paulinus 
litteris Roma acceptis mirum in modum efferre- 
tur.Statim ac allat:: fuerunt Antiochiam hz littere 
iallatae autem fuerunt anno 375,circa autumnum), 
Dorotheus Ποιπαπι cogitavit (d), ae Sanctissimus 
(e)Orientem peragrare ccpit, ac subscriptiones et 
litteras colligere.Latitia,quam Basilius eorum re- 
ditu percepit anno 376 argumento est tunc Roma: 
num pontificem non alienum a Meletio aniimuin si- 
gnificasse.At secunda legatio prospere non cessit. 
Nam cum Meletii causam defenderet Dorutheus co- 
ram Damaso et Petro Alexandrino, sanctus ille 
presul una cum sancto Eusebio inter hereticos 
nuimeratus est, idque, ut conjicimus,ab ipso Petro 
Alexandrino.Non tulit Dorotheus tantum nefas, ac 
stomachum suum erupit in Petrum,qui cum apud 
Basilium conquestus esset, sic ei respondet Basi- 
lius(f;: Nosautem in tristitiam conjecit [rater Do- 
rotheus, quod,ul ipse scripsisti,non omnia leniter 
et mansucte dixerit dignitati (ug. A (que id equidem 
temporum uttribuo difficultati. Videor enim mihi 
nulla in reob mea peccata prosperos habere succes- 
sus:siquidem fratrumoptimi non comperiuntur le- 
nes, nequead obeunda munera idonei,eo quod ex 
snea sententia non omnia peragunl.His verbis satis 
indicat Basilius legationem ad nptatos exitus per- 
ductam non fuisse:causam autem rejicit quidem in 
Dorotheum ac suaipsius peccata : sed tamen in his 
que sequuntur non sine perpolito acumine demon. 


Ja) Damas. epist. 14. 
(b) Ep. 66, n. 2. 

(c) Epist. 216. 

(d) Ep. 215. 


scedere,cum tam iniquum Petrus de Meletio et 
Eusebiojudiciumferret.Quamvis autem Occidenta- 
les non tautum S. Meletio favorem rxbibuerint 

quantum oplasset Basilius ; constituerunt lamen 
episcopos m.ltere ia Orientem, qui. sequestres et 
arbitri refundenda si fieri posset pacis existerent 

ut egimus in epistola concilii Aqueleiensis ad im- 
peratores, qua est duodecima inter Ambrosianas 

Sed iidem hoe consilium bello Gothico interpel- 
latuin fuisse discimus. 

In quodam codice mans cripto annotatur hanc 
epistolam missam non fuisse,u«de colligit Combe- 
fisius Basilium iutasse consiliu. quod intende- 
rat, ob ea quz? de Paulino minus honorifice in hac 


j eplstela dicuntur.Sed hunc codicem refellit Basi- 


li tesumonium.Quod enim ait Meletium el Euse- 
bium numeratos fui-se inter hzrelicos, id referri 
non potestadlegationem anni 376;qu:e tantain Ba- 
silio l:etitiam non attuliseet, quantam attulisse vie 
di:»us, si tunc Meletius et Eusebius tam; inhoneste 
appellati fuissent. Quare necesse est aliam admit- 


lere legationem, cujus exitus expectationi minus 
respondit. 


Profecti fuisse videntur Dorotheus et Sanctíss- 
inus verno treinpore anni 317. Nam cum redierin 
ex Occidente anno 376,eirca autumnum et in col. 
ligeudis subscriptionibus aliquid temporis consum- 
pserint, secunda illorum in Occidentem profectio 
citius collocari non debet. Neque etiam multo se- 


c rius; quia ab eorum reditu usque ad illud temnus, 


quo Pelrus Alexandrinus [toma discessit (disces- 
sit aulem circa mensem Maiuto anni 378), nonnul- 
li gestae sunt, quie nimium augustis spalii finiuus 
concludi non debent. Quare immerito synodum 
Romanam, in qua damnatus rogatu Orientaliuin 
Appollinarius, nonnulli referuntad anni 378 initia 


Ill. Non multo post epistolam,quz est ad Occi- 
dentales, scripsit Basilius confessoribus JEgyptiis 
in Palestina exsulantibus ig^. Horum plures com- 
muniter,privatim vero Adel^hius οἱ [sodorus scri- 
serant Appollinario Sed is postquam in apertuin 
schisma erupit, confesserum testimonio el perho- 
norilicis litteris se jactabat in quadam acversusg 
Paulinum Anüochenum epistola. Confessores com- 


p movit hzc epistola ac de Paulino suspiciones inje- 


cit: sed ubi in eorum maaus venere nonnulla 
Apollinarii de fide scripta; tum vero illatum Ec- 
clesiis dainnum lacere non potuerant, ac suum de 
Apollinario judiciu:a litteris ad. Nitrie monachos 
scriptis consiguarunt. 


Basilius, ubi didicit eos confessionis laudi ma- 
gnum heresi refellendz studium adjicere,commu- 
nionem cum eis fovere per epistolam (A) voluit, ac 


(e( Ep. 239, n. 2. 

f) ER: 260. 

(g) Tillemont., tom. VII, pag. 690. 
(h) Ep. 265. 


απ 


PROLEGOMENA. 


Elpidium diaconum misit cum litteris suis.Gratu- A sí Deus dederit, nobisque patientem aurem pro. 


latur eis exsilium et egregiam de Ecclesiis sollici- 
tudinem in refellendo Appollinario cognitam. Hu- 
jus facinora ad scindendas Ecclesias, errores de 
Trinitate el de Incarnatione perstringit, et quam 
absurda sint illius de templi et legis instauratione 
commenta breviter demonstrat. Hortatur confes- 
sores ut eum dogmatibus Ecclesi: fortiter propo- 
nendis ad sanitatem reducere conentur, ita ut il- 
lius omnibus innotescat penitentia, 

IV. Alia erat scribendi causa ad confessores. 
Mortuo paucis ante annis Marcello, pars cleri et po 
puli Ancyrani,qua& ei semper affixa fueral,nec epi- 
scopos in hujus locum substitutos agnoverat.com- 
munionem catholicam amplecti stajuit. Erant enim 
ab omnibus Orientis Ecclesiis abscissi, si excipiae 
tur Paulinus, cujus licentiam in eis ad communio- 
nem recipiendis vituperant Orientales in episiola 
precedenti (a). Studio igilur recuperande com- 
munionis catholics,quatuor presbyteri ex hac sec- 
ta cum quatuor aliis clericis Diocesaream veniunt, 
ostendunt confessoribus/Egyptiis litteras,quas olim 
a sancto Atbanasio acceperant, fidei formulam of- 
ferunt, erroribus, quos ei hominum attribuebat 

' opinio, contrariam; sicque a confessoribus admit- 
mittuntur ad communionem. Pluribus ea res per- 
molesta fuit, etiam in Palzstina (b): sed nemo Ρο: 
tiori jure conqueri poterat, quam Basilius. Nam 
cum Galatia unaesset ex provinciis C:esares sub- 
jectis, Galat» in communionem ecclesiasticam in- 
consulto Casariensi episcopo restitui non debe- 


bant.Hac injuria accepta Basilius eamdem ac sz- C 


pe alias aninii moderationem adhibuit, ac quere- 
lassuas ne ad Petrum quidem Alexandrinum de- 
tulit. Scripsit lantum confessoribus non debuisse 
eos sibi rei ad omnes Ecclesias spectantis judi- 
cium arrogare.Meluendum enim esse ne pax scin- 
datur, aliis abscedentibus, dum alii admittuntur. 
Rogat ut a se mittant propositiones,quibus assen- 
tientes Marcelli discipulos receperunt. 

Non is erat Basilius qui, quoc ipse committeret 
id reprehenderetin aliis.Sspe a Galatis imporiune 
rogatus (c), respondere eis noluit absque ulla ex- 
ceptione, quia aliarum Ecclesiaru:» judicium eyx- 
spectabat.Cavendum enim esse intelligebat, ne,si 
minus aquis conditionibus reciperentur, non illi 


beant, speramus non populum ad. Ecclisiam ad- 
ducturos,ita ul non ipsis nobis exprobrelur nosac 
Marcellianos accessisse, sed illi membra corporis 
Ecclesie Christi fiant : et malum dedecus, quod 
ex heresi aspersum est, nostra suscipiendi ratio- 
ne deleatur, nec nobis opprobrium inuraltur ut ad 
illos translatis. 

Scripta videtur haec ad confessores epistola post 
Orientalium litteras ad Occidentales. 4* Nihil ha- 
bent Orientalium litterede facinoribus Appollina- 
rii (d), qui illegitimos episcopos in Ecclesias ab 
episcopis catholicis gubernatas iminittebat : unde 
ridebatur magnum pietatis mysterium, episcopis 
sine clero ac populo olhambulauntibus et nudum 
nomen circumferentibus. 2o Paulinum vituperant 
Orientales, quod Marcellianos sine discrimine ad 
communionem suam admitteret At hoc crimen in- 
ferendum ei non fuit, vel sultem cum confessori- 
bus communicandum erat, si jam recepti palam 
et aperte a cenfessoribus fuissent Marcelliani. 

V. Quod ergo Petrus Alexandrinus de receptis 
Marcelliauis ad Basilium scripsit, id post reditum 
legatorum Dorothei et Sanciissimi scripsit. l'er- 
amice expostulabat cum Basilio,quod se zertiorem 
hujus rei non fecisset:simulque dolorem suum si. 
gnificabat,quod ne canonum nec Basilii habita ra- 
lio fuisseLin Marcellianis ad communionem reci - 
piendis. Fatetur Basilius te) non immerito repre- 
hensum se a Petro, quod non ad eum de omnibus 
rebus, sive parvis, sive magnis scribat. Nam et ti- 
bi,inquit,convenit nostra curare,et nobis ad tuam 
churitatem de rebus nostris referre.Ceterum de 
clarat se molestiis,non solum quz ab Arianisacci- 
dunt, sed etiam qu& abunanimis fratribus, itaas- 
suetum esse, ut iis,qua praeter ordinem gesta nu- 
per fuerant, minime commotus fuerit. Hinc etiam 
Petri aures obtundere noluit, partim quidem cum 
sciret famam sua sponte res gestas perlaturam, 
partim expectans dum alii has molestias nuntia- 
rent; postremo decorum esse non ducens iudi- 
gnationem et dolorem significare,quod contemp- 
tus fuisset, Significat Basilius se scripsisse confes- 
soribus, ut a charitate quidem non discedant (ali- 
qua enim exorta fuerat de recipiendis Marcellianis 
dissensio), et ab 15 qui ecclesiastico jure erratis 


ad Catholicos,sed ad eos Catholici accessisse vide- :) mederi possunt, exspectent emendationem. Lau- 


rentur,sicque pax cum paucis schismaticis compo- 
sita schisma inter Ecclesias excitaret. Cum autem 
dicat Basilius se importunea Galatis saepe rogatum 
fuisse, verisimile est eosad illum accessisse,ante- 
quam se confessores conferrent. Sed dubium es- 
se non polest quin, postquam recepti a confes- 
soribus fuere a sancto Basilio petierint ut. con- 
cessum sibi beneficium confirmaret.Hinc Basilius 
sic de illis loquiiur in epistola 266 : Et nunc 


a) Epiphan. heres. 72. 
b) Ep. 266. 
(c) Ep. 266. 


dat Petrum quod hoc opus aggressus sit prudenti 
consilio:ex quo colligitur eum scripsisse confesso- 
ribus de canonica recipiendorum Marcellianorum 
ratione : idque eum Tillemontius fecisse putat iu 
alterutra epistolarum,quas scripsit adversus Apol- 
linarium. Secundz? fragmentum exstat apud Fa- 
cundum (f),qui hanc epistolam ad episcopos, pres- 
byteros et diaconos pro fide apud Diocesaream 
exsules scriptam fuisse testatur. 


(d) Ep. 265, n. 2. 
e) Ep. 2606. 
Lib. iv, c. 9. 








VITA $. BASILII. 


απ 


VI. De Marcelli sententia et doctrina in utram- A hendit, quod unam hypostasim doceat. At si huic 


que partem multa disputari solent. Sed hoc unum 
Dobis examinandum est, an verum sit quod ait Ba- 
silius in epist. 205, n. 53, eum ex Ecclesia exiisse. 
Desiderium ecclesiastice communionis,et catholi- 
c2 fidei professio,quam Marcelliani pre se ferunt, 
Don mediocris esse ponderis videntur.ut, si minus 
Marcellus, saltem ejus discipuli suspicione exsol- 
vantur. Neque enim probabile est clerum et ple- 
bem Marcelli, si erroribus teterrimis infecti fuis- 
sent,tam libenter, imo tantis conatibus, mortuo 
Marcello, Ecclesia fores pulsaturos fuisse. Multa 
alia ad Marcelli defensionem afferuntur. S.Athana- 
sii commubicatoris litters,Romans Ecclesia com- 
munio,synodi Sardicen:is judicium, persecutio ab 
impiis haereticis, et quod Athanasius interroganti 
Epiphanio sic respondit (a), ut purgatum habere 
Marcellum videretur. Atque ex his quidem constat 
Marcellum usque ad certum tempus in Ecclesia 
perstitisse. Sed qua ex Basilii epistolis eruuntur, 
ea ad extremos Marcelli annos perlinent; satisque 
difficile est ex eis non concludere a communione 
S. Athanasii et totiusOrientis Marcellum ante mor- 
tem exclusum fuisse,nec tunc Occidentis habuisse 
communionem. Conjecturas meas proponam, tota 
re ad dijudicandum doctioribus relicta. 
Conceptis sane verbis testatur Basilius (b) Mar- 
celium ex Ecclesia exiisse:neque hoc testimonium 
in re ante ipsius oculos posita videlur rejici posse. 
Non enim is erat Basilius qui, si Marcellus in com- 
munione Athanasii etEcclesize Roman: ante annos 


naevo addita fuisset, communio cum Marcellianis, 
non id inisisset Basilius. 

Non omittenda sunt qui de Marcello adhuc vi- 
venteBasilius loquitur anno 371 .Rogat S. Athana- 
sium,ut ipsius opera et auctoritate interposita 
Marcellusaltomanisdamnetur. Requiritur autem 
et illud inquit(c),a nonnullis quihic sunt,ac neces- 
sario quidem, ut etiam nobis ipsis videtur, ut ipsi 
Marcelli hgresim velut perniciosam et noxiam et a 
sana fide alienam exterminent. Nam hactenus in 
omuibus quas scribunt litteris, Arium quidem in- 
fausti nominis virum susque deque anathemate fe- 
rire,et ab ecclesiis relegare non cessant: Murcello 
vero,qui impielalem ei ez diametrooppositam pro- 
(ulit ,*t in:psam divinitatis Unigeniti existentiam impius 
fuit, et Verbi appellationem prave accepit, nullum vi- 
dentur intulisse viluperium.Qui Verbum quidem dictum 
fuisse Unigenitum concedit, ad usum et ad tempus pro- 
grediens, sed rursus ad eum unde prodiit revertens, ne- 
que onte exitum esse, neque post reditum | subsistere. 
Dubium ergo non eratDasilio quinMarcellum Atha- 
nasius condemnarel : hoc unum contendit, ut Oc- 
cidentales ad idem de Marcello ferendum judi- 
cium adducat. Videntur posteriora Marcelli scripta 
(mull: enim scripsit testeHieronymo [ά]) vel aper- 
ου erroris praedicatio Athauasium adduxisse, ut 
a sua illum communione removeret. De Romanis 
eliam non queritur Basilius quod cum Marcello 
cominunicent,sed quod olim comraunicaverint, nec 
quod illu:n foveant et defendant, sed quod aperte 


quatuor aut quinque obiisset, ex Ecclesia eum di- C non condemnent.Sic enim pergit (c): Atque hujus 


ceret abiisse.Ad Basilii auctoritatem accedunt non 
infirma argumenta.Cur enim Marcellianis concessa 
a confesssribus communio multorum indignatio- 
nem inovil,ac ipsius eliamPetriAlexandrini repre- 
hensionem non effugit, si Marceilus communione 
S. Athanasii ante mortem non caruerat?Demonstrat 
Basilius Marcellianos a confessoribus recipi non 
debuisse sine consensuOccidentalium et eorum qui 
in Oriente cum confessoribus communicabant. 
Clausa ergo erat Marcellianis et Orientis et Occi- 
dentis coinmunio. Rome erat Petrus cum de con- 
cessa Marcellianis communione tam gtaviter con- 
questus est ; quod quidem non videtur facturus 
fuisse, si Romanam Ecclesiam in concedenda illis 
rommunione perstare vidisset. Nullus pruferri po- 
test episcopus, qui eos admitteret, prz:eter Pauli- 
uum, quem solum eo nomine accusant Orientales 
in epistola 263,qusanno 37 7 scripta est.Perabsurda 
autem hzc fuisset accusatio, si ipsi Occidentales 
idem ac Paulinus committebant. Quinetiam Pauli- 
nus non semper videtur ila se gessisse. Nam anno 
3i5Basilius omnes eloquii sui conatus adhibuit, ut 
coinitis Terentii conjunctionem cumPaulinointer- 
pellaret. Illud autem in Pauiino potissimum repre- 


ια) Heres. 72, n. 4. 
b) Ep. 265, n. 3. 
* Ep. 69, n. 2. 


rei ergumenta. sunt. servati quod. nos nefarie 
lius seriptionis libri. Sed tamen nusquam eum 
reprobare visi sunt, idque eo nomine vituperati, 
quod eum ab initio ex veritatis ignoratione in 
ecclesiasticum eliam communionem receperint. 

UtrimBasilioAthanasius et Athanasio annuerint 
O:cidenta'es, equidem haud facile statuerim. Ba- 
silius in epist. 89 ad Meletium,hoc unum comme- 
morat,quod a S. Athanasio impetrare non potue- 
ral,nempe ut S. Athanasius prior scriberet S. Me- 
leti». Unde conjici posset que de Marcello postu- 
lata fucrant, couciliandae paci minime obstitisse. 
Quod spectat ad Occiden!ales non puto nominatim 
ab eis damnatum fuisse Marcellum; id enim nullo 
exstat monumento, Sed forte ideni tunc factum, 
quo:l quinque ante hoe tempus annis fecerat Libe- 
rius papa. Nam cum legati Eustathius, Theophilus 
et Silvanus. in Occidentem missi Marcellum cum 
Photün» et PauloSamosateno damnentin fidei con- 
fessione quam Liberio obtulerunt, ipse Liberius 
in sua 4d Orientales epistola confirmat legatorum 
doctrinam,sed generatim Patripassianos et Sabel- 
lianos damnat (n. 4), nec Marcellum, nec ullum 
alium nominatim appellans, Quare nescio unde 


(d) De viv. ill., c. 86. 
(e) lbid. 


CLIV ' 


PROLEGOWM ENA. 


hauserit Metrophanes Smyrnie episcopus quod ait 4 se. Alioqui ne ad horam quidem se illorum com- 


in concilio octavo, act. 6 : Novissime autem AMur- 
cellum ad proprium vomitum reversum et depre- 
hensum hereticum hi qui circa Silvanum crant 
anathematizaverunt, quibus et Liberius papa per 
litteras suas, qui post Julium fuit, concordat! di- 
cens : Marcellum denuo impie dogmatizantem. 
Pugnat cum boc testimonio Basilius, qui in epist. 
89, quam supra citavimus, Marcellum nusquam a 
Romanis pontificibus damnatum queritur. Testatur 
Hilarius Fragm. hist, 2. n. 21, Marcellum, cum 
S. Athanasio probatus et purgatus fuisset, postea 
ab ejusdem remotum fuisse communione. Αἱ Hi- 
larii testimonio uti non possum, quia id contigisse 
dicit antequam damnaretur Photinus ; quod  qui- 


munionem admissurum fuisse, si claudicantes in 
fide vidisset. 

Cum spatium aliquod pone..dum sil inter redi- 
tum legatorum et hanc Dasilii epistolam, scripta 
non videtur nisi anno 378, non multo antequain 
Petrus Roma discedere:. Is enim ante alios confes- 
sores in Ecclesiam suam rediit (d),incoluini adhuc 
Valeute, sed inolestissimi belli incommodis ita im 
pedito, ut otium persequend:e Ecclesie non habe: 
ret. Tum cum hanc epistolam scriberet Basilius, 
omniurm Or entis Ecclesiarum oculi in Petrum,Da- 
silium,Meletium,et alios ejusmodi confessorescon- 
versi erant. Quaredemonstrat Dasilius quanti inter. 
sit ut procterita. oblivioni tradantur, ei pacificum 


dem refellit ipse Athanasius, cui Marcellus, ut y aliquod initiur instituatur:quippe cum eeru.n,qui 


obser vat Tillemontius, pluribus annis post e'amna- 
tum Photinum yrobatus fuit 

Nihil detrahunt de his rationum momentis, quae 
ad Marcelli defensionem proferuntur, cuu ad ex- 
tremos illiusannosnon pertineant.Frustra commu- 
nionis litter,quas Marcelliani confessoribus /Egy- 
ptiis ostenderunt, scriptae a S. Athanesio dicun ur 
anno 371. Nullainest hujus temporis nola in fidei 
confessione, qus Marcelli ejusque clerj ei plebis 
noniine oblata litteras communionis a S. Athanasio 
impe'ravit. Quinetiam illam perpaucis anuis post 
exortosánomoos oblatam ex his verbis colligi pos- 
Set, ἀναθεματίζομέν τε xal τοὺς νῦν ἔςελθώντας val λε- 
γοµένους᾽ Αγομοίου- (4). Anathemateeos quoque dam- 
namus, qui nuper exorti sunt et Anomai dicun- 
tur. Hinc nulla iientio de Pneumatomachoruim 
hazresi. Cum autem missi ad S. Athanasium Ga- 
lata litteris episcoporum Gracie et Macedoniae 
muniti venerint (0), conjicio hec contigisse non 
multo post syuodos in Grecia et Macedonia cele- 
bratas circa annum 363 (c), qua cum decreverint 
admitendos esse, quicunque fidem Nicienam re- 
ciperent,videniurMarcelli discipulos ea conditiuue 
libenter suscepisse. ' 

VII.Inerant etiam Petri (n.2) litterisquerelz ad 
versusDorotheum,cujus lenitateu: ac mansuetudi - 
nem Petrusrequirebat. Permolestum id fuit Dasi- 
lio,qui peccatis suis fieri declarat, ut tratrum op: 
timi alenitatediscedant, nec ad commissa mune: a 


veritatem defendunt concordia populos ad perse- 
cutionem sustinend.«m acriores factura sit, et dis 
cordia tardiores. 


CAPUT XXxVIII. 


I. Concilium Amphilochii, in quo laudatur liber De 
Spiritu sancto. II Epistola »:onnulla: anno 371 οἱ 
3í$ scripto. ΠΙ. De pluribus aliis in. senectute 
5. Basilii scriptis. IV. De epistolis ín episcopatu qui- 
dem scriptis. »ed quarum (empus incertum. 


I. Concilium celebrabat Au: philochius (ο), cum 
à remola quadam Ecclesia consultus est de doc- 
trina Spiritus sanct. Respoudit suo et aliorum 
episcoporum nomine, sed litteris suis adjunxit 
elucubrationem Basilii de Spiritu sancto, dolere 
se significans, quod Basilius morbo detentus con- 


C cilio non adfuissel, eum enim litterarum ad illam 


Ecclesiam scribeudarum socium ve] potius auc- 
torem feturum fui-se. Videtur hoc concilium aano 
JT habitum fuissc: jam. enim. magna pars anni 
316 elfluxerat, antequam librum suum Amuphi- 
lochio Basilius misisset. 

Cotelerius ct Tillemontius tf) existimant hanc 
Aimphilochii epistolam, quz exstat tom. Ill Monu- 
mentorum Ecclesias Graece, scriptam esse ad epi- 
scopos remotz alicujus provincia, qui cum artea 
comiaunicassent cum Macedonianis,et in comumu- 
nionem cum Catholicis redire averent, adhuc ta- 
inen fluctuanti erant de Spiritu sancto sententii,el 
mirari videbantur, cur sibi ad credendum hoc 
dogma proponeretur, de quo nihil s'atuerat sy- 


idonei reperiantur. Sed postquam Dorotheum cul- P nodus Nicena. 


pavit, rursus peracute demonstrat ignoscendum 
esse illius dolori, si patienter audire non potuit, 
cum Peirus coram Damaso inter harelicos nume- 
raret sanctum Meletium et sanclum Eusebiuin, 
quos si nihil aliud, saltem tolerata pro fide p. rse 

cutio suspicionibus exsolvere et cumPetro cunjun- 
gere debuisset.Sed preterea testatur Basilius nul- 
lum esse reclie doctrine verbum, quod non cun 
omnilibertate priedicaverint,Deo teste el audieate 


(a) Collect. Grec. Patr., t. Il, p. 3. 

(b) Ibid., p. 1. 

(c) Athanas., ep. ad Ruf. ; Liberius, ep. 13 ; 
.'*il., ep. 204, n. 6. 


Sed liarum rerum nihil in hac epistolareperitur, 
cum legitur. attentius. Scripla est enini ad. Eccle- 
siain,qua a presbyteris, absente, ut verisimile est 
ob persecu'ionem episcopc. regebatur, ac magna 
quidem pro fide certamina sustinuero!, sed jurgiis 
et domesticis odiis laborabat. Patet id ex his verli^ 
(gJ: Postquam autem litteras quoque pietatis : es- 
irae accepimus,agnozimusre vera bsclesio: a]. to- 
lice characterem ,bonorum pastorum zelum, : im- 


(d) Tillem., t. VI. p. 610. 

ve) Monum., Eccl. Grac. t. lE, p. 99. 

(fi Tom. IX, p. 624. 

(g) Monum. Eccl. Groc., tom. II, p. 100. 


VITA S. BASILII. 


αν 


pigrum studium, quod veros Christianos deceat. ^ quit Basilius, appropinquat defectio et que nunc 


Nem quod nec via longitudinem reputaveritis,nec 
separatim detuleritis quastiones,sed communiter 
per litteras interrogaveritis,id nos bona spe reple- 
til, futurum ut qui una voce scripsistis, unanimi 
eliam consensu nostramresponsionem recepturi si- 
lis : ac velut exordium perfectioris concordia vcs- 
iram in litleris consensionem suscepimus. Et infra 
ip- 103) : Nolite illud dare malo, ut disjungat qua 
pulehre couneza sunt,nequevos lupis efficiutis ca- 
ptu faciliores per dissensionem, illorum vota con- 
firmando. Didicimus quippe quanta certamina pro 
recta fide sustinuerilis.Quocirca miniset erumnis, 
qua per adversarios intentabantur, deviclis,nul- 
lam prabetedissidio occasionem:ne forte paulatim 


illapsum odium, si locum invenerit, magna vobis g 


supponat praecipitia. Gregem ergo alloquebatur 
Amphilocbhius, non episcopos, quos nequaquam 
hortatus fuisset,ne se lupis captu faciles per dissen- 
Sionem praberent.Neque etiam dissensionesin hac 
Ecclesia de fide videntur exortee. Cum enim hujus 
rei suspicio non quadrat cum tanto fidei defenden- 
destudio,tum vero Amphilochius postquam de fide 
breviter disseruit, noneos bortatur ut hanc fidem 
teneant,sed ad aliud adhortationis genus plane di- 
versum transit : Quibus satis est, inquit, adjicere 
brepem adhorlationem.Hortamur namque vos ut 
maneatis pacis filii,etc. Quare non dubitationem, 
sed uberioris scienti: desiderium designal eorum 
interrogalio, cur synodus Nicena non eadem de 
Spiritu exposuerit ac de Filio. 

Perlionorificum de sancti Basilii libro judicium 
fecere episcopi Lycaonie,cum eum ad hanc Eccle- 
siam miserunt. Sed tamen asseverare non ausim 
quod ait Tillemontius, in ipsa synodo lectum et 
probatum fuisse, ac Basilii vices supplevisse. Id 
enim non probant epistole verba, quibus nititur 
Tillemontius. Hoc tantum dicunt episcopi, adesse 
sibi librum Basilii De Spiritu sancto,et in ipso li- 
bro Basilium : qui €os,inquiunt,nobiscum alloqui- 
(ur, χἀκεῖνον διὰ τοῦ γράμματος ἔχομεν ἡμῖν συµ- 
θεγγόµενον, quia videlicet eum mittebant Eccle- 
sie, a qua consulebantur ; non quod eum in ipso 
concilio legissenl. Tutius ratiocinatur Tillemon- 
tius cum opus de Spiritu sancto subscriptionibus 
episcoporuin in aliquo Cappadocia concilio muni- 


fiunt, exordia sunt. $ngressus Antichristi. Narrat 
Theodoretus (4) hunc Barsen primo in ÀÁradum in- 
sula deinde cum innumerabilis hominum multi- 
(udo «o conflueret ob illius miracula, in oppidum 
ZEgypu Oxyrinchum,ac postremo in castrum re- 
molissimum, cui nomen Philo, relegatum fuisse, 
Huic Basilius scripserat oblata facultate Domnini, 
seque illius precibus commendaverat. Sed cum is 
Ba:ilii salutationem non pertulisset, vel saltein an- 
tequam pertulisset, de Basilii silentio questus est 
Barses.Quare Basilius iterum scripsit per nonnul- 
los Cappadoces ad eum proficiscentes,quibus etiam 
quadam munuscula sancto exsuli offerenda com- 
misit. 

Inter tumultus quos Gothi in Thracia excitarunt, 
venit in summum vitz discrimen (5), bello undi- 
que circumstante,sanctus Eusebius Samosatensis : 
quo: quidem fere Basilio :que mirabile vide- 
lur, ac Jonam in ventre ceti et in flamma ignis 
ires pueros esse servatos. Hxc Basilius didicerat 
ex Libanio diacono Cesarea transeunte; sed postea 
evenissealia multo majora audierat, qu:e scire ave- 
bat, si ininus ante reditum Pauli presbyteri, qui 
illius epistolam fecebat, saltem eo redeunte. Huic 
presbytero Basilius nihil in manus tradere ausus 
est, ne eum in mortis periculum conjiceret ; viae 
enim praedonibus et. desertoribus differt:e erant. 
Sed tamen appropinquantis exercitus fama spem 
aliquam afferebat tranquillitatis : quam quidem si 
Dominus concedat, promittit Basilius missurum se, 
qui Eusebium invisat. Volebat ergo Basilius ali- 
quid inuneris Eusebio in exsilii solatium iittere. 

Hanc epistolam anno 377 exeunte, aut ineunte 378 
scrij.tam existimat Tillemontius,cui equidem prius 
assenliebar. Sed re attentius considerata, due illa 
circumstanti: quas observavimus, nempe diifert 
latronibus et desertoribus vise, videntur meliusqua- 
drare cum Ὠδίαίο anni 377. Tunc enim,teste Απι- 
miano (c), hostibus se adjunxerunt sequendarum 
aurivenarum perilinon pauci vectigaliumper[erre 
possenon sufficientes sarcinas graves. His deserto- 
ribus prz:eeuntibus nihil Gothi intactum reliquere, 
sed omnia igniferroque vestarunt nullo xtatis aul 
sexus discrimine. Quibus de rebus admonitus Va- 
lens Profuturum misit Antiochia et Trajanum cum 


tum fuisse colligit ex his verbis synodi Chalcedo- D legionibus ex Armenia ductis. Atque hic videtur 


nensis, quae Basilium ail (p. 826) accuratam de 
sancto Spirilu doctrinam tradidisse, consacerdo- 
tum per subscriptiones petito consensu. 

Il.Duae ad sanctum Barsen Edessenum episcopum 
liderz, quarum altera est 264, altera 267, ad ex- 
tremos Valentisaunnos viden!ur referendz.[n utra- 
que enim spes elucet appropinquantis pacis, cum 
persecutio ad camulum sic perducta esset, ut Dei 
aiilium longe abesse non videretur,nisi forte,in. 


a) Hist. eccl. lib. iv, e. 16. 
[δι Ep. 268 


esse exercitus quein exspectari ait Basilius. 
Eyistola 269 scripta in extremis Basilii vilz 
mensi»us. Nam Arinthazus, cujus morte afflictam 
nxorem consolatur Basilius, nondum obierat cum 
Valens ad praelium cum barbaris committendum se 
accingeret. Cum enim Trajanus Valenti declara- 
ret,calauitatum causam non aliunde quam ex per- 
secutione Catholicis illata repetendam ; Viclor et 
Arinthaus, teste Theodoreto (d),seutentiam Tra- 


(c) Lib. xxxi, cap. 6. 
(d) Hsst. eecles. üb. 1v, c. 98. 


δε 


GLVI 


PROLÉÓOMENA. 


jani corffirmarunt,ac Valentem rogarunt, ne veri- Α 272, et quid locum eis dare potuerit, ingenue ex- 


tatem cum reprehensione conjunctam :egre ferret. 
Nontamen in hoc Valentis extremo przliooccubuit 
Arinthaus, sed non multo post summus ille vir, 
nondum senio fractus, unicaim filiam relinquens, 
placida morte quievit, Erat przstantissima cor- 
poris forma,ac corporis robori panem animi virtu- 
tem habebat, bellicisque abundabat laudibus : sed 
fidei catholica studio clarior erat,ac omnein ani- 
ma 1:aculam regcnerationis lavacro in ipso vite 
exitu expurgavit Tanti beneficii conciliatrix et ad- 
jutrix uxor: cujus luctum Basilius hoc potissimum 
solatio conatur demulcere. 

Vidit tandem Basilius quod omnibus votis exqui- 
sierat, pacem Ecclesiarum, ac pastores Ecclesiis 
suis redditos. Hzc divin: misericordizindicia cum 
Valentis morte conjuncta fuerunt,quo mi«erabili- 
ter, υἱ omnibus notum est, exstincto die 9 Maii 
anno 378, confessores in Ecclesias suas Gratiani 
edicto revocati sunt. Non multo post mirabilein 
hunc eventum dimissus a Domino iu pace Basi- 
lius, sed antequam illies mortem referamus,bre- 
viterrecensenda plures epistola,de quibus agcndi 
nondum occurrit occasio. 

IJI. Scripta est epistola 270 post secun lam ca: 
nonicam.Citat enim Basilius canonem tricesimum 
a se vulgatum. Cum puella quzedam rapta esset, 
scribit Basilius presbytero, seu potius locorum 
chorepiscopo, quem tam indignis facinoribus non 
satis commoveri queritur. Jubet ut pue'l. restitua- 


ponit.Fidem sibi haberi postulat ; non eniui adeo 
desperatum se esse,ut magnum peccali mendacium 
parvipendat. Profitetur «9 nullo ex iis, qui ami- 
citiz laude spectati sunt,ignob'liorem esse;quippe 
cum nunquam in amicitia quidquam peccasse dc- 
prehensus sit. 

Alium Basilii condiscipulum ex tribus sequenii- 
bus epistolis, Heram nomine,cognoscimus, quem 
invidi telis et iuimicorum calumniis petitum Ba. 
silius non perfunctorie cominendat. 

Insignis erat Czesareze civis, Harmalius nomine, 
simulacrorum quidem addictus cultui, sed tamen 
civitati charissimus.Hujus filius inscio patre Chri- 
stianam religionem amplexus totam civitatem gau- 


8 dio perfudit, qua sibi videbatur ipsum etiam pa- 


trem in filio Christianum suscepisse. Sed cum pa- 
tris iracundia metueretur in praclarissimo (ilii fa- 
cinore, patrem Basilius suo et civitatis nomine 
placare conatur. 

Cum didicisset Basilius ex Theotecno de summa 
Maximi Scholastici pietate,qui ex ampla et illustri 
familia ad asceticam vitam tcensierat,libenter eum 
convenisset, nisi senium et consuela infirmitasac 
Ecclesiv negotia detinuissent. Quare per litteras 
eum in suscepto instituto confirmat, ac breviter 
admonet unum esse expetendum ,zlernum bonum: 
res autem humanas umbra tenuiorea et somniis 
fallaciores esse. 

Distinguendus ille Maximus Scholasticus a Maxi- 


tur parentibus, raptor a precibus arceatur et ex: c mo philosopho, ad quem scripta est nona Basilii 


communicatus denuntietur, ac ii etiain, qui cum 
eo facinus aggressi sunt,a precibus per tres annos 
removeantur, quin el ille ipse pagus, qui raptam 
recepit ac custodivit,vel etiam ad eam retinendam 
pugnavit, universus a precum societate rescinda - 
tur. 

Cum Basilius (a) senem se dicere inceeperit an- 
no 374, cum eum gravissimis morbis fractum vires 
defecerunt ; post hoc tempus scriptas ducimus plu- 
res epistolas,in quihus senii sui incommoda com- 
memorat.Talis est epistola 274 ad Eusebium,quo- 
cumolim Basilius etfocum unum et pedagogum et 
animi relaxationem οἱ studia, et delicias et in- 
opiam et omnia prorsus habuerat communia.Suum 


epistola.Preter diversa cognomina, Maximus phi- 
losophus zqualis erat Basilii et asceticam vitai 
profitebatur,nondum Basilio presbytero ; Schola- 
Sticus aulem recens erat a suscepto vilae ascetice 
consilio, cum Basilius Ecclesise curis distringere- 
tur ; ac juvenis erat sene Basilio, qui eam ait ra. 
lione juventutem frenare. 

IV. Senectutis sue meminit etiam Basilius in 
epistola aJ Valerianum,qui negotia cum nonnullis 
civibus Ciesariensibus babebat.Quare Basilius,qui 
neab hisquidem rebus componendis operam suam 
removebat, Valerianum accersit,ut suis eum adju- 
vel consiliis. 

Tres seuentes epistolz post annum 372 scriptae 


ei dolorem significat Basilius, quod eum in civitate ; sunt, quo Basilius coepit apud Modestum prate- 
non repererit, in qna futurum speraverat ut eum ctum auctoritate et gratia valere. In prima com- 
videret. Commendat ei Cyriacum presbyterum in-  mendetcivem Tyanensem in secunda unum ex pro- 
tegerrimum, cujus famam ne ii quidem attentare pinquis suis quem in filii loco habebat, in tertia 
ausi [uerant, qui manus in omnes injiciebant. Helladium, quem perequatoiis munere essolvi 

Cum multos Basilius ab ineunte s&tate usquead  rogat.ut in Cappadocia rebus procurandis operam 
senectutem dilexisset,neminem unquam pretule. suam impendat. Liquet ex his litteris solitum essc 
rat Sophronioofficiorum magistro.Sed tamen non. Basilium plurimos prefecto commendare : quod 
nulli assentatores Sophronio persuadere conati quidem ut faceret, ab ipso prefecto invitatus fue - 
fuerant, ut Basilio succenseret, eumque contra rat. Scribebat itaque libenter ei Dasilius, non so- 
rem et voluntatem suam in quodam negotio venisse lum se responsa perhonorifica accepturuni :pe- 
crederet. Refellithas calumnias Basilius in epistola rans, sed etiam ab ipso prsfecto,dum ei occasio- 


(a) Ep. 162. 


VITA & ΒΛΦΙΠΙ. 


ανα 


nes beneficiorum subministrat,inter beneficos nu- Α rogatus, «t eum ex hec periculo eriperet, respon- 


meratum iri. 

Basilius in epistola 282 episcopum quemdam in- 
vitat ad festum sanctorum martyrum, non sine 
acuta reprehensione quod non vocatus queratur, 
vocatus non veniat. [n sequenti vidus cuidam, quie 
illius videndi et consulendi cupida erat,spem affert 
se illam visurum,cum aliquem conventum indicet: 
neque enim sibi tot negotiis occupato aliud cum ea 
colloquendi tempus occurrere. Ejusdem vidus ne- 
scio quod somnium interpretatur. 

Censitorem rogat Basilius in epistola 984,ut mo- 
machos,qui nec pecuniis nec corporeo labore rem 
publicam juvare poterant, tributis eximat, sibique 
eos apud Deum precatores hoc beneficio paret. Vi- 
detur etiam censitoremalloqui in epistola sequenti, 
qu:ze rer eeconomurin Ecclesi: missa est. Rogat ut al- 
levet pauperum possessiones, tanto tributorum 
onere oppressas, ut semper querantur qui eas 
suscipiant, «c suum polius insuper absumal Eccle- 
sia. quam ex his possessionibus quidquam percipiat. 

Episcopalisauctoritatis defendenda studium elu- 
cet in epistola 986. Fures in quadam ecclesia vilia 
pauperum vestimenta subripuere, et ab iis, quibus 
recti in eeclesia ordinis cura commissa, compre- 
bensi sunt. Tum Basilius, descripto in omnium 
oculis vestium invenlario, et vestes et fures recipi 
ac custodiri jussit, vestes quidem partim tradens 
his qui aderant pauperibus, partim venturis reser- 
vans,fures autem canonicz penitentie subjiciens. 


Sed cum commentariensis ejusmodi hominum rece- € 


ptionem sibi vindicare vellet, contendit Basilius, 
qua in ecclesiis peccantur,ab episcopis emenda:i 
debere, nec judices esse interpellandos. Quod si 
commentariensis ad comitem his de rebus referre 
velit, libenter assentitur Basilius, et sno juri el 
viri integritati confidens. 

Jam sape vidimus quam libenter Basilius homi- 
nes in judicium vocatos gralia sua et auctoritate 
sublevaret : sed tamen hujus rei modum aliquem 
et delectum sciebat tenendum esse. Cum virgo 
quadam improbum hominem et in corrumpendis 
domibus a puero institutum,in domum suum inseia 
illius morum admisisset, eique ex simplici collo- 
quio cognita esset ; is eo impudentis devenit, ut 


det eque sibi ab episcopi officio alienam videri ,no- 
centes aut judicibus tradere aut traditos eripere : 
sive quia improbus ille recantare opprobria nole- 
bat, sive quia ne recantando quidem dedecus vir- 
gini imposilum satis reparasset. 

Nectarius Basilio ex preclaris dotibus a puero 
notus, in summum splendorem omni virtutum ge- 
nere pervenerat.Rogatus ab eo Basilius ut aliquem 
pagis chorepiscopum preficeret, vel saltem de opti- 
ma eligendorum chorepiscoporum ratione consul- 
tus, eximia tradit praecepta, et episcopo οἱ iisqui 
suffragium dant convenientia. Declarat se caupo- 
nem, non dispensalorem futurum,et quidvis potius 
quam electionem peracturum, si quid grati: causa 


5 aut timori cedens fecerit. Iis autem qui suffragium 


dant auctor est, ut dicto testimonio ab omni con- 

lentione abstineant, et Deum precentur, ut quod 

utile fuerit, non laleat. 

Videtur in episcopatu scripta epistola 291 ,in qua 
Basilius Timotheum chorepiscopum ex summoasce- 
lic;e vit:e fervore ad saecularia negotia delapsum 
revocare ad pristinam pietatem conatur. Videtur 
idem esse Timotheus clhorepiscopus, de quo in 
epistola 24 loquitur. Grato animo suscipit missa a 
Timotheo munera, vicissimque ei misisset Ponti- 
munuscula, ceras et acopa, si tunc presto adfuis- 
sent ; sed cum aderunt, missurum promittit. 

CAPUT XXXIX. 

l. De epistolis quarum tempus incertum. Il. De episto- 
lis Basilii ad Libanium εί Libanii ad Basilium. lil. 
Mazime dubie videntur. 1V. Sez: epistolas spuria. 
I. Nunc breviter nobls recensendz sunt aliz Ba- 

silii epi tolae,qus cum nulla temporis nota signen- 

tur earum ordinem ex ipsis rebus, de quibus 
agunt, repetendum duximus. Alis enim egregia 
morum przcepta tradunt,alit propinquorum morte 
afflictos consolantur,ali& commendationem egeno- 
rum, alie denique amicam habent salutationem. 

Digna visa est quz agmen duceret epistola ad 
Palladium reeens baptizatum,quem Basilius horta- 
tur, ut fidelem se thesauri custodem praebeat, ac 
omni cura depositum regium conservet.[llius uxor 
inviserat Basilium. qui dimidium !antum desiderii 
sui adimpletum ducebat, quia non ipsum eliam 


virginem tota urbe decantaret, ac famoso libello p Palladium viderat. 


ecclesise valvis affixo laceraret. In exsilium missus 
est ob hanc nequitiam : sed rediens maledicta 
sua renovavil, et calumniis io pudicitiam virginis, 
forum, gymnasia, theatra et edes improborum sui 
similium implevit. Hunc hominem Basilius pcenis 
inepiscopi potestate positis coercuit,a communione 
illum ecclesiastica removens : simulque virginem 
hortatus est, ut se non ulcisceretur, sed Domino 
ultionem permitteret. At virgo vehementer cum eo 
expostolavit,quod secum paterno animo non dole- 
ret, ac fame jacturam, qua totius cleri damnum 
erat, negligcre juberet.Itaque instare virgini noluit 
Basilius, et postea ab aliquo sycophante amico 


Christianam in morbiset rebus adversis constan- 
tiam laudat Basilius in epistola ad Julianum,de quo 
scire avelL an manus usum receperit,an illi reliquae 
res vitaà ex sententia fluant. Videtur is Basilii vi- 
dendiXausa Caesaream venisse, sed illum Basilio 
per negotia tantum videre licuit, quantum qui se 
in mari invicem pretereunt. Eum tamen Basilius, 
velut ex ungue leonein, ex brevi experimento satis 
cognoverat. 

Ex epistola 294, duos cognoscimu sDasilii disci 
pulos, Festum et Magnu :, quorum teneris anima- 
bus cum pietatem insevisset, optabat eam ad ma- 
turos fructus perductam videre. 





CLVIII 


PROLEGOMENA. 


Basilius vite anachoreticzlonge przeferebat cce- Α basti: qui illius litteras libenter accipere solebat, 


nobiticam ; hujusque instituti auctor fuit in Ponto 
el Cappadocia, quibus in locis vix antea cognitum 
erat. Quare cum venisset in quoddam monaste- 
rium, ubi separatim ascete degebant, hortatus 
est eos ad vita:;i. communem. Hi docilis animi 
significationes dederunt, et de iis, que Basilius 
disseruerat, Domino gralias egerunt. Cupidus 
sciendi Basilius, an vitam illam testibus carentem 
reliquerint, mittit aliquem ex fratribus, qui et 
quod alacre est cognoscat,et quod pigrum excitet, 
et quod reluctatur sibi indicet. 


In epistola 296 viduam hortatur Basilius, ut 
mortemac Dei judicium semperante oculos habeat. 
Illius etiam filiam salutat, eique auctor est ut in 
meditandis Scripturis assidue versetur Mulas suas 
hac vidua commodaverat Basilio, quibus ille qui- 
dem parce tanquam suis usus est ; sed tamen viduze 
in se animum et studium erga Dei opus conside- 
rans, earum usum longius produxerat. Aliain vi- 
duam in epistola sequenti horlatur ad pietatem, 
eique commendat mulierem, qua hanc epistolam 
perferebat. 


In epistola 298 refellitur commentum cujusdam 
plani, qui aque vim quamdam inesse absurdam 
lingebat, ut. simplicioribus illuderet. Scripta est 
epistola 299 viro pietate insigni, cui cum oblatum 
esset munus censilorisin regione lboritarum,signi- 
ficaverat Basilio molestam sibi esse rei pulblicze 
administrationem. Jam enim e civili potentia in 


otium se receperat. Hortatur eum Basilius ut hoc c 


munus accipiat, illudque sic administret, ut nec 
potentiam formidel nec paupertatem contemnat. 

Sequuntur tres litterz consolatoriz, quarum in 
prima parentes consolatur, filii, quem ad studia 
litterarum , miserant, morte afflictos; in altera 
Maximum qui uxorem amiserat ; in tertia. uxorem 
Brisonis, viri rebus in bello gestis clari, quem in 
ipso elatis flore raptum imperator Jesideraverat, 
milites planxerant, ejusque jacturam totum fere 
Romanum imperium senserat. 


Ex commendatitiis Basilii litteris perspicitur. 
quanta auctoritate apud potestates valeret,et quam 
libenter hac gratia ad ferendam pauperibus et 
affi:ctis opem uteretur. Rogat comi'em rei privatz, 
in epistola 303, ut cujusdam loci incolis, quibus 
imperaverat prastationem equarum, hanc multam, 
utpote ob falsa crimina impositam, remittat. Ple- 
reque ejusmodi epistolz censitoribus scripta sunt, 
apud quos Basilius deprecatoris munere fungitur, 
nunc pro totis pagis, ut in epistolis 30S et 310 pro 
Capralis et Ariarathiz incolis ; nunc pro amicis,ut 
in epistola 213, pro Sulpicii dowo in Galatia ; nunc 
pro necessariis et cognalis, ul in epist. 310 et 315. 
Paratum erat hospitibus et peregrinis perfugium 
Basilius, ut patet ex epistola 319. Principalem Se- 


(a) Naz. ep. 49, 100, 101. 


M 





eliam alque etiam rogat, ut civibus Alexandrinis 
propinqui mortuicorpusa publico mandato exportan- 
dum tradat, illisque aliquid auxilii ex cursu pu- 
blico concedat. Notanda etiain epist^la 307,in qua 
virum potentem rogal,ut duobus litigantibus opem 
ferat, prohibens ne ad judicein introeant, seque 
judicem illis praebens : quod si alteruter sententize 
non cedit, faveat injuriam patienti,et equa postu- 
lanti patrocinium impendat. 

Ceelerezx Basilii epistola: salutandi causa scripta, 
leporibus ac perpolito sermone suaves et pietatis 
notis insperse sunt. Eoru:n ad quos scripte sunt, 
uomina non exstant, si excipias Philagrium Arce- 
num, hominem eloquentem et de re ecclesiastica 
optime seutientem,Pasinicum medicum, Magninia- 
num, llyperechium, et Phalerium, qui fluviales 
pisces Basilio miserat. L'len: sunt acuminibus epi- 
stole ad notarium et librarium, sed epistole ad 
Theclam acumina magis redolent ingenium Grego- 
rii Nazianzeni (a), cujus ali: tres exstant ad eam- 
dem littere. Rogat eam iu illa, quz est inter Ba- 
silianas, epistola, ut eoruin, qui conceptum eccle- 
si: exsiruebant, aridas fauces uvarum liquore re- 
creet. Ànni enim preteriti frigus, gemmis vitiuin 
succisis, vini penuriam adduxerat. Templum Na- 
Zianzenum maguis sumptibus a Gregorio patre 
conditum discimus ex Theologi orat. 19. 

II. Littera Basilii ad Libanium, οἱ quas a Liba- 
nio Basilius accepit,sivere utrique tribuendz suut, 
partim in secessu Basilii scripte sunt,partim cutn 
in presbyterorum cathedra sederet, nonnulle 
postquam ad episcopatum pervenit. 

Ad secessum referendz videntur epistola illc, 
quibus Basilius Cappadoces adolescentes Libanio 
commendal,eiquein disciplinam tradit.Nam primae 
respondens Libanius miratur et laudat, quod ei a 
nonnullis nuntiatutn erat,Basilium vitze genus prze- 
stantissimum ingressum esse, atque hoc magis 
spectare quomodo amicus Deo evadat, quam quo- 
modo aurum colligat. Paulo post aliam epistolam 
sic orditur Basilius: Ecce tibi οἱ alius venit Cappa- 
dox, etc. Hunc comilabatur alius squolis, nobilis 
et ipse ac Dasilio chorus, sed minime dives, quem 
lamen Basilius non idcirco apud Libanium minore 
quam alios in pretio futurum sperat. Hanc episto- 
lam Libanius ad celum effert, seque illa privatim 
lecta exclamasse narrat, Victus sum, et cum eam- 
dem legisset Alypius coram pluribus honoratis, 
omnes Basilio palmam detulisse.Caterum pecuniae 
contemptum prz se fert Libanius, ac pauperes di- 
scendi studiosos pluris apud se quam divites fieri 
declarat, quamvis ipse talibus non usus sit magi- 
stris Laudes vicissim rependit Libanio Basilius, 
et iste rursus instat in extollendo Basilio. 

Sex litterarum, que Basilio presbytero scriptae 
videntur, hac fuit occasio. Rogat Basilius(b; Liba- 


(b) Ep. 251. 


VITA S. 


nium ut ad se mittat orationem,quam in hominem 
morosum,requentissimo conventu ac maxima ce- 
lebritste,pronuntiaverat Mittit Libanius hanc ora- 
tionem, seque tremere significat. Lectam Basilius 
in astra tollit. Gratias agit Libanius, ac vicissim 
petit orationem Basilii in ebriosos, quam perfec- 
lam Athenis quain Cappadocia digniorem judicat. 
At Basilius Attice eloquentia: laudem in ipsum Li- 
banium retorquet,seque niscatorum discipulum es- 
se profitetur. 

Du:e tantum epistola: nolas episcopatus referunt. 
Libanius avaritia episcopus accusat,el quanto cze- 
teris doctior Basilius, tauto restrictorem in lar- 
giendo futurum suspicatur. Petit tamen ab eo tre- 
centa tigna, ne sub dio hiemare cogatur. Basilius 
Libanio judicandum relinquit, utri sint tenacio- 
res episcopi an sophista; cum sophistee venalem 
eloquentiam proponant, episcoporum nullus om- 
nino vestigales discipulus faciat. Mittit. Libanio 
quod pctlierat, et debiti solutione fluvium Al- 
pbeum obstringit. 

Magni fecit hrs epistolas Tillemontius, nec pro- 
bat ees in dubium revocari. Neque enim aut Ba- 
silii aut amicitiam cum ethnico, aut qnod Liba- 
nius plena manu secessum Ρας]! laudat, satis ar- 
gumenti esse ducit, cur hz rejiciantur epistola. 
Assentirer equidem Tillemontio,si his tautum de 
causis rejici deberent.Sed alie rationes suppetunt 
longe graviores. 

III. 19 Nihihil habent hz litterze,si unum aut al- 
lerum locum excipias, quod magnum Basilii inge- 
nium redoleat, nihil quod Libanii fama non longe 
minus sit. Non agnosco Basilium in hoc insulso 
lepore (a) : Velo niveo tectus epislolam scripsi , 
quam cum acceperis οἱ manu conligeris, senlies 
quam sil gelida,quamquereferat eum a quo missa 
ext, latitantem nec ertra edes prospicere valen- 
tem, Multo minus dixisset Basilius (b) (5) Libanii 
orationem admirans : O muse et lilterg οἱ Athe- 
az, qualia largimini vestris amatoribus! Quis 
probet illud Libauii (ο): Hovreo ac tremo, cum 
eam diem mecum reputo,qua meam inspicies ora- 
lionem : imo eliam fere mente lapsus sum ? 

2* Multa in his epistolis et cum Basilii rebus et 
secum disconveniunt. Tres epistol; ita secum pu- 
gnant,ut nullasit ex tribus,qua non prima omniurm 
seripta videatur. Hunc sibi locum vindicet epistola 
345,quam sic incipit Libanius: Magis arbitror mihi 
epus esse excusatione,quod non olim ud te scribere 
inceperim quam nuncrecusa(ione quod scribercin- 
cipiam. Tunc primum ergo scribebal Libanius, οἱ 
prior scribebat Basilio.Sed quomodo id conciliabi- 

mas cum epistola 358, in qua Basilius laudatur, 
quod scribendi ἱπεσρίου fuerit? Eo :equius videtur, 
ut hac epistola 358 primum sortiatur locum, quod 


(α) Ep. 350. 
(5) Ep. 353. 


BASILII. 


^ paulo post Basilii in reditum in Cappadociam scri- 
pta est, cum Alcimus Romam proficiscens curam 
instituendorum puerum ei imposuisset. 

Sed prima sede utramque epistolam ecce alia 
pellere nititur Nam (d) cum adolescens Cappadox 
ad Libanium venisset cum litteris Basilii conque- 
rentis, quod sui Libanium cepisset oblivio; quo- 
modo hoe criminen a se propulsat Libanius? Non 
scriptas a se epistolas cominemiorat,sed aitse de 
Basilio in patriam reverso sollicitum fuisse, ec- 
quod vi': genus amplexus esset, num in foro ver- 
saretor,num rhetores efficeret Cappadocum filios; 
at ubi ex nonuullis e Cappadocia venientibus di- 
dicisset eum longe prastantiorem viam ingressum 
esse, tum vero beatos sibi el Cappadoces et Basi- 

" lium visos esse. Non immerito ergo hz: Libanii 
epistola omnium prima ad Basilium scripta videa- 
tur. Illud etiam occurrit incommo.li, quod cum 
scripta videatur non multis annis post reditum 
Basilii in Cappadociam. tunc tamen presbyterum 
fuisse Basilíu« aut episcopum ex alio laco pateat. 
Sic eniin incipit Basilius epistolam 337 : Ecce ti- 
bi exaliusvenit Cappadox,meus et ipse filius .Om- 
nes enim vobis adopiat dignitas illa, n qua nunc 
sumus. [απο autem epistolam paulo post przce- 
dentem scriptam esse pateLex responsione Libanii, 
Scio te,inquit hoc crebro scriplurum, Ecce tibi et 
alius venit Cappadox.MHultas namque puto, mis- 
suruses.Nondum ergo multos miserat Basilius,sed 

. initium dicebat mittendi et scribendi At si tanta 

fuit Basilium inter et Libanium necessitudo,quan- 
ta his litteris perspicitur,vix credibile est tum de- 
mum inter eos silentium ruinpi capisse,cum DBasi- 
lius sacerdolio fungeretur,id est,annis novem aut 
decem post Basilii reditum in Cappadociam. Hoc, 
inquam vix credibile est, ac praterea pugnat cum 
alia epistula, in qua Basilium laudatum vidimus 
quod prior seripsissel,tum,cum adolescentium in- 
stituendorum munus suscepisset, id est oclo annis 
antequam presbyter fieret. 

Priterea ex epistola 345 colligitur Libanium Ba- 
silii condiscipulum fuisse; ipse vero magistri mu- 
nus sustinuisse se indical in epist. 355. Nam in 
priina queritur quod,cum in praetorio de moreuna 

Ὁ cum Basilio versaretur, euinque rogaret ut se in. 
troduceret in profundum Homecici furoris,id im- 
petrare non potuerit. In allera autem Basilii ora- 
tioneui contra ebriosos sic extollit laudibus, ut se 
talia illum non docuisse fateatur. Videutur ergo hze 
Basilii ad Libaniuim et Libanii ad Basilium littere 
in maxime dubiis ponenda. 

IV.Sex sequentes, ut manileste spuriz, ab oin- 
nibus explodi dehent, si lamen excipias ultimam, 
quam Tilleinontius non omnino rejicieudaiu putat, 
quamvisillius rationes non valde probabiles sint, ut 


(c) Ep. 258. 
(d) Ep 336. 


GLIX 


CLX 


in nota ad hanc epistolam observavimus. At prima, 
quamvis in concilio septimo citata fuerit, sic ta- 
men imaginum cultum defendit, ut eam ab aliquo 
Grecorum tunc fabricatam fuisseliqueat,cuin hunc 
Ecclesie usum Iconoclastz impugnarunt 

Quod spectat ad epistolas Basilii ad Apollinarium 
et Apollinarii ad Basilium,cum de rebus e media 
theologia repetitis pertractent, hoc ipso peregrini- 
tatem clamitant.Semel enim Basilius in vita sceri- 
psit Apollinario,ut ipse tot locis declarat, idque lai- 
cus ad laicum,et nihil prorsus de fide, sed tantum 
amice salulationis causa. Cotelerius qui quatuor 
litteras in lucem edidit, suppositas ab Appollina- 
ristis putat,et,quod me fateor non animadvertlisse, 
Arianismi el Appollinarismi seminibus inspersas. 
Sanctis Ephrem Antiochenus apud Photium (a)ci- 
tat epistolam sancti Basilii ad Apollinarium, ut 
probet veritatem duarum in una persona natura- 
rum, Sed hac epistola ab iis,quas edididit Cotele. 
rius Jistingui debet,qu& nihil suppeditant adver- 
sus Eutychianos : equ: autem ac iste spuria est, 
cum nunquam Basilius ad Apollinarium de rebus 
dogmalicis scripserit. 


CAPUT XL. 


I. Basilii mors et funus. II.1llius corporis et ani- 
mi effigies. III. Quanta de illo. exstiterint ho- 
minum judicia. 

L.Totlaboribus pro Ecclesia perfunctus Basilius, 
pervenit tandem ad extremam horam, quam sape 
ut presentem gravissimi morbi intentaverant,sed 
DeusEcclesiz utilitatibus providens averterat .Pau- 
lo ante mortem (5), cum fere mortuus et exanimis 
esse,novum quodammodo robur collegit ad extre- 
mos sermones, ul cum pietatis verbis abscederet, 
el fidelissimis suis discipulis manum imposuit, ne 
sacrarium, inquit Gregorius(c) ,defraudaretur illius 
discipulis et sacernotii adjutoribus. Coucludit ex 
postremis verbis Tillemontius quibus Basilias dis- 
cipulis manum imposuil, eos,cum jam antea essent 
illius sacerdotii adjutores,episcopos in locis catho- 
lico episcopo carentibus constitutos fuisse : cujus 
rei copiam dabat pax Ecclesie post mortem Valen. 
tis reddita.Sed hzc conjectura non nititur magnis 
momentis.Sacerdotii eniin adjutores (lici possunt, 
quicunque Basilio operamin Ecclesie adminiswa- 
tione navabant.Hi ergo ex clero inferiore diaconi, 
vel exdiaconis presbyteri a Basilio ordinari potue 
runt. Quomodo autem pretiosissimam coram Deo 
mortem obierit,et quam mirabili hominum concursu 
sepultus fuerit,egregie describit Gregorius Nazianze- 
nus.Jacebat ille,inquit (d), extremus spiritus du- 
cens,atque acalesti choro,ad quem jampridem ocu- 
lorum aciem intendebut,expetitus.Effusa autem cir- 
cum eum erattota civitas,jacluram honc egerrime 
ferens, ac discessum, peride ut tyrannidem,accu-- 
sans,ejusque animam non secus ac si retineri atque 


(a) Col. 215. 
(b). Naz. or. 20, p. 370. 


(ϱ) Ibid. 
(d) Or. 30. 


ÁÉ 


PROLEGOMENA. 


vel manibus,vel precibus cogi posset, arripere stu- 
dens. Dementes enim eos calamitas reddebat:nec si 
quisquamerat,qui nonaliquam vitae sua partem,si 
fieri posset, illius vita addere paratus esset.Ut au- 
tem victi sunt (oporlebat enim eum hominem de- 
prehendi)atque ipsepost extrema hec verba-1n ma- 
nus (uas commendo spiritum meum (6), inter an- 
gelos,a quibus abducebatur, animam latus exha- 
lavit, non ante tamen quam sacrosancta doctrina 
eos,quiaderant nonnihil instruzisset, ertremisque 
alloquiis meliores e[fecisset : tum vero miraculum 
omnium,quo unquam fuerunt celeberrimum desi- 
gnalur. Efferebatur vir sanctus, sanclorum viro- 
rum manibus elatus : unusquisque autem operam 
dabat,alius ut finbrium,alius ut umbram,alius wl 
sacriferum leclulum arriperet, ac vel solum attin- 
geret(quid enim illo corpore sanctius et purius?), 
alius ut proprius ad eos,qui corpus ferebant,acce- 
deret, alius ut aspectu solo frueretur, lanquam eo 
quoque utilitatis aliquid offerente. Plena erant fo- 
ra,porticus, duplicia et triplicia tabulata, homi- 
num deducentium, proeuntium, prosequentium, 
asseclantium, in se invicem insultantium, multu 
millia hominum omnis generis et etatis ante eum 
diem incognila. Psalmodia a luctu vincebantur, 
patientia doloris magnitudine frangebatur. Certabant 
nostri cum exteris, cum ethnicis, Judas, advenis, iique 
vicissim nobiscum, utris uberiores lacrymae uberiorem 
utilitatem afferrent. Denique calamitas ea in pericu- 


C culum desiit. Multa enim anima ez vi protrusianis el 


compressionis uno cum eo excesserunt : qua hujus finis 
nomine felices pradicate sunt,ut discessus i psius socia, 
atque ut ferventiorum quispiam dixerit, funebres. vicli- 
mo. Tandem corpus, cum rapientium manss viz e[fu- 
gissel,ac prosequenles superaisel, in parentum sepulcro 
conditur , ac sacerdotibus — sacerdoum — princeps , 
pradicatoribus magna vor, meisque auribus ims0- 
sans, martyribus martyr adjungitur. 

Basilii mors ipsis eliam veritatis inimicis dolo- 
rem attulit admiratione lant» virtulis: quominus 
mirum, si Gregorius et Macrina et suo et Ecclesia 
detrimento doluerunt.Sed tamen Macrina(f)a con- 
stantia,quam in omnibus rebus servabat, minime 
discessit, ac episcopum fratrem videlur hac in re 
superasse.Nam cum ambo novum post Basilii mor- 
tem mensibus colloquerentur, ac de fratre incidis- 
set mentio, Gregorii dolor statim recruduit,ac πιῶ- 
slitia vultus et tacrymis proditus est: αἱ Macrina 
immobilis exstitit, ac tanti viri recordatione ani- 
mum ad sublimiorem philosophiam arrexit. 

Videtur Gregorius Nyssenus morienti fratri ad- 
fuisse, vcl saltem audita illius morte accurrisse. 
Nam Gregorius Nazianzenus Seleucie detentus 
gravietpericuloso morbo m«erorem suum Nysseno 
significat (g),quod ei ac communibus amicis in hoc 
tristi eventu adesse, et sanctum Basilii cinerem 


(a) Psal. xxx, 6. 
f) Và. S. Macr., p. 189. 
(g) Nas. ep. 37. 


VITA S. BASILII. 


exosculari non possit, Czesariensis Ecclesis tanto ^ modus.tum etiam ad loquendum minime promptum 


ornamento spoliat: solitudo (a), spectaculum erat 
Gregorio Nazianzeno prorsus intolerabile.Ipse vero 
mortuus ex media parte et dissectus sibi videba- 
tur (b), amisso tali socio, a quo etiam per noctur- 
nas visiones, ut olim cum viveret, admonebatur et 
castigabatur,si quid fecissel minus decore.Carmen 
funebre duodecim (c),ut ipse appellat,epigramma- 
liis constans,sui in Basilium amoris monumentum 
esse voluit. Sed multo uberius desiderio suo satis- 
fecit,cum reversus Constantinop.li in Basilio exi- 
mia oratione laudando omnes ingenii et eloquentiz 
vires profudit.Testatur (d) jam multos publice ac 
privatim hoc laudanili Basilii munere perfunctos 
fuisse. 

Przclaris etiam orationibuslaudaruntS. Ephrem 
etsanctus Gregorius Nyssenus. Nihil dicam de 
S. Amphilochio,cui oratio attribuitur in sanctum 
Basilium ipso Circumcisionis die pronuntiata, quo 
Basilius migravit in celum. Hzc oratio, itidem ut 
septem alizx a Combefisio sub Amphilochii nomine 
in lucem edite, pluribus videtur non certissimum 
esse monumentum, quamvis non tam manifeste 
spuria sit, quam Basilii Vita eidem afficta Amphi- 
lochio. 

II. Sancti Basilii effihiem sic descriptam reperit 
Baronius (e) in anonymo Vaticano : Magnus Basi- 
lius procero fuit habitu corporis et recto, siccus, 
gracilis; color ejus fuscus,vullus temperatus pal- 
lore,justus nusus, supercilia in. orbem inflexa et 
adducta; cogitabundu similis fuit,paucz in vultu 


CLXI 


esse, sed ut plurimum cogitabundum alque intro 
collectum (id quod multi non recte imitantes, nec 
animadvertentes,in odiosam quamdam tristitiam 
inciderunt) ; vestis etiam genus et lectuli species εἰ 
cibi sumendi modus:quorum nihil ille dedita ope- 
ra,sed simpliciter ac fortuito factitabat.Ac multos 
jam Basilios specie tenus videre licel, statuas ni- 
mirum in umbris;ymultum enimfuerit sirepetitam 
Echus vocem esse dizero. Nam tllo quamvis pos- 
iremam duntaxateocis partem. expressius tamen 
effingit,hi autem longius ab eo distant, quam quan- 
[um accedere concupiscunt. lllud vero non jampar- 
ei,sed maximi etiam momenti ad gloriam haud im- 
merilo existimatur, consuetudinem cutn eo αἰί- 
quando habuisse,uut eum coluisse, aut quidpiam 
ab eo joco velserio diclum aul factum monimenti 
loco ferre(quemadmodum ipse quoque me hoc no- 
mine sc pe gloriatum esse scio) : quonium qua ab 
(ilo velut obiter fiebunt,multo prostantiora erant, 
quam ea in quibus alii elaborant. 

Idem de Basilio ac de pluribus aliis sanctissimis 
viris dici potest, miraculorum donis instructos eos 
non fuisse, sed gradum sanctitatis, ad quam eos 
Christi gratia evexit, majus quoddam esse donum, 
quam prodigia et miracula.Nonnulla tamen de san- 
cio Basilio narrantur, qua in prodigiis et miraculis 
numerari debeant.Preeter ea,qus anno 372 gesta 
retulimus,cum Valens Cesarez versaretur,narrat 
Gregorius Nyssenus (g) ejus precibus imbrem di- 
vinitus concessum fuisse, cum siccit&s hiemis nul- 


ruga ,ecquerenideates,genwoblonge,temporaali- C lam spem frugum relinquere videretur:ac (p.493) 


quantum cava, promissa barba εἰ mediocris. canities. 

lilius animi effigies ex rebus gestis,quas enarra- 
re conati samus,satis perspicitur.Ipse vero sese in 
scriptis ac przsertim in epistolis mirifice depingit. 
lilius gravitas et constantia nonnullis fastus et su- 
perbia esse videbatur,sed demonstrat Gregorius (f) 
neminem ab hoc vitio magis alienum fuisse,quam 
Basilium, qui ne leprosos quidem deosculari dedi- 
gnabatur. Erat illius severitas summa benignitate 
temperata (p. 361), ita ut illius vel pertenuis risus 
laudatio esset,et silentium objurgatio.Non lepidus 
quidam erat, et facetus aut. cireumforaneus : sed 
tamen fatetur Gregorius neminem in coetibus ju- 
condiorem et in narrando festiviorem exstitisse : 


eo noctu aliquando orante, domum affulgente di- 
vinitus quodam lumine refulsisse. 

Dies festus sancti Basilii non multo post ejus ob- 
itum celebratas. Testatur enim Gregorius Nysse- 
nus (p.479) diem festum de illius nomine post Na- 
tale Domini,et natalitia sancti Stephani, S. Petri, 
S. Jacobi,S.Joannis et S.Pauli occurrere. Amphi- 
lochius, ut jam diximus, seu quivis alius orationis 
supra dictze auclor, festum sancti Basilii die Cir- 
cumcisionis in omnibus orbis terrarum locis cele- 
brari docet : quod quidem de vicinis regionibus in- 
terpretatur Tillemontius. Idem mos apud Graecos 
perseveravit, nec Dasilii festum a circumcisione 
disjungitur.Apud Latinos illius mors annotatur ad 


beminem in jocando argutiorem et in objurgando p diem Circumcisionis in. Martyrologio Usuardi et 


leniorem. 

]I[. Quanta exstiterint de Basilio hominum judi- 
eia prseclare Gregorius bis verbis testatum reliquit 
(p.370): Tanta ipsius iuquit virtus gloriequepra- 
stantia fuit, uu mulla etiam ex parvis illiusvirtuti- 
bus ,aique adeo ezcorporeis defectibus ab aliis ad gloriam 
sominisque claritatem parandam excogitata sint, 
Cujvs generis sunt,pallor,barba,certus incedendi 


(a) Naz. ep. 37. 
*& Naz. or. 91. 
ic, Carm. 69. 
d) Or. 20. 


aliis posterioribus. At dies festus differtur usque 
ad diem 14 Junii,quo die festum Basilii nono se- 
culo celebrari solitum fuisse ex Usuardo perspi- 
cimus. 


CAPUT XLI. 
I. Quanta a aMtiquos sancti Basilii operum ad- 
smiratto. II. De wovem hem4iis in Hezaemeron 


III. De tribus homilias quo sua de hominis stru- 


(€, Ad an. 318. 
(f) Naz. or. 20. 
(0: Or. in Basil. 


CLXII 


lis in. Psalmos homiliis, qua spurio aut dubie 
existimantur. VI. De locis nonnullis, qua in genui- 
nas homilias assuta dicuntur fuisse. 

l. Antequam huic pertractationi finem imponam, 
breviter recensenda sancti Basilii opera,ac preeser- 
tim in nonnullis examinandis immorandum, que 
perperam ei abjudicata.Sed in primis quanta fuerit 
illiusscriptorum apud antiquosad miratio, exGrego- 
rii testimonio spectandum.(Qwenam hodie alia ,in- 
quit (a^,ullius conventus letitia? quz conviviorum 
voluptas? qua fori? qug Ecclesiarum ? qua prin- 
cipum et privalorum delicie? quo monachorum, 
aut eorum qui socielate gaudent ? que eorum, qui 
se a negotiisremoverunt,veleorum qui in rebus ge- 
rendis versantur? qua eorum qui profuna,vel eo 


PROLEGOMENA. 
ctura. IV. De homiliis in Psalmos. V. De nonnul- Α 


Π.Εχ iisquiz sanctus Basiliusin explicandis Scri- 
pturis elaboravit, nullum opus majorem habet ad- 
mirationem,quam novem in Hexaemeron homilizs. 
Quanti hoc opus faceret Nazianzenus, ex his que 
modo attulimus perspici potest. Non parcior in eo- 
dem opere laudando Nyssenus, vel potius non sine 
exaggeratione illud laudat. Hujus testimonium ha 
hes in Monito his howiliis prefixo. 

Sed nihil ad hujus operis commendationem illu- 
strius afferri polest, quam judicium sancti Ambro- 
sii qui, quamvis Basilio, ut ait Tillemontius, nulla 
in re cederel,ejus tamen vestigia premere indeco- 
rum Sibi esse non duxit, atque ex his novem homi- 
liis plurima in opus simile transtulit, ac pro suis 
usus est. Pronuntiat:e fuerunt Quadragesiinetem- 


rum quinostrz discipline sludium profitentur ? g pore (c) : ac duas quidem priores eodem die habuit 


Una el per omnia,et mazima oblectalio, illit vo- 
lumina et (ucubruliones. Nec scriptoribus materia 
ulla alia οἱ copia post eum prater ipsius scripta 
suppetit. Silentur vetera quacunque in divinorum 
oraculorum explanatione a quibusdum elaborala 
suni:nova pradicantur,atqueis apud noseruditis- 
simus habetur,qui libros ipsius quam Πιασ ές in- 
telligit,ac lingua versal,auribusque instillat. Unus 
enim omnium loco studiosis ad eruditionem com - 
parandam sufficit. Hoc tantum de eo dicaum.Cum 
Hexaemeron illius in manus sumo, atque in ore 
habeo,cum Creatore conjungor, ac crealionis ra- 
tiones cognosco, Crealoremque magis adiniror ac 
suspicio, quam prius sotebam, cum solo aspectu 


magisiro uterer.Cum libros eos, quibus hzretico- ο 


rum scripla refulat,lego,Sodomilicum ignem cer. 
n^ quo improbe ac scelerate liugua in cinerem 
rediguntur ,aut Chalune turrim,ut male constru- 
ctum,ita recte interruptam atque dcletam.Cum ea, 
qua de Spiritusanctoscripsit,evolvo, Deum,quem 
habeo, nanciscor, veritatem libero el fidenti animo 
preedico.illiusvidelicel Lheulogic a tquc contempla- 
tioni insistens.C'um alias ejus enarrationes peilego, 
quas iis,quihebeliori$ngenio sunt explicat trifuri- 
am in solidis sui tabulis describens, eo adducor, ut 
non in externo. lütere corlice pedem figam, nec 
verborum tantum super [iciem speclem sed ullerius 
progrediar,atque ex profundo in profundum tran- 
seam,abyssum per abyssum invocans (b),uc per (u- 
men lumen inveniens,quoadusque ad :ummum tan- 
dem verticem pervenero. Cum mariyrum encomia 
lego,corpus conlemno,et cum iis qui laudibus effe- 
runtur, animo versor, atque ad certamen ezcitor. 
Gum oraliones eas quas demoribus ac bene vivendi 
ratione scripsiL,in manus accipio,animo elcorpore 
purgor, templumque Deicapaz efficior, alque ins- 
trumentum muswuma Spiritupulsatum divinam- 
que gloriamel polentiam canens.Per eas corrigor el 
concinnor,atquedivinaquadum immulatione alius 
ex alio efficior.VidePhotium cod. 141 et 191. 


(a) Nas. or. 90. 
(b) Psal. αμ, 8. 
(c) Homil, 8. 


Dasilius.quiinitio secunda commemoratorationem 
matutinis horis pronuntiatam uitio tertie pariter 
commemorat hesternam disputationem; sed tamen 
necesse est uno aliquo die semel tantum concio- 
natus sit,sive aliqua sgritudine, sive occupationi- 
bus detentus.Nam sub finem octava homilia pro- 
miltit vespertinam (p. 80), quam eodem die,tem- 
pore advesperascente, absolvit (p. S$). 

Basilium ex tempore concionari solitum esse re- 
feri Rufinus; idque de his presertim novem homi- 
liis opinatur Tillemoutius,conjectura duela ex ho- 
milia octava ip. 71), ubi Basilius sermonem ali- 
quandiu interrum[it, ac nonnulla praetermissa in 
memoriam revocare instituit, acutiorum auditorum 
mutuis inter se nutibus admonitus.Sed com molte 
Basilii orationes, velut in gulam et ebrietatem, in 
feneratores,et alise ejusmodi,ita omnibus eloquen- 
lig numeris absolute sunt,ut paratus ac meditatus 
venisse videatur; tum etiam idem de his novem 
homiliis dicendum, qua rebus et acute cogitalis el 
erudite collectis et comportatis differtee sunt. 

Has novem homilias ante episcopatum habitas 
fuisse conjicio. Verisimile enim est posteriores esse 
homilias in Psalmos; quas Basilius,ut modo vide- 
bimus, presbyter habuit. Etsi enim certum et ex- 
ploratum non est quod testatur Cassiodorus DBasi- 
lium commentarios in tolam Scripturaia. conte- 
xuisse ; quia lamen plurimos libros interpretatus 
est, probabile est. eum ordine aliquo processisse, 
el a prioribus libris initium duxisse. 

Preterea in his homiliis nulla Pneumatomacbo- 
rum hzresis mentio,qu2 initio episcopatus Basilii 
vel paulo ante grassari cepit. Quod si novem ille 
orationes ante episcopatum pronuntiatz, non jain 
sancto Ephr;m accepta referri potest interpretatio 
horum verborum, EtSpiritus Dei ferebatur super 
uquas(d), quam Basilius (e) aviro Syro accepisse se 
testatur. Libentius cum Tillemontio conjicerem 
S. Eusebium Samosatensem hic designari, si ei 
congrueret quod de illo Syro ait Basilius, eum a 


(d) Gen. 1, 9. 
(6) Homil. 9, p. 18. 





VITA S8. BASILII 


CLXIII 


mondi sapientia tantum distitisse, quantum ad re- ^ ad ingenii exercitationem eligeret; cum presertim 


rum verarum scientiam appropinquabat.Nam san- 
ctum Eusebium sacrarum quidem litterarum peri- 
issirmum fuisse scimus ; at in externis disciplinis 
hospes fuisse non perhibetur.Nihil ergo vetat,quo- 
minus ignotum nobis esse Syrum illum fateatur. 

ΠΠ. Promiserat Basilius (a) se explanaturum ho- 
minis generationem : sed tamen promissis non 
videtur stelisse. Nam novem tantum orationes fn 
Hexaemeron numerantur ab Hierogymo (b) et 
Cassiodoro (c). Testatur Socrates (d) opus Basilii, 
cum imperfectum esset, a Gregorio ipsius fratre 
absolutum fuisse. Atque ipse etiam Gregorius (e) 
hanc sibi de hominis opificio scribendi causam 
esse declarat, quod vereatur ne Basilius repre- 
hensionem non effugiat, si illius in opus sex die- 
ruin elucubrationi desit eorum, qua ad hominem 
spectant, consideratio. 

Ex«tant (f : tamen inter opera Basilii dus homi- 
lie de hominis structura. quibus tertia de para- 
diso adjungitur. Sunt hz orationes ad Basilii pro- 
missa perficienda salis apposite, acita inter se 
nexa, ut qua in una tractantur, in sequenti con- 
tinuentur. Basilio tribuuntur a Combefisio οἱ Du- 
pino ; sed eas Tillemontius ab aliquo scriptas exis- 
timat, exercitationis causa, non per dolum, aut 
malam alieni fetus Basilio supponendi consilium. 

Difficile est profecto has homilias sancto Basilio 
attribuere, cum accedat ad certissima veterur te- 
stimonia stylidissimilitudo.Sed inquirendum nobis 
est, an merito existimet Tillemontius aliquem sese 
in his homiiiis sub Basilii nomine elucubrandis ex- 
ercitasse .Favet huic sententi: auctor primz» homi- 
lie,dum declarat (pag.324) se vetus debitum cujus 
solutionem zgra valetudo impediverat, tandem ali- 
quando persolvere. Iniquum enim fueril, inquit, 
ut cum bestiis, deque natatilibus el jumentis ac 
vvlucribus, de colo ilem el his que in celo ; de 
terra ei stirpibus,qua in terrasunt, didicerimus, 
non eliam de nostra generalione ez Scripture di- 
vina luce edoceamur. Mirifice hac Basilio con- 
gruunt. Quinetiam cum ait se antea ostendisse 
quis dixerit, Fuciamus (g), et ad quem dixerit, 
non obscure indicat orationem nonam in Hexa- 
emeron( in qua hzc ad Filium dicta esse osten- 
ditur. Sed lamen non desunt rationes, cur malim 
hzc alibrariis recentibus assuta credere, quam 
tres illas homilias homini tribuere otioso. 

1o Perantiqua sunt illie homilie,ac veterumPa- 
trum disserendi rationem omnino referunt. Porro 
neminem exantiquis paulo peritiorem fuisse exisli- 
mer, qui opus Basilii in. Hexaemeron Gregorio 
Nysseno absolutum fuisse nesciret.Quare debuit ea 
res deterrere, quominus quisquam hanc materiam 


(a) Homil. 9, p. 88. 

(^) De scriptor. Eccles. 

(6) De institut. divin. lil., cap. 1. 
(d) Lib. 1v, c. 26. 


atatim post mortem sancti Basilii opus illius,teste 
Niceta, frater absolverit. Hinc etiam tres homilize 
reperiuntur quidem sub nomine S. Basilii in recen- 
tioribus codicibus mss., at nusquam apparent in 
autiquioribus. Non enim eruditos librarios fraus 
manifesta latuisset. At recentioribus, cum doctis- 
simi non essent,atque,ut verisimile est,ignorarent 
Basilii opusa fratre Nysseno absolutum fuisse, pro- 
clive fuit homilias, qu:e ad illud opus absolvendum 
apte videbantur, Basilii nomini affingere. 

2» Treshomilie non sua sponte simul conjunctio 
suut, sed haze a librariis instituta conjunctio. Nam 
secundz orationi nullum inest consilium absolvendi 
id quod in prima disseri ceptum fuerat. Habita 
enim est hac secunda homilia ad occasionem Scri- 
ptura, quee illo die lecta fuerat: eamque sic con- 
cludit isa quo pronuntiata est, ut se ad necessa- 
rium iler properantem auditorum precibus deduci 
postulet. Tertia sine ullo prorsus exordio incipita 
versiculo Scripture,quamvis praefatio quedam ad - 
hiberi debuisset, si is qui secundam pronuntiave- 
ral, tertiam ex itinere redux pronuntiasset. Tota 
res ergo in librarium aliquem rejicienda,qui cum 
opussancii Basilii absolutum post illius mortem 
fuisse nesciret, simul conjunxit tres illas homilias, 
qua& idone: ad illud absolvendum videbantur. 

3o Addita esse et assuta, quain prima oratione 
consilium indicant absolvendi operis Basilii, inde 
perspicitur,quod cum suasponte hac oratio nullain 
habeat cum duabus aliis necessitudinen,ac de plu- 
ribus a Basilio promissis pauca perseqnatur, minus 
idonea sit ad absolvendum opus in Hexaemeron. 
Quare verisimile est eum,qui cum hac prima duas 
alias conjunxit, ea etiam de suo addidisse, quz 
S. Basilio congruere videbantur. 

IV. Cum decem et septem Ιου] in Psalmos 
nihil prorsus suppeditaut,ex quo Basilium tunc epi- 
scopum fuisse, aut jam prodiisse h:eresim Pneuma- 
tomachorum perspiciamus ; tum vero dua ex illis 
decem et septem homiliis presbyterum illum tunc 
fuisse probant.Sic enim loquitur inhomiliain psal- 
mo xiv (p. 110) : 'Evi τούτῳ διχφέροµευ τῶν πλου- 
τούντων οἱ πένητες, τῇ ἀμεριμνίᾳ. Πας una re diviti 
bus nos pauperes prostamus, curarum vacuitate. 
Nunquam sane pauper esse desiit Basilius, eliam 
inter amplos reditus episcopatus Caesariensis; sed 
tamen multo &quius el verius inter pauperes sese 
numerare potuit,cum eum omnibus rebus nudum 
propinqui εἰ chari sustentarent, quam cum ipse 
opibusadalioruminopiam sustentandam abundaret. 

Supra (^) attulimus aliud testimonium ex ho- 
milia in psalm. cxiv. Cum populus a media nocte 
usque ad meridiem in quadam martyrum ecclesia 


(e) Tom. I, p. 4. 


f) Tom. I, append., p. 324. 
g) Gen. NÀ 
h) Cap. 10, n. 2. 


&LXIV 


PROLEGOMENA. 


psalmis canendis occupatus fuisset,advenit tandem A rentur, id quod secundo Basilii episcopatus anno 


Basilius, atque hac excusatione utitur, cur diu mo- 
ratus fuisset: E! δὲ δεῖ καὶ ἡμᾶς ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν 
ἀπολογήσασθαι, τὴς διατριθῆς ἔνεχεν καὶ τῆς imi 
πλεῖσιον ἀπολείψεω: ὑμῶν, ἐροῦμεν τὴν αἰτίαν, ὅτι 
ἄλλην ὁμότιμον ταύτῃ τοῦ Θεοῦ ᾿Εχκλησίαν οἰκονο- 
μοῦντες οὐκ ὀλίγῳ πρὸϊ ὑμᾶς διειργοµένην τῷ διαστή- 
µατι, τὸν χρόνον τοῦτον τῆς ἡμέρας χαιχνωλώσαμεν, 
Επεὶ οὖν ἔδωκεν ὁ Κύριος κἀκείνοις πληρῶσαι τὴν 
λειτουργίαν, zal μὴ διαμαρτεῖν της ὑμετέρας ἀγάπης, 
ἀπόδοτε μεθ) ἡμῶν τὴν εὐχαριστίαν τῷ εὐεργέτῃ, τῷ 
την ὁρωμένην ταύτην τοῦ σώματος ἡμῶν ἀσθένειαν τῇ 
ἀοράιῳ αὐτοῦ δυνάµει χξιραγωγουντι, Quod si nobis 
excusatione opus est, quod morati simus, οἱ a 
vobis abfuerimus perdiu, hanc afferemus causam, 
quod, cum aliam Dei ecclesiam, huic honore pa- 
rem,administremus, non mediocri a vobis dislan- 
tem intervallo, hoc tempus diei consumpserimus. 
Cum igitur dederit Dominus, ut et illis implerem 
liturgiam, nec vestrae deessem charitati, mecum 
beuefico largitori gratias agile. qui hanc quam 
videsis corporis nostri debilitatem invisibili 
sua potentia deduci. Ex his palet unam ex Caesa- 
riensibus ecclesiis Basilio commissam fuisse, ac 
proinde nondum episcopum fuisse. Non enim sic 
loquatur episcopus ad quem omnium dioecesis ec- 
clesiarum cura pertinet ; aut si ecclesiam, in qua 
liturgiam celebrare solet, sibi ad regendum pre 

cipue commissam dicere possit, non lamen huic 
ecclesie alias in agris aut ad urbem constructas 
honore et dignitate pares existimet. 


Si Basilium ad has duas homilias. nempe in 
psalm. xiv et cxiv, ipso psalmorum ordine addu- 
clum esse constarel, statluere possemus citeras 
quoque in psalmos homiliasante episcopatum ha- 
bitas fuisse.Sed homilia in psalm. cxiv in ecclesia, 
in qua Basilius concicnari non solebat,ad occasio- 
nem psalmi, qui ingrediente Basilio canebatur, 
pronuntiata est. Quod spectat ad homiliam in 
psalm. xiv, illam quidem habuit Basilius,ut absol- 
veret qua pridie deeodem psalmo disseruerat. Sed 
cum dubium sit an homiliam illam pridie pronun- 
üatam habeamus, incertum etiam est utrum in ea 
Dasilius susceptam explicandorum rsalmorum sc- 


contigit 

Videtur Gregorius Nazianzenus bomilias Dasilii 
inPsalmos indicare,cum laudatillius enarrationes, 
in quibus Scripturam iis, qui simpliciores sunt, 
trifariam explanabat. Id. optime convenit bis in 
psalmos homiliis.Non enim Basilius in littere cor- 
tice, ut ail Gregorius, pedem figit, sed preterea 
moralem sensum et ea,quz ad Christum spectant, 
iuvestigat. Exismat Tillemontius psalmos ordine 
ἃ sancto Basilio explanatos fuisse, atque ex magno 
illo homiliarum numero perpaucas ad nos perve- 
nisse. His rationibus nititur doclissimus scriptor, 
quod nulla videtur exstitisse causa, cur hos potius 
quam illosadexplanandumbBasilius elegisset, deinde 


s quod nonnullorum explanationem non absolvit ; 


lum etiam quia in homiliain psalm. xxxvit citatur 
homilia in psalm. vr, et apud Symeonem Meta- 
phrastem homilie in psalmos xi, XXXIV, XXXVII, 
Lv citantur. Sententiam Tillemonlii con(irmare 
possumus ex homilia in psalm. xxix, ubi Basilius 
velut in longo quodam 3c non intermisso opere ci- 
tat qu:e in superioribus hoiiliis sepe dixerat. Ses- 
pedictum est,inquit,de clamore adDominum,quod 
sitejussolius,qui magnaetcolestia cupit,clamare. 
Scilicet hujus vocis sepe explicanda: occasionem 
attulerant psalmi in quibus szpe occurrit.Quod au- 
tem spectat ad homilias a Symeone Metaphraste 
citatas, tota res nititur falsis numeris, qui ad mar- 
ginemParisiensis editionis appositi fuerant. Errata 
emenda vimus inhac editione.Ubi enim indicabatur 
homilia sancti Basilii in psalm. xi reposuimus 
psalm. xiv, homilia in psalm. xxxiv. citabatur in 
sermone quinto num. 5el in septimo n. 6. Sed 
hec duo loca reperiuntur in homiliis Basilii in 
psalm. xxxii et xLv. Simililer que in sermone 
13, num. 4, deprompta videbantur ex homilia in 
psalm. Lv, et in sermone 14, n. 3, ex homilia in 
psalm. xxxvii, ea reperimus in lomiliis in psalm. 
LIX et Lvt. | 

Quinetiam de illis qua exstant ἀθεθίΏ et septem 
liomiliis controversid est an Basilio omnes tribuen- 
da sint. Quatuor reject: sunt in Appendicem, ut 
spuriz ac Basilio prorsus indigna, nempe prima 
homilia in psalm. xiv, secunda in psalm. xxvii, 


riem, an oblatam aliquam occasionem secutussit. D homili: in psalmos xxxvi et cxv. Przeterea auctor 


Quare temporis not:e,quas in homiliis in psalm. 
xiv οἱ cxiv deprehendimus, ad alias in psalmos 
homilias non pertinent : quastamen verisimile est 
ante episcopatum habitas fuisse, propterea quod, 
ut jam dixi, nullam episcopatus notam, nihil ad- 
versus Pneumatomachos habent. Quinetiam in bo- 
milia in psalm. xxvii, n. 3, et sub finem homilia 
in psalm. cxv, vehemens reprehensio eorum, qui 
relicta ecclesia, synaxes in privatiszdibus celebra- 
bant, probare possit has homilias ante habitas fuis- 


se,quam persecutio in Oriente Valentis presentia 


ingravesceret, ac pluribus in locis Catholici extra 
muros vel in privatis sedibus congregari coge- 


praefationis in tomum primum nonnulla rejicit in 
aliis homiliis, qua ex Eusebio a librariis desumpta 
exislimat;nempe in homil.in psalm. xxxii, ad lunc 
versiculum, Verbo Domini coli firmati sunt. et 
spiritu oris ejus omnis virius eorum, inilium ho- 
mili in psalm. Σιν, longum fragmentum in fine 
homilie in psalm. cxiv. 

V. Scio eruditorum hominum non paucis displi- 
cuisse, quod S. Basilio in duobus prioribus tomis 
tam multa adjudicata sint opera.Ul eorum querelis 
salisfaciam necin contrariam incurram reprehen — 
sionem,quanta potero maximahis in rebuscautione 
versabor. Quod spectat ad quatuor homilias, quae 


VITA S, BASILII. 


CLXV 


in Appendieem reject sunt ; non timide asseve- Α meinoriam onerasse alienis ejusmodi divitiis.Inest 


ο nihil in eis legi, qued Basilio indighum sit at 
ib ejus doctrinm alienum. brhomilia in peulm. xiv, 
quid sit tabernaculum Dei eodem modo explicatur 
sein genuina homilia üt psalra. ΣΣΥΤΗ, &d has vo- 
ces tituli, in exitu o tabernaculo. Hisetiam vocibus, 
Qui ingreditur sine macula, pia et acuta appotritur 
observatio(p.03),quam etiam in bomilia in psalm.t, 
reperire est. In fine ejusdem in psalm. xiv homi- 
lie delectus quidam precipituret eautio ineleemo- 
synis at in aliis Basilii locis, tempé reg. brev. 
100 et 101, et ep. 450, n. 3. Neque etiam Basilio 
nob dignissima, si reset sententias spectes, honri- 
lia in psalm. σχτ. Sub finem vituperantur qui r'e- 
liela ecclesia in privatis edibus synaxes celebra- 


idem vitium horillide $i pssfehüihri Xrv, djás itritio 
prolixus Eusebii Ισοάἑ, tétidem pere ἡότδίε, sed 
minus eleganter construéfis legitar. Difficihuà est 
Basilio auferre horhili&tn ih psaltriatu éxVv, ques tiit 
habet ex Eusebio totidem vérbis désunrpttih, nbc a 
style Basilii discederevidetur,si 6xtipras hse Yerba 
miodo allata : Sed uti&m et inihi contihgalt dighe 
credere. ut nunc métgno huicDei Ecclesid: quitiqie 
verba loquar ín metité nea. Curá hoc Básihii stylátn 
non redolent, tum οἑ]ἀπί videhtur áb alo quo- 
dam epistopo, sivo presbytero Ecclesiam Cai- 
riensem invisente pronuntjat&. Inest énirn hís 
verbis speciés quidám honorifice saxtulatidhis, 
qualem ab hospite coticiónhnté par erat adlii- 


bent, ot initio genuinis bomilie in psalm. xxvin. p beri. 


Displicere non debent qua leguntur n. 5 : Quando 
quidem (wo in infernum descensu a peccati vinculis 
meliberasti. atque humanam naturam mortis astr íi. 
eam vinculis,et in inferni carceribus,undeevadere 
sendalur, detentam exsolvisti,idcirco tibi sacrifi- 
cabo, ete. Ex his colligi potest auctorem hujus ho- 
mili? existimasse ipsos etiam patriarcbas et justos 
veteris testamenti in inferis &nte Christi adventum 
delentos et inelusos fnisse. Sed similia occuttrunt 
ipod alios scriptores ecclesiasticos ; ipse Basilius 
homit. in psalm. xLviit, num. 9, sic loquitur : De- 
Μκεδοί enim mors ab. Adem ad «wquo Moysis adii- 
swefretionem donee venil verus pastor, qui suam eni- 
wm po evibns posuil, sicque eas secum excitatas el 


Vl. Quod spectat ád' qusdam loei, quid Pras- 
fationis auctor contextui δι Basilii assuta a libra- 
fis putat, fatendum 5419 est initiurtr expliéationis 
hujus versiculi, Eructavit cüP me&m θελω bo- 
num,quod totidem verbisapud Eusebiumreperitur, 
cwn sua sponte nimis prolixum esse, quam υἱ eum 
Basifias ad verbum edidfeerit. té? veré nülfanf ne- 
cessiludinem habere éum explicalione ejusdem 
versiculi quam statim affert Basilius. Αι idem non 
dicain de explicatione hujus versiculi, Verbe Do- 
mini cali firmati sunt, et ápiritu oris ejos onis 
virius eorum. Quse apud Eusebium sinilia suat 
huic Basilii explicatieni, ex Basilio potius desum- 
pta videri debent. Fateter auctor Preefationis $ón- 


5 inferni carcere ad. resurrectiowis matatinwm ες: 6 nolla librarios e genuine Besilis i& psalm. xaxveu 


des iredidit swis angelis. Vide orat. im psalm. 3L vin, 
ps. 186. Ridicula immerito videntur hec verba 
(p. 971) : 'AXX* εἴθε κἀμοὶ γένοιτο πιστεῦσαι ἀξίως, 
ἵνα λαλήσω vov τῇ ᾿Εκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ µεγέλῃ 
«αόη πέντε λόγους ἐν τῷ vot µου. Sed tinam ef mihi 
eintinget digne credere, và nunc magno huic Dei 
Ectiesim qusnqueverba loquar in mente mea. Nec 
que prekime seamunlur, xal μηδεὶς κατὰ χλευαζέτω 
θνλόχον, Nec gitisquam irrideat decirinam,in eam 
wntentiam accipio,quasi verestur auctor homilie 
8 risem auditoribus ob swam simplicitatem mo- 
tl ;sed generatim monet ridendam non esse re- 
lionem Chrisliagam, quasi sine argumento audi- 
Wes adassentiendum adducat. Neque etiam Cbristi 


homilia apud Eusebium transtulisse. [dem ab eis 
factum in hoe versicule, cujus explanatio emeü- 
datior multo et pieniot est apod Basilium, quem 
apud Eusebium. Prseterea ab Eusebii ingenio, «ui 
aihil magis metuebat quam ne Filius οἱ Spiritus 
sanctus ex Patris substantia esse dicerentur, alie-- 
nissimum fuit dicere, Verbum oris et Spiritum oris 
dici, ut intelligatur Salvator ipse et sanctus ejus 
Spiritus ex Paire. Immanae quantum hec ab Eu- 
sebio discrepant (a), qui Spiritum sanctum per 
Filium, ut cetera alia, creatum fuisse conceptis 
verbi: pronuntiat. 

Superest aliud fragmentum homilis in psalm. 
cxiv, ab. his vocibus, ὁ κόσμος οὗτος αὐτὸς τα ἐστὶ 


Muiesem martyrium appellat, sed htec verba (p. φθνητός, usque ad finew. Cur tolus hie loeus, ut 


34r Moc est sitiens ad martyris consummationem 
talendo, ad Davidem referuntur. 

Sed lamen inest bis homiliis quadam eum stylo 
helii dissimilitudo, quacerto illas ei attribui non 
Qai, ldeirco homilia in psalm. xxviii fere ab om- 
tbw rejicitur. Dubiá nennellis visa est homika in 
iln, xxxvi. Prseterea non levis momenti videri 
(bei qnod observat auctor Presationis torai primi, 
Macin pesimum xxxvii homiliam ex variis Eusebii 
ixi ad verbum excerptis eonstructam esse. Non 
«ni prebebile est S. Basilium,dum concionaretur, 


(V 1 De theol., cap. 8. 
PATROL. GR. XXIX. 


planespurius eL ex Eusebio sumptus rejieiatur, mul- 
te afferuntur rationes in Praefatione (b, quarum 
nonnullz aliquid suspicioniset dubitstionisia husc 
locum conjicere poesie, sed nullius prorsus mo- 
menti que secundo loce ponitur. Postquam scri- 
pter,inqnitaucier Prefationis, omnem hominum vi- 
tam tribus annorum hebdomadibusdefinivit,niM- 
lominus.secum ipsenon consentiena,cedem in leco 
quinque recensel,Lempus dentilionis,accommoda- 
(am ad disciplinas ediscendas aatem, awnos ephebios 
statum virilem,senectulem. Non totam hominis vi- 


(b) Ν. 31, p. 33. 


CLXVI 


PROLEGOMENA. 


tam scriptor ille tribus annorum hebdoinadibus A Tol hominum eruditorum auctoritas parvi mo- 


definit, sed tempus intra quod homines c;escere 
solent. Similis sententia reperitur in orat. 1 de 
hominis structura, n. 17 et 18. 

Pluribus Basilii in psalmos homiliis nulle insunt 
not:,6x quibus pronuntiatas fuisss cognoscas. Nam 
glorifica&ione, quz hujusmodi oratioues claudere 
solet, carent homilie in psalm. vit, xxi, xxxi, 
XXXill, XXXVII, XLIV, XLV, XLvlit. Sed cum Basilius 
dicat (a) in homilia in psalm. xxix : Quot fornica- 
tores,quot fures hic δίανί ? e in homilia in psalm. 
xxxiii: Audite vos,quiaures cordis habetisupertas, 
liquet has duas homilias, etsi in fine glorificatio- 
nem non habent, pronuntialas lamen in ecclesia 
fuisse ; nec video cur idem de alis glorificatioue 
carentibus judicium non feratur. 

CAPUT XLII. . 
l. Commentarium in — ]saiem prophelam perpauc! 

Basilio non. attribuerunt, 1I. Scriptum hoc pni 

intra illud tempus quo Basilius presbyter fwit. 

Scriptsim eliam in Cappadocia. ΠΠ]. Basilii inge- 

sium et sententie in hoc Commentario. IV. Eaáem 

Scriptura iMerpretenda ratio. V. Comparatur hoc 

opus cum homiliis de jejunio et in ebriosos. VI. 

Nonnullis aliis exemplis et argumentis. confirmatur 

euctorem Commentarii Basiitum esse. VII. Solvun- 

iur. objecta. 

I. Debitam S. Basilio laudem vindicaturum me 
spero, si ejus nomini vindicem commentarium £n 
Isaiam, qui ei, ut opus tanto viro indignissimum, 
abjudicatus est in Preatione tomi I, p.48. Jamdu- 
dum visus est sibi Erasmas eloquentiam Basilii in 
hoc opere non reperire, quod satis ei argumenti 


menti videri non debel; sed tamen certi argu- 
menti pondus non oblinet. Quare ulia ineunda est 
via ad veri invesiigalionem, ac in primis inqui- 
rende temporis note. 

Antiquilatem operis plurima probant ; sed nobis 
nota aliqua opus est, qu& non late pateat, ac non 
modo sa:culum quartum designet, sed etiam illud 
temporis spatium, quo Basilius in Ecclesia Ceea- 
riensi presbyter aul episcopus fuit. In hunc usum 
colligi possunt,qua de Anomeisleguntur pluribus 
in locis : Sunt nonnulli, inquit auctor Commenta- 
rii (p. 535). qui cum patres suos et tradita ab eis 
dogmata sequi fastidiant, ipsi heresum cupiunl 
auctores esse.Quare novitales quasdam commini- 
$cuutur adversus reclum sevmonem ,malitiam im- 
pietlatemque scriptis prodentes : ad quos pervenit, 
ν,αά patres videlicel [αἰκα et adulterina scien- 
tG,el ad dogmatum. impiorum scriptores. Tales 
enim e0s,qui fidei inopia laborant, diripiunt,alque 
in animas veioillosponso Deo Verbo viduas tyran- 
nidem exercent. Sed el si quempiam Dei orbutum 
ob peccatum viderint, el hunc sibi quasi predam 
vindicant : quippe eis promittunt | securitalem 
omnem,et voluptariam vitam proponunt, si modo 
eos dogmatis Divinilatem oppugnantibus inle:li- 

.gantassentiri. Qualis nunc pullulavit Anomcorum 
haresis, qui seorlatoribus, adulleris, masculorum 
concubitoribus,plagiariis. perjuris ac mendacibus 
veniam peccalorum pollicentur,si solum suce advef. 
sus Unigenitum bíasphemic socios illos habuerint. 


fuit, ut genuinun: esse fetum negaret. Ascripto- C — ll. Illud, ὁποία ἡ οὖν παραδλαστήσασα τῶν ἀνο- 


rem (5b) hac in re habuit Rivetum.lpse etiam Peta- 
vius obiter pronuntiat commentarios ad Isaiam, 
qui Basilio solent inscribi, illius non esse,sed nul- 
lam judicii suirationem profert.Inter Graezos Joan- 
nes Drungarius, sseculi duodecimi scriptor, cujus 
(ragmentum exstat in Collect. Patrum Gracorum, 
hnc opus S. Basilio abjudicat (pag. 360).Sic enim 
loquitur : Καὶ τοῦτο δὲ κατάδηλον ποιὼ τοῖς ἓν- 
τυγχάνουσιν, ὡς ὁ ἐν ἁγίοις Βασίλε.ος µέρος τι της 
. ἐν χερσὶ προφητείας ἡρμήνευσεν᾽ ἥτις ἑρμηνεία πα- 
px πολλοῖς ἀμφιθάλλεται. Hoc autem lectores admo- 

itos volo, Magnum Basilium hujus prophetia par- 
teminterpretaium esse,qug quidem interpretatioq 
mullis in dubium revocatur.Qucd ait Drungarius a 


multis dubitari, an auctor sit hujus commentarii ὁ 


Basilius,i de scriptoribus ecclesiasticis intelligen- 
dum non videtur. Quos enim novimus, hi sunimo 
consensu parentem hujus operis Basilium agno- 
. cunt, Maximus confessor, Joannes Damascenus, 
Symeon Logotheta, Antonius Melissa, Tharasius, 


auctor Scholiorum Grecorum in epistolas aposto- . 


icas. Grecis assentiri non dubitarunt recentiores 
critici, Natali» Alexander, Dupinus, Tillemontius, 
et eruditus editor operum S. Joannis Damasceni. 


(u) N. 3, pag. 127. 


(b) Tom. IIl Dogm. theolog., lib. 1, c. 2, u. 4. 


µοίων αἴρεσις, Qualis nune puliuluvit Anomaorum 
horesis,non referendum necessario estad ipsum ar- 
liculum,quo heretici ilii prodiere. Statim enim at- 
que verticem sustulit eoruní impietas, vehementer 
ab iis qui Semiariani dicuntur, oppugnati sunt ; el 
cum inoffensionem ipsi Constantio venissent,pluri- 
mum negotii habuere in illius recolligenda gratia, 
nec tempus erat impunitatis aliis promittendee,sed 
sibimetipsis queerendse.Retraxere illi quidem ad se 
postea mobilem ac levem Coustautii animum,ac de 
Semiarianis poenas vicissim sumpserunt anno 360. 
Sed tamen cum ipse Constantius non tanlam eis 
auctoritatem ac licentiam dabat, quenta in allato 
testimonio perspicitur (nam cum ventis maxime 
secundis uterentur, imposita Eudoxio eorum duci 
tristis necessitas Eunomiisui deponendi);tum vero 
noinen Ánomoeorum accepere,testibus sancto Atha- 
nasio(c)et Socrate (d), postquam in concilio Antio- 
cheno Filium Patri dissimilem dixerunt,quod αοἱ- 
dem anno364 contigit paulo ante imortem Constan- 
tii.Quare que de Ánormais in hoc coramentario di- 
cuntur,referendaad eorum sub Valente dominatum. 
lllud νῦν, ut observavimus «d epistolam 238, 
sipe idem sonat ac nuper,et de rebus ante aliquod 


(c) De synod. p. 907, 
(d) Lib. i, c. 43. 


VITA $S. 


BASILIÍ. CLIVIÍ 


tempus peraciis dicitur. Unde Basilius de heresi ^ dum scriptis cognitum tanta similitudine retule- 


Pneumatomachorum iu epist. 159: Τὸ νᾶν παρακύ- 
φαν παρὰ τῶν ἀεὶ χχινοτομεῖν ἐπιχειρούντω» ζήτημα. 
Nunc prodiens ab hominibus semper novi aliquid 
inducere conuntibus quostio. 

A4 idem Valentis imperium pertinent que de 

coBiroversiis inter ipsos Catholicos exortis legun- 
tur,p.504 : ᾿Ὄφελον δὲ οὗ αὐχοῦντες τὴν ἀποστολιχῆν 
ῥιδασκαλίαν τετηρηκέναι, καὶ κατὰ διαδοχὴν ἁπ᾿ ἐχει- 
νων τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου παρειληφίναι, διὰ τῆς 
περὶ τῶν δογμάτων ὁμοφωνίχς ἐδείκνυον, ὃτι μιᾶς sls 
µέρη τῆς Ἀριανοῦ Εκκλησίας. Ulinam autem qui se 
doctrinam apostolicam servare,ac per successio- 
nem ab apostolis prodicationem Evangelii acce- 
pisse gloriantur, ostenderent, eadem de dogmati - 
bus dicen-:0,se unius Ecclesie Christi partes esee! 
Mirifice hec conveniunt in illud Valens te:npus, 
cam et detribus hypostasibus maxiraa esset con - 
ientio.ac inter plurimos episcopos disrupta com : 
mubio essel,in qua sarcienda nec presbyter Basi- 
lius nec episcopus laborare destitit.Scriptus ergo 
commentarius ín ]saiam sub Valente; idque intra 
septem priores annos illius imperii, antequam e la« 
lebris dissimulationis prodiisset nefaria Pneuma- 
tomachorum haeresis,qua initio episcopalus DBasi- 
lii grassari cepit, ac deinceps perpetuum cum eo 
bellum habuit. Nihil enim de illa heresi reperias 
ja comnmientario: solus Filius defenditur ; soli iin - 
pugnan:ur Ariani,qui, ut in alio loco (p 529) legi- 
mus, tradituros se pollicebantur quà ad Filium 
spectant, alque hoc specioso serinone siinpliciori- 
busillud ebant.Quinetiam Pneumatomacbos intelli- 
git commentator, non hzreticos, qui divinitatem 
Spiritus sancti impugnabant, sed homines amaros 
et malos, quos cum api exiumisso aculeo morien- 
le comparat (p.531). Talis est, inquit hominum 
anarortum etladversus Spirilumpugnantéum natu- 
γα, Τῶν πικρῶν ἀνθρώπων «καὶ Πνευματυµάχων, Qui- 
semetipsos nequitia magis ledunt, quam eos qui 
fn eorum iracundiam inciderint. Videdur ergo 
Pneumatomachorum vox nondum tunc designan- 
dis hzreticis fuisse addicta. 

Jam magnum habemus argumentum,cur Basilio 
wibuatar hoc opus. Preterquam quod ei adju- 
dicator ab antiquis, intra illud tempus scriptum 
comperitur, quo presbyleri munere perfungeba- 
tr. His adde non infirmam conjecturani, ex qua 
suctoren: operis Cappsdocem esse colligitur. Nam 
varias gentes enumerans primo loco (p. 428) no- 
minat Cappadociam. 

III. Quod si et Basilii ingenium et sententia οἱ 
Scriptura interpretande ratio in eodem opere de- 
prehendantur,non video quid loci relictum sit du. 
bitationi. Neque enim intra illud tempus, quod ab 
anno 364 ad annum 311 effluxit,alius in Cappadocia 
scriptor ingendus,qui Basilium recentibus admo- 


"d Vid. p. 414, 434, 477, 478, 500. 503,529, 


rit, quanta semetipsum Basilius in omnibus operi. 
bus refert. Paucis ergo demonstrandum summam 
esse inter commentarium et alia Basilii scripta si- 
militudinem 

(a) Nemo est sane qui,si animadvertat attentius, 
quam libeuter commentarii auctor de physicis re- 
bus,ac precipue de animalium proprietatibus dis- 
serat,non facile agnoscat auctorem homiliarum ín 
Hexaem. Redolent etiam (b) nonnulla operam a 
Basilio in astronomia (c). Athenis ediscenda in- 
sumpiam.Inter artes qu& ad vitam necessarigm, οἱ 
eas quze vane eL inutiles sunt, idem prorsus dis- 
crimen statuitur in commentario (p.941),ac in pri- 
ma homilia in Hezaem.(p 7), et utriusque loci si- 


g "nilimasententia.Legimus in bomilia3 «n Hexaem. 


p.33, et in comment. p. 382, ea quse labore parta 
sunt,servari diligentius,facile parabilia contemni. 
Observat Basilius (p. 2) in homil.1 in Heraem. 
Moysen certis gradibns pervenisse ad Dei visio- 
netv,atque hoc beneficium anno elatis octogesimo 
asseculum esse. Eamdem observationem habemus 
in procemio commentarii (p.382). Mirifice place- 
bat Basilio adhibita a Nathan propheta Davidis re- 
prehendendi ratio.Hanc laudat in epist.2 (p.479). 
Eamdein commendat in commentario. 

Observat auctor commentarii versum vicesimum 
secundum capitis secundi, cum deesset in exem- 
plaribus communis editionis, ac iu Hebreo fonte 
legeretur,ox aliis interpretationibus huc esse tran- 

. Slatum. Quod quidein Tillemontius consonum ju- 

" dicat cousuetudini Basilii,qui in bomiliis is /7era- 
eni. 88ρθ citat interpretationes Aquile et aliorum. 
Fjusdem Tillemontii judicio, commentator, dum in 
explicando propheta litteram sequitur, explicatio- 
nes profert, ibidem ut Basilius, claras et perspi- 
cuas,non longe pelitasaut per vim tractas: dum au- 
tem in moribus inforimandis versatur,morum doc- 
trinamtradit, uon solum :que sanctam et puram,ac 
in aliis operibus sancti Basilii,sed etiam,ut in ho 
miliis Basilii in l'salmos, e singulis prophete vo-- 
cibus deductam. 

IV. Sepe commentator ον aliis Scriptura libris 
testimonia depromit, ut Isaiam illustret. Sic illud 
[sai:e : Et ezaltabitur Duminus Sabuoth in judicio 
(p.499) illustrat his psalini verbis, Exaltabo te,Do- 
mine, quonium suscepisli me, variosque assignat 
nodos, quibus Deus ab homine exaltari possit,sed 
eosdem prorsus ac in homil in eumdem psalmuin 
xxix, Jjasilius homil.3 in Hexaetm. explicans illud, 
Calienarrant gloriam Dei, negat (p.31) inde col- 
ligendum ccelos esse animatos,sed Scripturam sic 
interpretatur : Αλλ᾽ ó ὂν τούτοις λόγος παρὰ τῶν 
νοῦν ἐχόντων τεθεωρηγένως ἐκλαμθανόμενος, συµ- 
πληρωτικός ἐστι τῆς δοξιλογίας τοῦ κτίσαντος.ὠ κά ho- 
rum constitutionis ratio accurata contemplatione 


b) Vid. p. 582. 
"M Nas. Dr. 90. 





CLXVIM 


PROLEGOMENA. 


ab hominibus sensu. proxditis excepta,completglo- Α stum derelictum necsomen ejue querens panem. e 


rificationem Creatoris. Vitiosa erat hujus loci in- 
terpretatio, sed quse a me allata est. confirmater 
simillima commentatoris sententia, qui sic loquitur 
(p.494): Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ οὐχ ὅτι φω: 
νὴν αἰσθητὴν ἀφίασι ταῖς ἀχοαῖς ἡμῶν ἀλλ’ ὅτι ὁ τοῖς 
λόγοις τῆς τοῦ κόσμου συστάσεως ἐγγυμνασάμενος, καὶ 
γνωρίσας ἁπάντων τῶν xaT οὐρανὸν τὴν διάθεσιν διὰ 
τούτων οἱονεὶ φωνὴν ἀφιέντων, τὸ Μεγαλεῖον τῆς δόξης 
τοῦ πεποιηκότος αὐτοὺς διδαχθήσεται. « Cali enar- 
rant gteriam Dei? : » non quod ad aures nosiras 
emittant. vocem. sensibilem, sed quod qui in tis 
meditandis retionibus,quibus constitutus mundus 
est ezercitalus fuerit, et per celos quasi vocem 
edentes, celestium omnium rerum dispositionem 


Necenim loquitur de panibus sensibélibus,qui no- 
verat filios patriarche nostri Jacob panum causa 
descendisse $n /&ggium, sed de spirüuali loqui- 
lur alimonia, qua interior noster homo perfici- 
tur. Ne veniat etéam in nos jejunium quod Deus 
comminatur Judois : « Ecce enim dies veniund, 
dicil Dominus,et inducam in lerram hanc famem, 
non famem panis, neque sitim aque, sed famem 
audiendi verbum Domini 9 : quam ideo immisit 
jusius judez,quod perspicerel eorum mentem ve- 
rorum dogmaium inedia, fame necari: contra ve- 
ro, ezxiernum eorem hominem supra modum pin- 
guescere et obesum fiers. 

Pergit commentator : Quemadmodum enim in 


ac ornatum cognoverit, addiscat magnificentiam B libre momento,quandolanzaltera deorsum vergit, 


gloríe ejus, qui condidit celos, 

. V. Maxima eliam est similitudo iuter ea quie de 
jejunio leguntur in commentario et in utraque ho- 
milia in jejunium:quod quidem testimoniorum ap- 
positione probandum videtur. Sic igitur com- 
mentater n.31,p.405: Itaque a jejunio quod in oc- 
culto est,carendum nobis est,quod justo judicio di- 
citur a Dominoodiohaberi,quod et propheta depre- 
catur, dicens: « Non interficiet fame Dominus ani- 
mas justoram 3.» Siquidem non de corporali fame 
loquitur (alioqui dixisset corpora justorum, sed de 
animarum inedia.« Non enim interficiet fameani- 
mas justorem;»alioquin hoe pacto ín beatorum vi- 
ta futuraesset conirarietas,quandoquidem Paulus 


ea qua huic obversa est, atiollitur : pari ratione 
ín homine id ipsum fieri quivis advertere polest. 
Cum enim pinguescit caro, contingit mentem fRe- 
ri gwodammodo infirmiorem : ezxtenuari vero 9ς-- 
penumero carnem, dum mens iterum bona habi - 
tudine gaudet. Et id ipsum est. quod ait. Apos- 
tolus 0, guod « quantum corrumpitur exterior 
homo, éantum renovatur interior ; » item il- 
lud : « Quando infirmor, tunc potena sum 15.» 
Nam fuliginuse quedam exhalaliones ex copio- 
80 et pingui alimento emissa, dense. nubis ins- 
lar infusam anima a Spiritu sanclo illustratio- 
ftem intercipiunt. 

Simili prorsus sententia, licet non iisdem ver- 


in his dequibus gloriatur id enumerat:« Injejuniis C bis Basilius bomil. 4 in Jejun.,pag.8 : An ignoras 


sape;»item illud:«In fame et siti.» Famem autem 
a justis deprecalur. Verum singwl hec prastat 
juxta sublimiorem media intelligentiam interpre- 
tari. Ejusmodi est illud : « Non vidi justum dere- 
ltotum, nec semen ejus quorens panem ^.» Memi- 
nimus eliam Eli ,qui a Sidonide petivit panem*: 
quin el semen Jacobi in /Egypto panes quarebat. 
Quod si vilaverimus abjectam el humilem éutelli- 
geutéam,jam evanescel ea qua in verborum repu- 
gnantia síta est ineptia. Ejusmodi igitur jejunio 
jejunabani Judei , fame enecantes interiorem 
suum hominem, quod ad ipsos pervenisset com- 
minutio illa, que dicit : « Ecce dies veniunt, di- 
cit Dominus 9, et inducam super lerram ham fo- 
mem : non famem panis, neque sitim oqua; sed 
famem audiendi eerbum Domini.» ltaque jejunia 
odisse se dicit Dominus, eorum qui animum suum 
conficiunt quidem tabe pre salutarium ac vivi- 
ficantium documentorum inedia : sed pinguefa- 
ciunt preier modum saginantque ezteriorem ho- 
minem. 

Basilius in homil. 2 ín Jejun. n. 8: Rursus ab 
interno mentis jejunio caveamus,quod et propheta 
deprecatur his verbis : « Non occidet Dominus fa- 
me animas justorum *.» {6 rursus:«Non vidi ju- 


1! Psal. xvii, 2... 2 Prov. x, 3. ? IE Cor. xi, 97. 
9 Psal. xxxvi, 25. 9 Amos 


vin, 41. 7 Prov. x, 2. 


quod perinde atque $n acie hinc atque hinc insirau- 
cia, qui alteri parti fert suppetias,facit ut altera 
vincatur : ita qui carni sese adjungil, ezpugnal 
spiritum, et qui ad. spiritum transit, curnem in 
servitutem redigit? Hec enim sibi invicem adver - 
santur. Proinde si cupis mentemredderevalidam, 
fac carnem domes jejunio. Hoc enim est quod ait 
Apostolus, quod « quantum externus homo cor- 
rumpitur, (lantum internus renovatur; » ilem d- 
lud : « Cum infirmor, iunc potens sum. » Pos- 
trema commentaloris periodus reperitur in eadem 
homilis pagiua, pluribus aliis interjeclis. 

Sed tum maxime Dasilius agnoscitur,cum com- 
parantur cum illius in ebriosos hemilia, que in 
commentorio leguntur de ebrietate(p.488et seqq.). 
Nonnulla οἱ verbis et sentemiis similia sunt in 
commentario et homilia ; sed qua absunt ah ho- 
milia non minus prseclara sunt,quam qua in utro. 
que reperiuntur,ita ul facile rateat eumdem ubi- 
que Basilium disserere.Quin etiam verisimillimum 
est Basilium ex commentario in homiliam trans- 
tulisse,quae conveniebant. Quod enim ait jn homi- 
lia (p.186,n.5):Quemadmodum cava,dunm torren- 
les confluunt, piena videntur; sed ubi exundatio 
proteriit, sicca aridaque relinqui; ita ebriosorum 


4 Paal, xxxvi, 2ὸ. 5 1H Reg. xvit, 11. 8 Amos 
vin, 4. 10 1[ Cor. 1v, 16. Ἡ ll Cor. xu. 40. 





VITA S. BASIL. CLER 


corgus, restagnante vino, plenum quodammodo ^ tom vero precipue diffenltaii solvende plurimum 
esse, εἰ madidum. sed simul ut paslulum effluxit, conducet. Quam non fastidiret Basilius vita a ve- 
siccum el humoris expers relingui, id aptequidem —teribus vestigia, testatum reliquit insigni monu- 
el in homilia et in commentario dictum est, sed mento, Philocaliam dico, qued una cum Gregorio 
haud scio an aptius iu. commentario, ubi neces- —Nazianzeno exegit. Preterea ali.er judicandum de 
sari:n habel juncturan; cum. explanatione, quam — ejusmodi scripto,ac de orationibus, quas cum pro- 
subjicit Basilius his prophetz verbis: « Var és...» nuntiaret Basilius, verisimile non est eum proli- 
qui exspectant vesperam ; vinum enim eos οὐπι- — Xie Eusebii locis memoriam onerasse. Αἱ minime 
buret. repugnat, ut ex scriptore celeberrimo transferret 

VI. In Notis ad eap. 5 libri De Spiritu sancto,  incotnmentariumsuum qua convenire videbantur. 
ubi Basilius ait (p. 7; universa sese ad Unigenitum — Denique ut omittam fleri potuisse, ut librarii ex 
coneertere, intincibili aiqxe insedabili quodam — Eusebio in boc opus Basilii nonnulla assuerent, 
desiderio εἰ arccno affectu ad auctorem el largi- ouemadmodum ejus orationibus ex eodem Euse- 
lorem vite respicientia,apposuimus hoc commen- bio nonnulla inseruerunt ; cum Basilius hoc opus 
larii testimonium : Unigenitus (p. 477) ipswmn bo- Που absolverit, quis scit an tale editurus fuisset, 
tum, quod appetunt omnia, cujus amor naturali ,, quale nunc habemus ? Nonne potius verisimile est 
et incnarrabili modo omnium ratione utenlium — hec testimonia ex Eusebio, veluti materiam quam- 
animis institlatus. Agnosci etiam facile possit Ba- dam scripteris judicio postea expoliendam οἱ 


silius in illo monastici instituti studio quod pra 
se fert cominentator (p. 464), cum vehementer 
inveliitur in. illos populi principes, qui volun'arios 
pauperes, cuim beatos praedicare deberent, ca- 
lumniantur ac contemnunt 

Ünum superest, quod diligenter notatum et ani- 
madversum velim. Nimirum Eusebii testimonia, 
que in hunc commentarium translata sunt, toti- 
dein verbis exstant apud Eusebium, ut perspici 
polest in Praefatione primi tomi Operum sancti Ba. 
silii. At quae in hoc commentario similia sunt aliis 
Basilii locis, sententiis tantum non verbis similia 


illustrandam, fuisse comportata ? 

Quin etiam decerpta ex alienis messibus loca id 
afferunt commodi, ut facile iutelligamus,cur stylus 
commentarii non semper Basilii Magni eloquentiam 
redoleat. Ex hisenim qua objecta sunt,nihil video 
quod, cum aliqua verisimilitudine objectum sit, 
preter styli discrepantiam, Sed ille verisimilitudi- 
nis color evanescit, ubi animadvertitur in hoc 
opus, quod maxima ex parle nitorem Basiliange 
orationis retinet, aliorum testimonia interdum in- 
lexi. . 

Frustra objicitus commentatoris de demonibu 


sunl, si unum aut alterum locum excipias. Unde | Sen'entia (n. 25 et 236), quosvictimis delectari et 
hoc discrimen nisi quia Basilius alios de industria C nidoribus gaudere et alí nom semel pronuntiat. 


el dia opera iimitabatur ; ut autein seipsum. imi- 
laretur, salis erat, veluti natura duce, insitas ani- 
me sententias et Scripturm intelligentias sequi ? 
Non est ergo cur vereamur hunc commentarium, 
ut genuinum Basilii laboris inonumentum, suscie 
rere. 

Sepe Basilius in hoc opere unum se esse indi- 
cal ex senioribus et principibus populi (a) : ex quo 
salle presbyterum fuisse perspicitur. Altiorem 
diguitatis gradumtunc eLtinuisse noe crediderim, 
'un quia, cam hec scriberet, nondum aperte 
[fedibat, ut supra diximus heresis Pneuma- 
tomacliarum, qua tamen anno 371 grassari. ουβ- 
pit ; lum quia verisimile est. labores opiseopatus 
obeitisse, quominus Basilius ad umbilicum opus ; 
perduceret, 

VIE. Non valde di((icilia suntad solvendum que 
abis objiciuntur, vel potius ad eorum judicium, 
qui hec apusDasilio tribuunt,confirmandwm appo- 
414 videntur. Quod enim indignum Basilio fuisse 
dicitur (b), oratore priestan'issimo, ut ex Eusebii 
commentario tam multa in. sunm transferret, id 
tum sua sponte Basili^m n^n videtur dedecuisse; 


ια) Pag. 417, 418, 419, 492, 463, 464, 509. 


H«c quidem, inquit aue&or Prafationis, wtcunque 
toleranda essen apud poetas, aut apud. jocosum 
scripterem Lucianum : a eadem. in. Patrum 
gravissimo Basilio quis ferat ? Scio quidem ca- 
lesti« quadam corpora angelis a quibusdum Pa- 
tribus Grecis tribui : sed. nullus, quod sciam, 
ejusmodi nugas unquam garrivil. Arbitror autem 
Basilium a tantis delirasmeniis mazime omuium 
abhorruisse. 

Necesse non est longam seriem scriptorum idem 
sententium hic tezere. Satis erit unus ex. multis 
ad demonstrandam hujus judicii iniquitatem Gre- 
gorius Nazianzenus (p. 127), qui in oratioge 4 
d:emones vocat gulosos et fraudulentos, et in ora- 
tione 18 corporum αἱ volupiatuén amatores (p. 
219) ; eorumque mercedem esse viclimas εἰ li- 
bamina pronaeatiat, ac per sanguinem et nideremn 
eum eis aífinitatem contralii.. 

Inter ea que αἱ Basilio indigeaa colligunturPre- 
fat. num. 56, fortealicujus mementi videri possit 
quodait commentator de intelligibili quadam cruce 
ad quatuor mundi partes perfinonbe.Sed id absur- 
dum vi eri non debet; vel potius eruditionis S. Da- 


0) Tom. I Preef., p. 84, 


CLXX 


PROLEGOMENA. 


silii indicium est, qui similem sententiam apud A habita, sed eodem die Dominico, qui jejunia ad 


mariyrem Justinum viderat non longe a fine ma- 
joris Apologie. Notum hoc opus non fuit S. 
Hieronymo : neque hujus rei obscura causa 
est, cum verisimile sit ab ipso Basilio editam 
in lucem non fuisse. Citantur (a) nonnulli codices 
mss. in quibus commentarii in Isaiam a quodam 
presbytero vulgati dicuntur post mortem S. Βα- 
silii. 
CAPUT XLIII. 


I. De homiliis secundi tomi. Homilia secuuda de 
jejunio non avuferenda Basilio. II. De homiliis 5, 
à, 9. III. De homiliis6, 7, 8, 9, quarum tempus 
examinatur. 1V. De homiliis 10-20. V  Honilia 
21, in episcopatu scripta. De tribus aliis oratio- 
tibus. De honiiliis ditis. VI. De homiliis 
in appendicem  rejectis. Nonnulla explicantur 
perperam in his homiliis vituperata | VII. De libris 
in Eunomium, Ascetico ac duobus libris de Bapti- 
230. 

[. Nunc breviter nobis recensendz sunt alim 
sancti Basilii homilie, quarum viginti quatuor in 
tomo secundo disponuntur eodem ordineac in aliis 
editionibus,octoalix:in Appendicem rejecta sunt. 
Agmen ducunt dua de jejunio homilie in quibus 
Basilius non id solum hortatur, ut indicta ab Ec- 
clesia jejunia observentur, et ea ratione,qua Deo 
placere possit, observentur (b), sed etiam ut 
ne crapula instantibos jejuniis premittatur (c). 
Quin etiam fatetur non tantum sibi laboris insu- 
"mendum esse, ut ad jejunium hortetur, quam ut 
dehortetur, ne quis hodie, inquit (d) in ebrietatis 
mala incidat. Nmn ajejunio violando plerosque 


recordationem salutifere passionis perducentia 
antecedebat (p. 10). 

Mirari satis non possum quomodo Basilio sccun 
da oratio de jejunio abjudicari potuerit. Levissi- 
ma afferuntur causs: Posterior oratio et elegantia 
el copia multo inferior (g) : multa in secunda le- 
guntur, quorum alia ex prima sumpta, alia ex 
eadem expressa, quod parum decere videtur copi- 
osissimuin virum Basilium. Secundam orationem 
multo inferiorem priore esseelegantia et copia nec 
possum concedere, uec concessuros arbitror qui- 
cunque attentius legerint. Prima longior est, ac 
secundam hac una re superat. Quod spectat ad 
alteram ratiunculam, quid mirum si, cum Dasilius 


p eadem de re iterum disserat ac eadem vitia cas- 


tiget, eedem sententie in utraque oratione inter- 
dum occurrunt?Sed tamen tanta cum varietate re- 
petuntur, ut novitatis gratia non careant:quod qui - 
dem sancti Basilii ubertatem dicendi maxime de- 
monstrat. Pene orniseram,ut rem nullius momenti, 
quod obji:itur, duabus Dasilii de gratiarum ac- 
tione concionibus tantain inesse varielatem, αἱ ex 
iis qua in priore dicta fuerant, nihil in posteriore 
repetatur. Manifestum est sua sponte discrimen 

Sanctus Basilius in sec.nda prosequitur quz» pri- 
die disseruerat. Αἱ duz de jejunio orationes non 
eodem anno pronuntia'e. Citatur hec. secunda 
oralio a sancto Joanne Damasceno, Simeone Lc- 
gotheta et Euthymio. Basilius promittit (p. 16) « x 
more suo matutinam et vesperlinam concionem 


consuetudo et podor deterrehant. Nulla enim erat C sequentibus diebus. 


insula (n. 2),nulla continens terra, noncivitas,non 
gensulla,non extremus mundi angulus,ubi non au- 
diretur jejunii promulgatio, quam et exercitus el 
viatores,et nauteet negoliatores summo gaudio ex- 
cipiebant. Unde nec divites nec pauperes ab hac 
jejunii lege eximios habet Basilius:mulieribus tain 
conveniens ac secundum naturam esse censet je- 
junare, quam respirere: pueros. veluti virides 
plantas, jejunii aqua irrigandos: senibus eo facilius 
jejunium esse, quo antiquior cum eo fawiliaritas; 
viatoribus expeditum esse itineris comitem jejuni- 
um.Sed instantibus jejuniis praeire solebat immo- 
derata letitia.Sic enimnonnulli apud se cogitabant 
(e): Quoniam nobis quinque dierum jejunium in- 
dictum est (neque enim apud Grecos jejunium in 


Il. Orationem tertiam (^) habuit Basilius in illud 
Scripture, Attende tíbi ipsi,quod antea lectum fu- 
erat.Ex brevibus illis verbis uberrimam pra&cepto- 
rum segetem deducit, ac demonstrat,quomodo vi- 
giülandum adversus pravas cogitationes, ac ratio 
ad nostri custodiam adbibenda, quomodo non iis, 
qua nostra dicuntur et cirea nos sunt, sed no- 
bismetipsis attendere debeamus. Quomodo sua 
quisque peccata et conditionis sua officia coa- 
siderare Jebeat, quoinodo uti presentibus et fu- 
turis providere, nec in aliena vitia, sed in seme- 
ipsum inquirere. Quomodo sui ipsius coguitio id 
afferat commodi, ut nec efferamur, in prosperis, 
nec in adversis frangamur, sed ex animas ac 
ipsius etiam corporis consideratione ad opificis 


Quadragesima Sabbato servabatur), hodie nosipos D contemplationem assurgamus. 


temwlentía obruamus. Pravam hanc. consuetudi- 
nem, veluti paternam hereditatem (ΓΙ, retinebant, 
et velut qui longinquam profectionem adornant, 
die Dominica adversus illos quinque jejunii: dies 
vino indolgebant. Hanc pravitatem Basilius acer- 
rime iosectatur. Utraque oratio diversis annis 


13 1 [ Thess. v. 96. 
(a) Tillemon, not, 85, in Basil. 


(d) lbid., n. 7. 


Sequuntur dus de gratiarum actione orationes. 
Cum explicandum suscepisset Basilius illud Pauli: 
Semper gawdete,sine intermissione orate, in omnibus gra- 
tías agite 1$! , que eoder: dielgcla fuerant, uuam 
orationem insumpsil in iis refellendis, qui fieri non 
posse contendebant,ut semper gaudeamus.Posiri- 


€) Ibid., n. 4. 
Ibid., n. 7. 

( Prefat, tom. Il, n. 4. 
Hom. 38, 4, 5. 


VITA S. BASILII. 


CLXXI 


die autem,cum celebraretur dies festussancte Ju- A quasi uns ex. miserrimis. Alias illius voces et 


lite martyris, quem ipse Basiliusantea anruntia- 
verat, sancte martyris passionem breviter descri- 
bit, ac hesternam materiam reprehenden:, quo- 
modo semper orare possimus ac in omnibus 
gratias agere demonstrat. 

Quod spectat ad martyrium sancta Julitt:e, cu- 
jus festum die Julii tricesimo celebratur, sic totam 
rem a sanclo Basilio discimus. Spoliata omnibus 
bonis a potentiore quodam urbis cive, id est (399 - 
sarez, hominem in jus vocavit,et quomodo sua es- 
sent hzec bona, quomodo per vim et impressionem 
rapta ostendit. Tum illenegat licere mulieriex lege 
secum agere : neque enim fas esse ut communis 
juris participes sint qui imperatorum deos non co- 


lunt, nec fidem Christianam ejurant. Ex quibus pa- ᾳ 


tet hec gesta esse sub Diocletiano qui, ut testatur 
Lactantius(a), vetueratne jus Christianis diceretur. 
Visus est judici nafarius ille vir qua dicere, sta 
timque thus et focus mulieri proposita, si velle! le- 
gum beneficio perfrui. Αἱ Julitlam minime move- 
runt deliciarum illecebre, seque Christianam esse 
professa est. Cumque sepe interrogata idem con- 
stanter responderet, ab iniquo judice non solum 
bonis, sed etiam vita spoliatur, ac igni damnatur. 
Sic autem ad supplicium progressa est,utinternum 
animi gaudium efflorescente hilaritate declararet, 
ac mulieres astantes ad constantiam hortaretur. 
Tum prosilit in rogum, πρὸς τὴν πυρὰν ἆλατο, id 
est. ut interpretatur Tillemontius (5), Ἱερία rogum 


latam de illo sententiam similiter explanat. 

Initi^ septima orationis commemorat Basilius, 
quas antea inquadam concionedixerat de divite illo 
adolescente, qui Dominum de vita eterna interro. 
gavit.Nune demonstrat quam stulte adolescens ille 
divitias Christo prztnlerat, idemque eos facere de. 
clarat,qui alia quidem precepta adimplere volunt, 
sed el emosynag prieceptum violant. Pluribus casti- 
gat hcc vitium, et inanes refellit causas,quibus uti 
solebant, cum sibi liberos esse, ac sibi ad necessa. 
rios usus dicerent providendum esse, seque multa 
pauperibus legaturos promitterent. 

Supra conati sumusprobare orationem octavam, 
quz estin famem el siccitatem, habitam fuisse anno 
368. rum horrenda fames Cappadociam affligeret. 
Demonstrat hujus calamitatis causam ex hominum 
peccatis repetendam esse,eorum maxime,qui cum 
abun larent,nihil ex suisacervis emetiebantur pau- 
peribus. Aliam affert causam, nempe ut homines 
probentur, sive divites, sive pauperes. Postremos 
hortatur, ut Deo confidant, acde sua egestate pau. 
perioribussuccurrant Omnium enim calamitatum 
maximam esse famem,aceoram,qui hoc malo per- 
eunt, adeo miserabilem esse mortem, ut inter im- 
manissimas belluas numerandus sit, qui corpori 
fame pereunti non succurrat. Omnibus generatim 
proponit exempla belluarum, ethnicorum, ac in 
primis primorum Christianorum. 

Videntur publice quredam preces extra ordinem 


consceudit, qui quidem veluti fulgens quidam tha- C indictze fuisse, ut ira divina, cujus indicium erat 


lamus, mulieris sancta corpus complexus,animam 
in regionem ccelestem transmisit, venerandum au- 
tem corpus propinquis integrum servavit,quod in 
preclarissimo ad urbem templo collocatum.Narrat 
Basilius terram sanct» adventu benedictam,e sinu 
suo suavissimam zque naturam emisisse, ita ut 
sancta illa martyr, instar matris, eos qui urbem 
incolunt veluti quodam communi lacte nutriret, 
aqua videlicet, qua et sanis tutela erat et segris so- 
latium. Eo gratias fuit Cesariensibus hoc dulcis- 
simi fontis beneficium, quod, ut ait Basilius, com- 
muni aquarum circa hunc locum naturzinsitee erat 
salsugo. Videtur S. Julitta non in urbe Cesariensi 
sepulta fuisse, sed non longe ab ea in loco aquis 
scatenti, unde sancta martyr eos qui in urbeerant 
veluti quodam lacte nutriebat. 

IIT. Tres homiliz sequentes, nempe 6,7 et 8 aia- 
teri: similitudine οοπ]υπείῷ sunt. [nsectator Basi- 
lius avaritiam divitum, et in commendando ele- 
emosynai praecepto oranes ingenii vires profundit. 
Demonstrat in sexta duplex esse tentationum ge- 
bus, res adversas et prosperas. Posterioris tenta- 
lionis exemplum petit ab illo divite, qui omnibus 
rebus circumfluens, dicebat tamen, Quid faciam, 


(a) Lact. De morte persecut. 
[5] Tom. V. pag. 647. 


fames, placoretur. Áit enim Basilius (n. 3) pueros 
relictis in litterario ludo tabulis in ecclesia &d re- 
missionem animi et oblectamentum vociferari, fe- 
stumqueillis quodammodo diem essepublicamince- 
stitiain,que illis aliquam a studiorum molestiis in- 
terinissionem concedit. Queritur quod dum ejus- 
moii pueriin ecclesiam ventitant,dum infantes qui 
nec precari noverunt nec possunt, ad confessio- 
nen veniunt, id est ad. preces, quibus a Deo 
peccatorum venia poscebatur ; plerique viri ac 
mulieres negotia precibus preferant cc perpauci 
Ssecu'n preceniur, iique cscitantes ac nunc huc 
πιό illuc sese convertentes,avideque exspecíantes 
dui cantor psalmorum versiculos absolverit, ut 
ex ecclesia tanquam e carcere dimissi necessilate 
precandi eximantur. 

Non videtur hanc de fame et siccitate orationem 
indicare Gregorius (ci, cum divitum horrea, qui 
sunimam annona charitatem aucupari et calamita- 
tuni caapones esse solent. Basilium hortatibus suis 
aperuisse narrat. In hac enim oratione non magis 
diviles hertatur Basilius, quam ipsos etiam paupe- 
res,ut aliissuccurrant. Quare libentiuscrederemin- 
diceri à Gregorio oretionem in illud Luce: Pestruam 


(c, Naz. or. 90. 


* o. 4 L4 
4 


PROLEGOMENA. 


horrea mgy 3. Totus enimibi versatur Dasiliusin ad- A baptiszoi tempus esae,sed tamen Paschatis tempus 


hoztapjdis divitibus ne canpones fiant humanarum 
calamitatum (p.46), ne exulcerent vulnera, ne fra- 
trem lempere nacessitatis ignorent,sed promplua- 
ria aperiant (p. 47), et fromenti fratres participes 
efficiant (p.49). Sed tamen quominus hanc oratio- 
nem ad famis tempus referam, his detineor ver- 
bis (p. 40): Cere exspectes annone charitatem ad 
horrea aperüumda,..Ne [amem auricausa ne com- 
munem egestatem ob ργίταίαφι tugm copiam opperiaxe. 
Nujlam tunc graviorem,quam aliis temporibus.ju- 
vandi pauperis causam exstilisse,ex his eliam ver- 
bis perspici potest : Nunc quid impedit quominus 
largiare ? Nonneadest indigus?...Esuriens conta- 
bescit nudus riget, strangulatur is a quo debitum 
exigitur, et tu eleemosynam differs in crastinum. 

Demonstrat Basilius in oratione nona Deum au- 


maxime baptisimo convepire: perabsurde facere qui 
cum in Christum credant, Christiani tgmen non 
fiunt. Exponit illorum oculis quot et quanta fugiant 
bona, cum baptismum fugiunt. Voluptatum amori 
et diaboli artificiis hanc baptismi fugam attribuit ; 
ac declarat, uisi ad saniorem mentem redeant,hoc 
eos manere, ut vel moriantur sine baptismo, vel 
baptismum morbo oppressi non, ut par est, susci- 
piant. Quamvis autem ipsius etiam juventutis fre- 
num eese baptismum doceat (n. 6), non tamen 
parentes vituperat, qui filiorum baptismum pro- 
rogabant, ne eximium hunc thesaurum ado!escep - 
tie naufragiis exponerent ; in eos tantum inve- 
hitur, qui cum sui juris essent, liberiorem vitam 
baptismo nolebant interrumpi. 

Dicta estoratio decima quarta in ebriosos,cujus vi - 


ctorem malorum non esse ;sed calamitates qus tii exagitandi hinc Basilio nala est occasio.Cum per 
ab eo inferuntur, eo spectare, ut virtus hominum — septem jejuniorum hebdomadas Evangelium gratise 
probetur, vel ut peccata expientur, vel etiam, si Dei diu noctuque sine iniermissione predicasset, 


minus emendentur improbi, sallem eorum exem - 
plo alii meliores fiant. Nollam enim mali esse 
substantiam, sed Adamum ec ipsum etiam diabo- 
lum liberi arbitrii deteriore usu prolapsos esse, 


permolestur ei accidit, ut nonnulli ex plebe sibi 
commissa jejuaiorum fructus unius vespere intem - 
perantia, el accepta per ctum Quadrugesima tem- 
pus monita in ventum effundereat. Nam mulieres 


Conjici posset hanc orationem eodem anno 368 — [gsripg.... servitutis Christi excusso jugo (p.123:, 
pronuntiatum fuisse, aut certe anno 369 ineunte,  velamentis honestatis a capite rejectis, contempto Deo, 
antequam frugum collectio,aut spes colligendi fa- — spretis ipsius engelis, virilem omnem aspectum citra 
mem sedasset. Nam inter calamitates, ex quibus pudorem ferentes, comas agitantes, trahentes. t«nicas 
nonnulli ansam arripiebant, ut de Dei providentia ae pedibus simul ludentes, lascivienti oculo, effuso 
non piesentirent,numeranturintegraurbiumeXCi- risu od sallandum quasi quodam fwrore concite, 
dia, fames,siccitates et sterilitas terrz (a). Urhiutn — ommem juvenum libidinem in seipsis provocanles, in 
excidia ad Nicenam auno 368 miserabiliter ever- C martyrum basilicis pro manibus civitatis choros. con- 


sam referri possunt, fames et siccilates ad Cappa: 
dociam. 

]V.In orationedecima,qua est adversus irascen- 
tes, ostendit Basilius quot et quanta ex iracundia 
oriantur mala, quam inique et inanes irascendi 
causs : quomodo iracundia utiliter interdum uti 
possimus,quomodo viliosam iracundiam superare. 
Similirationeet via procedit in oratione de invidia: 
quantum miserie insit huic vitio et quomodo sa- 
nandum exponit. 

Jam diximus primam omnium S. Basilii oratio- 
pum eam esse, in qua sex primos Proverbiorum 
versiculos explanat. Hanc ei materiam disserendi 


imposuerat episcopus Eusebius,cujus precibus con. 


stiluentes, loca sancta officinam  obscenilatis sum ef- 
;ecere. Canlilenis meretricis «t aerem conspurcerunt, 
ita terram tripudiis pulsatam pedibus immundis [α- 
daruw ; speclaculum sibi ipsis jutenum turbam. un- 
dique statuentes, plane. inverecunda, porsusque 
tnsipientes, nullum. insania modum omittentes. 

Cum vinum hujus lascivis causa exstitisset, de- 
monstrat Basilius quantum sil vitium ebrie:as,quae 
hominem intra belluarum conditionem deprunit, 
incontinentiam movet,ac ipsum etiam corpus, non 
soluiS animam, corrumpit. [Invebitur in pharmaca 
ehrietatis,qua adhiberi ad diutius bibendum sole- 
bani, et in mula alia intemperauter in conviviis 
fieri solita. Vino attribuit qua nuper contigerant, 


fidens Basilius rem difficilem sine inora etcuncta- p communes virorum et mulierum choros, risusutrin. 


tione aggressus est.Hsc una est ex omnibus Ba- 
silii homiliis,cui Eusebius interfuerit.Neque hujus 
rei obscura et obstrusa ratio. Secessit enim Basi- 
lius nop multo postordinalionein; reversus Cesa- 
ream, unius Ecclesi, in quam episcopus venire 
non solebat, administrationem suscepit. 
Inoralione decima tertia,qui inscribitur /n sua- 
ctum baplisma,castigantur qui suscipiendi baptismi 
horam prorogant. Demonstrat Basilius totam vitam 


3 Luc. xi, 18. 
' (a) N. 8, 3 et 5. 


que, cantilenas obsceu3s, meretricios gestus ad li - 
bidinem provocantes.Declarat ncc puellas innuptas 
cum virginitate, nec nuptas cum pudicitia domum 
rediisse. Si qus enim corporeintegra perstiterint, 
at mente integras non perstilisse. Idem de viris 
statuit, qui huic spectaculo interfuerant. Veretur ne 
qui ita se gesserunt Pasche tempore,lis non tmul- 
tüm presit festum Pentecostes. Hortatur ta : eu cos 
&d poenitentiam, ut jejunio ebrietatem e» pient et 


ΥΙΤΑ 8. BASILII. 


CLXXII - 


saliationem genu flectendo.Rogat eos qui lascivie A 372 multa non belle fleri solitas emendare conatus 


participes non fuerunt,ut in quibus peccati peni- 
lentiam animadverterint, eos tanquam propria 
membra egrotantia foveant ; quos autem viderint 
pervicaces, ab eorum consuetudine refugiant. 

In oratione decima quinta, quo» inscribitur De 
fide, disserit Basilius de divina natura, et de Filii 
ac Spiritus sancti divinitate. Tanta erant Catholi- 
corum fidei studia (p. 131), ut auris omnis aperta 
esset ad audiendam theologiam,nec ecclesia his re- 
bus audiendis satiaretur.In sequenti homilia expli- 
cat initium Evangelii secundam Josnnem,usque ad 
hzc verba, Hoc erat in principio apud Deum 5. 
Multos noverat Basilius ex scriptoribus ethnicis, 
quos tanta initii Joannis admiratio ceperat, ut il- 
lud in scripta sua inserere non dubitarent. 

De oratione decima septima,qua est in S. Bar- 
laam martyrem consuli possunt Praefatio tomi 
secundi art. ?, et Note 74 οἱ 75 Tillemontii in 
persecutionem Diocletiani. Nihil enim mihi videtur 
ea de re statui posse quod non incurrat in magnas 
difficultates, Nihil disertius et elegantius duabus 
sequentibus Basilii in S. Gordium et quadraginta 
martyres. S. Gordium sub Licinio passum esse 
merito probat Tillemontius ex Dasilii verbis, qui 
lestes illius martyrii adhuc exstare declarat (a). 
Celeberrima est S. Basilii in quadraginta martyres 
oratio quam et Gaudentius (b) et Gregorius Nysse- 
nus (c) laudant. 


est. Id satis convenit iis quos alloquitur. Nam cum 
eos vehementi oratione sepe castigasset (p. 365), 
metueretque ne hiec dicendi libertas in hospite 
displiceret ; contra quam metuebat evenit,ac libe- 
rior reprehensio illius audiendi studium accendit. 
Quare ut eos a diaboli laqueis penitus abducat, 
demonstrat eis hostis artificia, quce hac maxime 
ratione vitari docet, si hanc vitam viam esse memi- 
nerimus, nec quidquam esse, quod nostrum dici 
possit : sed solam animam et corpus nostra esse. 
Inde ad preceptum eleemosyne irculcandum fer- 
tur,quod quidem omnino necessarium esse docet, 
nec sine eterni ignis damnatione pretermitti 
posse. Perorantem nonnulli admonuere ut de in- 
cendio liesterno verba faceret. Nam incensis priva- 
torum &dibus, ignis ipsi ecclesie minabatur, sed 
mirabiliter exstinctus est. Id Dei misericordie 
attribuit Basilius, qui diaboli artes in ipsius caput 
rejecit. Hortatur ut iis succurratur, qui nihil ex 
incendio, preter corpus et animam, servarunt : 
ipsi vero acceptum damnum exemplo Jobi corona 
materiam efficiant. 

Immerito inter homilias collocatur oratio vel 
tractatus in quo Basilius adolescentes consangui- 
neos edocet,quid habeant utilitalis profanz littera, 
quid cavendum in poetis, atque in ipsis eliam hi- 
storicis et rhetoribus ; quomodo preclare diclis et 
factisque in ejusmodi disciplinis percipiuntur,ad 


S. Basilius in oratione vicesima, qui: de bumili- c morum institutionem utendum sit. Presbyter erat 


tate inscribitur, demonstrat hominem, postquam a 
diabolo victus et dejectus est,iuania sibi finxisse 
glorie ornamenta,divitias, honores, inundi sapien- 
tiam ; sed veram gloriam ineo positam esse, ut 
Dei gratie accepta omnia referamus, memores 
Petri, qui human: timidilati traditus est, ac in 
primis ab ipso Christo exempla humilitatis repe- 
tentes. Edocet Basilius quibus modis hac eximia 
virtus comparari possit. Observatione dignum est 
quod ait diabolum ip. 158), dum homini insidias 
struit, sibimelipsi inscientem struxisse,nec tantum 
nocuisse ej, quem a Deo et a vila cterna alie- 
Dalurum se speraverat, quantum se ipse pro- 
didit, transfuga a Deo factus et morti xternz al- 
dictus. 

V.Nullam hactenusrecensuimus S.Basilii homi- 
liam,qua noias episcopatus prese ferret.Sed vice- 
sima prima, Quod rebus mundanis adherendum 
non sit,et de incendio extra Bcclesiam facto, cum 
extra Cappadociam pronuntiata sit, non male ad 
episcopalum refertur.Nullum enim: Basilii presby- 
leri iter novimus,prater illud quod Samosata sus- 
cepit anno 369. Illuc rursus abiit anno 372. Sed 
aptior multo conjectura Tillemontii,qui banc ora- 
tionem Satalis habitam putat, ubi Basilius anno 


3 Joan. 1, 2. 


(a) N. 3, p. 145. 
n Homil: 47. 


vel episcopus cum hsc scripsit. Ait enim se id 
tetatis esse (p. 173), el ex rerum in utramque par- 
tem mulalione, quam experlus est, satis magnum 
usum humanarum rerum consecutum esse,ut ado- 
lescentes edoceat. Scriptum opus Caesares: neque 
enim his adclescentibus quotidie ad magistros 
ventitanlibus alia in urbe Basilius polliceri po- 
luit (p. 174) se ejusmodi cousiliis eos erudire non 
desitarum (p. 184), ac si in se oculos conjiciant 
(p. 173), fore ut suis parentibus noo indigeant. 
S.Mamanptis martyrislaudes persequitur Basilius 
in oratione vicesima lertia, atque ut hoc munus 
exsequatur,symbolam rogat ab iis,quibus S. inar- 
tyr prasto adfuit notnine invocatus, quos ex pere- 
grinatione reduxit, quos erexit ex infirmitate : 
quibus liberos jam mortuos restituit, quibus pro- 
rogavit vit tempus. Nihil aliud de hoc martyre 
discimus ex hac oralione,nisi eum pastorem oviuiun 
fuisse, unde accepta occasione Basilius de bonis 
Ecclesie pastoribus et de mercenariis disserit. 
In oratione vicesima quarta refelluntur Sabel- 
liani el Ariani, ac primi cum Judaeis, postremi 
cum ethnicis coinparantur.Opponit eoruin errori- 
bus Basilius accuretaim catholice doctrine exposi- 
tionein, Sed cum videret auditores avide expetere, 


(c) Or. 2, in quadraginta mart., p. 206. 


. OLXXIV 


PROLEGOMENA. 


ut de Spiritu sancto dissereret, illius divinitatem A penitentie exemplis qua mox citata verba prece- 


Scripture et traditionis auctoritate defendit, ac 
cavillationem dicentium,tngenilus est aut genitus, 
refellit. Videtur haec homilia ad episcopatum refe- 
renda. Jam enim celeberrima erat quzstio de Spi - 
ritu sancto (p. 193) : ac omnis arrecta auris ad 
audiendas de hoc dogmate disputationes. Multi 
Basilium audiebant,non tam ut ejus doctrina juva- 
rentur, quam uL calumniandi anszm arriperent. 

Mirum sane est ex tot homiliis, quas Basilius 
tum presbyter, tum episcopus in ecclesia Casa- 
riensi habuit, tam paucas ad nos pervenisse.Inter 
perditas homilias numerare possumus homiliam De 
e'eemosyna et judicio.et aliam,Quod Deus incom- 
prehensibilis, quarum primam citat Simeon Logo- 


thela, serm. 4, n. 7 ; alteram serm.15, n. 3. Du p 


alie indicantur in superioribus editionibus ad mar- 
ginem, nempe homilia in Evangelium Matthaei, 
serm 16, n. 5, et serm. 19, n. 1 et 3. Sed haec 
reperimus in homilia in ebriosos. Similiter in ser- 
mone 20, p. 576 et 977, indicatur hac homilia, 
Quomodo quis sobrius esse debeat. Sed uterque 
locus exstat in homilia De humili/ate. 

VI. Quod spectat ad homilias, quise in appendi- 
cem reject:e, ut spuria, fuerunt, fatendum est eas 
a Basilii stylo discrepare, si tamen excipias homi- 
liam in sanctam Christi generationein, quae ad 
Barsiliani sermonis elegantiam maxime accedit. 
Sed illud asseverare non vereor, Basilio dignis- 
simas esse,si pietas et doctrina specten'ur. Levis- 


dunt et sequuntur. Immerito Basilii doctrina cum 
his principiis pugnare existimatur.Simillima docet 
inhomilia De humilitate, ubi sic loquitur (p. 161) : 
Ei,sí proximum peccantem videris,cave conside- 
res ipsius peccatum solum;sed etiam qua fecil aut 
facit recte,cogila; et sepeeum deprehendes teipso 
meliorem,expensis rebus omnibus,non una dun- 
taxabparteexaminata. Neque enim Deushominem 
ex parle expendit : « Ego enim, inquit, opera. et 
cogitationes eorum verio congregaturus V » Qui- 
neliam cum Josaphat aliquando ob presens pec- 
catum imereparet, mecminst quoque recte sancto- 
rum ipsius, his verbis: « Verumlamen verba 
bona inventa s»nt in te 3** 4 

In eamdem sententiam accipienda hac verba 
(p.607): Unumne malum reputat Deus ,multa vero 
bona non reputat? Quot martipres qui primum ne- 
garant,rursus redintegrata pugna cladem resar- 
seret negarant autem non animo,sed lingua.Caro 
namque infirma cst. Excidit qui abnegat; rursus 
cum confitetur inslauratur. Nec enim mala obser- 
vat Deus, bona vero nullo loco numerat. Et cum 
quis torqueretur,plerumque cessit cum ferre non 
possel,non commulans voluntatis propositum, sed 
labore victus. At dimissus, uc requiem nactus,res- 
tauratur Servabiturne dictum breve adversusil- 
lum, tormenta veronon enumerabuntur? At Deus 
juder est, non hominum audacia. Audes legem 
prascribere Deo,qui infirtaitatem novit,et suppedi- 


simus navus est in auctore homilie in sanctam C (at auxilium, dabitque victoriam? Quol sunt qui 


Christi generationem, historia Zacharie inler 
templum οἱ allare occisi, propterea quod sau- 
ctissimam Chrisli matrem in loco virginibus de- 
stinato post partum collocasset. Non magnum de- 
t'ecus fuisset S, Basilio in ejusmodi rebus decipi. 
Majoris momenti est, quod ejusdem homiliz au - 
«tor existimasse dicitur,regum successiones comelis 
significari. At nihil ab ejus sententia magis alie- 
num. Ait enim de cometis (p. 601) : Μόλιστα δο- 
«923! βασιλέων διαδοχὰς δηλοῦνιες κατ οὐρανὸν *c- 
τασθχι. Mamime videntur ad significandos regum 
successiones in. celo consistere. Sed id insanis 
aswrologis videri ait,quos hoc loco refellit, minime 
vero Christianis, ut ex toto loco perspici potest. 
Non debuerunt ut absurda et impis sententiae 
rejici,queein liomiliain penitentiam leguntur. Quid 
enim vis,inquil auutor homilize,utiusmne peccatum 
imputari sanctis anjustitium multam? Fecit vec- 
catum:at feciL eliam justitias mullus. Quid justum 
est aptid justum Deum,paucorumne meminisse an 
nultorum oblivisci *? sit statera, et qua mensura 
incnsi fuer. mus admetientur nobis.Sipeccataplura 
sunt, sit peccalor ; sin justitize plures, sit justus. 
Nequaquam docet justos qui labuntur, salutem ob 
priora praeclare facta conse.ui sine penitentia ; 
sed loquitur de lansis per po:nitentiam resurgen- 
tibus, ut patet ex tolius orationis proposito, et ex 


3 * |sa. Lxvr, 18. 9 * [I Paral. xm, 3. 


4 Prov. vi, 4. 


post vitom mulam martyrium sustinuerunt?Num 
quoniam cupiditas illexit.pyrivabuntur laboribus? 
Hic;etiam delapsis ad cerlamenredeuntibus agitur, 
quos instaurari ait auctor lomiliz, eisque merita 
prioris vitz» restitui contendit.Nec eos quilingua, 
nonanimojurarunt,a peccato eximil, sed eos a poe- 
nitentia sine credulitate excludi uon possedeclarat. 

Teinpus non teram in pluribus aliis explicandis, 
qua non merito suo vituperata in his homiliis fue- 
runt.Quale est quod ait auctor homilia (p.619) in il - 
lud, Ne deieris somnum oculis tuis *, belluis so- 
jam inesse naturam, hominibus vero rationem, 
quo nature purens est, τῆς φύσεως λόγος αἴτιος. 
Perspicua est hojus loci sententia. nec quisquam 
ignorare aut negare possit quaecunque condita 
sunt ratione condila fuisse; quo sensu ratio dici- 
tur naturc: causa. 

VII. Detractatibus sancti Basilii non multa nobis 
supersunt disserenda: jam enim de libris Adversus 
Eunomtum,deAscetico, Liturgia, etlibro De Spiritu 
sancto egimus.Quominus S. Basilio tribuantur duo 
posterie1es adversus Eunomium libri, mult affe- 
runtur in Przefa'ione tomi [ rationes, quarum due 
magni ponderis videntur,styli discrepantiaet quod 
auctor libri 1v legat (p. 293) Ἱκτισάμη» ἄνθρωπον διὰ 
τοῦ Θεοῦ, Creavi hominem per. Deum 8, Basilius 
(p.256) vero ἐκτησάμην. Nequehec legendi varietas 


4* Gen. rv, 1-4. 


VITA S. BASILII. 


.CLXXV 


in librarios rejici potest : nam uterque ex sua le- A sancli,nulla creatura,neque servo Putri ac Filio 


gendi ratione argumentum adversus hzreticos du- 
cit. Promittit quidem Basilias se explicaturum 
alibi (a) Scriptura testimonia, qua prave ab hae- 
reticis intelligebantur,in his illud Proverh.Domi- 
nus creatit me5. Sed cum presbyter factus fuerit 
paulo post tres priores libros absolutos. videntur 
nova illa sacerdotii occupationes obslitisse quo- 
mious promissa perficeret. Quamvis autem magna 
sit inter hos duos libros et tres priores styli dissi- 
militudo, non tamen sententiz discrepant : et que 
ut absurde et inepte dicta reprehenduntur,ea ex- 
plicare conabimur, ubi nonnulla in singulis tomis 
hujus editionis addenda et emendanda propone- 
mus. 


conjunclo, cum deilatis in Trinitate compleatur. 
Nam quidquid exlra hos est, id omne conseroum 
est, elinmsi maxime ob dignitatem prostantiam 
alia aliis anteponantur.Quod si ructer libri quin- 
Spiritum in Scripturis Deum ac Dominum vocari 
contendit (p 314), sicut et Verbum, nequaquam 
tot locis tanquam manifeste, se eodem iure Do- 
minum ac Deum dici contendit. 

Neque etiam validum argumentum suppeditat 
γέννημα, que a. Basilio rejecta in libro secundo 
(n. 6, 7 οἱ 8),non semel in quarto et quinto usur- 
patur. Eamdem vocem ipse Basilius eodem sensu 
usurpat in libro ir, pag 269.Quod si eam rejicit in 
eodem libro secunido,idcirco rejicit quod eam Eu- 


Alis afferuntur rationes, cur duo illi libri non p no mius instar legis praescriberet contemptis vo- 


sint tribuendi Basilio;quod in his libris preter mo- 
rem et consilium Basilii Spiritus sanctus appelletur 
Deus:quod Filius γέννημα s:epe dicatur, quam vo- 
cem in Eunomio vituperat Basilius:quod Pater, ne 
quatenus quideni principium est, Filio major esse 
dicatur.Sod hz rationes non magni momenti; illa 
prasertim minime probanda,quam primo loco re. 
tuli.Etsi enim Dasilius Dei titulum interdum Spiri- 
tuj non tribuebal,in hoc temen temperamento non 
perstabat, sed publice ac privatim,teste Gregorio 
Nazianzeno, Spiritum sanctum appellabat Deum, 
ubi tempus et locum ad eam rer idoneum nactus 
erat.Quinetiam hac economia tum demum uli ece- 
pit,cum factus est episcopus, ac proinde pluribus 
annis post scriptos ἐπ EÉunomium libros.Hinc in 


cibus, quas a Scriptura et traditione accepimus. 
Quamvis Basilius in libro primo (n. 25) doceat 
Patrem majorem esse qualenus principium est et 
causa; contrajium huic doctrinz videri non debet 
quod in libro quarto (p.289) statuitur, Patrem, ne 
ut causam quidem, majorem esse Filio.Nam Dasi- 
lius,ut supra observavimus,cum idem semper sen- 
liat, non eodem semper modo in hereticis refel- 
lendis versatur;et quamvis Patrem initio libri tertii 
majorem esse ordine et dignitate pronunttet,qua- 
tenus Filius ab illo esse habet,negat in libro De 
Spiritu sancto (cap.6) Patrem dignitate praestare. 
Videntur autem duo illi libri rudis quaedam esse 
et incomposile arsumentorum collectio, non opus 
arte et via concinnatum : nec privotim Eunomium 


epistola octava, Spiritum sanctum appellat Deum. (; petere,sed generatim hereticos Triadis inimicos. 


Quod si in libro tertio adversus Eunamium non 
tam conceptis verbis hunc titulum Spiritui sanclo 
tribuit,non videtur id de industria cavisse,sed quia 
cavillationes Eunomii non ei occasionem attule- 
runt hujus vocis in tam brevi pertractalione usur- 
panda.Quanquam eam non obscure usurpat,ut pa- 
tetex hoc testimonio:Itaque si Deus,inquit (p.276), 
innobis pe: Spiritum hobüare dicitur .nonne mani- 
feste impietas est, ipsum. Spiritum dicere deit.itis 
ezortem? ΕΙ, si eos qui virtule perfecti sunt, deos 
sominamus,perfectio autem esl per Spiritum;quo- 
mo:loquialios efficit deos ille ipsedestitutus deitate 
e:t?Nec vero pium fueril dicere, vt in. hominibus, 
itaet inSpiritu deitatem que participatione acqui- 
Qui enim dono efficitur Devs,mulabilis estnatura, 
quo nonunquam per negligentiam a bonitate ex- 
cidat.Id autem aper tesalutaris baptismi repugnat. 
tradilioni : «Euntes, inquit, baptizate in nomine 
Patriset Filiiet Spiritus sanctiS.* » Estenim baptis- 
ma sigillum fidci, fides vero assensus est. deilate. 
Nam credere prius oportet, deinde baptismali 
obsignari.Est autem noster baptismus ez. Domini 
iraditione, in nomine Patris et Filii et. Spiritus 


5 Pros. vin, 22. 5 Matth. xxviii, 19. 


(a) Lib. i, pag. 256. 


Eadem fere in libro quinto refelluntur ac in libro 
sancti Basilii De spiritu sanclo : nec profecto Eu- 
nomium speclare possit hac disserendi ratio 
(p. 397) : Nam si Spiritum non credis ex ore Dei 
processisse, neque Verbum credis... Quod sí non 
credis in Spiritum, neque in Filium credis.Lon- 
ge aliter refellenidus fuit Eunomius,cujus maun:fes- 
ta erat in Filium impietas 

Tam inulta de Áscetico in Praefatione tomi secun- 
di el apud Tillemontium disputata sunt, ut hanc 
materiam altingere non libeat.Hoc tantum obser - 
vabo, Constitutiones monasticas eo scriplas esse 
teinpore, quo. ccenobia majorem in modum ac- 
creverant [4 percipi potest ex cap.18(n.1) ubi ce. 


sita sit, honorari, non aulem natura ei competere. - nobitica vita commen'lalur." Erxl 03 ο) πλεῖστοι τῶν 


ἀπκητῶν κατὰ συττήµχτα πολιτεύονται ἀλλήλοις τὰ 
92ου η κατὰ πρὸς Rorthv παρχθήγοντες, xx! τῇ τὸν κά 
τορθωμλάτων ἀντιπχρχθέτει παρορμὄωτες ἑχοτοὺς kml 
τὴν τοῦ νχλοῦ προκοπὴν, δίκαιον φέθημεν, x11 τούτοις 
τὴν διὰ τῶν λόγων παράκλησιν εἶτευξγκχσθ 0 Sed quia 
plerique asceta: simul degunt. in. communita- 
te,animum mutuo exzacuentes ad virtutem,et recle 
factorum comparatione seipsos ad progressum tn 
bono faciendum concifantes, equum esse putavi- 


CLXXVI 


PROLEGOMENA. 


mus eos etiam sermonibus nosiris adhortari. Su- A sillus adductum se esse ut Moralia scriberet.dum 


pra diximus Basilium ccnobitica vite auctorem 
in Ponto et Cappadocla fuisse,ac rara aimodum in 
his el vicinis regionibus cenobia exstitissse, quo 
tempore abbas Pyamon eas peregravit.Quare Con- 
stituliones monaslice vel in Cappadocia aut Ponto 
aut finitimis regionibus scripta non fuerunt, vel 
post Eustathium et Basilium scriptae sunt. 
Fatendum sane est duos libros De baptismo, si 
verba spectentur, a Basilii nitore sermonis et ele- 
ganlia multum recedere.Sed si sententiarum ,qua- 
rum nulla prorsus non est Basilii,ratio habeatur : 
si summa pietas in utroque libro mirifice spirans, 
si ipsius scriptoris consideretur auctoritas,qui non 


dissensionibus Ecclesiam perturbantibus tetritus, 
causam et remedium mali inquirit.Sub finem quze- 
stionis decima, quz est de scandalo, haec legiraus 
(p.070) : Fusius autem hoe ín prioribus quastio- 
nibus ezposuimus,ubi et eorum qui scandalum pa- 
liuntur clarius erpensa est natura. Non alia sane 
quaestio hic indicatur, nisi in brevioribus Regulis 
interrogalio sexagesima quarta, ubi de scandalo 
disseritur et de iis qui scandaliszantur. 

Quid ergo hac in re statuemus? stylus diversus: 
negare id non possumus At sentenli: prorsus ge- 
mella:et qua certissima sunt Basilii opera, ea sua 
esse declarat auctor librorum De baptismo. Num 


solum pluribus Basilii locis utitur pro suis,sed ip- B improbam fraudem et turpe mendacium suspicabi - 


sa etiam Basilii scripta,ut propria laboris sui mo- 
numenta,citat; equidem malim Basilio orationem 
aliquam minus factam,minusque molliter euntem 
allribuere, quam aomioi improbo et mendaci prz- 
stantissimum opus, ac eedem prorsus spirilu,quo 
pmnia Basilii scripta, compositum. 

Vidimus supra, cum de eucharistia ageremus in 
Prefatione, quanta sit librorum De bapiisma 
cuim aliis Basilii operibus similitudo.Nam qus le- 
guntur in regula breviori: 309, de iis qui minus 
puri ad eucharistiam accedunt, ea uberius et cla- 
rius explicantur in libro u De Baptismo, quaest. 2 
et ὃ Et qua inreg.brev. 172, ac Moral. 21,deani- 
mi affectione ad percipiendam eucharistiam ne- 
cessaria dicta fuerant,rursus illustrantur in libro1 
: De baptismo, cap. 3. 

Docet Basilius in procemiis que Moralibus et pro- 
lixis Regulis praefixit, omni prorsus Dei precepta 
adimplenda esse, ita ut si vel unum violetur aut 
omittatur, cerlissima sit futura damnatio. Idem 
principium eodem modo exponitur in libro1 De 
baptismo, cap.1, u. 3, etlib. i, quast. 4, 5 et 6. 
Precipue vero Basilii doctrina agnoscitur, cum 
preceptum,quo jubemur omnes actiones ad Deum 
referre, commendatur in libro 1, n. 25, et in hac 
quastione libri secundi cap.8: Án acceptum sit 
Deo opus pracepti, si non convenienter Dei pra- 
cepto fiat. Hoc praeceptum charitalis eodem modo 
inculcotur in regula morali 18, cap. ἰ et 3. Vide 
homiliam in psalm. xuiv, pag. 160, et conunenta- 
riuin in Isaiam, n. 39 et 8I. 

Quinetiam auctorlibrorum De baptismo certissima 
Basilii seripta ipse sihi a. (judicat. Stc enim quas- 
tionem quintam proponit,utrum verbo cuilibet non 
obsequi, sil aliquid ira εἰ morle dignuin, etiamsi 
privatim non singulis conjuncta sint mina; deia - 
de sic incipit : Dictum quidem esl fusius de hoc ar- 
gumento in epislola De concordia,an videlicetver 5o 
cuilibel non obsequi, su aliquid ira εἰ morte di- 
gnum.Indicatur hocloco progmiumMoralium,ubi hec 
quaestio fusiustractatnr,necimmerito hoc procemium 
vocatur epistola De concordia.Ibi enim declarat Ba- 


(a) Tillemont. tom. IX, p. 309. 





mur in tam sancti operis parente? Quidvis cenji- 
cere malim, quam ejusmodi suspicionibus indul- 
gre.Nihil enim in operibus Basiliiad morum san- 
ctilarem prastantius,quom duo De baptismo libri. 
Nec credibile est eum, a quo compositi fuisse di- 
cuntur,cum in legendo Basilio accuratissime ver- 
satus fuerit, non eum saltem ex hac lectione fru- 
ctum percepisse,ut fraudem et z:nendacium odisset. 
Forte Basilius,dum eum aliquis morbus lecto affi- 
git, ul citius iis satisfaceret,quorum rogatu scribe- 
bat(p 621),inceplum a seopus etin iisquaad sen- 
tentias speclant, infermatum, al:cui ex suis ab- 
solvendum commisit : ita ut sententis sint Basilii, 
alium verba habeant auctorem.Suspectum fuit hoc 
opus Combefisio, ob doctrins similitudinem cum 
Ascetico,quod Dasilio abjudicat idem Combefisius. 
Sed hzc ratio, ut observat Tillemontius, id valet, 
ut certius Basilio attribuantur libri De baptismo. 

Nihil dicam de pluribus scriptis in appendices 
tomi primi et secundi rejectis, de quibus consuli 
possunt prefationes his tomis prafixe.[n appendi- 
ce hujus tertii tomi habemus librum De víirginila- 
te,de quo egimus in admonitione eidem libro pre. 
missa. Grammaticae, que in nonnullis editionibus 
sub Basilii nomine prodiit, locus in hac novissima 
editione non visus est tribuendus. Compendium 
esse existimatur (a) operis a recentiore quodem 
Greco compositi. Narrat Scultenus (5, tres tracta- 
lus sub Basilii nomine in bibliotheca sua exstare, 
nempe expositionem sanctorum Patrum Basilii et 


D Gregorii theologi de sancta el orthodoxa fide; dia- 


logum sanctorum Basilii et Gresorii de visione 
Dei,qui Latine editusestin editione Parisiensi auni 
1603, et Magni Basilii enarrationem inea qua ἐν 
sacra liturgia peraguntur. Addit idem Scultetus 
latere in bib!iotheca Palatina colloquium Basilii 
cum Gregorio de sacerdotibus. 

Hac habebam qua de S. Basilii rebus gestis et 
scriptis pro facultatis mediocritate dissererem. Quo 
in opere minime dubito, quin molta inter tot diffi- 
ciles obseurasque quasstiones,aut minus vidérim, 
aut non, ut per erat, periractaverim, Sed ne quis 


(b) Theol. part. iv, p. 26. 


D. JUL. GARNERII PRAEFATIO. 


reprehendat q'0d sxpe aTillemontii sententia dis- 
ceiam, ezeteros autem criticos rarius citem el re- 
feliam ; hujus rei paucis reddenda ratio.Tillemon- 
tius, magnum illud bistoris ecclesiastice lumen, 
omnium accuratissime de rebus gestis Basilii disse- 
ruit, ac innumera aliorum errata emendavit.Quare 
pecesse non fuit variisaliorum opinionibus referen- 
dis et refellendis tempus extrabere,ac rebus tene- 


CLXXViI 


A bras offundere : sed satis erat Tillemontii premere 


vestigia,et si quid summo illi viro excidissel,:.bser- 
vare et emendare.Nec idcirco eximiusillesecriptor 
brevioribus foliis ornandus, quod in ejus scriptis 
interdum macula occurrant; quippe cum eo facem 
pra ferente ηῶνο ejusmodi deprehendamus,et ac- 
ceptis ab eo presidiis hos in antiquitate eccle- 
siastica progressus consequamur. 





PRAEFATIO. 


1. Hodie vigent maxime editiones nove ; nec est B nica, scriptores et Graci et Latini scripta Basilii 


fere nostra :elate ullum litteratura genus, in quo 
plus positum sit oper: ac studii ab eruditis. Nec id 
mirum cuiquam videri debet,cum nihil forte aptius 
aut utilius a1 bona studia rromevenda excogitari 
possit. Hominem quii neget, arbitror fore nemi- 
nem,si secum paulo attentius reputaverit, primum, 
quanta utililas ex novis editionihus accedat : de- 
inde, quam jucundum sit in libros ab innumeris 
maculis expurgatos incidere. [line factum, ni 
fallor, ut hoc scriptionis genus tam impense laude- 
tur ab omnibus, quasi suu:n quisque laborem alte- 
rius labore minui gaudeat, velitque studiosos hac 
benevolentiz significatione magis ac magis ad ejus- 
modi studium incilare. 

9. Hzc mecum cum reputarem, coepi et ipse, 
multorum exemplo, de nova aliqua editione ador- 
nanda cogitare. Vix autem mihi, cum semel ita 
animum induxissem meum,de opere seligendo de- 
liberare licuit. Ea est enim Dasilii operum fama 
atque existimatio, ut impetu quodam magis quam 
delectu ad ea rursus edenda impulsus sim.Deside- 
rium augebat quidquid legebam, quidquid audie- 
bam de Basilio Magno. Mirabar eum vel presstan- 
tissimis Grecis oratoribusanteponi .Pericli,Lysism, 
Isocrati, Phalereo, Demostheni. Et certe Basilio 
nostro, cum ejus scripla ad posteros transmissa 
sunt, optime consultum foisse arbitror. Ea enim 
tantis laudibus extulerant ex antiquis nonnulli, ut 


quasi certatim quantis maximislaudibus extulerint: 
quorum 'estimonia noliora sunt, quam ul ca in 
medium proferre necesse sil. 

4. Neque vero pulandum est res solas in Basilii 
scriptis laudari : laudatur et ipsa quoqueorationis 
elegantia, snavitas, perspicuitas, incredibilis vis 
persuadendi, doctrina; integritas, ars mirifica di- 
cendi sine ulla artis significatione, summa in tra- 
ctandis religionis Christianz mysteriis cura atque 
diligentia, sic ul nihil vel a fastidiosis in ejus libris 
desiderari posse videatur. 

5. Quid enim, quiso, expeti potest in Basilio ? 
Nam, ut de facundia sileam, in Basilii scriptis in- 


C venias non pauca, qua ad interpretationem saera- 


rum Scripturarum spectant. Dixisse parum est, 
traditionis monimenta et mulla et insignia apud 
Basilium exstare : dici potest "erius, hunc sum- 
mum viram traditionis auctoritatem precipue sta- 
bilivisse, cum eam haereticis tanquam inexpugna- 
bilem murum semper opposuit. Quam multa sunt, 
qua historiam temporum illorum illustrant ! Quot 
aut Catholicorum aut hareticorum facta tenebris 
obruta latitarent, si Basilius ea litteris non prodi- 
disset ! Ille est acerrimus veri defensor, qui varios 
Sabellii, Arii, Marcedonii, Eunomii, Apollinarii, 
et aliorum quotquot hactenus fuerant hereticorum 
errores utinvictissime confutavit,ita evidentissime 
Catholicorum dogmata stabilivit. Neque vero stri- 


credi potuissent modum omnem excedere, et fide p ctim aut obscure de rebus loquitur : sed fuse et 


majora predicare : sed quod a fide abhorrere vi- 
deri poterat, id lectitandis Patris gravissimi libris, 
et verissimum esse, et ab omni adulatione alienis- 
simum, suis quisque oculis cernit. 

3. Et aliud ad hanc provinciam suscipiendam me 
movit, exspectatio eruditorum. Nec immerilo sane 
nova Basilii operum editio tam avide a doclis ex- 
spectatur. Constat enim, quicunque mazime ad 
sacrarum litterarum studium perlinent, dogmata, 
elhica, traditio, bistoria, disciplina, eorum scien- 
tiam non aliunde potius quam e Dasilii scriptis- 
bauriri. Et hanc ipsam esse causam arbitror, cur 
gravissimi E-clesiz Patres, ipsa concilia cecume- 


distincte in suis epistolis antiquum Ecclesiarum 
statum quasi ob eculos ponit, sic ul res ipsas cer- 
nere,non legere, credas, Nunc autem de disciplina 
ecclesiastica quid attinet dicere, cum nemo paulo 
humanior igsoret quantum ista scienti: ecclesia- 
slic;o pars debeat Basilio ? Denique si quis velit 
morum scieniam comparare, aut vitz ascelica 
Instituta discere, is volvendis (anti magistri libris, 
quod cupit, brevi consequetur. 

6. Hactenus de Basilii operum pr:stantia: nunc 
de eorumdem editionibus disseramus. Editio,qua 
omnium prima putatur, excusa est Basile» apud 
Hieronymur Froben anno 1535. In hac editione 


CLXIVIH 


PROLEGOMENA. 


Grzce inveniuntur opera que sequuntur, homilie ^ À quo hzc accipere potuerit {8, quem todo dixi, 


in Heraemeron el in Psalmos, ali: 29 homilize de 
diversis argumentis, liber De Spiritu sancto. cum 
epistolis nonnullis. Preit his omnibus preclara 
przfatio Erasmi. Hanc editionem, cum opera Ba- 
silii interpretarer,semper oboculoshabui,ex eaque 
adnotavi varias lectiones non paucas: quas in 
nova videre cuique licebit Paulo post. alia editio 
Grece quoque Venetiis protiit ex oflicina Stephani 
Sabii anuo 1535. Reperias in hac edition«,quae se- 
quuntur:Ascelica Ethicaque,librum De virginitate, 
priorestresin Eunomiuim libros,brevem quen;dam 
tractatum conira Sabellianoset Ariumet Anomaus. 
Et hac quoque editione usus sum instar antiqu! 
cujusdam libri calamo notati : in qua quidquid di- 


vir clarissimus ideinque doctissimus, nescio ; cum 
ego, qui, si ila esset, id ignorare vix potuissem, 
nihil tamen de hac prafectura unquam audierim : 
sed scio testorque, neunam quidem litterulam e 
scliedis Lopini nostriad mepervenisse.Monebimus 
quasi przetereuntes, rursus editaros nos ad operis 
calcem praecipuas antiquarum editionum przfatio- 
nes. Ita euim eruditis placere video,qui priscarum 
editionum prafationes maguo litterarum damno 
in novis deesse conqueruntur. 

1. Lutetia Parisiorum intra paucos annos bis 
edita sunt Opera Basilii, anno 1618, apud Micha- 
elem Sonnium ; et anno 1638, apud Egidium Mo- 
rellum.Quidquid in hac,omne id in illa continetur; 


versi reperi, id me non piguit inter alias variantes pg nec una altera e:t auctior aut minutior. Eadem est 


lectiones notate. ÀÁnno 1551 vulgata est Basilee 
alia editio Greca multo auctior cum praefatione 
Grace Jani Cornariiad Julium Numbergensem epi- 
seopuim. Πο editio complectitur que subjungun- 
tur, undecim homilias in Hezaemeron : homilias 
decem et septem in Psalmos : homilias 29 de di- 
versis argumentis : librum De Spiritu »uticto : epi- 
stolas Basilii οἱ Gregorii Naziauzeni 180: σκη- 
τιχῶν λόγους septem : brevem tractatum De judicio 
Dri : alium. De fide: ἠθικῶν ὄρους 80: ἐρωτημά- 
των ἀσκητικῶν Χωτὰ πλάτος ὅρους DO: ἐρωτιμά- 
των ἀσκητικῶν xxt ἐπιτομὴν» ὄρους 3I : ἑἐπιςίμια 
qua dam:Constitutiones asceticas34 : Epistolain ad 
Chilonem:aliam ad inonachum lapsum: libros duos 
De buptismo : libellutm Περὶ τοῦ αὐτεξουσίου, De li- 
bero arbitrio:librum De virginitate:sermonem De 
paradiso:libros quinque adversus Eunomium.Re - 
perire est in bibliothecis longe plures editioues La- 
tinas : quas abs re non fuerit hoc loco indicare. 
Paris. 1525, fol., apud Ascensium. Coloni» 1531, 
ful., apud Cervicornum. Basil. 1540,apud Herva- 
gium, cum prafatione Wolfgangi Musculi, fol. 
Basil.1552,studio et opera Jani Cornarii,fel. Basil. 
1565, fol., apud Joan. Oporinum. Paris. Godíridi 
Tilmanni,1566, fol., apud Michaelem Guillard,vi- 
duam Guillelmi Desboys. Antuerp. 1568, fol. apud 
Philippum Nutium. Paris. 1971, fol., apud Sebast. 
Nivellium : quam editionem seculi suntqui opera 


przfatio bibliopolarum iidem coumentariiinScri- 
pturaui, hoinilize de diversis argumentis exdein, 
iidem libri,idem numerus epistolarum; uno v«rbo, 
si excipias ordinem quo res disponuntur, paria 
omnia : quod cuim, non advertissent nonnulli, falso 
et inepte affirmarunt epistolas longe pluresin po- 
ster;ori editione contineri. Editione priori semper 
usi sumus, quz altera castigatior erat etaccuralior: 
el quoties simpliciter citantur edili, id oportet ac- 
cipi de priori editione. Interpretatio que e regione 
exemplaris Greci legilur,non uniusest interpretis, 
sed wu'torum,Joanuis Árgyropyli, Raphaelis Vola- 
terrani, Erasmi, Godfridi Tilinanni qui non raro 
vulgatas interpretationes recognovit,novasque con- 
texuit, Ambrosii Camaldulensis, Georgii Trape- 
zuntii, Fumani, Montacutii et aliorum, quos lon- 
gum essel recensere omnes (a). De Jano Cornario 
mox dicam. Vulgatas illas tot hominum interpre- 
taüiones plus minus omnes viliis propemodum in- 
numeris laborare, jam aiii notarunt. Et vero 58» 
pius aberrant a Graco ; etsiquando Grzca senten- 
tia exprimitur, minus Latina est elocutio. Sed ta- 
men priscos hos interpretes valde excusatos volo, 
cum Greca sa»pissime ita essent corrupta, ut nemo 
quamlibet peritus recte interpretari potuisset. (juod 
si queratur quid quis alteri prestat, dicam Era- 
smuin reliquiselocutione quidem antecellere et La. 
ünitate : sed, qu:eerat bominis in scribendo cele- 


Basilii apud Sonnium rursus typis mandaruntanno D ritas, szepe et [cede labitur et ipse. Pauca interpre- 


1603, Antuerp.1016,fol , curante Andrea Scliotto : 
qua editio recusa est Coloniz& 1618, fol. Postquam 
vireruditissimusJoannes Albertus Fabriciusomnes 
has editiones diligenter recensuit, monet novam 
Basilii operum; editionem adornari. Sad ipsum au- 
dire prestat. « Nunc, inquit, novam $. Basilii edi- 
lionem eruditi monachi Benedictimi, quibus tot 
preclarissima monumenta ecclesiastica debemus, 
jubet exspectare ab insigni sodali sun Juliano Gar- 
nerio,postquam alter qui ex eodem ordine oruandze 
hie sparie prefectus antea fueral, Jacobus Lopi- 
nus, jaw anno 1692, 29 Decem., fatis cuncessil.» 


tatus est, homilias duas in jejunium, librum De 
Spiritu sanclo, et proemium Commentarii in Isa- 
iain.Contra,Japus Cornarius Latini sermonis integri- 
latem ac elegantiam videtur neglexisse, et in id so- 
lum incubuisse, ut Grecam sententiam quoquo 
modo expriüneret.Et quidem Graeca fidelius reddi- 
dit : sed littere plus justo serviebat. Etenim ver- 
burn de verbo semper exprimit, atque ne trans- 
versum quidem unguem ab inepla hac servilique 
interpretandi ratione uuquam discedit. Hinc ejus 
interpretalio ità aspera est et dura, ut una aut al- 
lera pegina prz tedio legi vix possit. Pleraque Da 


(a) Vide Preefationem tomi II [II], $ X1V, ubi hie iterum tangit Garnerius. Lir. 


D. JUL. GARNERII ΡΗΛΕΑΤΙΟ. 


CLX XIX 


silii opera Latina fecit is, quem dixi, vir eruditis- Α vis cognosci potest. Postquam igitur Graecum ex- 


siinus Cornarius. Multo pauciora ver'it Georgius 
Trapezuntius, videlicet celeberrimos quinque $5 
Eunomium libros : quem interpretem multis aliis 
anteponendum puto. Reliquoruminterpretationem 
cum considero, alius alio non mihi videtur aut 
longe superior,au: longe inferior Ceterum si dili- 
genius nesse cupias, quid quis interpretatus sil, 
legas velim tom. VIII [Bibliothece Groce] viri 
clarissimi juxta ac doctissimiJoan :isAlberti Fabri- 
cii, l. v, ο. 19. Ad editionem Parisiensem redeo, 
qua non solum hac re cazteris prestat, quod e re- 
gione Grecorum Lalina reperiantur : sed quod 
docti-simorum virorum Frontonis Duczi et Fede- 
rici Morelli przclarissimis notis illustretur. Hujus 


emplar variarum lectionum subsidio atque copia 
corrigere conatus sum, de nova interpretatione 
adoroanda cogitavi: quam et statim suscepi. se- 
melque susceptam tanto studio sum prosecutus, 
ut nec labor, uec rei diffleultas me unquam a cepto 
deterruerit.Id autem ante omnia mihi semper pro- 
posui,ut fideliter,quantum in me erat, et dilucide 
reca converterem:deinde ut interpretatio,sinon 
elegans, at pro meo lamen ingenio non inelegans, 
neque illepida foret. Reliquum erat ut vera Basilii 
opera a falsis secernerem: qua secretio negotium 
mihi exhibuit vel maximum, cum adducantur in 
controversiam non pauca quaeJam scripta, sed 
omnia.Et vero dissident inter se eruditi de aumero 


pauca sunt, illius multe et erudite : quas notas p homiliarum in Hexaemeron et in Psulmos Oratio- 


omnes ad oper:s calcem edendas curabimus. Nec 
praetereundum illud, quod editiones maxime ornat 
el perficit, editionem Parisiensem ad multos mss, 
coJices Anglicos et Gallicos recognitam fuisse αἰ- 
que castigatam In hac editioneinveniuntur et alie 
vari lectiones a perilissimo viro Andrea Scholto 
collecta. 

8. Pauca dica de nostro labore,:um de eo me- 
lius judicare cuique jam liceat.Celeberritnas quas- 
que bibliothecas Basiliau:s codicibus refertas esse 
iultis locis, Lutetis Parisiorum, Rome,Florentis, 
Oxonii, et alibi, vel e primo indicum aspectu con- 
stat. Codices Parisinos quorum nobis copiam hu- 
manissime faciunt praefecti bibliothecarum,in pri- 
mis diligenter legere constitueram:sed brevi sensi 
esse me volvendis tot libris imparem. Adhuc hzc 
erant, cum unus e nostris D. Franciscus Faverol- 
lius perofficiose atque peramanter hujus laboris 
consors ac socius esse voluit. Uterque igitur velte- 

res illas membranas cum impressis libris quam li- 
. €uit accuralissime conferre coepimus : sic tamen, 
ut earum majorem partem is, quem modo dixi, vir 
inihi amicissimus idemque omnium longe diligen- 
ssimus contul.rit. Quin etiam,quoad fieri potuit, 
codices ipsos, qui ab hominibus doctrina przstan- 
üssimis Ducao et Combefisio lecli olim fuerant, 
rursus legendos judicavimus ; neque, ul ex notis 
constabit, operam nostram lusimus. Mirum sane 
quantum ceperimus fructus ex nostro labore! [n- 
credibile est enim qüot variantes lecliones ex his 
codicibus Parisinis excerpserimus : quibue, cum 
tam multa sint, alie tamen non pauce ex Anglia 
[taliaque accesserunt. Parum fuit tot varias lectio- 
nes collegisse: sed in id maxime incumbi oportuit, 
ut Basilius,qui in Grecis mirifice deformatus erat, 
harum ope pristine integritali restitueretur. Et 
quidem spcs est eum nunc proditurum nitidum et 
perporgatum. Tot enim menda maculasve sustuli 
e Greco exemplari Basilii,ul pauciadmodum loci, 
si qui sint. jam emendatione aliqua indigere vi- 
deantur. Certe antiquas operum Basilii interpreta. 
liones plus minusomnes ;onge mendosissimas esso 
aque viliosissimas, esiugulis paginis facile a quo- 


nes il':eunaet triginta non omnes uni et eidem sci i- 
ptori tribuuntur. Duo quos habemus De baptismo 
libri revocantur indubium a quibusdam. [n contro- 
verso est liberDe vera virginitate. Amplissimusil!e 
in priora sexdecim [sai capila non caret suspi- 
cione omni. De quinque 2n Éunomium libris non 
una est omnium sentenlia. Sont quos non puduit 
uliima qnindecim libri De Spiritu soncto capita, 
eaque przcipua, in falsis atque subdititiis ponere. 
Antiquorum et recenliorum deAsceiicis opiniones 
inter se concordes non sunt. Vix certi quidquam 
definiri potest deLiturgia Jurgiorum ac discordia- 
:um quoddam quasi seminarium continent Epi- 
stole. Nam quo anno, quo mense,a quo,ad quem, 
qua de re conscripta sint, quotidie veliementer 
acriterque disputatur. Quam autem proclive sit in 
tanta hac rerum ac sententiarum varielale tan- 
quam in illuni nocte errare, vident, opinor, om- 
nes. Sed tantum abest, ut propterea spem abjece- 
rim inveniendi veri, ut id etiam majori studio in- 
vestigandum judicarim.Rectean male huc negotii 
gestum sit, aliorum quidem eril judicium: sed ta- 
men affirmare posse videor,me, si nihil aliud prz. 
stiti, certe lucis aliquid rebus per se obscurissimis 
attulisse. Quod si quando, quod non raro evenit, 
aberuditorum opinionibus recedo,ita meab iis dis- 
sentire profiteor,ut si erroris arguar,in eorum sen- 
tentiam eoncedere semper paratus sim. Maxime 
quidem in id incubui, ut Graeca perpurgarem, per- 
purgata Latineredderem, veraac genuina distin- 
guerem a falsis ct adulterinis : sed haze non ita 
mihi fuere cure ac studio, ut reliqua negligenda 
ducerem, Addentur igitur monita. summa:ia pre- 
fationes, nol:, Vita Basilii, anecdota non pauca; 
et quoniam in novis editionibus nihil desiderari 
opere pretium est, invenientur in nostra eo quo 
debent ordine ipsa etiam opuscula, qua» jam qui- 
dem edita sunt,sed loco non suo,uti in Monumen- 
lis Graecis Joannis Cotelerii, aut in preclaro illo 
vtilique opere Francisci Combefisii, de quo mox 
loquar: qu: omnia excipient indices fidelissimi si- 
mul et amplissimi.Norunt eruditi, inter alia Com- 
befisii scripla recenseri insignem librum in duos 


CLXXX 


PROLEGOMENA. 


tomos divisum,cui titulum fecit, Basilius Magnus Α quod sciam,compareat Equidem non ignoro quam. 


ez integro recensilus, Paris. 1679, in 8e ; quo de 
opere jain quidem locutussum,sed de eo hic rursus 
loqui visum est. Certe mirari subit viri doctissimi 
.mprobum laborem: qui in his duebus tomis non 
modo multas varias lectiones ase e variis codici 
bns collectas edidit, sed ipsas etiam antiquas inter: 
retationes sexcentis locis emendavit.Id opus cum 
egerem, notavi quod alii jam notarant, Combefi- 
sium linguam quiJem Grecam diligentissime exco: 
luisse, et optime scivisse: sed viJeri Lalinam non 
ita multum ab eo fuisse excultam. Et quidem que 
Latine scripsit, eo constat et obscura esse, et ab 
antiqua illa Romani sermonis integrita!e prorsus 
aliena. Quare ubi etiam  priscas interpretationes 


dam Basilii Vitam,quz celeberrimum Amphilochii 
nomen przfert, non ita pridem a Combefisio edi- 
tam luisse ; sed hzc Vita pro spuria atque subdi- 
titia a doctissimo quoque habetur, nec injuria. 
Scio quoque mentionem (ieri et apud Joannem 
Damascenum de alia Vita Dasilii, quae ejussucces- 
sori Helladio tribuitur: sed preterquam quod du - 
bitari merito polest an unquamenxsliterit,ipsa non 
amplius in litterarum monumentis invenitur.Quare 
ut hoc damnum resarciri quodam modo possit, 
novam Basilii Vitam presertim ex ejus scriptis 
collectam conscribere statui. 

11. Opus totum sic distribuemus. Complectetur 
tomus primus]Ilomilias in Heraemeron et inPsal- 


' correxit, ibi alia. phrasi uti coactus sum : sed ta- 8 mos, libros in Eunomium, Commentarium in Isai. 


men virum eruditissimum tunc quoque maximo 
mihi adjumento fuisse ingenue fatebor, cum mihi 
his in iocis facem prceferret ad. Greecarum vocem 
detegendam sententiam. Cum audivissem eum, 
quem sapius nominavi, virum doctissimum Com- 
beflsium ex mss. codicibus excerpere solitum quod 
liberet, relinquere quod displiceret, collatos ab 
ipso veteres libros rursus aut contuli ipse, aut 
conferendos curavi ; nec sane, ut dixi, tempus 
perdidiinus. 

9. Nunc de anecdotis, deque Basilii Vita paulo 
fusius disserendum. Ita comparatum est hominum 
genus, ut existiment novam aliquam editionem 
plurimum commendari copia anecdotorum.Áio igi- 


am; secundus, Homilias de diversis, Ascetica, li- 
brum De virginitute, libros De baptismo ; tertius 
librum De spiritu sancto, Epistolas, Liturgiam, 
viginti quatuor sermones Simeonis magistri ac 
Legothete, Vitam Basilii. 

12. Commune quidem omnium munus est bene 
de se meritis justam debitamque gratiam persol- 
vere * hoctameu nescio quomodo magis proprium 
videtnr scriptorum.Ergo,ut huic officio faciam satis, 
libenter pradicabo beneficia eorum, qui aliquid mi- 
hi opis ad novam Basilii editionem perficiendam 
contulere. Primum laudandusDom. Henricus Caro- 
lus du Cambout deCoislin,dux et var Francis, epis- 
copus Metensis, qui bibliothecam suam cum aliis 


tur id ornamenti in nova Basilii operum editione c manuscriptis tum Grecis refertissimam apud nos 


minime defuturum.Nova enim veteribus addentur, 
fragmenta quadam, orationes aliquot, epistulae 
nonnulla. Quin etiam ea Basilii opuscula qua hic 
illic sparsa inveniuntur, ipsa quoque suo ordine et 
loco rursus vulgare non gravabimur. Scio quidem 
opus Eunomii dignum esse tenebris magis, quam 
luce : quoniam tamen ad dilucidandos Basilii in 
Ewnomium libros usui esse potest, id quoque rur- 
sus edemus. Notum est Rufinum et Eustathium 
quadam Basilii scripta in lingu«m Latinam olim 
transtulisse : quorum interpretationem ad exa- 
ratos manu libros recognitam typis quidem man- 
dare visum est, sed sic, ut ad operis calcem reji- 
ciatur. Loco eodem ejusdem Rufini ineditam in- 
terpretationem quarumdam orationum licebit in- 
tueri. 

10. Certe si quis idoneus scriptor Basilii Vitom 
proxime post ipsius mortem litteris prodidisset, 
modo ad nos usque pervenisset tam praeclarum mo- 


deposuit, ut ea nobis, quse ejus in nostram congre- 
gationem benevolentia est, facilius ac commodius 
uli liceret- Laudabo et illustrissimum abbatemD.de 
Louvois, bibliothece Regis prefectum,qui magno 
litterarum et litteratorum damno duobus abhinc 
annis, recusato episcopalu Claromontano, e vita 
excessit. Faverunt nobis quoque maxime, optimi 
et illustrissimi abbatis exemplo, viri spectatissimi 
ejusdem bibliothecs Regis custodes,D Ludovicus 
de Targuis,Sorbonz doctor celeberrimus,idemque 
in amicos officiosissimus, et Joannes Boivinius, 
unus omnium urbanissimus,etidem scriptis publi- 
cis in toto orbe litterario clarissimus,Laudem non 
mediocrem pariter mereturillustrissimus comes de 
Seignelay, cujus amplissima bibliotheca seinpér 
aperta est studiosis, quasi fruetum uberrimui lu- 
crumque maximum esse putaret,de lilleratis bene 
mereri. In hujus laudis socielatein voco optimum 
et erudiliasimum viram Carolum du Cheste, ejus 


numentum,rem fecisset eL ulilem et gralam poste- quam mox dixi bibliothecse prsfectum, qui, dum 


ritati. Basilius enim,dum viveret, ita modis omni- 
bus claruit, τι sanctitate, morum integritate, 
prudentia,eruditione,facundia,animi magnitudine, 
laborum pro Ecclesia susceptorum tolerantia, ut 
eurum qua aul gessit aut scripsit accurata cognilio 
rem liuterariam maxime illustraret.Sed nescio quo- 
modo contigit,ul rerum a tanto viro gestarum pe- 
culiaris bistoria nostro tnaximo damno nusquam, 


vixit, singulari et amore et benevolentia nos seni- 
per prosecutus est. Hic quoque honorificentissinié 
appellandus vir magni nominis, ac infinite lectie- 
nis,JoannesHarduinus, bibliothect  Ciaromontans 
prafectus,qui Graecorum aliquot codicum mihi co- 
piam haud invitus fecit. Inter ingratos jure nume- 
farvr si ineritam laudem non tribuerem viro inte- 
gerrimo atque sapientissimo, Achillillarlao.senatus 


D. JUL. GARNERII PILEFATIO. 


CLXXX. 1 


Parisiensis principl, qui mihi optimum codicem A rus (a), totidem inter retatus est Eustathius. Alim 


Graecum non dico commodavit, sed dono dedit. 
Mazime, si quis alius mihi celebrandus est vir in- 
ter Florentinos nobilitate przsstans atque eruditio- 
De, Antonius Salvinius,qui cum epistolas Basilii con- 
tulisset com optimo codice Greco, collectas ex lioc 
libro varias lecliones ad me mittendas curavit, 
Asymbolus esse noluit vir clarissimus eque ac do- 
ctissimus,Joannes Ch: istophorus Wolfius,qui quas 
in Anglia collegerat varias lectiones,ad nos perof- 
ficiose atque peramanter transmisit [nter alias lit- 
terarias laudes, quibus abundat vir immensaomnis 
elegantis doctrinz copia instruclus,noster Bernar- 
dus Montfauconius, eam quoque consecutus est, ul 
et mulias varias lectiones Romo ab amicis colle. 


du: quie sequunturD estructura hominis orationes 
contrarias in sententias litteratos distrahunt. Alii 
tribuunt ipsas Basilio lii Gregorio Nysseno, cujus 
in opcribus quoque ex use sunt, tom. I, p. 139; 
alii neutri horum, sed ignoto cuipiam auctori. 
Combefisius duas has conciones, qui» jam excuse 
fuerant in editione Basileensi, de integro in suo 
Basilio rec^nsito, (b) edendas curavit, ratus eas mi- 
rifice deformatas esse in vulgatis. Sintne Gregorio 
Nysseno tribuenda, nostrum non est examinure. 
Dixerim tamen in transcursu, ei ascribi vix posse, 
tum ob diversitatem styli, tum quod De Ateminis 
opificio tÀractatum non exiguum conscripserit. Ve- 
risimile autem non fit Gregorium Nysseuum bis 


ctas, et inedita quedam Basilii opuscula ibidem a g idem argumentum tractasse,idque eodem consilio, 


se exscripta mecum communicarit. Rursus hocloco 
perhonorifice nominandus noster Franciscus Fave. 
rollius, homo multiplicis scienti: ac lectionis,qui 
cum permultos codices ita accurate contulisset, ut 
nullus eum presterisset apex, tum demum indices 
amplissimos maxima cura alque diligentia con- 
lexuit. Et, ut verbo dicam, semper erat paratus ad 
omnem operam przstandam is,quem modo dixi, vir 
mibi conjunctissimus;necunquam deterrebatur aut 
labore aut temporis diuturnitate, si quid esset Ba. 
silii causa aut legendum, aut conferendum, aut 
exscribendum. Hzc libenter scribo, ut publice de- 
clarem quantum novus Basilius familiari meo Fave. 
rollio debeat. Hzc sunt qux dicere habebamus in 
universum de hac nostra Basilii Operum editione : 
nunc deiis, qua speciatim ad primum tomum spe- 
etant, disseramus. 
$ I. De tribus orationibus, que falso tribuuntur 
Basilio. 

13.Monuimus Basilii epera omnia in controver- 
siam alduci,nec de uno quidem tractatu inter eru- 
ditos convepire,aliis aliter περὶ νοθείας aul γνησιό- 
τητος judicantibus, Primum igitur operz pretium 
fuerit expendere an tractatus quilibet, prout occur- 
rerit, Basilii sit, nec ne: deinde, si quid in quoli- 
bet tractatu videatur observalu dignum, id annó- 
tare(60). Primus quise offert tractatus, Hexaeme- 
ron est. [n confesso est quidem apud omnes Dasi- 
lium orationes quasdam conscripsisse tn Hexaeme- 
ron,seu in opus sex dierum : sed de earum numero 
dissident inter se eruditi. Alii enim numerant dun- 
taxat conciones nBovem, alii undecim, quibus et 
alia De paradiso tanquam operis totius coronis a 
Combefisio adjungitur. Nunc secernenda sunt certa 
ab incertis. Necesse non arbitror priores novem 
orationes Basilio asserere, cum ea de re nec sit, 
nec videatur posse esse ullacontentio.Nam totidem 
numerat llieronymus, totidem agnoscit Cassiodo- 


(a) Inst. cap. 4. 
(5) Tom. 1l, p. 426. 
(cj Hom. 9, num. ultimo. 


ut scilicet quz deerant in fratre Basilio, ea ipse 
suppleret. Add: potest et aliud argumentum en pri- 
mis prima oralionis verbis petitum, quod mihi vi- 
detur vim non parvam habere. Sic igitur incipit 
oralio prima: Παλαιοῦ χρέους ἔχτισιν ἀποπληρώσων 
ὕκω. οὗ τὴν ἁπόβοσιν ἀνεθαλόμην, οὐκ ἀγνωμοσύνῃ 
πρ,αιρέσεως, ἀλλ᾽ ἀἁσθενείά σώματος. « Vetus de- 
hitum persoluturus advenio, cujus ulique solutio- 
neu noniinprobianimivitio differebam,sed intirma 
corporis valetudine. » Nemo, opinor, non videt 
scriplorem, quisquis fuit, loqui in persona Basilii, 
quisede hominisstructura sermonem accuratiorenm 
promiserat (c) instituturum.Quis autem sibi facile 
persuaserit Gregorium in aliena persona locotum 
luisse ? Hacc agendi ratio est fere eorum, qui fal- 
lerevolunt,id quod desanetissimo vandidissimoque 
viro ne polest quidem excogitari. Nec quisquam 
dixerit id fecisse Gregorium honoris causa, ut no- 
men fratris memoriamque magis celebraret. Nam, 
si ila esset, cur Gregorius amplum illum De homi- 
nis optficio tractatum non nomine Basilii, sed suo 
conscripsit? Nam quo tractatus ille duabus illis 
oraliunculis prestantior est,eo honore majore atfe- 
cisset fratrem, eum ei si tribuisset. Sed tamen 
Gregorius celebrem illum librum suo, non Basilii 
nomine edidit. Sed rem nostram agamus. 

14 Multi sunt caus» cur opinioni non queam 
accedere Combefisii, Dupinique εἰ aliorum, qui 
duas has orationes Basilio non dubitant ascribere : 
eed tamen hs caus: omnes ad duas possunt referri, 
ad scriptorum antiquorum auctoritatem, et ad 
ipsam styli d:versitatein. Jam monuimus Hierony- 
mum(d)novem duntaxat oraliones numerasse,Cas- 
siodorum (e) plures non cognovisse, Eustathiuin 
quoque non amplius novem fuisse interpretatum. 
Nihiligitur impedire potest quin ea in re scriptores 
antiquissimos sequamur, maximecum recentiorum 
opinio firma nulla ratione nitatur. Αά hzc Socra- 


(d) De script. eccl. c. 116. 
(e) Inst. c. 1. 


(60) Cf. capp. 41, 42 et 43 Vite S. Basilii, a D. Prudentio Marano adornatz,qui D. Jul. Garuerii in 
discernendo cera ab incertis severitatem nimiam ad justam mensoram temperavit. Eprr. 


PATROL. G8. XXIX. 





l 


CLXXXII 


PROLEGOMENA. 


tes et Cassiodorus expresse tradunt opus Basilii A scipulorum nemo hac in parte perficienda operam 


imperfecium esse,adeo ut tantum non dicant Basi- 
lium duas has de quibus ambigitur orationes non 
conscripsisse. Expedit utrumqueaudire.Ille sic ha - 
bet lib. rv, c. 26: Γρηγόριος δὲ τὸ διδασκαλικὸν 
τοῦ λόγου [ἐζήλωσεν |” Üc xai τὴν ποιηθεῖσαν Ππασι- 
λείῳ ᾿ἘΕξκήμερον, ἅτε δὲ καταλειφθεῖσαν, προσα,- 
επλήρωσε μετὰ θάνατον τοῦ ἄθελφοῦ, « Gregorius 
vero :inulatus est Basilii in docendo eloquentiam, 
qui et librum Basilii de opere sex :'ierum, quem 
ille imperfectum reliquerat, post obitum fratris 
supplevit.»Hie vero sic loquitur lib.De institutione 
div. lit., cap. 1 : « Qui (Baailius) usque ad hominis 
conditionem novem libros tetendit : ubi el cali et 
terrx: naturam, aeris et aquarum vel creaturarum 


pene omnium qualitates aperuit. » Basilius igitur p 


ex horum auctorum senlenlia,opus suum non per- 
duxit ad umbilicum:sed id id imperfectum reliquit. 
Sed, si semel constileril, ut ex dictis constare de- 
bet,opus Basilii fuisse imperfeclum ; inde non ob- 
scüre efficitur,ut Basilius neque de hominis condi- 
tione,neque de ejus structura disseruerit,cum alio- 
quin sanclissimi Patris opus perfectum fuisset el 
omnibus suis numeris ac partibus expletum. Nam 
si conditionem hominis atque slructuram excipias, 
reliqua omnia eleganter ac copiose in prioribus 
novem orationibus explicantur. Vix igitur dubitari 
polest quin decima et undecima oralio in spuriis 
alque subditiliis ponendze sint. Nam quod aiunt 
eruditissimi viri Combefisius et Dupinus,ideo mul- 


impendisset suam, habvisset caus: nonnihil adver- 
sus eximiam viri gloriam reprehensorum libido, 
quasi qui ad res animo indagandas auditores suos 
consuefacere noluisset. Nunc cum ea nos, quzP de- 
sunt,explananda suscipere ausi sumus, »etc. «Nihil 
quidquam afferri posse arbitror aut dilucidius,aut 
expressius. Ail enim Gregorius suscipere se suuin 
opus de hominis natura atque conditione, non ut 
fuse Lr actel que compendiosius lraclaverat Basilius 
(quae videtur esse opinio Combefisil) non ut «bsol- 
vat quie inchoarat Basilius : sed idcirco addere se 
dicit ea quie ad hominem alttineut, quod «hominis 
consideratio » in Basilii opere « desit, » Possim et 
aliud testimonium proferre ex eodem Gregorio,qui 
hoc idem lib. De opificio hominis, pag. 43, aper 
tissime eonfirmat : sed his diutius immorari nihil 
necesse est, cum si nihil alind, ipsum cerle dictio. 
nis genus duas has oraliunculas spurias alque 
supposililias esse aperte ostenderet. 

16. Et quidem adduci vix possum ut credam hoc 
operis serio tribui posse m.»gno illi Basilio. Nam 
scribendi ratio it3 a Basiliana dissidet, ut eam «dis- 
crepantiam qui non videl, ciculire omnino videa- 
lur. Ad exempla veniamus, quse petere juvat ex 1is 
quas Combef(isius edidit orationibus, cum ipsas a 
se prisline sus inlegrilati restitulas esse conLen- 
dat. Nostro more vulgata interpretatione utemur. 
Sic igilur legere est num, 9 : θάλασσα xai πελάγη 
ἄπειρα, παὶ TpOTTuTT παρήἼθη sl; τὸ εἶναι, Vox 


tos scriptores antiquos de decima et undecima ora- C quidem πρύσταγμα ut apud idoneos reliquos aucto- 


tione tacuisse, quoniam seorsum pot alias novem 
habit: sunt, id quidem faterer aliquid momenti 
labere,si testimonium proferrent vel uniusscripto 
ris antiqui, qui se has duas posteriores conciones 
vidisse testaretur : sed cum nihil tale proferatur, 
ejusmodi rationem probare nullo modo possum. 

15. Ad propositum nos referamus. Etsi igitur 
argumentis iis quz ducuntur ex auctoritate Hiero- 
nyini, Socratis, Eustathii et Cassiodori, insit vis 
maxima, tamen levia videri possunt, si cum eo 
argumento quod ex auctoritate Gregorii Nysseni 
petimus, comparentur. Etenim clare el diserte ail 
Gregorius, parlem eam qus ad hominis opificium 
spectat, in Basilii opere desiderari, ul mirari sub- 
eata quoquam has oratiuncu!as Basilio tribui. 
Prastat verba Gregorii exscribere, qua& si legantur 
attente, ea de re non amplius dubitationem ullaui 
fore confidimus. Sic igitur loquitur Gregorius lib. 
De hominis opificio,pag. 45 : Ei γὰρ λειπούσης τῆς 
'"E£anpípoo, τῆς tiq τὸν ἄνθρωπον θεωρίας, μηδεὶς 
τῶν µαθητευσάντων αὐτῷ σπουδήν τινα πρὸς τὴ, 
τοῦ λείποντος ἀναπλήρωσιν εἰσενέγχαιτο) ἔσχεν ἂν 
εἱκότως κατὰ τῆς μεγάλης αὐτοῦ δόξης ὁ μῶμος λα- 
63v, ὡς μὴ Ρβουληθέντος ἕξιν τινὰ κατανοητικὴν τοῖς 
ἀκροαταῖς ἐνεργάσασθχαι. Νυνὶ δὲ κατὰ δύνεμιν ἡμῶν 
ἐπιτολμησάντων τῇ ἐξηγίσει τοῦ λείποντος, etc. 
« Nam cum in enarraltione operum qua Deus sex 
diebus absolvit,hominis consideratio desit ; si di- 





res, ila apud Basilium usitata est. Sed pro»stare 
ausim voceri προσταγή in Basilio non reperiri ; an 
invenialur in aliis Fons nol: scriptoribus, necne, 
non affirmabo, dixerim tamenin amplissimo Hen- 
rici Stephani Th-sauro non legi. Nnm 6 : Εν οἷς 
"rog εἶπεν ε- ὑπογύου ὃ θεος, « [n iis nimirum,in 
quibus ipse Deus proxime dixit. » Vix mihi persua- 
deri poterit Basilium hac loquendi ratione, ££ 5zo- 
1»9», unquam usum fuisse. Reperias szpius apud 
Basilium hoc ipso sensu, ἐν τοῖς κατόπιν εἶπε, 
« superius dixit : » sed illud,£5 5z»15o»,nusquam, 
opinor, invenias, Num 8: "Ezea xai T παραδεί-- 
σου συνεπεθαψιλεύθη ἀπόλανσις, « Tum el paradisi 
liberalitatis cumulo adjectis delicias. » Illud, τον- 
επεὀχιλεύθη, frustra, nisi me fallit animus, in Ba- 
si'io qu&sieris. Num. 12: Τίς ὁ τῇ ἁραιύτητι τῶν 
στηµόνων ἐκείνων ξυλίνων τὴν ἀναπνοὴν τῷ έγκε-- 
κλεισμένῳ θηρίῳ παρασκευασας, « Quis raros caves 
ligneacancellosinclussefere exstruxit,quorespira- 
ret. » [Illud , στήµων, ut de reliquis taceam,a Basi- 
liano stylo longe dissidere arbitror. Nam νοχ,στή- 
µων, impropria est, nec bena huic loco convenit. 
Significat quidem usitate, « stamen, » aut «ipsa 
que e caelo ducuntur fila:» sed spud quos auctores 
vox στήµων significel « caveam, » velim dixisset 
Combefisius. Numero 14: Μικρᾷ προσφαύσει ixoá- 
τησε τὸ ἀεροπορούν, « Levi attaclu per aera volan- 
tem aviculam tenuit. » Verbum quidem ἄεροπο- 





D. JUL. GARNERII PILEFATIO. CLXXXIII 


ρεῖν silatur e Basilio in Thesauro:sed existimonon Α nit ut praterierim quee erant notatu digniora, ad- 
nisi in spuriishis orationibus reperiri.Eodem num. — notarim leviora. Ut ut hzc sunt, arbitramur que 
44: Κάτω δὲ c) χεῖρε αὐτοῦ, xal τὼ πόδε, « Humi — protulimus exempla sufficere posse recte de rebus 
vero ejus et manus et pedes.» Hoc non dictum est  judicaturo. 
ex more Basilii, qui duali uli non solet, preter- — 18. Jam ad ipsas sententias quod attinet, in iis 
quam quod ipsa elocutio humireperevidetur.Num. quoque nihil Basilianum occurrit.Sunt inter se dis- 
18 : 48 : εἷς το ῥωμαλεώτερον ἀποκαθιστῷν, « 6ἱ Sulie, male cohzrentes, nihil habentes exquisita 
membra in robustiorem statum perducere. Quis- illius facundi» atque eruditionis quam omnes in 
quis Basilii apprime studiosus est, ejusque libros — Basilio mirantur.Imo vero reperire esi ineptias,nu- 
diligentissime atque assiduissime lectitavit, vocem | gas, commenta, quae non modo oratorem aum- 
gp) εώτερος Basilianam non esse nhllo negotio fa- tuin Basilium dedeceant,sed alium quemvis scri- 
tebitur. Num. 19 : Οὐκοῦν ἀναγκαῖα καὶ &ugo xai  ptorein nonomnino ineruditum. Sed ipsum audia- 
Ἰδιοσήμαντρα, « llaque necessaria ambo sunt, ac  mus.Sic igitur. scribit num.18 : 'H πρώτη ἑθδομὰς 
cnjusque proprium significatum. » Illud, ἰδιοσή- τὴν πχιδικὴν ἡλικίαν ἔχει. Ὄρους της παιδικῆς ἡλι- 
µαντρα, barbari aliquid et horridi prz» se fert, et — */x: Φανεροῖ ἡ τῶν όντων ὀδἐκθολή, Οἱ μὲν ἔπεσων' ol 
quod a Basiliano loquendi ratione maxime abhor- B ἀνεφύησαν.,. "Ἔπεσον ol ὀδόντες, ἔγνωμεν ὅτι πηὺ- 
real. &X0n τόσο» µέτρον, Τριετὲς τὸ παιδίον ἐμέτρησεν ὁ 
17. Jam ad secundam orationem propereimus, Ἀχτήρ. Ωἴβεν ὅτι τὸ διπλάσιον τούτου μέγεθος ἀπο- 
Sic legere est num. 2: Ἡ αὐτὴ...... ὠρίσθη wp. λήγεται Ev τῇ τελειώσει, "Όσος γὰρ ἓν τῇ τριετίᾳ τῷ 
τότε τρογή, « Eadem tunc alimonia constituta, » — «et ὁ ἄνθρωπος φαίνεται, δις τοσοῦτον ἔσαι ἐν τῇ 
Basilius passim. scribit :óxs,nunquam, nisi me fal- συμπληρώσει τῆς αὐξήσεως. Τωῦιο τὸ μἔτρον τῆς 
lit απίτηυς, τωτύτε, Imo etiam non puto vocem τῷ- ἀνθρωπίνης φύσεως µέχρι πέρατος. « Primum se- 
τέτε apud ullum bonum auctorem usquam inveni- plennium infantilem ztatem continet. [nfantilis 
. niri. Num. 8 : Πρὸς ἀξίαν τῶν &pabvnuátov ἀντιμέ- fines delatis manifestat dentium eruptio, cum in lo- 
τρησις xal ἀντισήχωσις, « Justa scelerum retributio cum eorum qui ceciderunt, alii fuerint enati. . . 
zquaque lance repensio.» Alio vocabulo,nonvoce Dentes ceciderunt: scimus tantum augmenti ac- 
ἀντισπκωσις, puto usurum fuisse Basilium.Num. 9: cessisse Triennem infantem ad:mensus est parens; 
Ti iÓip βάρει τῶν ἁμαρτημάτων πεπεδηµένοι χάτω — DOVil fore,ut duplo majorem hac quantilatem re- 
πεσόντες, χεῖνται δυσσυνείδητοι, « Peccatorum pro- cipial,cum fuerit ztatis perfecis.....Quanta enim 
prio pondere prepediti ad infernacadentes,jace-  triennis zelatis satura hominis visitur, duplo auc- 
bunt, ipso conscienti: prajudicio confusi.» Quid- c lior erit cum augmentum expleverit. Hic huma- 
vis potius, quam ut fatear vocem δυσσυνείδητοι Ba- — nie miodus nature est, in finem usque.» Quid est, 
silianam esse. [mo tam insolita mihividetur vox quzso, ineplire, si hoc non est? Viderint qui 
illa, ut valde admodum dubitem au ab ullo locu- hasoratiunculas Basilio tribuunt,qui fieri possit ut 
pleti auctore unquam usurpata sit.Num.10:Zovsy-  hominein gravissimum acerrimoque judicio yrz- 
µένως καὶ ἀμεσολαδήτως, «juncta opera immediate- ditum non pudueril ita nugari. Nos melius de viro 
que. » Legere non memini vocem ἀμεσολαθήτως  prudentissimo Basiliosemper existimabimus,quam 
neque in Basilio, neque in alio ullo scriptore.Eo- ut eum ejusimodi nugarum auctorem esse unquam 
dem num.vox παρευθύ aliquid alienum sonat. [te-  putemus.Quod sequitur num.22,majoris momen- 
rum eodem num. 'E; ὑπογύου ἔχει τὸ ὑπομ- tiesseforlassevideb lur.«Vidi ego mulierem,clam 
γημα της ἑαυτοῦ ταπεινώσεως, € [n procinctu est vi- viro,qu& usus familie essent pio salutarique furto 
litatis tu& abjectionisque monumentum. Jam no-  subducentem, ac pauperibus occulte distribuen- 
tavimus in oratione prima,num.6,illud,£& ὑπογύω, lem,invitumque virum ac nescientem,uec non do- 
& Basilio profectum non fuisse. Num. 12 sic legi- mesticos demerentem Pro illo namque et familia: 
IUS : Εἴθε uot τοσοῦτον σχολῆς ὥστε καταλεπτὸν, augiaento, natorumque incolumitate, beneficien- 
καὶ ἀκριθολογουμένως ὑποδετξαί σοι τὴν τοῦ ἀνθρώ- | lite opera prasstabat.» Nunquam,nifallor,ejusmodi 
που κατασκευήν | «Αἰ(υθ utinam tanlum mihi sup- " furta generatim laudasset Basilius. Res est enim 
peteret otii,ut subtili et accurata disputationeho- periculi plena,jurgiisque :ullis atque dissensioni 
minis liceret facultatem submonstrare! » Voces xx- bus obnoxia, quaque abuti facillimum sit. Laudavil 
ταελεπτὸν xai ἀχριδυλογουμένως non videntur Basiiii ergo Basilius mulierem quz inscio marito stipem 
esse. Num. 14: Ὁπότε καὶ ἰσχυρότερος vivs:a, modicam nec limites transgredientem erogavit 
εἴτουν ἐνεργέστερος, « Cujus scilicel major vis ac pauperibus!sed ab eo commendatam fuisse mulie- 
efficacior sit.» Et num. 17: Kai θριγγὸν αὐτῇ τοιοῦ- Γ6πι,0 0 insciente conjuge, ipsa τὰ τῆς οἰκίας χρειώ- 
την περιθεαλεῖν, « Cireumjectaque communire ma- δη egenislargita sit, nunquam in animum induxe- 
ceria.» lllud, εἴτουν,ἃ Basilio,quod quidem sciam,  rim.Grteca ipsa apponere abs re non fauerit,ut culpa 
adhiberi non solet. Vox vero, θριγγός, non nihil non in Latinum interprelem,sed in ipsum scripto- 
videtur exhibere peregrinitatis, quod a more Basi- rem Gracum conjiciatur. Hzc autem sunt: Εἶδον 
lii longe positum sit. Timeo ne in his colligendis ἐγὼ γυνχῖκα,λάθρᾳ τοῦ ἀνδρὸς ὑφαιρομένην τὰ τῆς ol- 
evenerit mihi quod fere similibus in casibus usu ve — xix; χρειώδη, χλοπὴν ἐπαινετὴν καὶ σωτηρίαν, xa 





CLXIXIV 


PROLEGOMENA. 


πένησιν αὑτὰ ἓν τῳ λεληθότι διανέµουσαν, xxi. ἁκο"τα A paulo sagacior eam nullo negotio vídere potest. 


καὶ ἀγνοοῦντα τὸν ἄνδρα καὶ τοὺς οἰκείους εὔεργε- 
τοῦσαν. Ὑπὶρ γὰρ ἐχείνου, xal τῆς τών τεκνῶν δια- 
μονής ἔδρα τὴν εὐποιίαν. Monere libet videri Com- 
befisium sus causa diffisum fuisse, atque hujus 
doctrinz incommotla pertimuisse,qui,ut debuerat. 
non verterit, « laudabili furlo, « χλοπὴν ἔπαινε- 
τήν: sed mollius verterit, « pio furto. » Combefi- 
sius, opinor, pie et benigne Basilii sui verba inter- 
pretatus est, illius ut doctrinam tolerabiliorem 
redderet: sed hanc excusandz doctrine rationem 
nemo sapiens unquam approbarit. 

19.Deni,ue,si qua scriptorun: est manu codicum 


Num.1 sic legitur : Νοήσωμεν, ἀκροαταὶ, ἀξίᾳν θεοῦ 
φυτείαν, « Ad mentem revocemus, audidores,ejus- 
modi plantationem, quz Deo digna sit.» Combef(i- 
sium mirari satis non queo, qui se has orationes 
idcirco et vertisse et edidisse ait,quod eas male in 
impressis libris acceptas oporteret rursus typis 
mandari ad codicum mss fidem, sicque pristina 
integritati restitui, cum tamen ipsas pejus ab ipso 
accipi perspicuum sit.Etsi enim in veteri editione 
exstant multa certaque falsitatis argumenta, plura 
tamen certioraque in Combefisiana messe nemo 
harum rerum peritus inficiabitur.Et ut alia omit- 





auctoritas, qui multa esse debet,dubitari vix po- lamus,quae cuique in ipsis fontibus legere licebit; 
terit quin sint pro spuriis babende dus orationes. illud, ἀκρωχται, Verum esse quoi dicimus aperte 
Etenim cum sint in variis bibliothecis codices mul g ostendit. Vox enim et cum apud reliquos Patres, 
ti, qui Hexremeron Basilii exhibeant, quorum alii tum apud Basilium inusitata, priscisque illis tem- 
sunt membranei,et antiquissimi, et optimas not»; poribus prorsus inaudila, quz non sisi s:eculis po- 
alii chartacei,recentes,et notz» malze; in prioribus slerioribus in usu esse cepit. Numero eodem, 
quidem illis desiderantur du hede hominis opi Καὶ ἀπ' αὐτῆς δηλοποιεῖται τῆς Γραφής. Illud, 2ηλο- 
ficio oratiunculi : reperiuntur vero solum in po- Ἰοιεῖται, peregrinitalem quoque sapit. Num. 2: 
sterioribus. Prinz classis sunt codices Regii ᾿Ερυίσκοντο, καὶ ἀπώλοντο, « Diffluerent ac inter- 
1824, 2349, 2892, Colbertinus 3069, Coisliniaui irent.» [nest asperitas quadam in illo, ἐρυΐσκουτο, 
928, 229,in quibus omnibus non plus novem con- 408 à Basiliana suaviloquentia longe abest : imo, 
ciones nanciscare.Ád secundam classem perüinent υἱ mihi videtur, fazile non erit id verbum apud ul- 
Regii 2286, 9287, 2871, 2896, etc., in quoram lum disertum scriptorem invenire.Num. 7 : '£««: 
nopnullis inveniuntur quidem adulterinz illmora-  *zi ὀρνίθων παντοδαπῶν γένη, τῷ τε τῶν πτερῶν 
nes:sed codices tam recentes si cumantiquissimis ἄνθει καὶ τῷ τῆς φωνῆς λογηρῷ ἀπύλαυσίν τινα θ1υ- 
comparemus, dubio procul (a) fidem nullam me. μαστὴν προτιθέντα τοῖς ὑρωμένοις, « [hi et avicula- 
rentur.Nec illud preetereundum silentio,librarium rum omnigenum genera, tum pennarum flore,tuin 
a Cobebefisio laudatum duas has orationes Basilio ,, nativo concentu atque garritu, miram quamdam a 
tribuere nolle:sed rem in dubio relinquere. Quod se jucunditatem spectantibus offerentia. » Putet 
autem homo et Grecus et credulus in dubiis ba-  Combefisius vocem λυγηρῷ Basilianam esse;ei ego 
buit id homo emunctae naris inter spuria repone- nunquam assentiri potero. Nec satis intelligo cur 
re non dubitabit. Quseri hic polest cur scriptor, potius sic interpretatus sit, « nativo, » quam ali- 
quisquis est,has orationesin Basilii persona,non in quovis inodo, cum vox λυγηρός minime omnium ad 
sua edidederit;itemque,cur hac dicendi [ογππα]αὲν id significandum apta esse videatur Reperire qui- 
τοῖς κατόπιν, Basilio familiari,pene dixeram pecu- dem est in Lexicis voces λογή et λυγαῖος, quarum 
liari,usus sit. Num putandus est id fecisse malo prima reddditur Latine . obscurjtas,» altera « ob- 
animo,lectori ut imponerct, an potius bono, se ut scurus : » sed quid bis cum « nalivo » commune 
exerceret,Basiliumque,quoad licebat, imiteretur? esse possit, viderint alii; id me non videre bona 
Nolim ego quidquam dictum gravius in veterem fide fateor. Num. 7 : Ἰλλ’ οὐκ ἐκ τῆς οἰχείχς ς- 
scriptorem, pro virili de re litteraria bene meri- σεως, εἴτουν τῆς νοερᾶς οὐσίας. « Haud lamen ex 
tum; proindeque satius multo esse duco rem in sua ipsa indole, id est, qua parte substantia mente 
bonam quam in malam partem accipere. praedita est. » Jam in oratione secunda, num. 14, 

90.Adjungit Combefisius duabus hisoratiunculis | monuimus illud, εἴτουν 4 Basilio non usurpari. Hic 
et tertiam Deparadiso, quee et ipsa quoque ab eo- " addam hanc vocer non adhiberi quoque ab idoneis 
dem inter genuina Basilii opera recensetur. Fete- auctoribus ita, ut hic adbibetur ab ignoto illo scri- 
murquidem banc orationem bene hic collocaritan- ptore. Est enim, utaiunt, relatio qusedam inter 
qoam in proprio loco : sed fetum esse Basilii ne- — voces εἴτουν et εἶτε, nec bene una ab altera sepa- 
gamus.Negandi autem nobis cause eedem, quibus ratur,adeo ut,inquit Budzeus (5), εἴτουν προτακτι- 
permoti priores duas orationes Basilio jam abjudi- κών $10 τοῦ εἶτε. Finem landem his 905 criticis 
cavimus,antiquiorum silentium, stylidiversitas,co- imponemus, si prius unum adjecerimus, harun 





dicum manu exaratorum penuria.Tacuisse de hac 
oratione antiquos vel ex eo satis intelligitur, quod 
nondum eorum testimonium a quoquam productum 
sit. Ad styli discrepantiam quod attinet, quilibet 


* Bas. recens., t. 1, p. 568. 


orationum falsitatem inde ostendi, unde earum tv 

σιότης maxime putaturcomprobari.Dico immensam 
illam variarum lectionum silvam, qua impressi et 
manuscripti libri mirifice inter se dissident:quam 


(b) Bud. pr 931. 





D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. 


CLXXXV 


tamentantoperejactat Gombefisius, quzsque in cau- A aecipiendam esse Moysis narrationem censet.Mirum 


sa fuit cur eas de integro edendascuraret.Nain vera 
Basilii opera a falsis non semel in eo differre ad- 
i:otavimus,quod illa modice,b:xc immodice lectio- 
num varielate luxurient quasi reveriti quidem es- 
sent librarii genuina opera additamentis aut detra- 
ctionibusdepravare, falsa vero sibi licere putassent 
pro arbitratu immutare, corrigere, el, ut libebat, 
defevinare.Cujus rei cum sint deinceps proferenda 
exempla varia, hic monuisse satis est. 

δ ΙΙ. An rcs uno momento creata sint, an sex 

dierum spalio. 

21. Promisimus num.13,si quid in quolibet Ba- 
sili» opere notatu dignum videretur, de eo nos in 
provfatione aliquanto diligentius disputaturos.Igitur 
promissis ut stemus,nonnulla,ut occurrent, adno- 
tabimus.Nemo nescit verbaillaMoyais, n principio 
fecit Deus celumetterram*, tum ab antiquis tum a 
recentioribus varie accepta esse. Plerique omues 
existimarunt res, uti a Moyse narrantur, effectas 
esse, el reipsa sex dierum spatio foisse conditas. 
Nec diffitendum ipsa Moysis verba huicilli opinioni 
inultum favere.cam singillatim atque ordine expo- 
natur quid quolibet die confectum sit. Haud defuere 
tamen qui aliter senserint, rati hanc agendi ratio- 
nem onifici potentissimo Deo non convenire, qui si 
ita se gessissel in condendis rehus, non ut Deum 
decet, sed hominum more egisset. [nler eos qui 
existimavere res simul non per vices creatas fuisse, 
primus recenseii. potest Pbilo (a), cujus liac sunt 
verba: Τότε μὲν oóv ἅμα πάντα σωνίστατο. Συνιστα- 
μένω» V ὑμοῦ παντων, ἡ ταάξις ἀνχγκαίῳ λόγῳ ὑπε- 
γράφξτο, διὰ τήν ἐσομένην αὖθις ἐξ ἀλλήλων γένεσιν. 
ο Tunc igilur omnia simul sunt condita. Etsi au- 
tem omnia simul constabant, ordo tamen neces- 
sari » descriptus est,propter mutuam quz deinceps 
(viura eral, ex sese propagationem. » Nec solum 
doc rina:: eamdein tradit alio loco,sed eos etiain 
qui secus sentiunt, stultitize accusare non dubitat. 
Ipsu:n audiamus. (b) Εὔηθες rivo τὸ οἵεσθχι EZ ἡμέ- 
2at5, f, καθόλου y obw /σμον γεγονένχαι,διὸτι σύµπας ὁ 
αύτμος μερών xit νυκτῶν ἐστι διάστηµα καὶ ταῦτα 
ἡλίου κίντσις ὑπὲρ γην καὶ ὑπὸ γην Ίδντος ἐξ ἀνάγκης 
ἀποτελεῖ. « D'lane stultum est arbitrari sex diebus, 
aut omnino in tempore mundum factum fuisse, 
propterea quod muutlus totus intervallum est die- 
rum ac noctium. Alquesolis super terram et infra 
terram cunctis motus necessario hac efficit.» Quo 
aulem sensu verba Moysis interpretari oporteat, 
statim edocet ipse, cum 841: Συνετέλεσεν ἕκτῃ 
ἡμέρᾳ τὰ ἔργα, νοητέο, ὅτι οὐ πλῆθο: ἡμερῶν τπα- 
βαλαμ2άνει, τέλειον δὲ ἀριθμὸν τὸν 2. « [taque cum 
dicit : Complevitdie sexto opera ἃ, intelligere non 
debes de dierum numero, sed de senario perfecto 
Damero. » ltaque per allegoriam non ad verbum 


! Gen. 1,1. ? Gen. 1,2. ? ibid. 2, 


(4) Pbilo De mundi opif., p. 14. 
t5) Lib. 1 A/leg. initio. 


4 Prov. 


non est iu eam sententiam ivisse allegoriarum 
amantissimum virum Origenem. Vetus ille scriptor, 
quantum conjectura augurari licet, insuis ín Gene- 
8ím Commentariis quz hactenus in lucem non pro- 
diere,ea derefuse disputaverat. Ita enim loquitur 
libro sexto contra Celsum, pag. 317 : Kaxà τὸ ὄυνα-- 
τον ἡμτν ἐν τοῖς Πραγματευθεῖσιν εἷς τὴν Γένεσιν si- 
p'ixausv, « Pro virili nostra parte (de rerum crea- 
tione] diximus in Commentariis in Genesin. » Sic 
prosequilur : Kai kv τοῖς ἀνωτέρω δὲ ἐγκαλοῦντες 
τοῖς κατὰ τὴν προχειροτέραν ἐκδοχὴν φήσασι χρόνους 
ἓς ἡμερῶν διεληλυθέναι εἰς τὴν κοσµοποιίαν, παρα- 
τιθέµεθχ τὺ, Αὔτη ἡ βίθλος Ὑενέσεως οὐρανοῦ καὶ 
τς ὅτε ἐγένετο, Tj ἡμέρᾳ Ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὖὐ- 


Β ῥᾳνὸν zai τὴν γην. « Quin et in superioribus dum 


reprehenderemus eos qui secundum sensum magis 
obvium aiunt sex diebus absolutam mundi creatio- 
nem,objecimus illud: Hicliber generationis colli εἰ 
terra, cum facta sunt:qua die fecit Deus celum εἰ 
terram δ.ν Facile autem crediderim Origenem, viri 
quod erat in allegorias studium, multa alia in eam- 
dem sententiam in suis libris inspersisse; qui si 
exstarent omnes,non dubito quin permulta exempla 
prolerre liceret, quibus quod dico mirifice confir- 
maretur : sed cum eorum pars maxima interierit, 
testimonium unicum e notissimo(c)loco addere satis 
habebo. Est autem ejusmodi : Τίς γοῦν νοῦν ἔχων 
οἱήσεται πρώτην καὶ δευτέραν xal τρίτην ἡμέραν, 
ἑσπέραν τε καὶ mpoíav χωρὶς Ἁλίου γεγονέναι, καὶ 
σελήνης, καὶ ἄστρων ; τὴν δὲ οἱονεὶ πρώτην καὶ χωρὶς 
οὐρανοῦ ; € Quis igitur mentis compos existimabit 
priam et secundam el tertiam diem,el vesperam 
et mane sine sole, luna, et stellis? et primam illam 
etiam sine ccelo fuisse? » Potest cum hisannume- 
rari acerrimus catholice fidei defensor Athana- 
sius id), qui cum inter alia Scripture testimonia 
citasset locum illum Proverbiorum, Ante omnes 
colles gignit me 4, sic pergit: Καὶ γὰρ καὶ λέγων, 
Πρὸ πάντων Ὑεννᾷ µε, ἄλλον ἑαυτὸν εἶναι τῶν πάν- 
των σηµαίνει, δειξάσης kv τοῖς πρὸ τούτων τῆς ἆλη- 
θείας, ὅτιπερ τῶν κτισμάτων οὐδὲν ἕτερον τοῦ ἑτέρου 
προγέγονεν, ἀλλὰ ἀθρόως dua πάντα τὰ γεννητὰ Év 
καὶ τῷ αὐτῷ προστάγµατι ὑπέστη. « Namque di- 
cendo, ΑΛίθ omnes vero gignit me, se alium ab 
omnibus esse declarat, cum ex supra diclis constet 


D nullam e rebus creatis prius altera factam esse,sed 


rcs omnes factas uno. eodemque mandato simul 
exslitisse. » GregoriusNyssenusita perspicueloqui. 
tur,ut dubitari non possit quin sit opinionem eam- 
dein amplexus. Fjus verba exscribere opera pre- 
lium: est elib.in Hezaem., pag. "] : Καὶ ἀντὶ τοῦ εἰπεῖν 
ὅτι ἀθρόως πάντα τὰ ὀντα ὁ θεὸς ἐποίησεν, εἶπεν ἐν κε- 
φαλαίῳ, ἥτοι kv ἀρχῇ πεποιηκέναι τὸν θεὸν τὸν o5- 
ρᾳνὸν καὶ την γῆν. Μία δὲ τῶν δύω φωνῶν ἡ σηµα» 


viri, 25. 


(c) Pliloc. c 1, p. 12. 
(d, Orat. 2 conira Ar., num. 16. 


CLIXIVI 


PROLEGOMENA. 


σία; τῆς τε ἁργῆς καὶ τοῦ κεφαλαίου, Αηλοῦται γὰρ A parare et intelligere longe difücilius poterat. Rem 


ἐπίσης δι ἑκατέρων τὸ ἀβρόον * ἓν μὲν γὰρ τῷ /ε- 
φαλαίῳ τὸ συλλήβδην τὰ πάντα Ὑεγενῆσθαι παρίἰστη- 
σι * διὰ δὲ της ἄριτς Αηλοῦται τὸ ἀκαρές τε καὶ 
ἀδιαστατον, « El pro eo, ut diceret, simul omnia 
Deum fecisse, dixit Deum in summa fecisse coejum 
et rFerram.Utriusque autem vocis,principii et sum- 
m, una significalio est. Utraque enim eque de- 
clarat simul, Quare per summam ostendit omnia 
simul esse procreata : et per principium cuncta 
momento el sine ullo temporis spatio facta fuisse 
significat.» Plura qui cupit,legat ejusdem libri pa- 
ginam duodecimam,ubi Gregorius suam ipse sen- 
tentiam slabilit,et eum ipsum quem exscripsimus 
locum citat, Nihil opus est de Augustini opinione, 


tamen $i quis paulo attentius expenderit, facile sibi 
persuadebit Augustinum ex ipso fonte, non e rivo 
liausisse.Qua de re ut cuivis existimare liceal, pri- 
mum Ambrosii et Augustini verba subjicere visum 
est, deinde Ambrosii Augustinique et Basilii verba 
inter &e coinparare : qua ex contentione plane con- 
stabit Augustinum, cum scriberet, non Latinam 
Ambrosii interpretationem,sed ipsum Graecum Ba- 
silii exemplar ob oculos habuisse.Sic itaque loqui- 
tur Ambrosius lib.i in Hexaem.,num.29: «Spiritus 
Dei superferebalur super aquas 9. Quem, etsi ali- 
qui pro aere accipiant, aliqui pro spiritu quem spi- 
ramus et carpimus aur2 hujus vitalis spirituin, nos 
tamen cum sanctorum et fidelium sententia con- 


cum nota sit,disserere.Sed quid Basilius(ejus enim p gruentes, Spiritum sanctum accipimus...... Deni- 


causa hac suscepta et instituta disputalio est)ea de 
re senseril,silentio przterire fas non est. Dixerim 
igitur Athanasii opinionem et aliorum satis Basilio 
probari(a), imo vero ipsam, quantum conjicere 
licet,ei alia videri probabiliorem. Qua de re dubi- 
taturum pulo nemineni, qui secum paulo attentius 
repulaveril illud Basilii : "Oztp ἕτεροι τῶν έρμηνευ- 
τῶν, σαφέστερο» τὸν wnüv ἐκδιδόντες, εἰρήκασιν, Ἐν 
κεφχλαίῳ ἐποίησεν ὁ θεὺς, τουτέστιν, ἀθρόως καὶ ἐν 
ὀλίγω, « Quod ipsum interpretes alii, sententiam 
dilucidius reddentes, dixerunt. In. capitulo fecit 
Deus, hoc est, confestim et in. brevi, » Basilius 
enim et dum interpretationem eorum,qui verlere 
ἓν κεφαλαίῳ, laudat uti dilucidiorem,et dum illud, 
iy kegzAzbo,sic accipi vult ut signi(icet «confestim 
el in brevi, » aperte, opinor, indicat se non ita 
multum ab Origenis opinione abhorrere Attamen 
vir prudentissimus nihil in re dubia asseveranter 
dictum voluit, sed tutius duxit assensionem cohi- 
bere. Sic autem se ipse explicat aliquanto ante 
eodem num : "H τάχα διὰ τὸ ἀκαριατον καὶ ἄχρωνον 
τῆς δημιουργίας εἴρηται τὸν Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν, 
ἐπειὸὴ ἅμερες τι καὶ ἀθιάστατον ἡ ἀρχήν «Aut fortas- 
se quia opificium illud in momento et citra ullam 
temporis moram absolutum est,ideo dictum tuit : 
In principio fecit 5,quandoquidem principium est 
quiddam insecabile ac diinensiouis expers.» Basi- 
lium ex more secutus Ambrosius, eadem tradit 
lib. 1 in Hezaem., cap. 16. 
$ II. De dicto quodam Augustini. 

22, Quieri polest ab utro Augustinus mutuatus 
sit ea que de docto quodam Syro refert lib. 1 De 
Genesi ad lit.,num.36,utrum ab Ambrosio,an a Ba- 
silio.]dcirco autem hanc quzstionem proponimus, 
quod nisi sibicaveal leclor,facile possit in errorem 
incidere. Nam cum Ambrosius et Augustinus in 
omnibusfere conveniant inter sese,arbitrari cuivis 
promptum est Latinum scriptorem Augustinum a 
LatinoscriptoreAmbrosio isthsec sumpsisse potius, 
quam a Graco auctore Basilio,cujus libros et com- 


5Gen. 1,4. ibid. 2. 


(a) Hom. 1 ín Hezaem., num. 6. 


u 


que Syrus qui vicinus Hebreo est,et sermone con- 
sonat in plerisque et congruit,sic habet: Et Spiritus 
Dei fovebat aquas; id est, vivilicabat, ut in no- 
vas cogeret creaturas, et fotu suo animaret ad vi- 
tam. » Augustinus vero sic habet lib.1 De Genes. 
ad lit.,num. 36: «Nam οἱ illud quod per Graecam 
et Latinam linguam dictum est de Spiritu Dei, 
quod superferebatur super aquas, secundum Syra 
lingue intellectum, quz vicina est Hebre (nam 
hoc a quodam docto Christiano Syro fertur exposi- 
tum),non superferebatur sed fovebal potius,intel- 
ligi perhibetur. Nec sicut foventur tumores aut 
vulnera in corpore aquis vel frigidis vel calore con- 
gruo temperatis; sed sicut ova foventur ab alitibus, 
ubi calorille materni corporisetiam formandis pul - 
lis quodammodo adminiculatur » [n quibus Augu- 
sini verbis duo przcipue notata volo: primum, 
Syrum quemdam virum doctum simul et Christia- 
num huncScripture locum ita exposuisse, ut Dei 
Spiritus aquas,dum super eas superferretur, fove- 
ret; alterum fotas esse aquas in alitum modum a 
Dei Spiritu. Jam nemo non videt neutrum horum 
abAmbrosio mutuatum esse Augustinum.Etsi enim 
generatim profiteatur Ambrosius sequi se «sancto- 
rum et fidelium » sententiam, tradatque Hebreis 
vicinos esse Syros, quorum sermo,ul ipse monet, 
cum Hebraorum lingua «consonat in plerisque et 
congruit, » nihil tamen nominatim dicit neque de 
illa docti cujusdam Syri explonatione,cujus memi- 
nit Àuguslinus, neque de illa aviuin ovis incuban- 
lium comparatione, qua idem doctor utitur. Fieri 
igitur non potest, ut Auguslinus hiec duo mutuatus 
sit ab Ambrosio,cum in ejus scriptis nihil tale in- 
veniatur.Sed quis sit, quem sibi sequendum pro- 
posuerit Augustinus,indicare haud arduum.Ad id 
enim ostendendum satis nobis fuerit verba Basilii 
referre,qua: hac sunt ex oratione secunda ín He- 
caem.,num. 6 : Ερῶ οὐκ ἐμαυτοῦ λόγον, ἀλλὰ Σύρου 
ἀνδρὸς, σοφίας κυσμικῆς ιοσοῦτον ἀφεστηκότος, ὅσον 
ἐγγὺς ἂν τῆς τῶν ἀληθινῶν ἐπιστήμης. "Έλεγε τοίνων 


D. JUL. GARNERII PRAEFATIO. - 


CLXXXVII 


ταν τῶν Σύρων φωνὴν ἐμφατικωτέραν τε εἴνχι͵, xai A liceat eum partim cum fratre convenire, partim ab 


διὰ τὴν πρὸς τὴν ᾿Εδραϊδα γειτνίασιν μᾶλλόν πως 
τῇ ἐννοίᾳ τῶν Γραφῶν προσεγγίζει». Εἶναι οὖν την 
ιάνοιαν τοῦ ῥητοῦ τειαύτην, Τὸ ἐπεφέρετο, φησὶν, 
ἐξηγοῦνται, Ri τοῦ συνεθαλπε καὶ ἐτωογόνει τὴν 
τῶν ὑδάτων φύσιν, κατὰ τὴν εἰκόνα τῆς ἐπωκγούσης 
ὄρνιθος, καὶ ζωτιχήν τινα δύναμιν ἐνιείσης τοῖς ὑπο- 
θᾳλποµένοις. Τοιοῦτόν τινα Φφασιν ὑπὸ τῆς qui 
tio" παραδτιλοῦσθχι τον νοῦν, ὡς Ἐπιφερομένου 
τοῦ Πνεύματος, τουτέστι͵ πρὸς ζωογονίαν τὴν τοῦ 
ὥδατος φύσιν παρασκευάζοντο. « Dicam tibi non 
ü:eam. sed viri Syri sententiam, qui tantum a 
mundi distabat sapientia, quantum ad rerum vera- 
rui: scientiam appropinquabat.Aiebat igitur vocem 
Syrorum εἰ sigbificantiorem esse, el ob suam cum 


eo discrepare.Dissentit in eo a fratre,quod aquas 
illas quibus incubuisse dicitur Spiritus Dei,et qux 
supra firmamentum constiterunt,cole:tesquasdam 
esse virlutes pulet : in. eo vero assenlitur, quod 
eque ac Dasilius inferiores aquas abyssi pro rebel- 
libusac malignis potestatibus accipere nolit.Mirum 
fortasse videbilur Gregorium a [ratreBasilio, quem 
unice eolebat ac observabat, in re hujusmodi dissi- 
dere,atqueOrigenisopinionem opinioni fratris pr;- 
tulisse. Hanc tamen. Gregorii fuisse opinionem, 
6:56 hominem qui neget arbitror neminem,si qua 
subjicimus Gregorii verba aliquanto diligentius le- 
gerit. Sicitaque loquitur Gregorius lib.inHezuem., 
pag. 19: To δὲ ὕδωρ dq τό Πνεῦμα τοῦ θεοῦ Emtoé- 


Hebraica lingua cognationem, quodam modo ad gpeco, ἄλλο τι πχρὰ τὴν κατωφερῇ ταύτην τῶν ῥευ- 


Scripturarum sensum propius accedere.Itaque ta- 
lem dicebat esse hujus dicti sententiam. Illud,in- 
quiebat, verbum, sup-rferebatur, interpretantes 
sumunt pro verbo, confovebal, et nature aquarum 
vim tribuebat fetificandi, instar incubantis avis, et 
vitalem quamdam facullatem iis qus fovebantur 
iinpeartientis. Talem quamdam intelligentiam aiunt 
hac voce indicari Nimirum ferebatur Spiritus su- 
per aquas, hoc est, naturam aqua ad feturam praz- 
parabat. » Addam et illud Augustini, « secundum 
Syra linzus intellectum, qua vicina est llebrse»,» 
ad verbuia e Graco videri expressum. 
$ IV. De aquis quo super colos esse dicuntur. 
23. Convenit inter eruditos Origenem indicari 
Basiliooratione tertia inHexzaem ,num.9.Origenes 
eni:n, qui erat viri indoles, trahebat omnia ad 
allegorias, ex quo fiebat ut magno Ecclesie damno 
cripturas suo quisque arliitratu et intelligere οἱ 
interpretari posset. Origenem aulem ila sensisse 
docet Epiphanius in Epistola ad Joannem Jerosoly- 
miltanuin,ut legero est apudHieronymum, epistola 
olim 70, nunc 110 tomo IV, pag. 820, Pos:quam 
igi ur Epiphanius nonnullos Origenis errores per- 
stripxit, sic persequitur, Hieronymo interprete : 
« |Ilas vero przstigias quis non stalim abjicial al- 
que contemnat? d.cente Origene, de aquis quse 
super firmamentum sunt, non esse aquas,sed for- 
titudine- quasdam angelicae potestalis : et rursum 
aquas qua super terram sunt, hoc est, sub firma- 
mento, esse virtules contrarias,id est daemones, » 


στῶν ὑδάτων φύσιν ἐστὶν, ὅ τῷ στερεώµατι πρός τό 
βαρύ τε xzl κατωφερὶς ὕδωρ διατειχίζεται. El δὲ 
ὕδωρ κἀκεῖνο παρὰ τής Γραφῆς ὀνομάζεται, ᾧὢ διὰ 
τῆς ὑψηλοτέρας θεωρίας τό τῶν νοητῶν δυνάμεων 
πλήρωμα σημµαὶνεσθαι στοχαζόµεθα, ᾖζενιζέσθω διὰ 
τῆς ὁμωνυμίας µηδείς ,θἱ9.«Ληιιᾶ profecto super qua 
farebatur Spiritus Dei, diversa est ab istarum 
aquarum nalura, quz deorsum fluunt οἱ firma- 
mento ab aqua gravi et ad inferiora tendente se- 
jungitur. Quod autem in Scriptura vocetur aqua 
eliam illa, qua sublimiori contemplatione divina- 
rum mentium plenitudo signiflcatur, ne quis id 
alienum aut novum putet, » etc.Et paulo post: Kat 
µε μηδεὶς ὑπονοείτω διὰ τῶς τροπολογίας σύνχυσιν 


«ἐπάγειν τῇ θεωρίᾳ τῆς λέξεως, ὡς ταῖς ὑπονοίαις 


τω» πρὸ ἡμῶν τὰ τοιαῦτα τεθεωρηχότων συμφέρε- 
σθαι, καὶ λέγεν τὰς μὲν ἀποστατικὰς δυνάµεις 
ἄθρσσον λέγεσθαι τὸν δὲ κοσµοκράτορα τοῦ σκό- 
τους, τὸ ἐπανω τῆς ἀθύσσου νοεῖσθαι σκότος. « Nec 
quisquam arbitretur nos verborum interpretationi 
ex hac morali expositione confusionem afferre, ut 
opinionibus eorum qui ante nos interpretati sunt, 
faveamus,dicamusque potestates illus quze defece- 
ruut, abyssum dici; principem vero tenebrarum 
intelligi tenebras illas,quz super abyssum erant. » 
Quod supra diximus, Gregorium a Basilio in eo 
dissentire,quod aquas eas,quibus incubuisse scri- 
bitur Spiritus Dei, et qua supra firmamentum 
constiterunt, Origenianorum more per allegoriam 
interpretatus sit, nihilque esse aliud crediderit 


Hieronymus qnoque et hunc ipsum errorem inter D nisi celestes quasdam atque intelligibiles virtutes, 


octo Origenis errores recensere non omisit. Hie- 
ronymi antem verba sunt ex epistola 38, ad Pam- 
machium, tomo IV, pag. 319 : « Sextum quod sic 
yaradisum allegorizet ut historiz auferat veritatem, 
rro arboribus angelos, pro fluininibus virtutes cc : 
lestes inte'ligens,totamque paradisi continentiam 
tropclogica interpretatione subvertat. Septimum, 
qued aquas qu: super celos in Scripturis esse di- 
cuptur, sanclas supernasque virlutes ; qua super 
terram et infra terram, contrarias et daemoniacas 
esse arbitretur. — Gregorius Basilii frater subo^- 
scurius ea de re disserit, sic tamen, ut colligere 


id inirifice ex ejusdem Gregorii posterioribus ver- 
bis confirimatur. Etenim nisi Gregorius perinde ut 
Origenes superiores aquas pro sanctis ac supernis 
virtutibus accepisset, procul dubio amoliri a se 
illam opinionem debuisset, quemadmodum repu- 
diare se testatus est alteram ejusdem Origeniance 
senlenli: partem, qua inferiores aquas abyssi, 
apostatas illas potestates interpretatur.Itaque,dum 
unam tantum Origeniane opinionis parlem rejicit, 
amplecti se alleram non obscure indicat. Nec in. 
jucundum, puto, rec inutile fuerit errorem Justi- 
niani imperatoris notare. Etenim,dum aliorum ar- 


CLXXXVIII 


guunlur errores, 
ralior in scribendo sit, admonetur. Primum igitur 
Justinianus illa Basilii verba (a), "Huts 0$ καὶ πρὺς 
τοὺς ἀπὸ της 
θιακριθέντων ὑδάτωνς elc., in medium irofert : 
qua cum ita interpretari debuisset : « Qujn etiam 
aliquis nobis adversus eeclesiasticos quosdai scri- 
ptores de discretis aquis habendus est sermo, »ipsa 
non tam vertit, quam pervertit. Sed expedit ipsa 
Jus'iniani verba, quo illius error magis elucea!, 
referre. Hzc autem sunt e tractatu quodam, «ui 
tomo V Conc .editionisLabb.,, pag. 061, reperitur : 

Asi 6i πρωπεχειν τοὺς ἀχροατᾶς. ὅτι tt εἶτεῖν τὸν 
Πατέρα, Πρὺς τοὺς ἀπὺ τῆς Εκκλησίας ist τις 
ριγένους διαλέγεται, της τοῦ 
“Ὠχκλητσίας 


ἡμῖν λόγο., περι 
Bo) j 32505 41i τῆς ἁγίας τοῦ θεοῷ 
ἀπελαθέντως, καὶ τῶν ὁμοφρόνων ἔχείνῳ. O5 γὰρ 
ty τῇ Εκκλησίᾳ, 3122, Πρὸς τοὺς 
Ἔκκλησας Πμῖν ἔστί τις λόγος. Καὶ uu 
uiv τοῦ εἰπεῖν, Ἡμτη, τος της Εκκλησίας ἐδήλωσε᾽ 
διὰ τοῦ εἶπεῖν, Τοὺς ἀπὸ της ᾿Εκγλησίας, τοὺς 
ταύτης ἀποπετύντας ἐτήμονεν, « Attendenduin porro 
est auditoribus, Patrem, illo modo loquendi usuui, 
Sermo quidam nobis est ad eos qui -unt ab Ec- 
clesia, de Origene disserere,a Dei gratia et saivcta 
Dei Ecclesia expulso, eju:que sequacibus. Non 
enim dixit, Ad eos qui sunt in Ecclesia, sed, 
Sermo quidam nobis esl ad eos qui sunt ab Εει]ε- 
sia, Et per illud quidem quod dicit, Nobis. Ecclesise 
homines dixit: per illud autem. Qui sunt ab. Ec 
clesia, dejectos al ipsa denolavil. » Mirari subit 
Justinianum imperatorem verba Basilii, cum per- 
spicua sinl, in eonirarium seusum detorsissc. li 
crediderim conligisse non aliam ob caus.in, . nisi 
quod immodicum maledicendi studium maximas 
tenebras rebus clarissimis obducere soleat. lro- 
fecto,si nihil aliud, ipsa certe orationis series iin- 
pedire debuerat quominus hunc Basilii locum ita 
perverse interprelaretur.Paucis Jam aperiau men- 
tem Patris gravissiini atque propositum. Hoc ita- 
que dicit Basilius: Prius sermonem iustituimus de 
externorum sententiis, de ethnicorum somniis, de 
philosophorum deos falsos colentium placitis : 
nunc vero nobis habendus sermo est adveraus eus 
qui sunt ab Ecclesia, hoc est adversus ipsos eccie- 
siasticos scriptores. Nec aberraveris a inente Ba- 
silii,si itainterpretere: Nobisetiam habendus sermo 


εἶπε, Πρὸς τους 


auo της 


᾿Ελκλησίας ἐστί τις λόγος περὶ τω, 


PROLEGOMENA. 
quilibet, ut. cautior ae couside- Α rum esse, si qua Ambrosii loca illustrare coner. 


Cum enim nihil sit preter Scripturam sacram li- 
br:s Patrum pretiosius, nemo est, qui ex eoru:n 
emendatione singularem quamdam auimo volupta - 
tem capere non debeat. Nec quemquam puto re- 
pertum iri tam iniquum, qui id alienum essea no- 
stro proposilo arbitretur. Cum enim Zexaemeron 
Ainbrosii non immerito dici possit opusBasilii,co- 
dern ju! e et no-trum quoque diei potes.,qui novam 
omnium Basilii operum editionem suscipiamus. 
Quare si quid forte occurrerit in Ambrosio, quod 
vicealur opera nostra idilucidari posse,id adnotare 
non pigebit. Primum occurrit illud e lib. ut in 
Hexaem., cap. 15, nui. 63:« Quid autem iibi re- 
feram, clementem licet esse sermunem,quod ele- 
ctrudi lacryma virgulti sit. » Qua verba cum lego, 
pendeo animi, nec bene intelligo cur Ambrosius 
suum sermonem clementem po'ius dixerit quam 
inclementem. Quid enim cominune «st clementiae 
cum electro? Quid ad rem facit serinonis aut cle- 
mentia aut inclementia ? Vix ergo dubitari potest 
quin mendosus sit hic locus. Fortasse autem difti- 
cile non erit euin emendare ex GracisBasilii. apud 
quem ita legitur hom 5, num. 8: Λόγος 6€ τὶς 
&£3tt κα) τὸ ἔλεκτρο, ὑπὸὺν εἶναι φυτῶ», ο Ferunt cle- 
ctrum quoque succum esse plantarum. » Etenim 
si comparemus Ambrosiana eum Dasilianis, etat: 
animadvertimus Ambrosium palain interpretis par- 
les peragere: deinde facilein mentem veuit hunc 
locum ex Greco ita restitui posse : « Quid autem 
tibi referam, aliquem scilicel esse sermonem,quod 


^ electrum lacryma virgulti sit? » Et verba qua 


proxime sequuntur,vitio quoque non carere suspi- 
cor ; quod ut facilius intelligatur,totam perioduin 
exscribam ita, ut in impressis librislegitur: «Quid 
autem, inquit, tibi referam, clementem licet esse 
sermonem,quod electrum lacryma virguiti sit,et iu 
lantze materis soliditatem laci yma durescat.» Nam 
quo magis illud,« tante materia, »in animo volvo, 
eo minus mihi persuadere possum Ambrosium ita 
locutum fuisse. Et vero, nisi me omnia fallunt, 
idonea nulla sententia ex hi. vocibus effici potest. 
Placet maxime lectio e litionis llomanae, qus sic 
habet, «et iu lapide: naturesoliditatem durescat, » 
tum quod rem opüime explicet, tum quod possit 
confirmari ex illo Basilii (5), εἰς λίθου φύσιν ἄποπτι - 

1Y9uevov, « in lapidis naturam concretum. » Quo- 


est adversus i ipsos Christianos scriplores. Quod D niam tamen scriptura hec nimiuin recedit a. vul- 


igitor dicit Justinianus, Origenem ab Ecclesia ex- 
pulsum et ejectum esse, οἱ ab Ecclesia excidisse, 
id e sua dixit, non ex Basilii sententia. Nihil aliud 
exBasilii verbis colligere licet, nisiOrigenem fuisse 
ecclesiasticum scripterem. Quidquid ultra adjici- 
tur, omne id glossematum loco ponendum. Lege 
Basilium oralione tertia (m  Hezxaem., num. 8 
et 9, 
$ V. De quibusdam Ambrosii locis. 
24. Non puto me rem sludiosis ingratam factu- 


"m.3 in Heraem., num. 9. 


E m 


ga!a, suspicor ita ex Graecis emendatum fuisse ah 
aliquo,qui hune locum in priscis editionibus vi- 
liosum esse vidissel. Satius igitur esse duco, si 
solum mutemus quud aperte videtur esse corru- 
ptum. Emend.«tio enim quo simplicior est, eo ve- 
rior solet esse et melior. Quare libentius ita lege- 
rem,« et iu tantam materie soliditatem durescat, ο 
cum sic correciuslocus u:cunque ferri possit.Pra.- 
terea heec nostra emendatio hinc couficmari potes! , 
quod Ambrosius non. semper verbum pro verbo 


(0) Hom. 5, num. 8. 





F * ELA tw 


D. JUL. GARNERII PELEFATIO. 


CLXXXIX 


reddat,sed liberius plerumque interpretari soleat. A — 26. Ambrosiana illa e lib. ivin Hexaem.,cap. 5, 


Ea de re alii judicabunt. 

25. Sunt qui Ambrosiana illa e lib. r1 in He- 
rzgem.,cap.10,num. 67 : « ltaquesi magna virtute 
Dei sterilem brachum terra generavit, » etc., cu- 
riosius scrutari ac interpretari voluerunt : quod in 
causa fuit, cur in errorem lapsi esse videantur. 
Legeruut enim lib. iv ejusdem in Hexaem. cap. 4 : 
«Anterior brochus quam sol, » ubi legi oportuerat, 
« anterior rubus quam sol.» Nec aliler, puto, sen- 
tiet, qui caput primum Geneseos perlegerit,cujus 
ex lectione colligere licebit, ut reliqua animalia, 
ita bruchum non nisi post conditum solem in lucem 
prodiisse. Ex quo fit ut si Arobrosius scripserit, 
«anterior bruchus quam sol, » palam convincatur 
falsi. Sed (u) cui persuaderi poterit tantum virum 
in tantum errorem incidisse? Puto igitur eum scri- 
psisse, « anterior rubus quam sol.» Eoque minus 
dubito quin haec scriptura, « rubus, » vera sit ge- 
nuina, quod ita et in codicibus multis et in editis 
omnibus librisscriptum inveniamus.Cave existimes 
bruchum ab Ambrosio pro arbusto sterili sum- 


ptum esse in eo quem citavi loco. Etenim dixit 


Ambrosius sterilem bruchum, non quod bruchus 
arbustum sterile sit,sed quod corrodendis arbustis 
sterilitatem inducat. Quanquam autem qua dixi, 
satis superque per se pateant, possunt tamen non 
parum verbis Basilii confirmari. Hac autem sunt 
homil, 6, num. 2: 'H «41 πεπλήρωτο τοῖς οἰχείοις 
γεννήµασι, τά τε popla γένη τῶν βοτανῶν ἐκθλαστή- 


πυ. 10, « Sed illuminatio ejus [ignis] inexstingui 
bilis est ad perfunctionem bonorum,exustio velie- 
mens ad supplicium peccatorum, » revocant mihi 
in memoriam notam quamdam Duc:i,qua similem 
Ambrosii locum e lib. nr ejusdem i" /Jeraem., 
cap. 13, aut emendavit, aut. cerle emendari sibi 
visus est. Postquam igitur retulit vir doclus verba 
Ambrosii,hoc modo : « Przjaciunt ramis ejus pal- 
marum quaedam velut semina mascularum,quibus 
illi velut quidam sensus perfruilionis infunditur, 
et expetiti concubitus gratia represenlalur,» con- 
fidenter addit : « Sic enim emendaudum censeo, 
cum hic Grece legatur, ἐν suvaxi30/55: τῆς ἅπο- 
Àaósto.» Duczana haecdeclaratio dudurm mihi pla- 
cuit, et valde etiamnum placet. Unde si quis con- 
tenderet legendum esse apud Ambrosium in utro- 
que quem citavimus loco, «perfruitio, » ubi « per- 
functi » legitur in editis, ab ejus opinione non ita 
multum abessem. Et ut taceam nunc de emenda- 
tione Ducssi, dubitari vix posse arbilror quin in 
alio loco legi oporteat, «ad perfruitionem bono- 
rum, » cum hunc Ambrosii locum ad verbum e 

Basilio conversum esse palam sit. Proferimus in 
medium verba Basiliiex orationesexta in Hexaem., 

num. 3, Viso: Msnglaam io er K xl 
τὸ μὲν quc εἰς ἀπόλαυσιν τοῖς διχαίωις, τὸ δὲ της 
καύσεως ὀδυνηρὸν τοῖς κολαζοµένοις ἅποτα ay Oden, 
«Et fore,ut lux quidem in fruitionem justis, adu- 
stionis vero acerbitas puniendis destinetur. » No- 


σχσα, καὶ παντοδαποῖς εἴδεσι φυτῶν εὐθηνουμένη. C stram hanc conjecturam nonnihil hinc adjuvari 


"HÀvoc δὲ οὕπω ην, xal σελήνη. « Terra propriis 
germinibus erat referta : quandoquidem et innu- 
mera prolulerat herbarum genera, et omnimodis 
plantarum speciebus exuberabat. Necdum tamen 
erat sol,aut luna. » Etenim quod Basilius universe 
dixitdeíructicibus,id speciatim dixisse Ainbrosium, 
lib. iv, num. 4, de rubo perspicuum est. Et in 
verbis illis que proxime sequuntur, « noli ergo 
Deum credere, cui vides Dei munera esse prela- 
ta,» aliquod quoque vitium inesse suspicor.Etenim 
quid sibi velit illud, « noli ergo Deum credere, » 
non satis intelligo. Mihi autem verisimile fit, pro 
bis verbis, « noli ergo Deum credere, » legi opor- 
tere, « noli ergo Deo non credere (61). » Ita enim 


existimamus, quod admoneamur in notis, codices 
mss.non sibi constare, habentibus aliis, « ad per- 
fectionem bonorum, » aliis, «ad perfunclionem.s 
Verisimillimum enim mihi videtur,si codices plu- 
res consulerentur,fore,nt nonnulli scripturam ve- 
ram germanamque exhiberent, hoc est, «perfru- 
tionem, » non « perfectionem,» neque « perfun- 
ctionem. » 

27. Conveniant inter se εἰ editi et codices mss. 
in eo loco,ubi Basilius sermoneminsliluit de vultu- 
riLus.Ejus hzc sunt verba oratione 8 in Hexaem., 
num. 6: Πολλὰ τῶν ὀρνίθων γεν: οὐδὲν πρὸς την 
κύησιν δεῖται τῆς τῶν ἀῤῥένων ἔπιπλοκης t ἀλλ Dy 
μὲν τοῖς ἄλλοις ἄγονά ἐστι τὰ ὑπηνεμια ^ τοὺς δὲ 


optime oratio cohzrebit. Hoe enim videlur dicere py γύπας φασὶν ἀσυνδυάστως τίχτειν ὡς τὰ πολλα, xal 


Ambrosius : Etsi sol et alia quaedam creature pro 
diis colantur, veroque Deo preferantur, « noli 
propterea Deo non credere.» Hujus interpretatio- 
nis auctorem habeo Ambrosiumi ipsum,qui lib. ui, 

num. 27. sic loquitur : «Solent enim plerique di- 
cere : Nisiclementior soliscalor tepefecerit terras, 
et quodammodo radiis suis foverit,non poterit ger- 
mipare terTa ; et propterea gentes divinum ποπο- 
rem deputant soli, quod virtute caloris sui terra- 
rum penetret sinus, » elc. 


(a) Leges notam primam, p. 63. 


ταῦτα µαγροθιωτάτους Óvtzq " olg «t µέγρις ἑκατὸν 
ἐτῶν, ὡς τὰ πολλὰ, παρατείνεται y, ζωή. Toute µοι 
ἔχε παρασεσημειωμένον ἐκ τῆς περὶ τὼς ὀρηθας 
ἱστορίας, ἵν ἐπειδάν ποτε ἴδις γελώντας τινας τὸ 
µμυστήριον ἁμῶν, ὡς ἀδυνάτου ὄντος αχὶ ἴζω της φύ- 
σεως παρθένον τεκεῖν, τῆς παρθενίας αὐτῆς φυλατ- 
τοµένης ἀγχράντου, ἐνθυμηθῇς ὅτι ὁ εὐθοκήσας iv τῇ 
µωρίᾳ τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας, juu 
βίας Éx τῆς φύσεως ὀφορμὰς πρὸς τήν -.ἶστιν τῶν 
παραδόξων κατεθάλετο. «Multis avium generibus ad 


(61) Hallucinatum se, cum hec scriberet, [ωἱοίατ D. Garnerius in Prafatione tom. 1I [11], ἃ xiv, 
eui titulum fecit : Deerratis quibusdam meis, etc. Epir. 


L i 


CXC PROLEGOMENA. 
conceptum nihil opus est marium copula : sed in A incarnationis decorem probaret, et astrueret veri- 


aliis generibus edita cilra coitum ova, infecuuda 
sunl. Ferunt autem sine coitu ut plurimum pare- 
re vultures,licet maxime longavos : quippe quibus 
vita ad centum usque annos plerumque protenda- 
tur. Id velim notatum et observatum ex alitum hi- 
storia, ut $i quando nonnullos videris mysterium 
nostrum irridere, quasi fieri nequeat,et quasi sit a 
natura alienum, ul virgo, virginitale ejus inteme- 
rala permanente, pepererit, veniat in mentem libi, 
Deum, qui per przdicalionis stoltitiam credentes 
salvos facere libuit, innumera incitamenta, ab ipsa 
natura desumpla, ad fidem rebus stupendis conci- 
liandam in antecessum roposuisse. » Hzc quae 
longiora forlasse videbuntur,non ideo retuli, quod 
allatam a Dasilio de vulturibus historiam probem : 
sed ul in transcursu doceam hunc Basilii (a) locum 
sanum esse et incorruptum. Non possuin igitur a 
Gombefisio aliter sentiente non dissentire. Sed 
ipsum audiamus. « Laborat, inquit, aperte tex- 
tus, falsumque ingeril sensum, quem interpres 
expressil ; quasi sic concipere absque mare com- 
mune sit pluribus avium generibus. In uno Basi- 
Ius exemplum posuit, nec alia sollicitavit.Sic er- 
go emendo, γένη c» iv οὐδὲ, quorum unum ne 
marium quidem copula opus habel, vulturum 
scilicet : quod ipsum incer:a fama refert. » Sub- 
pentanea fecunda, quod aseriptum, ex margine 
obrepsit. » Hanc autem Combefisii emendationem 
arbilror puram putam esse corruptionem. Etsi 
enim affirmavit Dasilius multa esse avium genera, 


tatem ? » Nemo non videt Ambrosium isthaec fere 
ad verbum convertisse e Basilio, sed ita tamen, ut 
ea quodammodo sua fecisse videatur,ant ornando, 
aut ampliando. Et, quod ad rem pertinet, perspi- 
cuum esl ex his, Ambrosium non aliter legisse 
aique nunc legitur : id quod suspicioni Combetisii 
non minus adversalur, quam magna illa quam 
initio testati sumus librorum omnis generis con- 
sensio. Accedit etiam quod vetus interpres Eusta- 
thius ita,ut hodieque legitur, legerit et ipse. Vide 
Appendicem. Quod addit Combefisius, « Subven- 
tarea fecunda,quod ascriptum, ex margine obre- 
psit, » id mirum videri potest, cum hzc pugnent 
inler se : sed scripsisse virum doctum arbitror, 
ε süubventanea infecunda, » ob illa Basilii, ἄγονα 
ὑπηνέμια. Verum non ita facile excusari potest, 
eum hac ait e margine irrepsisse. Etsi enim Eu- 
stathius insigniter hallucinatussit, pessimeque Ba- 
silium interpretatus, ejus tamen verba apertissime 
ostendunt non secus eum legisse in suis codicibus, 
atque nunc in nostris legimus. Ejus hzc sunt : 
« Alie sane earum, que altius volitant, steriles 
omnino sunt. » Ex quibus intelligitur Eustathium 
ju suis quidem libris vocem ὑπηνέμια reperisse : 
sed eam male reddidisse, quasi videlicet rem ope 
ventorum alle elatam signi(icaret.Plus sotis de his. 
Redeamus ad Ambrosium, cujus in verbis aliquid 
inesse vitii suspicor.Übi enim legitur, « indulgere 
concubitu, » legendum censeo, α indigere concu- 
bitu, » tum ob illud Basilii, δεῖται τῆς τῶν ἀῤῥένων 


quae coneipiunt sine concubitu, potuit tamen deC ἐπιπλοκῆς, tum quod ipsa constructio grammatica 
solis vulturibus mentionem facere, videlicet aut — ita postulet. Recte enim dixeris, « indigere concu- 
brevitatis causa,auL oratorum more, qui res ejus- bitu : indulgere concubitu, » non item,cum dicere 
modi non tam diligenter narrare,quam ornarestu- soleant, « concubitui indulgere. » 

dent, Sed quod magis confirmat nihil in vulgatis 98. Clara sunt verba Basilii et sana, que legun- 
corrigi debere, illud est, quod ita legisse Ambro- tur inoratione 6 in Hexzuem., num. 8 : 'Oxota καὶ 
*Ium constet. Ejus hzc sunt e lib. v in Hexzaem., περὶ τοῦ ἸΙνδοῦ σκώληχος ἱστορεῖται τοῦ κερασφύρου, 
cap. 20: « Nunc de integritate dicamus, qua in ὁς εἷς κάµπην τὰ πρώτα µεταδαλών, ete. « Qua- 
pluribus quidem avibus ila. esse asseveratur, ut lia etiam de Indico verme cornigero narran- 
possit eliam in volturibus deprehendi. Negantur tur, qui primam in erucam transmutatus, » etc. 
enim vultures indulgere concubitu, et conjugali Sed hic locus mirifice et in Eustathio corruptus 
quodam usu nuptialisque copulz sorte misceri, invenitor, et in Ambrosio (5). Illius verba sunt : 
atque ita sine ulio maseulorum concipere semine, — « Quid dicitis, qui Paulo apostolo de resurrectione 
et sine conjunctione generare,natosque ex his in non creditis,cum videatis certa de aereis animan- 
multam aelalem longzvitate procedere,ut usque ad |. tibus fliyuram propriam commutare,sicut [ndiacum 
cenlum annos vitz? eorum series producatur, nec ^ vermem,qui est corniger,prim:o in veruee se spe- 
[acile eos angusti svi finis excipiat.Quid aiunt qui ciem transformantem,» etc. ; hujus : « Fertur hic 
sulent nastra irridere mysteria,cum audiunt quod  corniger vermis (Indicus) converti primum in spe- 
Virgo reneravit,et impossibilem innupta,cujus pu- ciem caulis,atque in eam mutari naturam.» Men- 
dorem nulla viri consuetudo temerassel,existimant dum quod in interpretationeEustathii legitur,grave 
partum ? Impossibile putatur in Dei matre,quod in — quidem est: sed illud quod in Ambrosio invenitur, 
vulturibus possibile non negstur? Avissine mascu- certe multo gravius videbitur.Quilibet enim, si sit 
lo parit,et nullus refellit : et quia desponsata viro in hujusmodi rebus paulo exercitatior,facile pote- 
Maria virgo peperit, pudori ejus faciunt questionem. — rit Eustathio mederi, Ambrosio fortassis non nisi 
Nonne advertimus quod Dorinus ex ipsa natura difficillime. Et vero ceculit qui non videt Eusta- 
plurima exempla ante przmisit, quibus susceptee  thianum erratum Eustatbic ipsi tribuendum nou 


7] Bas. rec. p. 18. (b) Ambros. in. Hex., lib. v. cap. 23. 


F^ | 


D. JUL. GARNERII PRAEFATIO. 


CXCI 


esse,sed librariis,qui aliud cogitantes « verucam » A seriptura habendam esse, cum alterutri aperte fa- 


pro « eruca» scripsere.Fateor equidem pari facili- 
late e re expediturum sese,qui lectionem editionis 
Romane admiserit. Etenim cum in hac editione le- 
galur: « in speciern eruca, » jam nihil erit am»lius, 


veant lectionesaliz, « post pridie » et « postridui. » 
Nunc ergo videndum, utra scriptura sit et verioret 
convenientior.Certe si qua exstarent exempla, qui- 
bus evinci posset vocem « postridie, » quemadmo: 


quod possit quidquam facessere negotii,cum lectio dum « inane, » aliquando nominis locum obtinere, 
isthzec ét rei optime conveniat, et illud Basilii,ct« θὰ mihi lectio satis probaretur,tum quod impressi 
κάµπην. exprimat accurate. Sed constans illealia- omnes libri οἱ codices aliquot mss. illum totidem 
rum editionum et omnium codicum manu exara- syllabis tueantur, tum quod scriptura illa, « os! 
torum in vulgata lectione tuenda consensus acce- pridie, ο licet falsa mendosaque, eanlein non pa- 
dere me huic opinioni non sinit. Quanquam enim rum confirmet. Sed cum, nisi valde fallor, exempla 
hoc commune vitium est librariis, vocem proalia, ejusmodifrustraquarerentur,placel n:32i5 scriptu: 
cum voces inler se similes sunt, apponere : id ta- ra alia,« postriduum : » qua preterquari quoi tide 
men, si sint valde dissimiles voces, facere nonso- quatuor codicum nilitur,ipsa quoque ΠΟΠΗ ΜΗ] mo- 
lent. Vix unquam igitur mihi persuadere potero menti atque roboris ex mendoso illo, « postridui » 
scripsisse Ambrosium, « in speciem eruca, ο cum p acquirit. Latine autem dici « postridiuin, » patet 


si ila esset, nunqnam librariis venisset in mentem 
vocem « caulis » comminisci, ob magnam scilicet 
harum vocum, « eruca » el « caulis, » inler se dis 
similitadinem. Ex quo satis intelligitur editores 
Romanos hujus lectionis auctores esse etarchite- 
ctos ; qui cum viderent vulgatam lectionem, «cau- 
lis, » tolerari non posse, hunc Ambrosii locum ex 
Grecis Basilii emendare non dubitarunt. Neque 
vero nos magis adjuvat conjectura Latinii, qui 
legendum suspicatur, « in speciem campa. » Nam 
voces ha, « caulis » et « campz, » magis quoque 
inter se dissident, quam ut omnes omnis «elatis 
omniumque regionum librarii quasi ex compacto 
pro « campa » scripserint « caulis; » ilque eo 
magis, quod vox « coulis » ineptissimam senten- 
tiam efficeret.Jam cum neque vocem « eruca » ne- 
que vocem « camp? » recipi merilo posse ostende- 
rimus, velinviti fateamur necesse est sumroum vi- 
rum Ámbrosium aliquid hic humani passum esse, 
et ideo peccasse,aut quodreipsainaliquo mendoso 
codice repereril εἰν κράµθην. « in caulis speciem, » 
pro sic κάµπην, « in eruca speciem ; » aut quod, si 
codex mendo carebat, nominis similitudine de- 
ceplus, pro κάµπην sibi legere visus sil χράµδης, 

29. Quando autem semel Ambrosium in manus 
sumpsinius, non tam cito ab eo avellamur — sed 
proponamus locum quemdam e libro quintoin He- 
zaem.,cap.25,difficilem admodum et ita obscurum, 
ut (Edipo aliquoad mentem Ambrosii assequendam 


ex Plauti nis illis in Milite : « Postriduo natus sum 
ego mulier,quam Jupiter ex Ope natus est. » Neino 
enim ignorat, nisi sit rerum grammaticarum oinui- 
no rudis, vocabula illa, « sponte, forie, repente, 
postriduo, » et alia id genus, qua pro adverbiis 
sutni solent, proprie tamen adverbia non esse, sed 
nomina, quorum feresextus casus solus usurpatur. 
Itaque legendum esse arbitror in co quein dixi 
Ambrosii loco, « postriduum. » Jam quo attinet 
ad alteram quzsti;nem, quid tandeu sibi velint 


il'a Ambrosii: « Certe illius tridui nosirum hoc po- 
striduum laboriosius est, » fateor id mili dictu vi- 
deri perdifficile. Experiar tamen. In primis 3utem 


scire juvat has in Hexaem. orationes ab &ribrosio 
ad populum ultimis sex Quadragesim:e dicbus ha- 
bitas esse, hoc esl, ipsa hebdomade majore a feria 


secunda ad Sabbatum usque. Nec queinquarm puto 
ea de re dubitaturum, qui praclarani illam quie 
operi Ambrosiano przfigitur adinonitioneu lezerit- 
in qua αἱ alia permulta, ita hoc quoque docte et 
clare traciatur. Et alioqui de hac temporis nola sa- 
lis convenit inter eruditos. Velim insuper iienine- 


rimus dixisse Plautum « postriduo, » pro « postero 
die ; » ob idque nihil obesse, quin eodem sensu 
Voce « postriduum » usussit Ambrosius. Ilincau- 
tem colligere licet haee Ambrosii verba, «. ccrte 
illius tridui nostrum hoc postriduuni laboriosius 
est, » reduci posse ad hanc formam, » certe illius 
tridui noster hic posterus dies laboriosior est. » 


opus esse videatur. Ambrosii igitur hec sunt: p Hoc igitur dicet doclor egregius : Jam pervenimus 


« Certe illius tridui nostrum hoc postridie laborio- 
sius est. » Jam duo quaeri possunt, quomodo legi 
oporteat,et quis horum verborum sensus sit, Quse- 
stio prima pendel multum ex variaatibus lectioni- 
bus, quas proinde referre operz pretium est.Diffi- 
cullas sila esttola in voce « postridie, » quz aliter 
in aliis codicibus legitur. Vocem « postridie » exhi- 
bent omnes libri editi cum aliquot codicibus. At 
Carn.,Corb.,Th.ac Reg.habent « post pridie.» Big. 
et Gem. « postridui,» Germ.,Colb. cum Vict. duo- 
bus « postriduum. » Ex quibus effici videtur, si 
veterum librorum habeatur ratio, vocum harum, 
« posiridie » el «postriduum, » alteram pro vera 


ad tresultimosQuadragesimeedies,qui reliquis hu- 
jus sacri jejunii diebus laboriosiores iulio sunt at- 
que difficiliores.Triduiillius diemprimain celebra- 
bamus heri.Celebramushodiediemsecundam,eras 
celebraturi tertiam, hoc est, diem Sálibati sanrtl. 
Totun illud triduum laboriose quideu) traducitur: 
sed tamen illius posterus dies labori majori obno- 
xius est. Et vero tametsi constat Sabbatum san- 
clum ubique terrarum apud Christianos cum ob 
cetera hujus diei officia, tum maxime ob baplismia- 
lis ceremonias laboriosum fuisse : videtur tamen 
nescio quomodo fuisse laboriosius Meliolani. hie- 
fert enim Paulinus, quod magnus ille Ambrosius 





axall 


PROLEGOMENA. 


die Sabbati sancti solus efficere solebat,id,eo mor- 4 tur etiam vespertinum sacrificium, id est, missa 


tuo, a quinque episcopis effici vix potuisse. Paulini 
verba sunt hec in. Vita Ambrosii num. 38 : « In 
rebus etiam divinis implendis fortissimus, in tan- 
lum ut quod solitus erat circa baptizandos solus 
implere,quinque postea episcopi,tempore quo de - 
cessit, vix implerent. » Decessisse autem Ambro- 
sium matulinis horis Sabbali sancti, patet ex eodem 
Paulino, qui in ejus Vita, num. 48, ita scribit: 
« Àtque inde ad ecclesiam majorem antelucana ho- 
ra qua defunctusest, corpus ipsius (Ambrosii) por- 
tatum est; ibique eadem fuit nocte,qua vigilavimus 
in Pascha...Sed lucescente die Dominico,cum cor- 
pus ipsius, peractis sacramentis divinis,de ecclesia 
levaretur, portandum ad basilicam Ambrosianam, 


vespertinis horis diebus jejunii celebrari solita : de 
qua in conc. Vas. cap. 3, c. 29, Matiscon. c. 9, 
actum reperimus. » Ad hec,antiquum illum saeri^ 
ficii vespere offereudi morem olim apud Mediola- 
nenses jejunii diebus obtinuisse probant et ea,quae 
paulo ante leguntur num. eodem: « Indictum estje- 
junium,cave ne negligas.Etsi tefames quotidianum 
cogit ad prandium, aut intemperantia declinat je- 
junium tamen celesti magis te servato convivio. 
Non epula parate extorqueant, ut celestis sis va- 
cuus sacramenti. Differ aliquantulum, non longe 
finis est diei : imo plerique sunt ejusinodi dies, ut 
statim meridianis horis adveniendum sit in eccle- 
siam, canendi hymni, celebranda oblatio. Tunc 


in qua positus est,ita ibi demonum turbaclamabat p utique paratus assisle, ut accipias tibi munimen- 


se ab illo torqueri, ut ejulatus eorum ferri non 
possent.» His autem semel positis,sequitur sacrifi- 
cium,cum advesperasceret, Mediolani temporibus 
illis celebratum fuisse ipsa Paraseeves die, Christi- 
quecorpusintrasolemniaet confectum fuisse,et po- 
pulo datum.Horum,qua ex nostraexplicationecon- 
»equi dixi,testis estAmbrosiusipse.Postquam enim 
ila scripsit: « Certe illius tridui nostrum hoc po- 
»tridie laboriosius est, » sic prosequitur : « Et ideo 
cui cum avibus lusimus, cum gallo cantavimus, 
jam Domini canamus mysteria, el ad corpus Jesu 
conveniant aqvil: peccatorum ablutione renovata; 
jam enim coetus ille magnus verum nobis Jonam 
reddidit : et gratulemur quod factus est nohis ve- 
spere dies quintus ; fiat nobis mane dies sextus. » 
Et quidem ex illis, « jam Domini canamus myste- 
ria, etad corpus Jesu conveniant aquila peccato - 
rum ablutione renovatz, » plane constat et cele- 
ratum fuissesacrificium post conciunem À-nbrosii, 
el convenisse populum aquilarum in morem ad cor- 
pus Jesu recipiendum. Illa vero, « et gratulemur 
quod factusest nobis vespere dies quintus,» aperte 
cstendunt Ambrosii concionem ipsa Parascevesdie, 
eum advesperasceret, ad populum habitam fuisse. 
Cum enim,ul diximus, concionari ceperit Ambro- 
sius feria secunda majoris hebdomade, perspicuum 
est diem quintum in Parasceves diem cecidisse. Nec 
cuiquam valde mirum videri debet, sacra ipso Pa- 


tum, ut corpus edas Domini Jesu. » Nam quod ait 
Ambrosius, plerosque esse ejusmodi dies, in qui- 
bus mos esset statim meridianis horis advenire in 
ecclesiam, oblationem celebrare, corpus Domini 
Jesu edere,id non obscure indicat alios fuisse dies, 
in quibus hec ob inlictum jejunium peragerentur 
non meridianis temporibus,sed vespertinis. Quare 
monet populum vir sanctissimus, ut tunc flame 
contempta servet se celesti convivio, neque vinci 
se sinal epulis apparatis : sed potius, ne vacuus sit 
celestis sacramenti,finem diei haud longe dissitum 
exspectet. Nec ab re erit et alium locum libri sexti 
expendere .Basilius animalium diversas proprieta- 
les cum recenseret, dixeral asinum pigrum esse : 
quem locum rhetorum more exornans Ambrosius, 
ita scripsit lib. v, cap. 3: « Piger asinus, et expo- 
situs ad predam, sensuque lardior,quid aliud do- 
cet, nisi nos vivaciores esse debere, nec desidia 
corporis animique pigrescere,confugere ad fidem, 
qua onera gravia allevare consueverit?» Sed illud, 
« et expositus ad predam, » mihi non videtur huic 
loco convenire ; contra, si legas, uti in codice Vat. 
legitur, « et expositus ad pondera, » plana erunt 
omnia. Hoc enim dicit Ambrosius : Si considere- 
mus «sinum pigrum esse, et sensu tardiorem ; ab- 
sit ul eum in eo imitari velimus, sed potius debe- 
mus vivaciores esse et alacriores. Rursus si con- 
sideremus eum ad pondera expositum esse, hinc 


rasceves die el celebrata esse, et populum, cum p edocemur confugeread fidem,quz onera gravia al- 


advesperasceret,corpus Christi accepisse,cum haec 
illis jejunii majoris diebus olim Mediolani in usu 
fuisse constet. 

De ioc audiamus Ambrosiumin psalmum cxi, 
num. 4&8: « Admonet etiam, inquit, sacrificium 
vespertinum, ut nunquam Christum obliviscaris. 
Non potes oblivisci, cum lectum ascendis ejus Do- 
mini, cui in occasu diei precem fuderis, qui esu- 
rientemte &ui corporis epulis expleverit. » Qui Am- 
brosii locus eruditissima illa nota illustratus legi- 
lur : «Ád hec indidem qucque intelligere est mo- 
ris fuisse in Ecclesia Latina etiam jejunii diebus 
sacrificium olTerre,et Eucharistiam accipere,contra 
7^^m in Orientali obtinebat. Postmodum memora- 


levare consuevit. Sententiam hujus loci consecuti 
sunt quidem editionis Romane auctores, qui ita 
edendum curarunt, « et ad onus expositus: sed 
preterquamquod videntur ita correxisse ex inge- 
nio, in eo reprehen Jendos eos puto, quod nimium 
a vulgata scriptura recesserint. De his satis. Jam 
de Psalmis sermonem instituamus. 

$ VI. De Psalmis. 

30. Praclarum sane,et in primis elegans proce- 
mium Basilii in Psalmos : quod qui legerit, miram 
illam in Basilio dicendi artem mirabitur, qua, quo» 
cunque se intendisset,excellebat.A mbrosius multa 
e Basilio mutuari solitus, hinc quoque nonnulla 
excerpsit.Gum autem non desint quibus jucundum 








D. JUL. GARNERII PRUEFATIO. CXCDI 


sit et gratum cog noscere, quid al:us scriptor ab alio A veluti in communi animaruum curandarum offici- 
sumpserit,quoque modo alius alium aut interpre-  na,nosomnesquotquot sumus bominesad nostrum 
tatus,aut certe imitatus sit,omnia quie occurrerunt morbum sanendum medelam sel:gere possimus... 
Ambrosii loca hoc ascribere non pigebit. Quod ut Aliud igitur proplietsie docent,aliud historici, aliud 
magis intelligatur, Ambrosii primum (a), deinde  lex,aliud species ejus qua in Proverbiis invenitur 
Basilii verba subjiciam. ε Etenim licet omnisScri-  exhorlationis. Át quidquid in cieteris utile est, hic 
tura divina Dei gratiam spiret,etc....In aliis igitur unus Psalmoramtiber complecütor... Psalmorum 
singula advertere licet.Historia instruit,lex docet, oracula et domi modulaníur, et in forum circum- 
prophetia annuntiat, correptio castigat, moralitas ferunt... Psalaus cousociat dissidentes, inter ini- 
suadet : ia libro Psalmorum profectus est omnium, — micos gratiam componit. Quis enim adhuc eum, 
et medicina quidam salutis humans. Quicunque quocum unam ad Deum vocem e:risit,loco inimici 
legerit, habet quo propri: vulnera passionis spe- — habere possit?... Psalmus incipientibus Initium esl, 
ciali possit curare remedio.Quicunque cernere vo- incrementum proficienlibus, perfectis (irmamen- 
Inerit, tanquam in communi animarum gymnasio, tum. ..Psalmus angelorum opusest, ccelestis con- 
et quodam stadio virlutum diverea generacertami- versatio, spirituale tliymiana. O sapiens magistri 
num reperiens praparata,id sibi eligat, cui se in- g inventum,qui arlem qua simul caneremus, et uli- 
telligit aptiorem....Domi Psalmuscanitur,forisre- tio disceremus, excogitavit! unde et magis quo- 
cersetur. Psalmus dissidentes copulat, discordes dammodo animis pr:cepts imprimuntur. Vix et- 
gociat,offensos reconciliat.Quis enim non remitlit enim durare solet quod invitus didiceris: quod au- 
ei,cum quo unam ad Deum vocem ewiserit,?Psal- tem juceuude soaviterque acceptum est,tenacius in 
mus.... institut:o incipientium, profectorum cou- — animis nostris insidet... Psalterium vero a parte 
fir:natio, angelorum ministerium, niliia ccelestis, superiori ducit concinuz sux modulationis origi- 
hostia spiritalis... Certat in Psalmo doctrina cum  nem.... Ceterum initium Psalmorum videamus. » 
ratia simul. Caatatur ad delectatione:n, disciturg | Quin οἱ Augustinus ipse,ut monet Duczus,in enar- 
ad eruditionem.Nam violenüora precepta non per- ratione in psal. vi, cum hxc verba propheiica in- 
manent: quod avtem cum suavitate perceperis, id  terpretatur: Exsurge, psalterium et cithara? ,non- 
infusum semel przcordiis non consuevit elabi.... nonnulla e Grzcis Basilii mutatus est. Utriusque 
Aiunt....causas quoque modulaminum et quedam verba nostro more referemus,quorum ex collatione 
claustra rhythmorum in -uperiore parte e:se Psal-— cogaoscere licebit. Augustinum interpretem fuisse 
terii.... Sed jam Psalmi isties qui propositus est — magis quam imi'atorem Basilii. Augustinus igitur 
nobis, iogrediamur exordia. » (b) Πάσα Γραφὴ ., sie toquitur : « Psalterium est organum, quod qui- 
Ocon;togtoc «zi ὠφέλιμος διὰ τοῦτο συγγραφεῖσα — dem manibus fertur percutientis, et chordas dis- 
παρὰ τού Π,εύματος, *v', ὥσπερ Év xotwp τῶν ψυ- tenias habet; sed illum loco unde sonum acci- 
qum ἱατρείῳ, πάντες ἄνθροποι τὸ iauz τοῦ οἰκείου piunt chordz,illud concavum lignum quod pendet 
πάθους ἕκαστος bÀeyopeüz... "Άλλα μὲν οὖν mpo- θἱ ἰδοίσω resonat, quia concipit aerem,psalterium 
φῆται παιδεύουσι, καὶ ἄλλα ἱστορικοὶ, καὶ ὃ νόμος ἵη superiore parte habei, Cithara autem hoc 
ἕτερα, καὶ ἄλλα τὸ εἶἴδος τῆς παροιμιακῆς παραινέ- — genus ligniconcavum et resonans in inferiore par- 
σεως. Ἡ δὲ τῶν Ψαλμῶν θίθλος τὸ ἔκ πάντων ὠφέ- te habel. liaque in psalterio chorde sonum desu- 
λιμον περιείληφε..... Τὰ τῶν Ψαλμῶν λόγια καὶ κατ per accipiuotiia citnara autem εΏογά sonum ex 
οἶκου μελῳδοῦσι, καὶ ἐπὶ τῆς ἆγορᾶς περιφέρουσι... inferiore parle accip:unt.»Basilii autem verba hiec 
Ψαλμὸς... ἕνωσις διεστώτων, ἐχθραινόντων δ-αλλα-  sunte proce aiio £n psas.1 : Πάντα ὥσπερ kv uey2Àg 
κτήριον.Τίς γὰρ ἔτι ἔχθρον ἡγεῖσθαι δάναται,μεθ) οὗ τινὶ καὶ κοινῷ τχμείῳ, vh βίδλῳ τῶν Ψαλμῶν τε- 
píxv ἀφηκε πρὸς θτὸν τὴν φωνήν}..... Εἰσχγομένοις θησαύρίσται, fjv. πολλῶν ὄντων ἀργάνων μουσικῶν, 
στοιχείωσις, πβοχοπτόντων αὔξησις , τελειουµένων πρὸς τὸ λεγόµενον ᾠαλτήριον ἧρμοσεν à προφήτης, 
στήριγµα..... Ψαλμὸς τὸ τῶν ἀγγέλων ἔργον, τὸ οὐ- τὴν ἄνωθεν , ἐμοὶ ὀοχεῖν, ἑνηχοῦσαν αὑτῷ χάριν 
ῥάνιον πολίτευμα, τὸ πνευματιχὸν θυμίαμα. "n τῆς B παρὰ τοῦ Πνεύματος ἐνθειχνύμενος, διότι τοῦτο 
dog"; ἐπινοίας τοῦ διδασκάλου, ὁμοῦ τε ᾖδειν ἡμᾶς µόνον τῶν μούσικῶν ὀργάνων τὴν αἰτίαν τῶν φθόγ- 


τὰ λυσιτελῆ µανθάνειν μηχαχωμένου' ὅθεν καὶ μᾶ)λ- 
Àów πως ἐντυποῦται ταῖς ψυχαῖς τὰ διδάνικατα. Βίαιον 
μὲν γὰρ µάθηµα οὐ πέφυχε παραμένειν, τα δὲ μετὰ 
τέρφεως xxi Κάριτος εἰσδυόμενκ μονιμώτερόν πως 
ταῖς φυχαῖς hp oov ἐνιζάνει.... Τὸ ψαλτήριον δὲ τοῦτο 
τῶν ἁρμονικῶν ῥυθμῶν ἄνωθεν ἔχει τὰς ἀφορμάς..... 
δωμεν δὲ λοιπὸν καὶ τὴν ἀρχὴν τῶν Ψαλμῶν. Hoc 
est : « Omnis scriptura est divinitus inspirata 
atque utilis, ideo a Spirita sancto conscripta, ut 


7 Psal. Lvi, 9. 
(ο) Ambros. in pref. ἐν psal. 1. 


ο a ——— 


qov b» τῶν ἄνωθεν ἔχει. Τῇ χιθάρᾳ μὲν γάρ xai cf 
λύρᾳ κάτωθεν ὁ χαλκὸς ὑπηχεῖ πρὸς τὸ πλῆκτρον. 
τὸ φαλτήριον δὲ τοῦτο τῶν ἁρμονιχῶν ῥυθμῶν ἄνω- 
θεν ἔχει τὰς ἀφορμάς. » Omnia in Psalmorum li- 
bro velut in magno quodam et communi promp- 
toario reconduntur.Quem librum, tametsi diversa 
sunt instrumenta musica,ad psalterium, quod vo- 
cant, Propheta aptavit. Quippe gratiam, ul mihi 
videtur, in eo desuper a sancto Spiritu resonare 


(a) Basil. in pref. in psal. 1. 


CXCIV 


PROLEGOMENA. 


ostendi, proterea quod hocsolum ex musicisi n- 4 dem opus est equale, horum et merces eadem.» 


sirumentis editi soni causar ab altiore loco habet. 
Nam citharse ac lyra :s inferiori parte sonitum 
edit ad pleetrum : psalterium vero a parte supe- 
riori ducit sue concinne modulationis origi- 
nem. 

VidimusA mbrosium Augustinumque duo illa ma- 
gna Ecclesi lumina nonnibil e Basilii librisin suos 
transtulisse : nune notabimus Eusebium et Basi - 
lium idem dicere, casu an secus, nescio. Eusebii 
igitur verbr haec sunt e prozemio ἐπ Psalmos : Ná- 
jÀx δὲ παρ) 'EGoxlotg λέγεται τὸ ψαλτήριον, ὃ δὲ 
µόνον τῶν μουσικῶν ὀργάνων ὀρθοτατον, καὶ μὴ συ- 
νεργούµενον εἷς Ίχαν ἐκ τῶν κατωτάτω μερῶν, ἀλλ᾽ 
Xov ἔχειν τὸν ὑπηχοῦντα χαλκόν. Et aliquanto 


post pag. 7, πάντα ὥσπερ ἐν µεγάλῳ τινὶ xal κοινῷ τα- B 


ut^u tq βίθλῳ των Ψαλμῶν τεθησαύρισται, elc. 
« Nabla apiid Hebreos vocatur psalterium, quod 
ex musicis inslrumenlis solum rectissimum est;ne- 
que ab infimis partibus ad sonum adhibetur,sed a 
supernis sonanli :re instruitur... In Psalmorum 
libro omnia ceu in magno ac publico penuario re- 
condita sunt, »Potuil ergo fieri ut Basiliusob oculos 
habuerit Eusebium quem imitaretur:sed si ila est, 
magnus ille Basilius,ut peritum oratorem decebat, 
vim quidem ac pondus Eusebiang sententiz reti- 
nuil,al eam mira quadam dicendi arte fecit suam. 

31 Liquet ex diclis, Ambrosium nonnulla e Dasilii 
progemio sibi sumpsisse. Nunc ostendam eumdem 
ex eodem fonte in ipsa psalmi enarratione nonni- 
hil quoque mutatum esse.Sed,ne lectoribus teedium 
pariam,ea loca solain medium proferam,quz non 
tam imitatus esse, quam ad verbum expressisse 
pulandus est. Ambrosii igilur verba sunt exenar- 
ralione ín psal. 1,num. 14 : « Consideremus nunc 
qua ralione, Beatus vir, dixerit. Nunquid a consor- 
tio beatitudinis exclusiu mulieres,quia virum solum 
beatum nuncupavit ? Absit! Accetit illud, quo- 
niam quorum natura eadem, eorum operatio- 
nes ulique non possunl esse discrete; et quorum 
opus :quale, eorum utique eequalis el merces. .. 
Paria igilur studia virtutum, qui par praerogativa 
est crealura. Basilii vero hzec sunt itidem ex enar- 
ratione in psal. 1: Aix τί, φῃσὶν, ὁ προφήτης τὸν 
ἄνδρα µόνον ἐκλεξάμενος —paxapibsts Ἆρα μὴ τοῦ 


Quod si quispiam hac locorum contentione delec- 
tatur (quam voluptatem neque frugis expertem,ne- 
que illiberalem arbitror), fontes ipsos adeat, aua- 
deo.Spero studiosis non injucundum fore,si rursus 
hoc loco de Basilii prozmio in Psalmos loquar. No- 
tum est, qua apud Basilium Grace leguntur, legi 
Latine apud Augustinum Quzri ergo potest utrum 
Auguslinusipse Graeca Basilii converterit,an Rufini 
interpretatio inepte a librariis ante Augustini opus 
locata sit. Suspicionem augebit, quod Augustinus, 
cum psalmum quinquagesimum sextum interpre- 
traretur, nonnihil ex hoc Basilii procemio expressis- 
se credi merito possit.El vero qui utrumquelocum 
Basilii et Augustini inter se comparaverit(a), facile 
intellecturum puto Latina e Grecis conversa esse, 
sed paulo liberius,hoc est,antiquorum more.Ergo 
si Auguslinus aliquid e Basilii procemio in Psalmos 
sibi sumpsit,non ita mirum videri debet,si dicatur 
hoc idem et Latine reddidisse,et ante snam ipsius 
interpretationem collocasse.Sed provisum est a li- 
brariis,ne quis specioso hoc argumento in errorem 
induceretur. Nam etiamnum in veteribus quibus- 
dam libris exstant Latine quedam Rufini inter- 
pretationes, inter quas et id Basilii procmium 
invenitur : que omnia in secundo temo edenda 
curabimus, cum ob interpretis Βαθπὶ antiquita- 
tem, tum maxime ob auctoris Basilii dignitatem. 
32.Ditficile dictu est quanta sit adhibenda diligen- 
lia ei,qui vult certo tutoque περὶ νοθείας aut γνη- 
πότητος operis alicujus judicium ferre. Mirum est 
enim,cum verum et falsum inter se longissime di- 
versa sint,sspius tamen alterum alterius ita simile 
esse, ut in iis discernendis, nisi valde caveamus, 
errorem vilare vix possimus. Cujus rei libet pro- 
ferre exemplum unum, ex quo de multis similibus 
facile sit conjecturam facere. Exstat inter Basilii 
opera enarratio quedam in psalmum tricesimum 
seplimum, de qua non una est omnium sententia, 
aliis aliud sentientibus. Combefisius ita de ea du- 
bitat,ut tamen nolit quidquam pronuntiare, rem- 
que lectoris judicio permittat. Argumenta quibus 
adductus Combefisius eam narrationem suspectam 
habuit, hec sunt, eam deesse in aliquibus codici- 
bus,videri prseterea ceteris languidiorem, ac in 


μακερισμοῦ τὰ γωναῖκας ἀπέκλεισε, Μη — qévorco. D ipsa fieri mentionem psalmi sexti, cujus, inquit, 


Μία γὰρ ἀρετῃ ἀνδρὸς xxi γυναικὸς, ἐπειδη xal ἡ 
Ἠτίσις ἀμφυτέροις ὀμότιμος' ὥστε xxl ὁ μισθὸς 6 
αὐτὺς ἁμφοτέροις,... ὧν ὁξ ἡ φύσις µία, τούτων 
καὶ ἐγέργειαι αἱ αὐταί' mw ὃξ τὸ ἔργον ἴσον, τούτων 
καὶ ὁ μιεθὺς ὁ αὐτός, Cur propheta, inquit, ho- 
minem solum elegit, ac predicat beatum? Num 
mulieres a beatitudine exclusit? Absit | Enimvero 
viri el mulieris una est virtus; quandoquidem utri- 
usque crealio honore par est, ac proinde utrius- 
que quoque merces est eadem.... Quorum autem 
nalura una,horum et acliones eedem : quorum iti- 


(a) Lege num. 30. 


k 


explanatio nusquam apud Basilium comparet.Certe 
primo aspectu videtur inesse vis maxima in his ar- 
gumentjs Combefisii: sed tamen ea confutare non 
ita multum difficile fuerit.Nam, inquiet quis, cer- 
tum est orationem in psalmum tricesimum septi- 
mum in vere Basilianis reponendam esse.Nam ea 
in re produci non potest testis locupletior, quam 
Ambrosius, quem norunt omnes Basilii aut inter- 
pretem fuisse non raro,aut certe ejus fidelissimum 
emulatorein.Ergo si Ambrosius banc orationem in 
suo codice habuit,exeaque nonnulla aut convertit, 


D. JUL. GARNERTII] PRAEFATIO. 


CXCV 


autimitalusest,nihil supererit dubii,quin pro Basi- Α rem appellet,non quod revera lex ira et furore cor- 


liano fetu accipiendasit.Rem autem ita esse,si utriu- 
sque verba Basilii et Ambrosii inter se conferantur, 
negari non potest.Ambrosii enim hazcsuntex enar- 
ratione in hunc de quo agitur psalmum,num.19 et 
90 : « Non enim Deus passioni patet, ut irascatur, 
cum sitimpassibilis....Denique usus habet,ut dica- 
mus de quoquam punito, quia iram incidit legum : 
non quia legum iram, sed quia legum severitatem 
incidit.Sic et alibi de decem plagis /Egyptiorum ait: 
Misst in eos iramper angelos malos 8... .«Qui sana- 
ri vult, argui non reformidat: sed non vult argui in 
furore, sed in verbo Dei.... Non vult erudiri in 
ira,sed in doctrina; ui si medicum roges, ne secet 
vulnus tuum, sed medicamentum apponat.... Et 


ripiat, sed quod qui punitur, legis supplicium 
iram esse putet.... Ubi itidem sermo habetur de 
decem plagis contra /Egyptios immissis,dictum est 
Similiter : Misit in eos iram el furorem, immissio- 
nem per angelos malos 13.... Quapropter dicebat 
Job : Sagittc enim Domini in corpore meo sunt, 
quarum ira meum ebibit sanguinem !5.David au- 
tem non in corpore velut Job perculsus,sed in ipsa 
anima vulnerelethali confossus, non aitquemadmo- 
dum Job, Sagitta enim Domini in corpore meo 
sunt,sed, Quoniam sagittee tuc infizo sunt mihi, 
εἰ confirmasti super me manum tuam 14, 

Ilis perlectis, a quo, quzso,stabit lector, quam 
sententiam amplectetur,Combefisiine, hanc oratio- 


addidit : Quoniam sagitte (uc infize suni mihi. B nem pro suspecta habentis,an ejus,qui eam Basilii 


Eadem videlur dicere, quee sanctus Job ; sed di- 
versa sunt.Nam et ille ait : Sagitie enim Domini 
ἐπ corpore meo sunt,quarum furor bibitsanguinem 
meum?.... [lle de vulnere sui corporis queritur, 
hic deplorat anims sue vulnera.. . Ille dicit sa- 
giltas Domini in suo esse corpore, iste deplorat 
infixas.» Illa vero leguntur apud Dasilium in eum- 
dem psalmum : Aévov δὲ" Κύριε ui, τῷ θυμῷ σου 
ἐλέγξης µε, οὗ τὸν ἔλεγχον παραιτεῖται, ἄλλα τὸν 
μετὰ θυμοῦ. Καὶ τό * Μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύστις 
µε, οὗ φιύ(ξι τὸ παιδευθηναι, δίχα δὲ ὀργης τῆς παι- 
δείας τυχεῖν ἆξιοῖ, ὡς sb καὶ ἰατρῷ τις... λέχοι * 
Μ διὰ πυρός µε θεραπεύσῃς, μηδὲ διὰ σιδήρου xal 
τομῶν, διὰ δὲ ἡπίων καὶ πραοτέρων φαρμάκων... . 
Παντὸς γὰρ πάθους ἀλλότριον τὸ θεῖον.,.. 
τις καὶ τὰς ἕκ τοῦ νόµου τῷ ἀνδροφόνῳ ἐπηρτημένας 
κολάσεις ὁρ/ἣν καὶ θυμὸν ὀνομάζοι, oóx ἆἀληθως τοῦ 
νόµου θυµουμένου xal ὁργιζομένου, τοῦ δὲ xoAato- 
µένου ὀργὴν τοῦ νόµου τὴν τιµωρίαν ὑπειληφοτος.... 
Οὕτω γοῦν εἴρηται Ev τῷ περὶ tn δεκαπλήγου τῆς 
κατ Αἰγυπτίων ἐπαχθείσης λόγῳ τό" ᾽Απέστειλεν ἐπ᾽ 
αὐτοὺς ὀργην xal θυμὸν, ἀποστολὴν δι) ἀγγέλων 
πονηρῶν.,.. Διὸ ἔλεγε, Βέλη γὰρ Κυρίου iv τῷ σώ- 
µατί µου ἐστὶν, dw ὁ θυμὸς αὐτῶν ἐἑπίνει µου «b 
αἷμα. 'O ὁὲξ Δαθὶδ οὐ τὸ copa πληχεὶς ὁμοίως τῷ 
"199, αὐτὴν δὲ τὴν ψυχὴν καιρίαν τρωθεις, οὐχ 
ὁμοίως τῷ Ἰὼθ φάσχει, βέλη γὰρ Κυρίου ἐν τῷ σώ- 
ματί µου slav *. ἀλλ᾽ "Ότι τὰ βέλη σου ἐνεπάγησάν 
pot, καὶ ἐπεστήριξας im! ἐμὲ τὴν χεῖρά σου. Hoc 
est : « Cum vero ait, [)οπιίπ6, ne in furore tuo 
arguasme*9,non quamlibet reprehensionem detre- 
ctat, sed eam, qu» cum furore conjuncta sit. Et 
cum dicit, Neque in ira tua corripias me !!,correp- 
tienem nequaquam fugit,sed rogatut citrairam cor- 
ripiatur; ac si quis medico per adustionem, per 
ferrum,per acerba remedia levamen ad quempiam 
morbum curandum offerenti dicat: Ne mihi ignem, 
ne ferrum,ne sectiones ad medelam admoveas, sed 
dulcia mitioraque remedia... Nam ab omni per- 
turbatione alienum numen est.... Ac si quis poe- 
B3S qu& ex lege impendent homicidz,iram ac furo- 


esse confidenter affirmabit ? Certe quidem ego nou 
dubito quin prudens lector atque eruditus,deserto 
Combefisio,alteri accedat.Fam argumenta quae ex 
hac locorum collatione peti possunt,validissima vi- 
dentur esse atque gravissima ; qua vero profert 
Conbefisius, minus sunt idonea ad persuadendum. 
Etenim,si orationem quampiam spuriam esseatque 
adulterinam ex eo colligi potest,quod in aliquibus 
mss. desit, actum estde plurimissanctorum Patrum 
opusculis,que quamvis genuina et vera, tamen in 
aliquibus duntaxat codicibus exstant, in aliis vero 
desiderantur.Quod addit vir doctus ad confirman- 
dam suam opinionem, « stylum hujus orationis 
languidiorem esse, » id, puto, neminem movebit, 


'üc st ρ cum destyli aut similitudine aut varietate ita inter 


se dissideant auctores,ut quod alter dissimile pro- 
nuntiat, id simile esse alter judicet. Neque sane 
multo gravius est quod sequitur, «in hac enarratio. 
ne menlionem fieri sexti psalmi, » quem tamen 
constat in Basilii operibus non inveniri.Quot enim 
veterum monumenta omnis generis magno rei litte- 
rarie damno temporum injuria periisse dolemus? 
His de causis ejus qui eam orationem defendit,opi- 
nio videri poterit Combetisiana longe probabilior, 
mulioque propior vero. Notum est enim Ámbrosium 
quacunque occasione data Basilii vestigiisinherere, 
ex eoque multa mutuari solitum esse.Quam multa 
autem ex hac in psalmum tricesimum septimum 
enarrationesumpserit,aliquantoante ostensum est. 
Cur igitur hec oratio Basilio non tribueretur, ex 
qua Ambrosium perinde ut ex reliquis Basilii operi- 
bus multa excerpsisse constat? Neque non eam sen- 
tentiam adjuvat,quod A mbrosius e Basiliiin primum 
psalmum prologo in suam non pauca transtulit. Ex 
quo fit,ut jure credi possit nonnullaex hoe quoque 
in psalmum tricesimum septimum commenterio 
sumpsisse.Jam quid sentiam ipse,paucis aperiam. 
ReprehendendumCombefisium puto, non quod eam 
orationem in suspectis habuerit,sed quod nihil au- 
sus sit pronuntiare.Quin etiam inter opera falsa nu- 
meranda sit,dubium non est, cum,ut num.36 pro- 


$ Psal. Lxxvi, 49. 9 Job. vi, 4. !0 Psal. xxvii, 2. !! ibid. !3 Psel, Lxxvn, 49. !? Job. vi, 4. 


«4 Psal. xxxvii, 3. 





CXCVI 


PROLEGOMENA. 


labitur, Eusebii fetus sit, non Basilii. Ambrosius A censeri nonsinit, Basiliumin priora ejusdem psalmi 


igitur hinc inde e Grzcis fontibus quidquid libe- 
bat, corradere assuetus, ea qua retulimus non e 
Basilio,sed ex Eusehii Commentario mutuatus est. 
Aut,quod forte verius est,jam ab illo tempore hzc 
Eusebii oratio inter Basilianas in Ambrosii codice 
reperiebalur.Vereor ne in his plus justo immora- 
lusesse videar. Sed h:ec observasse, si propterea 
diligentia major a scriptoribus in criticis sois de 
Patrum operibus judiciis adbibeatur, me non pe 
nitebit. 

33. Quam arduum sit de auctorum scriptis recte 
judicare, pateL et ex diclis,et res ipsa clamat. Sed 
quo diflficullas major est,eo puto rei tam necessarie 
obstinatius incumbenduin esse.Quapropter nec la- 


verba concionem ad populum habuisse. Ex quo fit 
"ut quisque hanc primam in psalmum decimum 
quartum explanationem ad Basilium magnum perti- 
nere facilesibi persuadeat.Aliter tamen ,cum Euse- 
bii in honc psalmum lucubrationem legerem,ea de 
oratione judicavi.Scriptor enim, quisquis est, &on 
tam Davidis, quam Eusebii verba explanat; et 
quod magis falsitatem redolet, multa ex Eusebio ad 
verbum sumit. Sane quibus perspecta est Basilii 
ubertas in dicendo et copia, ii, puto, nunquam in 
plagiariorum numero disertissimum hunc virum re- 
ponent.Jam tempus est ut pseudo-DBasilii furta pro- 
damus. Eusebii igitor verba sunt hac : Κύριε, τίς 
παροικήσει kv τῷ  axnvopatl σου, xal τίς κατα- 


bori parcemus, nec tempori, ut verum a falso, B σκηνώσει iv. τῷ ὄρει τῷ ἁγί σου; "Amb ιῶν 
cerium ab incerlo secernamus. Nec male tempus προσεχεστέρων προθαίνων διαγράγχει τὸν τέλειον, 
collocasse nobis videbimur,si quinque aut sex die- Ἡαροικίκ δὲ ἐστι διαγωγη πρόσκαιρος, ἐπ ἐλπίδι τῆς 
rum labore vel unius oraliuneulr aut νοθεία, aut —xpslvxovoz. Διό qnot xai Δαθίδ * Πάροικός tigt. xai 
γνησιότης tulo dignosci possit.Etenim,cum contin- παρεπίδηµος, καθὼς πάντες ol πατέρε µου. Πάρ- 
gat non raro,ul in brevioribus sanctorum Patrum οικος γὰρ ᾿Αθραὰμ, μηδὲ βῆµα Χχεκτηµένος ποδὸς, 
seriplis aliquid insit quod aut ad dogma, aut ad μόλις δὲ τάφον πριάµενος, ὃ δὲ σύμθολον τοῦ ζῶντα 
traditionem,aut ad historiam ecclesiasticam perti- μὲν iv σαραὶ πάροικον εἶναι προσήχειν, µεταθάϊίνον- 
neat, quanti intersiLejusmodiopusculorum:auctores τα δὲ ταύτης, τοῖς οἰκείοις τόποις ἀναπαύεσθαι. Καὶ 
cognoscere,nemo non videl.Sed,quoniam presen- µακάριόν φησιν, iv ἀλλοφύλοις παροικοῦντα, μὴ ὡς 
tío non defore,qui mihi adversaturi sint, monere οἰκείοις προστετηκέναι τοῖς ἓν τῇ ΥΠ. Σκήνωµα δὲ 
mihi optimum visum est quo sim animo scripturus. Θεοῦ, ἡ ωαρ᾽ αὐτοῦ δεδομένη σὰρξ τῇ τοῦ ἀνθρώπου 
Profiteorigitur meeruditorum celeberrimorumque ΦυΥΤ πρὸς ἐνοίκησιν. Τίς οὗ ὡς ἀλλοτρία κεχρηµέ- 
hominumopinionespermagnifacereomequeeasnon voc, ἔγχκαρπον αὐτὸν παραδώσει τῷ δεδωχότι, ὡς ἂν 
nisi invitum oppugnare;atque,ubi primum novalux γένηται καὶ σκήνωια τοῦ θεού τοῖς ἁγίοις ἐνοικοῦν- 
affulserit, ad mulandam sententiam paratissimum C τος ; Elta πρὸς τὺ μεῖζον προκόπτει ; Καὶ τίς χατα- 
fore.Uno verbo,me mihi non ita placere,ut meam σκηνώσει ἐν ὄρει ἁγίῳ σου; Οὖκ ἐν τῇ γηϊνρ Σιών, 
aliorum sententiae przeferamn;sed ita duntaxat pro- ὥσπερ Ἰουδαίοις δοκεῖ, ἀλλα περὶ ἧς ὁ Παῦλής φῃ- 
bare quicunque sentio, quaecunque dico,dum ne σιν  Προσεληλύθατε ὄρει Θεοῦ ζώντος, Ἱερουσα- 
hominibus doctioribus etin hoe studiorum genere λὴμ ἐπουρανίῳ. Παρελθὼν οὖν τις τὴν σάρκα ταύ- 
exercitatioribus improbanda videantur.Rem nunc την, xai νεχρώσας αὐτοῦ τὰ µέλη τὰ ἐπὶ της γῆς. 
aggrediamur.Ümnium orationum quenomineBasi- τὸν ἁγιασμὲν κατορθώσας, iv τῇ ἁγίᾳ «ατασχηνώσει 
lii cireumferuntur,aut fere omnium fit mentio ΠΟΠ πόλει, fi ἐπιθυμῶν ὁ Δανϊδ ἔλεγε  Διελεύσομαι ἐν 
solum apud Symeonem magistrum ac logothetam, τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς, ἕως τοῦ οἴκο τοῦ 
sed passim eliam e:dem in catena Nicetze Heracli- Θεοῦ ΄ καὶ, Ὡς ἀγαπητὰ τὰ σχηνώματά σου, Ku- 
ensis eLaliissimilihus citantur.Sedtanta non estau- ριε τῶν δυνάμεων. Τὸ δὲ τούτου σπάνιον ἐμφαίνει τὸ, 
cloritas neque Symeonis, neque Nicete,neque alio- Τίς, ὡς τὸ, Τίς ἔγνω τὸν νοῦν Κυρίου ; καὶ τὸ, Τίς ἀναγ- 
rum quorumvis qui catenas edidere,ut ob eam om- — 4s^et ὑμῖν τὸν «mov τὸν αἰώνιον ; xal τὸ, Τίς ἄρα 
nes illas septem et decemin psalmos orationes Ba- «ορόνιμος xai πιστὸς οἰκονόμος ; Μα ποτε δὲ xal τὸν θεὸν 
silii esse statim faleamur.Putant eruditi viri qui ea — Epw/jsac, ἔτυχε ἀποχρίσεως.... 02 γὰρ µία πρᾶξις τε- 
de re disputarunt, Combefisius, Tillemontius, Duyi Ὀλείοι τὸν σπουδαῖον, ἀλλὰ παυτὶ τῷ βίῳ ταῖς κατ ἀρε- 


nus, alteram quidem in psalmum vicesimum octa- 
vum enarrationem adulterinam esse,enarrationem 
vero in psalmum tricesimum septimum in dubiis 
reponi oportere;sed quinreliqua quindecim genui- 
ni sint et verge,nequaquam dubitant Nos autem de 
aliis quibusdam dubitari posse arbitramur,et deiis 
quidem,qui nullum dubitationi loeum relinquere 
videbantur. Ejusmodi est prima oratio in psalmum 
decimum quartum Conslatenim vel ex primis ver- 
bis secunda in lune psalmum orationis,quam tesli- 
monium Gregorii Nysseni (a) inter dubia opera re- 


15 Pea], xiv, 4. 16 Psal. xxxvi, 10. 


m. Il, p. 225. 


κ 


b 





τὴν ἐνεργείαις συµπαρατείνεσθχι, « Domitne,quis ha- 
bitubit ἐπ Labernaculo tua ? aut quis requiescet in 
monte sancto tuo 15* A vicinioribus procedens, 
perfectum virum describit, Habitatio aatem est 
temporanea commoratio, cum spe melioris con- 
juncta.Quamobrem ait David : Advena sum et pe- 
regrinus,sicut omnes patres mei9. Advena quoque 
erat Abraham, utpote qui ne vestigium quidem 
pedis possideret, vixque sepulturce locum coeme- 
rit. Quod sane symbolice significst hominem in 
carne viventem, ceu advenam reputari debere ; 





D. JUL. GARNRAII PRAEFATIO. CX 


eumque ab ipsa carne transmigraverit, tunc pFo- A αὐτὴν φιλοπονήσαντας, ἔγχαρπον ἀποδοῦναι τῷ δε- 


priis in sedibus quiescere. Ac beatum dicit eum, 
qui cum apud alienigenas habitaverit, terrenis 
quasi propriis sibi rebus non addictus fuerit. 
Tabernaculum autem Dei est caro, anime ab 
ipso ad habitandum concessa. Quis itaque ea 
ut aliena usus, frugiferam eamdem largitori re- 
situet, ut flal tabernaculum Dei, qui in sanclis 
habitat? Deinde vero ad pr:s!iantiora procedil: 
Aut quis requiescel in, monte sancto (uo?? ? Nou 
in terrestri Sion, ut Judei arbitrantur, sed in ea 
de qua Paulus ait : Accessitis ad montem Dei vi- 
ventis, Jerusalem celestem 18. Quisquis igitur ea- 
dem carne quasi in transcursu usus,ejus membra 
super terram morlificaverit, postquam sanctifica - 


δωκότι. ᾿Εὰν δὲ ᾗ θεοῦ ἀξία à σὰρξ, γίνεται τῷ ὄντι 
θεοῦ σκήνωµα, κατὰ τὴν ὀἐνοίχησιν αὐτοῦ εἰς τοὺς 
ἁγίους.... εἶτα mpoxomi xai πρόοδος ἡ ἐπὶ τὸ τε. 
λειότερον,. Καὶ τίς Κατασκηνώσει Ἐν ὄρει ἁγίῳ 
σου ; Ἰωδαῖος μὲν ὁ γήϊνος ὅταν ὄρος ἀκούσῃ, πρὸς 
τὴν Σιὼν ἁἀποτρέχει.... ὄρος ἐκείῖνο τὴν ὑπερουρά- 
vtov χώραν, τὴν περιφανῆη xxi λαμπράν' περὶ οὗ 6 
Απόστολος λέγει, ὅτι Προσεληλύθατε Σιὼν ὄρει, 
καὶ πόλει Θεοῦ ζῶντος, ᾿Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ, 
ἐν di παυήγυρις ἀγγέλων, καὶ ᾿Εκκλησία πρωτοτόχων 
ἀπογεγραι-μένων ἐν οὐρανοῖς. ᾿Επὰν οὖν τις παρέλθῃ 
τὴν σάρκα ταύτην ἀπροππαθῶς, ὡς ἀλλοτρίαν ταροι- 
xcov, xai οὐχ ὡς ἰδίας ἐξηρτημένος, οὗτος διὰ τὸ νε- 
κρῶσαι αὐτοῦ τὰ µέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὸν ἁγιασμὸν 


tionem illam consummaveril, habitabit in sancla B κατρθώσας, ἄξιός ἔστι τῆς ἐν τῷ ἁγίῳ ὄρει χατα- 


illa civitate, cujus desiderio motus David aiebat : 
Transibo in locum tabernaculi admirabilis usque 
ad domum Dei '9,e(Quam dilecta tabernacula tua, 
Domine virtutum 39.]llud autem, Quis, talium ho- 
minum raritatem subindicat, cujusmodi est illud: 
Quis novit sensum Domini ?! ! et illud, Quis an- 
nuntiabil vobis locum aternum 93? atque illud : 
Quis est prudens ac fidelis &conomus ** ? Nunquid 
postquam Deum interrogavit, responsionem ob- 
tinuit ?... Non enim unica res gesta strenuum ho- 
minem ad perfectionem ducil ; sed per totam vi- 
tam virtutis operibus insistendum. « Videamus 
nunc quomodo pseudo- Basilius frigida quadam pe- 
riphrasi mox Eusebiana amplificet, mox eadem a 


σκηνώσεως' ἃς ἐπιθυμῶν ὁ Ψαλμῳδὸς ἔλεγεν, ὅτι 
Δ.ιελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θχυμαστῆς' καὶ τὸ, 
"Je ἀγαπητὰ τὰ σχηνώµατά σου, Κύριε τῶν δυνά- 
εωνε... Σπάνιος δὲ καὶ ὁ παροικῶν dv τῷ σῴματι, 


«Καὶ ὁ Χατασκηνῶν iv τῷ ὄρει. Διὰ τοῦτο ὡς ἀπορῶν 


ὁ λόγος φησί Τίς παροικήσει ; καὶ, Τίς κατασχη-- 
γώσει ; ὡς τὸ, Τίς ἔγνω νοῦν Kuplou ; καὶ τὸ, Τίς 
&vx (tst ὑμῖν Oct πῦρ κα[εται , xal τὸ, Τίς ἀναγ- 
γελεῖ ὑμῖν τὸν τόπον τὸν αἰώνιον » καὶ τὸ, Τίς 
ἄρα ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰχονόμος ; Τάχα δὲ καὶ 
ἐρωτηματικόν ἐστι τὸ, Τίς, ὡς ἀπόκρισιν ἐπιζητοῦντος... 
O2 γὰρ µία πρᾶξις τελειοῖ τὸν σπουδαῖον, ἀλλὰ παντὶ 
προσῆκε τῷ Dp τὰς κατ ἀρετὰς ἑνεργείας συµπα- 
βατείνεσθαι. « Scriptura, cum virum perfectum no- 


verbum exprimat. [gitur sic loquitur : Tóvxtàeo; (, bis describere vult, eum videlicet, qui adeptus 
ἡμτν 6 λόγος ὑπογράψαι βουλόμενας, vnv τῶν µαχαρισ- — Sit bealitudinem, ordine quodam hac via in iis, 


μῶν ἐπιτυγχάνειν μέλλοντα, τάξει τινὶ xal ὁδῷ τῶν περὶ 
αὐτὸν θεωρουµένων χρησάµενος, ἀπὸ τῶν προσεχεστέ- 
Ρων «zi πρωτων τὴν ἀργην πεποίηται’ Κύριε, τίς ma- 
ῥοικήσει ἐν τῷ σχηνώµατί σου;  Β πχροικία ἐστὶ ξιαγωγὴ 
ερόσκαιρος, οὐχ ἱδρυμένην ζωην, ἀλλὰ παροδικὴν, ἐπ᾽ 
ἐλκίδι της ἐπὶ τὰ κρείττονα µεταστάσεως, ὑποφαί- 
νουσᾳ... Διὸ καὶ ὁ Δαυϊὸ περὶ ἑκυτοῦ φησι’ Πάροι- 
κος ivo κεἶμ: παρὰ σοὶ xai παρεπίδηµος, καθὼς 
πάντες οἱ πατέρς µου. ἩΠἩάροιχος γὰρ ᾿Αθραὰμ, 
οὐδὲ βῆμα πεδὸς ἰδίας γῆς κεχτηµένος, ἆλλ᾽ ὅτε τα- 
qnc αὐτῷ ᾖἐδέησεν, ἀργυρίου χτησάµενος ταύτην 
φα[νεται’ δεικνύντος τοῦ λόγου, ὅτι ζῶντα μὲν ἐν τᾷ 
σαρχὶ πάροικον εἶναι προσήκει, µεταθαίνοντα δὲ ἀπὸ 
τῆς ζωης ταύτης τοῖς οἰἶκείοις ἐναναπαύεσθαι, Διὰ 
vou1o ἓν μὲν τῇ ζωῇ ταύτῃ παροιαεῖ τοῖς ἀλλοφύλλοις, 
kv δὲ τῇ ταφῇ οἰχείαν ἑχυτῷ τὴν δεξοµένην αὐτοῦ τὸ 
σώμα γῆν ἐπραγματεύσατο,. Μακάριο, δὲ τῷ ὄντι 
pA ὡς οἰκείις προστετηκέναι τοῖς ἐν τῇ vh... 
σκάνιος δὲ 5 τοιοῦτος, ὁ μὴ ὡς ἰδίοις προσέχων τοῖς 
παροῦσιν.... Tc οὖν ποροικήσει ἓν τῷ  dxnvo- 
ματί σου: Σχήνωµα τοῦ θεοᾶ ἡ παο) αὐτοῦ δεδοµέ- 
ση σὰρξ τῇ τοῦ ἀνθρώπου ψυχῇ εἰς ἐνοίκησιν ὀνομά: 
ζεται.... οὕτω καὶ ἡμῖν κατὰ συγγραφὴν ^ τῆς 
σαρχὸς ἐπιμέλεια παραδέδοαι, ὥστε προσηκόντως 


qu& circa ipsum considerantur, usa, ab iis que 
magis obvia sunt et prima, initium duxit. Domine, 
quis peregrinabitur in tabernaculo (uo ?*? Peregri- 
nalio est commoralio temporaria, que vitam non 
stabilem, sed transitoriam ob spem ad meliora 
emigrandi indicat... Ideo et David de se ipso ait : 
Inco!a ego sum apud ie et peregrinus, sicut omnes 
patres mei 35 [ncola enim fuit Abraham, qui ue 
passum quidem pedis lerra jropric possedit; sed 
ubi opus ei sepulcro fuit,id argento mercatusfuisse 
perbibetur 96, Ostendit scilicet Scriptura in carne 
viventem, incolam esse oportere, migrantem vero 
ex hac vila, inlocis propriis requiescere.Propterea 
in hac vita incola est cum alienigenis : in sepul- 
tura vero propriam terram corpus suum eixceptu- 
ram sibi ipse comparavit.Porro beatum plane fue- 
rit, rebusterrenis non ut propriis addiclum esse... 
Rarue autem isest, qui prasenübus non ut pro- 
priis studeat... Quis igitur peregrinabitur in taber- 
naculo tuo? Tabernaculum Dei, caro dicitur, quam 
ipse anime hominis dedit pro habitatione .. ita 
et nobis ex syngrapha commissa est carnis cura, 
ut eam decenter excolentes, largitori fructiferam 
reddamus. Quod si Deo digna est caro, revera Dei 


1 psal. xiv, 1. !9 Hebr. xu, 22, 19 [sal, xpi, 5. 9? Psal. LXxxil, 2. 91 J Cor. u, 16, 3 [sa, xxx ut, 


44. 99 Luc. xii, 42. 9 Psal. xiv, 4. 
PazmROL. Ga. XXIX. 


$5 Psal, xxxvii, 13. 99 Gen. xxii, 140. 


2A 





à PE . 
0 *o ox 


to. 


- " - ' - 1 t 
Q7 .. MEE T . M D Tota o 
. 2. "EE . 2 dut 2 . EN QUA UV Mee ua n, - 
: arn M. τν -- ^ NY or : oV f . -- κ. 
"Lact ο νο μα ia ans dirai Ael) am ftm ο νο ο”. Ντ... 


SJ 


IDEE 
T H a 250 7 
αλ ο ὃς 


W a — c 
" , 





ει απ PROLEGOMENA. 
7 .- . tabernaculum efficitur,&d eum modum,quo habitat A falsitatem; addemus tamen et alia,quibus hoc idem 
n in sanctis...Deinde profectus quidamfitetprogres- magis ostendatur. Quale est quod auctor ita scribit 


ze sio ad quiddam perfectius. Et quis requiescet in num. 1 : ᾿Εὰν δὲ fj θεοῦ ἀξία [σὰρξ], γίνεται τῷ 
λλες. monte sancto (uo?1? Judieusquidem terresler cum ὄντι Oso) σχήνωµα, κατὰ τὴν ῥἑνοίκησιν αὐτοῦ τὴν 
E*. . —— montem audit, ad Sion recurrit... Mons illelocum εἰς τοὺς ἁγίους. Nam mirari subit scriptorem, qui 
IU X) colestem, splendidum οί conspicuum significat,de — Eusebianus esse studeret, sententtam tamen Kuse- 
E... quo Apostolus ait: Accessitis ad Sion montem.et ci-  bianam barbaro loquendigenere expressisse.fixe- 
vitatemDei viventis, Jerusalem colestem*8: in qua rat Eusebianus usitate, ὡς ἄν γένηται καὶ σκήνωµα 
est celebritas angelorum, Ecclesia primitivorum Ὦτοῦ θεοῦ τοῖς ἁγίοις ἐνοικοῦντος, « Ut fiat et Dei ta- 
qui conscripti eunt in caclis9. Postquam igitur ααἱδ- bernaculum, in sanctis habitantis : ν ille vero in- 
piam hac carne quasi in transcursu citra affectun; — usitate, κατὰ τὴν Ενοίκησιν αὐτοῦ τὴν εἰς τοὺς ἁγίος, 
usus est,eam ut alienam incolens,nec ei ut proprie ad verbum, « secundum habitationem ipsius, que 

. deditus, ispropterea quod sua membra, qua sunt est in sanctos. » Quid est hoc, nisi βχρδαρίζειν, el 
supra terram, mortificavit, exercuitque sanctimo- in Grecis halbutire? Ejusdem generis est et illud : 
$5 niam, dignus est qui in monte sancto requiescat, "Ὄρος ἐκεῖνυ τὴν ἐπουράνιον χώραν τὴν περιφανῆ 
EU cujus requiei cupidus Psalmista dicebat: Transibo καὶ λαμπρὰν, περὶ ἧς ὁ ᾽Απόστολος λέγει, etc. : ad 
UI inlocumtabernaculi admirabilis*0:et, Quam dilec- B verbum, « mons ille locum cclestem,splendidum, 
tatabernacula tua,Domine viriutum?!| Rarusau- de quo Apostolus ait,» etc. Scriptori excidit, quod 
tem est el qui in corpore tanquam incola hbabitat,et  adabsolvendam periodum addere debuerat Necab. 
quiin monterequiescit.ProptereaScriptura,utdubi- sSimileillud : Εκει ἡμᾶς καὶ i πρὸς τοὺς πλησίον 
tans ait: Quis peregrinabitur 2 et Quis requiescet } * λόγῳ ἐκείνης τῆς ἐν τῷ ὄρει κατασκηνώσεως, καὶ 
Quemadmodum illud: Quis cognovit mentem Do- ἃ t« τοῦ μαμωνᾶ τῆς ἀδικίας γινοµένη φιλία κατκ- 
mini 58 ? Item illud : Quís annuntiabit vobis quod σΧηνοῖ, « Illic nobis et proximi amor, qui causa 
ignisardets9tetillud:Quisannuntiabitvobislocum ilius requiei in imonte fruende exhibetur, et 
elernum 54? et, Quis, putas, fidelis est eh prudens  &mor qui ex mammona  iniquilatis nascitur, ha- 
dispensatorSStFortasse autem etillud,Quis, inter-  bitationem probet. ο Certe quo magis hzc consi- 
rogative dicitur quasi exquireret responsum.... dero, eo magis mihi persuadeo, Dasilium rectius 
Non enim actio una virum probum efficit,sed opera €t locuturum fuisse,et cogitaturum.Nam illa, κατα- 
virtutis extendi oportet ad vitam omnem. » Hxc σχηνοῖ ἡμᾶς, pro eo quod est, « faciet ut habite- 
etsi longiora, exscribere visum est, quo furta qum — mus, » invenire non est neque apud Basilium, ne- 
scriptor noster longa verborum circuitione eceul- — que fortasse apud alios idoneos scriptores.Senten- 
tare voluerat, facilius elariusque innotescerent, C tiam verborum jam si expendamus,ea non pulore- 








Jam velim comparetur prima hec oratio in psal- 


. mum decimum quartum cum secunda oratione in 


psalmum eumdem. Ea est orationis secundze uber- 


. tas, varietas, copia, quam paucissimi oratores non 


dico superare, sed imitari possint. Versiculus vel 
unicus amplissimam concionandi materiam Basilio 
subministravit. Hoc idem observatum volo et in 
enharratione in primum psalmum, in qua prima 
psalmi verba ita oruat amplificatque Basilius,ut si 
explicasset plura,concionis justos limites transgre- 


. di coactus esset.Possim et multa alia exempla miri- 


fice illius ubertatis, quam ei natura ad dicendum 
largila erat, hic congerere : sed cum doclis nota 
sint,ea referre necesse non est. Qui igitur (ieri po- 


periri quidquam posse aut ineplius (a), aut quod 
asana mente inagisabhorreat.Nam si proximi amor 
deducit nosad celestem beatamque requien;, amor 
qui ex mauunona iniquitatis nascitur,ab ea utique 
nos adducit.Quod in fine orationis legitur, Τὸ ἀρ- 
γύριον αὐτοῦ οὐκ ἔδωχεν ἐπὶ τόκῳ, (Qui pecuniam su- 
am non dedit ad usuram 99, aut (variant enim li- 
bri), Ti αἰτοῦντί σε δὸς, xai ἀπὸ τοῦ θέλοντος δανεί- 
σασθαι μὴ ἀποστραφίς. Qui petit a. te, da οἱ; εἰ 
ροἱεπίέ mutuari a te, πο avertaris 7, id vel solum 
concionis hujus falsitatem detegit. Etenim si le- 
geris, τὸ ἀργύριον αὐτοῦ, elc., Dasilius ipse oratio- 
nis secunde initio docet se buncPsalmi versiculum 
in concione priore ob temporis augustias omisisse: 


tuit,ut summus orator Basilius suc ipsius facundiz D si vero legeris, «p αἰτοῦντί σε, etc., hoc constat cam 


quasi oblitus,non sententias solum,sed ipsa etiam 
verba ab Eusebio mutuatus sit? Et quod magis mi- 
rabere, id fecisset Basilius non cum unum psalmi 


. alicujus versiculum sibi explicandum proposuisset, 


sed multos:quod et indigentiam summam in scri- 
ptore arguit, nec ullo modo cumBasiliana facundia 
potest conciliari. Et si autem sufficere arbitramur 


qui diximus, ad demonstrandum hujus orationis 


precedentibus nullo roodo cohzrere. Postquam 
enim dixerat multa scriptor in hune versum : Qui 
jurat proximo suo,eL non decipit 9, quid attinebat 
subito et przxer omnium exspectationem illa Mat- 
thsei, αἰτοῦντί σε, etc., explicare? Preterea si Basi- 
lio per tempus non licuit verba Davidis explanare, 
quomodo ei facultas fuit Matthaei verba exponendi? 
Arbitror Parisienses typographos h&c incommoda 


3! Psal. xiv, 1. 5 Hebr. xit, 22. 9? ibid, 93, 99 Psal. τει, 5. ?! Psal. Lxxxur, 2. ** I. Cor. it, 10. 
93 sa. xxxii, 34. 9 ibid. 99 Luc. xit, 42. 99 Psal, xiv, 5. 91 Matth. v, 49. 58 Psal. xiv, 4. | 


É 6 - - (a)Hme retractavit D. Gernerius in Praefatione tomi II [III] $ XIV. Εως. 


d 











D. JUL. GARNERII PRAEFATIO. 


excix 


persensisse; ob idque non edidisse, αἰτοῦντίσε,θίο., ^ qua alioqui dictionis Basilianse vestigia,ut in ejus. 


sed, τὸ ἀργύριον αὐτοῦ, etc. Sed imprudentes in 
majus incommodum inciderunt.Nam, praetermissa 
fuisse in prima oratione verba illa,:$ àp452tov, ete., 
monet locupletissimus testis Basilius. Basilii igitur 
non est hzc oratio, sed alterius cujusvis, qui quod 
concionem illius nusquam comparere videret, hoc 
damnum suo ipsius labore et opera uteunque re- 
sarcire voluit. 

34. Duas habemus in psalmum vicesimum octa. 
vum orationes, quarum quidem posterior jure re- 
jicitur ab omnibus;altera vero, nemine reclamante, 
Basilio tribuitur.Sunt tamen qux molestiam quo- 
que exhibeant in prima illa oratione,si non alteri, 
mihi certe maximam.Nain illud quasi certum cri- 
tices principium posuimus,Basilium eum non fuis- 
se, qui scripla Eusebii ad verbum compilaret. Et 
tamen in hac oratione occurrunt nonnulla,quz to- 
tidem syllabis in Eusebio leguntur. Primum exscri- 
bam qua reperiuntur apud Basilium, deinde, quz 
in Eusebio. Sic igitur legimus in Basilii oratione 
num. 4 : "Ore αἱθρας οὕὔσης ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ 
Καρμήλου ἴκουσε φωνης ὑδάτων πολλῶν... Ὁ γὰρ 
πάντα log oov ἐν vip. ἐνθυναμοῦντι αὐτὺν Χριστῷ, οὗ- 
τος ἀκούει των ἐντολῶν τοῦ Κυρίου, καὶ ποιεῖ. dur 
οὖν Κυρίου, οὐκ ἐν τῇ ἀἆσθενετ καὶ ἐχλελυμένῃ doy, 
ἀλλ) Ἐν τῇ εὐτόνως xai ἰσχυρῶς κατεργαζοµένῃ τὸ 
ἀγαθόν. «(uando,occupante Carmeli verticem sudo, 
aquarum multarum vocem audivit..... Qui enim 
omnia potest in eo qui ipsum corroborat, Christo, 
is audit Domini mandata, et facit. Vox igitur Do- 


modi rebus, satis perspicua exstant. Hanc igitur 
orationem e numero Basiliaparum expunctam no- 
lin Sed cum in eadem sententia semper perma- 
neam. verisimile non videri, tantum ac talem vi- 
rum Basilium ex Eusebio fragmenta satis longa ad 
verbum sumpsisse, arbitror fecisse librarios more 
suo, ut aliquando diversas diversorum scriptorum 
interpretationes inter se conjungere non vereren- 
tur. Puto igitur illud Οτι αἱθρίας οὔσης ἐπὶ «av «o- 
poph» τοῦ Καρμήλου, "ixo9&v φωνὴν ὑδάτων πολλῶν, 
e Basilio in Eusebium a librariis translatum esse. 
Etenim,si Eusebius ipse ita scripsisset, mentionem 
fecisset ejas qui hzc audiverat, Elie videlicet ; 
quod cum non fecerit, non ipse putandus est hac 
scripsisse, sed librarii. £t de illis verbis, 'O γὰρ 
πᾶντα ἰσχύων, elc., idem quoque sentio. Sed ante- 
quam meam mentem aperiam, monere juvat, ali- 
quos psalmorum versiculos aut ab Eusebio expla. 
nalos non fuisse,aut polius eorum explanationem 
a negligentibus quibusdam librariis fuisse omis- 
sam.Certe quidem ut inaliis quibusdam psalmis,ita 
in hoc interpretationem quorumdam rersiculorum 
deesse constat. Ejus generis est illud, «Dominus di- 
luvium inhabitare facit,et sedebit Dominus rex in 
eternum *!, »Suspicor igitur librarios aliquos, qui 
viderent horum verborum, « Vox Domini in vir- 
tute 8, «explicationem in Eusebio non amplius ey- 
stare, e Basilii oratione supplevisse illa, 'O γὰρ 
πάντα Ἰσχύων εν τῷ ἐνδυναμοῦντι, etc., « Qui enim 
omnia potest in'eo qui, » etc. Jam ad secundam 


mini non in debili et dissoluta anima, sed in ea, C orationem in eumdem psalmum quod attinet,deea 
qua sirenue ac viriliter bonum perficit. » Endem nulla est,quod sciam, controversia inter eruditos. 
plane reperimus in Eusebio. Ejus itaque hzc sunt Nam uno omnium consensuin spuriis ponitur,nec- 
verba: Ότι αἰθρίας οὔσης ἀπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ K»p- dum ullum sui patronum nacta est. Et vero ejus vo- 
Μήλου, xootw φωνην ὑλάτων πολλῶν... Ó γὰρ πάν- θεία ita conspicua est, ut nemo, nisi plane obesse 
τα ἰσχύων iv τῶν ἐνδωναμοῦντι αὐτὸν Χριστῷ, οὗτος naris,non statim eam perspiciat.Jam litteris pro- 
ἀκούσι τῶν ἐντολῶν Κυρίου, xal ποιεῖ. Φωνὴν οὖν ditum est hane orationem in multis codicibus de- 
Κυρίου οὐκ Ev vf, ἀσθενει καὶ λελυμένῃ ψυχᾷ, &ÀÀ' siderari: in ipsa repeti eadem, qua in priore fue- 
ἐν τῇ εὐτόνῳ ἰσχυρὼς κατεργαζοµένῃ τὸ ἀγαθόν. rantexplicata: eam denique a Basilianis elegantia 
« Quia cum in vertice Carmeli aer serenus esset, multum distare, εἰ copia.Hominis alicujus qui se 
andiebat vocem aquarum multarum 99... Nam qui exercere, seque ad Basili imitationem comparare 
omnia potest in Christo,qui se confortat 40,is pre- — voluisset opus esse vel c:co apparet. Hac igitur 
cepta Domini audit,et ea essequitur. Vox ergo Do- dixisse satis habebimus, qui in rebus perspicuis 
mini non in debili ac soluta anima, seJ in robusta tempore abutendum et argumentis non putemus. 
quie naviter bonum operatur.» Hzc cum legerem, 35lPratter spem acciderat,ut in prima Basilii in 
prope factum est,ut hanc orationem e numero Ba- 7; psalmum vicesimum octavumoralione occurrerent 
silianarum deleverim, hoc presertim nixus argu-  nonnulla,qus totidem verbis in Eusebio reperiun- 
mento,quod in iis orationibus,qua certo magnum tur. Sed legenti mihi ejusdem in psalmum tricesi- 
illum Basilium habent auctorem, nihil tale repere- mum secundum enarratiouem,aliquid mayis inex- 
ram.Erant et alia, quibus non modice augebatur spectatum contigit. Nam cum pauca essent in ex- 
suspicio. Ea enim quie dicuntur de bonis operibus, planatione psalmi vicesimi octavi, tam multa sunt 
quz fieri debent coram hominibus,deque primitiis, in ea quz exstal in psalmum tricesimum secun- 
qu» danda sunt ex justitiae fructibus, et deadora- — duin,ut ab iis exscribendis fere deterrear.Quia ta- 
tione, quam fieri oportet intra ecclesiam, videri mea Eusebii in psalmos Commentarius rarior, il- 
poterant ex Eusebio sumpta fuisse.Attamen,re di- lius verba subjiciam,qus cum Basilii oratione suo 
ligentius considerata, meliusjudicavi deoratione,in loco edenda a curiosis poterunt comparari Eusebii 


30 Psal. xxvi, 3. V Philipp 1v, 13. M Psal. xxviu, 10.  ibid., 4. 








συ 


PROLEGOMENA. 


igitarverba sunt hse:Tà λόγῳ τοῦ Κυρίου οἱ obpz- B vy συστάσει, καὶ τῷ olovei φυράµατι τῆς οὐσίας aj- 


vol ἑστερεώθησαν, xal τῷ πνεύματι τοῦ στόματος 
αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Tq οὖν Πατρὶ πᾶ- 
σα ἡ δύναμις ὑπερουράνιος ἑστερεώθη' τουτέστιν , 
τὸ εὔτονον xal βεδαιον καὶ πάγιον bv ἁγιασμῷ, καὶ 
πάσῃ πρεπούσῃ ταῖς ἱερχῖς δυνάµεσιν ἀρετῃ, ix 
τῆς τοῦ Πνεύματος ἐπικουρίας ἔχουσιν,. ᾿Ενθάδε μὲν 
οὖν πνεῦμα στόματος αὐτοῦ ἀναγέγραπται. Εὐρήρο- 
μὲν δὲ ἀλλαχοῦ καὶ λόγον στόματος αὐτοῦ εἱρημένον: 
ἵνα νοηθῇ ὁ Σωτὰρ καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεύμα, Αμ” 
φότερα δὲ συνήργησεν iv τῇ κτίσει τῶν οὐρανῶν καὶ 
τῶν ἐν αὐτοῖς δυνάμεων. Διὰ τοῦτο εἴρηται' To λό- 
qw Κυρίου ol οὐρανοὶ ἑσιερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύ- 
µατι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν, 


τῶν, συγκαταθληθεῖσαν ἔσχον τὴν ἁγιότητα, Διὸ καὶ 
δυσµεταθετοί εἶσι πρὸς ακχκίχν, εὐθὺς, οἱοινεὶ aot 
τινι, τῷ ἁγιχκσμῶ στοµωθέντες, καὶ τὸ µόνιμον sio 
ἀρετὴν τῇ δωρεᾷ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἴχοντες. 
«Non enim infantes creati sunt angeli,deinde pau- 
latim exercitio perfecti, sic effecti sunt digni, qui 
Spiritum reciperent:sed in prima constitutione,et 
quasi una cum substantie sus mistura inlusam 
habuere sanctitatem. Quapropter etiam agre ad 
malitiam convertere se possunt, quippe qui illico 
sanctimonia veluti tinctura quamdam corroborati 
sint, firmitatemque in xirtute alque constantiam 
dono Spiritus sancti acceperint. » Nam si ex 


Οὐδὲν γὰρ ἁγιάζεται (εἱ) p τῇ παρουσίᾳ τοῦ Βνεύ- nulla alia,certe ex γοοθεῖτα plane constaret omnia 
µατος. Αγγέλων γοῦν τὸν μὲν εἰς τὸ εἶναι πάρ- p hzc ab eadem manu profecta fnisse,eaque conjun- 
οδον ὁ Ῥημιουργὸς Λόγος ὁ ποιητὴς τῶν ὅλων παρ- genda 6559. Βἱ quidem,si conjungantur, nemo non 
είχετο' «bv ἁγιασμὸν δὲ αὑτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον — videtipsa mirifice inter se cohcrere. Quis autem 
συνέφερεν οὐ Ἱὰρ νήπιοι xueüiveec οἱ ἄγγελο. — facile crediderit hominem eloquentissimum Basi- 
«Verbo Domini celi firmati sunt, et spiritu oris lium tam multa ad verbum ab Eusebio sumpsisse? 
ejus omnis virtus eorum, A Patreigiluromnis Cui verisimile fiet summuin hunc virum Kusebia- 
virtus ccelestis firmata est, id est, firmitas, solidi- namemoriter didicisse,cum ei,utpote inartodicen- 
tas, stabilitasque in sanctificatione ac omni sacris di exercilatissimo,longe facilius fuisset ex tempn- 
potestatibus cenvenienti virtute ex Spiritus auxilio re familiariter dicere,quam aliena memoriter pro- 
data est. Hic porro spiritus oris ejus scriptum est. nuntiare?Quis enius, queso, ea que apud auctores 
Alibi quoque reperire est Verbum oris ejus,ut his mediocris sortis legerit, memoriter dis:et,si ipse, 
intelligatur Salvator et sanctus ejus Spiritus.Üter- cum sit disertissimus, possit ex tempore meliora, 
que porro in creatione colorum et potestatum eo-  elegantiora, uberioraque de suo proferre? Quod 
rum cooperatus est. [deo dictum est : Verbo Do- certe nemo oratorum unquam ferit, nec faciet, id 
mini celi firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis oratorum optimum Basilium fecisse quissibi per- 
vírtus eorum. Nihil enim sine Spiritus prisentia . suadebit?Sane Eusebiana illa, πάγιον ἐν ἀγιασμῷ, 
sanctificatur. Angelis igitur transitum ad exsisten- * xai πάσῃ πρεπούσῃ ταῖς ἱερεῖς ὀυνάμεσιν ἀρετῇ 
tiam creator Verbum prebuit, universornm opi- ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος ἐπικουρίας ἔχουσιν, apud me 
fex : sanctificationem vero eodem tempore Spiri- dum reputo, probabile mihi non videtur Basilium 
tus sanctus indidit; non enim infantes creati an- memoriam suam ejusmodi suppellectile onerasse. 
geli sunt.» Reperias eadem apud Basilium suo lo- — Sed,etsi onerare induxisset animum, non parvum 
co.Quantam autem in ἀμηχανίαν me conjecerit res periculum erat,ne inter recitandum ob verborum 
tam inopinata, dicere non queo.Necdum videoqui malam constructionem novitatemque litubasset. 
fieri potuerit, ut Basilius qui οἱ longos et egregios ita indiserte loqui non consueverat.Neque vero ei, 
De Spiritu sancto libros conscripsit,ad Eusebiili. cum de Spiritu sancti presidio aut de cielestibus 
bros recurrere necesse babuerit, Spiritus sanctidi- potestatibus sermonem haberet, familiares erant 
gnitalem gloriamque commendaturus. Nihil, opi- voces Ἱερός et Ἐπικουρία [mo vocabulum ἐπιχουρία 
nor,magis a vero,aut a fide,imo nihil magisa verisi- unquam ab eoadhibitum fuisse non inemini.Oecur- 
mili abhorret. Quidvis igitur malim:;,quam tale ali- runt etalia in hoc fragmento,quantulum id cunque 
quid detanto viro existimare.Sedantequam remdi- es!,qui familiaris non erant Basilio. Cur igitur Pa- 
gentius expendamus,monebo videri mihi in Euse- ρ ter gravissimus, proprio habitumutato peregrinum 
bio legendum esse,vip οὖν Πνεύματι πᾶσα, etc., ubi induit?Sperabatnegratiam novam ex verborum novi- 
legitur,sip οὖν Πατρὶ πᾶσα, θίο., tum quod ita in tate,autexeoruminsolitaconstructione orationi suse 
Basilii concione legitur, tum quod aliter orationis accessuram!Quis hoc credat? Ego quidem si crede- 
ἀχολουθία constare vix potest. Sane exigunm non rem,illud de quo disceptamus frsgment:m ex Εα- 
est fragmentum illud,quod ex Eusebii commenta-  sebianis fontibus Basilio haustum esse,jam insignis 
rio in Basilii orationem translatum esse diximus;et ille De spiritu sancto liber,jam preclari illi ia Ew- 
tamen dubitari vix poteast,quin id a librariis trun-  notium libri mihi in suspicionem venirent. Non 
catum sit. Puto igitur poat vocem ἄγγελοι δµρρἰεηάα enim probabile mihi videretur,hominem,cui opus 
esse illa,que in oratione Dasilii leguntur: Εἶτα  fuissel Eusebii commentario ad pauca verba alicu- 
τελειωθέντες τῇ κατ ὀλίχον µελέτῃ, οὕτως ἄξιοι τῆς {ας psalmi explananda,tam egregia opera compone- 
τοῦ Βνεύματος ὑποδοχῆς ytydvasw" ἀλλ' iv tà πρώ.  repoluisse. Sedlongesatius duco fragmentum illud 


43 € psal. xxx, 0. 


D. JUL. GARNERII PRJSFATIO. 
tanquam peregrinum rejicere,quam de celeberri- ^ opera omnia qus ab ipsis auctoribus cónteripts - 


mis illis quos dixi libris vel nimirum dubitare. 

Quando autem semel libri De Spiritu sancto men- 
tionem feci, monebu eumdem illum versum psalmi 
tricesimi secundi, Τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίου ol οὐρανοὶ 
ἑστρεώθησᾳ», etc., totis duabus paginis a Basilio 
explicari hoc in lib. cap. 16. Velim autem legatur 
hzc Basilii interpretatio ad omnem tollendam du- 
bitationem. Nam tam erudite, tam eleganter,tam 
copiose hune versum tractat, ut intelligere facile sit 
eum,cum psalmum tricesimum secundum interpre . 
taretur, Eusebii auxilio ad ejusdem loci explanatio- 
nem nonindiguisse.Haxc est igitur nostra sententia, 
Basilium ne cogitasse quidem de Eusebio compi- 
lando. Fieri potuisse damus, ut orator optimus 


sant, suspicione omni vacabunt, ob eas qoas attu-- 


limus rationes. Ad quod genus referri quoque de. 


bent panegyrici, orationes de mysteriis et de rebus. 


difficilioribus, et quevis alim, quse majorem indu- 
striam elegantiamque pra se ferunt, quam ut ος 
tempore pronuntiata fuisse dici possint.Fateor vi- 
deri quosdam Patres, qum eorum erat facundia, 


aliquando ad populum ex tempore sermonem ba- - 


buisse, presertim, cum solum sibi proposuissent 


plebem ad virtutem amplectendam cohortari. Sed 


et has ipsas orationesab omnicorruptionis periculo 
vindicare difficile non est. Quod ut melius intelliga- 
tur, rem, ut factam esse arbitramur, dicemus. 

Aderant,cum Patres concionarentur, periti quidam 


Basilius sententias aliquas ab Busebio mutatus sit, p notarii,qui loquentium verba exciperent.Nec enim 


quas toto dicendi genere rmmutato suas fecerit ; 

sed ipsa Eusebii verba,eaque multa,ab ipso sumpta 
esse pernegamus. Uno verbo quidquid Eusebianum 
in Basilianis reperitur, omne id a librariis temere 
additum fuisse arbitramur .Incommoda, que ex hac 
opinione sequi videntur,presentio quidem;sed non 
propterea a sententia deterreor. Non enim deerunt 
qui conquerantur, si ita est, nihil tuti, nihil indubi- 
tati, uihil Grmi in Patrum scriptisamplius futurum, 
cum semper timendi erit locus, ne ea temere suis 
additamentis corrupeript librarii. Sed malum tan- 
lum non esse pulo, quantum primo intuitu videri 
potest. Primum enim ab operibus queet melitata, 
el manu ipsius auctoris conscripta sunt, corruptio- 


alium modum quo ejusmodi orationes ad nos trans- 
mitti potuerint, video. Et vero probabile non est, 
Patres ea quie ex tempore pronuntiarant, postea 
domum ingressos scripsisse ; cum eorum quss sic 
imparati dixerant,ne meminisse quidem potuissent. 
Igitur notarios ad orationes quz ex tempore habe- 
bantur exscribendas adhibitos esse,qui rem atten- 
tius consideraverit,negaturum puto neminem.Jam 
vero notariorum illorum tanta erat celeritas indu- 
&triaque,ut timendum non esset,ne quid scribendo 
omilterent, Nam, ut docet Martialis lib. xiv,epigr. 
208, de notariis loquens, 
Currant verba licet, manus est velocior illis ; 
Nondum lingua suum, derira peregit opus. 


nissu*picioomnis moveatur necesse est.Postqnam C Ex quibusefficitur vel extemporales illas orationes, 


enim Patres ejusmodi opera composuerant,tum ab 
eis tradebantur non quibuslibet librariis, sed do- 
meslicis, iisque diligentibus, qui ea accurate tran- 
scriberent.Nec enim aliter edi in lucem potuissent 
Parrum scripta, nisi ipsi exemplaria nonnulla ex- 
scribenda curas:ent. Librarii autem illi, quorum 
munus erat libros dominorum suorum describere, 
sine dubio omnem operam et curam in suo munere 


si paucas quasdam in Psaimos exceperimus,depra- 
vationi non ita multum obnoxias fuisse. Cur autem 
enarrationes quedam in. Psalmos facilius quam 
relique conciones corrupte sint, nunc declarare 
opere pretium est. Puto hujusmodi in. Psalmos 
orationes minoris venditasfuisse,ob idque precipue 
negligentius a librariis exscriptas. Cum enim ma- 
nibus omnium tererenturinnumeri ín Psalmossive 


πα μα 
ἀπ τα 


* - 
td 
- uL (n - 
* aX r Ll 
. 


κέρας t ! 
oC 2n * 


- 
.. 

. 
2 
t * 

ta 


bi L] 
E 
- 
ὧν 
E 
2 0 
' 
* 
. 


PAM 


- 


ιν 


AC RUD 


y 4 


me 
hee Vy 


£a 


μα 
"EE 
. 


uu 


v t9 


Ld 
. 


rà. ^ 
^ " 


obeundo ponebant.Eoque magis,quod heriles oculi 
negligentes eos esse non sinerent. Neque vero ti- 
mendum eral ne librarii alii, qui sibi victum tran- 
scribendis libris quzritabant,ejusmodi scripta cor- 


commentarii, sive sermones, quibus eadem sspe 
cantilena canebatur , hinc faetum est ut emptores 
qui jam hujusmodi mercibus abundabant,ad emen- 
duin forent segniores. Preterea cum librarii, qui, 


ri 


"vt EP 
QN 
; 
eria 
mt 


LOMA 





rumperent.Nam eorum fraudem dolumque,compa- 
ralis inter se exemplaribus, promptum erat dete- 


si quid in iis orationibus deesset, id se resarcire. 


Dullo negotio posse con(fidebant, non ita diligenter 


gere. Quibus semel detectis, nemo, opinor, homo D munere suo fungebantur. Et vero cum pra mani- 


conscriptos ab eis libros emissey Proterea diligen- 
ler servabaniur ipsa autographa, quibuscum de- 
scripta componere et conferre cuivis licebat. Sic 
quidquid est majoris momenti in Patrum scriptis, 

quidquid insignius, quidquid utilius, id in tuto esse, 
ex iisqua divimus, patet. Qualessunt t:actatus de 
ide, de dozmaüus, de rebus difficilioribus : quales 
libri, qui aut ad historiam, aut ad disciplinam ec- 
elesiasticam, aut ad controversiam pertinent ; epi. 
stole denique. Non enim dubitari potest quia ejus 
generis opera omniaex ipsis autographisa librariis 
εἰ domestieis οἱ diligentibus exscripta sint,sicque 
ad nos usque fideliter pervenerint. Uno verbo, 


bus haberent multosín Psaimos commentarios ser- 
monesque, ex iis id quod in scribendo pretermi- 
serant, facile supplebant. Accedit, quod Patres 
nonnunquam familiares illos in Psalmos sermones 
baberent aut ruri, aut in conventibus minus cele- 
bribus,quo ire nollent librarii diligentiores, expe - 
rientia edocti, non tantum se lucri ex suo ilinere, 
quantum speraverant, fecisse. Unde necesse erat 
orationes illas indiligentiorum manu exsctihi;ideo- 
que mirum videri non debet, si maculis aliquibus 
c.nspergantur. Notandum preterea, Patres non 
semper omnes cujusliLet psalmi versiculos sibi in- 
terpretandos proposuisse, sed aliquos aut omuino 


B "a "Wt 
U 


ος 
« Nr ON 


FEN 
LES . 
LE 
SU 
bi mJ 


ft ean Ld 
. "E NL 


'. e 





CCGII.. 


adverterent librarii,rati fore, ut suus labor ex lon - 
gitudine orationis sstimaretur; aut quod deerat, 
supplere, aut quod brevius explicatum fuerat, ex 
aliorum interpretum scriptisaugere non dubitarunt 

96. Exstat inter Basilii opera enarratio quedam 
in psalmumtricesimum septimum,quamin dubium 
ab eruditisrevocari monuimus num. 32. Tillemon- 
tius ita de ea dubitat utad eam defendendam magis 
propendere videatur. Sed eam spuriam esse atque 
adulterinam constat, Et certe repetitio vocum qua- 
rumdam queapud Basilium aut inusital:? sunt, aut 
insolits, vel sola opusculi hujus falsitatem non 
obscure indicat. Ejus generis sunt voces, ἔφασχεν, 
199», συναρπαγή. Imo sunt et alia vocabula ita a 
Basilii genio abhorrentia,ut przstare ausim si non 


PROLEGOMENA. 
omisisse, aut brevius explanasse: quod cum anim- Α εἶπεν, ὅτι 


'H  xyÀGos& µου κάλαµος Ἱραμµατέως 
ὀζυγράφου. Ώραῖος Χάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν 
ἀνθρώπων. Ob γὰρ ἐκ τῆς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους 
συγχρίσεως τὴν ὑπεροχὴν τοῦ κάλλους "Εχει. Καὶ 
προϊὼν δέφησι’ Aux τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ θεός, ὁ θεός 
σου ἅλαιον ἀγαλλιάσεως. QU γὰρ εἴπεν ἔχρισά σε 
ἐγὼ ὁ θεός, ἀλλ, ᾿Εχρισέ σε * ὥστε bx τούτου παρ- 
ίστασθαι ἕτερον εἶναι τὸ διαλεγόµενον πρόσωπον, 
Ποῖον οὖν ἔστι τοῦτο, Ἡ ὁ προφήτης ὁ χωρήσας τὴν 
τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς αὐτὸν τὙενομένην ἑνέρ- 
γειὰν; Hoc est: « Quidam arbitrati sunt ex persona 
Patris psalmum sive canticum pronuntiari de Ver- 
bo,quod in principio erat apud Deum 45, quodque 
ipse ceu ex corde,sive ex ipsis visceribus produxit: 
el ex bono cordebonum verbum prodiit. Mihi porro 
hzec ad propheticam personam referenda videntur: 


omnia, certe eorum aliqua in illius libris nusquam B que enim post diclum hujusmodi subsequuntur, 


reperiri. Qualia sunt, συγκατιὼν, ἀντιδολετ, ὁ ἱερὺς 
ἀπόστυλος, τῆς ψυχῆς αἰσθητήριον, ἀναπεμπάζεται. 
Sed quid plura? Hic de qua agimus enarratio Eu- 
sebii Caesariensis fetus est, non Basilii. Nam quo 
plura reperiuntur inlucubratione ea qu: male iu- 
ter Dasilii opera cullocata est. quam in vulgatis 
Eusebii commentariis, ex eo non efficitur totam 
eam Eusebio tribui non oportere : sed sequitur so. 
lum aliqua in Eusebii commentariis omisse fuisse. 
Ita autem esse multis argumentis probari cum 
possit, duo solum proferemus. Primum est, quod 
hanc lucubrationem quz in Basilii editionibus le- 
gitur, ab eadem plane manu profectam esse totam 
quilibet paulo sagacior facile intelligat, cum idem 
stylus ,idem ingenium ,eadem citandorum interpre- 
tum ratio in toto sermone perspiciatur : alterum; 


non ita planam exhibent nobis de Patre narratio- 
nem. Neque enim de lingua sua Pater dixerit : 
Lingua mea calamus scribe velociter scribentis. Spe- 
ciosus forma pro filiis hominum 45. Siquidem pul- 
chritudinis preestantiam ex comparalione cum ho- 
miribus non mutuatur. In sequentibus vero ait, 
Propterea unzit le Deus,Deus (uus oleo letitia 41; 
neque enim ait, Unxi te ego Deus, sed, Unzit te : 
ita ut hinc liquidum sit aliam personam esse quiz» 
loquitur. Quaenam igitur illa, nisi propheta, qui 
illapsam Spiritus sancti vim in se recepit? » Basilii 
in hunc psalmum orationem si quis legere voluerit, 
in ea hoc Eusebii fragmentum syllabis totidem 
reperiet.Dixi saepius,nec dicere desinam, me mihi 
persuadere non posse hominem disertissimumeum- 
demque copiosissimum Dasilium greculi malam 








Cmq mme e Anm Uso NMUHUSA Y 1s 
A etn . 4 ' 


ν 


quod aliquot versiculorum interpretationem in vul- C artem imitatum esse.Quid enim attinebat Basilium 
gatis Eusebii libris desse constet. Puto igitur cau- induere se pennis alienis, qui suis magis quam 
sam cur psalmitricesimiseptimiexplanatio brevior ascitis decorabatur ? Potuisse Basilium ab Euse- 
sit apud Eusebium quam apud Basilium,aliam non bio sententias quasdam mutuari, quas pelitiori 
esse, nisi quod librarii aut nacti sint codicem mu- dicendi genere suas fecisset, non ierim inficias : 
ilum, aut pepercerint labori. sed eum ab eodem longam verborum seriem 

37 Quidam Basilii in Psalmos orationes,in qui- sumpsisse,ut credam vix adducar ; przserlim cum 
bus fragmenta Eusebii ad verbum transcriptarepe- sine multo labore elegautiora dixisset. Librarios 
riehamus,non parum nobis,utsuo loco notavimus, igitur ea in re male officiosos hac Basilianis anne- 
exhibuere negotii.Et hac quoque i psalmum qua- — xuisse arbitror. Legas velim mumerum 35, in quo 
dragesimum quarium enarratio, quod huic eidem — eam in sententiam multa pre virili disputavimus. 
incommodo obnoxia sit,non minus nos malehabet, ——38.Orationis ejus qua psalmus centesimus deci- 
quam priores. Verba Eusebii subjicimus, ut cum mus quartus in Basilianis editionibus explanatur, 
Basilianis,que suo ordine excudenda sunt,possint reperiuntur quidem fragmenta in Corderiana ca- 
conferri. Hzc igitur leguntur apud Eusebium non ,, tena,sed nomine diversorum, non Basilii. Alia enim 
longe ab inilio: Τινὲς φήθησαν ὡς ἐκ προσώπου tribuuntur Didymo, alia Chrysostomo, Theodoro 
τοῦ Πατρὸς λέγεσθαι τὸν ψαλμὸν ἤτοι τὴν ᾠδῆν περ alia, alia Anonymo. Sed locus ille qui eain catena 
τοῦ bv ápyi ὄντος πρὸς ἀὐτὸν Λόγου, ὅν ix της cuidam alteri tribuitur,nonin uno Dasilio,sed et in 
olovel καρδίας Ἡ αὐτῶν τῶν σπλάγχνων, φησὶ, προ-  Eusebioquoquereperitur.Utri autem adjudicandus 
ἠγαγεν, καὶ ἀπὸ ἀγαθης καρδίας ἀγαθὸς λόγος προηλ- sil, ex stylo facile cognosci potest. Nam fragmen- 
Ov. Ἐμοὶ δὲ δοχεῖ ταυτα ἐπὶ τὸ προφητικὸν ἀναφέ- tum illud dictionem Eusebianam usque adeo redo- 
ptoÜz. πρόσωπον. Τὰ γὰρ ἐφεξης τοῦ ῥητοῦ οὐχέτι lel, ut, qui decipiatur, putem fore neminem. Qua 
ὁμοίως ἑομαλίζει ἡμῖν τὴν περὶ τοῦ Πατρός iqw-  dereut per se quisque possit judicare, verba ipsa 
σιν. Οὔτε γὰρ ἂν περὶ τῆς ἑαυτοῦ γλώσσης ὁ Πατὴρ  ascribam. Sunt autem bac : Ὁ χόσρος οὗτος αὐτὸς 


8 Joan. 1, I. * Psal. xiv, 2, 3. ' ibid, 8. 











'ExsiA γὰρ σύνθετός ἐστι τῶν ὁρωμένων ἡ σύστα- 
σις. τὸ δὲ σύ,θετον ἆπαν διχλύεσθαι πέφυχεν, ἐν τῷ 
xócutp ὄντες, µέρος ὄντες τοῦ κόσμου, ἀναγχαίως 
τῆς τοῦ παντὸς φύσεως ἀπολαύομεν, "Exst δὲ οὐκ 
ἔστιν ἀλλοίωσις, οὔτε σώματος, οὔτε ψυχης. Οὐδὲ 
Υάρ ἐστι λογισμηῦ παρατροπὴ, οὐδὲ µετάθεσις γνώ- 
une, οὐδεμιᾶς περιστάσεως τὸ εὐσταθὲς xal ἀτάρᾳ- 
χον τῶν λυχισµων ἀφκιρουμένης. Χώρα ἑἐστὶν ἐχείνη 
τῶν ἔτι ζώντων, ἐν fj µάλιατα εὐαρεστήτειν τῷ Oso 
προφήτης κατεπαγγέλλεται, ὡς ὑπ᾿ οὐδενὸς µέλλων 
τῶν έξωθεν διακόπτεσθαι ζώντων. ᾿Εγχείνη χώρα iv 
ᾗ οὐκ Ew voE, οὐκ ἔνι ὕπνως τὸ τοῦ θανατου µίµηµα, 
οὐκ ἔνι βρῶσις, οὐκ ἔωι πὀσις τὰ τῆς ἀσθενείας ἡμῶν 
ὑπερείσματα, 0) τῶν ἔξωθεν τι περιστατικῶν' ἀλλὰ 


D. JUL. GABNERII PRJRFATIO. 
τί ἐστι θνητὸς, xal χωρίον ἀποθνησχόντων ἑστίν, A David: «ereptam esse animam suam a morte, ocu-- 


los suos a lacrymis, pedes denique suos a lapsu 48;» 
que singula breviterquidem ut reliquos psalmi ver- 
Siculos, sed apte explicarat Basilius. Quid igitur 
opus fuit multa effutire ad explicandum versum il- 
lum, Placebo Domino in regione vivorum 49, quem 
utpote valetudinarius et alioqui defatigatus consulto 
omiserat? Nam preetermissam esse de iodustria ex- 
planationem verborum illorum, Placebo Domino, 
elc., haud dubio indicio est illud, quod ea, ut so- 
leret,inter concionandum non recitarit. Quarta de- 
niquesuspicionis causaest, quod verisimile non fiat 
hominem puri sermonis studiosissimum vocabulis 
impropriis et ab usu loquendi politiore abhor- 
rentibus usum esse. Quis enim facile credat voca- 


χώρα ζώντων, οὐχ ἀποθνησκόντων διὰ τῆς ἁμαρ- B bulum, 70604, a Basilio adhibitum esse ad signi- 


vac, ἀλλὰ ζώντων vh» ἀληθινὴν ζωὴν τὴν ἓν Χριστῷ 
᾿Ιησοῦ. «Hic mundus vere et ipse mortalis, et mo- 
rientium loeus est.Quia enimrerum visibilium con- 
stitutio composita est, omne vero compositum sol- 
vitur ; cum in mundo et pars mundi simus, ne- 
cessario nature universi consortes sumus; at illic 
non est immutatio vel corporis Yel anime. Neque 
enim est cogitationis aberratio, neque sententia 
variatio,cum nullacalamilas peccatum tranquillum- 
que cogitationum ordinem auferat. [lla item est 
regio viventium, ubi se maxime Deo placiturum 
Propheta pronuntiat; ot quia nullo extraneo ex 
numero viventium abscindendus sit.Illa regio est, 
in qua neque nox, neque somnus, mortis imago, 


neque cibus,neque potus,infirmitalis nostre falci. ο 


menta, nec quidpiam eorum qua extrinsecus mo- 
lestiam creant; sed regio viventium, nec per pec- 
catum morientium, at vera vitaviventium in Christo 
Jesu. » Plura quidem reperiuntur in Basilio ; sed 


ficandum dentium ortum,cum tamen per se signifi- 
cel potius eorum lapsus atque jacturam? Arbitror 
Basilium hoc inloco προθολή non ἀποδολή scriptu- 
rum fuisse.Quid quod verbum ἕνι saepius in eadem 
periodo repetitum legimus,quod tamen difficile sit 
in Basilii operibus non controversis semel aut bis 
reperire? Tantine faciebat Eusebium Basilius, ut 
cum posset ipsede suo meliora proferre, maluerit 
tamen Eusebianis uti?Non dubito igitur quintotum 
illud, ὁ κόσμος οὗτος αὐτός τὲ ἐστι θνητός, etc., ad 
finem usque,additum sita librariis (5),qui ut ora- 
tionem Basilii pluris venderent, eam ampliandam 
esse censuerunt. Timebant enim ne, si imperfecta 
viderelur et manca, minoris s&stimarelur ab emp- 
toribus.Sane non parvam gratiam librariis haben 
dam esse puto, qui orationes alias in alios psal- 
mos, quorum quoque non singuli versus expli- 
cantur, nobis intactas reliquerint. 

39. Inter psalinos quos aut explanavit Basilius, 





quin restituenda sint hzec ipsa auctori suo Eusebio, aut explanasse putatur,ukimoloco reperitur enar- 
dubitandi locus esse vix potest. Nam deesse multa ratio quredam in psalmum centesimum decimum 
in commentario eo quem in hunc psalmum con- quintum. Sed fragmenta omnia qus ex hac inter- 
scripsit Eusebius, vel ex sola commentarii brevi- pretatione in Corderii eatena citantur, eque ac in 
tale patet. Jam quid de hoe fragmenlo sentiam, | superiori psalmo,diversis scriptoribus,non Basilio 
paucis dicendum, Arbitror ascitum id esse, et tribuuntur. Et, ut verum fatear, inclinat animus 
huc ex Eusebiauis iniqua manu exportatum. Cum αἱ hanc enarrationem iu spuriis atque adulterinis 
autem hou suspicandi mihi sinl cause multa»,tres ponam. Nam, ut interim de ceteris taceam, quid 
tantum aut quatuor proferam. Pria est,quod Ba- sibi vult illud : αλλ’ εἴθε x&pol γένοιτο πιστεῦσαι 
silius itinere et labore defatigatus, brevitali, ut ex ῥἀξίως, ἵνα λαλήσω νῦν τῇ Εκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ τῇ µε- 
ipsa psalmi explanationeconustat,studeretquaim ma- p Υάλῃ ταύτῃ πέντε λόγους bv τῷ vot µου, « Sed nii-- 


1ime; nec proinde mirum videri debeat,si Basilius 
ut alias (a), et hic quoque psalmum non omnino 
exposuerit. Altera,quod postquam scriptor omnem 
hominum vitam tribusannorum hebdomadibus de- 
finivit,nihilominus,secuin ipsenon consenliens,eo- 
dem in locoquinque recenseat,tempus delenlionis, 
accommodata ad disciplinas ediscendas setatem, 
annos ephebios,statum virilem,senectutem. Tertia, 
quod tantum abest ut hac inter se cobzreant, ul 
potius redundare aperte videantur. Tria enim ait 


96 Psal. cxiv, 8. "V ibid. 9. 
(a) Vide homilias ín Psal. 1et ix, 


nam el mihi contingat digne credere,ut nunc ma. 
gna huic Dei Ecclesise verba quinque in sensu meo 
dicam.» Certe nonimmeritoadditum esta scriptore, 
καὶ μηδεὶς κατάχλευαζέτω τὸν λόγονι« Nec quisquam 
hunc irrideat sermonem.» Quid enim tunc factum 
sit, nescio quidem,sed probe scio hominum genus 
nunc ita comparatum esse, ut, si quis hodie hoc 
idem inter concionandum diceret,risus non paucis 
exprimeretur.Dicasauctorem, quicunque ille fuit, 
vaticinio quodam furoreconcitatum exclamasse, 4A)" 


(ϐ) Lege hom. ingsaimus 1, et in p. η ps. xiv. 








P 
pem 





αι €x» €* 


tcv .— PROLEGOMENA. 
εἴθε xàyol, etc. Sed quam alienum sit turgidum il- 4 est Basilium duo h»c fragmenta ab Eusebio muta- 


lud loquendi genus a Basilii moribus,nemo, qui vel 
primoribus labris naturalem illam Basilianzs facun- 
di: pulchritudinem gustaverit, ignorat. Nec desuut 
alia in hac oratione, quz phrasim Basilii et stylum 
minus sapiant. Cujusmodi sunt illa : T| àvzyxxsx - 
Κώτερον,... οὐδὲ ζυγυμαχῆσαι τὸ τί ἔσιι Videri qui- 
dem possunt hzc leviora : sed multo, opinor.gra- 
vius est illud : Τουτέστι͵ διφῶν ἐπὶ τὴν διὰ το μαρ- 
τυρίου τελείωσιν ἔρχομαι, «hoc est, sitiens ad mar- 
tyriiconsummationem contendo.» Cum enim multis 
lucis locutus sit Basilius de Christi Doinini morte, 
eum lamen unquam voce martyrii usum esse non 
arbitror.Neque vero dissimulandum,illum loquendi 
modum, tv τῷ κατόπιν ψαλμῷ, qui in hac oratione 


tum esse : sed non ita incredibile est ipsum alia 
quadam loca Eusebiana suis annexuisse. Sed si ita 
est, inde necessario sequitur, ut Eusebiana Basi- 
lianis non nunquam attexuerint librarii. Verum si 
semel librarii deprehendantur in culpa,quero jam 
cur omnium rei jurea nobis dici non possint. Hac 
ego ratione adductussuperius dixi,habere me pro 
additameuto librariorum quidquid ex Eusebii com - 
menteriisin Basilii orationes ad verbum translatum 
est. Sed,ut quisque melius ea de re judicet, velim 
legat assidue genuina opera Basilii ; legat proser - 
tim preclaras illas orationes, in quibus quodlibet 
argumentum tam copiose tamque facile tractat, eum 
ut tempus defecisse videatur,non loquendi materia. 


adhibitus est, Basilio perquam familiarem esse;sed ῃ Legat in primis orationem eam,qua inter diversas 


inde non sequitur,ut Basilius hujus explanations 
parens sit; sed alter quivis, qui eum imitari stu - 
duerit.Caterum cum quoquam pertinacius conten- 
dere nolo. Quare si quis hanc orationem Basilio 
tribuere voluerit, per me licel, Unuin id etiam at- 
que etiam rogo,ut mihi quoque, quid sentiam di- 
cereliceat. Et quoniam magni interest nosse quid 
tribuendum sit sanctis Patribus, aut non tribuen- 
dum, summatim persiringam qus dixi. Velim igi- 
tur ex suo quisque animo animum Basilii spectet. 
Nemo,opinor,futurus est,qui libenter velit plagia- 
rius audire, maxime si ila sit facundus, ut nullo 
negotio id dedecoris vitare possit. Quai autem fa- 
cilefuerithominicopiosissimo Basilio alicujus psal 

mi versiculossineope aliena explicare,inde certo co- 


decima quarta est,quam si non impaáratus at noti 
ita multum paratus ad populum habuit: quz tamen 
Libanium, qui et ipse erat dicendi optimus magi- 
ster,tantum in admirationem rapuit,ut eam a Ba- 
silio muneris eximii loco poposcerit.Legat oratio- 
nem vicesimam tertiam, cui finem imponere cum 
cogilaret,subito et preter exspectationem de quo- 
dam incendio admonitus,tam apposite tamqueele. 
ganter ea de calamitatelocutus est, ut alter quivis 
vel paratissimus meliora dicere non potuisset. Kt, 
quod magis ad rem pertinet, legat orationem in 
psalmum decimum quartum, elegantissimam illam 
quidem et rebus ac verbis refertissimam; et tamen 
ejus psalmi duo aut tria verba tantam dicendi co- 
piam Basilio subministravere. Ha:c qui paulo at- 


gnoscilur quod vel unicus psalmi decimi quarti ver- C tentius consideraverit, melius, opinor, de Basilio 


siculus concionandi amplissimam materiam ei de- 
derit.Mos est indisertorum disertos compilare; sed 
diserti indisertos opibus spoliare non norunt. Et 
quidem nostra setate videmus optimos concionato- 
res ab infacundis quibusdam quotidie cornpilari ; 
sed nondum conüigit,quod sciani,ul optim! concio- 
natores compilarint infacundos, Fateor fieri po- 
tuisse, ut Basilius, optimorum oratorum exemp'o, 
aut Eusebium aut alium quemvis scrip'orem anti- 
quiorem imitatus sit, ab eisque aliquas sententias 
hauserit,quas ornarii suo modo: sed Basilium tam 
multa ad verbum ab Eusebio sumpsisse nunquam 
mihi persuadebo.Quis eniin facile crediderit Dasi- 
lium,hominem videlicet qui tam copiose, tam do- 


existimabit,quam ut putet tantum ac talem virum, 
nisi Eusebium cumpilasset, paucos quosdam psal- 
morum versiculos explanare non pntuisse. 
8 VII. Pouca quedam, quo notari debent 5n 
psalmis 1, vni, et xxvi. 
40. Antequam ad alia transeamus, haud inutile 
esse judicavimus nonnulla hic aduotare. Nemo, 


quod sciam, dubitat, nec dubitari posse arbitror, 


quin oratio ea qua inter Basilii opera reperitur in 
psalmum primum, Basilii vere sit. Et taroen verba 
illa, πάντα ώσπερ iv µεγάλῳ τινὶ κοὶ κοινῷ τεµείῳ 
τῇ βίθλῳ τῶν Ψαλμῶν τεθησαύρισται, que in Basilii 
procmio leguntur, edita quoque in Eusebii in 
Psalmos prologo invenimus Fluxerintne hzc ex 


cte,tam eleganter de Spiritu sancto in totis duobs p Eusebiapis in Basiliana, an e Basilianis iu Euse- 


libris disseruit (a), ipsum tamen, cum divinitatem 
Spiritus sancti sibi declarandam proponeret, ad 
Eusebii commentarios confugisse, ex eisque per- 
multa ad verbum surripuisse; idque in re perquam 
facili, hoc est, in explicando versiculo sexto psalmi 
secundi et tricesimi.Et hrec quoque verba, ? κόσμος 
οὗτος, etc., quie leguntur in interpretatione psalmi 
centesimi decimi quarti,tam aperte librariorum ad- 
ditamentum olent, ut ea in re neminem falli possc 
arbitremur.At dicet aliquis: Credibile quidein non 


. κα) Lege aum. 35. 


» 





biana qusri potest.Sed, quantum conjectura au- 
guror, e Dasilii oratione in Eusebii prologum 
transiere. Etenim verba illa in Eusebio connexa 
esse non videntur,neque cum precelentibus, ne- 
que cum subsequentibus; contra, heec ipsa mirifice 
apud Basilium cum tota reliqua oratione cohzr: re 
perspicuum est.Quod attinet ad orationem £n pscl- 
mum seplimum, que in Basilii editionibus seqvi- 
tur, egre nobis fuit, quod in ez nullum deprehen- 
derimus vestigium homilism, id est. ejus orationis 














D. JUL. GARNERUIJ PRAEFATIO. 






qna ad populum habelur, cum tamen alioqui satis A $ VIII. Quid sentiendum sit de Theodori Heracle- 


constet omnes Basilii ἐπ Psalmos orationes ad po- 
pulum habitas esse Ejus rei rationem reddere cum 
Don possimus, ean discere a sagacioribus cupi- 
mus. lllud, παρὰ τὸν κτίσαντε, quod legiiur in 
psalmo xxvrii,num. 2, aliter ab aliis interpretibus 
expressum est: qua de re pauca dicere libet. Quod 
ait vir eruditissimus Duceus in suis ad hunc psal- 
mum notis,duas has Apostoli voces50 ita vertendas 
esse, pratcteritoCrealore,in eo secutus estHilarium, 
qui initio lihri xir De Trin. verba Apostoli non 
aliter reddidit. Nec ob id solum probari debet ejus. 
modi interpretatio, quod sanctissiroum doctissi- 
mumque virium Hilarium auctorem habeat, sed 
quod mentem Apostoli optime exprimat. Contra, 
qui aut cuim Erasmo verlerit, supra eum qui cón- 
didit aut cum, aliis quibusdam, prater Creatorem, 
quam longissime a Pauli proposito aberrabit. 
Quare, ut idem Duceus monet, haud immerens 
reprehensus est Erasmus a Theod. Beza, quod ita 
interpretatus essel, ut. Apostoli sententia in fal- 
sum sensum delorqueretur. Nam ex inepta illa 
Erasmi interprelatione sequitur impios illos de 
quibus sermo est hoc loco, cultum aliquem crea. 
turis simul et Deo exhibuisse, cum hoc solo discri- 
mine, quod Deo minorem, creaturis red-liderint 
majorem : quo nihil potest dici a Scripture: sensu 
aut remolius, aut magis alienum.Constat enim ex 
Apostoli verbis, debitum Deo honorem a perfidis 
illis totum ad idola translatum esse. Ergo jure 
optimo viiuperatus est Erasmus, qui Vulgatam le- 


ota? commentario. 

41 .Edidit jamdudum eruditissimus vir Balthasar 
Corderius egregios tres lomos,in quibuscontinelur 
Paraphrasis ín Psalmos,Commentarius in idem ar- 
gumentum, Catena,quam vocant, e multis scripto- 
ribus consarcinata.Non est quidem quod valde la- 
borem, q is aut paraphrasim aut catenam scripse- 
rit;sed de scriptore coinmentarii,si pessimam suspl" 
cionem a Basili» amovere velim, multum sollicitus 
esse debeo. Scio hunc commen' arium Theodoro 
Heracle^te ab co quem mox dixi viro doctissimo 
Balthasar Corderio tribui;nec nego adductum eum 
fuisse in hanc opinionem argumento gravissimo el 
ad persuadendum accoimnmodatissimo : sed ipsi ta- 


pg men ob eas quas stalim proferam causas assentiri 


non queo. At praestat viruin eruditissimum audire. 
« Catenam itaque, inquil, ex utrisque pleniorem 
contexui ; quam ne solam darem, Commentarium 
Grecum anonymum, in charta quidem,sed peran- 
liqua, eleganter conscriptum, ex Cazsarea addere 
placuit hactenus quidem incognitum ; nisi. quad, 
dum ante mensem Romam veniens, Vaticanam 
pontificis, ac Quirinalem eminentissimi Francisci 
cardinalisBarberini Bibliothecam perlustro,et cum 
manuscriptis pervetustis, qua in pergameno de- 
scripto ibidem servantur, confero, repererim esse 
Theodori Heracleot& ; cujus nomine ita erant in- 
scripla : ΘΕΟΔΩΡΟΥΓ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ HPAKAEIAZ 
ΘΡΑΚΗΣ EPMHNEIA EIS ΤΟΥΣ VAAMOYZ., Hocipso 
in loco edendum curavit Corderius testimonium il- 


ctionem, Et servierunt creatura potius quamCrea- " lud Hieronymie libro e scriptoribus erclesiosticis: 
Lori,haud ita malam pessima commultarit. Haud  « Theodorus Heraclee Thraciarum episcopus, ele- 
plane, nisi valde fallor, a Pauli sententia multum | gantis apertique sermonis,el magis historics intel- 
abluserit, qui dicet praepositionem παρὰ hoc loco ligentie,edidit sub Conslantio principeCommen:a- 
vice prapositionis ἀντί positam fuisse, vimqueillius rios in Mallhaeum et Joannem et im. Apostolum et 
babere, sic ut apostolicum illud, Kai ἑλάτρευσαν τῇ Psalterium. » Ex quibus duo colligere licet, pri- 
ατίσει παρὰ τὸν κτίσαντα͵ salis commode ita Latine mum,commentariuim illumTh eodoro trihutum esse 
reddi possit: Et coluerunt ea que condilu sunt pro ex fide codicum Vaticanorum et Barberiniauorum: 

eo qui condidit, aut, ἴρεο ejus qui condidit. Peri- alterum, hunc eumdem commentarium editum a 
tissimi duo Scripturarum interpretes Eusebius et Theodoro fuisse, imperante Constantio Sed, si ita 
Basilius haec psalmi vivesimi octavi veiba: Adorate — est,frustra hactenus Iabnravimus ; nobis vel invitis 
Dominum inalrio sancto rjus*0* itainterpre'antur, Basilius inter plagiarios numerabitur. Neque vero 
υἱ dicant adorationem fieri non d: bere extra eccle- proqualicunque plagiaric habebiturysed praecipuum 
siam: id quod viro eruditissimo (8) visum est longa ,. quemdamlocumintereosobtinet. Etenim tam multa 
explanatione aujue curiosa indigere. Sed, ut mihi " e;nt, qua t-i^em verbis syllabisque simul et in 
quidem videtur, opus non erat tam mullis verbi: TPo»dori commentario leguntur, et in Basilii ora- 
ad sententiam Ensebii etBa-iliiexponendam.Nam, — t ;nibue, ut, siTheodori opus esse semel fatleamur, 

nisi valde fallor, satis fuisset dicere ecclesiam his jam fatrocinii suspicionem a Dasilio removere non 
in locis sumendaim non esse pro ipso templo, sed possimus. 

yre catholica communione. Hoc izitur docet uter- 49. Neclonge quzrenda exempla sunt, cuin ne 
que interpres Grzecus, omnes omnino, qui vere qusrentibus quidem sese passim offerant. Exscri- 
Deum sdorare volunt, ingredi oportere in catholi: bere quidem omnia hec loca longum esset,et alio- 
ram societatem : extra quam nemo Deum veread- quin inutile ; sed fortassis e re fuerit aliqua i in me- 
orare potest. dium proferre, ut cx his de aliis similibus cenje- 


5 Rom. 1, 25. 90' Psal. xxvi, 2. 


(a) Coll. Grac. PP. in Praf., p. 34. 


t . . e ον. - 04 IL ' . . 

P f 08 ume 1 κα Fo "ocu € MAN Ξ 2s! "Ur - . -o£a4 . ο 3 » . . 
ta. ο κ DOS λος dm ον νο δν ue wer M. t D. t s Na lu SA oW . 
Cg ἐν μμ cz PA a cm Ade RSLdP οι ο ο ὦθιο νο τω, τα me omen ita a ne 


Yo 


- ^e ^ a 


1 
^ -. 


x [ 
t 
- LR 
* [ 
.1 


n 


» 

1 

t. 
mE aas oe V. 
rita Dad dA mA 


*- 


1! 


M wl 4t. .. 
ον ο λος τν Your" 


Uu 


- n 4 ^ o 
CU. ο 0 FR 


2 sa Ν 
ο t eu | 
μα. ἔτι μα. QE. ον 


La 
d. 


NE μμ... 
(64 t uci. * 
aun Ed fo. 


e 
irae. 


bas 


ic 
^ ^ ^ ι " a" LI 
G'ÀERC αι: m 

, T 
ΜΜ πε 


ANE 


* 
* 


j 
" 
E ^m 
I - * 
SIN 
νο 7» 


* wo d 
- * . 
a TR 








CGYI 


)g9 


PROL EGOMENA. 


clura fieri possit. H»c itaquelegunturin commen- Α ἐπαχθείσης laxpsíac... Ob πάντων δὲ θεὸς ὁ six, 


lario in primum psalmum : Οὐκ ἀπέκλεισε δὲ τοῦ 
μακαρισμοῦ τὰς γυναῖκας, ἀλλ ἐκ τοῦ ἡγεμονιχ/ωτέρου 
τὸ ὅλον ἐνεδείξχτο. Μιᾶς γὰρ φύσεως καὶ kvnp καὶ 
γυνή. Οὐκ εἶπε δὲ’ ὃς οὐ πορεύετχι. Ὁ μὲν γὰρ ἐν 
τῷ Bip τυγγάνων, οὕπω μακαριστὺς, διὰ τὸ ἆδηλον 
τῆς ἐκθάσεως ὁ ὃΣ ἀναντιῤῥήτῳ τέλει τὴν ζωὴν 
χατακλείσας, οὗτος ἤδη ἀσφαλῶς µακαρίζεται (a). 
« Mulieres tamen a beatitudine non exclusit, sed 
ex principaliori totum declaravit: siquidem unius 
natur? sunt vir el mulier. Non dixit autem, Qui 
non abit. Qui enim exsistit in hac vita, necdum 
beatus dici debet, propter incertitudinem eventus : 
αἱ qui irrefragabili fine vitam conclusit, hic jam 
tuto beatus praedicatur.» Eadem reperias et in Ba- 


ἀλλὰ τῶν οἰκειωθέντων αὐτῷ δι’ ἀρετῆς... οὐδὲν, φησὶ, 
γέγονε μέσον τῆς ἐμφῆς φωνῆς, καὶ τῆς αἲς χάριτος, 
ἀλλ᾽ ὁμοῦ ἀνέχραξα, καὶ προσῆλθεν ἵχσις. « Dealus 
autem ille, qui in. fundo suam plagam agnoscit, 
ut possit ad medicum accedens, dicere: Sana me, 
Domine 59!* Hic itaque gratias agit pro curatione 
quam fuerat consecutus. . Deus autem non om- 
nium Deus, sed eorum qui ob virtutei ipsi fami- 
liares sunt. Nihil, inquit, intercessit inter vocem 
meam, el gratiam tuam ; sed siinul ut clamavi, cu- 
ratio advenit. » H:cqui voluerit conferre cum Ba- 
silianis, utraque haud dissimilia reperiet. Plura qui 
cupit, legat explanationem horum versuum, «Psal 

lite Domino,» et, «Confitemini memoriz sanctita- 


silii oratione in primum psalmum. Commentarius p lis ejus: » quibus in locis, ut sepe alias, inepte 


in psalmum decimum quartum exhibet qnoque non 
pauca,qus totidem syllabis reperire sit in oratione 
ea,qua inter Basilianas edita est én eumdem psal- 
t&um. Sed cum opusculi hujus γνησιότης possit in 
dubium revocari, ex eo quidquam exscribendum 
non censuimus Sequitur in Basilii editione enar- 
ratio prima rm psalinum vicesimum oclavyum,quam 
8j cum commentaria comparaveris, eademin utro 
que opusculo reprehendes,. Sic enim legimus in 
commentario pag. 501 : ως μὲν πρὸς τὸ αἰσθητὸν, 
ἐπεὶ αἱ νεφέλαι πλήρεις γενόμεναι ὕλατος, ψόφον ἄποτε- 
λοῦσι, καὶ ἡ θάλαττα πνεύματι ταραττοµένη, βίχιον 
ἦχον ἐχπέμπει, δεικνύντος τοῦ λόγου, ὅτι πᾶσα 4 
Χτίσις μονονουχὶ Bog, τὸν ἑχυτῆς δημιουργὸν χαταγ- 
γέλλουσα. Κάν βροντη ὃξ ix νέφους ἐκραγή, οὐκ ἄλλο 
τι χρὴ νοµίζειν, ἤ ὅτι ὁ θεὺς τῆς δόξης ἐθρόντησε, 
καὶ Ow ὁ Κύριος τὴν ὑγρὰν οὐσίαν συνέχει δι’ ἕαυ- 
τοῦ, Θἱ οδΙΘΓᾶ noe pauca, qua quisque, si lubet, 
legere potest. Eadem autem exstant in Basilii 
oratione, non quidem continenler,sed interpositis 
nonnullis. Nec dissimilia quoque habentur in hunc 
psalmi versum: Vox Domini interciendentis flam- 
mom ignis 9, Sed ubi legimus usitate et eleganter 
in Basilio, :vx.... τὸ μὲν δριμὺ καὶ κολαστικὸν τοῦ 
πυρός τοῖς dioi; τῆς καύσεως προσαποµένῃ, eLC., 
«Ut...ignis quidem asperitas ac torquendi proprie- 
tas iis qui adustione digni sunl servetur, » etc., 
inusitate οἱ barbare editum in Commentarioipve- 
nimus, ἵνα τὸ μὲν Optio καὶ καυστικὸν τοῖς Gr. 
καύσξως προσαπολείσοι, « jla ul acerbitas quidcm 
et ureudi vis ustione dignis deputetur.»Sed faci.e 
crediderim mendum esselibrariorum,qui,pro προσ: 
αποµένῃ, προσαποδείσοι Oscilanler scripsere. Corn- 
mentarii auctor, quisquis ille fuit, feeit more suo, 
ut, cum psalmum vicesimum nonum interpretare- 
tur, Basiliiin eumdem psalmum orationem compi- 
larit. Libet nonnulla ascribere. [ta igitur legitur : 
Μακάριος δὲ ὁ τὴν kv τῷ βάθει αὐτοῦ πληγὴν γνωρίζων, 
ὡς δύνασθαι προσιὼν τῷ ἰατρῷ λέγειν, ᾿Ἰασαί µε, 
Κύριε. ᾿Ενταῦθα μέντοι εὐχαριστία ἐστὶν ὑπὲρ τῆς 


81 Psul, xxvii, 7. 
δὲ’ Psal. xLiv, 2. 


' 1 Uti soleo vulgatis interpretationibus. 





plagiarium agit auctor commentarii.ldem sentien- 
dum deenarratione in psa!mum tricesimum secun- 
dum.inqua tam multa sunt, quee e Basilii ín eum- 
dem psalmum oratione ad verbum sumpta esse con- 
8lat, ea uL malim indicare,quam exscribere.Legan . 
lur igitur que in commentario habentur in hos 
versus, Confitemini Domino tin cithara 95:et: Mise- 
rícordia Domini plena est terru 98* et; Verbo Domi- 
ni cali firmati sunt,et spiritu oris ejus omnis vir - 
tus eorum 8 quz loca si cum Basilianis comparen- 
tur, nihil utraque inter se differre suis quisque 
oculis cernet.Nolunius tamen omnía quzcunquein 
commentario exstant in illud, Verbo Domini,etc., 
tribui Basilio, cum eorum partem maximam ex 
Eusebio sumptam esse credamus (b). 
43.Quod si queindicavimus,nequaquam suffice- 
revideantur,legi insuper potest expositio aliorum 
versuum, exempli causa illius : Congregans sicut 
utrem aquas maris 55) ; item illius: Quoniam ipse 
dizit et [acta sunt 5*, Denique prestare audeo, si 
tota psalmi explanatio legatar, eadem passim etin 
commentarii auctore etin Basilio repertumiri.Pa- 
riter 8i in commentariolegatur psalmus quadrage- 
simus quartus, ipse quoque id. quod a Basilio in 
eumdem psalmum dictum est,exhibebit. Cujus rei 
testimonium unum peti potest ex his psalmi verbis : 
Lingua mea calamus scriba velociter scribenis 543. 
Nam versiculi hujusexplicatio, quam in commenta - 
io legimus, sinon tota, at ejus pars magna ex Ba- 
silii orationesumptaest.Deinde rem eamdem miri- 
fice confirmat illud com mentarii pag: 834 : Τροπι- 
xq ἡγούμεθα ταυτα λελέχθαι διὰ τὴν σάρχωσιν τοῦ 
θεοῦ Λόγου, ὃς ἐστι τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν µάχαι- 
pxv. Διοτι ὁ μηρὸς σύμδολόν ἐστι τῆς κατὰ γένεσιν 
ἑνεργείας, ᾿Επειδὴ δὲ μέλλει συνάπτεσθαι τι ἆσθε- 
νε τῆς σαρκὸς ὁ Χριστὸς, καλῶς πρόσκειται τὸ, 
Δυνατέ. Μεγίστης γὰρ δυνάμεως, τὸ ὄυνηθηναι θεὸν Ev 
ἀνθρώπου φύσει γενέσθαι. « Figurate existimamus 
hzc dicta esse propter incarnationem Verbi Dei, 
quod omni gladio acutius est.Quonism femursym- 


51* Jer, xvii, 14. 58 Psal, xyxHt, 3. X* ibid, 5. 9'ibid. 6. 9" ibid. 7. ^ ibid. 9. 


(b) Leg. num. 33$. 





. sace dips ctf 


D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. 


CCVIL. 


belum est operationis generativ.Cum vero Chri- A raro bis aut terin eadem commentarii pagina legi- 


stus infirmitati carnis copulandus esset, pulchre 
additur, Potentissime Maximam enim potentia erat, 
posse Deum nasci in natura hominis. » Siquidem 
Basilius explicans illud, Aceingere gladioiuo super 
femur (uum ,potentissime9^"* verbis iisdem utitur, 
sic lamen, ut fusior sit. illius interpretatio. Idem 
omnino sentiendum de aliis quibusdam psalmi ver- 
siculis,quorum explicationem bis editam videmus, 
semel in commentario,iterum in Basilii oratione. 
Ejus generis versiculi sunt: Myrrha et gutta et casia 
a veslimenlis (uis a domibus eburneis *5 ; et: Om- 
nis gloria filie regisab intus 55 ;et: Adducentur re- 
gi virgines post eam 96, Et vero quisquis utrumque 
opus evolverit, multa ad verbum aut e Basilii ora- 


tur, vel sola satis ostendit eum commentarium qui 
nomine Theodori Heracleote circumfertur, ejus 
unius fetum non esse, sed multorum ; ^b idque 
non erraturum,qui hoc operis in catenarum nume- 
ro reponet. Et vero si res diligentius expendatur, 
hac voce, « alius,» modo designariOrigenem,modo 
Eusebium Casariensem, modo Athanasium, modo 
Didymum, modo Apollinarium, modo Basilium, 
modo Chrysostomum,modo Theodoretum aut alios 
quosvis, negari non poterit. Sed exempla pauca e 
multis subjicere przstat, quibus res ita manifesta 
fiat, ut nullus dubitationi locus relinquatur. 

44. Initium ab Eusebio dücere visum est, quod 
Cordcriani commentarii pars non minima ex eo 


!'ione in commentarium, aut e commentario in Ba- P sumpta esse videatur. Eusebii igitur verba sunt hec 


silii orationem translata esse facile ex locorum 
cellatione cognoscet. Pauca quidem sunt in psal- 
mum sezagesimumprimum,qua commentarii scri- 
ptori cum Basilio ceommunia sint;sed tamen quantu- 
Inm id cunque est, rem se ita habere, ut diximus, 
ostendit.Lectam igitur volo in utroque opere expo- 
sitionem hujus versiculi, Non movebor amplius 56*: 
quam qui legerit, falsi nequaquam nos accusabit, 
Quod si cuipiam hoc sufficere non videtur, videat 
explanationem verborum illorum,Ore suo benedi- 
cebant$! .Deniquecom mentariiauctor et Basiliusita 
interpretantur verba illa psalmi centesimi quarti: 
Deusnoster misereturó1* :et : Custodiene parvulos 
Dominus 58, ut aliquando unius interpretatio cum 


ex enarratione in psalmum primum : 'Exsi φυσικῶς 
ὀρεγόμεθα πάντες τοῦ paxiptot εἶναι, τέλος ἀγαθοῦ 
τὸ µμµακάριον ὁριζόμενοι, πεπλανηµένως γε μὴν 
πολλυὶ τοῦτο µεταδιώκειν ἐν σωμάτων ἡδοναῖς ἡγοῦν- 
ται... εἰχότως ὁ λόγος ἐν τούτοις ὅθεν ἐχρην τὴν Χατ- 
αρχΏν ἐποιήσατο τῆς κατὰ θεὺ» ὑμνφδίας, τὸν ἆλη- 
θῶς µακάριον xal τέλους ἀγαθοῦ τὸν πχρὰ θεῷ ἠξιω- 
µένον ὑπογράφων. « Quandoquidem vel ipso natur 
instinctuomnes beatitudinem appetimus,boni finem 
staluentes felicitatem,erroreque mentis ducli com- 
plures illam in voluptatibus corporeis quzgrendam 
putant... hincjurehymnorum ad Deum laudandum 
exordium duclum est.describiturque quisnam vere 
beatus sit,atque bonum finem a Deo consequatur.» 


alterius interpretatione ipsis verhis syllabisque c Sic autem commenlarii auctor loquitur : Μαχαριό- 


conveniat. Intelligere licet cum ex iis quz exscri- 
psimus, tum maxime cx iis qua quisque in ipsis 
libr:s legere potest,aut Basilium fuisse plagiarium, 
non unum aliquem e multis,sed perquam insignem, 
aut isthaec librariorum opera in Basilii orationes 
irrepsisse, aut maximam partem orationum qua 
Bsi'ii nomine circumferuntur, ad eum non perti- 
uere, aut denique Theod«rum Heracleotem com. 
mentarii auctorem non esse. Sed Basilium inter 
insisnes plagiarios recenseri, quis animo :equo fe- 
rai? Ex alia parte, cui verisimile fiet tam multa a 
librariis fuisse inserta Basilii orationibus ? Nec vi- 
deo quoque,quomodo orationes Basilio tot szculo- 
rum spatio ascripte, iu quibus alioqui dictionis 


τητος μὲν φύσει ἅπαντες ὀρεγύμεθα, τέλος ἀγαθοῦ 
τὸ µακάριον ὁριζόμενοι, Αλλ᾽ ἐπειδή τινες tv όω- 
μ.χτικοῖς ἀγαθοῖς κοῦτο εἶναι νοµίζουσι πλανώμενοι, 
εἰκότως ὕθεν Εχρῆν, τὴν ἁρμονίαν ὁ λόγος Ἐποίησε 
της κατὰ θεὸν ὑμνφδίας, τὸν ἀληθὼς µχκάριον καὶ 
τέλος ἀγαθοῦ παρὰ Θεῷ ἠξιωμένον ὑπογράφων. « Bea- 
titludinem quidem natura omnes appetimus, finem 
boni b«atitu/linei statuentes. Verum cum erronee 
nonnulli in corporeis bonishanc sitam arbitrentur, 
merito,unde conveniebat, divin: laudisharmoniam 
hic sermo concinnavit, dum vere beatum et qui a 
Deo finem boni adeptus est, describit. » Accedit, 
quod scriptor uterque, Eusebius etcommentariiau- 
ctor, explanationem verborum illorum : Et erit 


Basilianz indicia non obscura exstant, pro spuriis p £anqua.: tégnumquod plantatum es(58' etc. verbis 


haberi possint ? Reliquum igitur est ut putemus 
hunc commentarium Theodori Heracleote opus 
non esse, sed scriptoris alicujus, qui cum e Basilio 
permulta sumpserit, Basilio simul et Theodoro po- 
sterior sit: Sed adhuc quzri potest utrum scriptor 
ille posterior quisquis est,de suo composuerit com- 
itentarium,an polius eumdem e multorum operibus 
conrinnarit.Ad quam questionerm solvendam neque 
lonzum tempus,neque multum laborem aut studium 
requiri arbitramur.Nam vox illa, « alius,» quz: non 


iisdem etsyllabisordiatur.Etenim in Eusebii opere 
sic editum invenimus: Ὀ... τῷ Oct σχολάχων vo- 
pos, καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ λογικοῖς νάµασιν ἀρδόμενος, 
σφόδρα οἰκείως φυτῷ παρ) ὕδασιν ἑῤῥιζωμὲνρ παρα- 
θέθληται. « Qui...divinz legi vacat, et spiritualibus 
rivis ex ea fluentibus irrigatur, admodum apposite 
ligno, cujus radices proxime aquas posite sunt, 
comparatur. » ln commentario vero: Ὁ γὰρ τῷ 
θείῳ σχολάζων νόμψ, καὶ τοῖς ἐξ αὐτοῦ νάµασιν dp- 
δευόµενος, τῷ παρ᾽ ὕδασι, ἑστῶτι δἐνδρῳ ἀπείκασται, 


5” Psal. xLiv. 4. S ibid. 9. 9S'ibid. 14. 56 ibid 15. 56 Psal. Lx1, 3. 8" ibid, 5. 97' Psal. cxiv, 5. 


$$ jbid. 6. —59* Psal. 1, 3. ) 


ev 


PROLEGOMENA. 


ε Qui enim divinss legi vacat, et rivulis ejus A quidem,in decore sanctificato,edidit; Symmachus 


irrigatur, asimilatus est arbori juxta aquas consti- 
(αι. » Et quoniam non multum refert utrum ea 
qua Liranscribimus, cohereant inter se, necne, 
psalmos singulos animus non est ordine percurrere: 
sed quidque, ut occurret, adnotare satis habebimus. 
Otio qui abundat quominus sus curiositati satisfa- 
cere possit, nihil vetat. Quare ad psalmum vicesi- 
mum oclavum Lransibimus,e quo nonnulla exempli 
loco proferentur,si tamen prius monuerimus Euse- 
bium et commemtariiscriptorem,dum initium pselmi 
decimi quarti interpretantur,non raro quoque ea- 
dem iisdem verbis dicere. Hsc igitur leguntur in 
enarratione Eusebii ἐπ psalmum vicesimum oclavum : 
Ἐν oig ὁ λογος τὴν εὐαγγελικὴν χάριν την εἰς πάντα 
Κυθεῖσαν τὰ καθ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἔθνη προευχγ- 
εν ταύὐτά τε κοµίζειν παρακελεύε- 
ται, οὐκ Ἰουβαίοις, ἀλλὰ ταῖς πατριαῖς τῶν ἐθνῶν, 
fj κατα τοὺς λοιποὺς ἑρμηνευτὰς, ταῖς συγγενείαις 
εδ Διὸ καὶ ὠθέλισται παρὰ τοὺς 'EG- 
ῥομήκοντα, ὡς μὴ κείμενον μήτε ἐν τῷ Ἐδραϊκῷ, 
μέτε παρα τοῖς Αοιποῖς ἑρμηνευταῖς . . . . Αντὶ δὲ 
τοῦ, ἐν ἁγίᾳ αὐτοῦ, 5 μὲν Αχύλας, iv 
διαπρεπείᾳ ἡγιααμένῃ, ἐξέδωχεν, ὁ δὲ Σύμμαχος, 
εν Οισπρεπεία ἁγία. Βούλετχι γὰρ ἡμᾶς ὁ λόγος 
, ετὰ τοῦ πρεπηντος κόσμου καὶ της τῷ θιῷ προσφι- 
λους Οικαιοσύνης την προσχύνησιν ποιεῖσθχι. « Qui- 
bus sane evangelicam gratiam in omnes totius or- 
bis naliones diffusam premnuntians . . . . haecaf- 
ferre jubet, non Judaeos, sed familias gentium 59, 
aul secundum reliquosiuterpretes,cognationes po- 
pulorum .. . . QuarehecinSeptuaginta interpreti- 
bus obelo notantur,quod neque in Hebraico exem- 
plari, nec apud reliquos interpretes compareant, 
Loco aulem illius, ἐπ aule sancta ejus $9", Aquila, 
in decore sanctificato, Symmachus vero, ín decore 
sancto, edidit Vult enim nos cum debito ornatu, 
aC Deo dilecta justitiaadorationem peragere. » Hzc 
vera in coaimentario : Ἐν oic à λόγος τὴν εὐαγγε- 
Auc γάριν καθ ὅλης χυθήσεσθαι προθεσπίζει τῆς 
οἰκουμένης, Παραγγέλει γὰρ τὰ λεχθέντα κχοµίζειν, 
οὐκ Ἰουδαίοις, ἀλλὰ ταῖς πατριαῖς τῶν ἐθνῶν' ἢ κατὰ 
τοὺς Λοιπιὼς, ταῖς συγγενείχις τῶν λαῶν, ᾿Μ6έ- 
λταται γὰρ παρὰ τοῖς ᾿Εθδομήκοντα τὸ, υἱοὶ θεοῦ, 
ὡς pr ἐγκείμενον τῷ ᾿Εθμαϊίκῷ, μηδὲ παρὰ τοῖς ἅλ- 


γελισάµε νὸς , 


a " - 
Tu αν , 


αι f 


Ἆοις . . , Αντὶ δὸ τοῦ, ἓν αὐλῇῃ vig, 0 piv ᾽Ακύ- 
λας, iv επρεπε ἡγιασμένῃ, ἐἔξεδωκεν ὁ ὃτ 


Σύμμαχοςς Ἐν επρεπείᾳ. ἁγίᾳ. Βούλεται γὰρ ἡμᾶς 
μετὰ τοῦ πρέποντως κόσμο» xxi τῆς προσφιλοῦς τῷ 
Grip δικπιοσύνης την προσκύνησιν πο'εῖσθαι. e [n 
quibus oraculum gratiam evangelicam per universum 
orbein diffundendam praedicit Jubet enim illa qus 
recensila sunt afferre,non Judsos,sed patrias gen- 
lium, vel secundum reliquos, cognationes populo - 
rui. Apud Septuaginta enim expunctum est illud, 
filii Dei 90. qued in Hebrao id non habeatur, nec 
apud alios. Ceterum pro, in aula sancto, Aquila 


vero . in decore sancto. Vult enim nos eum decenti 
ornatu et amica Deo justitia facere adorationem. » 
Velim legaturinipsi: libris tota hujus loci explana- 
lio, tumque una cum altera comparetur ; quo cla- 
rius appareat commentarii auctorem nibil magis 
facere,quam Eusebium palam compilare. Quod dixi- 
mus, vocabulo, « alius, » modo unum auctorem, 
modo alterum significari, ejus exemplum in inter- 
pretatione psalmi vicesimi noni habetur. Nam vox 
ea, « alius, ο ut ex Eusebii commentariis patet, 
Eusebium ipsum indicat. Omittemus quie utrique 
seriptori,pseudo-Theodoro et Eusebio, communia 
sunt vel ipso initio enarrationis in psalmum ftrice- 
simum secundum ; sed qus dicuntur in hzc ejus 


p dem psalmi verba : Qui finit sigillatim corda eo- 


rum 60 non pigebit ascribere. Eusebius : Καταµό- 
vac δὲ εἴρηται ἀντὶ τοῦ ἀφωρισμένως παρὰ τὰ λοιπὰ 
(Ga. Καρδίας δὲ λέγων, τοὺς λογισμὼς ἐδήλου, καὶ 
ὅτι ἀφωρισμένως ἕκαστος ἄνθρωπος ὥσπερ ταμεῖον 
ἀποχεκλεισμένον ἔχει τὴν ἑαυτοῦ διάνοιαν, Oz; µη- 
δένα δύνασθαι ἑτέρου καταλαμθάνειν λογισμούς. Οὐ- 
δες γοῦν οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπω . . . . 
ΣυνΏπται τὺ, Ὁ συωνιες πᾶντα τὰ ἔργ« αὐτῶν. 
Μόνος γὰρ αὐτὸς σωνίησιν ἆξ ὁποίας προαιρέσεως 
τὰ τῶν ἀνθρώπων ἔργα ἐπιτελεῖται μηδενὸς ἄλλου 
δυναµένου συνιέναι, ποίᾳ προθέσει καὶ ὁποίφ ὁρμῇ 
ἕκαστος τῶν ἀνθρώπων πράττει ἃ πρᾶττει. e Sigfl- 
latim dictum est quasi separatim et seorsum a re- 
liquis animalibus. Dum autem corda memoraret, 
cogitationes significavit, quia quilibet homo seor- 
sum mentem suam ceu receptaculum occlusum 
habet,ut nemo alterius cogitationes deprehendere 
valeat. Nullus igitur homiuum novit qns sunt 
hominis?! , . . . Additur hoc,Qui intelligét omnía 
opera eorum!" .[pse namque solus intelligit ex cu- 
jusmodielectione voluntatis hominum opera edan- 
tor,cum nullusalius intelligere queat ex cujusmodi 
proposito, ex quo motu voluntatis qeivis hominum 
agat quz agit. » Pseudo - Theodorus vero: Καταμό- 
vac δὲ, ἀντὶ τοῦ ἀφωρισμένως, κεχωρισµένως παρὰ 
τὰ λοιπὰ ζῶα' καρδίας δὲ λέγει τοὺς λογισµούς. 
Καὶ ὅτι ἀφωρισμένως ἕκαστος ἄνθρωπος ὥσπερ τ«- 
µεῖον ἀποχεκλεισμένον ἔχει τὴν ἑαυτοῦ διένοιαν, 
ὡς µηδίνα ῥδύναοθχι ἑτέρου καταλαμθάνειν λοχι- 
σµούς. Οὐδεὶς γὰρ οἶδε τῶν ἀνθρώπων, καὶ imc... 


D Συνῆπται τὸ, ὁ συνιες εἷς παντα, ὧ» μηδενὸς 


ἄλλου δυναµένου συνιέναι͵ οἷᾳ προθέσει καὶ ópup 
ἕχαστος τῶν ἀνθπώπων, ἃ πράττει, πράττει. « Sigil- 
latim autem posuit pro seorsim, separatim a reli- 
quis animantibus: corda autem iotelligi! cogitatio 
nos.Etquoniam quilibet homo segregatim quasi con- 
clusum quoddam penu mentem suam habet, ita ut 
nemo alterius cogitationes valeat percipere. Nemo 
enim scit qug sunt hominis,ete . . . . Adjungitur: 
Qui int lligit omnia, ac si nullus alius possit intel- 
ligere, quanam intentione et quo instinctu quilibet 


39? Psal. xxr. 289. 9" Psal. xxvin, 2; xcv, 8.9 Psal. xxvi, {. 9 Psal. xxxm, {5. 9! DL Cor. it, 


11. 9! Psal. xxxu, 15. 


mA 0 


D. JUL. GARNERII PRAEFATIO. 


COX 


hominum agat quie agit.» Hic, ut alias, observari A adversus cor inimicorum tuorum,deinde vero, Po- 


potest, librariorum incuria factum esse, aut .ypo- 
graphorum,ut vitia qusdam apud Theodorum de- 
prehendantur. Nam ubi legitur, ἀφωρισμένως, xs- 
χωρισμένως, obscurum non esi vocem alterutram 
παρέλχειν; idque ex eo evenisse, quod cum vox 
9nain uno colice reperiretur,altera vero in altero, 
librarius quispiam utramque apposuerit. Deinde, 
ubi legimus, συνιεὶς sig πάντα, pr&epositum, εἰς. 
redundare quoque certum est; eam ue erroris cau- 
sam esse,quod vocis συνιεὶς syllaba ultima oscitan- 
ter bis edita sit.Denique legi oportere, πράττει d 
πράττει, nOn. ἆ πράττει πράττει, vel tirones intelli- 
gunt.Sed ad propositum nostrum nos feramus. Il- 
la psalmi tricesimi tertii, Timete Dominum ,omnes 


puli sub te caden(S- , pulsis immissione telorum tuo- 
rum inimicis.» Pseudo- Theodorum audiamus, sic 
loquentem : Πρώτον γὰρ τὰ ἡχονημένα βέλη γινή- 
σεται χατὰ τῆς xxpolxc τῶν ἐχθρῶν, ἔπειτα λαοὶ 
ὑποχάτω cou πεσοῦνται, ἑλασθέντων τοῖς βέλεσι τῶν 
ἐχθρῶν. « Primum enim sagittze fient αουιῶ in 
corde inimicorum, deinde populisub te cadent, 
postquam sagittis subacti fuerint inimici. » Plura 
subminisirabil psalmus quadragessmus octavus, 
ubi illa : Et auzilium eorum veterascet in inferno 
a gloria eorum 68, explicans Kusebius, sic foqui- 
lur : ᾽Αντὶ δὲ τοῦ, καὶ ἡ βοήθεια. .. . ὁ μὲν ᾿Αχύλας, 
καὶ χαρακτὴρ αὐτῶν κατατρίψαι ἅδην ix κατοι- 
κητηρίου αὐτῶν. Ὁ γὰρ χαρακτηρ αὐτῶν, ὃν ἑαυ- 


ti ejus "S,opinionem nostram non parum con. p τοῖς ἐξετύπωσαν, τὸ μὲν κατ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν 


firmant. Hac Eusebii verba sunt: Πάντα ταῦτα 
γνωμικῶς ὁ Δαθιὸ sl; τὴν ἑτέρων ὠφέλειαν προφέρε- 
ται, αὐτὸς πρότερον ἀπολαύσας αὐτῶν..... Παρχκε- 
λεύεττι τοίνυν τὸν qdOov τοῦ Κυρίυ πρὸ ὀφθαλ- 
μῶν τίεαθαι τοὺς ἁγίους xÓtou* ὑπὸ γάρ αὐτοῦ τοῦ 
Φόδου ἅγιοι ἀνατελοῦνται ....« Ὦ φόθος Κυρίου 
ἁγνὸς , ἀντὶ τοῦ, ἀγνοποιός. « Καὶ σημεῖον τοῦ 
φοὀεῖσθαι τὸν Κύριον τοῦτ ἂν γένοιτο, τὸ καθαρεύειν 
μὲν πάσης ῥπαρίας αἰσχρᾶς πράξεως , φυλάττειν 
δὲ αὐτοὺς ἁἀγίως καὶ σώματι καὶ πνεύματι, etc. 
«Hec omnia David ad aliorum utilitatem sententia- 
rum more proferi,quorum prior ipse potitus eral... 
Precipit itaque sanctis Dei,ut timorem ejus pre 
eculis habeant : ab illo quippe timore sancii effi- 


τοῦ Θεοὺ ἐξ αὐτῶν ἀφανίσαντες, εἴδη δὲ καὶ μορφὰς 
ἀλόγων ζώων καὶ ἑρπετῶν διὰ τρόπων µοχθηρίας τῇ 
Quy? περιθέµενοι, κατατριθήτεται,.. .. Καὶ τοῦτο 
μὲν τῶν ἀσεθῶν τὸ τέλος. Οἱ δὲ εὐσεθεῖς κατ’ ἐχεῖνο 
καιροῦ πρωίας ἀξιωθέντες καὶ νέου φωτὸς, ἀνατολῆς 
τῆς τὼν ἀσεθῶν κατακυριεύσουσν, ἃ κατὰ τὸν 
᾽Ακύλαν , iwi κρατήσουιν, ἢ κατὰ τὸν Σύμμα- 
χον, ὑποτάξουσιν αὐτοῖς, Τῶν γὰρ ἐνταῦθα τα- 
πεινωσάντων τοὺς εὖθεῖς ἀσεθῶν, ixst ῥύσεται τὴν 
φυχὴν πρὸς τὸ μὴ συναπαχθηναι τοῖς ἀσεθίσιν, 22: 
bv ἑτέροις εἶναι χωρίοις τε χαὶ ποιμνίοις, « Pro illo 
autem, et auzilium....Aquila,et character eorum 
conterere infernum ex habitlaculoeorum,Nam cha- 
racter quem sibi effioxerunt, eliminata ex seipsis 


ciuntur.... Timor Domini castus 9, videlicet,ca- Dei imagine ac similitudine, atque irrationabilium 
stos efficiens... . Atque signum illud evidens ' animalium reptiliumque formis per varios impro- 
fuerit timoris Domini, si quisa sordibus et pravis. bitatis modos anime sus — adscitis, in habitaculo 
operibus purus et vacuus fuerit, sesequesanctum — inferni conteretur...Et hic quidem impiorum finis, 
corpore et spiritu servaveril, » etc.Sic vereloqui- Piiautem illo tempore,matutina et nova luce do- 
tur commentarii auctor : Πάντα γνωμικῶς εἰς τὴν Dali,orientiimpiorum dominabuntur9* :sivesecun- 
ἱτέρων λέγει ὠφέλειαν, αὐτὸς πρότερον ἀπολαύσκς Qum Aquilam,imperabunt;sive secundum Sy.nina- 
αὐτῶν. Καὶ παρακελεύεται τὸν τοῦ Κυριου φόθον chum,subjicient sibi.Nam cum impii hic proborum 
πρὺ ὀφθαλμῶν τίθισθχι τοὺς dylouc, Óg' ἅγιοι τε- animas depresserint, illic animam piorum libera- 
λοῦνται. Ὁ γὰρ φόδος Κυρίου ἁγνὸς, ἀντὶ τοῦ, &yvo-  bil,ut ne una cum impiis abducantur; sed in aliis 
ποιός, Kal σημεῖον τοῦ φοθεῖσθα. τὸν Κύριον τοῦτο Jocis eLovilibus degant.»Sic autem liunc eumdem 
ἃ ivorto, τὸ κοθαρεύειν πάσης αἱσχρότητος xai locum iuterpretatur pseudo- Theodorus ; ᾽Αλλάτων 
σώματι κάὶ πνεύματι, elc. « Omnia sententiose ad μεν ἀσεθῶν το,οῦνο τὸ τέλος, Οἱ δέ εὔσεδεις κατ 
aliorum profert utilitatem, cum ipsemet prius ijs ᾖἐκεῖνο καιρῦ πρωίας ἀξιωθέντες, καὶ ἀνατοξῆς νέου 
fruitus esset. Et jubet sanctos timorem Domini φωτὸς, tw» ἀσεθῶν καταχυριεύσουσι; ἢ κατὰ τὸν 
anteoculos collocare,aquo sancti perficiuntur. Nam ᾿Αχύλαν, κρατήσοωσιν' fj δατὰ τὸν Σύµµαχον, ὑπο- 
timor Domini sanciss, id est sanctificatus. Atque P τάξωσιν αὐτούς. Τῶν γὰρ ἐνταῦθα ταπεινωαάντων 


hoc timoris Domini signum esse possit, si quis 
purus sil ab omni turpitudine,tam corporis quam 
spiritus, » elc. Pauca et ex psalmo quadragesimo 
quarto libet adjicere. Hoc autem sunt ex explana- 
tione versiculi illius : Sagitte tuv acute 9, quem 
boc modo interpretatur Eusebius : Πρῶτον μὲν γὰρ 
Φησι. Τὰ βέλη σου ἠκονημένχ Ὑγενήσεται κατὰ τῆς 
καρδίας τῶν σῶν Ἰχθρῶν' ἔπειτα' Ααοὶ ὑποχάτω 
eoo) πεσοῦνται, ἑλασθέντων τοῖς cot; βέλεσι τῶν 
ἐχθρῶ». « Nam primo ait, Sagittis tum acute flent 


τους εὖθεῖς ἀσεθῶν, χει κρατήσουσι. Κάμοῦ δὲ τοῦ 
ταῦτα λέγοντος ῥύσεται τὴν ψυχὴν, πρὸς τὸ p συν. 
απαχθῃναι τοῖς ἀσεθέσιν, ἀλλ᾽ ἓν ἑτέροις εἶναε χωρίοις 
τε χαὶ ποιµνίοις.... Ὁ δὲ ᾿Αχύλας ἀντὶ τοῦ, Βοήθεια, 
Χαρακτὴρ αὐτῶν «ατατρίψει ὥδην ἐκ κατοικητη- 
Ρίου αὐτῶν Ὁ χαρακτὴρ αὐτῶν, ὄν ἐν ἑαυτοῖς bi- 
ετύπωσαν, τὸ κατ εἰχόνα ἀφανίσαντες, καὶ ἀλόγων 
μοχθηρίαν μιμμησάμενοι , συντριθήσετει, «Atqui 
impiorum quidem talis est finis. Cieterum viri pii 
isto tempore matutino et nove lucis ortu digni 


** Psal. xxxin, 10. 99* Psal, xviu, 40. 69 Psal, xuiv, 6. ibid. θεα, στι, 15. 9^" ibid. 


οὐκ 


PROLEGOMENA. 


habiti, dominabuntur, impiis, vel juxta Aquilam, A suntin illa psalmi sexti: Laboraet in gemitu meo66: 


imperabunt; vel juxta Symmachum, subjicieni il- 
los.1mpios enim qui hic rectos humiliarunt,ibi su- 
perabunt.Et meam quoque liec dicentis animam li 
berabil, ne simul cum impiis abducar;sed in aliis 
locis ar gregibus verser...Aquila vero pro,auri- 
lium,legit,Character illorum teret infernum de ha- 
bitaculo eorum.Character illorum,quem in semet- 
ipsis expresserunt,illud quud ad similitudinem eral 
abolentes,et brutorum privitatem imitantes,conte- 
retur.» Quidquid autem in his deprehenditur varie- 
latis, Iributum ipsis auctoribus nolim, Eusebio et 
pseuilo- Theodoro; cum non minima pars ut hic, 
ita alibi, potius librariis ascribenda sit. Itaque ubi 
legimus in Eusebio, ἀσεθῶν, ἐκεῖ ῥύσεται, ele., non 


᾽Ακούσωμεν οἵαν ὁ βασιλεὺς µετάνοιαν ἐπεδείζατο, 

O»y ἁπλῶς ἔκαμεν, ἀλλ᾽ ἑκοπίασε, στενάζων" οὐχ 
ἁπλῶς εθάκρυσεν, ἄλλὰ τὴν κχλίνην ἕλουσεν, xai καθ᾽ 

ἑκάστην νύκτχ. Kal 6) τὸ πχρελθὸν σκωπεῖ, ἀλλὰ 
καὶ ἀπαγγέλλεται τοῖς (sic) πρὸς τὸ µέλλοι διὰ τεά- 
σης τῆς ζωῆς" xat ὃν οἱ πολλοὶ ποιοῦντχι οἱνέσεως([δίς ; 
42100, τοῦτον ἐκεῖνος ἐξομολογήσεως. « Audiamus 
regis illius j-cCenitentiam, qui non solum laboravit, 
sed etiam ingemiscendo magno affectus est dolore; 
non solum collacryiatus est,sed lavit per singu- 
las noctes lectum suum Neque tamen id ille respi- 
cit quod jam preteriit,sed similia facturum se pol - 
licetur per totum vite tempus θ0:6ἱ quod alii tein 

puslaudibus insumnut,id ille confessioni depatat. » 


valde admodum dubito, quin ibi aliquid omiserint g Eadem omnino leguntur in pseudo- Theodoro; uti 


librarii. Puto igitur potius legendum esse uti in 
pseudo- Theodoro : Κάμοῦ δὲ τοῦ xa2xz, etc. Nam lioc 
pacto orationem plane cuhirere constat : contra, 
aliquid necessario in Eusebio supplendum est,cum 
incerte dictum sit ῥύσεται τὴν ψυχήν, nec additum 
sil, cujus animam liberaturus sit Deus. Et alioqui 
illa psaliii ex eodem loco, Verumtamen Deus redi- 
mel animam meam 65, etc.,vel sola aperte indi- 
cant Eusebium non aliter,atque in peeudo-Tbeo - 
doro editum est, loqui debuisse Dixerat enim Da- 
vid,fore,ut sua ipsius anima,non alterius redime- 
retur. Et quia Casilii causa criticae ha nota susce- 
ple sunt,ejus $n. Psalmos orationum ordinem se- 
culi nonnulla quoque e psalmo quinquagesimo 
nono in medium afferamus.Hec igitur scripta suat 
ab Eusebio in illa hujus psalmi : Quis abducet 
me in civitatem munitam 05, etc. : ᾿Επιστήσας τῇ 
τιν προλεγθέντων διανυίᾳ ὁ Προφήτης ὑπερεκπλήττε 
3x... Mu µακαρίζει μὲν τούτους, οἷς ἔπιδημήσειν 
^hutÀAew ὦ θεός’ εὐχὴν δὲ τίθεται καταξιωθῆναί mots 
£i αὐτῶν της τούτων θέας, elc. « Supradictorum 
sententie insistens Propheta,supra modum mira- 
lur... Quare bealos illos predicat,ad quos accessu- 
rus eral Deus, orationemque emittit, ut ipse quo- 
que h:ec videre dignus habeatur, » elc Pseudo- 
Theodorus non secus. Ejus sunt verba : Εἶτα 
επιστήσας τῇ τῶν λεχθέντων διανοίᾳ ὁ Προφήτης 
ἐπλήττεται,,, Καὶ µακαρίζει τούτους, oic ἔνδημ»- 
τει, ἔμελλαν ὁ θεός καὶ εὐχὴν τίθεται, χΧαταξιω- 
αὐτὸν τὴς vov εἱρημένων θέας , etc. 
* Deinde insistens sensui eorum quz dicta sunt, 
obstupescit Propheta... Et beatos preedicat illos,in 
quibus Deus commoraturus est;et orationem ponit, 
qua rogal dignus baberi visione eorum quz dicta 
sunt, » eic, Nec se sui dissimilem prestitit hic 
pseudo- T heodorus. Nam, qui ejus mos est, hinc 
inde al; Eusebio voces quasdam mutuatur.Sed Eu- 
sebium dimitfamus, ut aliqua etiam ex aliis scrip- 
toribus liceat ascribere. Plura qui cupiunt, libros 
ipsos adeant, suadeo. 

45. Succedat jam Athanasius, cujus hzc verba 


"πι ναι 


55 Ώρα], xpvin, 46. δδ Psal. ωχ, 11. 


D, 


ex illius verbis,qua subjicere non gravabimur,pa- 
tebit.Sie. ergo loquitur : ᾽Ακούσωμεν ο-αν 6 βασι- 
λεὺς μετάνοια» ἐπεδείξατο,. Οὐγ ἁπλῶς ἔκαμεν, ἀλλ᾽ 
ἐχοπίασε στενάζων᾽ οὐχ ἁπλῶς ἐδάκρυσεν, ἀλλὰ την 
κλίνην ἕλουσε, καὶ κοθ ἑκάστην νύχτα, Καὶ οὐ τὸ 
παρελθὸν σχοπεῖ, ἀλλὰ καὶ ἐπαγγέλλετχι τοῦτο καὶ 
πρὸς τὸ μέλλον διά πάσης τῆς ζωῇς. Καὶ ὃν οἱ πυλ- 
λοὶ ἀνέσεως ποιοῦνται καιρὸν, τοῦτον ἔἘκεῖνος ἔξομο- 
Aorásceoxs. «Audiamus qualem rex hic penitentiam 
demonstraverit.Haud simplici modo laboravit,se 
laboravit gemens:haud vulgari ratione lacrymatus 
fuit,sed lectum suum lavit,idque per singulas no:- 
tes. Neque preteritum duntaxat tempus spectat, 
verum oliam in futurum se per totam vitam id fa- 
cturum spondet. Alque tempus quod alii destinant 
quieti, hoc ipse impendit confessioni, » Recte et 
emendate in pseudo-Theodoro editum est ἀνξ- 
σεως,υὺἱ in Athanasio inepte et mendose a libra- 
riis scriptum est αἰνέσεως, Nam ipsa temporis ra'io 
vocem ἀνέσεως necessario exigit; cum nocturnum 
tempus de quo hic agitur, vulgo non laudibus,sced 
somno ac quieti impendi soleat. Vidimus pseudo- 
Theodorum,cuminterpretaretur illud, Laboravi in 
gemitu meo, Athanasii interpretationem compilas- 
se:videamus nunc eumdem hoc idem rursus presti- 
tisse In explanandis illisejusdem psalmi verbis, Di- 
scedite a me,omnes9 ,elc. Athanasii igitur sunt illa: 
Οὐ μικρὰ δέ καὶ αὕτη πρὸς ἀρετὴν ὁδὸς, τὸ φεύγει» 
καὶ διακρούεσθαι τὰς τῶν πονηρῶν σωνουσίας᾽ Οὗτος γάρ 
τῆς µετχνοίας ὁ καρπὸς, καὶ τῶν δακρύων τὸ χέρδος. 
H ἑλλιπῶς τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, δης εἰπεῖν τοῖς ἐπεμδει- 
νουσιν ἐχθροῖς ἁπόστητε ὅτι εἰσηκούσθην, ὃτι προσ- 
εδέχθην, ὁ διὰ τῆς ἁμαρτίας ἁπωσθείς. « Nec minima 
illa est ad virtutem via,fugere et abjicere improbo- 
rum consortium.Hic enim est poenitentim fructus et 
lacryinarum lucrum.Aut fortasse illud per ellipsim 
dictum est,ut intelligatur : Concede nobis utdica- 
mus iis qui in nos irruuni adversariis : Ahscedite 
quoniam exaudivit me, quoniam ipsesusceptus sum, 
qui peccati causa expulsus fueram. »Pseudo-Theo- 


dori autem bec : O5 μωφὰ καὶ αὕτη πρὸς. ἀρετὴν 


06 Psal, vi, 7, 66 ibid. 67ibid. 9. 


4a c: 4 


D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. 
ὅδὺς, τὸ φἐύγειν καὶ διακρούεσθαι τῶν πονηρῶν συν- À µιον deest in conrmentario, sed ita legisse Corde- 


ουσίαν. Οὗτος γὰρ της µετανοίας ὁ καρπὺς, καὶ τῶν 
δικρύων τὸ κέρδος. "H ἑλλιπῶς τοῦτο, ἀντὶ τοῦ, δὺς 
εἰπεῖν τοῖς Ἐπιθαίνουσιν ἐχθροῖς" Απόσιητε, ἤδη 
εἰσηκούσθην, ὅτι προσεδεχθην, ὁ διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἁπ- 
ωσθείς. « Haud parva quoque ad virtutem via est, 
[ugere ac repellere consortium malorum.Hic enim 
fructus est poenitentis,ac lucrum lacrymarum. Vel 
etiam est hzc loquendi formula per omissionem, 
quasi diceret : Da ut dicam insvltantibus mihi ini- 
micis meis, Discedite: jam exauditus sum,quoniam 
admissus sum,qui ob peccatum fueram repulsus.» 
Institueram plura ex Athanasii in Psalmos Exposi- 
lionibus colligere, verbi gratia, ex psalmo decimo 
quinto iti illa, Providebam Dominum in conspectu 
meo semper 9i*, exque Psalmo vicesimo primo in 
illa, Deus Deus meus,respice in me .. Longe a sa- 
huesnea verba delictorum meorum88,et ex aliis si- 
militer psalmis non paucis; sed est causa,cur in- 
cepto desislendum putem. 

46. Accedat ergo Chrysostomus. Sed antequam 
exempla quibus nostra opinio confirmari possit, 
subjiciamus, monere expedit grave mendum in 
commentario inesse,ubi librarii iipudenter.'E2ày. 
pro ᾿Αδὰμ scripserunt. Legas velim commentarium 
in illa, Deus, Deus meus,respice in me.Chrysostomi 
aulem sunt hac in prima psalmi septimi verba : 
Ox εἶπ᾽ Κόλαζε τὸν πολέμιον, ἄνελε τὸν ἐχθρόν. 
᾽λλλὰ zÜ; Τὸ ἑαυτοῦ ζητει µόνον, καὶ λέγει Σῶσόν 
us, τουτέστι, μη gne µε χακῶς παθεῖν, ἐκ πάντων 
τῶν διωκόντων µε, καὶ ῥῦσαί µε. "Opx πῶς οὐδὲ 


πάσχων κακῶς, ὀναμ.αστί µέμνηται τοῦ πατραλοίου, C 


καὶ ἓν τῷ συμφορᾷ τὴν φύσιν Ἐπιχινώσκων, xal ἐν ttp 
πολέμῳ τὸν υἱὸν ὁρῶν; xai ἐν τοῖς κινδύνοις τῶν 
σπλάγχνών οὐκ ἐπιλανθανόμενος. « Non dixit : Puni 
hostem,tolle de medio inimicum : sed quod suum 
est tantum querit. et dicit: Salvum me fac, hoc 
est ne permittas ut male patiar, ab omnibus per- 
sequentibus me et libera me 98' Vide quomodo 
ne male quidem patiens,nominatim meminit par- 
ricido, et naturam in calamitate agnoscens, et in 
bello respiciens filium, et in periculis non oblivi- 
scens viscerum.»Loquitur vero pseudo-Theodorus 
hoc modo : Οὐκ εἶπε' Κόλασον, ἄνελε τὸν ἐχθρόν. 
᾽Αλλὰ τί; Σῶσόν µε. Τὸ γὰρ ἑαυτοῦ ζητεί, otov, 
μη ἄφες µε χακῶς παθεῖν, Καὶ τὸ ix πάντων δὲ, 


μετὰ φειδοῦς. Οὐ γὰρ ὀνομαστὶ µέμνηται τοῦ πατρας p Domine;etinilla:Paravitinjudiciothronum suum; 


λοίου, ἀλλὰ x&v τῇ συμφορᾷ τὴν φύσιν ἐπιγινώσχει 
καὶ τῶν πατρικῶν σπλάγχνων οὐκ ἐπελάθετο, Non 
dixit: Puni hostem, interfice inimicum. Sed quid ? 
Salvum me fac. Quod enim se concernebat, illud 
quarit,quasi dicat: Ne sinas meaffligi. lllud autem, 
Ez omnibus,cum moderatione adjuncturn est. No- 
minatim enim parricide menlionem non facit,quin 
etiam in calamitate naturam agnoscit, et paterno- 
rum yiscerum non obliviscitur.» Vox quidem πολέ- 


61” Psal. rv. 8. 


71 Psal. 1x, 1,8, 1 O. 7n ibid. 16. 





8. 99 Psal, Xx1, 2. 68’ Psal, vu, 9. 69 ibid. 9. 69) ibid. 18. Το ibid, Το" Psal. 


rium,ex interpretatione patet. Idem Chrysostomus 
illa ejus psalmi verba, Dominus judicabit popu- 
los 69, interpretatur hoc modo: Διδάσκει τοὺς 
ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νομίζοντας ἅπαντα φέρεσθαι, 
ὕτι πρὀνοιά τις ἐφέστηκε τοῖς πράγµασιν, ἀπχιτοῦσα 
τὰς εὐθύνας τῶν γινομένων, « Docet eos, qui omnia 
casu et temere fieri putant, rebus quamdam praeesse 
providentiam, quie eorum qua fiunt rationem exi- 
git. » Haud dissimiliter pseudo- Theodorus,qui sie 
scripsit : : Διδάσκει τοὺς νομίζοντας ἁπλῶς καὶ ὡς 
ἔτυχεν ἅπαντα φέρεσθαι, ὅτι πρόνοιά τις ἐφέστηκεν, 
ἀπαιτοῦσα εὐλύνας τῶν γινοµένων. € Docet eos, qui 
putant omnia temere θἱ fortuito fieri,imminere re- 
bus humanis providentiam quamdam,qua factorum 
ponas exposcat. » Pseudo-Theodorum vel in ipso 
psalmi initio Chrysostomi verba compilasse osten- 
dimus: nunc eumdem e fine quoque nonnulla sibi 
sumpsisse,qu: sequuntur probabunt. Chrysostomi 
igilur verba sunt in illa, Confitebor Domino 99* ; 
Εὐχαριστήσωμεν; qnalv, οὐ ταῖς ἑτέρων yalpuv σφα- 
γαῖς, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ τὴν ψῆφαν ἀποδεχόμενος.... Τί 
ἐστι, Κατὰ τῶν διχαιοσύνην αὐτοῦ» ᾿Αντὶ τοῦ, ἐπὶ 
τῇ δικαιοσύντ αὐτοῦ. « Gratias agamus, inquit,non 
aliorum gaudens caedibus, sed Dei sententiam sus- 
cipiens...... Quid est, Secundum justitium ejus 10? 
Pro eo quod est, Propter justitiam ejus. » In Com- 
mentario autem sie editum invenimus : 05« ἔπιχαί» 
pov ταῖς ἑτέρων σφαγαῖς,... Εὐχαριστήσω, φησὶ, 
ἀποδεχόμενος τὴν δικαίαν αὐτοῦ Ψψῆφον. Τὸ γὰρ, 
κατὰ τὴν δικχιοσύνην, ἀντὶ τοῦ, ἐπὶ δικαιοσύνῃ 
σου ψαλῶ. Non quod aliorum eum οερἀθς delectent. 
Gratias, inquit, agam, ejus justam sententiam ap- - 
probando.Quod enim sit.Sscundum justitiam,idem 
est ac si dicat : propter justitiam tuam cantabo. » 
Possim et ex psalmo octavo multa corradere ; sed 
id necesse non esserati,.admonebimussolum eadem 
in utroque scriptore identidem reperiri, videlicet 
in illa:Domine Dominus nosier,guam admirabile, etc. ; 
tuminilla:Quoniam elevata esl magnificentia ίνα; 
item in illa: Exoreinfantium et lactentium perfe- 
cistilaudem propter inimicos luos,ul destruas,etc. ; 
iteminilla: Quoniamvidebo oclos opera digitorum 
tuorum 70*. Hoc idem dictum volo de psalmo nono, 
cujus in explanatione eadem aliquando dicuntur ab 
utroque interprete, in illa scilicet : Confitebor tibi, 


inilla quoque : Factus est Dominus refugium pau- 
peri;adjutor inopportunitatibus,in tribulatione! , 
Atque ut de aliis locis conjectura fieri possit, ver- .— 
borumilloram, /nfixa sunt gentes "'* ,interpretatio- 
nem ita, ut in utroque opere legitur, ascribere 
libitum est. Chrysostomi igitur hiec sunt : Διαφθο- 
βὸν τὴν κακίαν λέγει. Οὐδὲν γὰρ οὕτω διαφθείρεν, 
ὡς κακία. Οὐδὲν γὰρ ἀσθενέστερον τοῦ movnpoo. Τοῖς 
αἰχείοις ὅπλοις ἁλίσχεται,... Καὶ ὅρα πῶς κυρίως 


vi, 2-4. 





ocxit 


PROLEGOMENA. 


κέχρηται ταῖς λέξεσιν. ᾿Ενεπάγη, qnoi, τουτέστι, À ΥἹτικὸν παραστηται βουλόμενος, Τί ἐστιν 4 µερίς ; 


χατὰ κράτος χατεσχέθη, ἄφευχτος αὐτῷ Ὑέγονεν ἡ 
ἐπιδουλή. Καὶ πάλιν Ἐν παγίδι ταύττι d ἔκρυ- 
φαν, συνελήφθη ὁ ποὺῦς αὐτῶν, Δεσμοῖς ἀλύτοις, 
Φησὶν, οἱ πονηροὶ περιπείρονται. « — [nteritum sive 
corruptionem dicil vitium. Nihil enim eque cor- 
rumpit ut vitium. Improbo enim homine nihil est 
imbecillius. Propriis armis capitur... Vide autem 
quam proprie utatur dictionibus Infizc sunt, hoc 
est,per vimretentis sunt,sunt ei inevitabiles paratae 
insidie. Etrursus : In laqueo isto quem absconde- 
runt,comprehensus est pes eorum?3. V inculis inquit, 
qua& solvi nequeunt, astringuntur improbi. » Sic 
vero loquitur pseudo-Theodorus : Διαφθορὰν τὴν 
χαχίαν λέγει, 0ὐδὲν γὰρ οὕτω διαφθείρει, ὡς xaxla.... 


Τοῦτο αὐτοῖς χλήρος, nel, τοῦτο κτῆμα, τούτῳ 
ἑνδιατρίψουσιν, kv. τούτοις δαπχνηθήσονται. Εἶτα xai 
à alta ὅτι à πάντα Εφορῶν, οὐκ ἀνέξεται cata 
ἀτιμωρητὶ παραδραµεῖν. « Postquam dixit suppli- 
cium quod ex vitio oritur,quoniam multiid contem- 
nunt, mentem deinceps improborum concatit, et 
ictu qui superne infertur, emphatica et rem expri- 
mente oratione utens, et per nomina terribilia pro- 
cedens.lgnem enim etsulphur et spiritum procella- 
rum et carbones dicit eis superne pluitu: um,dictio- 
num translatione ponam inevilabilem. supplicii 
profusionem, feriendi facilitalem et consurmptricem 
vim volens ostendere.Quid est, pars calicis eorum? 
Hec,inquit,est sors eorum : hzc possessio : in eo 


Ti γὰρ τοῦ πονηροῦ ἀσθενέστερον, οἰχείοις ὅπλοις tfj p versabuntur, in eo consumentur. Deinde causam 


xax[g ἁλισκομένου» Kai Üpx πῶς χυρίὼς ταῖς Aife- 
«v ἐχρήσατο. ᾿Ενεπάγησαν, xavà Χράτος κχατεσχέ- 
θησαν, ἄφυκτος αὐτοῖς Ὑέγονεν ἡ ἐπιθουλή. Καὶ 
πάλιν» "Ev παγίδι, d$ ἔκρυψαν, συνελήφθησαν * 
τουτέστιν, δεσμοῖς ἀλύτοις περιπάρησαν (sic). « In- 
teritum malitiam vocat. Nihil enim sicinterimit,ut 
malitia..... Quid enim imhecillius est improbo,qui 
propriis armis, scilicet iniquitate capitur? Et vide 
quam proprie vocibus his usus οἱ, [παω sunt,vio- 
lenter detentus sunt, inextricabiles ipsis facts sunt 
insidie.Et rursus : {η laqueo quem abscondertunt, 
comprehensisunt,id est vinculisinsolubilibus affixi 


quoque affer(, quod qui omnia respicit, non per- 
mitlit ut heec impuneabeant.» Audiendus nunc est 
pseudo- Theodorus, qui sic loquitur ; εἰπὼν τὴν ἀπὸ 
της χαχίας δίκην, ἔπει πολλοὶ ταύτης καταφρονοῦαι, 
χατασείει την διάνοιαν τῶν πονηρῶν, μφαντικῷ τῷ 
λόγῳ χρώμενος, καὶ διὰ φοδερῶν ὀνομάτων προϊὼν, 
καὶ ὑλων πολλὴν ἐχουσῶν τὴν τιµωρίαν, πῦρ, vi 
θεῖον, καὶ πνεύμα καταιγιδος, καὶ ἄνθρακας ἄνωθεν 
λέγων αὐτὸν ὕσεσθαι (sic), tj μεταφορᾷ τῆς λέξεως 
τὸ ἄφυχτον τῆς τιμωρίας, τὸ δαψιλὲς καὶ τὸ εὔκολον 
τῆς πληγῆς, τὸ δαπανητικὸν παραστῆσαι βουλόρενυς. 
Μερὶς δὲ ἀντὶ τοῦ κληρος, καὶ τοῦτο αὐτοῖς κληρος, 











sunt.» Reperi similia in alios hujus psalmi versus; ἐν τούτοις δαπανηθήσονται. Εἶτα καὶ | αἰτία ^ "Oc 
sed ne longior sim,ea exscribere non pergam. Hac δίκαιος Κύριος * ἀντὶ τοῦ: 'O γὰρ πάντα ἐφορῶν obx 
loca videre,etinter sese comparare qui volet,libros c ἀνέξεται ταῦτα ἀτιμωρητὶ παραὸραμεῖν, « Cum ip- 
ipsos legere poterit, Scriptor ita interpretaturpsal- sam,qus& ex malitia provenit, poenam recensuisset 
mum decimum, ut multa ex Chrysostomi oratione (quia mulli hanc contemnunt), percellit animum 
in commentarium translata esse constet.Id autem — malignorum, vehementi sermone utens,et terribilia 
patei vel ex primis psalmi verbis, que hoc modo nomina proferens,ac materias qua magnum inclu- 
Chrysostomus explanat : Μεγάλη τῆς ἐπὶ τὸν Κύριον dunt cruciatum, ut dum ait ignem, et sulphur, et 
ἐλπίδος ἡ ὀύναμις, «φρούριο ἀχείρωτον, συμμαχία Spiritum procelli,carbonesque ignitos super ipsos 
ἀκαταγώνιστος, « Magna sunt vires spei in Domi- pluiturum,metaphorico sermone intolerabile sup- 
num, przsidium quod non polestsuperari,auxilium — plicium,et uberem facilemque plagam ac devasta- 
insuperabile.» Haud aliter pseudo-Theodorus, cu- lionem proponere volens. Pars autem hic ponitur 
jus haec sunt : Μεγάλη τῆς ἐπὶ τὸν Κύριον ἐλπίδος ἡ pro sorte,quasi dicat : Hac illorum sors est, in his 
δύναμις, φρούριον ἁχείρωτον, συμμαχία ἀκαταγώ-  Consumeniur.Deinde etiam causa adjungitur: Quo- 
νιστος. « Magna vis spei in Dominum : presidium — iam jusius Dominus, quasi diceret : Qui enim 
est inexpugnabile,auxilium insuperabile, » Omitto omnia videt, non sinet hec impune pertransire. » 
Don pauca, qus ad verbum ex eodem fonte in hoc — 47.Commentarium dum legere pergo, mihi facile 
explanando psalmo binc inde hausit pseudo-Theo- ῃ persuadeo eum non aliunde magis quam e Chrysos- 
dogus; sed tamen ea quie ab utroque interpretedi- tomiorationibusexcerptum esse.Etenimita pseudo- 
cunturin illa : Pluet super peccatores laqueos "***, Theodorus psalmum undecimum interpretatur ut 
eic., preeterire non queo. Chrysostomi igitur hac eum inde maximam sus interpretationis partem 
Sunt : Εἰπὼν τὴν ἀπὸ τῆς καχίας δίνην, ἐπειδὴ czó0c,— Imutuatum esseconstet.Et nehuncpsalmum omnino 
πολλοϊ χαταφρονοῦσι, λοιπὸν κατασείει τὴν τῶν πονηρὼν — preeterire videamur, initium commentarii non pi- 
διάνοιαν ἀπὸ τὴς ἄνωθεν φερεµένης πληγῆς, ipoxve — gebit ascribere. Eo igitur loci hec habentur : 
τικῶς τῷ λόγῳ χρώμενος, xal διὰ φοθερῶν ὀνομάτων  Ovtoc ὁ µακάριος µόνος ἀπειλημμένος, πάντων 
προϊὠν. Πῦρ vào καὶ θεῖον, καὶ π'εῦμα καταιγίδος, τὴν ἑναντίαν βαδιζόντων, ἔπι τὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν 
καὶ ἄνθρακας αὐτοῖς ἄνωθεν λέγει ὄεσθαι ' τῇ µετα- καταφεύγει. Καὶ οὐκ εἶπεν, ὅτι γέγονεν ὅσιος, ἁλλ᾽ 
φορᾷ τῶν λέξεων τὸ ἄφυκτον τῆς τιμωρίας, τὸ δαφι. ὅτι καὶ οἱ ὄντες ἀπώλοντο, ἐπεὶ ἑκράτησεν ἡ κακία... 
Jic τῆς κολάσεως, τὸ εὔκολον τῆς πληγής, τὸ ὅαπα- ΏὭσπερ υῶν χρωμάτων τὰ μὲν ἀληθῆ εἶσι, «à δὲ 


7$ Psal. 1x, 10. 7*' Psal. x, 7. 


k 








—€———" 





D. JUL. GARNERII PEJEFATIO. CCXIH 


ψευδῆ οὕτω καὶ πολλαί εἶσιν ἀλήθειαι, ἀλλὰ κυρίως A gesimi tertii verba imterpretantis : ᾿Α  ακτωμένων 
ἀλήθεια τὸ ὄντως ὃν. Επεὶ δὲ καὶ ταυτα διέστραπτοκαὶ οἱ λόγιι τος τῷ πλήθει καὶ τῇ ἰσχύί τῶν πολεμίων 
ἡμαύρωντο, οὐ τὴν ἁπόστασιν ἀπολεσαντα, GÀ)! ἀπὸ χαταθληθέντας. Καὶ πρυτροπή ἐστι, τὸ πᾶν Ἰπὶ τὸν 
τῶν ἀνθρώπων φυγαδευθέντκ. « Hic sanctus solus de- θΘεὸν ῥίψαι χελεύουσα, καὶ tnc ἐχείθεν ἐλπίδος ἔξαρ- 
relictus, omnibus contrariam viam ineuntibus, atl τῆσαι τὴν νίκην. Ai τί δὲ τοις ὡσί; τίνι γάρ τις 
Dei provideutiam confagit. Etnon dixit: Quoniatn μέρει ἅλλρ ἀχούει ; Κοινὸν Eoo ἐστὶν, ὅταν τις πε- 
sauctus fuit,sed quod hi etiam quisancl sunt,peri- πληροφορημένα διηγῆται, προτιθέναι τοῖς ὡσὶν ἄκη- 
erint, eo quod prevaluerit malitia... Quemadmo- κοέναι... "0px δὲ πῶς δεινὰ πά»χοντες, ob λέγουσιν, τὸ 
dum colores aliqui quidem sunt veri, alii vero falsi: καὶ τὸ ἐπάθομεν διὰ σὲ, βοήθησον ἡμτν' ἀλλ’ ὡς olxttov 
eodem modo multe eliam sunt verilales, sed pro- μηδὲν ἔχοντες ἀγαθὸν εἷς παῤῥησίαν, εἷς τὰ τοῖς προ- 
prie veritas est id quod vere est. Quia vero etiam — 4óvo:: ὑπηργμένα παρὰ θεοῦ καταφεύγουσ. « Hoc 
hac perversa erant, et offuscata ; non. quod sub- verba sunt erigentium eos, qui multitudine ac 
stantiam perdidissent,sed quod ab hominibus rele- robore liostium prostrati sunt. Et adhortatio est, 
gata essent, » eic. His absimilia non sunt que le- que totom in Deum projicere, et ex ejus spe vic- 
guntor apud Chrysostomum, hoc modo: Οὗτος &ve— toriam suspendere jubet. At cur auribus? quonam 
δὴ µόνος αὐτῆς ἐπειλημμένος, πάντων τὴν ἑναντίαν Ba- g enim alio membro quis audiat ? Communis enim 
διζόντων, ἐπὶ τὴν τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν καταφεύγει... Καὶ — consuetudo est, ut quando quis certa narrat, ad- 
οὖκ εἶπε, Σῶσόν µε, ὅτι οὐ γέγονεν ὅσιος, ἀλλ᾽, "Οτι — dat auribus se audivisse... Observa vero, quomodo 
ἐχλέλοιπεν ὅσιος' Oto; ὅτι κχὶ οἱ ὄντες ἀπώλοντο, cum aspera quaque passi sint, non dicant, Hoc- 
ἐπειδὴ ἐκράτησεν κακία... Καθάπερ ἐπὶ τῶν χρωµά- οἱ hoc passi sumus propter tie ; adjuva nos : sed 
των, xal τῶν ἄλλων εἰδῶν, τὰ μέν ἐστιν ἀληθη, τὰ δὲ ac si nihil haberent boni quo confidant, confu- 
Ψευδη... οὕτω δε καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν. Αλήθεια γὰρ τὸ giunt ad ea que majoribus suis a Deo facta sunt. « 
ὄντως ὅν, ψεῦδος δὲ τὸ μὴ Ov, Ἐπεὶ οὖν ταῦτα διέσιρα Apud Chrysostomum autem ita legitur : Τοῦτο γὰρ 
vo xal ἡμαύρωντο, οὗ τὴν ὑπόστασιν ἁπολέσαντα ἐξ τοὺς ἀσθενέστερον πρὸς τοὺς πόνους διαχειµένους Tv 
ἑαυτῶ», ἀλλ’ ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων φυγαδευθέντα, elC. ἀνακτωμένου... Ἡ soy αὕτη προτροπὴ τοῖς στρατο- 
Hic quoque justus, ut quisolus eam apprehendis- πέλνις ἐστὶ, τὸ πᾶν ἐπὶ τὸν Θεὸν ῥίψαι κελεύουσα, 
set. οΦἰορὶδ contra tendentibus, confugit ad Dei καὶ ἑξαρτῆσαι τῆς ἐκεῖθεν ἔλπιδος τὴν νίκην. Διὰ τί 
provideniiam... Et nou dixit: Salvum me fac,quo- δὲ οὐκ εἴπεν, ᾿Βκούσαμεν, ἁπλῶς, ἀλλ᾽ "Ev τοῖς ὡτὶν 
niam non est sanctus, sed Quoniam defecit sanc- 


(tus 79, ostendens eos eliam, qui erant, periisse, 
postquam invaluit vitium... Quemadmodum in co- 
loribus et aliis generibus alia quidem sunt vera, 
alia falsa...ita etiam in virtutibus. Veritas enim esl 

uod vere es! : mendacium autem quod non est. 
Quoniam ergo hac inversa, οἱ obscurata fuerant, 
Bon quod suam perdiderant substantiam, sed quod 
ab hominibus fugata fuerant,» etc. Cum tam multa 
hactenus sumpserit pseudo- Theodorus ex oratio- 
nibus Chrysostomi, mirum videri non debet, si ab 
illo plurima quoque in explanando duodecimo psal- 
mo mutuatus sit. Et cerle parsmaxiuna eorum quse 
a pseudo-Theodoro dicuntur, nihil aliud sunt quam 
varia orationis Chrysostomi fragmenta,eaque male 
assuta. Ejus rei exstant exempla in ipso interpre- 
tationis initio ; sed ne copia major lectoribus t:- 
dium afferat,missa ea facimus. Ordo postularet ut 
de psalmo tertio decimo nonnulla proferrentur : 
sed cum psalmus ille et alii multi in vulgatis Chry- 
sostomi editionibus desiderentur, de bis omnibus 
nihil dicere habemus. Αἱ ubi novam suam editio- 
nem perfecerit Montfauconius noster, in qua inter 
extera anecdota illi quoque psalmi prodibunt,non 
dubito qnin sit futurum, ut binc etiam similia his 
que retulimus,ubertim erui possint.Interim pseu- 
do-Theodorum in sequentibus psalmis exponendis 
eum esse,qui fuit in explanandis prioribusostenda- 
mus. Ejus igitur verba sunt, prima psalmi quadra. 


T$ Psal. xi, 2. 54 Psal. χΗΙΠΙ, 26. 
PaTROL Gh. XXIX. 


ἡμῶν ἠκούσαμεν ; Toup γὰρ ἑτέρρ µέρει τις ἀχούει 
τοῦ σώματος 1... Κοινὸν ἴθος τῶν ἀνθρώπων ἐστὶν, 
ὅταν τινὰ διηγῶνται, ὑπὲρ ὤν slot πεπληροφορημένοι...᾽ 
προστιθέασιν ἀεὶ τὰ dita, φράσκοντες τοῖς ὡσὶν àxn- 
χοέναι. . Τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα παθόντες δεινὰ διὰ 
τὸν θεὀν... οὐδὲν τούτων φασὶ τέως, ὅτι τὸ καὶ τὸ ἐπά- 
θοµεν διὰ σὲ, βοήθησον ἡμῖν, ἀλλ᾽ ὡς... οὐκ ἔχοντες 
ὰξ οἰκείων κατορθωμάτὠν παῤῥησίαν, οὕτως εἰς τὰ τοῖς 
προγύνοις ὑπηργμένα παρὰ τοῦ θεοὺ καταφεύγουσι, 
« Hoc est enim ejus qui eos recreat et reficit, qui 
sunt molliori et imbecilliori animo ad labores sus- 
cipiendos. Hxc precatio est ad milites adhortatio, 
qu& jubet universa in Deum conjicere statuere- 
que ex spe in illum pendere victoriam. Cur autem 
non dixit absolute, Audivimus, sed, Nostris auvi- 
bus audivimus "*? quadam enim alia corporis parte 
auditur?... Hic est mos commuris hominum, qui 
quando aliqua narrant,de quibus sunt facti. certi- 
ores... semper aures adjiciunt, dicentes seaurihus 
audivisse... Cum (οἱ et ιοπία passi essent, propler. 
Deuin. .nihbil eoruminterim dicunt, videlicet: Hoc et 
illud passi sumpuspropter te, da nobisauxilium; sed 
tanquain fiduciam ex suis factis non haberent,ad ea, 
qu& Dcus majoribus illorum fecerat, confugiunt. » 
De czelero veliin conferas inter sese Chrysostomi 
orationem el commentariuir,et experiare quemad- 
modum illiusdictain hocexplanando psalmo passim 
compilarit pseudo-Theodorus, sepius contraheus, 
interdum nonnihil immutans ; sed. ita tamen, ut 








GCXIV 


PROLEGOMENA. 


partem maximam eorum, qua& profert,eChrysosto- Αθείῳ νόµῳ τὸ οἰκεῖο, θέληµα συναρµόττω», « Etenim 


mo ad verbum sumptam essenemo non videal.Quod 
si quispiam libros adire nolit, libentes addemus et 
qu& ab utroque scriptore dicuntur in ultiu:a psalmi 
verba, quo melius de reliqua pseudo-Theodori in- 
lerpretatione existimare possit. Hac sunt igitur 
Chrysostomi verba iu illud : Exsurge, Domine, 
adjuva nos 5: Στηθι ἀντιλαμθανόμενος ἡμῶν, za: 
poca. ἡμᾶς διὰ τὸ ἔλεός σου. "Opa ποῦ τὸν λήγουν κα- 
τέχλεισαν. Μετὰ μυρία αὐτῶν κατορθώματα, πόθεν 
ἀξιοῦσι σώζεσθαι; ΄Απὺ ἑλέους, ἀπὸ φιλανθρωπίας ... Τί 
ἔστιν, ᾿Ἔνεκεν τού ὀνόματός σου ; "Iva μὴ αὐτὸ βεδη- 
λωθῇ, « Sta nos defendens, et libera nos propter 
misericordiam tuam. Vide quomodo concluserunt 
orationem. Post innumerabilia que ab eis recte etl 


virtutis athlete laborum quidem fructus in futura 
vita reportabunt... et animi delectatione laborum 
molestiam fallunt... Nihilcontrarium divinislegibus 
hujusmodi homo facere volet, ut qui divine legi 
suam ipsius voluntatem accommodet. » Verba vero 
pseudo-Theodori hzec sunt: Καὶ γὰρ οἱ τῆς ἀρετῆς 
ἀθληταὶ τοὺς μὲν τῶν πόνων καρποὺς χατὰ τὸ μέλλον 
χοµίζονται... xai κλέπτουσι và ψυχαγωγίᾳ τὴν τῶν 
πόνων βαρὺτητα.,. O20iv γὰρ Εναντίον τοῖςθείοις νόµοις 
διενεργήσει, τῷ τοῦ νόµο» βουλήματι συναρµόττων τὸ 
θέλημα. « Siquidem athlete virtutis in futura 
quidem vita laborum fructus referent... atque 
animi alacritate laborum molestiam fallunt . Ni- 
hil enim divinis legibus contrarium perpetrabil, 


ex virtute facta fuerant, undenam salutem assequi p cum legis decreto voluntatem conformans.» Mutat 


equum censent ? A misericordia, a benignitate et 
clementia...Quid est, Propter nomen tuum? Ne ip- 
sum profanetur.» Sic autem editum invenimus in 
commentario : ᾿Ανάστηθι ἀντιλαμθανόμενος "npov, 
καὶ ῥύσαι ἡμᾶς διὰ τὸ ἑλεός cou. "Opa ποῦ τὸν λόγον 
κατέχλεισεν. "Agric γὰρ τὰ κατορθώματα, ἀπὸ ἑλέους 
καὶ φιλανθρωπίας ἀξιοῖ σώζεσθαι. Τί δὲ ἐστιν, "Ένε- 
xtv τοῦ ὀνόματός σου ; "Ivz μὴ αὐτὸ, qnot, βεθ]λωθῇ, 
« Exsurge, protegens nos, et libera nos propter 
misericordiam tuam. Vide quomodo sermonem 
clauserit, Omissis enim bonis operibus, propter 
misericordiam et benignitatem postulat salvari, 
Quid porro, Propter nomen tuum?Ne illud, inquit, 
contaminelur. » Potsquam singillatim de psalmis 


non paucis disputatum est, universe nunc dicam , 


psalmos quadragesimum quartum,quadragesimum 
quintum,quadragesimum sextum quadragesimum 
septimum, quadragesimum octavum et quadrage- 
simum nonum fragmentis hinc illinc eChrysostomo 
excerptis referciri. Ad alia properabimus, si prius 
monuerimus in commentario, tomo primo, p. 
836, dici ab Helena Eudociaque et ab aliis regum 
filiabus plurimis constructa fuisse Jerosolyuis tem- 
pla magnifica:quo magis miror hoc opus Theodoro 
Ileracleotz ascribi potuisse. Nam libenter qua- 
rerem, qua& fuerit Eudocia illa. qua multe ille 
regum filie, que templa sumptuosa Theodori 
eelate Jerosolymis sdificarint. Nam, ut interim 
sileam de multis illis regum (filiabus, non satis 
intelligo qua de Eudocia hic sermo habeatur. 

48. Ex iis qu: retulimus facile intelligitur com- 
mentarium qui nomine Theodori Heracleota cir- 
cumfertur, ejus non esse, nec ei tribui ullo modo 
posse. Attamen ne Theodoretus asymbolus esse vl- 
deatur, nonnulla ex eo addere libet. Theodoretus 
igitur illa primi psalmi verba,e«Et folium ejus non 
ἀθίιαθί 16. » etc., interpretatur hoc modo: Καὶ γὰρ 
οἱ τῆς ἀρετῆς ἀθληταὶ τῶν μὲν πόνων κατὰ τὸν µέλ- 
λοντα βίον κομίσονται τοὺς καρποὺς... xai συλῶσι τῇ 
ψυχαγωγίᾳ τὴν τῶν πόνων βαρύτητα... Οὐδὲν Εναντίων 
τοῖς θείοις νόµοις ὀγε τοιοῦτος ὁρᾶσχι βουλήσεται. τῷ 


voculas quasdam pseudo-Theodorus more suo:seu 
nemo,opinor,nisi volens falletur, cum perspicuum 
sit hec non aliunde quam e Theodoreti commenta- 
riis sumpta esse. Sciens praetereo aliqua ex expla- 
nalione secundi psalmi, et deinceps preeteribo qu& 
aquolibet in interpretatione aliorum psalmorum 
legi possunt; neque enim mihi propositum est (quis 
enim possit") ouinia adnolare. Interim tamen, ul 
alios difficultate querendi eximanus, nonzulla e 
tertio psaltno ascribemus. Theodoreti igitur hec 
sunt in illa, Voce mea ud. Dominum clamavi τι: 
Τὸ δὲ, Εἰσήκουσέ uou ἐξ Opduc ἁγίου αὐτοῦ, κατὰ τὴν 
πάλαι κατέ(ουσαν εἴρητχι δόξαν, Ενομίζετο γὰρ ἐν τῇ 
σκηνῇ κατοικεῖν ὁ τῶν Όλων θεὸς, ἐπειδὴ καὶ τοὺς 
χρησμοὺς ἐνεῖθεν τοῦς ἱερεῦσιν ἐδίδου. Et paulo post 
explanans illud, Ego dormivi 78, etc., sic loqui- 
lur : ᾿Επειδὴ ὡς ἓν σκότει διάγειν νοµίζουσιν οἱ τοῖς 
ἄγαν ἀνιαροῖς περιπίπτυντες... σημαίνει τοίνυν κατὰ 
ταυτὸν τὰς θλίψεις καὶ τὴν τούτων ἁπαλλαγῆν. « Hoc 
autem, Eraudivit me de monte sancto suo 9, 
dictum est propter opinionem, qua olim obtinuit. 
Existimabatur enim universorum Deus in taberna- 
culo habitare, quoniam et oracula illinc sacerdoti- 
bus pandebat... Quia velut in tenebris vivere se 
existimant illi, qui in res admodum tristes incut- 
runt... Una igitur demonstrat afflictiones et ab illis 
liberationem.» Verba pseudo- Theodori jam exscri- 
bamus, qua sunt ejusmodi : Τὸ xai, Ἐπήκουσέ uoo 
ἐξ όρους, κατὰ τὴν πάλαι κατέχουσαν εἴρηται δόξαν. 
᾿Ενομίζετο γὰρ ἐν τῇ σχηνῇ κατοικεῖν, ἔπειδη ἔχεῖθεν 
καὶ οἱ γρησμοὶ τοῖς ἱερεῦσιν ἐδίδοντο.., "Oc γὰρ Lv 
σχότῳ καὶ ὕπνῳ διάγειν νοµίζουσιν οἱ ἁγιαροῖς περι- 
πίπτοντες, χατὰ ταυτὸν οὖν σηµαίνει καὶ τὰς θλίψεις, 
καὶ τὴν τούτων ἁπαλλαγήν, « lllud autem, Exau- 
divit me de monte, dictum est juxta veterem, 
qua tunc obtinebat, opinionem. Putabatur enim 
in tabernaculo habitare, quoniam ibi sacerdotibus 
quoque oracula dabantur... Sicut enim in tene- 
bris et somno versari se existimant qui in res tris- 
tes incidunt, sic eliam a. simili explicat afflictio- 
nes, et harum liberationem. » Sei et aliud exem- 


75 Psal. xiu, 26. 76 Psal. 1, 3. 77 Psal. rm, 5. 78 ibid, 6. "ibid, 5, 


kh. 











D. JUL. GARNERII PRAEFATIO. 


CCXY 


plum adjiciamus e psalmo sexto, priusquama Theo - ^ quod, ut dixi, plura, quam opus erat, jam relata 


doreto avellamur. Igitur sic interpretatur illa, 
Damine, ne in. furore (tuo 90, etc. : Πατρικῶς µε, 
enci, παίδευσον, μὴ δικαστικῶς' ἱατρικῶς, μὴ xo- 
λαστικώς' μὴ µετρήσης cj ἁμαρτι τὴν τιµωρίαν, 
ἀλλὰ τῇ φιλανθρωπίᾳ τὸ δίκαιο, κέρασον. Ελέησόν 
µε, Κύριε, ὅτι ἀσθενής αἷμι. ᾽Αρμόττουσα τοῖς ἡμαρ- 
τηκόσιν ὃ τοιχύτη Φωνή, Ασθενείας γὰρ ἡγουμένης, 
etc. « Paterne me, inquit, corripias, non judicis 
ritu ; medici more, non tortoris ; ne metiaris vin- 
dictam peccato.sed benignitate justitiam tempera. 
Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum 9, 
Hujusmodi vox peccatoribus convenit, Nam infir- 
mitate przcedente, « etc. Haud secus pseudo-Theo- 


sint; alterum,quod catenis e quibus ejusmoditesti- 
monia depromi oporteret,fides magna adbiberi non 
soleat.Quia tamen non deerunt fortasse qui exem- 
plorum multitudine delectentur, nec iis unquam 
satiari possint, indicabimus loca quzdam, quibus 
planum fiat eadem interdum in pseudo-Theodoro 
legi, que et in Origene et in. Didymo. Compares 
velim paginam 211 tomi primi cum pagina 214 ; 
item paginam 223 cum pagina 226 ; item paginam 
391 cum pagina 402; quarum lectione disces pseudo- 
Theodorum et ab Origene quoque nonnulla mutua- 
tum esse. Compares rursus paginam 277 cum pa- 
gina 270 ; item paginam 358 cam pagina 353; item 


Jorus : ἨΠατρικὼῶς µε παίδευσον, μῖι δικαστικῶς — paginam 604 cum pagina 593; quibus perlectis 
Ἰατρικῶς, μὴ κολαστικῶς' μὴ µετρήσῃς τῇῃ ἁμαρτιᾳ β fatebere pseudo-Theodoram pariter et ex Didymo 
τῆν τιµωρίαν, ἀλλὰ Φφιλανθρωπίφ τὸ δίκαιον χέρα- — nonnibil excerpsisse. Finem tandem criticis his 
σον.... Ελέησόν µε, ᾽Αρμόττουσα τοῖς ἡμαρτηκό-  Botis imponainus. Nihil enim attinet dicere plura, 
ew ἡ φωνή. ᾿Απθενείας γὰρ ἡγουμένης, elc. « Pater« cum s: lis superque ex his constet commentarium 
pe me corripias, non ritu judicis; medici more, eum qui nomine Theodori Heracleotze circumfer- 
non lortoris; ne admetiaris vindictam peccato,sed tur, ei tribui non debere, nec posse. Cave igitur 
benignitate justitiam tempera. Miserere meí,con- putes babendum esse pro plagiario Basilium, eo 
weaiens peccatoribus vox, dum enim infirmitas quod in ipsius orationibus in psalmos legantur 
praecedit, » etc. eadem non raro, quie iu commentario ; sed existi- 
49. Plura ex Theodoreto colligere institueram: — rues velim commentarium illum ut ex aliis multis, 
sed cum ea qua relata sunt, jam modum superare ita e Basilio sumptum esse. Nec dixerit quisquam 
videantur, de hac mea decessi sententia. Quoniam — non fuisse ex omnibus nsalmis allata exempla ; el 
tamen Theodoreti mentionem fecimus,nonpossum fieri posse, ut reliqua comrnentarii pars ejus sit, 
quin dieam incommentariis iis quosin Psalmoscon- cujus nomine insignitur.Etenim conjicere licet ex 
scripsit,reperiri multa que apud Eusebium verbis iis que in medium adduximus, commentarium, 
totidem et syllabis leguntur.Ejusrei exempla videre |, quantus quantus est, ejusdem generis testimoniis 
quicupiet,eum aliqnainventurum spondeo inexpla- refertum esse, nec nomen aliud ei magis conve- 
natione psalmorum decimiquinti,decimisextivice- nire,quam catena. Audivi eruditum hominem Ri- 
simi primi,tricesimi primiettricesiminoni. Neque  chardum Simon dicere solitum, videri sibi hunc 
admodum dubito quin his similia,si quis querere Theodori Heracleotee commentarium omnium quos 
vellet, alibi quoqueinvenirentur.Utrumautem qu: — legerat optimum atque utilissimum. Nam, inquie- 
indicavimus, οἱ alia quz fortasse abharum rerum — bat,omnem Patrum Graecorum doctrinam summa- 
studiosis deprehendi poterunt,attextasintTheodg- in complectitur.Certe hoc dicere jure oplimo po- 
reti interpretationi a librariis,an Theodoretus ipse — tuit, cum ez selectis Patrum locis constet hic com- 
6 sibi sumpserit, expendere meum non est, sed  mentarius, Sed commentarium illum cum Patrum 
ejus, qui Theodoreli operum editionem novam  catena,quam quoque in iisdem voluminibus edidit 
sascipiel. Quod autem dixi,inveniri in Theodoreto doctissimus vir Corderius, comparare debue: at;tunc- 
aon pauca, qua lotidem syflabis legimus apud Eu- que nullo negotio animadvertisset ea qui in catena 
sebium, non ita acceptum volo, ut hsec omnia e proferuntur nomine Eusebii,aut Chrysostomi, aut 
commentariis Eusebii in Theodoreticommentarios alterius,ipsa ad verbum saepein commentarioinve- 
translata esse putentur.Est enim mihi persuasissi- — niri.Exquo(resenim ipsa loquitur)facile intellexis- 
mum, fragmentum illud quo explanantur illa psalmi D get commentarium qui Theodori Heracleot:e nomen 
decimi sexti, » Domine, a paucis de terra divide prefer, ejus non esse, sed aut Theodoro cuipiam 
eog 83, » elc., quodque incipit : Ei καὶ σοὶ τῷ θανάτῳ — recentiori, aut alteri cuivis tribui opportere. 
παρα πέµψαι ῥάδιον, elc., e Theodoreti commentario 8 IX. De paraphrasi anonymi. 
in Eusebianum advectum esse. Nam ante verba — 54. Volumina tría, ut notum est, edenda curavit 
illa, εἰ καί, etc., legimus in Euscbio, ἄλλος φησίν, — eruditissimus vir Corderius, in quibus opera toti- 
« ait alius. « Quin autem « alius » ille sit Theodo- dem reperiuntur, Paraphrasisanonymi, Commenta- 
retus ipse,apad quem eadem omnino inveniuntur, rius de quo numero superiore tam multa diximus, 
dubitari posse non arbitror. Catena denique Grecorum Patrum. Contigit autem 
50. Duo mihi impedimento sunt ne testimonia nescio quomodo, ut dum Theodoreti í& Psalmos 
proferam aut ex Origene,aut ex Didymo. Primum, | ccmmentariumlegerem,temere et casu in hancanony- 


$0 Psal. vi, 2. 8 ibid. 3. 93 Psal, xvi, 14. 








COXVI 


PROLEGOMENA. 


mi illius parsphrasim oculos conjecerim.Atque,quo4 4 rare velis. Nam inter posteriores recensere licet 


non quierebam, reperi anonymi illius paraphrasiin 
ipsum esse Theodoreti commentarium, non totum 
illum quidem et integrum, sed contractum et in 
epitomen redactum.Psalmusautem in quem incidi, 
erat, ni fallor, psalmus quintus et decimus. Rem 
cum mirarer, legere statui et alios quosdain psal- 
 mos,quo,quid de illa paraphrasi sentiendum esset 
tutius nosse possem utrum videlicet tota paraphra- 
sisepitome quidam esset commentariorum Theo- 
doreti,an uni huic paraphrasis loco inepte alibrariis 
interpretatio Theodoreti inculcata fuisset.Coepi igi- 
tur primos quinque psalmos legere: sed ecrum 
qu& in Theodoreto videram,nihil,ut verum fatear. 
reperi in Paraphrasi. At cum aliorum quorumdam 


Maximum confessorem Joannem Damascenum,5;- 
meonem Logothetam, Antonium Melissam, l'hara- 
sium Patriarcham Constantinopolitanum,auctorem 
Scholiorum Graecorum in Epistolas apostolicas : 
quibus adjungendi sunt et l:brarii, qui in fronte 
scriptorum manu codicum nomen Basilii MagniCe- 
sariensis archiepiscopi diligenter inscribere cura- 
runt. Nec mirum si recentiores, majorum exeim- 
plo, eamdem amplexi sint sententiam.Celebriores 
sunt Tilmannus, Duci»us,Combelfisius, Natalis Ale- 
xander,Dupinus,Tillemontius,Lequienus: quorum 
opinioni,nisigravissims causa impediant,accedere 
semper gloriabor. Numerare facilius erit adverse 
sententiae palronos,cum tres aut quatuor duntaxat 


psalmorum paraphrasim evolvere pergerem,anirn- ῃ inveniamus, Joannem Drungarium, Erasmum,Ri- 
adverti paraphrasim psalmi sexti, septimi et alio- vetam, Petavium. Tilmanni autem et reliquorum 
rum ad usque decimum septimum uihil a Theodo- idem sentientium opinio non alio magis argumento 
reii explanatione differre,nisi copia,et voculis qui- nititur, quau! quod commentarius ille pro genuino 
busdam ,qu& in variis ejusdem scriptoris codicibus — Basilii Magni fetu ab antiquissimis illis quos dixi 
occurrere solent. Imo identidem anonymi para- viris habealur : eoru vero qui adversam tuentuf 
phrasis interpretatione Theedoreü nihilofere bre- sententiam, argumenta au! nulla sunt, aut non ita 
vior est : sed in utroque nullum majus discrimen | multum ad persuadendum idonea. Erasmus confu- 
intercedit,quam quod spalmorum verba semperin git ad illud suum, ut dicat non videri sibi hoc opus 
hoc grandioribus litterisedita sintinillo nonitem. divinam illam Basilii phrasim sapere.Petavius,cu- 
Ejus generis sunt psalmi undecimus, duodecimus, jus in litteris auctoritas apud omnes plurimum va- 
et decimus quartus In aliis quos dixi psalmis bre- ere debet, ait quidem disertis verbis imperfectum 
vior quidem est paraphrasis,sed ita, ut quidquid in. illum iu J[saiam commentarium qui nomine Basilii 
ea legitur,omne id legeresitin Theodoreto.Preter-  circumfertur,ejus non esse:sed nihil omnino affert 
ea, quo minus in judicando fallerer, initium para- — ad suam sententiam confirmandam. Petavii autem 
phrasis et finem oculis perlustravi a psalmo decimo ᾳ verba heec sunt tom.[II Theo/.dog., lib.1,c. 2,n. 4 : 
octavo usque ad tricesimum ; atque factum est, ut eRursus,inquit,auctorcommentariorumad Jsaium, 
que in ea legeran,eadem et in Theodoretina in- qui Basilio solent inscribi, nec sunt tamen illius, 
terprelatione invenerim.ÜUnde quin horum quoque videtur etiam corporatos angelos facere.» Montfau- 
wedecim psalmorum paraphrasis ex eodem fonte  conius noster, cujus labor ut alias, ita hic quoque 
hausta sit, non valde admodum dubito. Quod οἱ admodum utilis est et fructuosus,edendum curavit 
quispiam psalmos plures legat, boc idem fortasse  enjusdam JoannisDrungarii fragmentum quod cer- 
alibi quoque animadvertet. Nos rem tanti esse non te ad rem vel maxime facit. Inde enim discere es! 
arbitramur, ut plus in ea opere ponamus Sed que quid Greci de Basilii  Πεαίαηι commentariis sen- 
diximus, ea vel sola paraphrasim illam non ano- serint duodecimo szculo, quo ille scriptor vixisse 
nymicujusdam.sed variorum scripterum opusesse, creditur. Sic autem in prologo quodam, quem 
satis, opinor, ostendunt. Scriptor enim qui tam tom. IL Coll. Patrum Groc., p. 350 editum in. 
multa a Theodoreto sumpsit,haud injuria cred: po- venimus,locutus est Joannes Drungarius : Καὶ τοῦ- 
test et ab aliisalia quoque sumpsisse. Videlur igitur το δὲ κατάδηλον ποιῶ τοῖς ἐντυγχάνουσιν, ὡς 6 tv 
et hoc opus inter catenas,quas vocant, referri me- ἁγίοις Βασίλειος, µέρος τι τῆς ἐν χερσὶ προφττείας 
rito posse: cujus pars alia e Theodoreto, alia ex ἡρμήνευσεν ἥτις ἑρμηνεία παρὰ πολλοῖς ἀνφιθόλ- 
aliis scriptoribus sumpta esse putanda sit. λεται. « Hoc item. monitum loctorem velui, Ma- 
8 X. De Commentario in Isaiam. gnum scilieet Basilium hujus prophetis partem in- 
59. Etsi hic videtur esselocus de quinque in Ku- — terpretatum esse : quae tarnen interpretatio an ejus 
nomium libris disserendi : tamen, ne sacrarum  8it,a multis in dubium revocatur. » Cui dubitationi 
Scripturarum interpretaliones a se invicem livelle- favet is, quem modo dixi, vir eruditissimus Mont- 
rentor,maluide imperfecto in [saiam commentario — fauconius. 
disputare, mox de his quos dixi libria locuturus. 53.Hactenus de aliorum sententiis: nunc meam, 
Monui autem alicubi amplissimum illum in priora ut soleo, proponam. Mihi egre est quidem, quod 
sexdecim Isaite capita commentarium, etsi fere ab hic quoque vulgatam opinionem impugnare cogar, 
omnibus pro genuino Basilii fetu habetur, non sed quoniam veri amor plus valeredebet quam quo- 
omni tamen suspicione vacare. [nvenias quidem — rumlibet hominum aut fama, aut auctoritas ,dissi- 
paucissimos qui negent, si ipsos cum iis qui hunc mulandum quidquam esse non puto. Ergo tantum 
commentarium vere Basilii esse affürmant,compa- abest, ut imperfectum illum in Jsaíam commenta- 


D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. 


GCXVII 


rium tribuam Bssilio,ut eum etiam ipsoindignissi- ^ veniet, Nam obvia sunt, et tam multa, ut ea quae 


mum esse judicem. Legi, perlegi hoc opus ; nec 
quidquam Basilianum usquam reperi. Nihil nonolet 
peregrinitatlem.Quzcunque mirantur eruditissimi 
quique in scriptis Basilii,orationis perspicuitatem, 
facundiam,singularem quamdam interpretandarum 
Scripturarum facilitatem, verborum optimorum de- 
lectum,sententiarum gravitatein, horum ne vesti 

gium quidem in his commentariis exsiat. Et vero 
scriptor. quicunque ille fuit, friget ubique, Stylus 
illiusa Basiliano tam longe distat,ut eam discrepan- 
liam qui non videt, nihil videat necesse sit. Repetit 
qu:e aliquanto ante dixerat: immodicum se prestat 
in digressionibus, iisque ad rem non pertinentibus. 

Imitatur szpius plagiarios, qui, cum non habeant 


rere, sit arenam in maris littore quzrere. Longe 
parcins hisce vocabulis uli solet eloquentissimus 
orator Basilius. Neque vero ejusmodi voces sunt so- 
lu plus justo familiares interpreti : sed, ut dizi, 
sunt non pauce ita dure, ila insolit:e, ut prestare 
ausim maximam earum partem apud Basilium nus- 
quam rejeriri.Quod genus sunt, στοχαστικῶς, παρ- 
εκῶατικώτερον, σγετλιαστικῶς, ἀντιθατικῶς,  Gxo- 
πευτιχὸς, κατανυκτικῷ, ἀπιδιαστικά, θἱ alie, qua 
plures sunt, et frequentius οὐνίθ, quam ut hic 
debeant referri.Nec preterendum silentio, innu- 
mera alia vocabula passim in his commentariis 
occurrere,qu&,qui libros Basilii diligentius legerit, 
peregrina esse et a Basiliano usu aliena facile fate- 


quod scribant,et tamen scribere velint,alienosla- p bitur. Qualla sunt, ἀπαρακολουθησία, ἀκατανάγκα- 


hores metere non verentur. [ta aliquando a pro- 
posito aberrat, ut eum illius quasi oblitum di- 
^85, nec ipsum pules interpretem esse Isaic, sed 
Davidis. Vocabulis duris passim utitur, que fru. 
stra quaeras in suavissimo oratore Basilio : sed 
quorum pars maximaapud Eusebium invenitur; ob 
idque credi merito potest insignis quidem plagia- 
rius fuisse. [neptit, garrit nugas, Patrum gravis- 
simo indignissimas, easque ad risum movendum 
qua:n ad docendum accommodatiores. Atque, quod 
a Basilii moribus alienissimum est, non absolvit 
periodos,sed divinandum aliquid relinquit, scripto- 
ris sic ut multis in locis sententiam consequi vix 
possis. Denique in liis commentariis verba non raro 


στον, οἰστικαὶ, ἐπαμφοτεριστῶν, ἀποτηγανιζομε-- 
νης (a), τρισάθλιοι, ἀτιμοποιὸς, ἀσεθήματα, ἄκολα- 
ατήµχτα, κατὰ συναρπαγὴν, ἀπαρακολούθητον, &tn- 
µέλητα, οἱησίσοφος, ἐξευγενι ομένης, elt alia per- 
multa, qua si velimus omnia exscribere,pars non 
minima commentariorum exscribenda nobis erit. 

95. Sed hic de nudis verbis : nunc de ipsis pe- 
riodis disserendum.Profecto,ut mihi quidem vide- 
tur,si nihil aliud,certe ineptum dicendi genus hu- 
jus operis νοθείαν aperte ostendit, Commentarios 
hos cum verterem, inter csetera vitia, illud vel 
maximum mihi visum est,quod scriptor sepissime 
periodos non absolvit. Ex quo fil ut, si, que Greece 
lcyisti reddere velis Latine auctoris mentem asse- 


ita inter se ordinantur, eorum ut constructio fieri |. qui vix possis. Proponam hie ejus rei aliquot exem- 
nullo modo possit. Sane tot sunt eorum qus di- C pla, ut quidque occurret : ex quibus de multis si- 
ximus exempla, quot non dico pagine,sed periodi milibus conjectura fleri poterit. Scriptoris igitur 
commentariorum, Sed ne copia ipsa molesta sit, verbasunt hacin illud (num.112) : Ei respondens 
pauca e multis a4 hanc nostram opinionem com- in illa die, etc. : Νῦν δὲ φοδοῦμαι, μὴ Ev τῇ Ἰου- 
probandam in medium proferam. Oxtxü στάσει fav τινες οἱ ἀναξίους ἑκυτοὺς τῶν 

54. Primum ita auctori familiares suntes veces ἑτέρων ἄρχειν ἡγούμενοι, διὰ τὴν συναίσθησιν τῆς 
qua in xo; desinunt, ut statim commentariorum ἐνυπαρχούσης αὐτοῖς πτωχείας ΄ kml δὲ τῶν παρόν» 
ἵνησιότης in dubium revocari merito possit. Sed si των, «ἂν μὶ del τινες ἀνδεδυμένοι Χριστὸν, μηδὲ 
quis easdem vocesattentius consideraverit,pleras- σπλάγχνα οἰκτιρμοῦ, xx1à τὺν Απόστολον, κἂν inte 
que tam duras, tm obsoletas, tamque inusitatas λάληταί τις οὐμ ἀντιλέγουσι, χἂν μὴ ἐπιλάδηται, 
inveniet,uthunc Commentarium maleBasiliotribui εἰτωθοῦνται πολλοί, Quod ita ad verbum interpre- 
statim pronuntiaturus sit. Quam autem frequenssit talimur: «Nancautem timeo nein Judaica quidem 
in Commentario usus harumce vocum,ex qualibet seditione erant,qui indignos se praefectura aliorum 
fere pagina a quovis quidem facile cognosci potest: rati, utpote sue ipsorum paupertatis conscii ; sed 
sed tamen ul res oculis ipsis subjiciamus,ejusmodi |. hoc tempore,eliamsi non sint qui induti Christum, 
vocabula «quibus usus est interpres in explanandis ^ neque viscera misericordie, » elc. Certe si quis 
illis, « Et arguet populum multum ; et concident ita Latine interpretaretur, risum audientibus mo- 
ladios suos, » etc., hoc loco adnotare visum est.  verel ; et tamen unaquaque vox Latina cuilibet 
Hc igitur sunt qua ibi intra paucos versuslegun. voci Greco plane respondet Sed, ut dixi, verbo- 
tur, σωματικὸν, πληκτικὸς, εἰρηνικὴν, εἰρηνικὸν, rum Grecorum obscuritas inde ortum habe! ,quod 
συμθατικὸν, φθαρτικἠν͵ λογικαζς, παρασκευαστικὴν, non videatur scriptor periodos absolvere; qui mos 
Χοιητικὸν, συνακτικὸν, συνδετικὸν, λογικόν. Hec, ut plurimum fastidii parit lectori,ita maximum ne- 
inquam, suut qui legere sit in brevi illo quod dixi gotium interpreti exhibet. Et vero credas post vo- 
spativ.Plura qui videre volet, is, opinor, si vel se- cem ἠγούμενοι secuturum aliquod verbum, quod 
mel librum a»eriat,ejusdem | generis alia multa in- orationem absolvat : sed id verbum additum non 


65 [sa. ttti, 7. 


(a) Verbum tamen ἀποτηγανίζεσθαι legitur in prima oratione e jejunio. Ευρ. 





GeX vil 





PROLEGOMENA. 


est. Hoc autem dicere videtur interpres Graecus : Α αἰσθανόμενοι τῆς παρ) ἑαυτοῦ δωρεᾶς * ol δὲ. ete. 


« Nunc autem timeo, ne, ut olim in Judaica sedi- 
tione erant qui seipsos arbitrarentur indignos, qui 
ceeteris przficerentur,utpote sum ipsorum pauper- 
tatis conscii, ita hoc tempore sint nonnulli, qui 
licet Christum et miserationis viscera induli non 
sint,secunduin Apostolum, si quis tamen eos pro- 
moveat, non contradicant : οἱ si promoveat nemo, 
tamen plurimi se intrudunt. » Notandum et illud, 
verba Grz:?ca perturbari, nec suo loco poni. Ita 
enim scribi oportuerat: ᾿Επὶ δὲ τῶν παρόντων, x&v ὧσί 
τινες μι ἐνδεβομένοι Χριστό,,θίο. «Sed hoc tempore, 
etiamsi inveniantur qui Christum induti nonsint,» 
etc, [Interpres explanans illa Isaig 84, Et humi- 
liabuntur, εἰ lugebunt theco ornatus vestri, sic 
loquitur (nuin, 1941 : 
καὶ ἔσθήτος πολυτελοῦς, xal λίθων βαρυτίµων, ἕως 
μὲν ἂν ἔχτ. τὰ κειμήλια, πολλῆς ἀξιοῦται σπουδῆς 
καὶ ἐπιμελείας * ἓν οἴκοις ὀχυροῖς ἀποχείμενχ ἐπὶ 
ὑψηλῶν τόπωνι καὶ μοχλοὶ, καὶ κλεῖς, καὶ σφραγίδες, 
καὶ φύλακες, καὶ παντα τὰ πρὸς ἀσφάλειαν καὶ φυλα- 
κην Ἐπινουύμενα, ᾿Επειδὰν 9) xevá, eic. ()no exem- 
plo perspicue probatur interpretem ἐλλειπτικῶς si- 
mul et obscure locutum fuisse. Nam post illa, καὶ 
po; Àot, καὶ κλεῖς, etc., aliquid supplendum esse 
nemo non videt ; nec necesse habeo de obscuritate 
dicere, cum ea per se salis pateat. Alius quivis 
scriptor diligens ita scripsisset : Χρυσίου καὶ ápro- 
ρίου και καὶ ἐσθῆτος πολυτελοῦς, xal λίθων βαρυ- 
τίµων, ἕως μὲν ἂν ἔχωσι τὰ κειμήλια, πολλοῖς 
ἀξιούνται,,., ἀποκείμεναι.... ἐπινοούμενα προστίθεντχι: 


quod ita interpretari licuisset : « Thece auri οἱ C 


argenti vestisque sumptuoss εἰ pretiosorum lapi- 
dum,quandiu suppellectili pretiosa replentur,stu- 
dio mulio atque diligentia asservantur, ac sepo- 
nuntur in tutis edium partibus et in excelsis locis; 
adhibenturque vectes, claves, » elc. Legi potest 
ea quam ad hunc locum addidi nota.Nec dissimi- 
le illud, quo explanantur verba hac (num. 135): 
In die autem tlla. splendescet 85, etc. : Kato 
καὶ 5 προφήτης πρὸς τοὺς kv ἔργοις μὲν πονηροῖς 
ὄντας, ἐπείγουτας δὲ την ἡμέραν τῆς ἀνταποδόσεως, 
"Iva, etc. «Quemadmodum et propheta in eos in- 
vehitur, qui etiamsi in operibus flagitiosis versa- 
rentur nihilominus tamen diem retributioffls urge- 
bant. Ut quid, » etc. Certe verbum aliquod excidit 


Χρυσίου xal ἀργυρίου θηκαι ῃ 


[dem vitium, quod alias. Participia illa, ὄντες et 
αἱσθανάμενοι, verbum aliquod adjunctum habeant 
necesse est, ut sententia idonea efficiatur, com- 
plesturque.Fortasse mentem scriptoris assequeris, 
si ita interpretere: « Qui quidem Dei ope tales 
exsistunt, donum illud ab eo proficisci agnoscunt.» 
Quam inepta sit hec loquendi ratio, quamque 
aliena a Basilii stylo,hic dicere nihil attinet. Eum- 
dem ad modum mutila dictio est,ubi ex plicanturilla 
(num.183, : Et in manu eua habebat carbonem 88, 
Sic enim loquitur : Εἰ γὰρ, ὅπερ ἐφαντάσθησάν τι- 
νες, τὰ δύο tou οὐρανοῦ ἡμισφαίρια, ἀνὰ μέρος ὑπὶρ 
γῆς φαινόμενα, EE µέρεσιν ἑκατέρων, olovel τισι πτ-- 
ῥοῖς, πρὸς τὴν ὀξεῖαν Χίνησιν κεζρηµένων, πῶς ἁπ- 
εστέλλετο τὸ ἕτερον τούτων ; Post vocem φαινόμενα 
verbuin aliquod exspectas,sed illud tibi divinandum 
reliquitinterpres.Ibidem legimus: αλλ’ ὅπερ εἶπον, 
δυνάμεις ὑπερκόσμιαι, τῆς ἐγγυτάτω στάσεως διὰ 
τὴν iv. ἁγιασμῷ ἀκρότητα κατηξιωμέναι * ὧν ἡ, elc. 
Tot participia,verbo destituta,nihil quidquam Da- 
silianum praferunt,nec parum habent obscuritatis. 
Ad idem genus pertinet illud, quo utitur interpres 
ad explananda illa (num.2114): Et quodcunquecon- 
silium inieritis 80,etc. : "ωσπερ γὰρ οἱ τῇ προσθήκη 
τῆς ὕλης τῆς Χαιομένης, ἐπὶ τὸ μεῖζον αἵροντις τὴν 
φλόγα, οὕτω, etc.Deesse aliquid post vocem φλόγ:, 
vident omnes. Similiter cum interpretatur illa 
(num.226) : Quia parvulus natus est nobis 90, sui 
non dissimilis est interpres, sic loquens : Οὗτος ὁ 
τὴν μεγάλην βουλὴν τὴν ἀποχεκρυμμένην ἀπὺ τῶν 
αἰώνων Ὑνωρίσας ταῖς ἑτέραις γενεαῖς ph Φφανερω- 
θεῖσαν * οὗτος ὁ ἀναγγείλας xal φανερώσας τὸν 
ἀνεξιχνίαστον ἑαυτοῦ πλοῦτον ἐν τοῖς ἔθνεσιν, εἶναι 
τὰ ἔθνη συγχληρονοµα xxi σύσσωμα ^ αὐτοῦ γὰρ τού- 
του, οὗ ἡ ἀρχή ἔστι ἐπὶ τοῦ ὤμου αὑτοῦ, τουτέστιν, 
à βασιλεία xal ἡ δύναμις ἓν τῷ σταυρῷ. "Emi τοῦ. 
Nunc omitto participia illa, γνωρίσας, ἀνχγ (εῖκς, 
φανερώσας, qua videntur indefinite posita : sed 
quaro quid sibi velit illud, εἶναι. Non enim video 
quo rogatur,et ad quod referri possil.Scriptor for- 
lasse voluit suppleri has duas voces, εἰς τό (a) : 
quod ita interpretabere : « ut fierent gentes coh- 
redes et concorporales.» Accedit, quod illud, αὐτοῦ 
γὰρ xoXxoo indefinite quoque positum esse videatur. 
Nec absimile est, quoJ legimus in illa (num.145): 


interpreli, qui aliud cogitans orationem imperfe- D Et erit indie illa, non ultra adjicietur 9t, elc. : 


ciam reliquit.In explicandis illis : Von putabitur, 
neque fodietur amplius 88, ita se exprimit (num. 
447 : Εἰς οὓν τὴν ἀγεώργητον uy: πολὺ τὸ πλη - 
ῆος τῶν μεριμνῶν., Διό, θἱο. Et hic quoque curta 
est el mutila oratio. Verbum si suppleas, ita inter- 
pretari licebit : « [taque ingens curarum turma 
invadit in animam ineultam.» Illa : Vo qui intel/i- 
gentes estis invobismetipsis 8 explicantur hoc mo- 
do (num, 175) : Οἱ μὲν ἀπὸ θεοῦ ὄντες τοιοῦτοι * οἱ 


Τούτοις προστιθέντες ὥσπερ παῖδες ἀνόητοι τοῖς lv- 
δραπ,δισταῖς, ol πολλάκις, θίο. Ibidem : Προστιθέντες 
οὖν κἀκεῖνοι τοῖς ἀδικοῦσι * και ἡμεῖς, etc.Sub finem 
capilis 14 sic loquitur interpres : Οἱ δὲ τὸν vo 
ἑαυτῶν κεκαθαρμένον ἔχοντες, ὅς ὀνομάζεται Σιών. 
Ἐπειδὴ, etc. Plura adnotare facile est, cuin com- 
mentarios similibus exemplis refertus sit; sed nolo, 
ut loquendi quoque dereliquis vitiis supersit 'ocus 
Non possum tamen quin adjiciam locum quemdam, 


84 ]sa. nr, 26. S5 Isa. rv, 2. 99 Isa. v, 6. 87 ibid, 94. 88]sa. vi, 6, 89 Isa, vir, 10. 90 [μ. 


jr, 6. ?! [sa. x, 20. 


(a) Vide Prsfationem tomi II, apud nos III, $ xiv. Eprr. 


à 


b 





ó/, |— 


D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. 


GOXIX 


ubi explanantur illa (num.306): Audivimus contu- ^ duissel perspicuitati. Hic locus in notis illustratur. 


meliam Moab:contumeliosus valde?2, etc. Est au- 
tem ejusmodi : Kai ἐνταῦθα τοίνυι πολλὴν τοῖς ἔπι- 
στρίψασιν ἐμφήναντα χρηστότητα τὰ εἱἰρημένς, ἀπ᾿ 
ἄλλης ἁρχης xà πικροτερα πάλιν ἐπανατείρεται, Quem 
locum cum crederet Combefisius mendosum esse, 
eum sic emendandum censuil, πολλὴν τοῖς ἔπι- 
στρέγασιν ἐμφήνας την χρηστότητα παρὰ τά, addit- 
que, « Sic mihi videtur Basilii restituenda lectio, 
ac soleecismo liberanda, cui is minime solet esse 
obnoxius. » Tum deinde hunc locum recte, ut pu- 
labat, feliciterque correctum sic. interpretatur : 
« Ubi per ea qua dicta sunt, iis, qui convertuntur, 
multam insinuavit lenitatem ac clementiam,ab alio 
rursus principio acerbiora intentat.» Sed eum fe- 


]ta legitur num. 166 96: T4pr: καὶ ὅτι τὸ, v αὐτῇ, 
Κχτὰ τὴν κοινὴν συνήθειαν εἴρηται' ὡς xal kml τῶν 
ἰδιωτικῶν οἴκων πολλάκις τοὺς ὑπερέκοντας αὐτοὺς 
προταγορεύεσθχι ὑπὸ τῶν ἐνοικούντων σύνηθες. Quid 
esi, si non hoc ineptia est ? Dissimile non est, 
quod editum invenimus in illa (num. 179): Et in- 
dignatus est ira Dominus 95, etc. Sic enim loqui- 
Ur interpres : Χεὶρ γὰρ Κυρίου ἡ ἀψαμένη μού ἐστι. 
Καὶ ἐν τούτῳ) δικθόλου γεῖρα λέγοντος kv τῷ καιρῷ 
τῆς κολάσεως' 5) μὴν δὲ. ἀλλὰ ἁπόστειλον τὴν qitod 
συ», καὶ ἄψαι τῶν ὁστῶν αὐτοῦ. Τοιγαροῦν, elc. Nec 
elegantius scribitinterpres,cum explanatilla (num. 
187] : El dixit: Ecce tetigit hoc labia tua 9', etc. 
Ejus hzc surt verba : Περιαιρῶν [λόγος] τὰ ἔξω 


fellit vana soloecismi imago. Solecismus non est, p τοῦ θείου νόµου ἐπιτελούμενα, καὶ ἐκ τῶν ἁμαρτητικῶς 


sed pessima loquendi ratio, huic auctori, ut vidi- 
mus, perfamiliaris: qua participiis incerte atque 
indefinile uti solet. [taque, ut alias sspe, ita 
eliam hic participium sic debet accipi, ut aliquid 
nccessario supplendum sit ad orationem absol- 
vendam. Nec erraturum puto, qui existimarit vo- 
065 ἐμφήναντα τὰ ειρηµένα, hic in modum casus 
absoluti positas esse : aut, si mavis, modus inde- 
finitus ἐμφήναντα hoc loco,ut alibi passim, positus 
est pro finito, ἐνέφηναν, sic tamen, ut subaudiatur 
YOX iz::27, aul alia similis, quod ita verti poterit : 
« Et hic igitur poslquam ea, quas dicla sunt, 
multum ostenderunt lenitatis atque clementia, iis 
qui se converlunt, rursus ab alio principio inten- 
tantur amariera » Quantas autem tenebras mu- 


πραττοµένων καθχίρων. Seriptor paulo humanior 
dixissel : Καὶ τὰ ἁμαρτητικὼς πραττόµενα καθαίρων, 
« Qui sermo prersus abolet qua committuntur 
preter divinam legem, atque peccata expurgat. » 
Ejusdem generis est illud, quo explicatur (num. 
217) versiculus decimus et octavus capit. vil: 
« Ecce ego el pueri quos mihi deditDeus, » Ιδοὺ οὖν 
ἐγὼ καὶ τὰ παιδία, δείκνυσι τοὺς Εκλεκτοὺς ἑχυτοῦ. 
Διότι, etc. Scribi potius oportebat, διὰ τούτου, etc. 
Itaque per illud, «Ecce ego»... electos suos signifi- 
cat. Consimile est, quod dicitur in illa (num. 
997: Et erit cum consummaverit Dominus 98,elc.: 
Με-ὰ tb προστάξαι τοῖς ἓν Ἱερουσαλὴμ, xai τοῖς iv 
Σχααχρείᾳ ὀλολυγμὸν, καὶ τῇ ἔπ᾽ αὐτοῖς ἀπειλῇ. Otov. 
Quzro quid sibi velitillud, καὶ τῇ ἐπ᾽ αὐτοῖς ἄπει- 


ülum illud ac ἱπορίασι dicendi genus offundat ΄ λᾖ. Interpres, si sibi constare vellet, scribere 
rebus, vix dici polest. Profecto si scriptor suum debuerat, καὶ μετὰ τη» ἐπ᾽ αὐτοῖς ἀπειλήν. « Post- 
commentarium intelligi cupiebat, eum debuerat quam sculptilia quz erant in Jerusalem et in Sa- 


aliquibus scholiis illustrare. Certe si non aliunde, 
al satis tamen hujus commentarii νοθεία ex eo pa- 
teret, quod seriplor ron absolvat orationem, sed 
iucerte et indefinite loquatur. Nam ut nihil est 
familiarius huic auctori, ita nihil est minus usi- 
latum apud Basilium Magnum. 

56. Quidquid vitiosum estin hisce cominenlariis, 
omne id adnotrarenunquam mihi proposui. Alioquin 
egim totus feremihi exscribendus fuisset commen. 
:arius.Sed tamen aliaaliquol loca subjicere libitum 
est, que tam obscura suut, tamque vitiosa, ut ex 
1s nulla omnino idonea sententia extundi posse vi- 
deatur. Tale est, quod dicit interpres in illa (num. 
16): Hoc dicit Dominus: Pro eo quod elevate sunt 
filie Sion93,etc. Postquam enim inseclatus est eos, 
qui reliquos contemnunt, desinit liis verbis : Οὖς 
ufvit τὸ ἀπειληθὲν πτώμα τὸ διὰ της ταπεινώσεως, 
τὴ Σπὸ τοῦ ὕψως. Καὶ Κύριος, etc. Nihilo melius 
quod legitur num. 87 9*, Sic autem scribit ; Τί ἂν 
ἐπὶ τῇ τούτου 013 παθεῖν τὸν πιωγὸν Onpov ἐκεῖνον, 
τὸν τέως τὰ μικρὰ θαυμάζοντα τοὺς ἑαυτῶν ὑπερ- 
4011: .Sane aliter locutus fuisset scriptor,qui stu- 


98 Ίρα. xvi, 0. 95 Isa. ig, 10. 95 Isa. i1. 114. 


95 Isa. v, 14. 


maria, ululare jussa sunt, eisque intenta: sunt 
mina, etc. »Exemplum aliud proferemus ex inter- 
pretatione verborum illorum (num. 249) : Et erit 
lumenlsrael in ignem et sanctificabit illum99),etc.: 
Φάσκοντες v» μὲν ἀστείαν τινὰ εἶναι, καὶ ἐπὶ τὸν 
σπουλχῖον πίπτειν γέρως οὖσαν ἀξίωσιν) τὸ δὲ. Suspi- 
cor non defaturos, quibus tenebra sint he;c tría 
verba, γέρως οὖσαν ἀξίωσιν. Nec dilucidius expli- 
cantur illa(num 249): Et levabit signum in gen- 
les 1. lta ergo scribit interpres: "H ὅτι πρὸ τοῦ ο” 
Aivou σταυροῦ νοητός τις τῷ κόσμῳ παντὶ συνεσταύ- 
poca, Ad verbum : « Sive quod ante ligneam cru- 
cem intelligibilis quedam unacum toto mundo cru- 
cifixa est. ο Quid est, quaso, inepte loqui, si hoc 
non est? Hoc autem, si divinare licet,dicere voluit 
inte: pres: « Sive quod ante ligneam illam crucem, 
crucis cujusdam intelligibilis imago ac figura in toto 
mundo haberetur.» Basilius non ita loquisolet: sed 
ita enucleale dicit, ut uibiil. ullo opus sit (Edipo ad 
intelligendum.Item quid sibi velint quz dicuntur in 
illud(num.267): Etperdam injuriam iniquorum,et 
contumeliam superborum humiliabo?* ,promptum 


96 ibid. 25. 97]sa. vi, 7. 98 Isa. 


x, 19. ?99jbid. 17. ! Ίσα. χι, 12. ? sa. xu, 14. 





"T 


ή PROLEGONENA 
fo^ est eonjsctere. ας autem unt; o 25 Δεεεπετῖε jm commestari, wt saüetsem creare 


brun hoagrl par. vase va 343 2x f£" ας z3- 
ας Maa » πόνσέχαι της Yemc, Ci xz, ες Kar- 
soe, ti iMerprotari velis, ad conjecraras ovefag as 
Recosee est. Sec forte male aegarabere. & £25 
{ο ον καρτα, 9899lew tum eme zr ececem. 
φως, et verbis has boc. subest senses: « Sed γα 
est contameliz »eccatan ra rzerpretan ιο c7 
percsto ad omaia nem genera estesáiztur 5 
g»icat . « S»4 quare aa bini, nea dice Gre- 
€». Std barbare, ita loqui kceat * 

5, kidam etalia. πα peregrigsixem iaap πε 
οἰσαί ϱ3 gt pemo,. pes »2j05:x2362 0;«230 ους, 
canet sss ο ο... 
rebus Ώσα muskum hboras!|-m est: & 4v, «ο 
dtsoslen prsens antc iekedi. proie. 
mus. Dico igtur veces desimenies ia —7. 71,35 -w— 
τέον͵, νφατέο», γωριστενν, et alia id cezes permulta 
passim occurrere im hoc commecia:o, im Das 1» 
vero losge raris. Basibws ita Ίος 2: mre: vom 
prapo-itiomi,ut eo loquendi gesaere parce utatz: : 
at anctorinestro hac dicend: fermola nibil £s ila- 
rms. Cajus generis est illnd : "Exc z^ x ας-- 
sBaxÉeer» ἀτὸ ιο Xxx. εἵντε͵ ο «αν τα 
ἐπιδαύλια. Bem ibed -: στα —, ας i2 στ ακχοςτ.. 
Bes) iiem τοπεληλ.Λέναι. Bem iud : "Yr T 
πᾶσιν sym CX πρόσωσα εἶναι χαηρανς. Mem iud: 
TosxEstz ti; -ὂ σπρέστερον woaÁÉx (m .. zi-3 5 .. 


- 
σεν ο 
-—- 


τὸ μέρας μὲν σαισζειν ατος Την νεσρξλην x 
illud : Κατὰ τὸ ἐἑστεχειληθέναι. lem es 
bepiv τοῦ tzÀxveesÁm dcl τοῖς τα len 


pons. 

258. Postquam de verhas deque eorum constrn- 
ενος ἀπεεφίανιπας relquam est ut de sententiis 
ipsus abquid iicamms. Sent antem nonnulla, quz 
sic fabelax sazcumt, ut ea Patri gravissimo tribui 
mena pease voleantur. lasagne est, quod narratar de 
όσα ce bus Sed iaterpretem ipsum audire prestat, 
Mi»l aae. 95 : P'euus sum ? .explanantem.« Dz- 
IDOBES 31206: ur 5ote volaptatibes affectibusquein - 
Gvigemtes, ex victin:s non nibil capiunt voluptatis 
ac emcu-nenti. (ywuipoe dum iacenduntur, sanguis 
per adustisaem convertitur in vaporem, sicque in 
ejec1m2i: r:-zutas pa- tes resolutms in eorum snb- 
staniaz smbét id quidem ridiculum esl per sese ; 
sed loase magis γω ενα est comparatio ea,qua ad 
d probandum utitar. Ejas hzc verbasunt : « Om- 
2100 eaim [οί vaporibes aluntur, non quod eos 
mandant, amt in pciaat in ventrem, sed perinde ut 
amumalium pu, amgues, et. quz-unque suut ejus 
generE, vi suam totam cogstituendam substanti- 
am Mimentom exciprent Quapropter avidegaudent 
asdoriL ας ac fam um ex there prodeuntem tanquam 
sibiad alimoniam acceaamodatum exsorbent.Et for- 
tasse in amaemibes inestaliqua cum dz?monicorum 
corporum preprietatibus necessitudo. l'orro «qui 
νοῦς demonum expleadis student, alii aliud offe. 
runt,tanquam ess ad alimoniam accommodatius. : 
Graeca, ne lomgior essem, non apposui ; sed a quo- 
w libet legi possunt eo quem dixi loco. Quid, quod 
parum habei scriptor prazclara illa semel effuti- 


illud : à: yz; τὸ γαίνονας αὐτοὺς xn PM. visse ? Dicas eum hoc commento summopere de- 


τρέχει». Ad idem gemus, cum de infiaiivo queque 
agalwr, pertinet quodam modo et illad : 0:2:— κ 
τοῦ ἐγακταλείπειν τὸν Κύριον duzocia ἔνεουηβττε-χ;.. 
Hsec retuli, nos quod putem ejusmcdi exempla 
mulla exstare apud opüimos quosque scriptores : 
sed quod borum usos frequentior multo sit in nos- 
tro auciore, quam im Basilio. EL quod magis mo- 
vere debet, non pauca sunt ita nova. ita insolita, 
οἱ similia alibi nancisci difficiie sit. Qualia fortas- 
se illa: Παρὰ τὸ, xxi i« στύματος τοῦ 0:02 λέγεσθσει 
προεληλυθέναι᾿ ἔξω ἐσμὲν τοῦ ταλανεσθχι. ὃ 0 
ἐκιστέμων κατὰ τὸ ἐμπεριειληφέναι τὰ ἀναγκαῖα εἰς 
µακαριότητα θεωρήματα, μετὰ τοὺς δη ἕκτχως καὶ 
παγίως συνέχειν ἓν ἑαυτῷ Quod antem notavi ultimo 
leco, οὐχέτι ἡ του ἑγκαταλε-κειν συν Κύριο» ἆμι; 
ἑνεργηθήσεται, dehee habeo polliceri, talem |ο- 
queBdi modum in genuinis Basilii operibus nus- 
quam reperiri.Leve ridebitur quod addam;addere 
tamenlibet,quod ad rem faciat:bempe,vocem x2:2- 
νόησις Faro admodum adhiberi a Basilio. ea vero 
voce interpretem uti quam frequentissime. Hac 
idem fere dictum volumos de illo, ào211:x5:. Nec 
aliter sentiendum de voce ἡγεμονικός Scio quidem 
hanc vocem ut a Basilio, ita a politioribus scripto- 
ribus libenter usurpari: sed ea vox tam frequenter 


5 1sa. 1, 11. 5 Ia. x, 10. 


κ 


lectatum esse,et timuisse,ne si semel tantum dixis- 
sei, lectores fugeret Sed rursus audiendus est. Ejus 
igitur bac sunt, illa num.256): Ulutate, sculptilia, 
in Jerusalem * ,eic., interpretantis: « Quoniam,» 
i»quit, « lignis ab hnmanis manibus formam ἃς 
Égeram habentibus... aut reliquis idolis, quecun- 
que alia sunt ex pretiosa vel vili materia facta, et 
quae a gentibus adorantur, latenter assident przesi- 
des quidam dzmones,ex iimpurissacris voluptatem 
capientes. Quemadmodum enim in locis macello- 
rum, ubi cruor et sanguis jam corruptus invenitur, 
canes eupeliis dediti eoninorantur: ita et demo- 
nes gulam servientes;voluptatem eX sanguine ac ui- 
dore sacrificiorum captantes,circa aras statuasque 


τία Dsibi consecratas volutautur. Forie enim nutriunter 


etiam eorum corpora, qua aeria sunt aut ignita, 
aut ex utroque elemento composita... Hinc qni 
vescuntur idolothytis, participes dicuntur mensz 
dsimoniorum.Cum enim victima offertur idolo, por- 
tio aliqua etiam assidenti demoni destinatur: quan- 
doquidem ds&monium et ex sanguine qui veluti iu 
aerem versus est, et ex adipe suffumigante, et ex 
reliquis holocaustis partem quamdam sibi assuniit, » 
elc. Legas velim Grseca inipso commentario.Hoc 
quidem utcunque toleranda essent apud poelas 








D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. CCXXI 
aut apud jocosum scriptorem Lucianum:at eadem A ipsum coarguit. Filios genui et exultavi9.Genera- 


in Patrum gravissimo Basilio quis ferat? Scio qui- 
dem celestia quasdam corpora angelis a quibus- 
dam Patribus Grzcis tribui:sed nullus,quod sciam, 
ejusmodi nugas unquam garrivit. Arbitror autem 
Basilium a tantis deliramentis maxime omnium 
abhorruisse. Vir summus ne optima quidem, quse 
erat ejus mirabilis copia dicendi, repetere solet. 
Quomodo ergo sui Jam dissimilis esse potuit, ut 
semel et iterum aniles fabulas narraverit? Legi 
etiam possunt, qua dicuntur de Calvarie loco at- 
que nomine, non procul ab initio capitis quinti. 
His certe nihil lepidius, nihil facetius. 
$9.Huncqui in manibus est commentarium cum 
interpretarer,a plagiario confectum esse suspica- 


tionis dus: species sunt,quarum alia est illa secun- 
dum Deum forma,qus ex operibus et ex mandato- 
rum perceptione perficitur:qua ratione Paulus di- 
scipulos suos per Evangelium gignit. » Eadem re- 
peries suo loco apud pseudo-Basilium in eadem 
prophete verba(num.153), Filios genui et exaltavi. 
Moneo tamen,ubi legitur in Eusebio, μαρτρίαν 
ἐλέγχει,]εβίαρυἀ pseudo-Basilium ἁμαρτίανἑλέγχει, 
Sed mendum esse arbitror librariorum.Non enim 
dubito quin legendum sit, &a2pzizv,tum quod ea vox 
sententiam magis idoneam efficiat,tum quod Pro- 
copius,qui et ipse quoque Eusebiana passim com- 
pilavit, scripserit eodem modo, ἀμαρτίαν ἐλέγχει. 
Eusebii iterum verba sunt, illud : Eversaa populis 


bar.Etenim non raro eadem prophete loca bis aut p alienis sicut tabernaculum in vinea 1, elc.; inter- 
ter explanat scriptor;ob idque mihi in mentem ve-  pretantis : El; φοουρὰν τῶν iv ταῖς ἀμπέλοις χαρ- 
niebat eum alia aliunde sumpsisse. Exempla, cum πῶν al σκηναὶ πήγνυνται. "Όταν μὲν οὖν εὐθηνῇ τοῖς 
obvia sint, inutile fuerit aliqua proferre. Áugebat οἰχείοις καρποῖς ἡ ἄμπελος, σπουδάζετχι ἡ σκηνὴ, xal 
suspicionem, quod scriptionis genus Eusebii stylo πάσης ἀξιοῦται ἐπιμελείας' ὥστε ἀπ᾿ αὐτῆς κατοπτεύ- 
quam proxime accedit.Norunt enim qui Eusebium εἰ τὸν φύλακα, μῆποτε ταυγῶσιν αὐτὴν ol παραπορευό- 
vel prinioribus,ut dicitur, labris attigerunt, quam µενοι τὴν ὁδόν. "Όταν δὶ ἄκαρπος f, ἀμελεῖται άναγ- 
ei familiare sit nominibus in κος desinentibus uli; xzle; τῆς ἀμπέλου τὰ φυλακτήρια, Διὰ τοῦτο τοῦ 
id quod,ut monuimus,noninsolens facit interpres. Λ᾿Ισραηλιτικοῦ λαοῦ τὴν ἑγκατάλειψιν ἀπειλετ, ὡς 
Voces multas quas inusitatas apud Basilium esse μὴ χαρποφοροῦντος τὰ ἐπιθάλλοντα,. Φοθηθῶμεν οὖν 
et novas patabam, in Eusebio legere memineram. εἶναι ἄχαρποι, μὴ ἐγκαταλειφθῶμεν ὑπὸ της ὀργῆς τοῦ 
Ejus generis sunt voces, ἀσεθήματα, κατὰ συναρ- θΘεοὺ. Τὸ φυλάσσον ἡμᾶς, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστιν. 
xaT», δεκάπληγος, etc. Imo non verba solum, sed "Όταν μὲν οὖν καρποφορῇ h quy ἄξια τῶν αἰωνίων 
sententias etiam ipsas ab Eusebio mutari mibivi- ἁἀποθηκῶν, παραμένει xal φυλάσσει, καὶ πόῤῥωθεν 
debatur.Et,ut multa omittam,scriptor ita interpre- ἀπείργει τὰς τοῦ μονιοῦ τοῦ ἀγρίω ἐπιθουλάς' ὅταν 
tatur ὕ]α(ηυσι 219): El erit Babylon qua» vocatur ., δὲ σταφυλὴν ίολης γεωργῇ, καὶ βότρυν πικρίας ix- 
inclyta ὃ etc. αἱ dubium non haberem quin nomi- ΄ φέρη, Εγκαταλιμπάνει τῖν ἄκαρπον duy jv: καὶ τότε 
num quorumdam interpretationes sumpsisset ab ὑπὸ παντὸς λογισμοῦ θηριώδουε καὶ πάσης ἆλογου 
Eusebio.Quid plura? Commentarium eum,qui πο- ἀἐπιθυμίας καταπεσεῖτχι, Πολλαχοὺ καὶ τροπικῶς ἆμ- 
mine Basilii circumfertur, attentius cum legerem, πελῶνα τὸν Ἰσρχὴλ ὁ λόγος προσαγορεόει' ὡς τό 
eumdemque cum Eusebii commentario diligenter ᾿Άμπελον ἐξ Αἰγύπτου µετήρας καὶ, ᾽Αμπελὼν 
eompararem, illius auctorem purumputo plagia- ἐγενήθη τῷ ἡγαπημένῳ: καὶ, ᾿Εγὼ δὲ [φύτευσά 
rium esse comperi.Ejus rei nunc subjiciam exem- σε ἄμπελον Χαρποφόρον, πᾶσαν ἀληθινήν, El δὲ 
pla multa, ex quibus constabit imperfectum illum ὁ Ἰσρεὴλ ἀμπελὼν, σκηνη νῆς ἀμπέλου ταύτης ὃ 
in Isaiam commentarium non magno illi Basilio οἶκος τάχα ὁ τοῦ ναοῦ. Σκήνωµα γὰρ δόξης ἐλέγετο, 
Cesariensi episcopo.sed alteri cuivis scriptori ἐΓὶ- καὶ σκήνωµα, οὗ κατεσκήνωσεν ἐν, ἀνθρώποις' 
baendum esse.Neminem enim puto hominem fore, ”Ῥως μὲν οὖν ὅτε ἐποίει «αρπὸν πολὺν, καὶ ἡ σχηνὴ 
qui tam iniquus sit rerum sstiiator, ut Basilium διὰ τὴν τῶν καρπῶν φυλακὴν συνειστΆχει" ἐπεὶ δὲ ὁ 
Magnum inter insignes plaziarios recensere velit. «φυτεύσας αὐτὴν ἔμείνε τοῦ ποιῆσαι σταφυλὴν, ἐποίη- 
Exemplum primum ex ipso Eusebiani commentarii σε xxl ἀκάνθας, aic τὸν Κύριον ἑστεφάνωσαν, καὶ 
initio petam.Sic igitur loquitur Eusebius : Zóvüe- Ἑστράφη πᾶσα el; πικρίαν kmoínst γὰρ σταφυλὴν 
τος ὁ ἄνθρωπος ix φυχῆς xal σώματας, ἡ σὰρξ ἀπὸ D χολῆς καὶ βότρυν πικρίας. Διὸ καὶ εἰς τὸ βρῶμα ἔδω- 
τῆς qne, ἡ ψυχη οὗρανία. ᾿Επεὶ οὖν πρὸς ἀμφόθερα — xav τῷ Kuplp χολήν. Διὰ τοῦτο ἐγκατελείφθη 0 
αὐτῶν ἡ συγγἑνειά ἐἔσθιν, Ἐπὶ τῶν οἰκειοτάτων αὐτοῦ σχηνη τοῦ ἀμπελῶνος, ᾿Ιδοὺ γὰρ, φησὶν , ἀφίεται 


την μαρτυρίαν ἐλέγχει ὨἨΓἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα. 
Γεννήσεως εἴδη δύο, ἡ μὲν ἡ κατὰ θεὸν :ιόρφωσις ἓξ 
ἔργων καὶ παραδοχῆς δογμάτων ἐπιτελουμέ,η' ὡς 
ἵεν»ᾷ Παῦλος δι Εὐαγγελίου τοὺς μαθητὰς αὖ- 
τοῦ. « Homo ex anima et corpore constitutus est : 
caro ex terra, anima celestis exsistit. Quia vero 
cum utroque eorum cognationem habet homo,cir- 
ca ea quie ipsi maxime propria sunt,testimonio suo 


5 [σα. xiu, 19. 9152. 1, 3, T ibid. 8. 


ὑμῖν ὁτοῖκυς ὑμῶν ἔρημος. Τότε ἐπληρώθη $4 àns- 
λὴ «ovn Ἐγκατελειφθη γὰρ ὡς σκηνή ἐν ἆμπε- 
λῶνί, Εξ ἐκείνου λοιπὸν καὶ ταῖς νεφέλαις ἑντείλατο 
τοῦ μὴ βρέξαι kml τὸν ἀμπελῶνα. Διὰ τοῦτο οὐχέτι 
προφῆται παρ) αὐτοῖς, οὐχκέτι οὐρανια χάρις' ἀλλὰ 
Ὑέγονεν εἷς χέρτον xài καταπάτηµα, o τε φραγμοί 
τοῦ νχοῦ ἐκείνου κχθῃρέθησαν, ὁ ὑπέρασπισμὸς τῶν 
ἁγίων ὀυγάµεων, xiv τι ἐργάσωνται κατὰ τὸν νόμον, 


dito 0 


E1 


si Met ῥὰ ες, 


e. 


U LEE a MOT. 
αι... 1 





GCXXII 


PROLEGOMENA. 


tl; ἀπώλειὰν ἐστι, Que sic Latine reddidit virim A tuamur : ο deinde quod legimus in Eusebio, κατα- 


mensa quadam doctrina copia instructus,qui ma- 
gnam Eusebiani commentarii partem ex mullis ca- 
tenis collectam haud ita pridem edidit: « Ad cu- 
stodiam fructuum in vineis nascentium figuntur 
tentoria.Cum ergo vinea propriis frucübus probe 
instructa est, omni cura et sollicitudine tentorium 
servatur; ila ul custos diligenter prospiciat, ne, 
qui in via przetereunt,fructus ejus decerpant.Cum 
autem vinea infructuosa est, illud a custode, ut 
consentaneum est,negligitur. Quamobrem Israeli- 
ticum populum derelictum iri interminatur,utpote 
qui consentaneum fructum non emittat. Timendum 
itaque nobis est, ne infrucluosi simus,ul ne ex ira 
Dei deseramur. Spirilus sanctus est qui nos custo- 


πεσεῖται, « decidet,» apud pseudo-Basilium vero, 
καταπατεῖται, € conculcatur. » Sed et hec quoque 
inter librarium errata numeranda esse puto. Nam 
si ita verba Eusebii secundum eorum vim nativam 
interpretari velis, « ut ne ab ira Dei deseramur, » 
id nescio quomodo male sonat. Et,quod graviusest, 
videtur Eusebius non aliterscribere debuisse,quam 
ἔπισχοπης, ul. orationis partes possint inler se 
coh:rere. Dixerat enim prius servari fructuum 
tempore tentorium vines,tuncque custodem pro- 
spicere, ne, qui in vinea pretereunt, fructus ejus 
decerpant: negligi vero vinee munimenta post 
vindemiam. Veresimile igitur fit eum,si sibi con- 
stare voluit,scripsisse,Ento«onzüc, eo scilicet sensu: 


dit.Cum igitur anima fructus &eternorum penuario- y Quemadmodut:a $i vinea infructuosa est, non pro- 


rum dignos profert, tum permanet illecustos,et sin- 
gularis feri insidias procul abigit;cum autem uvam 
fellis et botrum amaritudinis profert,infructuosam 
animam ille deserit:et tunc in quemvis brutum co. 
gitatum,etinquamvis irrationabilem concupiscen- 
liam decidit illa.Plerumque porro Scriptura Isra- 
elem vineamtropice nuncupat;ut, Vineam ez /Egy- 
pto transtulisti8; εἰ: Vinea facta est dilecto; et : 
Ego autem plantavi te vineam. (ructuosam, totam 
verum!0.Quod. si Israel vinea fuerit, tabernaculum 
sane ejus domus templi erit: nam Tabernaculum 
gloria 11 dicitur; et: Tabernaculum, ubi habitavit 
in hominibus 13. Donec itaque multum fructum 
protulit, tabernaculum ad fructuum custodiam sub- 


spicit custos,sed eam potius deserit:ita timendum 
est,ne nos, si infructuosi simus, inspectione Dei 
destituamur. Lectionem alteram defendi non pos- 
se arbitror.Quod ut intelligatur, satis est si verba 
Eusebii ascribamus, qua hsc sunt : Καὶ τότε ὑπὸ 
παντὸς λογισμοῦ θηριώδους xa! πάσης ἀλόγου ἐπι- 
θυµίας καταπεσεῖται, Nam illud loquendi genus, 
καταπεέσεῖτχι ὑπὸ λογισμοῦ, « incidel in cogilatio- 
nem, » ineptum esse et vitiosum vident,ut opinor, 
omnes. Scribi oporluissel, καταπεσεῖται εἷς λο- 
γῖσμον. Contra vocem, καταπατεῖται, huic loco op- 
time convenire, nemo,si animum ettenderit,diffi- 
tebitur. Czetera persequamur. Quod sequitur fra- 
gmentum breve quidem est : id tamen adnotare 


stitit; quia vero qui plantavit eam, exspectavitut c, non pigebit. Eusebius illud: Principes tui non ob- 


faceret uvam, fecit autem spinas,quibus Dominum 
coronaverunt,tola conversa est in amaritudinem : 
lecit enim uvam fellis et botrum amaritudinis !3 : 
ideoque in potum Domino fel dederunt;ea sane de 
causa tabernaculum vitt derelictum est:nam, Ec- 
ce, inquit, relinquetur vobis domus vestra deser - 
'ai* Tunc veroimpleta est illa co-nminatio; etenim 
derelicta Est sicut tabernaculum in vinea !5.Exin- 
de vero nubibus mandavit ne pluerent super vi- 
neam. Idcirco non ultra propheta penes illos sunt, 
non celestis gratia; sed conversa est in aridam et 
: 1 Conculcationem; sepes templi illius destrucize 
Sunt nec sanctarum virtutum propugnaculum : 
ac etiamsi quidpiam secundum legem agant,id illis 
|0 perniciem verlit. » Eodem plane modo loqui- 
lur pseudo- Basilius(num.20)in iisdem explicandis 
isaim verbis 16.Ομἱ autem,quzso, persuaderi un- 
quam polerit oratorum eloquentissimum Basilium 
vel ipso commentarii sui initio ab Eusebio fftag- 
mentum tantnm sibi sumpsisse?Notandum variare 
commen(arios in duobus.Primum, quod legitur in 
Eusebio, Μη ἐγκαταλειφθωμεν ὑπὸ τῆς ὀργῆς τοῦ 
θεοῦ. ad verbum, « ne οὐ ira Dei deseramur, » in 
alio vero interprete, Mà ἐγκαταλειφθώμεν ὑπὸ τῆς 
ἐπισκοπῆς τοῦ Oto), « ut ne Dei inspectione desti- 


8 Psal. Lxxix, 9. 9 ]εα. v, 4. 19 Jer. 1! 


32. 5ο. ΧΙ, 35. 45 Isa. 1, 8. 





Q. 314 Psal. xxv, 8. 
(6 ibid. !' ibid. 23. 


temperant 11, interpretans, verbis illis utitur: 0: 
ἀπειθοῦσιν , ἐκκλίνοντες ἀπ᾿ αὐτοῦ, καὶ τοῖς διατε- 
ταγµένοις ὑπ αὐτοῦ μὴ ἐμμένοντε, » Deo repu- 
gnant declinantes ab eo, et in preceptis ejus non 
manenles.»Hac ad verbum legere est apud pseu- 
do Basilium in hunc ipsum Isaiz locum (num.49). 
Eusebius in explicandis illis: Quid vos injuria af- 
flictis populum meum 18, etc., aic loquitur : "Ἔθος 
τοῖς ἀδικοῦσι xal ἀποστεροῦσιν, ἐπειδὰν ἐγκαλῶνται 
παρὰ τῶν ἡδικημένων, ὕθρεσι xal λοιδορίχις καταισχύ- 
νειν αὐτοὺς, ἐξευτελίζουτες καὶ πληγὰς ἀπειλοῦντες. 
Τοῦτο οὖν φησι, τὴν ὑμῖν προσήκουσαν ἐχ τῆς ἁδικίας 
αἰσχύνην ταύτην, ἐκ τῃς τυραννίδος ὑμῶν τοῖς πτω- 
χοῖς περιτρέπετε. « Μος est iis injuriam inferunt, 
el abripiunt ut cum a Ιὼδίς expostulantur, con- 
trumeliis et conviciis ipsos confundant, vilipen- 
dentes ac plagas comminantes.Hoc igitur ait: Con- 
gruentem vobis ex illata injuria pudorem, tyranni- 
ca vi utentes in pauperes refunditis.»Illa, τοῦτο οὖν 
φησι, 8i excipias, czelera ad verbum invenies apud 
pseudo-Basilium (num. 122), eadem prophet 
sententiam explanantem. Invenies, inquam, non 
continenter quidem,sed verbis nonnullis interjec- 
tis. Et quoniam statui nihil praeterire eorum,qusre- 
perire potero,adjiciam pauca verba.Eusebii igitur 


12 Psal. rxxvit, 60... 13 Deut. xxxn, 
18 [sa iu, 15. 


mu. m -- 





D. JUL. GARNERII ΡΒΑΕΑΤΙΟ. 


CCXXIII 


heec sunt,illud: Ve dis,qui mane surgunt 10, etc., A εὐξασθαι * καὶ οὐ μὴ δύνωνται ἐξελέσθαι αὐτὸν, τάχα 


exponentis : Της ἀποστολικῆς λέξεως τὴν ἐξήγησιν τὸ 
παρὸν τοῦτο μέρος τῆς προφητείας περιέχει. «Aposlo- 
lici dicti explanationem pars hec prophetiz: con- 
tinet. » Haud aliter exprimit se interpres alter,ubi 
eadem prophete verba interpretatur (num. 154). 
Eusebius eumdein [sais locum explanare sic per- 
gil : Τουτέσιν, οἱ ἄρτι τὴν ἐκ της νεότητος 
ἄνοιαν ἀποθέμενοι, καὶ ἀντὶ [adde ex ps. Basil. 
τοῦ διὰ] τῆς τοῦ λόγου δυνάμεως εὐτόνως χαταπα- 
Aalsty τὰ πάθη, ἀνατρεπόμενοι map! αὐτῶν, καὶ olóv 
τινα µέθην τὰ πάθη µεταδιώκοντες, « [d est,qui non- 
dum juventutis insipientiam deposuerunt, οἱ qui, 
cum turbulentos animi motus strenue oppugnare 


τὸν ἐπὶ τέλει ἀφανισμὸν πάσης εἰδωλολατρείας, Ex τῆς 
τοῦ Λόγου ἐπιφανείας, προφητεύει ὁ Ησαίας * ὅτι µά- 
ταιοι πάντες οἱ ἐπὶ ναῖς κατασκευαῖς τῶν ναὼν µόχθοι, 
καὶ ἀνωφελεῖς αἱ sl; τὰ χειροποίητα ἐλπίδες, Προσεύ- 
ξονται γὰρ, φησί καὶ ob µη δύνωνται ἐξελέσθαι 
αὐτόν. Τοῦτο δὲ νῦν ἐπὶ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας 
πεπλήρωται. ᾽Αντὶ σκοπέλων μὲν γὰρ ἑστήκασιν οἱ 
ναοὶ περιθόητοι, Οὐκέτι δὲ αἱ ἀπὸ τῶν δαιμόνων ἀπά- 
ται * φυγαδευθείσης τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως διὰ 
τὸ µυστήριον τοῦ αταυροῦ τοῦ κατὰ πᾶσαν την 
οἰκουμένην κεχηρυγµένο. « Quid ergo sibi vult il- 
lud, quod sane temere dictum videatur, Eri! ut 
te revereantur 31 ? Ideo, inquit, firmas mihi intus 


deberent,ab iis contra subvertuntur,et ceu quam- g cogitationes elargitus es; ita ut qui ses» ad te mi- 
dam ebrietateci,animi morbos sectantur.» Et h*c nime convertunt, tui reverentiam habeant ; ob ar- 
quoque leguntur ad verbumin nostro cornmentario. gumenta ex inditis mihi prevalidis cogitationibus 
Tam varie auctor noster explicat illud Isai (nom. — ipsis oblata. Deest itaque illud, ipsi, ut sana ver- 
160): Variis,qui mane surgunt, etc., tamque sepe borum sententia reddatur: Et erit ut ipsi reveren- 
hac Scripturz verba repetit, ut ea ex re velsola tiam tui habeant.Quemadmodum enim qui in bel- 
constet illius commentarium nihil aliud esse, nisi lisadversa facie consistunt, quandiu aquo marte 
alienorum scriptorum compilationem.Eusebiusilla: pugnatur,non terga dant, neque pedem referunt ; 
Quia ablatum est jugum ipsis impositum 90,elc.,in- cum autem altera pars prevalet, tunc fugam fa- 
terpretans, scripsit hoc modo : ᾽Απεσείσαντο τὸν ciunt : ita et anima impudenter in acie stabat,nec 
βαρὺν ζωγὸν τοῦ τῇ δευλεί τῆς ἁμαρτίας αὐτοὺς  reverebatur; verbo autem efficaci convicta, in pu- 
ἠποζεύξαντος, καὶ ῥάδδῳ τὸν τράχηλ.ν αὐτῶν κατα» — dorem et reverentiam verlitur. Et quia in occulta 
κάµπτοντος * ἵνα τὸ ἀποστολικὸν κήρυγμα τῆς ψυχης — hominis parte hzc conversio efficitur, Evcpor,sive 
καταθάλλοντες, μὴ ὑποκύψωσι τῇ douÀsíg τῆς ἅμαρ- — confusio nuncupatur. [deo ergo venter sonabit, et 
τίας. «Gravejugumillud excusserunt,ejus,qui pec- interiora quasi munus, quem innolavit Deus pro- 
cati servituti se colligabat,quique virga caput ipso- , phetze; ut mutentur,et confundantur, Deumque re- 
rum deprimebat;ut apostolicam predicationem iu " vereantur : antehac utilis pudoris ignari.Per illud 
anima fundantes,se peccali servituti non inflecte-  sane,Quio defatigatus est Moab in altaribus,et in- 
rent.» Eadem legere poles in pseudo-Basilio, ubi  gredietur in manufacta ad orandum, et non pote- 
eadem prophet; verba explanat (num. 224). lllud  runteruere illum, fortasse omnis idololatriz des- 
Isai: : Καὶ ἔσται sic τὸ ἐντραπηναί os,sic interpreta- tructionem,in fine ex adveutu Verbi futuram, va- 
tor Eusebius : Τί οὖν βούλεται τὸ τολμηρῶς δοκοῦν — ticinatur Isaias, quia omnes in construeniis tem- 
εἰρῆσθαι, τὸ "Εσται εἰς τὸ ἐντρεπῆναί σε; Aix τοῦτό — plis insumptilabores vanisunt,infructuosaque spes 
pot, qnolv, ἰσχυροὺς ἐχαρίσω ἔνδοθεν τοὺς διαλο- in manufactis posita. Nam,inquit, orabunt, et non 
γισμοὺς, ὥστε τοὺς νῦν μἡ ἐπιστρέφοντας ἐπὶ σὲ, iv-. poterunt eruere. itlum. Ceterum hoc. jam in ad- 


τραφΏναί σε, διὰ τῶν ἐἑλέγχων τῶν προσαγοµένων 
αὐτοῖς ἐκ τῆς τῶν δεδοµένων pot. λογισμῶν εὑτονίας. 
Λείπει οὔν τὸ, αὐτοὺς, ἵνα ὑγιὼς ὁ νοὺς τῶν ῥημά » 
των ἁποδοθζ Καὶ ἔσται εἷς τὸ ἐντραπῆναι αὐτούς 
75. ὥσπερ γὰρ oi àv τοῖς πολέµοις ἀντιπρόσωποι 
ἑστῶτες, ἕως μὲν ἰσοπαλεῖς δοκοῦσιν εἶναι, οὗ τρέ- 


ventu Christi completum est : illa quippe olim fa- 
mosa templa pro scopulis habentur: nec ultra illa 
daemonum fallaci» consistunt, adversaria illa Ρο: 
lestate per mysterium crucis in toto orbe przdi- 
catum in fugam versa.» Et hac videre licet ad ver- 
bum in pseudo-Basilio (num. 314). 


πονται οὐδὲ ἐκχλίνουσιν * ἐπειδὰν καὶ ὑπερέχῃ αὐτῶν Ὁ — 60. Quis hactenus ex Eusehio protulimus exem- 


τὸ ἕτερον µέρος, τραχπέντες φεύγουσιν ^. οὕτω xal joy 
ὑπὸ ἀναιδείας παρατεταγµένη ἔἕστηχεν, οὐκ ἔντρε- 
ποµένη * ἐλεγχθεῖσα δὲ ὑπὸ λόγου χαθαπτοµένου αὖ- 
τῆς, τρέπετχι πρὸς αἰσχύνην. Καὶ ἐπειδὴ ἐν τῷ xgu- 
πτῷ τοῦ ὀνθρώπου ἨὙίνεται f, τροπὴ, ἔντροπη προσ- 
Ἀγάρευται. Διὰ τοῦτο οὔν ἡ χοιλία ἠχήσει, καὶ τὰ 
ἐντὸς, ὡσεὶ τεῖχος ὃ ἐνεκαίνισεν ὁ θεὸς τοῦ προφήτο», 
ἵνα µεταβάλωσι καὶ ἐντραπῶσι, τοῦ αἶδεῖσθαι πρότε- 
oow οὖκ ἐπιστάμενοι την ὠφέλιμον αἰσχύνην. Aix 
μέντοι τοῦ, "Utt ἐκοπίασε Mox5 ἐπὶ τοῖς βωμοῖς, 
καὶ εἰσελεύσεται εἷς τὰ Χειροποίητα, ὥστε προσ- 


19 ]sa. v, 141. 9 Isa, ix, 4. Ἡ Isa. xvi, 12. 


pla, vim maximam ad communem opinionem ever- 
tendam apud idoneos existimatores habitura arbi- 
tror : sed spero lore, ut eaque mox subjiciam, vi- 
deantur ipsis longe majoris momenti esse. Etenim . 
si credibile non est disertissimum oratorem Dasi- 
lium,cum Isaiam interprctaretur, multa ad verbnm 
ex Eusebiiin Isaiam commentiriis hincinde mutua- 
tum esse ; profecto longe minus probabile videri 
debet,eumdem ejusdem in Psalmos commentarium 
compilasse. Et quidem si prius egisset,fortasse ex- 
cusatione dignus esset ob nonnullorum exempla : 


MEL. EN 


CCXXIV PROLEGOMENA. 


sad si posterius, nullius, quod equidem sciam, ex- A κτανθῃ ix τῆς ψυχῆς οἱσνὶ Deni cvi τῷ excu 
emplum eum excusaret. (Quis enim, quiso, tam λότρ καὶ ἀφανιστοκῷ τῶν πτθων, καὶ τοῦτο γένηται 


ineruditus, tam Γοὰῖς, tamque dicendi i inops fait, 
ut cum [sais vaticinia explanaret, οὗ imperitiam 
ad Eusebi: in Psalmos commentarium recurrere 
coactus sit? Quod tamena,opinor, nondum auditam 
est, nec postea audietur,id scriptorem nostrum fe- 
cisse constat Exempla suppoaimus Eusebiusigitur 
in cemmentariis iis ques in. Psalmos composuit, 
illa: Hlic nares pertranseunt *3,explanan: sic scri- 
psit : Καὶ ἔστιν krmvwoousva πλοῖα τὰ διαθαΐνοντα 
τὴν θάλασσαν, ἀλλὰ μὴ ἔνακομένονυτα αὐτῆ, μηδὲ 
καταθκατιζόµενα τοῖς Χύμαξιν. Οἵ Υὰρ ἐν σαραὶ 
ὄντες, «xi μὴ κατὰ σάρκα στοκτευύµενο, κατχ- 


ἓν πρωέχ, τουτέστι͵ χατὰ τήν εἷς τὸ φανερό» ἀποκάλυφιν 
! zv 722 τὸ φανερούαενο» φῶς ἐστι, μετα την ὃν κσρδίᾳ 
pocyiizv, ααὶ ἐπὶ την µείουα ταύτης ἁμαρτίαν κροᾶτει 
Tov ἄνβρωκον, πρὸς τὴν διὰ τοῦ σώματος ἐνέργειαν αὖ- 
τὸν ἐκκαλοίμενος.εΝθσ]πὶ paio non manifestum es- 
se hsc mnaigmatice dicta fuisse ; neque enim ea 
est dicti senteatia, me ineunlibes singulis diebus 
hamano sanguine manes fedasse meas : id enim 
preterquam quod detestasdum esset, nullatenus 
credibile est. Qoomodo emm singulis matutinis 
omnes peccaleres lerra? masa grepria conficere po- 
luissel? Ne jue enim unu* omnes sapesare valuiaset, 





πατοῦντες τὸν χλύδωνς το δέ; καὶ ὑψηλότεροι αὖ- ῃ cum,ul verisimile est, magna esset peccatorum mul- 
τοῦ ὄντες, ποιοῦσιν ἐργασία» ἓν 20131: πολλοῖς συγ- Εἴπάο: ac si 60518 bello nicisset, une in matitulino 
καταθχίνουτες ἐπὶ up ακρῤησαί τινας www Booo- omnes iaterfecisset , neque singulis matutinis ipsos 
buie. ο Landantar porro saves quz; mare per- propria manu interemisset. Qvàl itaque significat 
transeunt, noa vero quiz ibi permanent, vel que illud *? Attentius et prudentius dicta intelligamus, 
Ructibaus demergontur.Nam qui in carne sunt, pec ne prophetica oracula mendaci accusemus, quod 
secuadam carnem militaat, vitz fluctum calcantes, nefas esset. Citas Domni est humans stucturze 
eoque superiores, faciunl operalionem im aquis compositio; peccateres aetem tesra Hi suni, de qui- 
maltis, ac descendunt, ut ex demersis aliquos la- — bus Salvator aat : Abintus ex corde exeunt cogüta- 
creatur.» Hacin pseudo-Basilii commentariis hoc tiones malo, homicidio, edulteris jJ ornicatsones, 
ipse ia volumine editis invenies,si legas qua dicta furta, falsatestrmonia, Masphewie 55. Hec sunt 
sunt in illad (num. 93): Ei super omnem navem — qua coinquinant hominea Hos autem peccatores 
maris 35. Ensebius rursus illa : In matulino inter- ex terra ertos, bl est, ex terres carne prodeuntes, 
ficicbem omnes peccatores. terrz 95, interpretans dam ssguhe de Dee cogitatiemes exoriuntur, ex 
sicloquitar: Παντί κου jalov, ὅτι ἐν xiva xixz- — prepriastectera tolbit qui sese pergat. Matotinum 
λομμένως tioncmi" 02 rio ὅτι καθ’ ἑκάστην αρχ ἂν ccc Salem et dilecalum im anima est,queties salutaris 
ἁμέρας αἵματι ἀθρώκων τὰς χεῖτρας ἐμολυνόμην, οὐ dogmatis ortos acci lit, que -mnes cogitationes quae 
τουτό ox» ὁ λόγος. Τοῦτο γὰρ, πρὸς τῷ ivrpi-, Operamimr miquialem de medie teli oportet. Nisi 
tu καὶ cb ἆπἈανον ἔχει. Dec quo nive à  OBim prumiaaim motssad malitiam exscindantur, 
er xri ἑκάστην πρωίαν αὐτόχει γίνσθαι ων  Becessarmum est cmpdimes ad opus procedere. 
ἁμαρτωλῶν τῆς YA. 00 rXo περ Γντσθχι xv Exempli camsa peccaber terra est cogitatie forni- 
ἀωνατὸν Eva, πολλῶν τον ἑξαμαρτανόντων ὡς τὸ si- catemem sapecrens, que efücit οἱ quis mulierem 
xüc ὄντωι καὶ si πολέμῳ mica χατεκλάτησεν, i»  PesSp'ca od ceacepesceadum cam 95 : [ως porro 
mig £v Xrixtttw τοωέᾳ τοὺς σύαπαντας, ᾱλλ᾽ οὐγὶ Bis» im amima eccadater ac ratione ceu gladio scin- 
καθ’ ἑκάστην τρωέχν $9,920 αὐτῶν i74. Τί demieectaliectus tellente cdatur idque n matutino 
οὖν τοζτό ἐστι ; ; Σσνετώτερον τῶν λς γοκέναων ἀχς--  efbeciatar,sclicet cam primes ilia palam deprehen- 
σωμεν "vt MÀ XXTWY05T CE ix Vert τῶν προ ditur sam quivisconspacunm lex est), post illam 
exi λογίων, 9 npa 9e. Dec; το Ruc-o & iA corde fermbcatiseem ad gravies etiam peccatum 
cUrrz bia τῆς depuis καταπεςείς Xxaxc- illa bercmesma deducet, id est ad corpereum opus 
τωλοὶ xsi vic, iz ὤν φησιν ὁ Σωτὴς, ὅτι UE 3w- p Ετος. » Bac ad verbum leguntur apud pseudo- 
cy ἐκ τῆς ααρδας Ede(cvom λοτισαςὶ recu, P Basilius ee im ljece, mbi ekima vice explanat 
vx, pajttm, xoetr,  xÀerzr,  $sGazx-—-  Mia(mem 163: Masque se vis Qui surguni mane *?!, 
pn, BÀirrowptn. Ταυτὰ ὅστι cà creelri cp Go Necessesmen petequéiquamaddere Spero enim 
ἄνβρωτον. Τούτος 35 τς ix τῆς "“τίνης Jinxr o OUMBGS besnimes αλ assemsures Iepüissimam il- 
ποοϊέντας, καθ ἑκάστη» ἔννφεαν và» σκοαὰ (xc, ἐ-- ἔ imterpretamdh ratiemem nena decere magnum 
ποχν τει ἐκ τῆς DXzQ Φ2στέσεως ὁ ἑαυτὸν Doc/Ér ae. dem Εσυ sec οἱ nllo mede tribui posse.Pro- 
lez ej» xri: I-Éo*c ἐν pu καθ’ Ixksce Rexcako Gram tanen et salad testumonram e psalmo cente- 
9-3) vOwin^ i» à ilxrorevekr To riecx; sme UrUe (v. 3i aba Emsehbaus in explicandis vor- 
τους ἐ- να warn. cà» ἄννα-χν jewrawsh. Ε cac o Ds δες Juramdum sd οἳ coquium meum, eic., 
pA tà τρως TOM Έννε-ας ανταστα τῆς i; o bet se mede erpecmédt : Ὀολλοὶ κατὰ cuvspaiyàv 
ἐκταιλκος, Rer εἲς Έτεν roxgeckrn τὰς Το. κπὉιλδτασνως ας 4x39 bxosoesxn, πρὸ χαταλη- 
wiiel Que, vic ἄπασουλος ὅστον ὁ τέν αν. χταν le; τῆς S. acre ὀγ σα Ex ἐπικλεῖον ἐρωνηθέντος, 
JashGilem λννιφανς, ὅστες ἔνεσνεῖ Ὁ Ἰαῤλσδαι vu- ἕγαμεαις, ἀζαπειάννως κατὰ χροκίτειχν τὰς παρὶ 
wur πρὸς tb ἐπιθηκῆσαι αὐτῆς " οὔους Li αἳ Éxa- ἕκπσα, ὄσμανυςς Partesesac συγααταδέσεις. CH δὲ 

πρ cm 930. *9 Ea x 6 ρω ΣΣ οι rv, 19. ας v. 38. [sa v, 1i 














D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. OCXXY 
τῆς διαλεκτικς φύσις μάλιστα πεπίστερται ca5cx À centesimi fuse et intempestive sibi explicandam 


παρέχειν δύνασθαι, διχιρεῖν ἀκριθῶι τὰς των πρα- 
1 µαάτων φὐσεις, καὶ τὰ ὅμοια γυωρίζειν, καὶ τὰ ἑαυ- 
τῆς διαχρίνειν. Διόπερ συνειδὼς ἑαυιῷ τὴν θείαν 
ὀιαλεκτικήν ἔγλντι, ἔλεγεν ὃ Aa600 có, ᾿Βθυνθείη 
σοι 4 διχλογἡ µου. 'H γὰρ τῶν ἐριστικῶς καὶ φιλο- 
νείχως ἐπεμθαινόντων τοῖς πράγμασι διαλεκτική, 
οὐχ ἡδεία, ἀλλὰ παραπ.κραίνουσά τίς ἆστιν,. « Multi 
quasstus causa perverse judicia ferunt, sed οἱ an- 
tequam per accuratum examen et perquisitionem, 
qua de re agatur intelligant, temere singu!is sen- 
tentiis assensum praebent. At ea dialecticee natura 
est, utrerum naturas accurate distinguendi,el que 
ad se pertineant discernendi facultatem praestare 
posse putetur. Quamobrem David cum se divina 
dialectica instructum esse cognosceret, dicebat : 


proposuisse?Htec certe scriptori ultima sortis,non 
oratori prim: not» in mentem venire potuerunt. 


61.Eusebii commentarios et pseudo-Basilii cum 
considero, non possum quin credam hunc ab illo 
maximam sui operis partem ad verbum sumpsisse. 
Tanta est enim in utroque commentario convenien- 
tia styli, tantaque similitudo, id ut mihi minime 
dubium esse videatur. Sed cum pars duntaxat Eu- 
sebiani commentarii ad nos pervenerit, quam ex 
catenis edendam curavit. Montfauconius, omnia 
pseudo- Basilii furta detegere frustra conaremur. 
Atllamen prater ea que jam notavimus,et alia quo- 
que non pauca eodem ex fonte ab eodem hausta 


g 6656 nullo negotio, nisi valde fallor, pervincam. 


Jucundum sil tibi eloquium meum, sivedialectica  Monuit in notis suis idem ille,quem mox nominavi, 
mea. Nam dialectica eorum qui alterzandiaccon- Bernardus Montfauconius, Hieronymum multa ex 
tendendi animo res aggrediuntur,nonjucunda,sed Eusebii in Isaiam commentario ad verbum fere 
potius exasperans est.» Et h»c quoque pseudo-Ba-  convertisse, eaque in suum translulisse : quod ex 
silius iu suum commentarium transferre non dubi- locorum collatione perspicuum est. Ergo si osten- 
tavit (num. 173), cum illa, Ve qui dicitis malum — dero multa legi apud Hieronymum, quie aperte ex 
bontim??,etc.,explicaret Exemplum ultimum petam pseudo- Basilii commentariis expressa sint, jure ac 
e psalmo centesimo secundo, cujus iniium sicin- merito uterque tum Hieronymus tum pseudo- Basi- 
terpretatur Eusebius : Tot; ἐντὸς αὐτοῦ προστάσ- lius hoc ab Eusebio sumpsisse putabuntur. Nec 
σει εὐλογεῖν τὸ ὄνομα Κυρίου, τουτέστι τῇ φύσει Quemquam dicturum puto,Hieronymum ejusmodi 
τῶν ἔσωθεν ἐξερχομένων διαλογισμῶν, ὤν διπλοῦν locaex hoc ipso qui Basilii nomine circumfertur 
bru τὸ τάγμα. Οἱ μὲν γὰρ μοχθηροἰ slow, φὀ- Commentario mutuari potuisse, cum id opus ipsi 
vot, µοιχεῖαι, xAomal* οἱ δὲ ἀστεῖοι καὶ σωτήριοι, Dotumnon fuissevideamus.Hieronymus enim Isai 
φιλανθρωπία, σωφροσύνη, τὸ κοινωνικόν. Ὦ τοίνον  interpretesin suo prologo recensens,ejus qui Basi- 
πάντα và ἐντὸς κατώρθωται εἷς ἑτοιμότητα τοῦ εὔλο- C liinomenpraferi commentarii nullam omnino men- 


γεῖν τὸ ὄνομα τ,ῶ Oto» τὸ ἅγιον, οὗτος καλῶς cup.- 
παραλαμθάνει τὴν ἔνδον διάθεσιν, cl; τὴν τοῦ θεοῦ 
εὐγαριστίαν. ο Nomini Domini benedicere jubet 
interiora sua, id est cogitationes suas, qus ab in- 
tas procedunt, quarum duplex est ordo. Alis» enim 
prave sunt, nempe cades, fornicationes et furta 
spcctantes; alie vero urbane et salutares,nempe 
humanitas, temperantia et communitas. Is itaque 
cujus omnia interiora recta sunt et parata ad bene- 
dicendum nomini sancto Dei, interiori suo affectu 
recte utitur ad gratiarum actiones Deo agendas. » 
Hac totidem syllabis et vocibusreperiuntur quidem 
apud pseudo- Basilium (num. 314),verbailla : /deo 
ormter seus super Moab quasi cithara sonabit 39, οἱο., 
interprelantem : sed sic tamen, ut in eo paulo 


ionem facit. Neque vero credi merito potest Hie- 
ronymus ideo de hoc commentario tacere, ut sua 
furta celet; cum de Eusebiano coinmentario lo- 
quatur, e quo permulta convertere non dubitat. 
Rursus dixerit nemo, imperfecti illius commen- 
tarii auctorem ea que Latine in Hieronymo le- 
gerat,Grece reddidisse.Alienissimum enimid esse 
& Grecorum moribus omnes, ut opinor, sciunt. 
Preterea cum exstarent temporibus illis multi 
Greci in [saiam commentarii, dubium non est quin 
scriptor Graecus Graecos potius compilarit quam 
unum aliquem scriptorem Latinum. Reliquum est 
igitur ut uterque, Hieronymus et pseudo- Basilius 
loca illa sibi cominunia ab aliquo mutuatus sit : 
quem ego affirmare posse videor alium ab Eusebio 


sint fusiora. Ex quo fit, ut l;brarios qui Eusehiana p non esse,cum et Hieronymum et commentariiGreci 


exscripserunt, aliquid hoc loco omisisse suspicer, 
Satis est, ni fallor, hzc retulisse,ut imperfecti il- 
lius in Isaiam commentarii vo6e(z ostendatur ; nec 
multis verbis opus esse ad id probandum arbi- 
tror. Nam res ipsa clamat, facundissimum orato- 
rem Basilium, si Iseiam interpretatus esset, de 
compilando commentario Eusebii in Psalmos neco- 
gitaturum quidem fnisse. Et vero, ut neloquar de c&- 
teris, quis sibi facile persuadebit Basilium Magnum, 
cum Isaiam interpretari debuisset, partem psalmi 


33 [ga. v, 90. 39 [aa xvi, 44. 


scriptorem multa ab Eusebio sumpsisse aliunde 
constet. Jam proferamus exempla, quibus utrum- 
que ab eodem fonte hausisse certo cognosci possit. 
Sic igitur Joquitur pseudo- Basilius (2,13, num.91): 
Φέρει δὲ τὸ δένδρον τοῦτο καρπὸν, ἀλλὰ Χοίρων τρο- 
qv. Διὰ τοῦτο δένδρον αἰσχύνης ὠνόμασε,. Τὸ γὰρ 
Βασὰν εἰς τὴν αἰσχύνην µεταλαμθάνουσιν, "Qv οὖν ἡ 
δόξα τῆς καρποφυρίας αἰσχύνη isti, καὶ ἐπὶ τούτοις 
ἔσται ^ ἡμέρα τοῦ Κυρίου. Quse sic expressa legun- 
tur apud Hieronymum pag. 21, liberius, id est, 


CCXXVI 


COCTETS 


PROLEGOMENA. 


Hieronymi more : « Quz etsi fecerint fructus, pe- A ditum esse ab Hieronymo παραφραστιχως, quem 


corum sunt alimenta. . et interpretatur αἰσχύνη, id 
est, ignominia... Super omnes ergo qui eriguntur 
in superbiam,et faciunt opera ignominis,atque in 
οπου libidinum volutantur, Domini vindicta con- 
surgel. » Quin et Hieronymus cum paulo post sic 
scriberet: « Et nunc diem Domfni super cedros Li- 
bani sermo prophelticus comminetur; » respexisse 
videlur ad Grzca illa, qui» ibidem leguntur : 'H 
τοῦ Κωρίου μέρα καὶ τοῖς ὀένδρος τῆς αἰσχύνης 
Pseudo-Basilius rursus sic 
loquitur (3, 9, num. 413): "Qerep. ἔκετνοι... o5yl 
ῥήμασιν εὐπροσώποις Thy απέλγειαν συνεκάλυπτον., 
, Φησινν οἱ ανδρες οἱ εἰσελθόντες παρὰ 
aol ; Ἔξαγαγε αῦτους πρὸς ημας, ἵνχ αὐτοῖς συγἵε- 


, P. uil , dArTes 
ὡς tpobEDA ἁπειλεῖται, 


Ποῦ 25 eiat 
| 


multo tempore desideraverant. Hieronymus pag. 
44, in verba illa:Cum abluerit Dominus sordes fi- 
liarum Sion 38, sic scripsit : « EL nota quod sordes 
liarum laveritspiritu judicil,sanguinem autem Je- 
rusalem spiritu combustionis. Quod enim leve 
est, lavatur : quod gravius, exuritur, etc., » quse 
quin e Grecis expressa sint, dubitari posse non 
puto. Sed qua fuse dixil pseudo-DBasilius, eadem 
Hicronymus breviter perstrinxit. Legi potest pseu- 
do-Basilius in hunc ipsum Isai locum. Dubium 
quoque non est quin Hieronymus pag.49 exemplar 
Graecum habuerit ob oculos, eum illa: Vo qui 
conjungitis domum ad domum 9 eic. ita interpre- 
laretur : « Juxta tropologiam contra haereticos qui- 


wbusüx. "Ενείνην ἐμικήσατο την ἁμαρτίαν' τὴν γὰρ g dam hoc dictum arbitrantur... et audiunt sub aliis 
μι μαρ Y4*? B 


ἁμαστίαν abo», ox Xo56utov ἀνήγγειλαν xal ivtoz- 
νισαν. Hieronymus pag. 38 : « Et quomodo Sodo- 
milzie,cum omni libertate peccantes,et ne pudorem 
quidem ullum habentes in scelere,dixeruntad Lot: 
Educ forasviros,ul concumbamuscum eis 99. Sic et 
isti publice proclamantes,suum preedicavere pecca- 
tum. » Priora autem Hieronymi verba credi pos- 
sunt expressa fuisse ex Grzcis illis que eodem in 
loco leguntur : 'Au22z'2v 7,» οὐχὶ λάθρα οὐδὲ ἔπαι- 
σχυνόμενοι πεποιήκασιν, Pseudo-Basilius (3,20 Όυπι. 
129) : "Eos το θεριστρον Επίθλημα εἶναι θερινὸν, 
ὡς καὶ περισάλλειν ῥοκεῖν, xzi μη βαρύνειν ἐν τῷ 


ππύσωνι" ὧσ καὶ Ἐν τῃ Γενέσι µεμαθήχαμεν τὴν 
Ῥεβέκκαν περιθαλλομένην τὸ θέριστρον, Bierony- 


verbis : Audite hac,duces domus Jabob,et residui 
domus Israel,qui abominamini judicium,et omnia 
rectapervertitis,gui edificatis Sion in sanguinibus, 
et Jerusalem in íniquitate**. Isti domos domibus, 
id est,dugmata conjungunt dogmatibus:quibus di- 
citur per Micheam : Nolite edificare in domo ri- 
sum 95 ; ne supra fundamentum Christi quod apo- 
stolus Paulus posuit, et in quo debuerant mdificare 
aurum, argentum, lgpides ΡΓΘΙΙΟ5Ο8, e contrario 
edificentligna,fenum stipulam »Ascribimus Gra- 
ca ut cum Hieronymianis possintcomparari.lta igi- 
lur eadem prophete verba explanat pseudo- Basi- 
lias (num. 152) : Δυνατὸν ὃς τῷ φιλοπόνῳ κατὰ ἀν- 
αγωγην ἐπὶ πλέῖου ἄγειν cb ἀπὸ τῆς προφητείας χρή- 


mus pag. 42: « Habent et theristra, qua nos pal- σιιον. Δύναται γὰρ οἰκία ἑκάστου νηξεῖσθαι τὰ δό- 
lia possumus appellare: quo obvoluta est et Re- C γατα... "" 0σοι οὖν τὸ τῆς πίστεως δόγμα, ὅπερ ἔχει 


becca... Grece θέσιστρα: ab eo quod in θέρει, hoc 
est, in :estale et caumate, corpora protegunt femi- 
narum. » Pseudo-Basilius : Εὔρηται δέ τισιν, ὅτι al 
ἑπτὰ γυναίκες, ἕπτα πνευμµατά εἰσιν, & μικρὸν ὕστε- 
pow b αὐτὸς οὕτος προφήτης παταριθµεῖσθαι μέλλει, 
ὡς ἐπαναπανόμενα Emi τὴν ἐκ τῆς δίζης Ἰεσσαὶ 

μέλλοντα. Πνεύμα σοφίας xal συν- 
έσεως, πνεύμα Boone xxl ἰσχύος, πνεῦμα γνώ- 
σεως καὶ εὐσαβείας, πνευμα φόδου Θεοῦ. "Amtp- 
διὰ τὸ πάντας ἐκκλῖναι, xoi ἅμα ἀχρειωθῆναι, οὐκ 
ἔχοντα (d ἐπαναπαύσεττι ἁγαπητῶς, τοῦ χατὰ τὸν 
Κύριον ἀνθρώπου λαθόμένα , ποιεῖ τὰ ἄναγεγραμ- 
μένα, Hieronymus pag. 43 lantum non ad verbum 
liec ia convertit: « Septem mulieres,id est, se- 
ptem gratize Spiritus sancti,de quibus in consequen- 
tibus idem propheta dicturus esi : Eziet virga de ra- 
dice Jesse: et flos de radice ejus conscendel : etre- 
quiescel super eum Spiritus Domini, spiritus sapientio 
et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiri- 
tus scientia εἰ pietutis:et smplebit eum spiritus ti- 
moris Domini? ; apprehendent Jesum quem multo 
tempore desideraverant, quia nullum alium pote- 
rant invenire, in quo :lerna statione requiesce- 
rent. » Animadvertas velim illud, ἀγαπητῶς, red- 


πω β 
ἑζανῤήσειν 


30 Gen. XIX, 5. 


36 Jerem. xxv, 4. 7 Psal. ui, 6. 


3 [sa, xi, 1-9. "Isa, 1v, 4, 55 [ga. v, 8. 


θεµέλιον καὶ ἀρχὴν τὸν Κύριον ἡμῶν "Inooüy Χριστὸν, 
δόγµασιν ἀλλοτρίοις καὶ ξένοις τῆς θεοσεθείας ἔπισυν- 
ἁπτουσιν... εἰ ὃς τις ἐποικοδομεῖ ἐπὶ τὸν θεµέλιον 
τοῦτον χρυσὸν, ἄργυρον, λίθους τιµίους, ξύλα, χόρ- 
τον, χαλάµην... ὁ Μιχαίας καθαίρων τὰ οἱήματα τῶν 
καταγελάστων, Ἐν Γὲθ, φησὶ, μὴ µεγαλύνεσθε, καὶ 
ol iv ᾿Ακαρείμ μὴ ἀνοικοδομεῖτε ἱξ οἴκου κατὰ γέ- 
λωτα ὑμῶν. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς Ἐπιπλήττων μοχθη- 
ῥοῖς διδασκάλοις, φησίν ᾿Ακούσατε δὴ ταῦτα, ol 
Ἀγούμενοι οἴκηυ Ἰακὼδ; καὶ ol κατάλοιποι οἴκου 
Ισρχὴλ, οἱ βδελυσσόµενοι /ρῖμα, καὶ πάντα τὰ 
ὁρθὰ διαστρέφοντες, οἱ οἰκοδομοῦντες Σιὼν — iv 
αἵμασι καὶ Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις. Pseudo Dasi- 
lius (v, 12, num. 459) : Οὗτος ['1ov622] fj» ὁ κατα- 
δείξας ψαλτήριον xai κιθαραν. Hieronymus pagina 
seu columna 51: « Reqtirit citharam et psalterium 
cujus repertor est Joubal. » Hieronymus columna 
eadem, « Quod autem primum tempus humans sa- 
pientie, quando egredimur pueritiam, et ad ratio- 
nalem venimus ,tatem,mane in Scripturis intelli- 
gitur, multa testimonia docere nos poterunt: de 
quibus exempli causa ponenda sunt pauca: » Mane 
mittebam prophetas9$,et: Mane exaudies orationem 
meam, mane assisiam tibi, et videbo *' οἱ: De 


95 Mich. 1, 9, 10. 3 Mich. 1, 9. 


D. JUL. GARNERII PR FATIO. 


nocte cogsurget spiritus meus 58;et; Deus, Deusme ^ num, 166) : O5 γὰρ δὴ ζῶόν τι ὃ δης, οὐδὲ δύναµις 


us,ad te de lucevigilo 39:et:In matutinis inter ficte- 
bam omnes peccatores terra: ut disperderem de ci- 
citate Domini omnesqui operantur iniquitatem 0; 
et in alio loco: Ad vesperam demorabitui fletus,et 
ad matutinum letitia 41. Pseudo-Basilius : "Iva 3: 
ἔτι μᾶλλου ἡμῖν τὸ τᾶς πρωίας ὄνομα τρανωθῇ, ὅτι ἡ 
ἀπὸ σκότους ἔπανοδος, site τοῦ κατὰ τὴν ἐκ τῆς νεό- 
τητος ἁλογίαν, εἴτε τοῦ ix τῆς ἀγνωσίας τοῦ θεοῦ 
ταῖς ψυχαῖς ἐγγινομένου,  τ:ώτη εἴσοδος εἰς τὴν 
ἀλήθειαν πρωία λέγεται. Συνάξεις 0i τὰ πολλαχ 00 τῶν 
προφητῶν περὶ πρωίας, Ἡ περι ὄρθρου, ὑπὲρ τοῦ τῇ 
τῶν πλειόνων παραθὲσει Φχνηναι τὸ προκείµενον" 
οἷον, Απέστελλον ὀρθρο ταὺς προφήτας᾽ xxi τὸ, 


Πρωὶ κεἰσακοὺύσῃ tn: φωνῆς μου) καὶ τὸ, [looi 


ἐπιτεταγμένη τοῖς ἀποθνήσχουσι, κχτὰ τὴν μυθοποιίχν 
τῶν ἔξωθεν. Haud aliter Hieronymus, cujus sunt 
hec columna 52 : « [nfernus autem animam ha- 
bere dicitur, non quod animal sit, juxta errorem 
quorumdam. « Pseudo-Basilius (v, 12, num. 170: 
Δεθέντες χειρῶν καὶ ποδῶν οἱ καταδικασθέντες ἐκ- 
θάλλονται εἰς τὸ σχότος τὸ ἐξώτερον, Hieronymus col. 
δὸ : « Conviva quoque cona Dominice, vestem 
non habens nuptialem, vinctus pedibus ac manibus 
ejicitur in tenebras exteriores 42,» Sic prosequitur 
Hieronymus: « Eti Dominus venit, ut hisqui erant 
in vinculis diceret, Exite 45, et qui versabantur in 
tenebris, Revelamini ^*, » Quo verba haud dubie 
expressa quoque sunt ex Grzcis illis (v, 17, num. 


παρπστήσοµαἰ σοι, xal ἑπόφῃ µε καὶ τὸ, Ex B174): Δυνατὸν μέντοι Ὑενόμενον δέσµιον ἁμαρτίας 


νυχτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά µου πρὸς σὲ. 6 θεός’ καὶ, 
'O θεὺὸς, ὁ θεός uoo, πρὸς σὲ ὀρθρίζω. καὶ τὸ, Εἰς 
τὰς πρωίΐας ἀπέχτεινον πάντας τοὺς ἁμαρτωλοὺς τῆς 
γης" καὶ τὸ, ᾿Εασπέρας αὐλισθήσεται κλαυθμὸς, καὶ 
ti; τὸ πρωὶ ἀγαλλίασις. Ordinem eum quo loca 
Scriptura referuntur quisquis cons;deraverit, is, 
opinor, Latina e Gracis conversa esse facile fa- 
tebitur. Notandum obiter pseudo- Basilium (B, 12, 
num. 161) etiam Eusebii in. Psalmos commen - 
tarium, ut vidimus, hoc loco hic compilasse : 
quam inauditam interpretandi rationem sapienter 
prudenterque cavit optimus interpresHieronymus. 
Unum omnium imperitissimum scriptorem pseudo- 


ἀκολουθησαι Χριστῷ τῷ ἑροῦντι τοῖς ἐν δεσµίοις, 
᾿Εξέλθετε, xai τοῖς ἐν τῷ σχότει, ᾿Αποχαλυφθῆναι. 
Hieronymus eadem col. 53:« Achitophel quoque et 
Judas... periere suspendio, putantes malum con- 
scientie priesenti. morte finiri, et nihil esse post 
mortem. » Pseudo-Basilius (ibidem): ᾽Αχιτόφελ καὶ 
'L,ó0x5,.. τὸν Ot ἀγχόνης θάνατον τοῦ αὐτομάτου προ- 
ετίµησαν. Οὐκ ἄν γὰρ πιστεύὀντες περὶ τοῦ μέλλοντος 
αἰώνος ἀπηγχονίσαντο. Hieronymus col. 55 : « Juxta 
tropologiam ante jam diximus, quod sacerdotes 
ingressuri tabernaculum Dei, non debeant vinum 
bibere et siceram. Quibus nunc addimus, quod 
Nazarseis quoque preceptum sit, qui se. sanctifi- 


Basilium tanta ἱπορίία decebat. Hieronymus colum- C cant Domino, ut vinum et sicerai, et omne quod 


na itidem 51:«Hac juxta litteram accidisse populo 
Judaeorum sub Vespasiano et Tito Romanis princi- 
pibus, tam Greca quam Latina narrat historia, 
Quod quidem et syiritaaliter hodie quoque patiun- 
tur,sustinentes non famen panis,nequesitim aque, 
sed famem audiendi sermonis D«i.»Pseudo- Basi- 
lius (v, 19, num. 169): Ταῦτα καθ) ἱστορίαν δυνατόν 
τυχεῖν τῆς Ἐξηγήσεως ἐπὶ των xaxtpuv τῆς ἐσχατης 
πολιωρχίας τῶν ἹἸουδαίων, τῶν μὲν εἷς αἰχμαλωσίαν 
ἁπαχθέντων... τάχα δὲ καὶ ἡ ἀληθὴς νέκρωσις οὐ 
διὰ λιμὸν ἆρτου, οὐδὲ διὰ δίψαν ὕδατος τούτου τοῦ 
αἰτθητοῦ, ἀλλὰ διὰ λοιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου, 
Pseudo- Basilius eodem in loco sic loquitur: Exetva 
λέγομεν, ὅτι ol διώκοντες τὸ µέθυσμα.,. τοῖς δὲ ἔργοις 
Κυρίου ἐμθλέπειν μῆ ἀνεχόμενοι, διὰ τὺ φιλήδυνοι 
εἶννι μᾶλλον ἢ φιλόθεοι, αἰχμάλωτοι γίνονται καὶ ἔπι- 
χείριοι τοῖς ὑπεναντίοις. ᾽Αλλὰ καὶ πλῆθος ἐν αὐτοῖς 
νεκρῶν ἐγενήθη διὰ λοιμὸν, καὶ ὕδαιος ἀπορίαν. Hie- 
ronymus manifesle vestigiis iisdem insistens, sic 
seripsit col. 52: « Qui surrexerunt mane ad se- 
ctandam siceram, et permanserunt in ebrietate us- 
que ad vesperam, et voluptate ac deliciis occupati, 
opusDomini respicere noluerunt, necopera manuum 
ejus contem plati sunt : propterea ducti sunt in ca- 
ptivitatem... el in ipsa captivitate fame perierunt 
ac aruerunt siti.»Pergit pseudo- Basilius sic (5, 14, 


de uvis est, non bibant nec comedant, ne uvam 
quidem passam, el acetum ex vino. Sed et in Pro- 
verbiis priecipitur: Potentes,qui iracundi sunt, vi - 
num non bibant ne,cum biberint ,obliviscantur sa- 
pientio 45. » Pseudo Basilius (v, 22, num. 176) : 
Καὶ τοῖς ἱερεῦσιν ἀπαγορεύει ὁ νόμος εἰσερχομένόις εἰς 
τὰ ἅγια, οἴἵνῳ 4al σικέρᾳ κεχρῆσθαι καὶ τοῖς xa- 
λουµένοις Ναζωραίοις... καὶ iv ταῖς Παροιμίαις ὁ 
Σολομών φησιν Οἱ δυνάσται θυµώθεις εἶσιν, olvoy p 
πινέτωσαν, ἵνα μή πίοντες ἐπιλάθωνται τς σοφίας. 
Hieronymus columna 96 : « Et in alioloco legi- 
mus: Domine, ne in furore tuo urguas me,neque 
in ira (ua corripias 49. Et Jeremias: Corripe nos, 
inquit, Domine, verumtamen in judicio, et non in 


pfurore *!, Furere autem Dominus dicitur 48, non 


quod humanis pertarbationibus subjaceat... Qu: 
sit autem manus qua extenditur, vel elevatur su- 
per populum peccatorem Job loquitur manifestius: 
Manus enim Dominiltetigit me 49.Unde et diabolus 
sciens potentem manumDomini,et brachium quod 
universis gentibus revelatum est, dicitadDominum: 
Mitte manum tuam,et tange omniaqua habet, nisi 
in faciem benedixerit tibi 90. » Pseudo- Basilius: 
Οὐδὲ γὰρ πάθος θεού, οὖδὲ αὐτῃ τῇ οὐσίᾳ αὐτὸῦ 
συµθεθηγός,.. κατὰ τὸ εἰρημένον, ὅτι Ἐν θυμῶ 
αὐτοῦ ταράξει αὐτοὺς... ὅτι Τότε λαλήσει πρὸς 


38 [sa, xxvi, 9. 99 Psal. Όχι, 2. 40 Psal], c, 8. € Psal. xxix, 6. 4 Matth. xxm, 12, 19. 99 [sa. χι, 
9. "ibid. {5 Prov. xxxi, 4. *6 Psal. τι, 9. V Jer, x, 24. µ Psal. u, 5. *9 Job ix, 21. 50 Job. ri, 5. 


hlc 


- ' a 
, J P a 
T. » T ιν 
atquo ite ME, 
"- 4. Wyab lE AR LLORAR 


Ur » . v" 1 
MEDIEN a 
αμ τής 





] D L LU ^ 
* m " . ν.. . 
-. LE E a » SUR 
- m - 


- 


- * - 
ον - 
πλω. X μα 


^. uu m 
UA 


ecu us E a^ 
tns ex ιο 


- 
τα M 


κ. 3 H - 


ea 


1 


, 
MIO 


4 
- 


1 * 
"PE j 
wood cud? 
Μο... 


- 
4. Pl 
f. 


"^ 
e 


(PEG Ana € it5s f£ 


- 
MENTI 


100 


CCX XVIII 


PROLEGOMENA. 


αὐτοὺς iv ὀργῇ αὐτοῦ. χεῖρα λέγων τὴν κολαστικὴν A aut expressa esse. Cum igitur commentarium eum 


δύναμιν, κατὰ τὸν Ἰώθ' Χεὶρ γὰρ Κυρίου ἡ ἆψα- 
µένη ιού ἐστι, καὶ kv τούτῳ τοῦ διαθόλου χε΄ρα λέ- 
Ύοντος iv. τῷ κχιρῷ τῆς κολάσεως Οὐ μὴν δδε, 
ἀλλὰ ἀπόστειλον τὴν Ἱεῖρά σου, καὶ ἄψαι τῶν ὁρτῶν 
αὑτοῦ, Hieronymus col. 61 : « Et Abrabam, post- 
quam vidit Dominum, et audivit vocem ejus, ter- 
ram et cinerem esse se dicit 5. » Pseudo-Basi- 
lius (vi, 1, num. 189): Ἐπεὶ xai ὁ ᾿Αθραὰμ, ὅτε 
ὤφθη αὐτῷ ὁ θεὸς, τότε ἀναγέγραπτχι εἰρηκῶς τὸ, 
"Evo 96 εἰμι γη καὶ σποδός. Hieronymus col. 69: 
« Ergo sicut profundum, infernum significat ; ita 
excelsum supra colos intelligere debemus.. .Quod 
utrumque ad typum pertinet mortis Domini et 


ascensionis : Qut enim descendit, ipse esl qui elg 


ascendit . Et in Apostolo legimus: Ne dixeris ín 
corde luo:Quis ascendet in celum?hoc estCÀristum 
deduceresyaut, Quis descendet in abyssum? hoc est 
Christum de moriuis reducere 95. » Pseudo-Basi- 
lius (7, 44, num. 198) : "BH τάχα βάθυς σηµαίνει τὰ 
κατώτατα τοῦ ἄδου, ὕψος δὲ την ὑπερουράνιον χώ- 
βαν, ὡς ὁ Απόστολος ἡμῖν παρίστησι λέγων Mi 
εἴπῃς ἐν τῇ καρδί σου, τίς ἀναθῆσεται εἷς τὺν 
οὐρανόν ; τουτέστι Χριστὸν καταγαγεῖν di τίς κα- 
ταθήσεται εἷς τὴν ἄθυσσον ; τουτέστι ἉΧριστὸν 
ix νεκρῶν ἀναγαγεῖν. ᾿ἸἘΕπεὶ οὖν ὁ χκαταθὰς αὐτός 
ἐστι καὶ ἀνχαθὰς τὸ εἷς βάθος καὶ εἷς ὕψος 
σηµεῖον περὶ της καθόδου ἄν εἴη λεγόμενον τῆς τοῦ 
Κυρίου" καὶ ὁ ἀναδὰς αὗτός ἔστιν ὑπεράνω πάντων 


τῶν οὐρανῶ». Hieronymus col. 70 : « Et hoc no- 


qui nomen Basilii prefert,non noverit Hieronymus, 
nec credibile sit commentarii scriptorem Hierony- 
miana Grace reddidisse, presertim cum in mani- 
bus omnium essent commentariiGrsci, unde faci- 
lius haurire poterat, certe neuter ab altero quid- 
quam sumpsisse putandus est.Quare, ut mihi qui- 
dem videtur, dubitari vix potest quin uterque, et 
Hieronymus et commentarii scriptor ea quz exscri- 
psimus loca ab Eusebio sumpserit, quandoquidem 
ejusinIsaiam commentariosab utroque compilatos 
esse aliunde novimus. lllud tamen notatum volo, 
scriptorem commentarii abHieronymo in eo dissi- 
dere,quod illeEusebii fragmenta in suum commen- 
tarium ad verbum transferat;hic vero itaEusebiana 
muluelur, uL ea et ornando et addendo sua quo- 
dammodo efficiat. Ex quibus omnibus colligere li- 
celeum,qui imperfectum illum in [saíam commen- 
tarium scripsit, maximam sui operis partem ab 
Eusebio ad verbum mutuatum esse. Quod erim no- 
tarimus sumptum fuisse ab Hieronymo e commen - 
tariis Eusebii, id quoque prster csetera sibi sum- 
psit hic plagiarius. Quis autem futurus est tam ini - 
quus rerum zstimator, ut magnum Basilium tot 
ac tantorum furtorum reum existimet ? 


02. Temere non fuit, quod notavimus aliquanto 
ante,num. 66, auctorem imperfecti commentarii 
e variorum scriptorum fragmenlis opus suum 


, composuisse.(a)Et quidem ea est verborum atque 


tandum quod Áchaz rege impiissimo nolente si- * :ententiarum confusio in hoc commentario, tam- 


gnum petere, sermo propheticus ad domum Da- 
vid... convertatur. » Pseudo-Basilius (7, 12, num. 
199) : 09 γὰρ εὐλαθείᾳ τινὶ παρῃτεῖτο τὴν αἴτησιν 
τοῦ σηµείωυ ὁ ᾿Αχάζ... ἀποστρέψας γὰρ τὸν λόγον 
ἐπὶ τοῦ Δαθίδ, etc. Qua refer Hieronymus, col. 71, 
de puella cujus fit mentio in Deuteronomio, et de 
Abisag, ea ipsa quoqne e Graecis expressa esse ne- 
gari non potest. Velim conferas Latina cumGrzcis 
num. 201. Hieronymus col. 76: » Quidam prophe- 
tissam sanctam Mariam interpretantur, quam pro- 
phetin fuisse non dubium est : ipsa enim loquitur 
in Evangelio: Ecce eaim amodo beatam me dicent 


que &»pc eadem Scriptura loca bis aut ter aut am- 
plius explicantur,ut quodam quasi impetu in ejus - 
modi suspicionem adducti simus. Ita autem esse, 
qua ex ipso Basilio subjicimus exempla evidenter 
probant. Dasilii igitur hec sunt e priina. oratione 
in jejunium : Τοῦτο γὰρ ἐστιν ὅ φησιν à ᾿Απόστολος, 
ὅτι Όσον ὁ ἔξωθεν ἄνθρωπος διαφθείρεται͵ το- 
σοῦτον ὁ ἔσωθεν ἀνεχαινοῦται, Καὶ τὸ, "Όταν 
ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἶμι... Ἐκ Ἱὰρ τῆς παχείας 
τροφῆς olov αἱθαλώδεις ἀναθυμιάσεις ἀναπεμπόμεναι, 
νεφέλης δίκη, πυχνῆς, τὰς ἀπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος 
ἐγγινομένας ἐλλάμψει; ἐπὶ τὸν νοῦν διακόπτωυσιν.« Hoc 


omnes generationes. » Pseudo-Dasilius (8, 3,num. p enim est quod ait Apostolus, quod Quantum ez- 


ὀ08)δ4: "Οτι δὲ προφῆτις ἡ Μαρία... οὐδεὶς ἀντερεῖ, 
μεμνημένος αὐτῆς τῶν ῥημάτων... ᾿Ιδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ 
νῦν µακαριουσί µε πᾶσαι ai γενεαἰ. Hieronymus col. 
89: « Hoc scire debetis, quod unaqueque gens 
proprios consulat deos,et de vivorum salute mor- 
tuus sciscitetur.» Pseudo- Basilius (8,19,num.948): 
"Exagtov έθνος τῷ ἑαυτοῦ θεῷ mposdytt τὴν περὶ οὗ 
βόύλεται μαθεῖν ζήτησιν.. νεχροὺς γὰρ θεοὺς ὑποθέμι- 
vot, αὐτοὺς ἑπερωτῶσι περὶ τῶν ζώντων. Et alia id 
genus congerere paraveram ; sed nihil opus esse 
arbitror, cum ex allatis testimoniis salis superque 
constet multa ab Hieronymo e Grecis aut conversa 


ternushomocorrumpitur tantum internus renova- 
tur 55. [tem illud : Cum infirmor, tunc potens 
sum56,.. Nam fuliginose quedam exhalationes e 
pingui alimento emisssz, dense nubis instar infu- 
sam anima a Spiritu sancto illustrationem interci- 
piunt.»Hzac sibisumpsit pseudo-Basilius(num.32), 
cum interpretaretur illud:Jejunium et otium et so- 
lemnitates vestras odit anima meas! Quin et alia 
adjici possunt e secunda oratione de jejunio, ubi 
sic legitur sub finem: Οὐ μέντοι ἐξαρχεῖ xa0' ἑαυτὴν 
ἡ ἐποχὴ τῶν pop vov npo τὴν ἐπαινετην vnotslav- 
ἀλλὰ νηστεύωμεν νηστείαν δεκτὴν, εὐάρεστον υῷ 


δὲ Gen. xvni, 21. 99 Ephes. iv, 10. 59 Rom. x, 6, 7. δέ Luc. 1, 48. 9 II Cor. :»v, 16. 99 II 


(05, x, 12. 57 Isa. 1, 14. 
(4) Lege interpretationem capitis v. 


7 - 
- 
. 
' 
- 


t 





D. JUL. GARNERIJ PRAEFATIO. CCXXIX 
θεῷ... Απὸ μέντοι τῆς ἓν τῷ κρυπτῷ νηστείας φυ- A natum expendendi,ut ex recto horum ordineOpifi- 


λαξώμεθα, περὶ he ὃ προφήτης απεύχεται λέγων’ 
Ob λιμοχτονήσει Κύριος φυχὰς δικαίων καὶ τὸ, 
Οὗκ εἶδον δίκαιον ἐγχαταλελειμμένον, οὐδὲ τὸ 
σπέρμα αὐτοῦ ζητοῦν ἄρτους. « Áttamen ad hoc, ut 
landem promereatur jejunium, non est per se 
satis abstinere a cibis,sed jejunium jejunemus ac- 
ceptabile, Deo gratum... Rursus ab interno mentis 
jejunio caveamus, quod et propheta deprecatur, 
his verbis : Non occidet Dominus fame animas ju- 
storum 58,ac rursus: Non vidi justum derelictum, 
nec semen ejus querens panem 59, » Hec quoque 
reperire est apud pseudo-Basiliam (1, 14, num. 31 
et 32) in eadem lsaie verba, sic tamen, ut de suo 
aliqua interserat. Exemplum aliud hic proponere 


cem intelligant.Sed statim incipiente die convivio 
rum suorum loca tapetibus variis ac floridis aulzis 
ornant ; atque studium ac diligentiam in poculis 
apparandisostendunt, vasaad refrigerandum vinum 
craterasqueet phielas velut in pompa aliqua ac con- 
ventu publico disponentes,ut vasorum diversitas sa- 
Letatem ipsis surripiat,et alternatio poculorum ac 
permutatio eos diu in bibendo detineat. Adsunt in- 
super quidam convivii magistri, ac pincernarum 
principes, necnon architriclini : imo ordo in con- 
fusione, ac dispositio in re incomposita excogitatur; 
ut quemadmodum szculi magisiralibus ex satelliti- 
bus major auctoritas accedit, ita etiam ebrietati 
velut reginz cuidam famulitium prebentes,studio 


libitum est ex oratione in ebrietatem et luxum, B quam maximo dedecus ejus acturpitudinem conte- 


ubi Basilius sic loquitur : Σίκερα, πᾶν τὸ δυνάµενον 
µέθην ἐμποιῆσαι πόµα τοῖς ᾿Εθραίοις ὀνομάζειν σύνηθες. 
Οἱ οὖν ἀρχομένης ἡμέρας περισχοποῦντες, ποῦ πότοι 
γίνονται, καὶ οἰνοπώλικ καὶ καπηλεῖα περιαθροῦντες, 
xai ἀλλήλους ἐπὶ τὸ πίνεν παραλαµθανοντες, xal 
πασαν τῆς ψυχῆς τὴν µέριμναν περὶ τὴν τῶν τοιού- 
των «φρόντίδα κχαταναλίσχοντες, οὗτοι ὑπὸ τοῦ προ- 
φήτου καταθρηνοῦνται, ὣς xatpbv οὐδένα ἑαυτοῖς 
πρὸς τὴν τῶν θαυμασίων τοῦ Θεοῦ κατανόησιν 
ἀπολείποντες. Οὐ γὰρ ἄγουσι σχολἠν οἱ ὀφθαλμοὶ 
αὐτῶν ἀνανεῦσαι πρὸς οὑρανὸν, xal τὰ iv αὐτῷ 
κάλλη καταμαθεῖν, καὶ πᾶοαν τὴν iw τοῖς οὖσι 


gant. Preterea coronzs,flores, unguenta,suffitus et 
innumera quadam externa oblectamenta perditos 
diutius occupant. » Hic legere est apud pseudo- 
Basilium eo loco,ubi interpretatur illa (v, 11, num. 
154): Va,quisurgunt mane,et siceram sequuntur, 
qui exspectant. vesperum 99, eic. Videas quidem 
pseudo-Basilium ut superius, ita hic pauca de sua 
DBasilianis immiscuisse: sed eorum pars in eadem 
orationestalim legitur. Quale est illud : Οἱ ἠττώμε- 
vot, νιχκῶντες, πάντες µεθύουσιν. [tem illud : Ἐλεει- 
νὸν θέχµα Χριστιανῶν ὀφθαλμοῖτς. Neque vero salis 
fuit pseudo-Basilio fragmentum tantum ex hac Ba- 


ume du olus e e ο 


ta; * 
$0 1., 
E Tm 


διακόσµησιν ᾖπισχέψασθαι, ὥστε ἔκ τῆς τούτων silii oratione sibi sumere. Ibidem ex ea sumpsit 
εὐταξίας τὸν Δημιουργὸν kvvofsat" ἀλλ εὐθὺς ἄρχο- οἱ illa : Οἱ µένοντες τὸ ὀψὲ, καὶ διηρ ερεύοντες lv τῇ 
Μένης μέρας, κοσμοῦσιν ἑαυτῶν τὰ συμπόσια τάπη- C μέθη ὡς ι»"Ὠδένα χαιρὸν ἑαυτοῦς παρέχειν εἰς τὸ τὰ ἔργα 
σι ποιχίλοις καὶ ἀνθίνοις παραπετάσµασι, σπουδήν τε Κυρίου ἐμθλέπειν, xal τὰ ἔργα τῶν χειρον αὐτοῦ κατα- 
καὶ ἐπιμέλειαν εἷς τὴν τῶν ἐχπωμάτων παρασχευὴν —vostv. Ὁ γὰρ οἶνος αὐτοὺς συγκαύσει' διότι τὸ ἕκ τοῦ 
ἐπιδείκνυνται, ψυκτῆρας xal κρατῇρας xal φιάλας, ὣς οἴνου θερμὸν ἐγγινόμενον τῇ οαρχὶ, ἔξαμμα γίνεται τῶν 
ἓν πομπῇ τινι καὶ πανηγύρει, διατιθέντες, ὡς ἄν τὸ πεπυρωμένων βελῶν τοῦ ἐχθροῦ τὸν μὲν γὰρ λογισμὸν 
τῶν ἀγγείων διάφορον τὸν Χόρον αὐτοῖς ὑποχλέπτῃ, καὶ τὸ, οοὔν ὁ οἵνος καταθαπτίζει, « Qui respectant 
xal ἡ τῶν ἐκπωμάτων ὑπαλλαγὴ xal µετάθασις ἵκα- vesperam, et diem in ebrietate transigunt sic, ut 
và» αὗτοις εἷς τὸ πίνειν διατριθὴν ἐμποιῃ, Xupmo- nullum sibi dent tempus ad opera Domini inspi- 
σίχρχοι δέ τινες ἐπὶ τούτοις καὶ ἀρχιοινοχόοι, xal ἀρ- — cienda et ad opera manuum ejus consideranda. 
χιτρίκλινοι, καὶ «dh dv ἀταξίφ, καὶ διάθσις ἐν Vinum enim eos comburet, propterea quod vini 
ἀκόσμῳ πράγματι ἐπινενόηται” ἵν, ὥσπερ ταῖς ἁρ- calor carni accedens, igniculus fit ignitorum inimi- 
χαζς ταῖς ἔξωθεν ἐκ τῶν δορυφορούντων ἡ σεµνότης οἱ jaculorum. Vinum namque rationem demergit 
σοναύξεται, οὕτω xal τι µέθῃ οἷον βασιλίδι τινὶ ϐθε- et mentem. » Hzc, inquam, edita invenias apud 
ῥαπείαν περιστήσαντε, τὸ ἐπονείδιστον αὐτῆς τῷ  pseudo-Dasilium in eo quem indicavi loco (v, 14, 
ὑπερθάλλοντι τῆς σπουδης περιστελλωσι. Στέφανοι. num.156),non continenter quidem,sed paucis qui- 
kxl τούτοις xal ἄνθη καὶ poa καὶ θυµιάµατα, καὶ ^ busdam interjectis. Ex his patet,quod maxime no- 
μυρίαι τινὲς ἔξωθεν θυµηδίαι, πλείονα τὴν ἀσχολίαν tatum volo,scriptorem commentarii ita psalmos ali- 
τοῖς ἀπολλυμένοις παρασκευάζουσιν. « Potum omnem, | quos citare in interpretando Isaia,ut inde occasio- 
qui inebriare potest, solent Hebrei siceram ap- nem arripial Eusebiani ín Psalmos. commentarii 
pellare. Itaque qui ineunte die explorant ubi fiant compilandi. Ego autem prestare ausim, Basilium, 
compotationes, quique et Φποροϊία ac caupones cuin lam Stepe in suis operibus non controversis 
collustrantes, se mutuo ad compotandum conjun- psalmos citel, nunquam tamen hac occasione 
gunt, ac omneanimi studium sollicitudinemque in inductum fuisse, ut eum, que moz dixi, Eusebii 
ejusmodi curis insumunt, hos propheta deplorat, commentarium unquam compilaret. Cur ergo in 
tanquam qui nullum sibi tempus ad Dei miracula interpretando Isaiam aliler se gessisset ? 

consideranda reservent. Nec enim oculis eorum 63.Hec sunt, quibus adductus, a communi ve- 
otium est suspiciendi in ceelum,ejusque pulehritu- terique sententiadiscedere non dubitavi.Nec enim 
dinem condiscendi,etomnemrerum conditarum or- mihi persuadere possum, nec unquam potero, gra- 

58 Prov. x, 9. δ9 Psal. xxxvi, 30. 90 [sa, ν 44. | 


PATROL. GR. XXIX. 0 


Ju ) Tas ! - - 
204.4! 1g P ] - un 4 - 
ο μυ” Nn mum dM Sans 


T - 
- 4 
-.- A. ο - 


faxo fi 


1 
-— 








CCXXX 


PROLEGOMENA. 


vissimum eumdemque disertíssimum scriptorem A sententiam stabiliendam, nolo tamen. Vereor 


Basiliumo tam inepte tamque ineleganter locutum fuis- 
se, eumque non raro eadem Scripture loca ter aut 
quater praposlere explanasse. Neque unquam ad- 
ducar ut credam ipsum maximam sui commentarii 
partem exEusebiana interpretatione ad verbum mu- 
tuatum esse. Et vero mihi persuasissimum est,tum 
ob fragmenta que retulimus, tum ob styli similitu- 
dinem,imperfecti illius in/saiam commentarii par- 
tem maximam ex Eusebii in eumdem prophetam 
commentario ad verbum sumptam esse ; et pre- 
stare ausim, si unquam Eusebianus ille commen- 
tarius integer in lucem prodeat, rem eventu com 
probatum iri.Sane quidvis potius, quam ut Basili- 
um totfurtorum suspectum habeam.Et multo magis 


enim ne, qui htec legent, inre aperta plus satis 
immoratum esse me judicent : sed meminerint 
velim, veterem opinionem, tot celeberrimis viris 
omnis statis probatam, nonnisi vi argumentornm 
atque copia ex animo evelli. 

04.De ipso commentario,deque ejus auctoreali- 
quid jam dicere opere pretium est. Etsi enim h^c 
opus in numero spuriorum a nobis reponitur, sta- 
tim tamen rejectum id, ant omnino contemptum 
nolumus. Et quidem si nihil aliud, certe antiquitas 
illud commendat. Scriptum enim ipsum fuisse ipsa 
Basilii etate obscurum nonest. Nam quod narratur 
deidolis(pag. 449), qua jam neglecta in speluncas 
cavernasque et abstrusissima loca dejiciebantur, id 


in hac mea sententia confirmor, dum mibiin men- p seculo quarto optime convenit. Neque non aperte 
tem venit,ejusde quo agimus operisauctorem mul- eamdem temporis notam indicat,quod initiocapitis 


ta eliam ex ejusdem Eusebii in Psalmos commen- 
tariis ad verbum compilasse ; quod quam absur- 
dum sitet Basilio Magno indignum, nemo, opinor, 
non videt. Nolim dicas, si tot ac tanta Eusebii 
fragmenta hodie in omnibus hujus commentarii 
exemplaribus tum excusis, tum manuexaratis inve- 
niantur,culpam esse non ipsius scriptoris, sed libra- 
riorum,qui interdum,ut notum est, aliena genuinis 
attexuere.Fateor enim librarios, cum aliqua opera 
exscriberent,nonnunquam aliquid addidisse:sed id 
fere contigit in iis orationibus, qua habitz sunt ad 
populum,quzque scriptzesunt nen ab ipso auctore, 
sed ab aliquo auditorum qui notis scribere nosset. 
Etenim si quid excidisse imperito alicui notario, id 
exaliorum scriptissupplere non verebantur librarii: 
Quod autem attinetad longiora opera, quz ab ipsis 
auctoribus scribebantur,nec pronuntiabantur publi- 
ce, in his non ita mulla a librariis addita fuisse in- 
venimus. Neque vero difficile erat,si quid additum 
fuisset, librariorum dolum ac traudem detegere, 
cum eorum exemplaria cnm autographis conferre 
cuique liceret. Przterea; ut mihi quidem videtur, 
nunquam librariis in mentem venisset Eusebii in 
Psalmos commentarium compilare. Hoc enim non 
inalium convenit,quam inipsumauctorem,qui cum 
scribendi inopia laboraret,hinc inde ad conficien- 
dum librum adjumenta querebat. Arbitror proferri 
non possealiud ullum exemplum seriptoris alicujus, 
qui,cumlIsaiam interpretari vellet, multa exEusebii 
in Psalmos commentario sumpserit. Res est enim 
tam nova, ut nisi oculis ipsis cerneretur,fidem vix 
haberet, Et quidem Hieronymus et Procopius, qui, 
cum Isaiam interpretarentur,tam multa ex Eusebii 
in eumdem prophetam commentario mutuati sunt, 
tamen ne cogitarunt quidem quidquam ex ejusdem 
Eusebii £n Psalmos commentario mutuari.Hoc de- 
cebat hominem qui,cum desuoscribere nullo modo 
posset,et tamen scribere instituisset, saltem alio- 
rum scriptaundecunque compilabat. Certe quidem 
mihi facile fuerit plura addere ad hanc nostram 


(a) Lege Vitam Basilii a Tillemontio vernacula 


decimieditum invenimus, Anomoorum scilicet hae- 
resim tunc temporis pullulasse. Nemo enim qui 
rerum ecclesiasticarum non omnino rudis sit, pessi- 
mam illam hsiresim quarto seculo ortam fuisse 
ignorat.Quare si quid eo in commentario occurrit. 
quod aut ad dogma, aut ad traditionem, aut ad 
disciplinam ecclesiasticam pertineat,id obantiqui- 
tatis reverentiam plurimi faciendum esse arbitra- 
mur. Non negamus quidem id opus indiserte ab 
indiserto auctore conscriptum fuisse,sed non pro- 
pterea auctoritate omni carere debet, cum ab ho- 
mine et antiquissimo et probissimo conscriptum 
fuisse credatur.Hzac de commentario: nunc de ejus 
auctore reliquum est υἱ dicamus. Sunt qui existi- 
ment commentariiscriptorem episcopum fuisse:sed 
id ex illius verbis colligicerto posse non puto (pag. 
47 et 509) .Docet quidem aliquando se populi prin- 
cipem esse, seque ei prefici: at non episcopi so- 
lum,sed ipsietiam presbyteri suo modo plehis prin- 
cipes sunt,eique preficiuntur.Equidem ea dere ni- 
hil certi statui posse judico,sed mihi tamen nescio 
quomodo verisimilius fit illum interpretem non 
alium quam presbyteri gradu m obtinuisse. Eoque 
libentiusin sententia permaneo,quod litteris prodi- 
tum sit hunc commentarium aBasilio quidem com- 
positum fuisse,sed post ejus mortem presbyteri cu- 
jusdam opera in lucem prodiisse (a). Mihi enim 
probabilissimum videtur, presbyterum, qui hoc 
opus mortuo jam Basilio in lucem edidisse dicitur, 
eumdem esse, qui et illud proprio marte elucubra- 
vit.Ut ut hec sunt, dubitari non potest quin scrip- 
tor, quisquis est, Basilium in aliquibus imitari stu- 
duerit. Notum est enim hanc dicendi formulam, 
ἐν τοῖς κατόπιν, Basilio perquam familiarem esse: 
qua et ille commentarii scriptor sepissime usus 
fnisse comperitur. Nec praetereundum silentio, 
videri scriptorem Cappadociam patriam habuisse. 

Nam alicubi varias gentes enumerare cum insti- 
tuisset (p. 423), quasi popularibus suis gratificari 

vellet, Cappadociam primam nominat. 


lingua scriptam, pag. 683. 








8 XI. De libris in Eunomium. 

65. Egregios quidem in Eunomtum libros a Ba- 
silio Magno conscriptos fuisse, cum ex aliorum ve- 
terum, tum ex Hieronymi testimonio notum est : 
sed quot ab eo editi sint, neque Hieronymus, ne- 
que ullusaliusauctor idoneus litteris prodidit.Hinc, 
ut fit, orte sunt contentiones inter eruditos, aliis 
aliam epinionem defendentibus. Pars quidem ma- 
xima vulgatos quinque libros tribuunt Basilio no- 
stro : sed nonnulli tamen,inter quos Erasmum nu- 
merare licet, adversam sententlam ita «uentur, ut 
ei quidem ascribant tres priores libros, sed duos 
posteriores ipsi tribui debere negent. Dissident 
quoque inter se tum calamo notali, tum typis de- 


D. JUL. GARNERII PRAEFATIO. 


CCXXXI 


^ tantam esse,utsi Basilius horum auctor esse dicatur, 


eum sui dissimillimum fuisse oporteat.Et vero verba, 
dictio, phrasis, et, ut paucis absolvam,omnia con- 
spicuas ac certas peregrinitatis notas videntur pra- 
fe:re. Nova sunt verba et apud Basilium inusitata, 
nova quoque loquendi genera ; et universe dicam, 
tantam esse diversitatem dictionis, ut qui eam non 
videt, lippiat necesse sit. Nolo mihi cito credatur : 
malo doctissimos quosque viros eosdemque acerri- 
mo judicio przeditos per se experiri id quod dico : 
quedsi fecerint,spero omnes mihi facileassensuros, 
duos hos de quibus agitur lihros Basilio Magno tri- 
bui nullo modo posse. Jam rationes et argumenta, 
quibus hac nostra suspicio nilitur,in medium ad- 





scripti libri. Combefisiusenimin suo Basiliorecen- ducere oper: pretium est. Legenti mihi librum 
sto, tomo li, pay. 27, monet ultimos duos libros p quartum occurrit primum particula εἰ, qui tam 
ia uno codice Regio desiderari: similiter et inedi- sspe contra communem usum repetitur, ut nulla 
lone Veneta, quseex Stephani Sabii officina anno fere periodus inveniatur, qua hac vocula sí non 
1539 prodiit, tres tantum priores exstare constat. incipiat.Et certe eo magis tam frequenti hujus vocis 
Codicem eum, in quo, teste Combefisio, exarati repetitione offendebar, quod ex ea brevia quedam 
sunt solum priores tres libri, non reperi ego in argumenta ducantur, nihil aut exquisiti, aut. va- 
bibliotheca Regia : sed inciderunt in manus alii lidi habentia, et prorsus indigna, quorum auctor 
sex preter unum Colbertinum,in quibus omnibus, dicatur oratorum prestantissimus Basilius. Hanc 
ut verum fatear, hi quinque libri pariter Basilio vocem aliquoties adhiberi nihil vetat: sed eam pase 
Magno tribuuntur. Monere juvat,repeririin Regio sim et quolibet loco ad satietatem usque repeti, 
quinto codice initio libri quarti notam quamdam, ut optimorum quorumque scriptorum, ita Basilii 
quam hic exscribendam censui. Est autem ejus- consuetudo non patitur. Alia orationis vitia perse- 
modi : Καὶ περὶ τούτου τοῦ λόχου διάφορος παρὰ qui omnia longum cum sil, pauca e multis, ut quid- 
πολλοῖς δόξα xpatet, τῶν μὲν λεγόντων αὐτὸν τοῦ  queoccurret,proferemus.Hec egimus nonlongeab 
ἁγίου Ἀασιλεοω, τῶν δὲ ἀντιλεγόντων μὲν, οὗ initio (p. 279) : El μὴ Ὑεννήσεως τὸ μονογενὲς, ἀλλὰ 
κατητγορούντων δὲ, ὣς τι ἀπεμφαῖνον ἔχοντος. «Etiam |, διὰ τὸ ἀσύγαριτον, μονογενὴς xoi ὁ Πατήρ. ᾿Ασύγ- 
de hoc libro multi varie sentiunt: alii quidem κριτος γάρ. « Si unigenitunr generationis non est, 
dicunt illum esse sancti Basilii, alii vero negant ; sed propterea quod est incomparabile, unigenitus 
sed tamen eum non condemnant,quasi absurdiali- etiam Pater est. »Sciu suamcuiquesententiam esse, 
quid contineat.» Ex quibus intelligitur, non unam — et alios aliter sentire solitos : puto lamen neminem 
omnium de boc libro fuissesententiam apud Grae. futurum, qui id loquendi genus, Ei μὴ γεννήσεως 
cos: sed alios aliud sensisse. Nolim quidem ex si- τὸ µονογενές, Basilianur esse dicat. Paulo post ita 
milibus notis probari statim opinionem aliquam, legitur (p. 279) : 2v γὰρ ὁ δημ’ ουργὸς οὐ κατὰ φύσιν, 
aui improbari : sed eas tamen non omnino con- πῶς τὰ δημιουργηθέντα Χατὰ φύσιν; « Quorum 
temnendas esse puto. Etenim si nihil aliud inde euim conditor non secundum naturam est, quo- 
consequimur,cerie eruditis hominibus rei exami- modo condita secunduin naturam erunt ? » Quibus 
nands datur occasio. Percuperem ego ejusmodi in verbis vilium inesse vident, opinor, omnes. 
tionem obscuram sane et perdifficilem eaqua Scriptor eniin, si recte loqui voluisset, aut sua fa- 

par est diligentia jam agitatam fuisse ab aliquibus | miliari particula e uli debuerat, hoc modo: Εἰ γὰρ 
viris harum rerum peritis, et lingue Grace Impri- ὁ δηµιουρφός, etc. « Sienim conditor non secundum 
mis intelligentibus,qui mihi tanquam in bivio ver- p naturam est, quomodo condita secundum naturam 
santi duces essent. οἱ signiferi: sed quo gravius erunt ? aul si YOCE ὧν uli vellet, sic scriptum opor- 
erat entum, eo magis neglectum fuisse dici tuerat: uv γὰρ 5 δημιουργὸς 02 κατὰ φύσιν, πῶς 
potest. Nunc ergo celebrem de quinque í& Euno- ταῦτα κατὰ φύσιν ; « Quorum enim conditor non se- 
mium librisquestionem diligentius examinare co- cundum naturam est,quomodo ea secundum natu- 
sabor; et quoniam in retali quidquam dissimulare ram eruntbSedalia prosequamur.lta igitur libro quin 
son licet,dicam quidem bona fide quod sentio,sed (ο loquitur (p 900): 0) ἐμοὶ λόγοι, Σολομών φησιν,υπὸ 
sic, ut meam sententiam proponam potius, quam θεοῦ εἴρηνται, Καὶ ὁ Παῦλος, ὑπὸ Χριστοῦ” ime, etc.. 
« Sermones mei, inquit Salomon,dicti sunt a Deo. 


66. Fatebor igitur me,cum ultimos duos ín Eu- 
somium libros legerem, incidisse vel invitum in 
suspicionem. Animadverti enim,quod jam animad- 
verterant multi, eos a tribus prioribus genere di- 
cendi quam maxime differre,eamque diversitatem 


Et Paulus, À Christo. » Potuitsane taminepte tam- 
que absurde loqui scriptor infims noti, sed non 
magnus ille Basilius, qui,si eloquentia non emnes 
superavit,cerle a nullo unquam superatus est. Nec 
meliora puto illa, que non ita multo infra legun- 





CeCXXYII 


PROLEGOMENA. 


tur (p. 306) : Εἴρηται ταύτα, xai ἔστι καλῶς, ὣς ἔστι, A ganterque ac copiose probasset vocem« ingenitus» 


τοῖς ἀπεριέργως πιστεύουσιν tl; Θεόν, elc. « loc 
dicta sunt, et sunt recte, siculi sunt, iis, qui sine 
curiosa investigatione credunt in Deum,» etc. Hiec 
enim cumlego, Greculum balbutientem audire mihi 
videor. Libet referre et illa, que mox sequuntur (p. 
308) : Αλλά καὶ τῷ ὕδατι συναριθµεῖσθαι αὐτὸ qc, Oc 
τῆς κτίσεως ὄν. « Sed et cum aqua dicis eum nume- 
rari tanquam qui creature sit. » Interpretari ad 
verbnm volui, ut sermonis inconcinnitas asperi- 
tasque lectorem magis moveat. Nam libens quizere- 
rem quid sibi velit illud, Ὡς τῆς κτίσεως 9v, « tan- 
quam qui creature sit : » aut potius quererem, an 
barbarus aut Scytha inconcinnius unquam etinele- 
gantius locutus sit. 


substantiam ipsam non esse, sed aliquod nomen, 
postea de eodem argumento in libro quarto scri- 
psisset obscure atque ineleganter ? Sed non opos 
est nostris verbis, utostendatur eorum quzin libro 
primo et quarto leguntur non unum et eumdeman- 
clorem esse :sed satis est, ei alter locus cum al- 
tero comparetur. Nam eruditissimus quisque ut in 
primo libro masculum queddam dicendi genus mi- 
rabitur, ita in quarto debiles quasdam ratiunculas 
huic scriptori perfamiliares fastidiet. Paulo infra 
eum quem citavi locum, leguntur illa (p. 286): 
El ἐλάττονα 6 θεὸς δημιουργεῖν οὐκ ἠδύνατο τοῦ ἑνὸς 
Υἱοῦ, διὰ τὸ μὴ πεφυκέναι, οὐδὲ b Υὸς ἄρα διάφο- 
ρα δημιουργήσει, ἀλλὰ Év τι, « Si Deus pauciora 


67. Auctorem male loquentem hactenus audivi- ;, uno Filio condere non poterat, quod nature su» 
mus:nunc eumdem pejus ratiocinantem audiamus. non convenit : igitur nec Filius condet diversa,sed 
Ita igitur loquitur, ubi ostendit vocem ingenitus unum quid. » Hsc quomodo inter se cohgreant. 
substantiam ipsam non esse, sed unum quoddam alius viderit. His subjungam illa (p. 291) : E τὸ 
ex nominibus, seu modum quemdam exsistendi: θέλημα τοῦ Πατρός ἐστι, τὸ πιστεύειν ἡμᾶς εἷς τὸν 
El ὁ Ἱνοὺς, ὃτι ἁγέννητός ἐστιν ὁ θεὸς, ὃ τί ποτέ — Ylov αὐτοῦ (Toüto «áp ἔστι τὸ θεληµα τοῦ πίµ- 
ἔστιν ὁ Ocho ἀκριθῶς ἔγνω, µεῖζον δὲ οὐδέν bert τοῦ Ψαντός µε, ἵνα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν Yiv, καὶ πι- 
τὸν Θεὸν κατὰ τὴν αὐτυῦ φύσιν γνῶναι, ἀλλ αὕτη στεύῶν εἰς αὐτὸν, ἔχτ Ῥωὴν αἰώνιον), obx ἐκ θε- 
ἐστιν f αἰώνιος ζωή” ὁ διδάξας ἡμᾶς, ὃτι ἁγέννητός λήµατος ὁ Tóc, Ἐπεὶ τὸ πιστεύειν ἡμᾶς εἰς αὐτὸν, 
ἔστιν ὁ θεὸς, μείζων εὑρεθήσεται v ὁ θεὺς ἠτοί- fj σὺν αὐτῷ, πρὸ αὐτοῦ εὐρίσκεται. « Si voluntas 
µασε τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν. ᾿Εκείνων γὰρ οὐδὲν δυ- Patris est, ut nos in ejus Filium credamus (//ac 
νατὸν ἄνθρωπον ὅὄντα γνῶναι' div οὔτε ὀφθαλμός τις ESL enimvoluntasejusquime misit ut omsisquivi- 
εἴδεν, οὔτε οὕς ἤκουσεν, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου αεί Filium, et creditin ipsum, habeat vitam oter- 
ἀνέδη. ᾽Αλλὰ μὴν καὶ ἁμαρτωλοὶ τὸ ἀγέννητος ὄνομα — tai 68), non tamen est ex voluntate Filius : quippe 
ἤκουσαν. To µεῖζον οὖν ἢ δι) ἑαυτοῦ fj δι’ ἑτέρου ὁ Θεὸς credere nos in ipsum, aut cum ipso,aut ante ipsum 
τοὺς ἁμαρτωλοὺς διδάξας, τὸ Άττον καὶ μηδὲν εἰς Cow. Invenitur. » Qua verba quid sibi velint, ne Mopsus 
αἰώνιον συντελοῦν τοῖς δικαίοις ἐφύλαξε, Καὶ πῶς 6 quidem aut (Edipus facile, opinor, divinarit. Λα- 
οὐκ ἄτοπον ; « Si is qui cognovit Deum esseingeni- ctorde Abraham loquens, sic scribit(p.314) : Ἐπί- 
tum, quid tandem sit Deus accurate cognovit, rur- στευσε δέ ᾿Αθραὰμ τῷ θεῷ, ἐπίστευσεν ὡς αὐτὸς, καὶ 
sus si nihil majus est quam Deum secundum natu- οὐκ ἠπίστησεν ὡς ὑμεῖς. « Credidit autem Abraham 
ram ipsius cognoscere, imo si hzec est vita eterna: Deo, credidit ut ipse, nec incredulus fuit ut vos. » 
qui nos docuit ingenitun; esse Deum,is majorin- Non valde admodum dubito quin vir, cum sic locu- 
venietur iis qux: Deus diligentibus ipsum pre- tus est, pro salsissimo scriptore et acutissimo ha- 
paravit. Nam fieri non potest ut ho::o quidquam — beri voluerit; sed vereor ne, cum sibi maxime 
cognoscat eorum, quz nec oculus vidit, nec au- placuit, aliis et frigidus et ineptus esse videatur. 
ris audivit, qus nec in cor hominis ascende- Prewelara sunt qui videre est aliquanto ante. Sunt 
runt 61. Atqui peccatores etiam nomen ingenitus autem ejusmodi (p. 319) : "H ὡς ὅταν ἀπὸ ὕδατος ἢ 
audivere. Quod igitur majus est,id aut per se λίθου πῦρ, fj ἄλλης τινὸς ὕλης ὡσαύτως τὸ τοιοῦτον 
ipsum aut per alium Deus peccatores docuit : quod µΥένηται up. « Aut sicut. cum ex aqua aut lapide 
vero minus est nihilque ad vitam :eternam confert, ignis, aut ex alia quavis materia, similiter iguis 
id justis servavit. Et quomodo hoc absurdum non fieret. » Reliqua quidem non incommode:sed puto 
est? » Hxc, etsi longiora,exscribere non piguit,quo D hominem mentis compotem non fuisse, si cui se 
magis character scriptoris innotescat et ingenium. — hoc probare posse speraverit, videlicet fieri ex aqua 
Quid magis in his mirari subeat, nescio,inutilita- ignem. Unus omnium felicissimus est Basilius in 





tem an ineptiam ? Quid, quaeso, tam verbosa ratio- 
cinatio ad rem facit? Quid causam juvat ? Quid 
habet momenti?Verbis ipsiusscriptoris utar, «quo- 
modo hoc absurdum non est? » Neque indignum 
puto quod notetur, tractari quoque in primo libro 
hoc idem argumentum (p. 221 et seqq.), videlicet 
vocem « ingenilus » substantiam ipsam non esse, 
sed nomen quoddam.At, quaso,quid fuisset homi- 
nis Basilius, si, postquam in primo libro clare ele- 


6! [ Cor. u, 9. 93 joan. vi, 40. 


seligeudis, exemplis aptis : qui ergo fieri potuit, ut 
exemplo tam inepto tamque absurdo usus sit ? Que 
autem fuerit scriptoris diligentia,quasi prseteriens 
adnotabo. Sicigiturscribit (p. 318): Καὶ τῆς Μαρίας 
λεγούσης Κατὰ xl Ὑνώσομαι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ 
γινώσκως « Et cum Maria diceret: Quomodo co- 
gnoscamistud,quandoquidem virum non cognosco!. 
Ultima verba, « Quandoquidem virum non cogno- 
sco,» Maris quidem esse nemo inficiabitur(ex Luc. 


| 








D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. 


CCX XXII 


1, 34) : sed priora, «Quomodo cognoscam istud,» A quihos libros Basilio tribuunt, cur hic aliter quam 


Zachariz esse constat ex Luc. 1, 18. 

68. Hactenus loca quedam, quz phrasim Basi- 
lianam minus sapiant,retulimus: nunc voces mul- 
Las, quas in genuinis Basilii operibus inveniri non 
putamus,hic simulcongererenobis propositum est, 
Vox θέσις prima occurrit. Nihil certe ea voce fa- 
miliarius est scriptori,pro eo quod est « adoptio.» 
Frequentiorasunt exempla,quam ut aliqua in me- 
dium proferre necesse sil. Nusquam tamen, opinor, 
ea vox pro adoptione in sinceris ac germanis 
Basilii libris usurpatur. Vocem »io8sciz, non vocem 
θέσις,6ο intellectu adhibere solet orator optimus. 
Certe si alias, maxime in libro De Spiritu sancto 
et in tribus primis in Éunomium libris nomen θέ- 


solebat locutus sit,seque sui dissimilem prestite- 
rit. Illud (p. 305) : Καὶ τὸ διὰ Yioo πεφηνέναι σαφὸς 
πεποίηκεν. «Et per Filium effalsisse clarum fecit, » 
videtur mihi non parum a Basiliana eloquentia 
alienum.Hac dicendi formula, σαφὲς nexolnxc, po- 
tuit uti scriptor indisertus, non Basilius oratorum 
disertissimus. Peregrinitatem olet illud quoque 
(p. 307) : ᾿Εκπομπῇῃ yàp xal µεταδόσει Πνεύματος 
τὰ γινόμενα γίνεται, « Nam que fiunt, emissione 
alque participatione Spiritus fiunt. » Et vero, si 
bene commermini, voce ἐκπομπή non utitur Basi- 
lius. Haud procul, de Davide loquens auctor sic 
scribit (p. 309) : 039 ἂν τὴν τοῦ Πνεύματος παρου- 


σίαν, δούλου xal Χτίσµατος ὄντος, ἐπὶ πάντα διήχειν 


σις a Basilio usurpari debuerat, cum iniis de ado- B ἔφασκεν ὁ ὑμνῳδός, « Neque Spiaitus presentiam, 


ptione frequens sit sermo: tamen, quod ab horum 
lectione recens su:n, prestare audeo ejus ne vesti- 
gium quidem in his exstare. Similiter vox 6eixó, 
frequentissime in duobus his posterioribus libris 
usurpata invenitur. Quam autem alienum id sit a 
Basilii instituto, ex ejus genuinis libris perspici 
potest. Fatebor quidem vocem θείκός in ea oratione 
qui inter diversas decima septima numeratur, 
legi : sed cause sunt non leves, cur id opusculum 
ponamus et ipsum in subditiis. Nusquam alibi, 
quod sciam, ea vox reperitur. Non ita pridem, ut 
mox aiebam,librum De Spiritu sancto et tres prio- 
res in Eunomium libros diligenter legi,in quibus 
ul in reliquis genuinis Basilii scriptis non memini 


si servus οἱ creatura esset, omnia pervadere dixis- 
set hymnorum cantoft.» Vox ὑμνῳδός alieni aliquid 
et peregrini videtur praeferre;neceam puto usquam 
inventum iri apud Basilium.Hoc idem dictum volo 
de illo, ὁ ἅγιος Παῦλος, «sanetus Paulus.» Etsi enim 
Basilius frequentissime Paulum nominat ; tamen 
epithetum illud, ἅγιος, nunquam, opinor, ei tri- 
buit.Non nego quidem has voces, ὁ ἅγιος Παῦλος, 
conjungi simul in libro De Spiritu sancto, cap.de- 
cimo sexto : sed vocem ἅγιος expungendam esse, 
ex libris antiquis constat.Nec pretereundum illud 
(p. 313), Deum dici ab augtore πανάγιον: quam 
vocem apud Basilium qui quasierit, oleum perdet 
el operam.Sed quoniam hsc fortasse leviora qui- 


vocis 0:czózullum vestigium invenisse. Rogo jam op- ᾳ busdam videbuntur, ea et alia id genus permulta 
timos quosque viros eosdemqueinlegendisauctori- omittamus. 


bus versatissimos,num in more auctorum positum 
sit,ut quibusdam vocibus in unoaut altero opuscu- 
lo szepissime utantur,easdem vero in reliquis suis 
libris nunquam adbibeant, maxime si bis utendi 
passim detur occasio. Fieri quidem potest ut fal- 
lar : sed arbitror rei tam που proferri exemplum 
nullum posse,idque νοθείας esse argumentum cer- 
tissimum. Cum igitur he dus voces, θέσις et θεῖ-- 
xóc,saspissime occurrant in ultimis duobus in Eu- 
nomium libris, nec tamen legantur in tribus prio- 
ribus,neque in aliis Basilii scriptis non controver- 
sis,in quibus tamen his utendi frequens fuit occa- 
sio; hiuc effici videtur, duos hos libros posteriores 
Basilio tribui non debere. 

69. Ejusdem generis sunt et alia multa, quie, 
quod et ipsa nonnihil ad rem faciant, non pigebit 
adnotare.Ducam initium ab his verbis (p.298" : Et 
τοίνυν τὸ ὑπερχόσμιον σῶμα Χριστοῦ ix Πνεύματός 
ἐστιν ἁγίου, « Si igitur supermundanum Christi 
corpus ex Spiritu sancto est » Nunquam nisi val- 
de fallor, sic corpus Christi appellat Basilius. Nec 
secus judicandum de illo (p. 299) : Ἐπειδὴ δὲ θεὸς 
θεοῦ tat; ᾿ησοῦς, etc. eCum autern Deus Dei puer 
Jesus, » eic. Basilius sexcentis locis Christum Do- 
minum vocat Dei « Filium : » sed nusquam eum 
appellat Dei «puerum, » θεοῦ 1215. Dicant igitur 


63 Matth. rv, 9. ; Deut. vi, 19. 


70.Paulo gravius quod sequitur,ita citari verba 
Seripturein ultimis duobus in Eunomium libris,ut 
eorum auctor a Dasiliano more totus discedat.Iies 
exemplis evadet clarior. Sic igilur loquitur scri- 
ptor (p: 317) : Οὐδὲ γὰρ προσχκυνήσεις Ot ἀλλο-' 
τρἰῳ, γέγραπται, ad verbum, « Neque enim adora- 
bis Deum alienum, scriptum est. » Basilius cum. 
Scripturam citat, primo loco ponit quod hic vide- 
mus ultimo. Nec mihi dubium est, si horum auctor 
esset, quin scripsisset boc fere modo : Γέγραπται 
γάρ * Οὐδὲ προσχυνήσεις θεῷ ἀλλοτρίῳ. « Scriptum 
est enim: Neque adorabis Deum alienum 93, » Nec 
aptius auctor citavit Scripturam, cum ita locutus 
est (p. 306) : "Ev δὲ xal τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἆλη- 
θῶς ἅγιον Πνεῦμα, κατὰ τὸ γεγραμµένον, τὸ μετὰ 
Πατρὸς καὶ Υἱοῦ συνδοξαζόµενον, « Et unus Spiri- 
tus sanctus, vere Spiritus sanctus, secundum id 
quod scriptum est,qui cum Patre et Filio conglori- 
ficatur.» Velim discereab aliquo,ubi Scripturarum 
ita scriptum sit, «Qui cum Patre et Spiritu sancto 
conglorificatur. » Erunt fortasse qui dicant hiec 
verba non in Scripturis quidem reperiri, sed 
in concilio Constantinopolitano primo; ob idque 
ipsa ob auctoritatem concilii citari potuisse. Sed 
si ita est, fateantur vel inviti Basilium, qui ante id 
tempus mortuus sit, horum librorum auctorem non 


CCXXXIY 


PROLEGOMENA. 


esse. Ego quidem, ut sincere loquar,non arbitror A citandi ratione aliquid a Basiliana consuetudine 


scriptorem,quicunque ille fuit,ad concilium Con- 
stantinopolitanum primum respexisse, sed ad illa 
Davidica, Verbo Domini cali firmati sunt, et spi- 
ritu oris ejus omnis virtus eorum 94.Satis enim se 
ipse explicat, cum aliquanto post ita scribit 
(p. 307! : Ἐπεὶ καὶ ὁ Δαθὶδ Λόγον xai Πνεῦμα 
ῥοζαζων, τῷ Λόγφ Κυρίου τοὺς οὐρανοὺς εἴρηκεν 
ἑστερεωπῆπι, καὶ τῷ Ηνεύματι τοῦ στόὀµατο αὐτοῦ 
πᾶσαν τὴν θύναμιν αὐτῶν. ε Nam et. David Verbum 
et Spiritum simul glorificans, dixit ccelos Verbo 
Domini firmatos esse,ac Spiritu oris ejus virtutem 
eorum omnem.» Sed notandum, auctorem, quis- 
quis est,non propria Davidis verba protulisse,sed 
illud suum glossema, « Qui cum Patre et Filo si- 


alienissimum proferatur. Qua de re ut existimare 
cuique liceat, ascribam auctoris verba, qu: hmc 
Sunt : Τί δὲ ὁ Ζοροθάθελ xal ἡ τοῦ Ζοροθάβελ σοφία ; 
ρά σοι µετρίως καὶ οὗ σαφῶς παριστάνει Üoxst τὴν 
ὑπόστασιν xal ζωὴν τῆς ἀληθείας, ὅτε φησί * Πᾶσα 
ἡ 15, ete. « Quid vero Zorobabel et Zorobabelis 
sapientia? num subobscure et non clare tibi videtur 
hypostasim ac vitam veritatis indicare,cura dicit : 
Omnis terra,» etc.De reliqua Basiliana esse : sed 
illum citandi modum, Τί δὲ ὁ Ζοροθάδελ καὶ ἡ τοῦ 
Ζοροθάθελ σοφία ; « Quid vero Zorobabel et Zoroba- 
belis sapientia? » ad Patrem gravissimum pertine- 
re,nemo,opinor,dixerit. Norunt enim qui Basilium 
vel primoribus labris attigerunt, eum simplicius 


mul conglorificatur. » Jam vero nec Basilius, nec p loqui solitum, hoc fere modo, ὁ Σαλομών φησι, ὁ 


alius ullus scriptor diligens, suaipsorum glossemata 
pro ipsis Scripturze verbis unquam protulere ad ali- 
quod dogma eomprobandum. Neque vero ad con- 
futandos hzereticos apta est heec citandi ratio.Alio- 
qui enim illud ab ipsis responderi posset quod jam 
a multis in modum proverbii dici video, glossema 
pejus esse contextu. Et quoniam res est magni 
momenti, simile exemplum rursus adducam. Sic 
autem scriptor loquitur (p. 303) : Κατὰ τὸ γεγραµ- 
pívoy * Zu τὸ Πνεῖμα, τὸ τῶν οὐρανίων δυνάμεων 
ἀποτελεστικὸν, Secundum quod scriptum est, Vita 
est Spiritus, qui potestatés ccolestes perficit. » 
Quis, quzso, si paulum modo in legendis sancto- 
rum Patrum seriptis versatus sit,non statim credat 


Παῦλος ἀπόστολός φησι, nusquam vero uti hoc 
grandiori stylo, o Σολομὼν xal ἡ τοῦ Σολομῶντος σο- 
φία φησί, eto. « Salomon et Salomontis sapientia 
dicit, » etc. 

74. Filium non raro vocat « genituram » scri- 
ptor; imo ei id nomen dignitatis loco tribuere vi- 
detur. Ejus rei,ut se dabit occasio,exempla aliqua 
subjiciemus. Exordiemur ab hoc loco, ubi ita legi- 
tur (p. 280) : El κτίσμα Άλίγουτες τὸν Υἱὸν, οὐχ ox 
ἓν τῶν κτισμάτων λέγουσι *. διατἰ γέννημα λεγόντων 
ἡμῶν, ὡς ἓν τῶν γεννηµότωι νοοῦσιν ; « Si cum Fi- 
lium dicunt creaturam, non ut unam ex creaturis 
dicunt ; cur cum dicimus nos genituram, eum ut 
unam ex genituris intelligunt? » Et aliquanto post 


illa, « Vita est Spiritus, qui potestates coelestes , (p. 289): Ei κτίσμα καὶ οὐ γέννημα ὁ Yibc, καὶ 
perficit, » alicubi in Scriptaris totidem verbis et πάντα δὲ τὰ ὄντα vslopaca, µάτην ἀγέννητος ὁ Ila 
syllabis inveniri? Nam ut ceterorum Patrum, ita «p λέγεται, οὐκ ὄντος ὅλως Ὑεννήματος, πρὺς ὃ 
Basilii mos est, ut, cum utuntur his dicendi for- καλεῖται ἀγέννητος, « Si Filius creatura est, non 
mulis, κατὰ τὸ γεγραμµένον, ὡς Ἰέγραπται, aut genitura, et cuncta que sunt, creature sunt, fru- 
similibus, tunc eorum auctorum qui ab ipsis ci- stra Pater ingenitus dicitur, cum non sit omnino 
tantur propria verba proferant. Aliter tamen se genitura, cujus respectu appelletur ingenitus. » 
gessit scriptor,sic ut hec verba, «Vitaest Spiritus, Haud longe ita legitur (p. 284): El φύσει ἀγέννητος 
qui potestates ccelestes perficit,» propria non sint, 6 Πατὴρ, φύσει γᾶννητὺς καὶ ὁ Υἱός» ei δὲ φύσει 
neque Matthzi,neque Marci,nequeulliusaliusseri-  vévvnga, οὐκέτι κτίσμα. '"Ovcog οὖν τοῦ φύσει γεν- 
ptoris sacri,sed suaipsius verba sint,id est, hominis νήματος, ἀνάγκη xal τὸν γεννήσαντα εἶναι. « Si na- 
Scripturam commeutariosuocorrumpentis.Et vero tura ingenitus est Pater, Filius quoque natura est 
cum auclor ita locutus est, « Vita est Spiritus qui genitus: sed si genitura est natura, nequaquam 
potestates caelestes perficit,» nihil aliud quam illa est creatura. Cum igitur genitura sit natura, ne- 
ipsa Davidis verba, « Verbo Domini coli firmati cesse est et genitorem esse.» Aliquanto post eo- 
sunt, elc , significare voluit. Fortasse ejusmodi dem modo scriptor loquitur (p. 286) : Οὐδέν ἄρα 
licentia uteunque toleranda est, cam auctorum D κοινόν ἔστιν Υἱοῦ καὶ Πατρὸς, οὐδὲ à κτίσις, εἴπερ 
profanorum testimonia proferuntur : sed in ci- ποίηµα xal ob γέννημα ὁ Yióc. El γέννημα ὁ Ylàx, 
tandis scriptoribus sacris eam quis ferat? Profecto οὐχ ὡς ἓν τῶν Qqevvnpdzov, πᾶν δὲ γέννημα 
si propria Scripturarum verba sic immutare semel κτίσμα, οὗ κτίσμα ὁ Υἱός, Οὐδὲ γὰρ γέννημα ὡς 
liceat, quidvis probare,quidvis negare facillimum ῥἐχεῖνα.α Nihil ergo commune est Patri cum Filio,ne 
eri. Ex quo sequeretur, ut controversiis atque creatio quidem, si factura non genitura Filius est. 
conteutionibus nec finis posset imponi,nec modus. SiFilius genitura est,non tanquam una egenituris, 
Addam (nam id quoque hue referri potest),librum omnis autem genitura creatura est, non creatura 
tertium Esdrae ab illo auctore bis citari (p.516) : Filius est, neque enim genitura est ut illa. » Dis- 
quem tamen a Basilio nusquam laudatum inveni- simile non est quod sequitur (p. 287) : Ei à rt 
mus. Nec solum citatur hie liber,sed sicut in ipsa ἑνέργημα, καὶ οὗ γέννημα, οὔτε b ἑνεργήσας, οὖτ 


64 Psal. xxxn, 0. 


a 


4 πο ζω 


μὴν τὸ ἐνεργηθέν αὐτός ἐστιν. « Si Filius opera- 
ralio est, non genitura, neque qui operatus est, 
neque opus ipsum ipse est. » Statim ita seriptum 
invenitur (p.287) : Μονόκτιστος xuptóttpov ἂν λέ- 
qoo, ἀτίσμα μὲν ἀληθῶς xav! Εὐνόμιον Qv, γέν- 
wapa δὲ ψευδονύµως καλούμενος, € Unicreatus magis 
proprie diceretur,cum secundum Eunomium vere 
creatura sit,falso autem nomine genitura vocetur. » 
Rursus sic scribid (p. 299): El πρὸ τῆς κτίσεως ὁ 
Y(à οὐ γἐννημἁ ἔστιν, ἀλλὰ κτίσμα’ πρωτόχτιστος 
ἂν ἐλέχετο xal οὐ πρωτότοκος. « Si Filius ante 
crealuram genitura non esset, sed creatura : pri- 
mocreatus utique diceretur, non primogenitus. » 
Unicum,cum possim plura,exemplum addam, ubi, 
sic legitur (ρ.ὀ06):Καὶ τὸ γέννημα ἐξ αὐτοῦ ἐκφαι- 
τει τὸν Λόγον. « Et genimen quod ex ipso est,edit, 
Verbum videlicet. » Ex his et similibus locis in- 
telligitur. Filium ascriptore, quicunque ille fuit, 
vocatum esse « genituram, » eique nomen γέννημα 
probatum fuisse.Nam in primo exemplo docet Fi- 
liun; ab Eunomianis vocari creaturam, dici vero 
a sc genituram. Et quidem ita loqui, ei κτίσμα λέ- 
Ύουτες τὸν Yióv, elc., uti paulo ante legitur, ejus 
est,qui in eo ab Eunomianis Jissentiebat,quod illi 
Filium dicerent creaturam,ipse vero eum genitu- 
ram. diceret.Patet quoque ex illo, µονόκτιστος, χυ- 
ριώερον ἂν λέγοιτο, elc., vocem γέννημα Filio 
tanquam decoram ac decentem ab illo auctore 
fuisse tribv'am. Vertit enim vitio Eunomio, quod 
Filius ex ejus sententia vero diceretur creatura, 
appe'laretur vero falso nomine genilura:quem sa- 
ne nunquam sic arguisset, nisi credidissel ipse Fl- 
lium proprio ac vero nomine genituram appellari. 
Basilius autem non modo non usus est nomine 
γέννημα, sed eo uti non licere docuit. At ipsum au- 
dire praestat. Ejus igitur liec sunt lib. unum. 6,7 
6ἱδ: Kal àv τούτοις τοίνων xà μὲν ἀληθείᾳ φανερῶς 
διαµάχεται, ἑαυτῷ δε ὅμως ὄχκόλουθα λέγει, Ὡς γὰρ 
ἐν τοῖς ἄνω λόγοις τὸ ἀγέννητον ἐπὶ τοῦ Oto) τῶν 
Sie», τῆς οὐσίας αὐτοῦ διωρίζετο εἶναι σἡμαντικὸν, 
οὕτω xii ἑνθχῦτα τὸ γέννημα τὴν οὐσίαν τού Υ[οῦ 
στμαίνειν λεγει iv! Ey τῃ τοῦ γεννητοῦ προς τὸ 
ἀγέννητον ἀντιθέσει, ἑναντίως ἔχοντα τῷ Πατρὶ τὸν 
Μονογενη κατὰ τὴν οὐσίαν αὐτὴν ἐπιδεξῃ. Διὰ 
ταῦτα νομοθεσεῖ ῥήματα ἔξω τῆς χρήσεως ὄντα τοῦ 
θείου Πνεύματος. γέννημα τὸν ἡἨΥἱὸν ὀνομάζων, 
Πόθεν λαθών; ἐκ mold; διδασκαλίας; τίνος προφήτου» 
τίνος τῶν ἀποστόλω» ταύτην αὐτῷ την προσωνυμίαν 
ἐπφημίσαντος;: ᾿Εγὼ μὲν γὰρ οὑδαμοῦ τῆς Πραφῆς 
κειμένην οὕτω την φωνὴν ταύτην εὗρου.., Γεγεννη- 
zivav μὲν yàp τὸν Πατέρα, πολλαχοῦ δεδιδἀγμεῦχ' 
γέννημα δὲ εἶναι τὸν Ylov, οὐδέπω καὶ τήµερον áxn- 
πύαμεν.,... Ἁλλ' εἰ Ἐγέννησε, φᾳησὶν. ὁ θεὸς, πῶς οὗ 
χρὴ τὸν γευνηθέννα σροσαγορεύειν γέννημα; Ότι φο- 
ερὺν ἡμῖν ἁμετέροις αὐτὸν ὀνόμασι προσφωνεῖν, ᾧ 
ἐχαρίσχτο ὁ θεὺς ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα... "O 
τοίνυν οὔτε 4 κοινή "uvis, οὔτε ἡ tuv Γραφὼν 
χρΏσις παραδέδεκται, τούτου κατατολμᾶν, πῶς οὐχὶ 
της ἑσχάτης ἀπονοίας ἐστι: Et in his utique ve- 


D. JUL. GARNERII PRAEFATIO. 


OCXXXV 


A ritatem palam oppugnat, sibi ipsi tamen consona 
loquitur. Quemadmodum enim in superioribus de- 
cernebat,in Deo universorum substantiam ejus per 
ingenerationem significari:ita hic quoque substan- 
liam Filii per genituram significari dicit, ut geniti 
ad ingenitum oppositione, Unigenitum secundum 
ipsam substantiam contrario modo ad Patrem se 
habereostendat.Quapropter cumFilium genituram 
appellat, verba quz a divino Spiritu usurpata non 
sunt, praescribit. Unde hac accepit? ex qua doc- 
trina? a quo propheta? a quo apostolo, qui hoc 
ei cognomen tribuerit?Ego quidem certe hanc vo- 
cem sic expressam nullo Scripture loco invenio... 
Patrem quidem genuisse,ex multislocis didicimus: 
Filium vero genituram esse necdum ad huuc usque 

p diem audivimus..... Sed si, inquit, Deus genuit, 
quomodo par non est genitum genituram vocare? 
Quia horrendum est nobis eum, cui largitus est 
Deus nomen quod estsuper omne nomen, nostris 
noininibus appellare...'Quod igitur nec communis 
consuetudo, nec Scripturarum usus admisit, id 
audere,nonne summa dementis est? » Postquam 
autem Basilius hec etalia id genus multa, que in 
ipso fonte legi operz pretium est, ut eleganter,ita 
copiose eo,quem dixi,loco scripsit ad vocem γέν- 
vnga repudiandam,sic tandem sermonem conelu- 
dit: Οὕτω μὸν οὖν ἀλλοτρία τῆς τε χοινῆς συνηθείας 
καὶ τῆς τῶν Πραφῶν χρήσεως ἡ φωνή τοῦ γεννήµατος 
απελήλεγαται. «Hoc itaque modo geniture vocem 
et a communi consuetudine et a Scripturarum usu 
alienam esse demonstratum est. » Que omnia si 
inter se comparentur, perspicuum erit ex hac lo- 
corum collatione, Basilium aut sibi non consenti- 
re, aut, quod verius est, horum librorum, in qui- 
COX γέννημα fanquam solemne quiddam et fami- 
liare passim adhibetur, auctorem non esse. 


72.0stendi hactenus auctorem librorum quarti 

et quinti contra Eunomium uti aliquo dicendi ge- 
nere, quo non solet uti Basilius : nune, quoniam 
varietas ipsa per se placet,ostendere conabor eum- 
dem non uti aliquibus dicendi formulis,qu: szpis- 
sime apud Basilium leguntur. Res autem iis quie 
subjiciam exemplis fiet clarior.Postquam igitur Ba- 
silius aliquid aut probavit, aut confutavit, aut ex- 
planavit, orationem concludere consuevit his ver- 
D bis: Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον, Vel, εἰς τοσοῦτον ; 
verbi gratia, postquam Basilius libro De Spiritu 
sancto cap. 14, de Moysis baptismate locutus est, 
orationem absoluturus sic scripsit : Τὰ μὲν οὖν 
περὶ τύπων, ἐπὶ τοσοῦτον, « ltaque de figuris qui- 
dem hactonus.»Nec aliter scriptum invenitur cap. 
29.Postquam enim verbum aliquot scriptorum ver- 
ba retulit;fecit non insolens, ut hzc addiderit: Καὶ 
ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον, «Et bec quidem hactenus.» 
Ejusdem rei et alia exempla legi possunt hoc ipso 
in libro cap. 30. Item, in lib. primo contra Euno- 
mium, num. 5,ubi hiec loquendi ratio bis adhibe- 
tur.Cum igitur Basilius hac concludende orationis 





CCXXXVI 





PROLEGOMENA. 


formula unice delectatus fuisse videatur,cur nun- A nomii opusculum edendum euravimus. Sic igitur 


quam eainultimisduobus in Eunomium libris usus 
est? Paulo magis movere debet, quod horum quos 
mox dixi librorum auctor vocem κατόπιν nusquam 
adhibeat : que tamen vox ita est familiaris Basilio 
Magno,ut in ejus scriptis sursum deorsum legatur. 
Quanquam autem Basilius eam vocem multis va- 
riisque modis usurpet, presertim tamen ea utitur, 
cum significare vult se alicujus rei jam antea men- 
tionem fecisse.Ergo ubi plerique alii scriptores ste- 
pius scribunt ὡς προείρηται, aut. simpliciter c*p7,- 
ται, « ut jam antea dictum est, ut dictum est,» ille 
Suam orationem sic componit, ut potius ita scribat, 
Ἐν τοῖς κατόπιν λόγοις, aut simpliciter, Ἐν τοῖς 
κατόπιν, € ut superius dictum est. » Cum igitur in 


loquitur scriptor num. 12: "Οτι δὲ xal εἷς Tio 
(Movovévhe γὰρ), bv» μὲν τὰς τῶν ἁγίων φωνὰς πα- 
βαθεµένους, δὺ div YÜv καὶ γέννημα καὶ ποίημα 
καταγγέλλουσιν * *  ἀπηλλάχθαι φροντίδος. « Quod 
autem Filius unus sit quoque(Unigenitus est enim), 
vocibus sanctorum in medium allatis, quibus Filium 
tum genituram tum creaturam predicant... possi - 
mus cura liberari.» Ergo de Eunomii sententia, ut 
Filius vere predicatur creatura,ita etiam idem ve- 
regenituradicitur.Paulo post magis perspicue ruen- 
tem suam aperit Eunomius, his verbis : Γέννημά τοί- 
νυν τὸν Yldv qapav κατὰ τὴν τῶν Γραφῶν διδασκαλίαν, 
oby ἕτερον μέν τι τὴν οὐσίαν νοοῦντες, ἕτερον δέ τι 
παρ αὐτὴν τὸ σηµαινόµενον, ἀλλ᾽ αὐτὴν εἶναι τὴν 


ultimis duobus £n Eunomium libris smpe scrip- β ὑπόστασιν, ^v σηµαίνει τοὔνομα, ἐπαληθευούσης τῇ 


tum sit aut προείρηται͵ aut simpliciter εἴρηται, nec 
usquam in his scribatur iv τοῖς κατόπιν, quomodo, 
queso, Basilius ejusmodi librorum auctor dici me- 
rito possit f 

73. Monere juvat, libellos duos fuisse editos ah 
Eunomio.Unum,quem confütavit Basilius,alterum, 
quem confutare ron potuit, cum non editus sit nisi 
post ipsins mortem. Hec mecum cum reputarem, 
ultimi duoín Eunomium libri mihi magis ac magis 
suspeeti facti sunt. Putavi enim confutari in ultimis 
duobuseontra Eunomium libris non primum libel- 
lum Eunomii,sed secundum; ob idque secundi hu 
juslibelli confutetionem tribui non posse Basilio ,ob 
eam quam attuli rationem.Et quidem scriptor, qui. 


οὐσίᾳ τῆς προσηγορίας. « Genituram itaque Filium 
dicimus,ex Scripturarum doctrina, non aliud quid 
essentiam intelligentes, aliud quid preter ipsam, 
id quod significatur, sed ipsam esse substantiam, 
quam nomen significat, cum essentim vere congroat 
ista appellatio.» Certe genitura» appellationem es- 
sentis Fili vere congruere qui dicit,is Filium pro- 
prio, non falso nomine genituram vocat.Leguntur 
num. 97 hec verba : Ὁ μὲν γὰρ ἔστιν ἁγεννήτου 
κἀὶ ἁποιήτου γέννημα xal ποίηµα. « Est enim [Fi- 
lius] ingeniti et infacti genitura et faetura : » quae 
Eunomii verba ut intelligantur, non opus est ulla 
interpretatione.Cum enim homo impius Filium vere 
facturam diceret,nemo non videt eumdem pariter 


cunque ifle fuit, qui ultimos duos ἐπ Eunomiumli- ^ ab eo vere genituram vocatum fuisse, cum ipsum 


bros vulgavit, ita confutat Eunomium, ut eum re- 
prehendat,quod Filium vere diceret creaturam af- 
firmaret vero eumdem falso nomine genituram 
dici.Quod ut manifestius flat, ipsa scriptoris ver- 
ba,qus jam retulimus, rursusob oculos ponere non 
pigebit.Hoc autem sunt lib. quarto pag. 287 : Mo- 
νόκτιστος Χυριώτερον ἂν λέγοιτο, κτίσα piv ἀληθῶς 
κατ Εὐνόμιον O^, Ὑέννημα δὲ ψευδωνύμως χαλούµε- 
voc. «Unicreatus magis proprie diceretur ,cum se- 
eundum Eunomium vere creetura sit, falso autem 
nomine genitura vocetur. » Scriptor igitur, quis- 
quis est,confutabat eum Eunomii libellum, in quo 
hereticus ille docebat Filium falso nomine genitu- 
ram appellari. Quemadmodum enim illud, Κτίσμα 
μὲν ἀληθῶς κατ’ Εὐνόμιον Óv, sic. accipi debet, ut 
Eunomtus affirmaret Filium vere creaturam esse: 
ita quod sequitur, γέννημα δὲ ψευδωνύμως καλούµε- 
νος,ίο videtur intelligendum, ut ipse quoque di- 
ceret Filium falso nomine genituram vocari. Nibil 
autem tale tradidit in primo suo libello Eunomius, 
unde consequens est,ut id docuerit in secundo,qui 
certe dici non potest confutatos, a Basilio fuisse, 
cum solum post ejus interitum prodieritin lucem. 
Mec satis fuit dicere, nihil tale in primo Eunomii 
libro reperiri, cum dicere liceret aliquid omnino 
contrarium in eo legi &b omnibus posse.Jam pro. 
bandares est aliquibus exempljs, que cuique li- 

erit viderein Appendice,ubi primum hoc Eu- 





e 


eodem modo et genituram et facturam appellet. 
Statim sic persequitur: Οὕτω γὰρ ἂν ταῖς Γρα- 
φαῖς τὸ ἀψευδεῖν φυλάττοιτο, ποίηµα καὶ γέννημα 
λεγούσαις τὸν Y(óv. « Sic enim sua constabit veritas 
Scripturis, que Filium facturam dicunt et genitu- 
ram. » Videre licet illa num. 19 : Κατὰ δὲ τὸν a5- 
τὸν λόγον κἀπὶ τοῦ Μονογενοῦς, αὐτὸν τῷ  vevv- 
pani. e Éadem quoque ratione dicendum est de Uni- 
genito, quod idem valet quod genitura. » Sequun- 
tur illa num, 29: Μονογενὶς Υἱὸς, ἐπιδὴ μόνος 
ἀγεννήτου γέννημα. «Unigenitus Filius, quoniam so- 
lus ingeniti genitura est. »Sic pergit num. 24 : Εἰ- 
Χόνα τοίνυν φαμὲν, οὐχ ὡς ἁγεννήτῳ Ύεννημα πα- 
ῥαθάλλοντες. « Imaginem igitur [Filium| dicimus, 
non quod ingenito genitoram comparemus. » His 
addi potest illud : "H ἄλλο μὲν παρὰ τὸν Ylóv, Y&v- 
νηµα δέ * εἷς γὰρ xol povoytvhe ὁ Κάριος ἡμῶν. 
« Aut aliud sane prete1 Filium. Est autem geni- 
tura : quippe unus et unigenitus est Dominus no- 
ster. » Maxime notandum quod legitur num. 27 
lioc modo : Οὔτε δὲ γεννητὸς ὁ Πατὴρ, οὔτε ἁγέννι- 
τος ὁ Τἱὸς, ἀλλ) ὅπερ ἔστιν ἀτελευτήτῶς, τοῦτο καὶ 
λεγόμενον ἀληθῶς γέννημα, Υἱὸν ὑπήκοον, ete. «Ne- 
que vero genitus est Pater, neque ingenitus Fi- 
lius : sed quod est sine ullo fine, id etiam fatemur 
vere dici genituram, Filinm obsequentem, » etc. 
Denique sub finem operis num. 28 sic scriptum 
invenimus : Yl τοῦ θεοῦ , γέννημα τοῦ ἆγεννη- 


παν 





, |— 


του, « FiliusDei,geniturá Ingeniti. » Ecce congesta À Etenim si eum vero nomine vocasset genituram, 





D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. 


sunt in unum omnia loca, in quibus Eunomius in 
primo soo libello nomine geniture utitur. Sed tan- 
tum abest, ut. alicubi dicat Filium falso nomine 
genituram vocari,ut etiam uno in loco doceat ge- 
niturz nomen essentisg Filii congruere, in altero 
vero conceptis verbis pronuntiet Filium vere geni- 
turam dici.Cum ergo,ut ex dictis patet, in ultimis 
duobus in Eunon.ium libris confutatus sit is li- 
bellus, in quo hareticus ille affirmabatFilium falso 
nomine genituram appellari, id non videtur acci- 
piendum de primo Eunomii libello, in quo nihil 
tale invenitur, sed de secundo, quem certe confu- 
tare non potuitBasilius,nisi mortui librum aliquem 
confutare posse dicantur. Sequitur quidem neces- 


COXXXVII 


dicere non potuisset ipsius essentiam indiscrimi- 
nalim dici posse genitam, aut non genitam. Illud 
enim apertissimerepugnat,aliquid vero nomine ge- 
nituram vocari, cujus tamen «cssentia dici possit 
non genita. Non est ergo quod miremur, si quis- 
piamscriptor confutanssecundum librum Eunomii, 
dixerit Filium ex ojus sententia falso nornine ge- 
nitaram appellari: sed mirandi esset locus,si Da- 
silius ejus reiEunomium insimulasset,cum Euno- 
mius,ut ex dictis liquet, in primo suo libello huic 
accusationi locum nullum dederit. Et quoniam ma- 
gni momenti est,nosse uter libellus Eunomii refu- 
tetur in libris quarto et quinto contra eumdem Eu- 
nomium : experiar rursus an probare possim re- 


sario, ut in postremis duobus in Eunomium libris P futatum fuisse non primum, sed secundum.Nemo 


confatatus sit secundus Eunomii libellus,si primus 
ejus liberin his non confutatur : sed id tamen rur- 
sus confirmare libet ex Gregorii Nysseni verbis, 
qui, ut notum est, secundum bunc Eunomii libel- 
jum refellit. Inducit igitur sic loquentem Eu- 
nomium Gregorius Nyssenus oratione 3, tom. 
IE, pag. 911 : Γεννητὸν ὄντα, φησὶ, τὸν Ylóv, καὶ 
γέννημα λέγει οὗ παραιτοόµεθα, τῆς γεννηθείσης 
αὗτης οὐσίας, καὶ τῆς τοῦ Υἱοῦ προσηγορίας, τὴν τοι- 
αύτην τῶν ὀνομάτων οἰκειουμένης σχέσιν, « Genitum, 
inquit, Filium esse, et genituram dicere non re-- 
cusamus, cum ipsa genita essentia, et Filii appel- 
latio talem nominum relationem sibi vindicare 
possit. » Eunomius quidem, ut verum fatear, non 
ex presse hoc loco ait Filium falso nomine genitue 
ram appellari: sed tamen ita loqui, « genituram 
dicere nonrecusamus [Filium], » cujus est, qui 
quasi invitus Filium vocat genituram, quique ali- 
quo modo significet eum non proprie ita vocari de- 
bere, ob idque Eunomius a scriptore reprehendi 
merito potuit, quod quodam modo doceret Filium 
falso nomine genituram vocari. Magis ad rem fa- 
ciunt que hoc ipso iu loco leguntur. Hxc autem 
suut (4) : Téoc μὲν οὔν ὁ χριτικῶς τῶν λεγομένων 
ἁπκούων, τούτου µεμνήσθω, ὅτι τὸν γεννηθεϊσαν λέγει, 
ὣς µηχέτι μήτε τὴν ἀγεννησίαν, μήτε vy γέννησιν 
ἀντ' οὗσίας παραλαμθάνεσθαι, ἀλλ ἰδίά μὲν τὴν 
οὗσίαν παραλαμθάνεσθαι, | (iq δὲ τὸ γεννηθῆναι 


autem paulo peritior nescit adversarios dicere soli- 
tos, (b) Basilium in libris quarto et quinto contra 
Eunomium de multis que ab ipso afferebantur 
Scripturarum testimoniis seorsum loqui. Ego qui- 
dem libenter fatebor protulisse Eunomium ex 
Scripturis loca multa ad probandam suam opinio- 
nem: sed nego hzc Scriptursloca que in libris 
quarto et quinto contra Eunomium explanantur,in 
ejusdem Eunomii libro primo reperiri.Et vero cum 
tam multa exponantur Scripturarum testimonia in 
duobus his quos dixi libris, tamen affirmare pos- 
sum, si forte tria aut. quatuor excipias, reliqua 
omnia in primo Eunomii libello nonlegi.Reliquum 
est igitur ut tot. Scripturarum testimonia, qua in 
libris quarto et quinto contra Eunomium explican- 
tur, prolata sint ab Eunomio non in primo suo li- 
bello, in quo non inveniuntur, sed in secundo, 
quem certe Basilius confutare non potuit, cum 
ante mortuusesset,quam secundus ille libellus pu- 
blicum accepisset.Et ut magis confirmetur quod 
dixi, velim diligenter legantur qus in libro quarto 
scripta sunt,pag. 991, ubi ejus libri auctor expli- 
cat illudMarci, Nullus bonusnisi unusDeus 95. Jam 
quaram ad quem Eunomii librum respexerit scri- 
ptor, cum ea qu» retuli Marci verba explanaret. 
Respexitnead primum, an ad secundum ? Constat 
certe ad primum respicere non potuisse,cum in eo 
illud Marci testimonium non legatur. Consequens 


αὐτὴν, 7, μὲ γεννηθῆναι, διὰ τῶν Entüeopoopévov αὐτῇ p estigitur,ut respexerit ad secundum, in quo, teste 


wv κατανοεῖσθχι. ε Eo usque quidem, 
qui eum judicio ea que dicuntur audit, hujus 
meminerit, quod genitam essentiam dicit, ut non 
amplius naturam generationis expertem,neque ge- 
neralionem pro ipsa essentia sumamus: sed sepa- 
ratim quidem essentiam, separatim vero ipsam 
genitam esse, vel non genitam, per proprietates 
quie in ea conspiciuntur, intelligamus. » Eruo si 
Filii essentia, utEunomio placet, dici poterat indis- 
criminatim aut genita, aut non genita, Filius fal- 
sotlantum nomine genitura ab ipso vocabatur. 


yss., tom. Il, orat. 3. 


(e) Greg. N Ill, ora! | 
b Lege Prologum qui in edit. Paris. posiius est ante lib. iv (n Eunottium. 
Marc. x, 18. 


AEN 





Gregorio Nysseno, utebatur Eunomius iis quae dixi 
Evangelii verbis ad suain opinionem stabiliendau. 
Audiamus Gregorium Nyssenum, cujus hac sunt 
libro undecimo contra Eunomium, tomo II, p. 694 : 
Οὐχοῦν ἀγαθὸς ὁ Υἱός.. ᾽Αλλ᾽ οὐδεὶς, φησὶν, ἀγαθὸς 
εἰ μὴ εἷς ὁ ὁ θεός... ᾽Αλλὰ, φησὶ, τοῦ ἑνὸς ἡ λέξις 
ἀποκρίνει τὸν Υἱὸν τῆς τοῦ ἀγαθοῦ κοινωνίας. « Bonus 
igitur Filius. Sed nullus, inquit, bonus nisi unus 
Deus... Sed, inquit [Eunomius], unius dictio 
Filium a boni communione secernit. » Plura qui 


volet, legat primas septem paginas ejus que&à . nd 


LÀ 





CCXXXYII | PROLEGOMENA. 


mox indicavi libri, quarum ex lectione plane con- A nitatem revocarit in dubium, sed quod tempori 
stabit Eunomium inter extera Scripture testimo- — serviendum sapienter judicarit.Atque in illis ipsis 
nia protulisse et illud, « Nullus bonus nisi unus quos de Spíritu sancto conscripsit libris, nomen 
Deus. » Est locus in primo Eunomii libello, qui Dei ne semel quidem Spiritui sancto tributum le- 
errorem viris vel eruditissimisobjicere potest,cum — gimus. Ejus generis sunt liber tertius in£unomium 
viro doctrina prestanti Joanni Alberto Fabricio re οί celeberrimus ille ad Amphilochium De Spiritu 
ipsa objecerit, Verba autem Eunomii hac sunt sancto liber: quorum in utroque ut evidentissime, 
num. 27: Τούτων δὴ πάντων εὐκρινῶς μὲν καὶ πλα- ila invietissime probat quidem Spiritus sancti di- 
τύτερον by ἕτέροις ἡμῖν ἀποδεδειγμένων, iv βραχεὶ δὲ  vinitatem, nec usquam tamen Spiritum sanctum 
ον πρὺς ὑμᾶς ὁμολογουμένων, etc. « Cum jam uni- Deum appellat. Qui ergo fieri possit, ut eorum de 
versa liquido magisque prolixe alibi a nobis de- quibus agitur librorum auctor sit,cumin ipsis non 
monstrata, nunc vero in brevem ad vos confessio- semel Spiritus sanctus Deus vocetur ? Exempla eo 
nem sinl contracta,»etc. Quem ad locum is quem απο inveniuntur ordine, subjicere visum est.Pri- 
mox nominavi vir doctissimus hanc notam addidit: mum occurrit illud (p. 299): Ei «olvov οὐδενός 
« Notandus hie locus, quo ad uberiora sua scripta — koxtv. ἀφιέναι ἁμαρτίας, ὥσπερ οὐκ ἔστιν, εἰ μὴ μόνου 


jam ante illud tempus edita Eunomius provocat.» p θεοῦ, ἀφίησι δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τῶν &no- 


Et vero si semel verum est Eunomium ante eum στόλων’ θεὸς apa τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον, καὶ τῆς αὐτῆς 
quer Dasilius confutavit librum alios quosdam ῥὀνεργείας τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Yl. « Itaque si. nullius 
longiores edidisse; quidquid a nobis superius di- est remittere peccata, sicut sane nullius est, nisi 
clum est, per se penitusruit.Nam dici poterit Basi- Dei solius, remittit autem Spiritus sanctus per 
lius, cum in libris quarto et quinto contra Euno- apostolos; Deus ergo est Spiritus sanctus, et ejus- 
mium 1inulla Seripturarum loca explicaret, non dem operationis atque Pater et Filius. ο Rursus 
respexisse quidem ad eum librum,quem nominavi sic loquitur scriptor (p. 300) : Et δὲ λαλεῖ ἓν &xo- 
primum Eunomii libellum, sed ad scripta quaedam στόλυις καὶ ἓν προφήταις τὸ Πνεῦμα, πᾶσα δὲ Πραφῆ 
longiora, qua jam ante edita ab Eunomio fuisse θεόπνευστος, εἴπατε τοῖς ἀσεθοῦσι, πῶς ob θεὸς τὸ 
aflirmal Joannes Albertus Fabricius. Sed qui rem Πνεῦμα τὸ ἅγιον τυγχάνει, τῆς τούτου συγγραφῆς 
paulo attentius considerari, facile, opinor,fatebi- θεοπνεύστου οὔσης ; « Quod si Spiritusin apostolis 
tur nonloquiEunomium,eo quemexscripsi loco,de et prophetis loquitur,omnisque Scriptura divinitus 
prioribus quibusdam scriptis asejam antea vulga- inspirata est, dicite impiis: Quomodo Spiritus 
lis, sed de prima sui libelli parte, eaque prolixiore. . sanctus Deus non est,cum illius Scriptura divinitus 
Gonstal enim Eunomium libellum suum in duas "^ inspirata sit ? » Verba scriptoris, cum exylicat 
partes divisisse:qnarum in priore suamsententiam illud Joannis iv, 24, Spiritus est Deus, hec sunt 
fusius exponit, in altera vero, libelli suiquasiepi- (p. 310) : ᾿Ωσπερ γὰρ τὸ Πνεῦμα ὁ θεὸς, κατὰ τὸ, 
tomen quamdam fecit. Id ita esse docet Eunomius Ναὸς Θεοῦ ἔστε καὶ τὸ Πνεύμα τοῦ θεοῦ oixst ἓν 
ipse, cujus hzec sunt verba, num. 96 : 'AAX' ἵνα μὴ ὑμῖν" οὕτω καὶ ὁ θεὸς τὸ Πνεῦμα, τῆς Τριάδος μὴ 
τῷ μήκει τῶν λόγων ἀποκνήσομε, τοὺς ἀκούοντας, διακοπτοµένης, μηδὲ χωριζοµένης τὴν φύσιν, ὥστε καὶ 
πᾶσαν tv βραχεῖ τῶν ῥηθέντων περιλαθόντες τὴν τὰ ὀνόματα μὴ χωρίζεσθαι. « Quemadmodum enim 
θύναμιν, ele, « Verum ne sermonum prolixitate Spiritus Deus est, juxta illud, Templum Dei estis, 
auditores gravemus, minusve alacres reddamus, et Spiritus Dei habitat in vobis : ita et Deus Spi- 
pauciseorum quzdiximus vimomnem comprehen- ritus est, non dissecta Trinitate, neque secundum 
dentes, » etc. Quare horum verborum, Τούτων δὴ naturam separata : sicut nomina etiam non sepa- 
πάντων — t)xpwüe μὲν καὶ πλατύτερον ἓν ἑτέρις rentur. » Parum fuit hoc loco scriptori Spiritum 
5179 ἀπηλελευγμένωνι is est sensus: « Cum jam de- sanctum Deum vocare: sed etiam rationem reddit 
monstrala sint a nobis hec omnialiquide et magis  curita faciat. Quoniam, inquit, ut Trinitss non 
prolixe in cieteris quee precedunt argumentationi- Dseparatur secundum naturam, ita nec nomina 
bus, » ete. Sane a me faciuntantiqui omnes scri- 


etiam separantur. Secus autem fecisse Basilium. 


ptores, qui duos duntaxat Eunomii libellos agno- 
vere, Gregorius Nyssenus, Philostorgius, Photius, 
el alii, Jam si quis qucvrat ex me, cur Eunomius, 
qui in primo suo scripto Filium libenter simplici- 
lerque genituram vocabat, hocidem tamen non fe- 
ceril in allero ; dicam hujus rei fortasse afferri 
posse probabilem causam, videlicet Eunomium a 
Basilio ob geniture nomen tam male acceptum 
fuisse, ut eo deinceps tam libere uti ausus non 
sit. 

13. Fuit tempus,ut notum est, cum Basiliusne- 
que in suislibris,neque in publicis orationibusSpi- 
ritum sanctum Deum vocarot,nou quod ejus divi- 


EN 


norunt, quibus non omnino ignota est temporum 
illorum historia, sic ut intereadum Spiritum san- 
ctum natura divine partieipem esse privatim et 
publice profiteretur, eum tamen pacis ergo Deum 
appellare abstineret. Sed audire mihi videor qui 
dicunt fuisse etiam tempus, cum Basilius tum in 
aliquibus epistolis tum in publicis quibusdam con- 
cionibus Spiritum sanctumDeum vocaret; ob idque 
fleri potuisse, ul in quinto quoque contra Euno- 
mium libro hoc ei nomen dederit.Bene.Sed qurestio 
non est,ulrum Basilius Spiritum sanctum in quinto 
contra Eunomium libro Deum vocare potuerit, sed 
utrum re ipsa vocarit : quod falsum esse arbitror. 








*""  -—— 


D. JUL. GARNERII PRJEFATIO. 
Etenim si Basilius sibi per tempus licere credidisset 4 aliquid dici posse majus aut magnitudine,aut tem- 


Dei nomen Spiritui sancto in libro quinto tribuere ; 
mon video causam ullam, cur in lertio libro hac 
ipsa de qua agitur 7oce uli noluerit. Et vero mi- 
randi esset locus, si, postquam Basilius Spiritum 
sanctum in tertio libro Deum vocare tam studiose 
cavisset, statim id ei nominis in quinto libro sepe 
tribueret. Unum adhuc superest, quod videtur no- 
tatu dignissimum. Postquam scriptor, ut ex supe- 
rioribus constat,aliquot in locis Spiritum sanctum 
Deum vocavit ; confidentior factus, aliquanto post 
majora audet. Ait enim Dei Spiritum vocari et Do- 
minum et Deum, quemadmodum et Verbum. Sed 
ipsum audire przstat.Sic igitur loquitur (pag.314): 
Καὶ Κύριος xal θεὺς εἴρητεαι τὸ τοῦ θεοῦ Πνεῦμα, ὡς 
καὶ ὁ Λόγος. « Et Dominus et Deus dictus est Spi- 
ritus Dei,sicut et Verbum.» Adduci nunquam po- 
tero,ut hec a Basilio scripta fuisse credam. Nihil 
enim, ut mihi quidem videtur, a Basilii consilio 
magis alienum excogitari potest. Quod ut manife- 
stius fiat atque exploratius, rem altius repetam. 
ZEtate illaerant non pauci, qui, quod Spiritus san- 
ctus in Scripturis nusquam Deus expresse vocetur, 
hoc ei nomen dare recusabant. Vir autem pruden- 
tissimus Basilius tempori paulisper cedendum ra- 
tus,modo rem statueret,de nudo verbo contendere 
noluit. Malebat enim, qu& ejus in omnes charitas 
erat, infirmus cum infirmis fieri, ut eos lucriface- 
ret, quam unam vocem obstinatius defendere, ve- 


pore,aut dignitate,aut potentia, aut tanquam cau- 
sam. Postquam autem dixit Patrem Filio non esse 
majorem, neque magnitudine,neque tempore, ne- 
que dignitate, neque potentia,concludil genitorem 
genito majorem quoque non esse tanquam cau- 
sam. Ejus hec sunt verba (lib. »v, p.289) : Οὔτε ὡς 
αἴτιος * ἐπεὶ ὁμοίως xal αὐτοῦ xal ἡμῶν μείζων, εἴπερ 
γὰρ αὐτοῦ καὶ ἡμῶν αἴτιος, Nec ut causa [πια]; est 
Pater Filio]; quoniam pariteret illo et nobis major - 
esset, cum ipsius et nostri essel causa. » Basilius 
vero eum, quem dixi, Seripture locum ita inter- 
pretatur, ut asseveranter dicat Patrem Filio majo- - 
rem esse tanquam causam. Sic autem loquitur lib. 
primo num. 95 : Aelzecat τοίνυν χατὰ τὸν τῆς αἰτίας 


B λόγον ἐνταῦθα τὸ µεῖζον λέγεσθαι, Επειδη γὰρ ἀπὸ 


τοῦ Πατρὸς 7, ἀρχὴ τῷ 1ῷ, κατὰ τοῦτο µείζων ὁ 
Πατὴρ, ὡς αἴτιος καὶ ἀρχή. Διὸ καὶ ὁ Κύριος οὕτως 
εἶπεν * Ὁ Πατήρ µου μείζων μού ἔστι, καθὸ ῃα- 
tho δηλονότι, Τὸ δὲ, Πατὴρ, «0 ἄλλο σηµαίνει, 53, 
οὐχὶ τὸ αἰτία εἶναι καὶ &py τοῦ ἐξ αὐτοῦ γεννη- 
θέντος ; « Reliquum est igitur, ut vox majus hic 
Secundum caus rationem dicatur. Nam quoniam 
a Patre origo est Filio, hoc major est Pater, quod 
causa sit et principium.Quapropter et Dominus sic 
dixit : Pater meus major me est, prout Pater vide- 
licet. Illud autem, Pater, qui aliud indicat, nisi, 
causamatquo originem esse ejusqui ex ipso genitus 
est? » Postquam autem Basilius paucis ostendit 


ram illam quidem, sed ad salutem tamen non ne- C Patrem non dici majorem, neque secundum sub- 


cessariam.Fides,ut recte judicabat, ip rem ipsam, 
nonin nudum verbum cadit. Fides jubet, ut Spiri- 
twm sanctum Deum esse credamus ; eum ut nomi- 
nemus Deum, non jubet. Ex quibus perspici potest, 
Basilium praestitisse se eum in toto h^c negotio, qui 
et ipsecum infirmis infirmus videri vellet, nec &qu- 
um pulasse,ut ob unam vocem,qua dicebatur non 
in veniri in Scripturis infirmorum salus neg.igere- 
tur.Ergo unum hoc ego ab eo rogassem,ut osten- 
disset hunc Scripture locum,in quo Spiritus san- 
ctus et Dominus et Deus vocatur,sicut et Verbum : 
qua utique via et brevi et facili infirmos illos sa- 
nare potuisset. Verbum quidem apud Joannem 
expresse Deum dici constat : sed quo Scripturte 
loco Spiritus sanctus expresse Deus dictus sit, 
hodieque ignoratur. Equidem non mirarer, si 
Spiritum sanctum in Scripturis oblique Deum 
appellari dixisset Basilius : sed, ut mihi videtur, 
Spiritum sanctum eodem quo Verbum modu in 
Scripturis Deum appellari 66, nec ipse, nec quis- 
quam alius, nisi fuerit omnino Scripturarum ru- 
dis, dicere potuit. 

14.[llud Joannis, Pater major me est 97, bis in li- 
bris contra Eunomium explicatur: sed hec expli- 
catio tam diversa est, ut ejus unus et idem auctor 
esse non possit. Ait igitur scriptor quarli libri, 


stantiam, neque secundum molem,statim ita perse- 
quitur : Ὑπόλοιπος οὖν ἐστιν 5 map! ἡμῶν λεχθεὶς τοῦ 
μείζονος τρόπος, ὁ τῆς ἀρχῆς, λέγω, xal τῆς αἰτίας, ᾿ 
« Superest igitur is, quem nos diximus, majoris ' 
modus, principii, inquam, et cause. » Basilius, 
quod tam asseveranter dixit,id statim negare non 
solet ; nec puto ejus rei exemplum ullum proferri 
posse. Malim ergo duos hos in Eunomium lihros 
alteri cuivis scriptori tribuere,quam magnum Ba- 
silium insuetz levitatis suspectum reddere.Sed de 
his satis: nunc de quibusdam Veteris Testamenti 
locis instituendus sermo est. 
Το. (a) Mirari subit adversam sententiam non 
aliunde magis infirmari,quam unde maximeconfir- 
D mari vulgo putatur. Monere ergo juvat, hoc ab 
adversariis callidissime dici solitum, Basilium in 
quarto ἐπ Eunomium libro exsecutum fuisse quod 
in secundo facturum se promiserat.Basilius enim, 
inquinnt,pollicebaturin secundo contraEunomium 
libro,se ab illaSalomonissententia, Dominus creavit 
me 68, fusius in proprio loco locuturum : quod ab 
eo in libro quarto factum fuisse censent. Ego qui- 
dem non nego hac promissa esse a Basilio lib.II, 
num. 20 : sed ita sentio, tantum abesse ut hoc 
eorum sententiam stabiliat,ut eam potius funditus. 
everlat. Et,ut ea de rea quolibet existimari possil, 


(a) Lege Prologum qui in edit. Paris. positus est ante librum quartum contra Eunomium. 
66 Joan i, 1. 67Joan. xi, 29. 68 Prov. vnu, 23, | 


Éensz.—— 


^ 
- 
- 4 
2o. 7 
t. 
to 



































OCXL PROLEGOMENA. 
opere pretium duco quiin libris secundo et quarto A vx τῇ o»vi. «Qui enim dixit, Possedi hominem 


leguntur (p. 256, 293), diligenter inter se compa- 
rare. Animadvertendum igitur, Basilium verba hze 
Salomonis, Dominus creavit me, alio quidem loco 
aptius diligentiusque sibi examinanda proposuisse : 
sed tamen hzc ipsa Salomonis verba tam parce 
tamque indiligenter in quarto eontra Eunomium 
libro expenduntur, ut si quis Basilium harum in- 
terpretationem faciat auctorem, eum promissis non 
stetisse fateatur necesse sit. Et vero si quid alicu- 
jus momenti legitur in libro quarto, id jam a Ba- 
silio preoccupatum fuerat in secundo. Quale est, 
quod dicitur de scriptore Proverbiorum: nec valde 
dubito quiu libriquarti auctor suam explanationem 
& Basilio motuatus sit. Reliqua, qua pauca sunt, 
cum tamen Basilius responsionem longam et accu- 
ratam promisisse videatur, aut non pertinent ad 
rem, aul perperam et contra librorum omnium 
fidem proferuntur.Ad primum genus spectat illud 
Davidis : Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἓν ἐμοὶ, ὁ θεός. 
Cor mundum crea in πιο, Deus 99. Item illud : 
Γενοῦ qot εἰς Θεὸν ὑπερασπιστήν.  Bsio mihi in 
Deum protectorem 70. Illud qnoque : ᾿Εγένου pot 
εἰς σωτηρίαν. Factus es mihi in. salutem !. Uno 
verbo, quisquislegeritbrevehocquasifragmentum, 
in quo auctor locum Proverbiorum explanare in- 
stituerat, nequaquam, puto, inficiabitur ipsum sspe 
quidvis potius fecisse, quam quod faciendum sibi 
proposuerat. Λά secundum genus referri posse vi- 


detur illud : ᾿Ἐποίησεν υἱοὺς καὶ θυγατέρας. Fecit C 


filios et filias. Nam in Gen. cap. v non raro legi 
Εγέννησεν υἱοὺς καὶ θυγατέρας, « Genuit filios οἱ fi- 
lias, » scio quidem : sed ubi scriptum inveniatur, 
ἐποίησεν υἱοὺς καὶ θυγατέρας, «Fecit filios et filias, » 
nescio. Fortassc scriptor putavit legere sibi lice- 
re, ἐποίησεν υἱοὺς xal θυγατέρας, quod ita ejus pro- 
positum postularet: sed hoc ei quis dederit? Ejus- 
dem generis sunt et illa (p. 993) : Λέγεται δὲ καὶ 
ἐπὶ γεννήµατος Χτίσμα καὶ ποίηµα, ὡς τό * Ἐκτι- 
σάµην ἄνθρωπον διὰ τού θεοῦ. «Quin et genitura di- 
citar creatura et factura, τί illud, Creavi hominem 
per Deum. » Satis, opinor, omnes norunt non ita 
legi Gen. 1v, 1, «Creavi hominem per Deum:» sed 


igitur dicit scriptor, genituram vocari posse et 
« creaturam facturam : » quod ut. probet, locum 
Geneseos corrumpere veritus non est. Enimvero 
nequein DBibliis,neque in notis Nobilii,neque in He- 


 xaplis,neque in aliis qui videre licuit exemplari- 


bus usquam legitur Gen. 1v,4,ixcody v, «creavi : » 
sed ubique magno librorum inter se consensu legi- 
tur ᾿Εκτησάμην, Possedi. Jam audiamus Basilium, 
qui hoc ipso Scripture testimonio fidelissime ad 


; .  imstitutumque accommodatissime usus est lib. rt, 
5. num. 90. Sic autem loquitur : 'O γὰρ εἰπὼν, 


Ἐκτησάμην ἄνθρωπον διὰ τοῦ θεοῦ, οὐχὶ κτῖσας 


E τὸν Κάῑν, ἀλλὰ Ὑεννήσας, ταύτῃ φαίνεται χρησάµε- 


E c B 69 Psal. 1, 13. 70 Peyl, xxx, 3. "* Psal. cxvit, 


per Deum, constat eum hac voce usum esso, non 
quod creasset Cain, sed quod genuisset. » Vide 
igitur,ecce tibi duo homines, quorum alter,ut pro- 
positum assequatur, eum, quem dixi, Geneseos 
locum depravat ; alter vero honc ipsum locum apte 
et docte citat. Hic tandem huic disputationi finem 
imponam, si tamcn prius monuero, me, quod res 
nota sit, non allaturum insignia aliquot exempla, 
quibus ostendi possit opera aliqua aliis etiam Pa- 
tribus olim falso tributa fuisse: neque hanc meem 
opinionem obstinatius defensurum,si eam eruditis 
hominibus non probari intelligam. 


ΣΧΗ. De lucubratiuncula quadam deSpiritu sancte. 


16.Sequitur post quintum ín Eunomium librum 
lucubratiuncula quaedam de spiritu sancto: de qua 
nunc more nostro disputare instituimus. Libellus 
ille non magni est momenti ; nec multum refert 
cui tribuatur, Basilio, an cuivis alteri scriptori : 
quoniam tamen mihi non licet quidquam preterire, 
paucis dicam quod sentio. Arbitror igitur hoc opus- 
culum Basilii non esse : sed cujus sit, certo dicere 
non queo.Mihi tamen verisimile fit compositum id 
fuisse ab hoc ipso scriptore,qui ultimos duos in 
Eunomium libros edidit.Et quidem non tanta dili- 
gentia scriptus est bic libellus, ut Basilio Magno 
tribui jure possit : imo potius compositus est indi- 
ligentia ea,queein eum quem dixi scriptorem optime 
conveniat .Quod autem dixi, videri hane lucubra- 
tiunculam ab eodem scriptore editam fuisse, qui 
postremos duos ín Eunomiumlibros vulgavit, id ez 
notis patet. In his enim monuimus ultima quinti 
libri verba cum primishujus lacubratiunculz» ver- 
bis ita in veteribus quibusdam libris inter se con- 
jengi, ut continua oratione plane legantur : quod 
certe indicio est hanc lucubratiunculam nihil aliud 
esse, nisi quinti libri epilogum ab uno et eodem 
auctore conscriptum, Ethocinde confirmari potest, 
quod in ultimis duobus ὃν Eunomium libris, ita 
et in illo quoque opusculo Spiritus sanctus Deus 
vocetur. Qua autem diligentia scriptus sit hic li- 
bellus, jam videamus. Ubi auctor de anima pura 


amen rem paulo diligentius considerari volo.Hoc Dloquitur, ita scripsit : Προσίτω δὲ ἠσύχῳ τῇῃ κα” 


ταστάσει. "Ἠσυχον δὲ αὐτῆς ἔστω, μὴ µόνον τὸ mt- 
ρικείµενον σῶμα, xal ὁ τοῦ σώματος κλύδων ἀλλὰ 
καὶ πᾶν τὸ περιέχον ᾽ οὐρανὸς, γῆ, θάλασσα, xal τὰ 
bv τούτοις λογικά, «Accedat autem tranquillo statu. 
Nec solum corpus ejus circumjacens, et :estus cor- 
poris tranquilla sint : sed etiam quidquid ambit et 
circumplectitur, ccelum videlicet, terra, mare, et 
quz in iis sunt rationalia, » Quasi vero situm in 
nobis esset, ut eclum terraque et mare tranquilla 
forent.Quod sequitur,ita obscurum est, ut doctis- 
simi duo viri Trapezuntius et Combefisius scripto- 
ris sententiam non assecuti fuisse videantur. Est 
autem ejusmodi : Καὶ πᾶσα ὑπόστασις δικαίων, καὶ 


91. 

















NOTITIA EX FABRICIO. 


μεγάλων, καὶ μικρῶν, xal ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων A clariora sunt que in fine opusculi leguntur. Ita 


ἡγίασται. Καὶ ἄλλη μὲν καὶ ἄλλη κειµένων τῶν σω- 
µάτων, τοῦ μὲν ὧδε, τοῦ δὲ ὧδε, xal. τῶν ἄλλων ὃυ- 
νάµεων ἀπ᾿ ἀλλήλων ἐχουσῶν τι μέσον. Quis autem 
horum verborum sensus sit, fortasse ex ea que ad 
hunc locum addita est nota cognosci poterit. Nec 


autem loquitur seriptor : Ὁ παρὰ τούτου τοῦ mveó-- 


µατος διδαγκόµενος, τί εἴπῃ Ev. τῇ τῶν ἀνακρινόντων 
ἀπολογίᾳ, διδαχτὸς Θεοῦ ἀκούει παρὰ τοῦ προφήτου : 
qua verba in nota quoque, ut potui, explanare co- 
natus sum. 





NOTITIA EX BIBLIOTHECA FABRICII- 
(Ed. Hanrge, tom. IX, Bamburgi 1804.) 


1. B gistros preclaros habuit Antiochiz, et CPoli Liba- 


Basilius, magnus ille veritatis doctor (a) atque 
doctrins imprimis deSpiritu sancto catholies vin- 
dex et assertor precipuus, natus Neocsesaresm, qute 
ante Mazaca, in Pontica Cappadocism regione circa 
À. €. 316 (b) parentibus Basilio, communi tum in 
illis locis virtutis magistro (c), et Emmelia: ne de 
avia Macrina dicam, cujus memoria inter sanctos 
4AJanuar.(d)recolitur,quemadmodum parentum30 
Maii (e), frater fuit Gregorii Nysseni, major natu, 
et Naucratii monachi,Petrique,episcopi Sebasteni, 
et Macrinz (f), sororis. Eloquenti: οἱ artium ma- 


nium (ᾳ), Athenis, ubi Juliano (h) commilitone in 
studio bonarum litterarum [et Gregorio Nazian- 
zenojusus est, Himerium Prosresiumque.Hinc cum 


in Ecclesia Cesariensi lectoris, diaconi et presby- 


teri muneribus functus esset, monasticam vitam 
pretulit (5), simultate ipsi cum episcopo suo Euse- 
bio intercedente (j) .In Ponti igitur solitudines circ. 
Α. C. 358 secessit, atque ibi Gregorii Nazianzeni 
suavissima consuetudine est usus (k). Reconciliatus 
inde episcopo suo (/), adhuc superstiti adjunctus, 
et A. C. 310 (m) defuncto successit Ecclesisque 


(α) Ὁ pévac τῆς ἀληθείας διδάσκαλος, Zacharis C sus icatur. Adde Schrockh. pag. 9 sq. HARL. 


Mytilenso, pag. 224 edit. Barthii, et καύχηµα της 
Εκκλησίας. Athanasio Epist.ad Palladium presb. 
tom. I, pag. 154 ; ὁ ἔνθεος της οἴκουμενης quei 
Gennadio epistola De pradestinat. FABR.— Alia testi- 
monia congessit Thom. Pope Blount in Censura ce- 
lebrior. auclor. ed. Genev. με 241 sqq. ; Garnier 
in praef. ad tom. I edit. Opp. Basilii summis laudibus 
eum extollit. Ab Hemsterhusio ad Luciani Dial. 
moriuor. tom. I, peg. 453 ed. Heitzii, dicitur non 
infrequens Xenophontis imitator, et pag. 389, Pater 
eloquentissitnus. Artis critice peritiam eX Basilii 
scriptis elucere, testatur H. Valesius in libro 1 De 
eritica, cap. 95, pag. 416 sq., subjun"to ejusdem 
emendationibus, a Burmanno editis. HARL. 

(b) Vide Acla sanctor., tom. VIL Maii, pag. 658. 
FABR.— Basilium in lucem editum fuisse Cesare» in 
Cappadocia circ. A. C. 328, Oudinus I, pag. 553, 

it. Garnerius (1) vero in Vita Basilii (in tom.lII 

p.) pag. xxxvit sqq. operose demonstratum ivit, 
Basilium Caesares in Cappadocia, sed non in Ponto 
(ex quo quidem paternum genus, uti maternum ex 
Cappadocia ducebat) natum esse circa A. Chr. 329, 
et de parentibus illorumque liberis disputavit ube- 
rius. . 

(c) "Ov χοινὸν παιδευτῆν ἀρετῆς 5 Πόντος τηνι- 
καῦτα προὺθάλλετο, Naziansonus orat. 20, pag. 924, 
Palladia, qusm matrem memorat Basilius epist. 
366, non foit mater, sed cognata, quam matris loco 
veneratus est. 

(d) Bollandus in Actis sonctsr. tom. 1 Januarii, 
pag. 952 sq Heminht avis hujus suce Basilius epist. 


19, [s 
uo apebrochius tum. VII Act. sanctor. Maii, pag. 
W (0 Vide Nicephorum x, 19, et Nyssenum in Elogio 


acring. | 
(g) Sed v. Schreckh io Hisl. eccl. Christ. part. 
xm, pag. 7 sq. HARnL. 

Q) Basilius epist. 908, ad Julisnum imp. [Vide 
in ed. Garn. tom. III, pag. 122 sqq. II Juliani epp. 
ad Basilium, et hujus respons. pug i sq. epp. 
39-41. Sed Garn.in Vila, pag. Ιω, dubias csse 


(1) Imo D Prud. Maranus, oui, D. Garnerio e vivis sublato, editionem absolvendam ας di 


(9 Atque Martin. Chemnit. in orat. De Lectione 
Patrum, pag. 6, notat, Basilium M. secessui et mo- 
nachismo plus puam satis esset, tribuisse. Tho- 
massin, quidem iu Discipl. vet. Eccl., part. tilib. 1, 
cap. 46, negat, Basilium verum fuisse monachum, 
quoniam nec per omnem suam vitam se consecras- 
set illi ordini, nec omnium suarum facultatum usum 
abjeciss-t: sod is satis refutatus esta Garnier, in 
Vita Busilii, pag. XLv1 sq. Addi debet, disciplinam 
monasticam eo tempore nondum sque ac sub finem 


seculi iv fuisse constitutam. Conf. Schreckh. pag. E 


25, qui tamen, que Garn. de migadibus, asce 
actioni deditis, sentit, nondum certa et explorata 
esse judicat, et de vita monastica studioque Basilii 
est copiosus. Basilium fcisse auctorem ordinis cu- 
[nsdam monastici (atque monachi ordinis S. Basi- 
ii. pracipue in Ecclesia Graeca, adhuc florent), jure 
alii negant. V. Schrockh., pag, 206 sqq. HARL. 
(j) Baertius Act. Sanctor, tom. 1l. Junii, p. 833. 
Sozomenus VI, 15. Gregorius presbyter, in Vita 
Nazianzeni p. 13, etc. In eremo delectatum esse Phi- 
loromi amicitia Basilium, narrat Palladius in Law- 
siaca, pag. 121. Vide et qua ipse de vita sua mo- 


nastica Basilius, epist. 79, ubi fratrem Gregorium 
(Nyssenum) secum vixisse in monasterio ad fluvium 


dem testatur. De Gregorio Nazianzeno autem in- 
telligendus epist. 141, quem σκεῦος ἐχλογῆς καὶ 
έαρ βαθὺ, τὸ τοῦ Χριστοῦ ctóua, appellat. Multa 


e illius et Basilii amicitia Gregorius 
Nezisnzeni Vita. reg presbyter in 


(k) Vide Greg. Nezianz. gus in Basilium, 


apud Lambec. VIII, p. 779 


(0 Idem Baertius, pag. 839. [Schreckh. p. 31 
sqq., 36, 62 sqq. 7^ qd.) "P 
(m) Ab A. C. 371 Basilium fuisse Cesareensis 
Cappadocia episcopum, scribit Saxius in Onomast. 
l, pe. 422, laudatque Pagii Critic. Baron. A. C. 
369, nr, XVI, 2 0, it. ad. A. C. 
288-295 ; 


XIX, pag. imprimis nr. XXIII, pog. 297 
tom. V Eodem Pagio duce l. c. A. C. 90, mr. Vii, 


tom. . V, probabile esse αμα En" 


pag; 915-217, 
us, a Basilio A. 966 epistolam ad 


" 
Qc 
a 
δα 
E 

"ow ον 
P» 


Lu H - - 
Qa" ... . ) 
. t. 1 
aue ntm UO 


310, nr. IX- . 





κι . 
! T ue XN aun 
aakeuna XT BLMEI 



















STA, o 


UD te urn Piu c Il. 
στ Ἐν αν ot. : " RE n "nm 
[n DELE SM 

" * *o 


^ MN, - Pia 1 
F μη "num ' 


Yep 





CCILII 


PROLEGOMENA. 


Cesareensis episcopus ordinatus die 14 Junii (u), A stetur Baronius ad Martyrolog. Rom. ad Kalendas 


cum per annos octo (5) illud sacrum munus gessis- 
set, diem obiit supremum (c) A. C. 379, Calendis 
Januarii. [De anno quo vita decessit Basilius, vide 
Assemannisententiam contrariam vol. Vlil, ad edit. 
vet. vol. VII, p. 931, not. un, add. Assemann. in 
Diblioth. orientali, tom. I, p. 52, not. 2, et p. 54 
(in.,ubi colligit, Basilii mortem ultraA. 378 nequa- 
quam esse promovendam. HanL.] — — 

||. SCRIPTORES VETÉRES DE S. BASILII VITA ET 

LAUDIBUS CONSULENDI, 

Greg. Nazianzeni oratio 20, quo dicta est in 
S. Basilii funere. Ejusdem epigrammata xit in Ba- 
silium cum anonymi [vel potius Nicets»]Grzca pro- 
saria expositione,edita a Lambecio VIII,pag. 366- 


371. [ραρ. 778 sqq. ed. Eollarii, cujus notas vid. P 


et pag. 782 sqq. de Nicette prosaria expositione. 
HARL.] Epitaphium carmen, quod est quartum de- 
cimum ordine, tom. II Opp. Vidend. eliam epist. 
38, etc. 

Gregorii Nysseni oratio in laudem Basilii fra- 
iris, πιτάφιος, tom. IT, pag. 9411. 

Ephremi Syri elogium $. Basilii,ipso superstite 
adhuc scriptum, ut notavi lib. v, cap. 2. |pag. 931 
sq. ed. vet., ubi jam annotavi, Ássemann. negasse 
contra Fabric.illam Ephremi laudationem scriptam 
esse Basilio superstite. Add. Assemanni prul. ad 
Opp. Ephr. Syri, vol. 1, ὃ ix, pag. ix sq. Sed Eplir. 
Syrus, x»que ac Greg. Nyss., nimii sunt ac super- 
stitiosi in laudando Basilio M. HaRL.] Adde Combe- 
fisii Bibliothecam concitonatoriam, tom. VII, pag. 
9 sq. 

Pseudo-Amphilochius (steculi 1x scriptor, ut vi- 
delur) Je vita οἱ miraculis S. Basilii. Dixi de illo 
lib. v, cap. 8, [pag. 379, in vol. VII, sect. 14, et 
p. 381, sect. 14 ; add. Scultet. Medulla Putrum, 
pag. 1043. Leids inter codd. Voss. et dicitur in 
cat. Voss. esse Justini. V. cat. bibl. Leid.,pag.396 
fin. ] sed jam addo, partem ejus extremam, qus in 
Combefisii editione non ezstat,vulgatam ex codice 
Vindobonensi xxxv, ἃ Lambecio, ΥΠ], pag. 366 
[pag. 775 Koll.] ; adde pag. 382 [pag. 787 sq. Kol- 
lariique not., it. pag. 819 sq. De cod. xxxvi, nr. 
20, in c. Augustano. V. Reiser. cat. pag.24 HARL.]. 

Joannes Damascenus, orat. 1, De imaginibus, 
tom. { edit. praeclare Lequiniant, pag. 327, laudat 
Βίον Βασιλείου τοὺ µαάχαρος Oi Ελλαδίου τοῦ αὐτοῦ- 
μαθητοῦ καὶ διαδὀχοῦ τῆς ἱεραρχίας, Vitam S. Ba- 
silii scriptam ab Helladi:o, discipulo ejus et successore. 
Sed illa jam pridem intercedit,licet partem ejus ex 
Anastasii Bibliothecarii versione legisse se ms. te« 


nensem esse scriptam. — Caput S. Basilii tanquam 
reliquis servabatur in magna ecclesia monasterii 
in monte Atho. V. Montfaucon, Paleogr. Gr.,pag. 
455, HARL. 
(o Hinc Martyrologia Basilii memoriam 14 Junii 
celebrant, ut Menologia Kalendis Januarii. 
. (5) Nazianzenus de Dasilio, epigr. 9, ὀκταετῆ 
Àaoto θοόφρονος ἡνία τείνας, opud Lambecium VIII, 


Januarii. 

Simeon Meltaphrastes,de S. Basilio (quem Greece 
ms. testatus est se habere Heribertus Rosweidus), 
et Grecorum Menza { Januar. 

Gregorius presbyter in Vita Greg. Nazianzeni. 

Joannes Euchaitensis (d), Philotheus, CPol.,Ni- 
colaus Cabasilas, Theodorus Metochita, Mattheus 
Camariota, in tres hierarchas, qui sunt Basilius, 
Nazianzenus et Chrysostomus, et jucrum memo- 
riam junctim celebrant Greci 30 Januarii.Ex his 
solus Philotheus editus est ; caeteri msti adhuc fe- 
runtur, ut dixi lib. v, c. 14 [vol. VIII, p. 459]. 

Philostorgius VIII, 14, 19,13 ; Socrates iv, 96 ; 
Sozomenus vi,15; Tripartita v11,96; Nicephorus x, 
17 sq., etc. 

Photius cod. cxu sq. Bibitotheca. 

Hieronymi cap. 116 S. E. ; Theodoreti iv, 19 et 
pref. in Canticum ; Augustini 1 contra Julian. Pe- 
lagianum ; Suide,Gaudentii Brix., Vincentii Leri- 
nensis,et Theodori Prodromi loca S.Basilii operi- 
bus a Parisiensibus premissa sunt. 

III. SCRIPTORES RECENTIORES. 

Jo. Baptiste Mantuani De vita S. Busilii libri 1, 
carmine heroico. 

krasmus lib. xxvi edit. Londinensis,epistola 7, 
ad Jac. Sadoletum,que loco praefationis premi!ti- 
tur editioni Grece Basilii A. 1532. Vide etiam lib. 
xxix, epist. 90 seq. 

Oratio de S. Basilio inserta tom. ΠΙ Declamatio- 
num Witebergensium, pag. 716 seq. 

Godfridus Hermantius (Tillemontii Memoriis, 
tunc adhuc ineditis, usus), in Vita Basilii et Na- 
zianzeni, Gallice scripta,Paris 1674 [al. 1679] 4o, 
duobus voluminibus. Laudat Baertius eaque usum 
se profitetur, tom.II Act. sanctior. Junii, pag. 810. 
FaBR.— Hermantii dicendi ratio et diligentia, przci- 
pue in excerpendis Basilii opp., sunt laudande : 
sed modum is excedit in celebrandis Basilii virtu- 
tibus, nec limam artis critica historics adhibet, 
HARL. 

Tillemontius,tomo IX Memoriarum historic ec- 
clesiastico, edito Paris. 1708, 4*. 

Franciscus Baertius in Vita Basilii, tom. II Act. 


D sanctor. Junii, pag. 807 seqq. 


Mattheus Raderus in Viridario sanctorum,pag. 
24 seqq. 

Omitto velut notiss. Centurias Magdeburgenses, 
centuria Iv, Baroniumque et alios annalium et hi- 
storic ecclesiasticz scriptores,atque Eliam du Pin, 
tomo secundo Bibliothece sua, pag. 154 seqq., et 


pag. 368 [pag. 782 Kollar.]. 

c) Baertius loco laudato, pag. 813. 

(d) Conf. vol. VIII, lib. v, cap. 12, $ XIX, de 
Joanne Mauropode, metropolita Kuchaitensi, pag. 
627 sqq., ari 698, de ejus orat. encomiastica 
in Basilium M. ,Gregorium Theologum,et Jo.Chri- 
80stomum ; it. pag. 632 de ejus canonibus in festa 
trium illorum Patrum ecclesiast. HARL. 


Ld 





NOTITIA EX FABRICIO. 


CCXLIII 


ceteros, qui de scriptoribus ecclesiasticis egere. Α montii narratio, sed saepius emendata; preterea 


Antonius Possevimus in Apparatu sacro etiam de 
codicibus scriptorum, Basilii manu exaratis,qui in 
bibl. Àugustana, Messanensi el Monachiensi ex- 
stant, monet, atque in versiones varias scriptorum 
Basilianorum observationes complures cum lecto. 
re communicat. 

Abrahamus Scultetus parteiv Medulla Patrum, 
prg. 1942 seqq. 

Guil. Caveus in Vitis primiticorum Patrum Ec- 
clesie, Anglice scriptis,et deinde translatis in lin- 
guas Belgicam atque Germanicam, tom. lI edit. 
Germaniczs, pag. 504-598. Brem. 1704, 49. 

D. Theophilus Spizelius in Vetere Acad»mia Je- 
su Chrisli,pag. 3 seq. FABR. 


multas ille res vel certius vel saltem probabilius 
exposuit: maxime versata est ejus cura in vita, 
precipue epistolis aliisque scriptis Basilii secun- 
dum temporis rationem in meliorem ordinem re- 
digendis,aut veris a falsis ac supposititiis discer- 
nendis: nec tamen a partium studio aut timiditate 
quadam in judiciis suis omnino fuit is alienus (a). 

JEqua lence tam eruditionis, ingenii animique 
virtutes,qua insignes in Basilio M. fuerunt, quam 
infirmitates, disciplina vità» monasticse cum primis 
contractas,ponderavit sobrieque judicavit et vitam 
scriptaque ac doctrinam Basilii copiose et curate 
exposuit,nec raro Garnerii sententias rationesque 
examinavit et rejecit Jo. Matthias Schrockh in : 


Cave in Historia lüteraria scriplor.eccl.,tom.T, 8 Christl. Kirchengeschicte, part. xim, pag. 1-220. 


pag. ?38 seqq., ed. Basil. 

The clergies Honour; or the Lives of S. Basil 
the Great, arch-bishop of Neo-Cosarea, and St. 
Chrysostom, arch-bishop of CPole,drawn by way 
of Parallel. Doodon. Printed for W. Gooper. — 
1861, 8. 

Cas. Oudinus in Comment. SS. eccl., tom. 1, 
pag. 543 seqq., qui se profitetur multa ab El. du 
Pin vel omissa, vel dissimulata esse animadver- 
tisse, et in cap. primo vitam ac doctrinam S. Ba- 
silii, Caesares Cappadocum episcopi, uberius per- 
sequitur. 

Sam. Basnage in Anna., tom. Π[, pag. 4, 25 


De praecipuis Basilii scriptis curate egit, et in 
notis acute libereque judicavit de illis Semler in : 
Geschichte der christlichen Glaubenslehre, pra- 
missa Baumgartenii Theologi polemica ,tom.IIT, 
pag. 125-168. 

Christi. Fride. Ressler in : Biblioth. der Kir- 
chenvoter tom. VIL, pag. 1-157, de Basilio M. egit 
el excerpta dedit,aspersis hinc inde bonis animad- 
versionibus,ex libris im contra Eunomium,ex lih. 
ad Amphilochium de Spirilu S.,ex homiliis 1Deun 
non esse auctorem mali,9eDe gentilium libris cum 
fructu legendis,et 3o De libero arbitrio, ex asceti- 
cis scriptis, denique ex epistolis;in his przecipue 


seqq. , pag. 29, de tempore quo Basilius creatus (, secutus est recensionem Du Pin, qui in secundo 


fuerit episcopus Cesar., pag. 32, 36 seqq., 49 
seqq., 91, 69, 70. | 

Jac. Basnage in : Histoire de l'Eglise,pag.613, 
633, 641 seqq., 1156 seqq., 1195 seqq. 

Arnold in : Kirchen-und Ketze - Historie, part. 
I, lib. iv, cap 4, $37, 38, 39. 

Gottlieb Stolle in: Nachricht von den Leben 
,..der Kircnenwweter, etc. pag. 359 seqq. 

R. Ceiller Hist. gén. des aut. eccles., tom. VI, 
pag. 60. 

Appollinare Agresta Vita del protopatríarca 
S. Basilio H. [In Messina, nella stamperia di Vi- 
cenzo d'Amico, 1864, 4ο. ' 

Jo. Ge. Werenberg, Diss. de prudentia Basilii 
M. in refutandis haereticis. Lipsie 1794, 4e. 

J. Ge. Walch, Hist. eccl. N. T., pag. 1337 
seqq., et passim in Bibliotheca patristica; lens 
1710, mai. 8. 

Dilucidazsioni critico-istoreche della vita di san- 
(o Basilio M.dal GiuseppedelPozo.Romz 1740,4o. 

Hamberger in:Zuverlassig. Nachricht. tom.Il, 
pag.804 seqq. Imprimis laudandus est a diligentia, 
studio curaque in Vita Basilii uberius explicanda 
et colligendis atque melius ordinandis Basilii scri- 


püs. 
Jul.Garnier.in Vite S. Basilii, premissa tom. ΠΠ 
Opp.,peg. xxxvii cxxxvir. Basis quidem estTille- 


tomo Νουα Bibl., pag. 268-312 edit, Lat., eas 
secundum temporis ordinem disponere atque ex- 
plicare sustinuit. Sed dolendum est, Rosslerum 
caruisse edit. Garnerii, qui multa vidit acutius 
meliusque disposuit. Πλαι, 


IV. ALII BASILII ULTRA XXX. 


Basilius abbas S. Laure prope Hierssolyma. 
Vide infra, Maleinus. 

Basilius, Achidrenus. Vide infra, TAessaloni-- 
censis. 

[Basilius, episcopus Alexandric,cum 72 episco- 
pis subscripsit Gennadii,patriarchz CPolit., Epis- 
tole encyclica ad omnes metropolitanos A. C 


D 469. V. cod. Vindobon. Cesar. XLIV, et Lambec. 


Comment. VIII, pag. 888 se4q., ibique Kollar. 
HaRL.] 

Basilius, Amasenus in Cappadocia episcopus et 
mrrtyr Nicomedia: A. C. 322,de quo Henschenius 
in Actis sanctor., tom. III April. 26,pag.416 seq. 
Acta illa fabulosa videntur Valesio, pag. 208 ad 
Euseb. [canticum sacr.. in illum d. 26 Apr. V. 
Lambec.Comm. VIII, pag. 210.] 

Basilas,sive Basilius arcis Mecha (bj atque ab 
Α. C. 336,quo Marcellum in synodo CPol. deposi- 
tum constat, Aneyranus episcopus,de quo Hieron. 
Do scriptor. eccles.,cap. 89. PluradeeoTillemon- 


(a) Recole notam (1) superioris pagine ccxLi, Epi. - 
Ib) Rectius in pluribus codd.libri HieronymianiDe scriptoribus eccles. ,cap. 89,legitur artis medicina. 





WEN 





- 


CXLIV PROLEGOMENA. 


tius, tom. VI Memor. ecclesiastic. Cum Arianis A dicavit, familiaris, jam episcopus circa À.C.379, 
non fecisse, probat D. Ittigius appendice ad lib. adeoque a Seleuciensi,qui annis sexaginta amplius 
De harestarchis seculi 1 et u, pag. 453 seqq. post floruit, haud dubie diversus,licet aliod visum 

Basilius, Ancyranus episcopus, junior, qui in sit viris quibusdata doctis, secutis Photium cod. 
synodo Nicsna it, A.C. 787, confessionem obtalit, crxvir. Confer Tillemontium, tom. XV Memor. 
quz exstat tom. Π{ Concilior. edit. Biniane, pag. hist. eccl., pag. 340, et que infra in Basilio Ra- 


* 
x 


WpWUURDUC Np 


vues: 


n 
e 
& t 


on 





481. ΕΛΡΑ. Conf. Acta sanctor. m. Mart, Antwerp. phanensi. 


4683, tom. IlI.Diversus ab Basilio, Ancyrano pre- 
sbytero. 

Basilii, presbyteri Ancyrani, martyrium, Flo- 
rent. in cod. Laurent. IV, nr. 43, plut. 4 V: Ban» 
dini Cat. codd. Laur. I. pag. 322 seqq., FABRIC. 

Basilius, Antiochenus episcopus, A. C. 456 et 
457, cujus meminit Nicephorus xv, 19.Simeonis 


: eremite ad eum epistola apud Evagrium, lib. rm, 
' eap. 10. Ad eumdem Basilium scripsit Leo imp., 


et LeoI episcopus Rom.et Baradatus,teste Ephre- 
mo apud Photium cod. ccxxix, sub fin.— FABR. 
Landatur in Nicena synodo, in cod. XXXIV Cois- 
lin. V.Montfauc. Bibl. Coisl., pag. 102. HARL. 

[Basilius Armeniacus, calligraphus, A. C.1066. 
V.Monfauc. Paleogr. Gr., pag. 53 ac 96; et pag. 
9, 35, 63, 16, 90, 308, Adhuc memoraiur Basilius 
Barele, s.Balerís, qui scripsit quaedam Euripidis; 
Basilius, lector,scripsit saeculo xn Petri Antiocheni 
et aliorum epp.; Basilius sacerdos scripsit Orige- 
nis opus fn Job. et Cbrysostomi quadam,A.1448; 
Basilius Scalidrus, notarius, scripsit Α. 1423 Da- 
masceni opp. quidam ib., pag. 99, de notariis, 
sive arcanorum scribis. HARL.] 


Basilius, aquarum Sextiarum episcopus, cujus C 
meminit Honoratus in Vita Hilarii Arelat.cap.32. ' 


Basilius junior, asceta, cujus Vitam scripsit 
Gregorius,ejus discipulus, clarus temporihus Leo- 
nis Sapientis imp. Exstat in Actis sanctor., tom. 
III April. 26. [Montfauc. in Paleogr. Gr.,pag.323, 
ex cod. Regio.] Adde Lambecium VIII, pag. 359 
[ραρ. 760 ed. Kollar.de cod. XXXIV, n. LII.] 

Basilius, Bicantiorum presbyter,de quo Moschus 
in Prato spiritali, cap. 40. 

Basilius Bulgaroctonus (a) imperator, ab A. C. 


[Basilius Jalimbanensis. V. supra vol IV, pag. 


666. not, o. HAnL.] 


Basilius, Irenopolitanus in Cilicia episcopus, a 


quo Nestoriani dicti Βασιλειανοίς, ut no avit 
Mich. le Quien ad Jo. Damascenum, tom. 1, 
pag.100.De ejus Historie ecclesiastico: libris tri- 
bus, Photius cod.xtn.[Add. Phot. cod. xcv.) Vide, 
qu& dixi lib. v, cap. 1. [vol. VII,pag. 419 et 437, 
$ XXX .]Ejus opus coutra archelaum, Colonie in 
Ármenia presbyterum, memorat Suidas : conira 
Joannem Scythopolitam, Photius cod. cvi. 


Basilius coufessor, episcopus Cretensis et dein 


Thessalonicensis, de quo Bollandus ad Kalend. 
Februar. , tom.I, pag. 242 seqq. FABR. — Canti- 
cum d. 12 April. in S. confessorem Basilium,epi- 
scopum Parii in Asia Minore, inter cantica sacra 
ὶ in sanctos totius mensis April.in cod. XII Cosar. 
Vindob. de quo V. Lambec. Comment. VIII, pag. 
208 seqq. HARL. 


Consules: Cecina Decius Basilius (c) A.C. 463, 


et Cicina Decius Dasilius,junior, À. 529; tum Fla- 


vius Basilius A.480, et Flavius Basilius junior, Α, 
541, ultimus privatorum, qui consulatum ordina- 
rium gesserit,nomenque anno dederit. Vide Victo- 
rii Canonem Paschalem, pag. 69. 

[Basilius , Emesasenus episcopus, scr. Vitam 
Theodori, archiepisc. Edesseni, in cod. Tau- 
rin. CXLVII. Vid Cal. codd. Gr. Taur., pag.238. 
HARL.] 

[Basilius, diaconus et a commentariis, interfait 
synodo ab Alexio Comneno congregate V. Mont- 
fauc. Bibl. Coislin.,pag.105.—Alius Basilii, dia- 
coni, reliquorumque monachorum supplicatio ad 


976 ad 1025,de cujus novellis constitutionibus di- impp.Theodosium et Valentinianum adversus Ne- 


cam libro VI.[Ejus Antipharmacum in cod. Lau- 
rent. XIX, n. 3, plut. 75, Vide Bandin.Cat.Codd. 
Gr. Laur., III. 167, HARL.] 


storium,in concilii Ephesini part I, pag. 310, ed. 
Romane 1608. V. Assemanni Prolegg. ad Ephr. 
Syri, Opp., tom. I, pag. x, $xn. Han.] 


Basilius Casariensis (b) junior, cujus inediti o — Basilius, Ephesi episcopus, A. C. 434-444. 


commentarii ad orationes Nazianzeni, Constantino 
Porphyrogeneto dicati,exstant in variis bibliothe. 
eis, ut [Flor. Laurent. Vide Bandini Cat. I, pag. 
536 seqq.] Coisliniana, pag. 296, etin tribus co- 
dicibus, pag. 298 seqq. [ubi quoque pag. 299 de 
ejus ep. ad Constantinum imp., ejus Viteinc.Cses. 
CLXXXVII. V. Lamb. Ilf, pag. 442. Hanr.] 
Basilius, Chrysostomi,qui ei libros De sacerdotio 


a) ViderAllatiam, pag. 2830, ad Georg.Acro 
μία, [£i Bendin Cal. codd. Lawr. II pag. 491, 
n. 11 et 18. 

b) Vide que de illolib. v, cap. 13. pag. 540. 
[4 ol. vin nov. ed.,pag. 431 seqq.] Caveus hunc 


.. 





[Ad Basilium, eremitam,scribit Theodor-Studi- 
ta V. Montfauc. Bibl. Coisl., pag. 313. 

. Basilius, Euchaitarum episcopus,et Dasilius,epi- 
scopus Lariste, interfuerunt synodo, ab Alexio 
Comneno congregate. V. Montfauc. 1.c.,pag.104. 
HanL.] 

Basilius, Hierosolymitanus patriarcha, cujosepi- 
stola synodica ad imp. Theophilum, qui ab A. C. 


refert ad Α C. 675, sed junior est, et Constantini 
Porphyrogeniti aate scripsit.A Sambuco vocatur 
Thessalonicensis, sed ipse se Basilii Cresarienes 
κοινωνὸν xal ὀνόματος xai θρόνου appellat. 


(c) Ad hunc scribit Sidonius. 








pw—97 


NOTITIA EX FABRICÍO. 


GOXLV 


829 ad 841 rebus profait,exstat in Combefisii Ma- A Coislin. CCLXX, quam edidit Montfauc. in Bibl. 


nipulo orig.C Pol., pag. 140-145.Paris. 1664, 1^. 
Ελα Epistola illa synodalis ad imper. Theophi- 
lum [conomachum, pro cultu sacrarum imaginum 
memoratur οἱ locus excerpitur a LambecioComm. 
de bibl.Cosar., vol. VIII, pag. 697. Add. pag. 708 
seqq., ubi in nota Combeflsius carpitur et contex- 
tus Gr. benelicio codicis C;esarei suppletur. Conf. 
supra vol. VIII, pag. 84, sect. 3. HARL. 

[Basilius, Λατινελέγκτης hioromonachus Studita, 
qui conira Latinos scripsit, memoratus ab Allatio 
De consensu, p. 553 et 624. Hanr.] 

Basilius Ireriopolitanus, perperam a Cilice dis- 
üiaguitur in Chartophylace Cavei (qui id recte 
deinde emendavit) et in Pandectis Hendreichii 
Brandenburgicis. 


Basilius, Issurie episcopus, idem cum Seleu- 5 


ciensi. 

Basilius, Larisse in Thessalia metropolitanus 
Baluz., p. 886 Novo collect. concil. [V. de Basilio 
Buchaitar., etc., notata p. 8 extr] 

Basilius Macedo, imp. ab A. C. 866 ad 889 de 
cujus κεφαλαίοις παραινετικοῖς dixi lib. v, ο. 5 [vol. 
τΗΙ, p. 49 sq.] Do ejus variis Constitutionibus et 
legibus, aliisque scriptis, ad jura spectantibus, dis- 
serendi locus erit libro vi, quemadmodum et de 
Novellis Basilii Porphyrogeniti imp. 

Basilius, Magnesic episcopus, interfuit concilio 
Niceno u, tom, III Binii, p. 516. 

Basilius magus, de quo Gregorius Magnus lib.i 


Dialogor., p. 1331 seq., tom.IOpp., et Cassiodo- c , 


rus iv, 2, Var. 

Basilius Maleinus, S. Laure prope Hierosolyma 
archipresbyter et abbas, cujus ἀσκητικὴ ὑποτύπω- 
ew (a), θἱ libellus, quo probat, ascet» non esse 
caplanda bonoraria nec honores ambiendos, ms. 
Grace in Bodleinea bibl. FABa./Informatio asceti- 
cea, in bibl. Bodlei. cod. V. Herbert. ibid. inter 
codd. Th.Roe,n. CCLXIII cod. XVII, Asceta non 
esse coptandos honores. —Add, ad notam scripta. 

(Basilius abbas, ἡγούμενος' ad eur scribit Theo- 
dorus Studita. V, Montfaucon. Bibl. Goisl., pag. 
144, 320, 329, 324, 413. HARL.] 

Basilius asceta, Marciani discipulus, a quo con- 


Coisl , p, 349 sqq. et Basilius iste nominatur p. 
3973. HaRL.] 

[Basilias, medicus, Bogomilorum hzreseos fax 
et tuba. V. Allatium De consensu, pag.635.De aliis 
Ra-iliis medicis v. infra in elencho medicor.vett., 
vol. ΧΙΙ, p. 100 sq. ; sed conf. ipsum Fabric. in 
vol. Vill, p. 347 sq. vet. edit. HAnL.] 

Basilius Megalomites, cujus /Enigmata Grz»ce 
exstaut ms. CXI iu bibl. Bodlei. [De Basilio Mega- 
lomite v. infra vol. X, p. 538 ed. vet. Ejus /Eni- 
gmaia in codd. bibl. publ. Paris. CMLVIII et 
MDCXXX. llanL.] 

[Basilius, Moldav. princeps, de quo v. Kollar. 
Supplem. ad Lambecii Comment., pag. 240 sq. 
HARL.] | 
Basilius, monachus Cappadox, cujus fertur re- 
sponsum sive ἀναφορὰ ad Nicetam, metropolitam 
Thessalonicensem circa À. C. 1900. ΕΕ. ad Da. 
silium v. Bandin. Cal. codd. Gr. Laur., 1, pag. 9, 
n. 86. Monachum scribit Theodor. Studita, V. 
Moutfauc. Bibl. Coislin., pag. 149. Inter melodos 
Graecos infra, vol. X, pag.131.Quidam calligraphus 
sec. X1. V.Montfauc. Palograph.Gr.,p.541. Han. 

[Basi'ii minimi (qui scholia quoque scripsit in 
Gregorii Naziauz. XVI. orait ) epistolam ad Cons- 
tantiuum Porphyrogen., e cod. Naniano LXIV 
publicavit Mingarell. in cat. codd. gr. Nam. p. 
115 sq. Add. Bandin. in cat. codd. Gr. Laurent., 
l, p. 536 sqq. HanL.] 

[Basilius, opiscopus Νανκλέων, inter subscripto- 
es epistola Gennadii encyelice a. 459. V.Lambe- 
cii Comment.et Kollar.not vol. VIII, p. 894. Ηλαι..] 

Basilius Nicomediensis, martyr. Supra in Ama- 
seno. De aliis Basiliis martyribus ecto vel novetmn, 
Baronius ad Martyrolog. Romanum. 

Dasilius, patricius et prefectus cubiculi, cujus 
Naumuchic :, hactenus inedita, dabu Grace in- 
fra. FABR. Ad eum scribit Theodorus Studita. V. 
Montfauc. Bibl. Coislin., pag. 322. HARL. 

Basilius Peguriota, qui inter melodos GravcseEc- 
clesi: laudatur 3 Leone Allatio,et,qui piura de eo 
dicet, UrbanoGodíridoSibero [infra vol. X, p. 131]. 

Basilius Philippensis,cujus homilia in preesenta- 
tione: B. Virginis in teuiplo, ins. Grace iu bibl, 


ditum monasterium in Seleucobelo,civitate Syri», p Bodlei. [π. CCXXXIV et. MMMCCCLXXXHI, et 


narrat Theodoritus Histor. relígios. cap. 3, inter 
discipulos ejusSabinum, miramque et hujus absti- 
gentiam praedicans. Eumdem cum Basilio Seleu- 
censi illam facit Baronius ad A. C. 382, n. 68, 
sed rectius, distinguendum esse, monet Tillemon- 
Gus tom. XV Memor., p. 941. 
[BasiliusManicheus, Sergii discipulus, in Photii 
narratione de Manichsis repullulantibus, in cod. 


(a) 'rxotónoo« illa sive descriptio vite mona- 
sticse Latine exstat in bibliothecis Patrum, inter- 
proe Jac. Pontano, tom.XXII edit.Lugd.,pag.750- 

. [In indice cod. msli Antonii Eparchi, infra 
in vol. X, pag. 479. In codd, bihl. publ. Paris. 


PATROL Gh XXIX. 


inter codd. Gale n. MMMMMCMXLIX. | 

Dasilius, Pisidi episcopus, Íconomachus, in 
quei invehuniur Patres synodi vi, actioue I1, 
tom. 1 Biniang edit, a. 1618, p. 482. 

Basilius presbyter, cujus Vita auctore incerto in 
tom.ill Act. sanctor., Martii 22, pag 380. Latine 
et G:eece ad voluminis calcem. FAnn.Ad DBasiliuia 
presbyterum scribit Joan.Chryaostum. V .Monuauc. 


DCCCLVIII et MDCXXX. — Basilii mouachi,prae- 
positi Laure Mallinorum, Copita parametica ad 

ium suum ; it. ejusdem et aliorum Ecloge le- 
gum, in codd. Escorial., teste Pluero in Liner. 
per Πδρ., pag. 161. Han.] 


p 


παπι 


QCXLVI PROLEGOMENA. 


Bibl. Goisl., p. 568. — Fuit quoque Basilius A epist. ad Basil. Thessal. et hujas responsio in cod. 
presbyter calligraphus sz»c xr. HanL. Cesar. CXIII, n. 9 et 10, quem et propter varr. 
Basilius, patricius et praefectus praetorio, sub re- lect. et vero, quia utraque epist. in fine aliquanto 
ge Odoacro. Vide Baronium ad A.C. 483,n.10 seq. auctior est,conserendum putat Lamb. V, p. 86 sq. 
[Basilius, ὁ πρωτόθρονος, citatur inter eos qui —In eod.cod.n. XI, ibid., p. 88, est Basilii Thess. 
scripserunt de vita Joan. Chrysostomi, in cod. Disp. de controversiis fidei inter Latinos et Gra- 
Cesar. XXVII. V. Lambecii Comment., Vill, p. cos, habita Thessalonice cum episc.Beneventano, 
638. Supra vol. VIII, pag. 457. conscripta autem iustar dialogi a Niceta monacho. 
Basilius proedrus Merisubscripsitet interfuit sy- V. not. Kollar. et supra vol. VII, p. 752, ibique 
nodoabAlexioCommeno congregatieincod.XXXVI — not., et infra vol. X, 493 vet. ed. Basiiius Thessa- 
Coislin. V. Montfauc. Bibl. Coisl., p. 104 Hant.] lon. De gradibus cognationis in cod. Paris. bibl. 
(Basilius, rector et papas Blachernarum. V. publ. MCCCLY, n. 13 Han. 
Montfauc. 1. cit. HARL. | Basilius Trajanopolitanus in Thracia, qui inter. 
Basilius, Raphanensis in Syria episcopus, qui fuit concilio Chalcedonensi. 
A. C. 384 synodo C Pol. subscripsit. Hunc Basna- — (In Mongitor. Biblioth. Sicula, vol. I, p. 99 sq., 
gius ad A. C. 382, 6, putat esse illum cui Chry- g uberius recensentur vita et scripta Basilii Amabi- 
sostomus libros De sacerdotio inscripsit. lis Messanensis, ord. Predicatorum, wed. ssc. 
Basilius, Russice imperator, cujus epistolam de xvi; Basilii Campanelle, Panormitani, ejusd. 
translatione reliquiarum sus matris citat Allatius ordinis A. 1617 ; Basilii Cavarretz, ord. S. Marie 


contra BHottingerum, p. 111 seq. 

Basilius, S. Saba archimandrita Roms, ad 
quem Theodori Studite epistola 35 libri 1. [V. 
Montíauc. Bibl. Coislin., p. 148 et 318. HanL.] 

[Basilius Scamandrenus, patriarcha CPolit. A. 
1183 — 1186. V. infra vol. X, p. 492. Han ] 

Basilius Seleuciensis, de quo infra. 

Basilius,episcopusSycomaszanus (al. Sycamina- 
nus),qui interfuit synodo CPol.subMenna A.C.536. 

Basilius, Sylei episcopus, qui interfuit synodo 
septima, sive Nicene n, Α. C. 787 celebrate. 
Vide tom. Ill Binianz edit., p. 515. 

Basilius Achidrenus,circ.A 1155Barocc. CXI, et 
archiepiscopusThessalonicensis,cujusresponsio ad 
epistolam Adriani IV pape, in Jure Gracco- Rom., 
p.205 et 307,et apudAllatium De consensu, p. 658, 
et post Joan.Zonaram in Canones concilior.733. [In 


de monte Carmelo, circ. A. 1660. 

Basilii deLaurentio,ord.S. Basilii. Ejus carmes: 
De Basilii M. tessere habitusque sub noclis spe- 
cie pro Panormitani cenobii translatione eadem 
in urbe A. 1697 religionisque stemnati alludenlis 
elegiacus triumphus, Panormi 1697, 4, in Anton. 
Magrí Netitia monasterii Panormilan. S. Busilii, 
p. 43, editum est 

Basilius a Scledo, eremita Camaldulensis mon- 
tis Gorone: de quo ejusque scriptis in codd. bibl. 
S. Michael Venet. V. Mittarell, in Cat. illius bibl., 
p. 113. 

Sed recentioris φαί Basilii dicti ad nostrum 
non pertinent institutum. HanL.] 

V. σου». (d) ET EDITIONES OPERUM BASILII MAGNI 
Groce. 
Basil. 1532, fol., cum pref. Erasmi, apud Hie- 


cod. Laurent. II, n. 89.V. Bandin. Cat. codd. Gr.,  ron.Froben.et Episc.In hac editione sunt homilie 
I; p. 10.] Ejusdem Basilii ad queetionem deconju- ín lexaemeron,in Psalmos, et ali: vari: homilie 
gio duorum íratrum qum amita consobrini, a ma- xxxix; liber De Spiritu sancto οἱ Epistolz. FAR. 
gno Dyrrachii sacellario propositam exstat in Jure  Pleniorem integramque inscriptionem et plura de 
Graco-Rom., p. 309 et 408.FABR.Paps Adrianiin hac edit. leges in Maittaire A 7., II, p. 765 (qui 


(a) Tanta est copia mss. Basilii M., ut verear, ne 66 bis. Quanta vis sit codd. Basil. Vindobone in 
omninm etsingulorum opp.atqueepistolarum enume- . bibl. Cesarea, uno obtutu cognosces in cat. Nes«sel. 
ratione tempus et chartam perdam, saltem pluribus D in ind. pag. 39-36. Eos Lambecius in Commen. suis 
lectoribus fiam molestos. Quare primum generatim passim precipue in vol. Il[ V. indic. ad illud col. 
indicabo, in quibus bibl. lures codd. Basilii opp. 0-586, tum in vol. IV (ind. col. 593 sp.), vol. V 
custodiantur. Auguste Vindel. in libl. publ. Basilii (ind.col.682-684) copiosius recenset.— Ineod. XLIV, 
homilie. 46. — Commentar, ἐπ Isaiam, — Epistole n. 23 sqq., sunt varli generis epistole ; v. Lambec., 
948 (ex quo cod. magnam esse factam accessionem — VIII, Y 818 sqq., et in aliis codd. ejusdem vol.sunt 
ad ed. Wolfgangi Musculi, etc., in prima codicis pa- Basilii litargiea, orationes, epistole, etc., et Lambec, 

ina legitur ascriptum). — Tres ἀντιῤῥητικοὶ conira — aliquoties emendat suppletque aut illustrat ed. 

won. — Ad Amphiloch. Iconens. episcop. — Paris. Gr. Latin. — Wreaüslaviz in bjbl. Rebdinger, 
De divinitate Filii capp. XXXll. V. plura in Reiseri non pauca Basilii esse opp. testatur Kranz. in Me 
indice mss. bibl. Augustanae, p. 15-21. — Ib, Basi- mor. bibi. publ. Blisabeth, 83. — ' Francoforti 
lii et aliorum sententie, in Ραπορίία dogmatica, in bibl. quondam Uffenbscb. fuerunt in codd. VIII, 
p. 39, Ib. hom. de nuntio vitze remittendo-et perfe- ΙΧ et XIII, varia Basilii opusc. de quibus consules 
ctione, pag. 27. — Protheoria expositionis in lsaiam, — Maii Bibl. M St. Uffenbach.., pag. 430, 436 et 498 
pag. $8. — Ib. plures homiliz, in duob. codd. pag. (Conf. infra ad n. AXV). — Nubem codd. qui suni 
30. — Ib. canones, pag. 30. — Ib. quedam homi- in bibl. publ, Paris. nec non Coislin. et varia Baeilii 
lie, pag. 37. — Fragmm. ex Basilio aliisque, bis ; opp: aut particulas comprehendunt, congestum vi- 
et basil aliorum expositiones ip illud : ad imaginem — debis in ind, ad vol. ll Cet. codd. Paris. et in ind. 
et similitudinem suam, p 39 et 40. Dialogus Basi- ad Montíauc Bibl. Coislin, ex Gr. Basilii opera in 
lii et Greg. Naz., p. 40 et 41. bis, — Epistole, pag. cod. Coislin L. et CCXXX (Montf. Bibi. ois. 


a 











NOTITIA EX FABRICIO. 


cox vil 


magnam Erasm. przf. partem et ultimam Basilii A Volaterranum nuper in Latinum conversa.In (ine: 


epist.ad calligraphum in nota recudi fecit); Denis. 
Memor.bibl.Garell., pag. 347 sq.; Clement. Bibi. 
crilique, etc., I, p. 485; Panzer., A. T., vol. Vl, 
p. 285, n. 853. Πλην. 

Venet. 1535, fol., apud Steph. Sabium, in quo 
volumine sunt ascetica ethicaque et De virginitate 
et contra Eunomium libri quinque, sermones et 
epp.FABR. Conf, Maittaire Ann. Typ.II, pag. 819, 
qui przefat. ex qua, quos codd. adhibuerit editor, 
cognosci potest, magnam partem reddidit. Hanr.. 

Basil. 1551, fol. (apud Hieron. Froben. et Nic. 
Episcopium, ut in calce legitur] cum prefatione 
Grzeca Jani Cornarii ad Julium, Numburgensem 
episcopum.In hae editione continentur: In Hexae- 


Impressum apud Jat. Mazochwm,etc.,fol.De hac 
ed. v. Maittaire A. T. II, p. 264 et Panzer. A. T. 
VIII, pag. 255, n. 92.Copiosius eam edit.recenset 
Lambacher in Bibl.antiqua Vindobon. civica pag. 
83, sqq ,qui pag.86 monet,in illa edit. etiam nu- 
merari tantum XVI[ homilias i Psalmos, et uni- 
cam tantum in Psalmum xxvirni, cum in aliis ex- 
stent bine in illum ; ex quo Combefisii judicium, 
alteram illam in psalmum xxvii homil. non esse 
genuinum Basilii fetum, non leviter confirma- 
ri censet. — Basilii opuscula varia, Basil. 4494, 
Á*, citat Maittaira A. T., IV, pag. 570, ex bibl. 
Adr. Paw; sed fides sit penes auctorem. Hanr.] 

Paris. 1320. fol., apud Ascensium [opera Jac. 


meron homilisundecim.7n Psalmos homilie XVII. g Fabri Stapul. V. Panzer., VIII, p. 67.] 


Varimhomilie XXIX LiberDe Spiritu sancto. Epi- 
stola» Basilii et Nazianzeni CLXXX ᾽Ασκητικῶν λόγοι 
septem. De judicio Dei. De fide. ᾿Ἠθικῶν opo: 
LXXX. Ἐρωτημάτω» ἀσκητικῶν κατὰ πλάτος ὅροι 
LV. Ἐρωτημάτων ἀσκητικῶν κατ ἐπιτομὴν ὅροι 
CCCXHL. ᾿Ἐπιτίμια διάφορα sive poenas varizx eccle- 
siastics, delinquepntibus monachis et xavov«ato 
constitul». Constitutiones asceliczie XXXIV .Episto- 
la ad Chilonem. Alia ad monachum, prevaricato- 
rem.Jje baptismo libri lI. Liber Πεπὶ τοῦ αὐτεξουσίου, 
De libero arbitrio. Alius De virgsnitute. De para- 
diso liber et libri V adversus Eunomium |V.Gar- 


nerii praf. ad tom. I Opp., pag. iv.] 
Lalina. 


I|Romz, 15195, 0pera M. Basilii per Raphaelem 


peg. 118 ei 29? ) multa Besilii in opere 
ascetico in cod. CCXXXII, (lib. pag. 294.) — In 
cod. CCLXXXI, 30, sermones ad monachos, et 
alia (ib. p. 393), ctc. — Nec vacat singola Basilii M. 
, etc., quae in codd. Bodleianis aliisque 
Britannicis exstant, vel enumerare ; et ablegandus 
mihi est illorum notitia cupidus ad indices catal. 
mss. Anglis et Hibernie subje:tos — Quot codd. 
qui multi sunt, et varia Basilii opp. conlinent. ser- 
ventur Hupa bibl. Escorial: doc-bit "uer, in Tuner T 
ispan., pag. 161, aut qui in aliis multis bibl. 

d riantur, indicabit Montfauc. in indice ad Bibl, 
b. sss. — Venetiis in bibl. Marc. in codd. Lit. 
usque ad cod. LXVI, in Cat. codd. Gr., pag. 36, usque 
sd 45, curatius memorati, extant permulte homilie 
et alia opusc. in his, homilie et alia, qu» in edit. 
monacbor. S. Mauri non reperiuntur. De homiliis 
nooBullis infra agemus : reliqua inedita quorum 
initia retulit auctor illius Catal. ea esse notantur : 
in eod. Llil, In obscuritatem 
modo 303 oporieal diligener in. eas. incumbere. ln 
eod. LIV, comsolatoria ad infirmos ; de admini- 
stratione, seu rogiminc in. Christo ; de misericordia 
et judicio (est quoque in cod. LVI, et hujus argu- 
συ bomiliam ineditam memoret Montfauc. in 
Bibl. Coislin., pag. 118). — Ep. ad Urbicum mona- 
chum de continentia. [d cod. LV, Encomium in pra- 
eessorem. suum ; in Trinilalem (exstat quoque in 
cod. LXD ; in illudChristi : Horam illam nemo no- 
vit, wsi Poter (conf. Bibl. Coislin., pag. $93) ; in 
E ldum Luce etin. Annam; in Pascha (est quo- 
que in cod. LXI) ἐν lacum Gennesareth. εί in. Pe- 
trum, epostolum (ejusdem argumenti homiliam sub 
Chrysostomi nomine laudat &iontf.. Bibl. Coisl., p. 
121, quz tamen initio discrepat ab exempl. Ven«- 
ιο) ; [a memoriam marlyrum ; homil. $n. Abraham ; 


prophetiaruwm, ei quo- ϱ 


Coloni: 13293 et 1531, fol., apud Cervizornum, 
quam editionem persequitur Gesnerus in Bibl. 
FaBR. Edit. Colon. 1523,quam in manibus habeo, 
inscripta est. 

Divi Basilii M. Casar episcopi eruditissima ope. 
ra,quorum catalogum ín sequenti pagella deprehen. 
des.Interpretes Joan-Argyropylus,Georg. Trapezun- 
tius, Raphael. Volaterranus, Rufinus presbyter. 
Monodia Gregor.Nazianz.1523. [n calce : Excusa 
sunt hec opera in edibus Etucharii Cervicorni,ere 
εἰ impendio M. Godef*. Hittorpii, civis Colon. M. 
Junio fol. Add. Lambach. l. c., p. 86, qui in nota, 
Hubentur ,ait,hic preter operaquae modo recensui- 
mus ez edit. Romano,libri V contra Eunomium, 
GeorgioTrapezsuntiointerprete,ekregula monacho- 


a ex Evangelio Luce in paraiyticum ; in ordinationem 


SS. apostolorum. — 1n cod. LXI[ usque ad LXV, 
sunt Basilii ascelica (cat. pag 45 «d — In cod. 
DII Besilii ex proverbiis ; capitulo VIII in diversas 
hypotheses, etc, — Taurini in Bibl. quondam regia 
in multis codd. multas epistolas homiliasque aliaque 
inesse opera, cognosces ex catal. codd. gr. Taurin. 
V, indic, voc. Basilius, Casar. — Insignis variorum 
Basilii librorum, Florenuse in bibl: Laur. servato- 
rum, uumerus designatur & Bandin. in Cat. codd. 
Gr. Laur. Vida ind. ad tom. ΙΙ, pag. 480 — 433. 
— De eodd. Neapolitan V. Supra vol. V, in calce. 
Leide in libl. publ inter. codd Bonavent. Vulca- 
nii ; ex Besilii appendice ad Naueleri Chronogra- 
phiam (cat. bibl. Leid., pag. 248 Qin). — Ib. in hibl. 
publ. inter mss. vol. membran. pervetus, continens 
quedam Basilii Μ.. presertiun asceuca, quod vir 
doctus videtur contulisse ad. edit. Basileens., teste 
confectore cat. libl. Leid., pag. 234, n. ! lb., 
pag. 336, n. 47, Basilii ἐν Hexaemeron. -- . 943, 
n. 61, Epp aimobaes Juliani et Basilii, quas testa- 
tur Scaliger se vidisse Arabice. — lbid. pag. 402, 
n. 7, inter codd. Vossian., aenigmata Basilii «oo 
Μαιευμὰν eq Κύτι. -— Et n. 16, Basilii M. ἔκκλη- 
σιαστικὴ xai μυστική προθεωρία" per interrogatio- 
nes. — Montfaucon. in P raphía Gr. XLV, lau- 
dat cod, Colbertin, CCCCXCIX, menbr., qui exhi- 
bet Rasilii opp scr. manu Nicetae, protospatharii. 
etc., A. Ch. 9/1 oblatus ecclesie martyris Georgil 
Oriati, — et pag. 287, cod. Romanum P. P. S, Ba- 
sillii, qui coninet Basilii ascetica et qusstiones, et 
illuswat, -:ue notatu digna ad calcem leguniur, $e4 
haec sufflcioni, ne legos instituti. nostri migrem : et 
de quibusdam opp. codd. passim adhue locus erit 
dicendi. HARL. 





OCXLVII PROLEGOMENA. 
rum,a Rufino conversa. De regula jnonach V. in- A De scriptor.eccles., pag. 1771 seq.,ab Hendreichio 


fra ad IX, 11. Rufinum esse pessimum interpre- 
tem, statuit Huetius De interpretatione, libr. n, 
pag. 246 sq. ed. Stade. 1680, 8e. — De ed. Col. 
4531. Vide Panser. A. T , Vl, p. 414, n. 0609. 
HARL. 

[Paris.1593. Basilii M.opera ex interprelat.Joan. 
Argyropuli, G. Trapezuntii, et Haph. Volaterrani. 
ap. Jod. Badium. fol. ; conf. Schoenemann. Bil. 
— Patrum Lat., 1, p. 619 sq. — De Trapezuntii 
versione librorum Basilii contra Eunomium,ejus- 
que editionibus v. Zeni Dissert. Vossiane,tom. 11, 
p. 9, n. VI. — Garnier in pref.ad tom.lI Opp., ». 
Iv, memorat edit.Lat.Paris.1595,fol., ap. Ascen- 
sium. HARL. 


in Pandectis Brandenburgicis,sed, qui multa con- 
fuse ac falso de editionibus Basilii scriptorum tra- 
dit Qui hanc Parisiensem editionem curarunt, 
Fronto Duceus et Fed.Morellus, testantur,se usos 
editione Greca anni 1551, collata cum mss.a Ri- 
chardo Montacutio. Ducei note, quibus versiones 
passim castigantur, implent in Appendice tomi ll 
pagiuas 118; hinc succedunt exiguas Federici Mo- 
τε]! p, 149 — 126. [Add. Garnier |. c., p. v.] 
1638. Paris. ap. /Egid. Morell., fol., 3 voll.; mi- 
nus nitida minusque emendata, neque ulla re alia 
auctior. Hanc recenset Casimirus Oudinus in Sup- 
plementode Scriptoribuseccles ,p. 42 seq. [tom. 1 
Comment., p. 648 sqq.,et ibid., p. 577 sqq.] no- 


Basil. 1540, fol., apad Hervagium cum praefat. p vam sciagraphiam subjicit ordinis, quo ipse optel 


Wolfrangi Musculi.Hanc editionem preter Gesne- 
rum recenset Bellarminus De S. E. et B.Gerhar- 
dus in Patrologia.FABR.Inscriptio hac est : Opera 
D.Basilii M. — Omnía,sive recens versa,sive ad 
Gracos archetypos ita collata per Wolfg. Muscu- 
lum, Dusanum,ut aliam omnino faciem sumpsisse 
videantur. Quorum catalogus insequitur pra:fa- 
tionem. Basil. ex off. Hervagiana MDXL, fol. 
Exempl. est in bibl. acad. Erlang. HARL. 

Basil. 1552, fol., edente Jano Cornario. 

Basil.1565,fol. apud Joan.Oporinum,cum eadem 
Musculi prefatione, qui in hac editione scholia in 
Psalmos,et enarrationem in sedecim capita [saiz, 
et epistolas quasdam adjunxit.FABR. Late recenset 


opera S. Basilii recudi, at primo tomo homilis, 
altero libri et tractationes, tertio epistolt,liturgia 
et alia quedam, in prioribus non obvia, exhibean- 
tur [proscribendi tamen lib. De grammatica exer- 
citat. et epistola in adversis eonsolatoria.] 
Novam Basiliioperum editionem molitus pridem 
fuit Franciscus Combefis., cumque edendi ipsius 
vasti operis occasio deesset, castigationes saltim 
suas ex variis codicibus mss.et observationes va- 
rias ad paginas editionis Paris.1618 vulgare insli- 
tuit, variaque inedita S.Basilii monumenta passim 
inseruit. Sed A. 1679, 23 Jun.,:xtat.7 4,operiim- 
mortuo Combefisio,observationesille eodem adhuc 
anno publicate, et archiep. Parisiensi, Francisco 


hanc edit. et alia lectu digna de Basilio ejusque C Harlao, inscripte sunt a Vincentio le Fevre, ord. 


scriptis atque interpretibus profert, notatque tria 
interpretum peccata Joan. Fabric. in Hist. bibi. 
suc, tom. I, pag. 101 — 106. Han. 

Parisiensis Godfridi Tilmanni 1566, fol., qua 
recusa est. 

Antwerp. 1568, fol., apud Philippum Nutium. 
Hanc editionem recenset Possevinus in Apparautu 
sacro. [Add. Garnier prefat. cit. p. 1v.] 

Paris. 1574. fol., apud Sebast. Nivellium: prio- 
ribus nitidior, pleniorque et castigatior,quam se- 
cuta Parisiensis apud Sonnium A. 1603, fol. 

Postrema Antwerpiensis 1616, curante Andrea 
Schotto, fol., repetita Golonia 1618, fol. 


Pred.,qui sub nomine βαιμιὶ de Golefer latere vo- 
luit. Titulus operis est : Basilius magnus ez inte- 
gro recensitus, textus fide optimorum codicum 
ubique castigatus, auctus, illustratus,emendatus, 
versiones recognito, etc. Paris. 16190, 8o, duobus 
voll. [Conf. Garnerii pref. cit. p. vi.] 

Memini et Wilhelmum ErnestumTentzelium τὸν 
μακαρίτην, multis annis, et beatissimum desidera- 
tissimumque Godfr. Olearium nostrum aliquando 
de nova Basilii editione concinnanda cogitasse,et 
in eam rem varia collegisse subsidia, sed utrius- 
que doctos conatus properans fatum antevertit. 

Novam nunc$8.Basilii editionem eruditi monachi 


Denique Franciscus Combefisius in Ecclesiuste p Benedictini, quibus tot prieclarissima monumenta 


Graco, Paris. 1674, forma octava majore, tum in 
Bibliotheca concionatoria ibid., 1662, fol., varias 
Basil. homilias Latine a se vel recensitas, vel de 
integro versas Latine edidit. 

Germanica. 

Ingolstad. 1591,fol.,Schweikhardo comite Hel- 
fensteiniensi, ete , interprete. [Pref. scripta est 
Landsbergem in Bavaria super., 1589. ] 

Groco- Latina. 

Α. 1618, Paris ,f0l.,2 voll.,ex officina Nivellia- 
na [ap. Claudium Morell. secundum Hamberg. 
Zuverl. Nachr., II, p. 808]. Heic insignis et nitida 
emendataque [et ad codd. Ánglicas et Gallicos re- 
censita] editio recensetur a Philippo Labbeo tom.] 


. 





ecclesiastica debemus, jubentexspectare ab insigni 
bus sodalibus suis, Juliano Garnierio, Francisco 
Faverollio et Joan.Jacobo Baverdo,postquam ille, 
qui ex eodem ordine ornanda huic sparts pretefe- 
ctus antea fuerat, Jacobus Lopinus, jam A. 1693, 
29 Dec. ,fatis concessit. [Dopinum antea fuisseprz- 
fectum,negat Garnier. pref.ad tom. 1,Opp.pag.v.] 

[Prodiit ed.Garnier.quz huc usque principatum 
tuetur ; alium librorum Basilii ordinem habet, et 
est inscripta : 

Τοῦ ----Βασιλείου —— Saneti Patris nostri Basilii, 
Cosareai Cappadocie archiepiscopi, Opera omnia, 
qua exstant,vel quo ejus nomine circumferuntur, 
ad mss.codd.Gallicanos, Vaticanos, Florentinoset 





NOTITIA EX FABRICIO. 


LÀ 


CCXLIX 


Anglicos, nec non ad antiquiores edit, castigata, ^ ra in conferendis emendandisque libris sacris lau- 


multis aucta:nova interpretatione,crilicis procfa- 
tionibus nolis,varíis lectionibus illustrata ,novaS. 
Doctoris vitael copiosissimis (ndicibus locupletata. 
Opera etstudio Domini JutianiGarnier, presbyteri 
et monachi Benedictini, e congregationeS. Mauri. 
Tomus primusParis.typis et sumptibus Joan. Bapt. 
Coignard,1721,fol.; tomus secundus, ibid. 1722 : 
torus tertius (defuncto jamGarnier d.3 Jun.1725), 
opera et studio monachor.ord. S. Benedicti, ibid. 
1730. Conf.doctas censuras in Actis erud. Lips. Α. 
1792, p. 465 sqq. ; — A. 1731, p. 491 sqq. et p. 
$31 sqq.— Codd. ad quos exacta est editio, singu- 
lis tomis post preffat. indicantur. — Garnier ipse 
in przf. ad vol. I, pag. v sqq., quid praestiterit, 
et in quibus superare studuerit laborem merita- 
que superiorum cditorum, late ostendit. Totum 
aulem opus sic distribuit. Complectitur tomus pri- 
mus homilias in Hezaemeron et in Psalmos,libros 
in Bunomium,atque commentarium fn /saíum; se- 
cundus, homilias de diversis, ascetica, librum De 
virginitate,librosque De baptismo;tertius, librum 
DeSpiritu sancto, epistoas liturgiam, viginti quatue 
or sermones Symeonis, magistri ac logothetee, οἱ- 
tam Basilii.Quare in recensendisBasilit M.scriptis 
jia versabor, ut illum quidem ordinem teneam, 
ordinem vero in utraque edit.Greco-Latina Pa- 
risiensi servatum et a. Fabricio indicatum desi- 
gnem,adjiciamque,qus de singulis notarat Fabri- 
tins que autem mihi adnotanda supplendaque vi- 
deantur, uncinis separem a reliquis. HARL.] 
VI. Basilii Magni scripla, qua exstant, ἐπ edit. 
Groco-Lalino Paris. Garneriana, 

|. Ek τὴν Εξαήμερον,ἐπΠεπαεπιετομ homilie IX. 
[I, p. 1, Garn.] Ex his pleraque ad verbum expressit 
5. Ambrosius librisvt(ajénHezaemeron,qui etiam- 
Bum supersunt. Eusdem Eustathius,sive Eustachi- 
us (Afer),vir disertissimus, itatranstulit in. Lati- 
num uf ingenium doctissimi viri (Basilli) facundie sua 
viribus aquiparasse videatur ,qui usque ad hominis con- 
dilionem novem libros tetendit, ut notat Cassiodorus 
cap. 1 Divinar.Lect.Quiz versio sorori Syncletics, 
diaconissa (b), ab Eustathio dicata et memorata 
eliam Sigeberto Gemblacensi cap. 21 De S. E. et 


datur (v. supra vol. Ili, p. 715) ; in omnes tamen 
libros divinos id ab eo factum esse, probari nequit. 
— Homiliae in Hexaemeron exstant mspte in XIX 
codd. Paris., et quidem, Garnierio in pref. pag. 
ΧΙ monente, novem homilim in codd. antiquisai- 
mis membran., in nonnullis autem recent. cehar- 
taceis undecim homiliee. 

Florentie in codd. Laurent. XII, n. 2, plut. 10, 
novem homilise in Hezaem- —In cod. XVIII, n.1, 
plut. 4, duodecim hom. in illud.—In cod. XXVII, 
n.3,novem hom.cum scholiis nonnullis margin.Se- 
veriaui,Gabalorum episcopi,temporeChrysostomi, 
GregoriiNysseni,et anonymi.V .Bandin. Cat. Codd. 

Gr. Laur.,L,p. 482,841 et 550,ubi scholion Seve- 
' rianiad principium homilie speciminisloco retulit. 

Venetiis inter codd.bibl.S. Michaelis ,sunt Basi- 
lii hom.noveio genuinz,et du: De structura homi- 
nisspuriz, ab aliis Gregorio Nysseno attribute, V. 
Mittarelli Bibl.codd. mss. S. Michaelis Venet., p. 
111 sq. — ibid. in bibl. Marc. cod. LV οἱ LVIII. 

Matriti in bibl. regie cod. GXXIIIhomilie XII 
ín Hexaem., quarum tamen tertia in duas est dis- 
tracta, ita, ut proprie sint ΧΙ numerandse, ut plu- 
ribus ostendit Iriarte in Cat. codd. Gr. Matr., pag. 
$01 ,qui hunc codicem in ultimis homiliis cum ed. 
Combefisiana conferendum esse judicat. 

Monachii in codd. Bavar. XXXII, XXXIV, 
CCXLII, CCLI. 


c Auguste Vindel. inter codd. Basilii undecim ho- 


milie in primum Geneseos caput de opificio sex 
dierum ; atque Reiser. in Catal. p. 30 adnotat, in 
illo ccdice duas posteriores homilias ascribi Gre- 
gorio Nysseno, sed,judice Hoeschelio, perperam 
propter Nysseni libr.(qui in eodem sequitur cod.) 
De hominis structura, qui ejusdem quidem est 
argumenti, sed non ejusdem methodi. 

Vindob.in codd.Ces.LXIV απ! multaBasilii opp. 
continet, n. 1. V. Lambert., III, p. 294. — It. in 
cod. XII, n. 1. — Cod. LXII,n.1, cum nonnullis 
schol. margin. — Cod. LXV, n. 1, cod. LXVI. 
(Lamb., HI, p. 285 sq., 289, 314 et 325.) 

Leid: inter codd. VossianosEustathiusin Hexac- 
meron,et in idem Basilii homili;, sed sine fine. V. 


Bedz, sive Junilio pref. in Genesim [inter Latin. p Cat.bibl.Leid., p. 399, n. 50, et sic in aliis biblio- 


codd. Venet. D. Marc. V. cat. codd. illorum, p. 25 
sq.], prodiit Nicolao Fabro curante, exstatque in 
B:bliotheca Patrum Paris.1654, tom. I, atque in 
Latinis S. Basilii editionibus novissimis. FABR. — 
Singularum homiliarum argumenta strictim referl 
examinatque Schroekh. |. c., pag. 168 sqq., et 
180 sq.Basilium in quosdam quidemlibros divinos 
comnieniatum esse,negari non potest, ejusque ope- 


(a) Homilia prima Basilii resvondet primis sex 
libri primi Ambrosii capitibus,secunda capitibus 
reliquis quataor ejusdem libri, tertia libro integro 
secundo, quaria capitibus quinque,et quinta ceete- 
ris duodecim tertii libri; sexta libro quarto,septi- 
ma libri quinti capitibus prioribus undecim,octava 
posterioribus, nona denique libro sexto [Quidam 


thecis, supra memoratis. In eadem bibl. Leidensi, 


p. 32 sq.,occurrunt Hezaem.et aliorum opp.Baai-- 


lii editt. — In cod. Mosq. bibl. synod. XIV, sunt 
XLII oratt. Basilii M. quz jam editee sunt, et quas 
designatMatthesi inNotit. codd. Mosq.; p. 24 sqq. 
lbid. in cod. XV hom. in Spiritum sanctun. —In 
cod. XVIII;9 homtlise. — In cod. XX, 51 homil. , in 
his orat. Deperfeotione vite Monach.,inedita quam 


Ambrosii loca illustrat Garnier. pref. ad tom. I, 
V 


(b) Hzc Syneletice, cujus, ut &qualis sus,Sedu- 
liu: in preef.OperisPaschalis meminit,non confun-. 
denda cum S. Syncletice, antiquiore, de cujus 
vita dixi inter ripa S. Athanasio supposita lib." 
cap. 2. n. 84. [Vol. VIIL p. 207.] 


0 τα 7 00. 0 $0 0/7 

αλα. s v. 3 Noc 
. 

. . 


- T7 s - .. "RM" 
t : ^ JP 
^ Man Visi CAE LO Lo 


t. 
oM 


κ ορ. i ^ 
bue αι 





wt 


" 
. - d 
o9 
"o 

E 

ns 
7- Ada 

LN 

' : 
» 
^. 
^. 73 
^. . 
! x 
αμ 

20.24 

LI EE] 
Rei 
: 

-- 
. ^q. 

^. 

- 
0 
u P 

^ 

Sg 
- . 

*,. 

h] 

" 

. 

O4 


: 
| 


" * σι 


Y 


- * το» 
μή Lak. 


τα NEL T qM 


NV, 


^ [En 
40$ 


που C 


σσ, PROLEGOMENA. 
Matth. cum Xiphil. et duabus aliis Basilii orat. A dentis,interpretatione subjiciuntur, in Greco-La- 


Mosqua 1775, 4* in lucem protulit. V. Matth. 
Notit., etc., p. 30 seq., ibique not.2. — In codd. 
XXI etXII permultz homiliz. Matth. pag. 32 seq.) 
— [n cod. XXIII, varia Basilii opp. — In cod. 
XXXII, n. 30 et 34, fragmenta. Hanr. 


Dionysii quoque Exigui versionem Caveus, οἱ 
aute eum Possevinus et Elias du Pin, memorat. 
Sed vereor, ne Greg. Nyssenus, quem a Dionysio 
Latine redditum eonstat, memoria eorum obver- 
satus ; vel, ut b. doctori meo, Tho Πεδίο, obser- 
vatum, verba Tilmanni non recte intellecta illos 
induxerint,ut Basilium quoque ab eo versum affir- 
marent. [nter recentiores primus Basilium inter- 
pretatus est Latine Joannes Argyropulus, cujus 
versio prodiit Roma, apud Jae. Mazoch. 1515. 
fol. V. Maitlaire A. T., II,p.274, in operibus Ba- 
silii, A. 1564, fol. Latine Basilee vulgatis, et a 
Godfrido Tilmanno recognita caeteris Latinis ac 
Graco-Latinis Basilii editionibus occurrit. 


Hinc Joachimus Perionius, Paris. 1559, in cu- 
jus interpretatione plura notat ac reprehenditPos- 
sevinus tom. I Apparatus sacri, pag. 184 seq. 

Jani Cornarii versionem invenies in elitione 
operum Basilii Latina Basil. 1542, fol. eamque 
passim prefert Fronto Duceus in notis ad hoc 
Basilii opus. FABR. Gontra Garnier. in praef. ad 
tom. I, p. v, ubi de interpretibus Basilii Latinis 
agit, plura culpat in Cornarii versione, quam ita 
asperam duramque esse judicat, ut una aut altera 
pagina pre tedio legi vix possit. HaRL. 


VictoriniStrigelii interpretatio separatim lucein 
vidit Lipsia 1566, 8». Laudant Basilium inHezae- 
meron cerlatim veteres, Nazianzenus (a), Nysse- 
nus (b), Hieronymus (c), Photius (d)) Suidas (e), 
aliique. AnteBasilium in Hexaemeron qui scripse- 
re, temporis injuria interciderunt omnes preter 
PhilonemJudzum, ut Rhodon, Tatiani discipulus, 
HippolytusetOrigenes,Hieronymolaudati,Justinus- 
queMartyr,et alii complures,quosA naslasiusSinai- 
ta (f) commemorat.Post Basilium scriptores hujus 
argumenti tulere etatem Graci scriptores, Nysse- 
nus, Eustathius, Anastasius, Joannes Philoponus. 

Homilia X et Xl de opificia hominis[ap. Garn. 1, 
p. 323], que velut Basilii inGriecis editionibus plu- 
ribusque mss., nt in (08958169, apud Lambec., IIl, 
pag. 192 (g) et in versionibus Cornarii, Perionii, 
Strigelii, atque in Latinis Basilü editionibus ple- 


risque eWolfg.Musculi.Agryropulum supplere stu- 


(a) Nazianzenus orat. 20 in S. Basilium "Όταν 
τὴν ᾿Εξαήμερον αὐτοῦ  petayttplfopzt, μετὰ τοῦ 


κπτιστοῦ γίνομαι. 


(b) Nyssenus in Hexaem., tom. [, pag. 5, cum 
dixisset se neutiquam velle ἀντιδογματίζειν τῷ 
ἁγίῳ Βασιλείῳ περὶ vov κατὰ τὴν κοσμογονίαν αὐτῷ 
φιλοσοφηθέντων, subjungit, ἀλλ᾽ Εκεῖνα μὲν κεχρα- 
τήσθω, καὶ µόνης τῆς θεοπνεύστου διαθήκης τὰ 


δευτερεῖα φερέσθω. 
(c) Hieron. Catalogo, c. 16, et epist. 55. 
/d) Photius cod. οκ. : 
i Suidas in Βασίλειος, Vide et Socratem 1v,26. 
Anastasius vut inHexaem., cujus verba Gre- 


| 


tinis omissa sunt, quoniam mulli veterum testan- 
tur, Basilium non ulterius progressum, nec de ho- 
minis structura tractasse. Tamen illas post longum 
morbum a Basilio revera addilas, eique adeo vin- 
dicandas esse contendit Franciscus Combefisius, 
qui eas e mss. emendavit et supplevit, et cum ar- 
gumentis qua in codice regio przfiguntur,in capita 
distincta,addita nova versione sua notisque, dedit 
tom.I Basilii recensiti, pag. 418 seq., Paris 1679, 
8o, snbjuncta etiam pag. 9523 homilia De paraiso, 
qui inter diversas est tricesima,et tom I,pag.625, 
edit.Graco-Lat. A 1618legitur. [Gar. I, pag. 347 
seqq. orat. [[I De hominis structura, inter spuria 
Basilii scripta.]Certe homilias X et XI a Greg.Nys- 


B seno adjunctasBasilii operi non esse,docet luculen- 


lus,quem ab eo supplementi Basiliani loco habeinus 
liber De opificio hominis, et inter cujus opera ille 
dum homilie tom. I, pag. 139-153 leguntur cum 
versiona Petri Francisci Zini FAnBn. Homilias XI et 
XII et Deparadiso falso tribui Basilio,contra Com- 
befisium, du Pin et alios late docteque ostendit 
Garnier iu pref. ad tom. I, pag. vur, multis usus 
argumentis,a diversa styli etsententiarum ratione, 
er meliorum antiquiorumque codicum auctoritale 
abimmensaque variarum lectionum silva,quein ge- 
nuinisBasilii opp. haud adeo magna est, sumplis,el 
ipsius Gregorii Nysseni loco, quem male interpre. 
tatus estGombefisius. Tum subjungit quasdam qu&- 


c Sliones, ad loca quaedam notatu digna illustranda 


pertinentes. Add. Riveti lib. iu: Critici sacri, cap. 
20, pag. 328, ed. quinte, et Schroekh |. c., p. 
178 sq. — Est in duobus codd. Paris. H«RL. 

[1I.] Οµιλίαι Homilie XVII in Psalmos [I, pag. 
89 sqq., Garn.] Hoc est, preter unam in Psalmi i 
initium, proo«mii loco praemissam singula in psal - 
mum vli, Xxix (5), xxxii, xxxii, Xxxvil, XLV, XLV, 
XLVIH, LIX, LXI, el bine in psalmum xiv, . xxvii, 
cxiv. Illa, quain procmii loco praemissam dixi,ex 
Rufini versione solet prefigi Latine S. Augustini 
EnarrationiPsalmorum, etiam in novissima elitio- 
ne,ab eruditis monachisBenedictinis curata, tomo 
IV (1). Homilias universas septemdecimLatine vertit 
GodfridusTilmannus,curm cujus interpretationeex- 
siantin Graco- Latinis et postremis Latinis Basilii 
editionibus. AnteTilmannum easdem transtulerant 
RaphaelVolaterranus,cujus versio legitur inLatin.s 
quibusdam editionibus, ut Basileensi 1505 fol., e! 
Janus Cornarius, que occurrit in editione Latina 
A. 1832.Plura ex his homiliis afferunturin Catena 
ce produxit Michael Le Quien ad Damascenum 
tom. I, pag. 174. Alium ex libro 1 Fronto Duceus 
in limine notarum ad Basilium. 

(ϱ) Pag. 985 sq., 989, 314, ed. Kollar. ; sed in 
cod, XV, n. 3, orat. Greg. Nysseni in Genes. 1,26, 
male ascribitur Basilio M. quasi ea sit oratio X 1" 
Hexaem. V. Lambec. 1, pag. 314 sq. ibique 
Kollar. not. HARL. 

(h) Secundum Hebraicam editionem in psalm. 
VH, XV, XXIX, XXX, XXXIH, XXXIV, XIIVII, XLV, 
XLVI, ΧΕΙΣ, LX, LXII, et οχνι. -- 

() Conf. Fontanini Histor. litterar. Aquileiens. 
Rome, 1742, 4v, pag. 299. HABL. 








NOTITIA EX FABRICIO. ocu 
Grecorum Patrum ad Psalmos Corderiana ; non- 4 xxvi, una ín. psalm. xxix, XXXI, ΧΣΣΙΠ, xxxvii, 


nulla etiam praeterito Dasilii nomine. FABR.-- Fuse 
disserit de illis homiliis Garnier et in monito pre- 
misso pag. 89, et vero in prefat.8 VI, pag. xxt sqq. 
Priore loco paucis observat psalmi xxxvi inter- 
pretationem, jam Combefisio suspectam, esse Eu- 
sebii, non Basilii fetum ; interpretationem psalmi 
xxviii, a Gombefisio, Tillemontio,Du Pin pro advl- 
terina habitam, esse opus plagiarii, vel potius stu. 
diosi cujuspiam, qui seexercere,et Basilium imitari 
voluerit;in genere, orationes,quz vere Basilii sunt, 
ad populum habitas esse, in conventuque publico 
pronuntiatas ; quecunque autem hanc notam pra 
se non ferat, eam debere ob id solum suspectam 
videri : tum animadvertit, commentarium, hacte- 
nus Theodoro Heracleot:» auributum,uon esse Ba- 
siliiin Psalmos expositionem.Deniqueadnotat,Am- 
brosium,cum suos ín Hexaemeron scriberet libros, 
etiam Augustinum,perniultaad verbum sumpsissee 
Basilio : qu:? omnia aliaque copiosius exponit de- 
monstratque in Prafat. I. c., in qua etiam docet, 
orationem I in psalmum xiv haud esse genuinam ; 
notat quzdam in explicationibus psalmorum I, vi 
et xxvii ; judicat de comment. in Psalmos, perpe- 
ram sub nomine Theodori Heracleotz? a Corderio 
edito, et,multis argumentis atque exemplis allatis, 
ostendit, esse calenam e multorum Patrum eccles. 
libris consarcinatam. Idem Garn. edidit pag. 352- 
371 Basilii homilias, in quibus multa loca ex Eu- 


sebio non a Basilio, sed ab alio auctore compilata C 


sunt,in psalm. xiv,alium ineptam in psalm. xxvi, 
tum in psalm. xxxvi, et in psalm. cxv. — Floren- 
tiz in cod. Medic. Laur. VIII, plut. 4, qui xL ho- 
mil. continet, est n. 5, hom. ín psalm. xiv, quam 
Garn. in append. tom. I, p. 352, tanquam Basilio 
suppositain posuit. Baudin. vero I Cat. codd. Gr., 
pag. 926, arbitratur ex Laur. illo codice, 5890. xi 
seripto, argui posse, homil. istam.etiam ante illud 
tempus fuisse Basilio adjudicatam,eique propterea 
locum assignatum ante sequentem, n. 6 hom. ín 
parlem xiv psalmi contra feneratores,cujus titulus 
ac prima verba aliam supponant in eumdem psal- 
mum homiliam. — Add. Schroeckh l. c.,pag. 181 
sqq. — Basilii prologus in psalm. repetitus est in 
Liturgia antiqua, Hispanica, Gothica, Isidoriana, 
Mozarabica, Toletana mista, illustrata adjectis ve- 
tustis monimentis, cum additionibus,etc. (a), tom. 
II,p. 153 sq. — Codices in bibliothecis et catalogis 
supra memoratis,reperiuntur. Hic paucorum dabo 
notitiam. Exstant igitur ille homil. in XVII codici- 
bus bibl. publ. Paris.— Vindobonz in cod.Czsar. 
LXVII, qui permultas Basilii homilias atque epi- 
stolas continet, reperiuntur n. 2 homiliz xvii ín 
psaim. 1, vit, doo in psalm. xiv, due in. psaim. 


(α] De hoc ορθεθ,Ἡοπιδ,ίοιη .[, 1, typis et sum- 
ptibus Hieron. Mainardi 1'/46,fol., edito, plura le- 
ges in Baumgarlenii Nachricht. von merkwürd. 
Düchern, tom. V, p. 508 sqq. 

(b; Pt.iostorgius vui, 12, quinque libros Euno- 
mii memorat, aitque, Basilium primo lecto «p6v- 


XLIV, XLV, XLVIII, LIX, LXXI, σχιν et Cxv, quarum 
initia posuit Lambec. in Comment., I1L, p.326 sqq. 
— Exsdem eodemque ordine in codd, LXVIII,n. 4. 
(Lambec. ibid., pag. 339.) — In codd. CCXLIV, 
n. 10, fragment. homiliae in psa/m. xxvi, notante 
Kollario ad Lambec.I,p. 237.—In cod. CCXXXVI, 
n. 5,sunt quatuordecim Basilii orat. (Lambec. V, p. 
184 sq.) ; in his septima inscribitur κατὰ τοχιζόν.- 
tov,contra feneralores,sed Kollar.in nota animad- 
vertit, illam nihil aliud esse, ac Basilii homiliam, 
initio mutilam, in partem psalmi xrv, et contra fe- 
neratores in ed. Garn. tom. T,pag. 107,Add. Kol- 
lar. not. ad vol. III, pag. Lvir, de cod. X1. — Ex 


p cod. Patrum Basilii Romano specimen Basilii ser- 


monis in seplimum psalmum dedit Montfauc. in 
Palaogr. Gr.,p. 283. — Idem in Bibl. Coislin.p. 
117 sq.,aliquotcodd. homilias atque epistolas Ba- 
silii continentes, recenset,in quibus etiam exstant 
homiliz in Psalmos: in cod.igisur XLVIIImembr., 
ο. x, leguntur hom.sexdecim omissa secunda ín 
psalm. xxvii, homiliz ín psalm. x1v,Lix et χι bis 
occurrunt. — In codd. XLIX et L sexdecim hom., 
omissa secunda in psulm. xxviu. — Venetiis in 
bibl. Marc. sunt, preter multas alias homilias li- 
brosque Basilii, hujus homilise £n Psalmos in codd. 
ΗΗ, LIV, LV, LVI, DLIX et DLXII, teste catalogi 
auctore, etc, — Edil.Lat.Romanam jam suprame- 


moravimus. : 


In editione Garner. ,pag: 207 sqq., sequunturli- 
bri v contra Eunomitum, inscripti Too — Βασιλείου 
-- ἀνατρεπτικὸς τοῦ ἀπολογητικοῦ τοῦ δυσσεθοῦς 
Εὐνομίου.-- Basilitilibri quibus impii Eunomit apo- 
logelicus evertitur. Atque Garn. in nota monet,tot 
esse fere titulos varios quot codd. , se autem secu- 
tuin esse ed. Venet. et meliores codd. ----᾽αντιῤῥη- 
τικός legilur in cod. Regio secundo ; ἀντιῤῥητικῶν 
λόγ. a' in cod. Colbertino. — In edd. super.Paris. 
sunt libri illi in tom. II,atque Fabricius in vet. ed. 
locum illis assignavit septimum,et ea qui sequun- 
tur, de illis notavit. HARL. 

[VII.] Αντιῤῥητικὸς τοῦ ἀπολογητικοῦ τοῦ Sucos- 
θοὺς Εὐνομίου, Aduersus apologiam impii Eunomti 


antirrheticus, libris quinque, tom. IL, pag,1. Egre- - 


gios libros vocat Hieronymus cap.116 Catalogi, et 
Grecus Hieronymi interpres atque Suidas ἔξαιμέ- 
τους λόγους. Laudat etiam, Photius cod. cxxxvii, 
cxxxvilr,uhi Eunomii Ex0ectv et ad Basilii libros re- 


sponsionem, in tres (b) distinctam λόγους, θά post | 


illius mortem demum in vulgus datam,commemo- 


rat. Ex his Basilii libris tres priores accuratiorem - 


argumentorum Eunomii confutationem continent, 


quibus quartus deinde et quintus veluti spicilegium 
quoddam (c) a Basilio adjuncti, excutiendis, qua - 


μήσχυτα λιπεῖν τὸν βίον. Quod postremum menda- 


cii arguit Photius, hac e Philoslorgio referens. 


(c) ltà malim, quam quod Petavius pag. 407 


Dogm. Theol.deSS. Trinitate : Nimirum quartus 


ille liber et quintus twnultuariam locorum argumen- 
torumque silvam et maleriam nondum absolut? operis 


-—— 


οσα 


PROLEGOMENA. 


forte superessent, locis, argumentis ac minutiis. ^ Lascarim epistola de processione Spiritus sancti 


Neque enim assentior iis,qui hos binos posteriores 
Basilio abjudicant,nulla certa ratione nixi. Nam et 
in mss. codicibus quamplurimis sub Basilii nomine 
prioribus sub titulo ᾽Αποριῶν κατὰ Εὐνομίου (a^ jun- 
cti habentur, et a Grzcis sub Basilii nomine (6) 
laudantur, quorum merito plus se tribuere testimo- 
nio ait Rich. Simon. lib r1 Hist. critice N. Τ., 
pag. 107, quam Erasmi, Abr. Sculteti et aliorum 
quorumdam censuris, parum firmiter colligen!i- 
bus (c). Grece primum prodiere tres prinii in edi- 
tione operum Basilii Veneta 4535, fol.,posteriori- 
bus duobus additis in edit. Basil. 1551, a Jano 
Cornario. Latine vertit universos quinque Georgius 


(edita a Petro Árcudio Gr. cum duplici interpreta. 
tione Lat. cum opusculis theologicis circa proces- 
sionem Spiritus sancti Roms) ; quod opusculum 
Kollar, ad Lamb. Comm., V, p. 367, miratur, non 
consultum fuisse 4 Garnerio, ad corrigendum lo- 
cum in Basil. Contra Eunomium libro im, p, 971, 
ἀξιώματι μὲν γάρ, etc., quem Kollar. contendit in 
recentioribus codd. a Grecis schismaticis fuisse cor - 
ruptum, et plura in hanc rem disputat. — In cod. 
XCIX, n. 4, snnt duo fragmenta ex opere adeers. 
Eunomium libri v. V Kollar.in Supplem.ad Lamb. 
Comtm., p. 624. — In cod. XII Mosquensi fragm. 
ex Basiliitertio libroAntirrhet.ex operead Amphil. 


Trapezuntius, cujus interpretatio (multis aliis,ju- y et op.adeersus Eunomium,etc. Vide Matthaei jVotit. 


dice Garn. anteponenda, et ] servata in plerisque 
Latinis Basilii editionibus, et in utraque Graco- 
LatinaParisiensi(d).Nonnullain hacver«ionerepre- 
hendit Jac. Billius, qus in Possevini Apparais 
possunt videri. Longe plura Duczeus et tom. II B«- 
silii recensiti Combefisius. Jani Cornariiinterpreta- 
tio quinque librorum legitur in editione Latina 
Basileensi A. 1552, fol. Denique cum versione sua 
tres et guartum extrema parte truncum vulgavit 
Theodorus Beza, adjunctis Athanasii dialogis v De 
Trinilate, Anastasii et Cyrilli explicatione fidei οἱ 
Phobadio, 15170, 8*, apud H. Stephanum. In tertii 
libri exordio locum, a Grecis corruptum, notavit 
Possevinus Bibitotheco sclecte vi, 16, οἱ Allatius 


cod. Mosquens., p. 21. —- In cod. Coislin. CXX, 
fol.4 ex libro contra Eunomium de Trinitate.Vide 
Montíauc. Bibl. Coislin.,p. 493, atque alibi in aliis 
cod. mss. — In Henr. Canisii Lection. antiq. aul 
Thesauro monumentorum | eccles. et Mator.,cura Jac. 
lasnage, tom. I, n. 6, p. 169 seq., sunt Latine, 
Basilii M. Rationes syllogistíce contra Arianos,in- 
terpr. Fr. Turriano,etparticula operis Contra Ew- 
nomium, quod ingenitum non substantiam, sed 
ὕπαρξιν, id est exsistentiam, declaret. Sequuntur, 
p. 223 seq. appendicis loco opera quedam, Basilio 
perperam ascripta, adjuncto Eunomii opere. 

1. Dus homilie De opificio hominis et una De 
paradiso, p. 923 seq., de quibus jam antea ad n. 1 


De processione Spiritus sancti, capite 90, p. 114 c homiliarum egimus uberius. | 


seq. Confer Joannis Vecci capita de processione 
Spiritus sancti in tomo I Gracia orthodozxc Allatii, 
p. 225 seq. FABR. — Quinque libri sunt in cod. 
Vindob. Cesar. LXIII, u. 3, et LXXXVIII, n. 2 
(Lambec. III, p. 290 et 475). — In vol. V, cod. 
GCLVIL, n. 8, est cardinalis Bessarionis ad Alex. 


continent. Quo mmus admirandum | est, quadam ibi 

esse. adter, utque in. cateris. medilolis elaboratisque 
is Gb eodem auctore ita. 

(s) Vide Combeflsii Basilium recensitum, tom. 1, 


peg. 27. 
i Duoesum in limine notar. ad. lib. 1 contra E«- 


8SOmium. 
(ο) Beza in praef. ad ed. paulo post laudatam, tres 
tentum esse Dasilii arb trstur, cum tamen, qui 


2. Homilite ín psal. xiv, xxvii, xxxviuu. et. cv, 
pag. 352 seq., de quibus v. Garnier. in Prof. 
pag. xxiv. | 

9. Commentarius imperfectus in. prophetam 
Isaiam. Aatequam de illo plura adnotem, ea qus 
Fabric. (ubi est n. 6) scripsit, hic ponam. Hat. 


Gernierii monitum, libris illis prafixum, pag. 205 
sq., et Schroeckh. I. c., gi pag. 37 sqq. summam 
dedit librorum, et pag. 57 sqq. comprobat Garnie- 
rii judicium, librorumque istorum d. orum condem- 
nationem. Attamen preter Simon. aliosque, a Fa- 
bricio eitrtos VV. DD. etiam Bellarminus, Fronto 
Duceus, Combefisius, Tillemontius, Du l'ip, etc., 
Basilium quinque librorum auctorem faciunt, atque 
in concilio Florentino ut a Latinis, ita a Graecis, 


quartus numeratur, ut minime inutilem. aiju xit ; p Basilii nomine pariter citeniur. Nec desunt codices 


quintum vero prsetermisit. iV autem Grecos edidit, 
ut ait, multo, quam ante hac, emendatiores. — lie 
illa vero controversia mviltos est Garnier. in preef., 
pes. Lxni sqq. $ XI, ubi de libris is Eunomium agi. 
rasmus igitur sliique negant, duos posteriores li- 
bros a Basilio esse profectos: atque antiquiorum 
fuisse hominum illud judicium, vel ex eo patet,quod, 
observante Garner. in quinto cod , olim Regio, Gr 
manu in:tio libri quarti notatum est, alios negar, 
illem esse S. Basilii ; sed tamen eum non condem- 
mare, quasi absurdi aliquid contineat. Atqui Garn. 
illorum subscribit sententie, quod (multis in hanc 
sententiam exemplis argamentisque aliis prolatis) 
verba, dictio, phrasis omnisque peregrinitatis Dec 
subscti judiefi notam pre se ferant, et Basilius a se 
ipso dissentire videatur : tum quia isti duo libri de- 
sini iD ed. vet. Veneta, et in nonhullis cod. Sed le- 
p velim atque exeminet Basilii cupidus Garnierii 
psius argumenta, speciose docteque exposita. Add. 


(ut ad finem hujus sectionis notabimus) in quibus 
sub Basilii nomine duo illi libri prioribus adduntur. 
Atque Kollarius ad Lambecii Comment. HI, paf. 289, 
Bol, B,, Simonii ac Fabricii sententiam adopteat. 
At enim Garnieri ac Schroekhii argumenta, quibus 
νοθεία illorum demonstratur, graviora videntur. 


HARL. 

(d) Tertius liber, in quo disseritur de Spiritu 
saneto ex interpretatione Georgii Trapezunt,, rope- 
ritur quoque in collectione Conciliorum, facta a Pe- 
wo Crabbe, Minorits, Colon. apud Petr. Quenicl. 
1538, fol., P: 810, et Remze per Anton. Biiaduo. 
1526, fol., in actisque concilii ccumepici, sub Fu 
(pnio Ili congregat , teste Apost. Zeno in Dissertas. 

0ssiane, tom. Ii, pag. 9, n. 6, — Astirrethicus à 
Georgio Trapezunt 0 Latine versus, premisse D»s- 
sarionis epistola, in cod. Lat. Veneto Mere. XLY. 
Vide cat. Latin. codd., pag. 23. 








-μ- 


NOTITIA EX FABRICIO. CCUIU 
[ΠΙ.} Ἐρμηνεία, sive (ut alius codex Combef.) A nihil contrarii de Pylhonissa Endorea afürmari 


Εξήγησις in xvi primacapitu Isaic prophete. Ver- 
tere coepit Erasmus, sed non progressus est ultra 
procmium. Basil. 1510, 4* Cietera a Godfrido Til- 
manmo, Paris. 1556, fol. trans]ata sunt, qui in 
apologia praemissa hoc opus adversus Erasmi du- 
bitationes Basilio vindicat testimoniis S. Maximi, 
Simeonis, Metapbraste, Antonii Melisse et Joannis 
Damasceni.Confer Michaelem le Quien in notis ad 
Demascenum,tom. I, p. 366,et Natalem Alex.ssc. 
rv, p. 140,qui Tarisii Constantinopol. testimonium 
addit atque (Ecumenii [et Garn.p.377, in Monito] ; 
tamenJoannes Drungariensis procemio Catene ms. 
Petrum Grecorum testatur, jam olim fuisse dubi- 
tatum,sitne hoc opus Basilii,necne.Kai τοῦτο δὲ «a- 


iis,quse in commentario ad Isai, vnt, p. 1025, de 
illa disputantur quilibet intelliget,qui cum Allatio 
p. 447,ad Eustathium De engastrimylho ohserva- 
verit, verba in epistola Basilii, ψυχαγωγοῦσα τὸν 
Σαούλ, significare,quze Saulis animum μαγγανείαις 
suis moverat,non,qua Saulemab inferis evocavit. 
FABR. 

Conf .Oudin.loco antea citato, Riveti Criticisacri 
librum ri, p. 339 seq.; Schroeckh. loc. cit.p.18* 
seq., in primis Garnier. Przf. ad tom. I, $ X, p. 
XLvit 8eq. qui illum Comment.negant a Basilio M. 
esse confectum et Garn. p. Liir-Lx docet, Compa- 
rato Eusebii commentario,a plagiario quodam ex 
Eusebianis commentariis potissimum compilatum, 


τάδηλον xou) «otc ἐντυγχάνουσιν ὡς ὁ ἐν ἁγίοις Βασίλεῖος p et magnam operis partem exillis ad verbum sum - 
µέρος τι τῆς bv γερσὶ προφητείας ἡρμλνέοσεν. τις ἡρ- — ptam.Tum p.Lxi seq.demonstrat,auctorem e Basi- 
µηνεία παρὰ πολλοῖς ἀμφιθάλλετει. Etiam hodieamul- lii M. aliorumque scriptorum fragmentis confuse 
ὡς inter dubia opera censeri,monet Montfauconius inepteque, nec eleganter opus suum composuisse, 
prsef.in Eusebiumad Isaiam, p.350. Hodiernispor- et eadem Scripture loca bis terque aut amplius 
vo scriptoribus hac dubitandi causa est,silentium — explicuisse; ipsum vero Basilium M.non posse tot 
nempe Hieronymi,qui cum $n omnes,quotquot an- — furtorum suspectum haberi. Denique p. LXI varia 
tea Isaia interpretes egerant, accuraterecenseai, | conjectat de auctore, atque commonstrat, opus 
316 105 quidem de Basilii commentario habet. Gr&- — istud scriptum fuisse ipsa Basilii M.«tate,compo- 
cisautem hínchaud dubie suspicio nascebatur,quod — situm quidem a Basilio, sed post ejus mortem 
siyiuis commentariorum Basiliano longe absimi- — presbyteri cujusdam opera in lucem prodiisse, et 
lis videatur. Remittimus nostris, qui Basilii ope- — hunc proprio marte elaborasse: saltem auctorem, 
rum editionem novam adornant.Ceterum,qua ab — quisquis est, studuisse Basilium in aliquibus imi- 
Erasmo versa sunt et visio prima a Tilmanno in- tari.— At Garn.in Vita Basilii (1), cap. XLit, p. 
scribuntur,a p.802 usque ad verba p .808 C, ὑπὸ- — 179 seq., retractavit suam sententiam et Basilii 
θεσις τοῦ βιθλίου ἡ oavspà καὶ αὐτὸθεν ληπτή. Ἐπειδη ||, nomini vindicavit comment.ín Isaiam.—Sub Ba- 
πατὰ χρὂνους γέγονεν ὁ προφήτης, cum commentario "silii nomine in cod. mss. occurrere illum com- 
in Isaiam nihil habent commune,licet illi premit- ment.haud 1airum videtur.Sic, ut quosdam nomi- 
tantur etiam in aliis codicibus, ut Colbertino nem,Vindobone in cod.LXX, LXXI et LXXII, in 
MMDXCVI (a; (olim Thuansbibl.),sed in quo male quo ascripta suntin margine antiqua Gr.scholia,ex 
commentarius ille Eusebio tribuitur,Ex allato au- Eusebii Pamphili aliorumque operibus desumpta. 
tem Joannis Drungariensis testimonio constat Vide Lambec., III, p.843 seq. — Auguste Vindeli- 
etiam,non totum Isaiam, sed partem tantum, ejus corum Basilii comm. $n Isaiam, et ejusdem Pro- 
prophetis a Basilio illustratam commentario fuis- theoria expositionis in Isaiam. Vide Reiseri Cat., 
so,ut necesse sit errasse Tilmannum,qui sibiper- p. 16 et 28. — Monachii iu cod Bavar. XXXI, 
suasit, Erasmum ex Grocini bibliotheca commen- XXXV et XCV. Vide cat. cod. Gr., p. 7, 8 et 36, 
larios Basilii in integrum prophetam attulisse: ni-  — Venetiis in cod.Naniano XXXV.Vide Cat. cod. 
mis enim leve est, quod adjungit, argumentum ; Gr., Nan., p. 48. — lbid. in cod. bibl. Marc.LX. 
alias [κεταί dicl&rus, in quot se extenderel capita — Vide Zanetti Cat. cod. Gr. p. 42. — Florentie in 
(b. Novam ex integro versionem hujus operis ἃ cod.Medic. Laurent. [I,plut.4, de quo copiose dis- 
viro aliquo docto ac probo parari optat Combefi- serit Bandin. Cat. cod. Gr., I, p. 518 seq. — In 
sius, qui plora in Tilmanni versione reprehendit P novem cod. bibl. publ. Paris. — Taurini in cod. 
atque castigavit tom. [ Basilii restituti, p. 411. XXX, n. 1. Vide σαι. cod.Gr. Tuur., p.107,etc. 


[n epistola 80 Basilii ad Eustathium medicum (c), 


(a) Vide Montfauconium ]. c., p.348.FABR.Add. 
alios cod., a Garner. in not. p. 378 citatos atque 
collatos. HARL. 

(b) Possevinus, cum veteres libros Messanensis 
bibliotbecae recenseret, scripti in App. p. 37, ad 
ealcem operis : Copiosissima in Isaiam prophetam 
D. Basilii interpretatio. Opus integrum et rarum. 
Sed Garn.jure dubitat in Monito przfixo : et ipsi 
verisiniillimum esse videtur, talem librum inte- 
grum nunquam exstitisse. Adde Oudin. l.c.,p. 957 
seq., qui opinatur, auctorem hujus commentarii 


Tum sequitur p. 618 seq. ed. Garn. Eunomii 


videri esse alium Basilium, qui in plerasque Gre- 
gri Nazianz. orat. commentatus est, atque sub 

onstantino Porplyrog.,circ. Α. 920 vel 930 flo- 
ruisse creditur. Tum cod. Anglicos nominat, in 
quibus id opus exstat. Dein examinat refutatque 
testimonia veterum et Tillemanni,id Basilio M.as- 
serentis, aliorumque judicia ; denique ostendit, 
illum comment. nonperlinere ad Basilium. Hanc. 

(e) Non Basilii, sed. Nysseni esse illam episto- 
lam, scribit Natalis Alex., de qua infra. . 


(1!) Harlesii errorem jam notavimus qui Gernerio Vitam Basilii tribuit, cum sit Prudentii Marani. En 


PROLEGOMENA. 


apologia,quam confutavit Basilius M. e Fabricii A CCXXXVL,orat. XIV,in his duse De jejunio.Vide 


B. Gr. repetita. Dein p. 631 seq. 


Eustathiiin Hexaemeron S.Busilii, Cappadocie 
episcopi, Latina metaphrasis ,ex Latina opp.Basilii 
editione Àntwerpiensi sumpta,cum variis cod.lec- 
tionibus notisque criticis. Calci tomi primi adhae- 
rent : 1) Nota Frontonis Duczi, Burdegalensis, e 
60ο. Jesu, qua vero, ipso Garn. monente, nee ad 
hujus editionem sepius quadrant, nec possunt ob 
novam quadrare Interpretationem ; 2) precipue 
antiquarum edit. Prefationes ; 3) (ndices. 

In tomo secundo insunt: 1) genuins,ex vulgari 
opinione,homilie XXIV, de diversis ; 2) Ascetica, 
qua genuina habentur ; 3) spuria scripta, n. duse 
locubratiuncule Cotelerianz ; 4) altera Coinbeli- 


siana ; 5) duo De baptismo libri ; 6) Liturgia, et B 


homilia: quas transtulit. Rufinus e Grzco in Lati- 
num. In Prolegomenis agit de illis uberius. 

I. Igitur exhibentur homilie XXIV.In ed.Paris. 
super. in primo adhuc tomo numerantur XXXI 
homiliz,diversi argumenti,et totidem olim recen 
 sebantur n. III, in Fabricii B. Gr. HAnr. 


[VI] 1. Περὶ νηστείας, De jejunio. Incipit : Σ1λ- 
πίσατε, φησὶν, ἓν νεοµηνείχις, [Garn II, p. 1 seq. 
Vertit Erasmus (a). Solita h»c homilia in Graco- 
rum Ecclesiis legi Dominica (Quadragesimz sive 
in Εἰσδάσει τῶν νηστειῶν, Separatim prodiit Grece 
Helmstad. 1666, 4* FABR. — Homilis frequenter 
reperiuntur in cod.Parisiensibus (vide indicem ad 
Cat. cod. Par., vol. II, voc. Basilius',in Vindobo- 


Lambec. Comment. V, p. 184 seq., etc. 

Editiones. — Basilii M.De jejunio orat.dus Gr. 
et Lat.Erasmo interprete, ap. And. Wechel. 4555, 
49, —]b.apud Joan.Benenatum 1579,8*,teste Mait- 
taire 4. T. ΙΙ, p. 657 et 777. De jejunio orat. l1 
Gr. Paris.ap. Guil.Morel. 1563, 8ο, Vide eumdem 
in indice,p.117.— Joan.Xiphilini et Basilii M ali- 
quot orat. ex variis cod, edidit el animadvers.ad- 
jecit Cr. Frid. Matthei. Mosque typis univers. 
Caesar. {715.45 (et Matthei edidit ex cod. svnod. 
977 tres Basilii orat 0) Περὶ τελειότητος βίο µονα- 
χῶν. 9) Περὶ ἐλέους καὶ χρίσεως, sive,ut Matth. vertit 
De libertate et justitia ; 3) Παραμυθητικὴ ἀσθενοῦν- 
τι, Ád. n. seq. Han. 

2, Περὶ νηστείας, De jejunio secunda. Incipit : 
Παρακαλεῖτε, φησὶν, ἱερεῖς, τὸν λαόν. Vertit idem 
Erasmus.Lecta hzc homilia in Grecis ecclesiis (5), 
tj παρασκευῇ τῆς τυρινῆς, sive feria sexta post 
Cineres (al. pridie diei Cinerum). Prodiit Greece 
cum priore Lovan. 1563, 4*,et ex interpretatione 
Erasnii, Friburg. 1332, et ex Petri Galesinii ver- 
sione Rom.1587,4o,et Monachii 1613,in-11.FABR. 
Vide ad anteced. n. 4 et n. 22. — In Garn.ed I8, 
p. 10 seq. Is vero istam orat 2 recepit, non quod 
eam certam atque indubitatam putaret,sed quia a 
doctis viris talis haberetur ; conf. Garn. judicium 
de illius νοθείᾳ in Praef. p. 1v, $8 1. HARL. 

9. Εἰς τό * Πρόσεχε σεαυτῷ. In illud (Deut. xv, 
9 : « Attende tibi ipsi. » Incipit: Teo λόγου τὴν 
χρῆσιν δέδωχεν ἡμῖν ὃ κτίσας ἡμᾶς ὁ θεός. Vertit 


nensibus Cesareis, Mosquens. (vide Anton.Schiada, ο preter Franciscum Craneveldium,Lovan.1934,8e, 


Cat cod. Gr.in bibl.synod. Moscuensi, p. 28 seq., ^ Godfridus Tilmannus : 


eum aliis Basilii operibus) et in aliis.Florentim in 
bibl. Medic. Laurent., cod. VIII, plut. 4, homilize 
LX cum epigraphe Too — Βατιλείω ---- $0142. In his 
n.7,sermo 1 De jejunio, in ed.Paris.secuudo loco 
positus,et sermo 2 de eodem, in ed. Paris.primo 
loco collocatus. Plura leges in Bandin. Cat. cod. 
Gr. Laur., I, p. 595 seq. — In cod. XXVI, n.20, 
sermo primusDejejunio ex ejus Moralibus.—Idem 
in cod. XXXIII, n. 9, plut. 7, et cod. XVII, n. 1, 
plut. 4. Vide Bandin. loc. cit., p. 284, 994 et 541. 
— Ibid. in cod. CXLIIl, n. 19, Naniano du: hom. 
De jejunio, cum aliis quatuor. Vile Cat. cod.Gr. 
Nun. p.334— Apud Montfaucon. in Bibl. Coislin., 
p.117 seq., homilie diverse XXXII. In cod. XLVIII, 
in his De jejunio liber 11, Νηστείας καὶ Ua- 
cuo) ὁ καιρός (de qua tertia, adulterina, orat. 
in jejunium, vide Garn. Pref. ad tom.II,2 X, pag. 
XXXII seq.) — In cod.XLIX,homiliz XIX divers. 
— I1 cod. XV, homilie xiv morales, iterum qua- 
tuor, et due De jejunio, Vindobonz in cod.Casar. 


(o) Fallitur Labbeus,qui tom.I De scriptor. ec- 
cles., p. 177, hómilias Xxxt Erasmo interprete 
exhiberi scribit, cum duas tantum primores Era- 
smus verterit. Erasmi versionem, non Galesinii, 
servaruni editiones Latin: et Greco-Latinz ope- 
"wm Dasilii.Honilie octo Basilii ex versione An- 

^lli Areimboldi prodierunt Latine Mediolani 


- 
-— 
LÀ 





atque in Ecclesiaste suo 
Grzco Franciscus Combefisius.Citat S. Maximus ad 
Dionysium Areopag.,tom.I,pag. 29. FAsB. Basilii 
M. orat. in Attende tibi,Lat.Francisco Maturantio 
interprete. Hagenose, in edib. Thom. Anshelmi, 
Badensis, 1522, 8^. (Maitt, Il, p. 626.) — In XXH 
codd, Paris. bibl. public: exstat illa oratio. — 
Florentis in cod. Med. Laurent. XXVI,u. 21 (Ban- 
din. I. c., I, pag. 284.) — [u cod. reg. Taurinensi 
CCCXX ,fol.110,cum orat. De jejutiio. (Cat. codd. 
Gr. Taur., p. 399), ete. HaRL. 

4. Περὶ εὐχαριατίας, De gratiis Deo agendis . In- 
cipit : Ἠκούσατε τῶν ῥημάτων τοῦ Αποστόλου, 
[Garnier. lI, pag. 24 sqq. Est in II codd. Paris., 
ia cod. Vindob. CCXXXVI,n. 4. V. Lamb.V,pag. 
185]. Vertit Godfridus Tilmannus. [V. ad n. sq.] 

D. El; τὴν μάρτυρα Ἰουλίλταν, in Julitiam, quae 
martyrium Casares subiit.Incipit : 'H μὲν ὑπόθε- 
σις τῆς ᾿Εκκλησίας. Meminit Martyrologium Roma- 
num 30 Jul. et Suidas in Βασίλειος, Vertit God - 
fridus Tilmannus etanteTilmannum Janus Corna- 


1569, 4o; sed illa jam mihi non sunt ad manus, uti 
nec Gallica S.Supplicii (Paris.1580,8^) nec Italica 
Geleazzi Sess interpretatio. 

e Vide Combefisii Basilium recensitum,tom.T, 
p. 85, el. Τυρινή Griecis, quo Latinis Dominica 
Quinquagesima, ut Allatio Cangioque notatum. 





NOTITIA EX FABRICIO. CCLV 


rius. Ocrurrit et in Ecclesíaste Graco Combefisii. Α abeotraducti eGrzcoduo D.Dasiliisermones, Ad- 


Fana.In Garn.ed. II, pag.33 sqq.Conf. Schroeckh. 
|. c.,pag.191. —Reperitur in XII codd. bibl. publ. 
Paris. — Item in cod. Vindobon. Cass. CCXIV, n. 
12, 4dmonitio de grutiarum actione ega Deum,f. 
potius, ut Kollar. adnotat, excerptum ex Basilio 
homil. in Julittam.V.illum et Lambet. Comm.,V, 
pag. 93. Pariter, observante Kollario, longnm 
est fragment. ex or. in Julittam, quod in cod. 
CCXXXVI, n. 4, nempe orat. XI,inter alias oratt. 
Basilii, in illo cod. servatas ap. Lambec. V, pag. 
185, inscribitur Hom.de graliarvm actione;hinc se- 
quitur ibid. orat. XII inscripta Λόγος Δεύτερος περὶ 
εὐχαριστίας. Homilia autem in Julittam est revera 
continuatio homilie De gratiarum actione, pridie 


versus irascentes, De invidia; et ab eodem versu e 
Graeco Sophoclis Antigone et Herveti ejusdem eyi- 
grr.aliquot. Lugduni ap.Steph. Doletum. 1541.— 
Hom Adv .iracundos, Gr.Romz 1530, 8ο, in bibl. 
Barberina.cat.p.118. — Leid in bibl. publ. inter 
mss. ex legalo Bonav. Vulcanii sunt adnotatt. in 
Basilii concionem Contra irascentes et Plutarchum 
De viriute morali.V .Cat.bibl. Leid. pag.347,n.71. 
— Add. ad n. 18. — Ort, illa Basilii est in 
XIX codd. blbl. publ. Paris. HARL. 

11. Περὶ φθόνο». De invidia. Incipit : ᾿Αγαθὸς ὁ 
ecc, Garn. Il, p. 91 sqq.] Verterunt Volaterra- 
nus et Cornarius, et Franciscus Craneveldius, 
Lovan.1534,8 Gentianus item Hervetus. Ante hos 


habita. Vid. Schrockh. !. c., pag. 191. — Basilii g Nicolaus Perottus. FABR.De edit. versionis Hervet. 
homilia De gratiis Deo agendis, e in Julittam v. ad n anteced.— Basilii M, hom.De invidia,Gr. 
martyrem, Gr. Lovan., ex offic. Rutgeri Rescii, et Lat. ex vers.Daniel.Augentii. Paris. ap. Morel. 
1533, 8»— Lat. interprete Huberto Barlando, Phi- 1586. 4ο Vid. Pinelli Cat. f, pag. 55.— et Maitt. 
liatrio,Lovan. ex ead. offic. 1541, 8e. V. Maittaire ΠΠ, p. 795. — Censorinus — Cebetis tabula per 
A. T., Π, pag. 780, et III, pag. 323. Han. Lodov. Odoax. e Greco conversa; Plutarchus De 

6. Περὶ π)εονεξίας, fn iliud. Luce, xn, 18, « de- — invidiaet odio; Basilii or. De invidia per Nic. Pe- 
struum horrea mea,» etc.De avaritia [Garnier.II, rottum traducta; Basilii epist. De vita solitaria per 


p. 43 sqq.] incipit : Διπλοῦν τὸ εἶλος τῶν πειρα - 
spev. Ànte Cornarium vertit Raphael Volaterra- 
nus, cujus interpretatio in Grzco- Latinis editio- 
Dibus hinc inde emendato a Frontone Ducao.Vo- 
laterrani versio homiliarum Basilii lucem vidit 
apud Ascensium Paris. 1520, fol., Colon.155!, 
fol. [Est in XVI codd. bibl. publ. Paris.] 


Philelphum et Graco traducta, s. l.et a, 4. min. V. 
Fossii Catal. codd.—Magliab. I, p. 514 sq.De alia 
edit. Benon. 1497 v. ad n. 24, — Censorinus. — 
Cebetis tabula — Basil. De invidiaet De vita solita- 
ria, Lat. etc. Venet. per Bernardin.de Vital.1500, 
4*. V. Maitt. IV, pag. 720 sq.— Cel. Panzer. A. T., 
VII, p. 970, n. 123, versionem Craneveld.et edit. 


7. Πρὸς τοὺς πλουτοῦντας, Sive Κατά πλουτούντων, (, etert ex Val. Andr. Bibl. Belgic., pag. 227,ad A. 
In divites,ad Luc. xviu, 22. [Garn. IIl, p. 51sqq.] 1534, 8*.Inscr. est: Basilii M, homiliz tres. De 
Incipit : Εἴρηται καὶ πρῴην ἡμῖν. Vertit Volaterra- — utilitate capienda ex gentilium auctorum libris. De 
nus et Cornarius. |Exstat in XV codd. Paris. bibl. invidiu. Insllud : « Attende tibi ipsi.» Latine per 
publ.] Franc. Craneveld, Lovan. ex off. Rutgeri Rescii. 

8. Ἐν λιμῷ xol αὐχμῷ,ίαπιροτε famis et siccit^tis, 1534.— Basilii M. ac Plutarchi De invidia et di- 
dicta homilia in divites avaros[Garn.1I,p.62 sqq.]  serimine invidiz et odii,orat. 11. Leipzk. 1807, 4o. 
[ncipit : Λέων ἐρεύξεται. Vertit Volaterranus etCor- | — Athanasius in Psalm.opusc.—Epicteti, Angelo 
narius. [Est in XV codd. Paris. bibl publ. Conf. Poliliano interprete. Basilii orat.De invidia, Nic. 
Schreckh., p. 67 sq.] Perotto interprete. Plutarchus, etc., Argentor.ex 

9. Ότι ox ἔστιν αἴτιος τῶν Χαχων ὁ θεός Off Matth. Schurer. 1508, 4». Vide Panzer, VI, pag. 
quod Deus non est. auctor malorum. [Garn. ll, 42, n. 131. Exstat in XIX codd. publ. Paris. 


p. 72 sqq.] Incipit : Πολλοὶ τῆς διδασκαλίας οἱ τρὸ- 
xot, Verterunt Volaterranus et Cornorius. Vidi et 
Gallicam versionem excusam liotliomag.1584,8^. 
FABH. Multus est de hac hom. Schreeckh. |. c , p. 
194 sqq.—Exstat in XVII codd. bibl. publ. Paris. 
— Florent.in cod.Laurent. XVI, n. 22, plut.7.(Ban- 
din. 1, p. 284.) Πλην. 

10. Κατὰ ὀργιζομένων, De ira, sive adversus ira- 
scentes [Garn. Il,p. 83.] Incipit : "252sp ἐπὶ τῶν 
ἰατρικῶν παραγγελµάτων. Verlerunt iidem Volater- 
ranus οἱ Cornarius.Prodiit et separatim Grece et 
Lat. Paris. 1587, 4o,cum interpretatione Gentiani 
Herveti.FABR. A Mailtaire A.T.,IlI, p. 798, edit. 
sic designatur: Basilii M.hom.adversus irascentes, 
Gr.et Lat.interprete Dan.Augentio,cum ejusnotis. 
Lutet.ap.Fed.Morel 4587 ,4*.—lbid.vero p. 330 : 
Gentiani Herveti oratt.tres, De patientia,etc, item 


HanL. 

42. Εἰς τὴν ἀργὴν τῶν Παροιμιῶν, in principium 
Proverbio: um. [Garn. II, p. 91, ete.] Incipit:'A1a- 
θὸς ὁ τῆς εὐπειθείχς μισθός. Verterunt Volaterranus 
et Cornarius. Extat in XII codd. bibl publ. Paris 
HARL. 

13. Προτρεπτ!κἡ εἰς τὸ ἅγιον Βάπτισμα, Exhorta- 
iio ad baptismum ct penitentiam. [Garn.1l,.113 
sqq.] Incipit : 'O μὲν σοφὸς Σολοικών. Verlit Vola- 
terranus. [Est in XXXV codd. Paris. bibl. publ. et 
in cod.Gois!in. CV,n 28.V.Montfauc. Bibl. Coisl., 
p.179.In Cat.codd.Paris. tom. II, pag. 67,in cod. 
CDLXXVI,n. 18, scriptum est ab anjiqua manu, e 
stylo judicari posse,orat.illam non esse germanum 
Basilii fetum. Additur : Neque illud temere; est 
enim Cyrilli Hierosol. procatechesis. HARL.] 

14. Κατὰ µεθυόντων, [n ebrietatem et luxwm.In- 


σοινι 


PROLEGOMENA. 


cipit : K«et μέν µε ἀρὸς τὸν λόγον. [ Garn. [T, pag. A et de ipsa homilia, quam ita elegantem et orna- 


192. sqq. Vertit Volaterranus,cum cujus interpre- 
tatione separatim eliam prodiit hac homilia Kilo- 
nie 1675,4*,adjunciis aliis ebrietatis descriptioni - 
bus etaccusationibus variorum scriptorum Graco- 
rumLatinorumque.[Interpretatus praeter Cornarium 
etiam est Franciscus Craneveldius,Lovan. 1538,8o, 
ei Simon Sienius.Heidelberg. 1594,8*. FABR.Secun- 
dumMaittaireA.T.in indice, p.117,Craneveldii vers. 
Lat. prodiit Lovan. ex off. Rutgeri Rescii 1535,8*. — 
Eadem.Gre»ce,ib.15933,8*. [dem testatur cel. Pau- 
zer. A. T. VII, pag.269,n.114,et p.270,n.195.- Basi- 
lii orat.in ebrietatem,Jacobo Fabro interprete, Da- 
ventrie per Theod.Boarne.1510,4^. V. Thott.Catal. 
VIl,pag.124.— Descriptio ebrietatis,in collectione 


inscripta : Francofordiense emporium.Ejus enco- ῃ 


mium :— —Methysomisia auctore Henr.Stephano. 
Epigrammata ex anthologia contra ebrietatem, 
cum Lat. Jos. Scaligeri interpretatione. Liba- 
nii descriptio ebrielatis et Basilii, Gr. et Lat. Ln- 
ciani oratl.pro ebrietate el contra ebrietatem, etc. 
typis Henr. Stephani 1574, 8».— Orat. est in XVI 
codd. bibl.publ. Paris.—in cod.Taurin. CXVI,fol. 
49. V. Cat.codd.Gr.Tauzp.219,etc. Han. 

18. Περὶ πίστεως, De fide, sive, De Trinitatelu- 
cipil : θεοῦ µεμνῇσθαι μὲν διηνεκῶς, [Garn. II, pag. 
130, etc.] Verterunt Volaterranus et Cornarius. 
[Est in XVIII codd. Paris bibl. Add. Lambee., 
ΠΠ, p. 337, ete.] 

16. Εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ xztà Ἰωάννην Εὐαγγελίου, 
In prima verba Evangelii Joannis.Incipit: Πᾶσα 


μὲ, ἡ τῶν Εὐαγγελίων φωνή. [Garn.Il, p. 134, etc.] € 


. Verterunt iidem.Citatur a Pachymere Proc. ad 
Dionysium Areop. [Est in XV codd. Paris.] 

[Sequitur in recensione Fabric. n. 17, hom. Ες 
τὸ ἅγιον βάτισμα’ sed Garnier, rejici; eam pag.583 
inter spuria Basilii opp., ut suo loco pluribus os- 
tendemus. HARL.| 

|17. Εἰς τὸ ἅγιον βάπτισμα, In. sanctum. baptis- 
ma, spuria homilia.] 

18. Ei« Βαρλαὰμ. udpvopa, In. Bartaamum, An- 
üochenum, maríyrem. Incipit : Πρότερον μὲν τῶν 
ἁγίων οἱ θάνατοι. |Garn. Il, p. 138 sqq.] Meminit 
Martyrologium Romanum 19 Nov. Suidas in Βχσί- 
λειος. Verteront Volaterranus el Cornarius. Ex 
Volaterrani versione legitur etiam apud Surium ad 


tam esse judicat,ut ejus suctor,quicunque ille fuit, 
precipuum locum inter oratores mereri videatur; 
comparat eam cum illa,que sub Chrysostomi no- 
mine circumfertur, et colligit, utriusque orationis 
unum el eumdem esse auctorem,ac posteriorem, 
quasi prioris, Chrysostomo tributs,epitomen,atque 
Antiochie habitam, Chrysostomo quoque posse 
vindicari, saltem Basilio non asserendam. Add. 
Schrockh. |. c., pag. 190 sq.—Hec homilia,item 
In xi martyres; contra irascentes,et ille in {αι- 
σα xi,18, «destruam horrea mea,» atque in Luc. 
XVII, 3, « attende iibi ipsi,» sunt etiam in Patusse 
Eneyclopodia philolog.Venet.1710, 8», vol. II.— 
Exstat illa hom. in XII codd. Paris. HanL. 

19. Εἰς μάρτυρα Γόρδιον, [η Gordium, martyrem, 
militem Czsariensem. [Incipit Νόμος ἐστι φύσεως 
ταῖς µελισσαις [Garn. IL, p. 141 sqq.]VerteruntVo- 
laterranus et Cornarius. Meminit Martyrologium 
Romanum 3 Jan. Damascenus in Parallelis et 
Suidas in βασίλειος. Exstat etiam Latine apud Bol. 
landum et Surium ad 3 Januar. ex Volaterrani 
versione. FABR. lteperitur in XVI codd. Paris. — 
In cod. Taurinensi CXVI, inter variorum oratio- 
nes, d. niJan. (Cat. codd. G: . Taur., p. 919.) — 
Pariter in cod. Laurent. XVII, n. 8, plut. 9, sed 
inter alia variorum opera, in cod. XVI, n. 13, 
plut. 60. V. Bandin, Cat. codd. Gr. Laur., I, p. 
411, et II, pag. 607. — Matriti in cod. LXXXVI 
regio. V. Iriarti Cat. Codd. Gr., pag. 454 sq. — 
In cod. August. Vindel. In Barlaam, In Gor- 
dium; In xL martyres, Conira ebriosos et iracun- 
dos et alie Basilii homilie, V. Reiser. Catal.pag. 
90. HARL. 

30. Ei; τοὺ ἁγίος τεσταράχοντα μάρτυρας. Im 
XL sanctos mariyres. Incipit : Μαρτύρων µνήµης τίς 
ἂν γένοιτο κόρος τῷ φιλομάρτυρι. [Garn. 1f, p. 149 
sqq. Meminit Martyrologium Rom. 9 Martii, Da- 
mascenus in Parallel. e& Suidas in Βασίλειος. 
Grece cum nov. versione sua et notis edidit Ger- 
hardus Vossius ad Gregorii Thaumaturgi calcem, 
pag. 75 Mogunti: 1604,4»,et Simon Stenius. Hei- 
delberg. 1614, 8». Vertit et Petrus Morinus, inter 
cujus opuscula Latine vidit lucem Paris.1675,12*, 
pag.226.AnteMorinum, Vossium Steniumque ver- 
tetunt Cornarius, et, cujus versio apud Surlum ad 


19 Novemb.Quod vero Combefisius tom.1. Busilii 0 9 Martii, et in. Greco Latinis Basilii editionibus 


restituti, p. 182, ait, Chrysostomiin Barlaamum 
nusquam comparere, fefellit eum memoria;exatat 
enim tom.I Operum Chysostomi edit. Ducsi, p.783, 
et tom. V Savil.,pag. 493, atque incipit : Συνεκάλε- 
σεν ἡμᾶς εἷς την ἱερὰν ταύτην: ἑορτὴν καὶ πανήγυριν 
ὁ Μακάριος Βαρλαὰμ. FABR. Du Pin putabat, hanc 
orat.ad Chrysostomi phrasin magis accedere, et ve- 
risimilius videri, eam habitam fuisse Antiochiam. 
Sed secus videbatur Tillemontio, qui pro Basilio, 
ejus parente, equis viris dimicat.Garnier.in Preef., 
8 II, pa. 1v sqq., multus est de con'roversia agitata 


exstat, Volaterranus. Vossii versionem exhibent 
Acta Sanctor., tom. II Martii, pag. 25. FABR.Ho- 
milia im x, mariyr.Grece. Lovan.ex offic.Rutgeri 
Rescii, 1536, 8». Add. n. 48, — Est in cod. Na- 
niano CXLIII, n. 19 inter sex homilias Basilii M. 
(Cat. codd. Nan. gr., p: 534.) — In cod.Coislin. 
CCCLXVIII, fol. 226. (Montfauc. Bibl. Coisl., p. 
565.) — XXXI codd. bibl. Paris. publ.,etc. HARL. 

[21. Ῥηθείσα tv Λακίζοις, homilia dícfa ín Laci- 
zis (a).] 

22.Uspl ταπεινοφροσύνης, De humilitate.Incipit : 


(a) Garnier, reposuit illam in appendice inter spuria, II, p. 587 sq., et in Pref. $ IV, pag. Xi sqq. 








NOTITIA EX FABRICIO. CCLVII 


"ὌΌφειλεν ἄνθρωπος iv τῇ παρὰ θεῷ δόξῃ µεμενηχέ- Α [Garn. If, pag. 163 sqq., hom. XXI.] Verterunt 
ναι. [Garn. II, p. 156 sqq. homil. XX.] Verterunt iidem Volaterranus et Cornarius. 

iidem. FABR. Joan. Casp. Suicer.edidit'Epsiptunz «394. Πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἂν ἐξ ἸΕλληνικῶν ὠφε- 
εὐσεδείᾳ:, quo continentur miscellanea, in his Η λοῖντο λόγων.444 adolescentes(consobrinos) de gen- 
Basilii M. homil. in illud « attende (ibi ipsi,» p.21, — tilium libris cum fructulegendis. Incipit: Πολλά µε 
el De humililale,pag. 37. Tiguri. 1681, 19. — Ex- τὰ παρακαλοῦντά ἐστι. [Garn. ll, pag. 173 sqq.] 
stat in X codd. et sequens hom, in IX codd. bibl. Eximiam hanc dissertationem preter Volaterranum, 


Paris. HanL. 

$93. Περὶ τοῦ μὴ προσηλῶσθαι τοῖς βιωτικοῖς, 
Non adherendum essercbus soculavibus,et De in- 
cendio extra ecclesiam orlo. Incipit: Εγὼ μὲν ὤμην, 


eontra Tillemonium doeet, illam aut spuríam aut 
saltem suspeciam esse habendam, estque auctorem, 
quisquis est, aut Basilium ipsum voluisse videri, 
saut certe Basilianum esse studuisse. Quare eam in- 
fra secundum ordin. m Garner. recensebo. HARL. 
(e) Antiquas edd. multas, at (etiam in codd. mss. 
uli postea observabimus), diversis titulis instructas, 
jam «Xcitavi in. Introd. ἐν Hist. L. Gr. 1I, 2, pag. 
sq De edd versionis Latine, ab Aretino con- 
lectae, V. Mazzuchelli Scrittori d' Italia, vol. ΙΙ, 
part. iv, p. 2208. De Leonardo Aretino. V Fabric. 
. L. med. et inf. αἱ., 1 pag. 290 sqq. ed. Man«si 
Laur. Mebus in Fita Aretimi, hujus epistolarum, 
tom. I, Florent. 1741, yrs&missa ; «t Freytag. in 
Appar. Utter., 11, 845 seqq. ubi plures :audat. HAAL. 
(b) Lecn Aret. Lat. versio ms. fuit in bibl. Pinell. 
V. Catal. Ill, pag. 357, n. 7932. — Est Vindobon. 
in cod. Cesar. CCLXXXV, n. 68. V. Lambec. il, 
pag. 840. — Venetiis ip bibl. Marc. cod. Lat. Cl. 
V. Coi. cond. latin, Marc , pag. «05. —. lbid. in 
codd. mss. S. Michael. V. Mitlarelli, Catal., pag. 
658 5q., qui plures aliarum biblioth. codd. et edd. 
in quibuis varii libri exhibentr tituli, ia medium 
producit, et p g. 111 « prodiit etiam, inquit, versio 
Brixim in vulgarem sermonem A. 1736, » atque 
Freytag. Ἱ. c., pag. 816 sqq. — In cod. Dresdensi 
Lat. vid. Goez. Memor. bibl. Dresd., 1, pag. 362. 
Aliquot edd. antique, nota aut anni, aut loci, aut 
utriusque destituta, prodierunt. Vetustissima est 
edit. qua incipit: Leonardi Aretini ad Colucium 
Salutatum Prafatio : in altero autem lulio incipit. 
Magni Basilii liber ad juvenes, quantum ex gentilium 
lsbris ac. litteris proficiat, &. 5. a. οἱ 1. — Audif- 
fred. De editt. Romanis sac. xv, pag. 363, refert 
edit. 5. 8. et 1l. (Roma typis Georg. Laveri.) E ma- 
g*o Besilio : Leonardi Aretíni Traductio ad  Colu- 
cium ; cum Xenophonte De tyrannide. — Est autem 
illa repetitio antiquioris edit. Veneta typis Adami 
de Ambergau, de qua Y. eumdem Audiffred., pag.. 
124 sq. Schelborn. Ad, cord. Quirini lib. ro opli- 
morum scriplorum edil£ , ete. pág. sq. Panzer. 
A. T., 1V, psg. 487, n. 2787. — j^ catal. bibl. du- 
cis de ls Vallhiére, a Guil. de Bure edito, tom. I, n. 
380, occurrit : S. Basilii De liberalibus studiis. et 
ingenuis moribus, ver Leon. Aretinum ez Graco. in 


Let. coweersus: ac Bure addidit, imprens. circa A. 
1480, 4^. — Tum s. I. et a. M. Banl. De poetarum, 
oretorum higlericorumque ac Milosophorum legendis 
bbris, cum commentariolo M. Jo. Honorii Cubiten- 
sis, ete., 4. (Panzer. l. laud.. 1V, pag. 94. n. 164.) 
— De liberalibus studiis εἰ ingenuis moribus liber, 
Leon. Aretin. conversus, s. a. et 1. nota Me- 
iolani 1474, 4o Cont. Saxii cet. librorum Medio- 
lans editt., 5. Histor. lterar.-typograph. Mediol., 
pu DLX. Penzer, ll, p. 98. — lbid. cum Petri 
auli Vergerii Jostinopolhtani, De ingenuis moribus 
ec liberal. studiis, per Phil. Lavaniam 1477, ἐο V. 
Sax. |. c., peg. DLxviu. Panzer. ll, pog. 27. — 
lidem Vergerii et Basilii libri, Mediol. per M. An- 
ton. Zarotam Parmens. 14-0, 4» (Panzer IV, paf 
959, n. 159 b.), et per Ulderic Scinzenzeler. 1488, 


D in calce : 


Cornariumque verterunti eLeonhardus Aretinus (a), 
cujusinterpretatio Colutio Salutato dicata,sineloci 
annique nota ante duo circiter s:cula prodiit in 
4* (b), nec non Grecis additis, curante Hieron. 


Λο, quam editionem, Saxio aliisque ignotam, ube- 
rius recenset Frid. Otto Menken, in Miscelias. 
Lips. wovis, voj. VII, part. 1, pag. 138 sqq. lile 
suspicatur, vetust. edit. s. |, et a. a Fcbricio me- 
moraiam, et qua se usum profitetur 1. Henr. Majus 
in prsf. ad suam editionem, esse illam ipsar s. a. 
et I. quam Saxius excusam Mediolani 1474 scribit. 
Idem alías :efert editiones, et copiose agit de Ver- 
gerio ejusque utilissimo libro, et de Aretino, bujus- 
que interpretatione, quam valde laudat. Idem non- 
nullorum VV. DD errores, ex diversis Besiliani 
libri inseriptionibus in exemplaribus et scriptis et 
edius ortos, aperit. Denique comparat edit. Medio- 
lanensem, qua Aretini epistolam ac versionem mul- 
to curatius meliusque reddidit, cum ea, quam Ma- 
Jus curavit, et longum dat diversorum lectionum 
errorumque indicem. — Sed redeamus ad notitiam 
editionum antiquarum. Sine anni aut loci nota sec. 
Xv, prodiit Basilii lib. Leon. Areuno interprete ; 
cum ejus epistola, s. |. et a. & (Morimbergs, typis 
Jo. Regiomontani). V. Panzer, |l, pag. 934. De 
legendis libris secularibus : in tine : Μ. Basilius De 
poetarum, oratorum, legendis libris Ulme impressus, 
etc , charact. Jo. Zeineri, 4», sine anni nota. — 
Opusculum M. Basilii ad jueenes (in fronte fol. a. 
charactere, quo usus est Schoeffer pro Psalterio, A. 
1457, et pro Sto Thoma, A. 1467). In fine : M. Ba. 
Silius De poetarum — legendis libris Mogwnlii im- 


pressus. εἰ per Mart. Drenningarium, quo facilius 


tatelligalur, rubricis κ η interstinc(ius, ἐο sine 
anni judicio. Plura leges de rarissima hac edit. in 
Laire iudice librorum ob inventa 'yp'ogrophia, etc., 
part. 1, pag. 28 sq. Senonis, 1791, 8». — Ρε 


R- 
dis poelis. Ad calcem fol. in recto : Sic finis libel. 
Basilii est, per A. — H. (h. e. Andream Hess) Bude, 


Fol. verso : Apologia (sic) Socratis. incipit. 4o. min. 
V. Denis Annal. typogr., Maitt. Supplem., Ρόσι. u, 
pag. 906 sq., qui suspicatur, illam ed. esse A. 1473 
antiquiorem, et ejusd. Nachtrag sw seimer Buch- 
druck. Geschichte Wiens, pag. 19. — Ab eodem 
ibid. prseter alias edd vetustas memoratur : Basi- 
lii — opusc quowodo legendi sint libri seculares, etc. ; 
wollis per me Thymannum Petri Os de 
Breda &v, s. a. nota. Liber De studio poetarum et 
oratornm — (Lipeia) Arnoldum de Colonia à, 
sine a. Lou. V. Lois 1 De urigine et. incremenlis 
typogr., Lips., D. ; imprimis /reylag. Apypar. 
litter. II, pag. 846 sqq., qui citet ed. Brixia per 
Boninum, 1485, 4v. — divitum, etc. Florentis 
sine a. noto, in 4o, min., cum Vergeri aliorumquo 
libellis. N. Fossidi cat. bibl. Magliabech,, tom. I, 
pag. 271, imprimis, tom. Il, pag. 782 sq. — Addi- 
ta a, et |. nota sec. Xv, prodiit eodem Aretini ver- 
sio : Basilii — liber ad. Juvenes, quantum ex. genti- 
liwm tibris ac litteris. Venetiis per Bernard. Picto- 
ram 1478, 4» — De legendis antiquorum libris. Pa- 
ris., 1494, 4o. — Petri Pauli Vergerii De ingenuis 
moribus, — Deslii tractatus De liberis. educandis 
cum pref. Guarini. Vercn. Mediol. per Udalr. Scin- 
zenxeler. 1496, 4». V. Psnzer., II, pg. 78, n. 461, 
qui οί Saxium 1, c., p. 598 (log. 597) ; sed Sex, 





CCLVIII PROLEGOMENA. ' 
Brunello,S. I., Roma 1594, 12 (a). 2. Justinus Go- 4 nem Basilii recudi curavit Joannes Potterus, Oxo- 


blerus,quicum aliis o pusculis consimilis argumenti 


, edidit utraque lingua, notasque addidit Basil. 1537, 


8ο. 9. Franciscus Craneveldius, qui Latine edidit 
cum homilia Dasilii De invidia etin illud: « Attea- 
de tibi ipsi. » Lovan.1934,8*. (b) 4. Martinus Hay- 
neccius, qui Lipsiz 1600, 85,illam Grece et Latine 
vulgavit in Enchiridto ethico,in quo preeterea con- 
tinentur Basilii brevis hortatinncula ad virtutes 
Christianas,Plutarchi De puerorum institutione et 
dc legendispoetis libelli, Herculis biviuma Prodico 
descriptum, quale in Xenophonüs libro secundo 
^"Amopvnioveoudtov Socratis traditur : Isocratis 
tres orationes raorales,et Agapeti Scheda regía (c), 


niensis episcopus, additis ad calcem voluminis va- 
riis lectionibus brevibusque notis. Oxon. 1694,8». 
[V. Act. erud. Lips. 1695, pag. 49δ.] Potteriana 
editio una cum novis atque eruditis Jo. Henrici 
Maii, filii, notis recusa Francof. 1144, 49, ad cujus 
calcem occurrit etiam diserta et elegaus Aretini in- 
terpretatio (2). .Notis addi potuissent,quee Duczeus 
in notis ad Basilium, pag. 58 sqq. et Gombefisius 
in Basilio restituto,tom. I, pag.208 seq., monuere. 
[ContextusPotLerianus Grecussine versione Latina 
notisque in usum scholarum, (curante Jo. Tob. 
Krebsio (e), typis repetitus est Lipsia 1779, 8v. — 
Recentissima utilisque editio est : Basilii M. ad 


5. Hugo Grotius cum nova versione sua hanc Ba- B adolescentesoratioDemodoelitteris Gracisulilita- 


silii oralionem casligatlam aliquot locis et Plutar- 
chi librum De /egendis poetis praemisit excerptis e 
Stobmo Paris. 1623, 4o, in append. p. 80 — 110. 
Cum eadem versioneetlibrum Plutarchi et oratio- 


Basiliani libri mentionem non iacit. Contra Vér- 
eri liber, Basilii liber De liberalibus studiis. et 
Piut. le educandis liberis eum pref. Guarini, bri- 
xis impress. per Baptist. Farsengum. — 1495, 4o 
rodiit, teste Denis in Supplem. amnal. iypogr. 
aitt. 1, p. 399, n. 3365. — Petri Pauli Vergerii 
De ingenuts moribus, una. cum commentar. Jo. Bo- 
nardi. — Basilii De legendis antiquorum llbria opusc. 
divinum. — In flne: Impressum Venetiis per Jo. 
Tacuinum dc Tridino. 1491, ο. V. Mittareli in. Ap- 


pend. ad. Bibl. codd. mss. monast. S. Michaelis Vene- 


tiarum pag. 49, ev Panzer., lil, p. 416. — Censo- 
rinus De die | 

Odaxium : Luciani Dialogus de virtute — a Carolo 
Aretino — in Lat. traductus ; Epicteti Enchiridion 
sb Angelo Politiano versum — Basilii De liberali- 
bus studiis et. ingenuis moribus liber ρε Leonem 
Aret, ez Graco in. Latinum conversus ; Bosilii orat. 
De invidia e Greo in Lat. conversa per Nic. Perot- 
tum ; Plutarcbi libell. De differentia inter odium et 
invidiam. 1n fine : Impressum Bononia per me Bene- 
dictum Hectoris Bononiensis, A. 1497, fol. Vide plura 
et curaiius scripta, quem ab lis, cuos Panzer. |. c. 


1, pt 954, citat, factum est, apud Fossium |.΄ 
laud. 1, 


pag. 512 sqq. 

Grece prodiit cod. sec. xv, Cebetis tabula, Ba- 
silii M. orat Paramnetica ad jWvenes, Ua ἂν Έλλη- 
xiv ὠφελοῖντο λόγων. Plutarch. De pueror edu- 
eat. Xenophontis Hieron., in 8o. sine ullis notis ty- 

ographicis, probabiliter per Zechar. Colliergum, 
h icibus Maittaire Α. T. IV, pag: 199, not. 4, et 
ossio |. c., tom. I, pag. 270 et 507. 

Sec, xvi, ex prelo exiit Leop. Aretibi aut alio- 
rum NV. DD. versio Lat. Bas.l. De legendis libris. 
Mutin 1500, 3ο (Maitt. IV, pag. 729, ex bibl. Ba- 
luz., pag. 281), —— De studio λα el oratorum, 
Lipsie per Jac. Thanner. 1501, 4c. — Cum praef, 
Leon. Aretini. ib. per Wollg. Monac. 1505, 4e. — 
1508, 4». — De legendis anliquorum, etc. libris, 


cum commentario M. Jo. Honorii Cubitensis. ibid. ' 


per Jac. Thanner. 1504, 4c. Vide Leich. in Annal. 
typogr., Lips., pag. 82. — Et sine illo comm. 1512, 
4c. (Denis Buchdruck. Gesch. Wiens, p. 191.) — 
Sine 1. à. e versione Aretini : in fine insigne ty- 

ograph. cum litt. D. S. charact. Goth. 4. (Panzer. 
hx ag. 317.) — Cum prefat. Jac. Wimphelingii 
per Matthiam Hupsuff. Argentine. 1907, 4». — 1n- 
terprete Leon. Areiino. Paris. in edibus Ascensia- 
nis. 1508, 4*. — E versione L. Aretini, cum Ver- 
gerio, οἱ Isocratis Parenesi ad Dominicum. Vien- 
ne per Hieron. lhilovallem et Jo. Singren. 1511, 


b 


tem perciptendi.Grece,cum Jul.Carnierii et Fron- 
tonis Duczi aniimnadverss.edidit, praecipuam varie- 
tatem lectionis notavit,passim emendavit, notis et 
indice illustravit M. Frid. Guil. Sturz (profess. 


4c. (Thot. Cat. pag. 173.) — Cum Vergerii, lib. 
Plutarch. De institutione filior., etc., omnia cor- 
reeta et in. concinniorem formam reducta per 
Joan. Bapt.st. Bonetum Brixian BDrixie per Joan. 
Ant. Brixian., ctc. 1511, {ο V. Panzer. Vl, p. 
940, ex Gras. Merckvürd., p. 245. — Basilii — una 
cum scholiis per Udalricum Fabri copcinniter ad- 
jectis. Vienne Panon. per Jo. Singren. 18, 4e, 
uam ed. copiosum r«censet Denis in: Wiems 
uchdruck. Gesch , pag. 190 sq. Add. Lambacher 
Bibl. ant Vindob. citicam, p. 88. — De liberalib. 
studiis et. ingen. mor., interpr. Aretino. Lips. per 


natalis Cebetis Tabula versa per Lud. c Jac. Tbanner. 1515, 4ο. — Florent. opera et sumpta 


Phil. Junt». 1516, 8. — Ibid, per hered. Phil. 
Junte. 1516, 8».—lIbid. per hered. Phil. Junte 1526, 
sine anni et loci nota. 4e. (Circ. Α. 1508.) V. δ.. — 
lbid. Bandini Annal. Jwntar. typogr.. part. n, p. 
108, 202, et inter dubias Junun. edd. pag. 
sd, -— Paris. ap. Ludov. Grandi 143, 80. 
— 5ε instituenda siudiorum ralione, etc., locis 
quam plurimis e Greco restitutis, ab aliis partim 
corruptis, partim omissis, lat. Paris. ap. Mattha. 
Davidem. 1344. 8», de qua ed vid. Maitta:re A. Τ., 
Ill, p. 359, not. d. — Ibid. ap. Guil. Morel. 1551, 
4o. — Concio ad adolesc, ez profanis aw- 
ctoribus utilitas capi possit, Paris. 1569, 4e, cum 
notis margin. Bongarsii mss. [n bibl. Bernensi. V. 
hujus cat, tom. pag. 253. — Jani Cornarii ver- 
sio Lat. Francof. 1539, 4. Vid. Denis Buchdr. 
Gesch. Wiens, pag. 191, imprimis Thesrur. biblio- 
techal., tom. 1I, Noriberg. 1738, 4o pag. 200 «1 HARL. 

(a) Grece. Lovan. ex offüc. Barth. Granit. 1550 
8ο, — 015909 et Lat. ex interpretat. Jani Cornarii. 
Hannov. 1651, 8ο HARL. 

(b) Vide ad n. ΧΙ. HARL. . 

(c) It. Luciani "Έρως 5. Cupido Cl. Sturzio in 
[μοῖθες. ad suam edit., pag. 11, not. E ; videtur ex 
lla editiono expressa esse Helmstadiensis Graeca, 
que «ine editoris nomine et notis prodiit 1660, 4». 
ARL 


(d) Sed versionis Aretin. edit. vetustam, ad. cu- 
jus fidem Majus istem recudi fecit, esse minime 
robam, sed erroribus pene infinitis oppletam, qui- 
us tollendis Maii nec industria néc acumen 5006- 
cisset, pluribus docuit Fr. Otto Mencken in Mísceil. 
Lips. novis vol. Vll, part. 1, pag. 141. sqq. HARL. 
(e) ldem Krebsius scripsit prolus. qua lectio au- 
ctorum veterum e Basilii M. disciplina commendsa- 
tur. Lip. 1779, 4o, rec. in ejus opusculis academ. 
et scholasticis denuo recognitis. Lips. 1778, 8» p. 
398 — 420, HARL. 


NOTITIA EX FABRICIO. 


CCLIX 


gymnasii Gerani) Gere 1791, min 8». Ad calcem 4 libelli, alteramlibri De legendis antiquorum libris 


pag. 144 sqq. repetita est Krebsii prolusio modo 
memorata. — lile liber est quoque in Jo. Patuse 
Encyclop. philos., vol. MIL init., et locus ex illo in 
Lectii Corpore poet. σταθογ. init. HARL.] Laudat 
hanc Basilii diatribam aliquoties Jo. Damascenus 
in Parailelis, quo exstat quoque Latine ad caleem 
Statue Mercuríalís,edit»ab Henrico Julio Scheurl. 
Helmst. 1636, 8ο, Gallice olitn convertit Claudius 
de Pontux. Paris. 1561, 8*. Vide οἱ Ludovici Tho- 
massini Methodum utendi poetis, Gallice editam, 
lib. t, cap. 2. FABR. Anglice vertit Guil. Berker. 
Londini 1557,8*. V. Brüggemann, Τ{ειο, ete., pag. 
413. — Italice versiones sunt Jo. Maria Lucchini 
in:Orazíéoni ed.omilie de SS. Giov.Chrisostomo e 


male tribuisse; accommodalam vero eise eorum 
inscriptionem: Ad adolescentes de gentilium liyris 
cum fructu legendis.—At homilie nomen huic li- 
bello convenire nullo modo posse,res ipsa loqui- 
lur, adnotaute Garnierio in not. ad illum librum, 
pag. (73. — Copiose pulchreque notat judicatque 
de illo lib. Schroeckh |. c., pag. 196 sqq. Hanr. 

(29. Elc τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν. In nata- 
lem Christi sive Theophania. Ἱποἱρὶε: Χριστοῦ γὲν. 
νησις (a).] 

26. El; τὸν ἅγιον μάρτυρα Μάμαντα. In S. marty- 
rem Μαπιαπίεπι. lucipit : Οὐκ ἀγνοῷ τὸ μέγεθος, 
[Garn.lI, ποπ, XXIII, pag. 185 sqq.] Meminit Ματ - 
tyrologinm Romanum 17 Augusti, et in Parallelis 


Basilio, etc. Florent. 1711, 49: — separatim (ab B Jo. Damascenus. Verterunt Volaterranus et Corna- 


Alex.Sirigatto.) Venet.1635,80 ; —ab alio Brixim. 
4736, 12»,rec.in Operette varie de canonica Paolo 
Gagliardi, Bresciano accademico della Crusca: ed. 
a D. Jo. Bapt. Chiararronti. in Brescia. 1759, &o. 
Vide Paitoni Bibl. degli autori — volgarizzati, 
tom.],pag.146 sq. Add.quorumdam codd.notitiam. 
Exstot in XIX codd. bibl. publ. Paris. — Auguste 
Vindel. et ali Basilii homilie. V. feiséri Cat. 
pag. 47, n. 39.—Monachii in cod. Bavar CXXVIII. 
V.C at. codd. Gr. Bau. , pag. 54. — Vindobon,in 
cod. Cesar. XIV, n. 4: Βασιλείου λόγος εἰς τοὺς 
νέους * πῶς ἂν i& 'EÀXnvixow ὠφελοῖντο λόγων’ et 
n. 2,Leon. Aretini versio Lat. V. Kollar.Supplem. 
ad Lamb. Comm., p. 192 sq. — In coJ. Escorial. 


rius FaBR.De tempore quo habita sit,contra Til- 
lemontium disputat Garn.in Vita,cap.36,p.142 sq. 
— Exstat in IV codd. Paris. bibl. publ. — Greece 
prodiil ex typogr.Steph.Prevosteau. Paris.4599,4o. 
HaRL. 

27. Kaxà Σαθελλιανῶν καὶ Αρείου καὶ τῶν 'Avo- 
polov.Contra Saueilianos,Arium et ΑΠΟΠΙΦΟΕ. In- 
Cipit: Μάχετχι Ιουδαῖσμὸς Ελληνισμῷ. Verterunt 
iidem. FABR. In Garnier. ed. est homilia XXIV, 
pag. 189 sqq.,et Garn.adnotat.in cod. II Regio in- 
scriptam esse homil. Κατὰ Σαθελλίου καὶ ᾿Λρείον 
καὶ τῶν ᾿Ανομοίων" xai ἀκριθὴς Ütoloyix περὶ τῆς 
ἆγίας Τριάδος.---Ηοιη. {η Mamantem,contra Sabel- 
líanos et alie Vindod. in cod. 0998. LXVIl,n. 22, 


V. Pluer. Itiner. per Hispan. ,pag. 161.— Venetiis c 8qq., et cod. XC, n. 19. V. Lamber. Comm. , III, 


in bibl. Marc. LXXV. V. Cat. codd. Gr. Marc., 
p. 52. — Ibid. in bibl. mss. Michael. V. Mittarell. 
Cat. illius bibl.,p. 111.— "Taurini in cod. CCCLVI, 
sol. 231. V. Cat. codd. Gr. Taur., pag. 484. — 
Florentis in bibl. Medic. Laur., Ομιλία εἰς τοὺς 
νέους, ὅπως ἂν iz )Ελληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων, in 
cod. VIII, n. 37, plut. 4. -- Λόγος συμδουλευτικὸς 
πρὸς τοὺς νέους, ὅπως ἄν kx τῶν Αόγων ὠφελοῖντο, 
in cod. XXV, plut. 4. V. Cat. cod. Gr. Laur., I, 


p. 5927 et 547. — Ib. in cod. XXIX, n. 6,plut 58. - 


— |n cod. XL, n. 2, plut. 59, Λόγος παραινετιχὸς, 
πρὸς τοὺς νέους, πῶς ἄν Ελλ. ὠφελ. λόγων. — [n 
cod. LXXIX, n. 2, plat. 89. Vide Band. I, c., II, 
pag. 472, 571, III, p. 416. — Leidz inter codd. 
Vossian. V. Catal. bibl. publ. Leid.. p. 398,n.65. 
Inscriptiones enim in libris tam Grecis,quam Are- 
lini vers. Latinis mire variare ,aliquotiesjam obser- 
vavimus ; alque Menken. l. c., pag. 145, ex Mehu- 
sie varias libri ineodd.inscriptiones,refert,notatque, 
auctorem operis: Mémoires pour servir α l'hisi. 
des hommes ill.dans là rép.des lettres, tom. XXV. 
pag. 287,diversilate illa inscriptionum deceptum, 
Aretino diversasduasopusculorum Basilii interpre- 
tationes,alteram Deliberalibuset ingenuis moribus 


(a) Hanc homiliam Tillemontius jam in dubiis 
posuit,ac Garnier. in przf., 8 V, pag. xv sqq. imnul- 
tis argumentis ejus νοθείαν contra Combelisium et 
Du Pin demonstrare studuit. Hinc eam in ap- 


pag. 332 sqq.,et VII, pag. 361. —'aris.in X codd. 
bibl. publ. — Taurini in cod. CLI. V. cat. Codd, 
&r. Taur., pag. 242. —Florent. in cod Laur.XXI, 
n. 9, el mutila in (ine, in cod. XXVII, n. 5. V. 
Baudiu. Cal. codd. Laur. Gr., M, p. 544 et 551. 

Homilias Basilii Gallice vertit, additis Asterii ho- 
miliis, Francisc. Bellegardeus, Paris. 1693, 8».— 
Omelie scelte i Basilio M. ex lingua Gr. verszm ab 
Angelo Maria Ricci.Florent. 1693, 40- -Χ oration. 
variorum [talice vers: ab Jo. Ant. Deluca. Venet. 
1160, 8*.V. plura in Paiton. Bibl. degli autori — 
volgariazati, I, pag. 144 sqq. — In Slavicam lin- 
guam conversa est Basilii M. Institutio ad adole- 
scentes, et adharet operi Slavico : Beckwar Mos- 
qua a mundi 7s9', A. Chr. ayz', ο. Des Kirchen- 
lehrers Basilius Predigten und samiliche Schrif- 
teu,aus dem Griech. übersetzt von Ios.. v. Wen- 
del. 1. — VI tom. Vindobon. 1776-1778, 8». 

Hic desinunt homilie, et sequuntur Ascetica in 
edit Garnier. [n vet. ed. Par. et indice Fabr. ad. 
hucsequebantur n. 928, De penitentia; n.20, Ad 
εδ, Φε nos calumniantur ,etc.; n. 30, De paradiso 
(de qua homilia jam supra ad n. 1 hom. quedan 
sunt adnotata),et n.31, Delibero arbitrio.De n.98, 


pendice.pag.595 sqq. inter dubias spuriasque ho- 
milias reposuit, et nos, eum in ordine librorum 
Basil. secuti, suo loco plura dicemus. Hanz. 


CCLX 


PROLEGOM ENA. 


99 el 94 , infra in append. ad. Garn. tom. II age- A re studet, utrarumque regularum. tam breviorum 


mus. Qus vero Fabric. de n. 30 scripserat, hic 


repetemus. HARL. 

30. Εἰς τὸν παράδεισον. De paradiso. Ad Gen. i1, 
. 8, Incipit : Νοήσωμεν ἀξίαν θεοῦ φυτείαν. Vertit 
Cornarius.Recensitam à se et in capita distinetam 


exhibet cum versione sua Franc. Combefisius Ba- 


silii sui tom. I, pag. 92b, velut postremam homi- 
liarum in Hezaemeron. Hactenus Fabricius. 
[IX.] ᾽Ασκητικά, Ascelica, ubi 1. Προδιαλαλία καὶ 
διάγνωσις τῶν ἀσχκητικῶν ὑποτυπώσεων (α).Ργαυία 
allocutio ac dignotio ascelicarum iuformationum 
[Garn. II, pag. 199], sive Prologus, qui incipit, 
Μεγάλα μὲν τοῦ Βασιλέως, pag. 228. Exstat etiam in 


quam longiorum,unum esse eumdemqueauctorem. 
Contra in quinta parte negat, utrasque regul«s el 
constitutiones monasticas uni eidemque auctori esse 
tribuendas. [n sexta parte eorum adoptat ornatque 
judicium, qui censent, Basilium esse utrarumque 
regalarum auctorem.In septima parte videntur illi 
constitutiones monasticz Eustathii Sebasteni opus. 
In octava,epitimia adjungenda esse spuriis probat. 
Denique in nona parte expenduntur duo opuscula, 
qua Combefisius in suo Basilio recensito pro no- 
vis ac genuinis edidit, eaque in spurlis numerat, 
Sed ulteriorem eorum qus Garn. diligenter collegit 
et scripsit, commemorationem prohibet institutio 


Latinis quibusdam Chrysostomi editionibus. FABR. ratio. Add.Roessler Bibliothek, etc., part. ni, p.89 


Garnier.dedit inscriptionem: ᾽Ασκητικὴ προδιατύπω- P aqq. 


ex; praevia institutio ascetica, et in nota observat, 
in Regio cod. primo ἱεβί,προδιαλαλία xal προδιήγη- 
σις τῶν ἀσκητικῶν bxoxunoctov, Combefisium autem 
nominissimilitudine deceptum legisse non προδιή- 
γησις, Sed. προδιάγνωσις, previa notitia. Denique 
ab initio Garnier.non dedit cum utraque ed.Pari- 
siensi : Μεγάλα μὲν τοῦ Βασίλέως, sed cum ed. Ve- 
nela, utroque Combefis.et cod. Regio tertio, x2a 
μὲν τοῦ Bac, — Se de Áscelicis, num et. qusenam 
illorum suat genuina,quaenam sint spuria dubiave, 
magna lis orta est inter VV.DD.,et alii in alia om- 
nia transeunt. Precipue Bellarminus aliique, qui 
eamdem profitentur doctrinam, negant, Ascelica 
pertinere ad Basilium M. quod id traditiones hu- 
manas projiciat nec adiittendas ducat.Enim vero 


B. Basilii — opera quadam, scil.tractatus Ethi- 
corum; Áscetica; De virginitate(adjuncto sermone 
De paradiso) ; contra Eunomium (additur in fine 
aliquid contra Sabellianos) ; sermones et epistolse 
nonnulle. Graece : qu: omnia nunc primum ím- 
pressa sunt per Stephanum de Sabio. Venet. 1535, 
5ο]. V. Maittaire A. T., Il, p. 819 sq., qui locum 
ex dedicatione editoris in nota b excerptun reddi- 
dit. 

In Josephi Marisi Thomasii opere : Institutiones 
(heologicce antiquot um Patrum, eic. Roma 1109, 
1740,1712. III voll. 8. Sunt in vol. secundo Basilié 
M. Ascetica, liber De judicio Dei, De vera ac pía 
fide, nec non ejus Moralia Gr. et Lat. 

In codd. sunt modo plures, modo pauciores aut 


Oudinus, pag. 565 sqq., ubi multus est de illis  singulz partes. Sic in codd. LXII,LXIII. LXIV Ve- 
Asceticis illaque controversia, Ascetica seu mora- net. bibl. Marci sunt Ascetiea ; quenam illorum 
lia judicat,genuinum esseatque eliam indubitatum — partes in singulis insint codd. cognosces ex Cat. 


Basilii fetum.Nec tamen omnia qua hodie Asceti- 
corum nomine comprehendi solent,olim in Asceti 


cis comprehendebantur.Photii quidem aetate, v.cod, 


cxci) Basilii opus ᾽Ασκητικόν duos De jejunio ac De 
fide libellos, Moralia et Regulas tum majores, tum 
minores proprie complectebatur. V .Garnier.in prz- 
misso Monilo, pag. 198 in primis in Prof. $ XI, 
pag. xxxiv, sqq.Dividit illum paragraphum in no- 
vem partes et tot igitur quaestiones, in quibus di- 
versa variorum testimonia et judicia collecta sunt 
atque examinata, ipsius sententia de auctoritàte fi- 


codd. Gr. Marc., pag. 43sq. — Florentis in bibl. 
Laur.incod. XXII,26-28, plut. 5,qusedam (Baudin. 
Cat. codd. Gr. Luur., l,pag. 47).— In codd, XVI, 
n. 13 Deascetica disciplina, quomodo oporteat or- 
nari monachu:. ; et π. 19, Excerpta ex Asceticis,ex 
capp. 1, 19, 146 et 306. — In cod. XX, n. 7, plut. 
9, ex II sermonibus De fide ; sed uterque sermo 
multo brevior est, quam in ed. París.;tum alise par- 
tes n. 8 — 14,18 et 19 (Band. I,p. 414 et 323 sqq.) 
— Taurini in cod. XCI quedam partes,qu: cura- 
tius indicantur in Cat. codd. Gr. Taur., pag. 188 


deque libellorum subjecta. Quare in parte prima p sq.—Mosque in bibl.synod. codd. XXVII, XXVIII, 


ostendit previa tria opuscula, n.1)przviam institu- 
tionem asceticam,2)sermonem asceticum el exhor- 
tationem de renuntiatione rerum humanarum, et 
perfectione spiritali,3) serm.deascetica disciplina, 
quomodo monachum ornari oporteal, auctorem ha. 
buisse Basilium. In secunda probare studuit, recte 
sentire, quiut libellos Defudicio ac fide; ita Mora- 
lia ascribant Basilio. In tertia docet, duos breves 
libellos, qui post Moralia locari solent, spurio- 
rum numero esse ponendos.In quarta demonstra- 


(a) Sic in ms. Regio Prologus ille inscribitur, 
teste Combefisio, tom. II Basilié sui, pag. 85, qui 
pag.99 et 106 alios duos prologos e ms.Hegio edi- 


XXIX, qus sint, designat Matthzi in Notil. codd. 
Mosq., p. 49, qui ex primo edidit Mosque 1775,4, 
Prologum cum Xiphil. et Basilii oratt.-—Monacbii 
in bibl. Bavar. LXXXIX. V. Cat., etc., p. 34. — 
Quaenam singulae partes exstent in codd. Paris. 
disces ex indice ad vol. II Catal. codd. Paríis., wt 
de codd. Vindobonn. aliisque (de quibus supra in 
genere egi) brevitatis studio taceam. Han. 

9, Ιαραίνεσις περί ἀπόταγῆς βίου καὶ τελεεύσεως 
πνερματικῆς. Adhortatio de abdicando seculo, et 


dit Grace et Latine, de quibus infra, monetque 
addendam bisce asceticis epistolam Basilii 411. 














NOTITIA EX FABRICIO. 


GCLX ! 


spiritali perfectione. 1ncipit: Δεῦιε πρὸς μὲ πάν- Α in compendium redacte ; de quo cod. multus est 


τες, pag. 9392. [Garn., p. 202 sq]. 

3. Περὶ ἀσκήσεως, πῶς 9st κοσμεῖσθχι τὸν µονα- 
χόν,Όε exercitatione monaxtica,quo sedebeat pac- 
to excolere et ornare monachus. Incipit ; Aet τὸν 
μοναχὸν πρὸ πάντων ἀκτήμονος βίον χεχτῆσθαι.Ρ.240. 
[Garn. p. 211, eic.] 

4. Περὶ πίστεως, De fide. Incipit : Θεοῦ τοῦ &va- 
θοῦ χάριτι. Pag. 249. FaBR.Garnier ordinem mota- 
vit, et, preeeuntibus Photio, ed. Veneta librisque 
veteribus, priore loco libell. De juditioDes, p. 215 
sq., posteriore autem pag. 223, De fide reposuit. 
Idem in pref. pag. xxxvii sqq.illos libellos et mo- 
ralia asserit Basilio,contra Combefisium,duo prio 
res lib. Rustathio ascribentem, fortiter dimicans. 
Tillemontii quoque dubitationes tollit. HARL. 

5. Προοίμιον τῶν ᾿Πθικῶν περὶ χρίµατος θεοῦ, 


Iriarte in Cat. codd. Gr. Matrit.pag.410 sqq.,qui 
ex eo tum indicem, tuin prologum Gr. exscripsit, 
Tüm uberius memorat notitiam ae versionem illius 
opusculi laudati Hispanicam, a Ludovico abAnge- 
lis. Basilian: ordinis monacho, confectam,collato. 
Latino cardinalis Sirleti exemplari ; edit. Hispali 
1015, 4. — Matriti 1664, 4. — Correct. ib.1609 
ei 1669, 8. et cura Franc. de Bejar, ibid. 1736 
et 1749, 12. HARL. 

11. θροι «av' ἐπιτομήν, Regulo breviores, que- 
stionibus et responsionibus cccxru.Incipiunt:'O φι- 
λάνθρωπος θεός, pag. 505. Pridem ante Fumanum 
verterat Rufinus cujus versio exstat in Luc: Hol- 
steniiCodice regularum monasticarum,Rom.1661, 


B 4, parte t, pag. 95 seq. Alia apud Rudolph. Hospi- 


nianum lib.rrDe origine etprogressu monachaltus, 


procmium ad. Ethica, de judicio Dei. Incipit : pag. 69 seq. FABR. Garn., II, pag. 401 sqq., index 
θεοῦ τοῦ ἀγχθοῦ χρηστύτητι. P. 257. capitum illorum, pag. 413, sequitur procemium, οί 

6. Προοίμιον sov'HOouv. Aliud Prooemium breve ϱρ. 314 sqq. Regulae ipse breviores. In cod. Tau- 
ad Ethica, de his, qux in sacris litteris velita rin. XCI regule fusius tractat et breviores capp. 
jussave sunt. Incipit: Τὰ περὶ τῆς ὑγιχινούσης πί- — 350 continuo leguntur, in unum corpus redacus, 
στεως. Pag. 272. V. Catal. codd. Gr. Taur., pag. 182. — Quse de 

1. ᾿Ἠθικά, Capita moralia Christiana, ex meris Rufini versione, eam esse contractam Regularum 
NoviTestamenti dictis contextaet regulisLXXX sub — bi eviurum S. Basilii, cum 'Labbeo, Dupin, Caveo, 
certis capitibus sive titulis comprehensa. Incipit. Oudino aliisqueseripserat Fabricius, ea castigavit 
"Oct δεὶ τοὺς πιστεύοντας τῷ Kophp µετανοῆσαι — Lambacher in Bibl. antiqua Vindob. civica. pag. 
πρῶτον. Pag. 213. [Garn. Il, pag. 231 sqq.] Quan- — 86 sq., not. a, et, moneniejam l'ossevinoinAppar. 
quam vero nonnulla locascriptorum sacrorumali- sacro, vol. I, pag 189. animadvertit, a Rufino 
ter quandoque citat,quam in vulgatis Novi Feederis | tam breviores quam fusius disputatas Regulas, 
codicibus hodie leguntur, tamen intutum fuerit ex ^ neutras tamen integre versas esse : Rufinum in- 
eo illa in bis corrigere, ut probe observavit Rich.  choasse versionem suam a proosmio,quod Basilius 
Simon, tom. Ill Hist. critice N. T.,pag.111, nam  primiserat Regulis suis brevioribus;ab ipso primo 
non tantum est,quando e memoria citat;sed eliam — capite incepisse Regulas fusiores, iisque nondum 
ad argumentum suum sacrorum scriptorum verba absolutis hinc inde admiscuisse Regulas brevio- 
leviter immutata accommodat. FaABR. Conf. res,adeoque ex utrisque unum opus reddidisse,in 
Sehroekh. 1l. c., p. 16-24. HanL. centum capita distinctum.ltaetiam judicaruntHugo 

8. Λόγος ἀσκητικὸς, De institutione religiose οἱ-  Menardus in notis ad Conzordiam regularum, a 
ie incipit: 'O ἄνθρωπος xzv' εἰκόνα Osoo, Pag. 389. S. Benedicto Anianensi abbate inilio steculi tx con- 
]Garn. pag. 318 sqq. Conf. Schroekh., p. 20 sqq.] fectain,p. 56, et Just. Fontaninus in Historia lit- 

9. Ὑποτύπωσις ἀσκήσεως, καὶ πρόλογος τῶν ὄρων,  teraria. Aquileiensi, lib. v, cap. 1, p. 205 sq., ubi 
Religioso vites brevis  instilutio et ad regulas quoque docte receuset editiones interpretatiónis 
prolusio. Ita in ms. regis Cbristianiss.(a) inscribi- illius (ssepe paraphraseos potius, multis etiam a 
tur hoc scriptum,quod in editis non alium titulum Rufino de suo intextis). Copiosiustaimen receuset 
habet, quam Λόγος ἀσκητικὸς. Incipit: 'O ἀσκητικὸς p quasdam editt. Rufinianz reguli Schosnemann in 


βίος, pag. 997. FAsBR.Gern., II, pag. 323 sqq., qui 
ex utraque ed. Par. et cod. Combef. dedit inscri- 
ptionem : Τοῦ αὐτοῦ λόγος ἀσκητικός, el in nota 
aliorum codd. titulum indicavit. HARL. 

10. Όροι κατὰ πλάτος, Περνία monachorum fu- 
sius disputata per quiestiones et responsiones |. V. 
Incipiunt : 'Exe& Θεοῦ χάριτι, Pag. 402. FABR. 
Garn., II, pag.327 sqq., qui ex codd. (quorum va- 
rietates in not.attulit) post πλάτος addidit Προοί- 
piov. — Regulmipse : Κεφάλαια τῶν κατὰ πλάτο: 
δρων incipiunt pag. 332. Matriti in cod, CV Regio 
sunt Basilii M. ascetics» et monasticae constitutio- 
pes pro monachis, a Bessarione, Patre purpurato, 

(c) Vide Combefisium tom. II, pag. 155. 


PaTAhOL. 48. XXIX. 


Bibl. historico-tüter. Patrum Lulin., toin. I,pag. 
619-622.A Maittaire A. Γ., IV,pag.710,edit. Ve- 
neta 1500, 4, sic citatur : Reque S. Benedicti, 
S.Basili,S. Augustinit,et Froncisci collect. atque 
ordinat. per D.Jo. Franc. Briveunum mona- 
chum — cura eb impensis — Luc. Antonii de Gi- 
unta, Florenlini, arte et solerti ingenio rRagistri 
Jo. de Syira. Venet. 4500, 4. Adde Bandini 4n- 
nul. Juniar. typogr., part. 1, pag. 7, Ηλ. 
19. Επιτίρια, ΡΩπα LX.in monachos, et XI 
adversus monachas delinquentes (εἰς τὰς xavow- 
xác) constitutz. Incipit : Et τις ὑγιαίνων τῷ σώ- 
ματι. Pag. 058. ΕΛΒΑ. Garn. II, pag. 526 sqq., 


; 


v, te I4 A Aes cop c3. 


3! 


4T 


m 
bus 


t 


X 





"η ππωλατ. 


^" 


ase bcd 
3077 v. 


OCLXY PROLEGOMENA. 
Pane LX ín monachos,et pag.530 sq , Pene XIX A utramque partem disputantur a Jo. Georgio Dor- 


in canonicas.In pref. pag. Lxxiu sqq.,8 XI, dispu- 
tat de illis. In editt. Paris. adeoque in recensione 
Fabric. Epitimia non eodem loco leguntur ; sic 
olim n 12 pena XI in monachos et XIX adv. ca- 
nonicas, et n. 14 pense L in monachos et mona- 
chas delinquentes, pag. 734 ed. Paris. a. 1638, 
quas inter Basilii scripta reperit, sed sine titulo 
auctoris, Janus Cornarius, et Latine interpretatus 
est. Contra Garnier. omnia Epitimia continuo or- 
dine, ut in cod. Regio, simul edidit, et omnia ha- 
buit adulterina. In tres autem classes illa divisit. 
Prima, priora undecim Garn. editionis Epitimia 
complectitur ; secunda reliqua omnia, usque ad 
sexagesimum;jtertia alterius generisEpitimia, quee, 
incerto auctore, inscripta sunt Ἐπιτίμια εἰς τὰς 
κανονικάς. Αί in Paris. edit. antiquiore Eptimia 
prima et tertie classis tanquam genuina posita 
sunt ante monasticas constitutiones ; contra, Epi- 
timia secunde classis tanquam adulterina post 
illas rejecta sunt. Qus omnia in Pref. uberius ex- 
plicat. Add. Iriart.l. c., pag.413 sqq. — Poena in 
monachos delinquentes et in canonicas in cod. 
Taurin.XCI. V.Cat. codd. Gr. Taur., p. 183, ubi 
differentia quedam notatur. HAnL. 

13. ᾽Ασκητικαὶ διατάξεις πρὸς τοὺς ἐν κοινοθίῳ καὶ 
καταµόνκς ἀσκοῦντας. Constitutiones monastica 
tam ad cenobílas quam ad solitarios. Incip. T&v 
κατὰ Ἀριστὸν φιλοσοφίαν imavsióusvo:, Pag. 602. 


scheo in Indice iniquitatis, pag.23 sqq., et Melch. 
Cornao inJudictoiniquitatisDorscheano depulso, 
pag. 19-64.FABR.Garnier.in Przf.,$ XI, pag. Lxv,, 
multis rationibus evincere studuit, non Basilium, 
sed EustathiumSebustenum, fuisse Constitutionum 
monasticarum architectum, et tam antiquiorum 
qui citantur tanquam pro Basilio testes,loca,quam 
recentiorum argumenta: examinal refellitque. — 
Cel.Carpzov. in Progr. mox citando, p. 1, sentit, 
Basilii Ascetica fuisse ab Eustathio Sebasteno in- 
terpolata.— In n. 14, s. Panarum L, etc., opusc. 
desiit tomus secundus edit. Gr. Latins a. 1638 
[ut in n. VÍ Fabric. Tomus I editionis Greco La- 
tins Nivellianz 1618, a qua recentior 1638 differ! 
in hoc,quod commentarios in /saiam ponit primo 
loco in tomo secundo, et primum vicissim claudit 
libris Ade. Eunomium, quos Nivelliana jussit in 
tomo secundo familiam ducere, teste Fabr. p. 78 
ed. vet.] Contra ea tom. I1 éd. Garnier. adbuc ad- 
dita sunt tanquam appendix operum Basilii, que 
Garnierio videntur falso Basilio ascripta, et qui 
partim, alio tamen loco, etiam inserta sunl tu- 
mo II ed. mem. a. 1638. 

1. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, De Spiritu sancio. 
Pag. 583 sqq. Atqui sic rectius inscribitur homilia 
in ms. bibl. Coislin.(V. Montfaucon. Catal. m:s., 
pag. 117) et duobus antiquis libris ap. Garn. Inc. 
'O βαπτιζόµενος, tic Tpiáóx βαπτίζεται. [n utraque 


[Garn. cui suspectie sunt, pag. 533 sqq.] Opere C Paris.et apud Fabric. (qui tamen alteram probat 


pretium fuerit conferre codicem Cesareum,de quo 
Lambecius, IIl, pag. 123 (a). Ascetica hactenus 
commemorata Latine vertit Adamus Fumanus, 
cujus interpretationem, Lugd. 1540, fol., apud 
Gryphium editam, deinde recensuerunt Musculus, 
Tilmannus, Ducazeus.GalliceGodfridus Hermantius 
Paris. 1679, 8. Dicitur et exstare editio Greca 
Constitutionum munasticarum cumltalica versione, 
excusahome 17578,4,apud Franciscum Zaneltum, 
quam non vidi.Quamvis autemEustathioSebasteno 
aquibusdam olim tributa fuisse constet e Sozomeno 
11,13,etNicephoro1x,10,xn1,29, multique etiam re- 
centiores viri docti de auctore dubitent, tamen, ut 
observat Natalis Alexander, Basilio asseruntur a 
Gregorio Nas., Hieronymo, Rufino, Cassiano, Justi- 
niana imp. in edicto, et Photio cod. οχι] et ὅχοι. 
Confer Dacai notas ad Basilii tom. Il, pag. 28, et 
Bilium ad Nazianzeni orat.20,nota 60, ubi a Nice- 
ta etiam Basilio tribui testatur, et Lambecium, III, 
pag. 122 sq.[pag. 315 sqq. Kollar.] θεσμοὺς ἀσκή- 
σεως VocatGregorius presbyter in Via Naatanaeni, 
quem una in illis elaborasse innuit. Videet quain 


(a) Pag. 315 sqq. ed.Kollar. in cod. LXV, n. 5, 
et n. 4, preecedit scholion Gr. Theodori Studitz, 
quo ille contendit, Constitutionum monasticarum, 

us incipiunt, Τὴν κατὰ Χριστὸν φιλοσοφίαν ἔπαν- 
ελόμενος, etc., verum auctorem esse Basilium. In 
cod. Cxesareo divisum est opus in capita triginta, 
quorum prologus (uli in ed. Garn.; incipit : TÀv 
κατὰ Χριστὸν φιλοσοφίαν ἐπανελόμενος, — In cod. 


nm. 





inscriptionem), n. 17 inter homilias inscripta est: 
El; τὸ ἅγιον βάπτισμα. In XV. codd. Paris. citatut 
secundum catal. codic. orat. ín Spiritum S. Sine 
inscriptione est illa homilia Florentis in cod.Lau- 
rent. ΧΙ 0.4, plut. 4. V.Bandin.Cat. codd. Gr.,1 
pag. 536. Verterunt, ait Fabr., Volaterranus et 
Cornarius. Prodiit separatim Helmstadii a 1613,8, 
Gr. et Lat., edente Joanne a Fucht. 

Φ, 'Pnüetaz iv Λακίζοις, Dicta is Lacizis homilia 
in aliquot Scripture S. loca et de hominibus non 
acceptandis, fugiendaque ira, invidia et avaritia. 
Hinc in cod. secundo Regio, in quo bis reperitur 
oratio hec (teste Garn. in nota qg) inscripta est, 
Περὶ κρίσεως καὶ περὶ θυμοῦ καὶ ἀγόπης, xal πλεο- 


Ὀνεξίας καὶ φθόνου, ῥηθεῖσκ ἓν Λακίζοις, Inc. 'Avt- 


αγωνίζεται o ἐχθρός. Garn. [f, pag. 587 sqq. Add. 
eum et de superiore hom. DeSpirit.S. et de hom. 
inLacizis habita,Basilio indigna, in preef.SIlI et IV, 
pag.x sqq.In ed. Paris.olim et ap. Fabr. numera- 
batur inter homilias n. 91, et Fabric. addit: « Ver- 
terunt Volaterranus et Cornarius. Citat aliquoties 
Damascenus in Parailelis.» — Exstat in cod. Àu- 


Cssar. LXXXIX, n. 5 (Lambec. 1 c., pag. 4:9)esl 
Constitutionum monastic. cap.24: Qwod monachus 
non debeat honores et prarogalivas appetere. — 
Exstant ista Constitutt. in VÍ codd. Paris.— Flo- 





(0 T ww o Y 


NOTITIA EX FABRICIO. 


GCLXIT 


gust. Vindel. teste. Reisero in Indice mss., etc., ^ III, p. 463, ibique Kollar,et pag. 488, etc. Auguste - 


pag. 37 — In 13 codd. bibl. Paris. Han... 

9. El; τὴν ἁγίαν τοῦ Xpurzoo γἐννὴσιν, In sanctam 
Christi generationem, Garn. II, p. 595 sq. ;olim 
el apud Fabric. n. 95, inter homilias, ad quem 
num.jam Garnieri de illius νοθείᾳ judicium laudavi. 
Inc. Χριστοῦ γέννησις, Primnm, quae ibi adnotave- 
rat Fabricius, huc reducam. « Hec homilia íre- 
quenti usu in Ecclesia Greca trita, et in libris 
Grecorum ecclesiasticis obvia est ; unde,diversis 
lectionibus eam abundare,notat Combefisius. [Sed 
Garn. in przef. pag. xvi hac multitudine variarum 
lect. arbitratur, confirmari suam sententiam,late 
expositam, istam orationem esse adulterinam, nec 
usquam se invenisse, testatur, illam hom.Ecclesiarum 


Vindel.in duobus codd., teste Reiser. in;Indice s. 
Catalogo,etc. p. 8 et 30. -—- Florentis in bibl. Lau- 
rent. in cod. XXVI, n. 2, plut. 7. In cod, XVII, 
n. 8, plut. 9, —et cod. XXX], n. 7.plut. 10.V. Ban- 
din Cut. Codd. Gr. Laur.,1,p. 277,416 et 495. — 
Venetiis in codd. Marc. jam memoratis LV, LVI, 
LVIIbis — Cod.LXXV.— Taurini in cod.CXXXV, 
f51.53.V.Cat. Codd. Gr. Taur. ,pag. 231. — Paris. 
in XXIV codd. bibl. publ. — Secundum Montfauc. 
in Bibl. Coislin, pag. 1719 et 493, inter libros Gra- 
cor. ecclesiast. in codd. C V,n. 22,et CCCVI, n. 34. 
— Matriti in cod. regio LXVI, pag. 10, vide Iriart. 
Cat. Codd. Gr., pag 358. HARL. 

4. Περὶ µετανοίας͵ De pomitentia, pag. 603 sqq. 


wu maxime tritam fuisse. Add.Oudin.l.c.,pag.951 B Inc. Tov την µετάνοιαν ἀναιρεῖν τθλμώντων τὴν ἆλα- 


sq. HAnL.]— Grece prodiit una cum aliis Lovan. 
1537, atque ex recensione Dav. Hoschelii, August 
Vindelicor. 1587, 8. [In collectione variarum ho. 
miliarum : Ομιλίαι θεοφόρων τινῶν Πατέρων. Ἡο- 
milia sacre ex codd. vel nune primum, vel emen- 
datius edit: : typis Mich. Mangeri,pag. 85. Hanr.] 
— et curante Mich. Prosselio, schole Northusanre 
rectore. 1633, 8. [ — item a Jo. Bened. Carpzov. 
theologo Helmstad. in Proyr. acad. Basilíi Magni 
eretio de humana Christi generalione, Grece et Lat. 
ex recensione Juliani Garnier.In sectiones primum 
descripla, nova versione, argumento et notulis 
macia .Helmstadii 1757, 4. [n prefat. Carpz. valde 
laudat hanc bomiliam,gravemquejudicatel dignam 


ζονείαν, etc. Garn. in Praef., $ VI, pag. xvii sqq., 
copiose demonstrat, hanc orat.in qua auctor, quis- 
quis est, non id sibi proposuit, ut auditores suos 
ad poenitentiam hortaretur, sed ut Novatianos et 
Montanistas, ponitentiam negantes, confutaret, a 
Basilio non esse scriptam,sed ab episcopo quodam 
alterius episcopi rogatu. — In prior.edd. Paris.et 
apud Fabric., qui eam versam esse a Volaterrano 
et Cornario adnotat, est homilia XXVIII. 

5. Πρὸς τοὺς συχυφαντοῦντας ἡμᾶς, ὅτι τρεῖς 
θεοὺς λέγομεν» Adversus eos, qui per calumniam 
dicunt, dici a nobis deos tres. Inc. Μεγάλη παράχλη- 
σις uy atc διὰ τὸ µισεῖσθαι, elc. Ap. Garn. pag.609, 
qui in Praef. 8$ VII. pag. xxii sqq. sustinet osten- 


tant» oratore. [n contexta quidem Greco consti C dere, hanc homil. indignam esse qua tribuatur Ba- 


tgendo in primis secutus est Garnier., contulit ta- 
men edit.Basileensem a.1551 et interdum discessit 
aGarn.tam in verbisquam interpuncetione,et in no- 
tis sane doctis atque eruditis contra Garnier.,pag.12, 
23, 39, 40, etc., de fide hujus orat. pro Basilio 
disputat. Conf. Nova Lips. acta erudit. a. 1/59, 
mens. Jan., pag. 39 sqq. HARL.] 

Latine verterunt prater Volaterranum et Corna- 
rium, ac fortassis alios, Georg. Langwithus, Li- 
pei 1575, 8, cum cujus versione eam recudi cu- 
ravit Christian. Daumius in Homilüs Patrum in 
festum nativitatis Christi, Cygnes 1670, 8. Prodiit 
et cnm versione et notis Christiani Wilhelm. €a- 


silio;sed auctorem illiussibiimitandam proposuisse 
eam orationem que inscribituz Contra Sabellianos 
et Arium el Anomveos.Secundum edit.super,Paris. 
el apud Fabric. numeratur homilia XXVII iuter 
reliquas Basilianas. Vertit eam, notante Fabricio, 
Janus Cornarius ejusque interpretatio servata est 
in editt. superioribus Basilii Grzco-Latinis. 

ϐ. λόγος περὶ τοῦ αὐτεξουσίου De libero arbitrio. 
Inc. Οἷς ἐνυπάρχε, 0 Otto; νόμος, etc. Garn. pag. 
613 sqq. , nec ei tanti visa est hom, ut novam inter- 
pretationem susciperet,sed veterem, hincinde mu- 
tatam, retinuit. In prefat. $ VIII, pag. xxvi sqq. 
(add. $ XII fin., pag. Lxxvi, negat Basilium illius 


leni 1669, 4. Aiias item binas editiones Helmsta- ps. homilic,sive,lide duorum codd., Prologsascetici 


dienses hujus orationis a.1600 et 4645,4, Daumius 
memorat, quas non vidi. [Nec vidit lllas Carpzov. 
qui pag. 1V Pref. Calenianam edit. valde culpat,et 
« quod textus, ait, vitiose depravatus, οἱ scabra 
jejunaque interpretatio Latina est ; sie note etiam 
steriles ubique iueptiunt. » HARL.] — Argumenta, 
quibus hanc homiliam Basilio abjudicat Caveus 
[vol. I, pag. 242 ed. Basil.] uon videntur mihi tam 
explorata, ut illis assentiri lector debeat. FABR. - - 
Graviora tamen attulit Garnier, Dubius esse vide- 
tur,saltem non omnino decernit cl.Schroeckh |.ο., 
pag. 186 sqq. — Exstat Vindobonae in cod. Czs. 
LXXXI,intersedecim homil. et cod, XC, n.2, cum 
aliis quatuor homiliis Basil. V. Lambec. Comm., 


fuisse parentem.Idem sentiuntOudin.l.c.,pag.5592, 
et Schroeckh I. isem.,pag.188 sq. — Apud Fabric. 
secundum editt. Paris. numeratur bom. XXXI, 
isque, «vertit, inquit, Cornarius. Prologus asceticus 
apud Combefisium pag. 106-119 Basilii sui re- 
censiti. » — Exstat illa oratio in tribus codd.Paris. 
et Florentis in cod. Laurent. XX, n. 2, plut. 9.V. 
Bandin. Cat. Codd. Gr. Laur.,1, pag. 423. Βλαι.. 

7. Λόγος εἰς τό ΜΜ ὃῷς ὕπνον cote ὀφθαλμοῖς, 
μηδὲ ᾖἘπινυστάξις σοῖς βλεφὰρος ᾖπ illud : 
« Ne dederis somnum oculis tuis,neque indormites 
palpebris tuis. 9 Inc. 09 λυπεῖ µε ἑλάττωσις τῶν συν- 
ελθόντων, Garn. ll, pag. 617 ; quam quidem orat. 
Combefisius non indignam habet Basilio.Sed Garn. 





OCLIIY PROLEGOMENA. 


in Monito previo, pluribus autem et gravioribus in A adulterino Garn. in Pref. $ XII, pag. Lxxvit,suam 
pref. $ IX et X, pag. xxvin-xxxm, prolatis ratio- amplissimis verbis dixit et gravissimis tuitus est 
Dibus, contra Combefisium, Cotelerium,Tillemon: argumentis sententiam, disputans imprimis centra 
tium et Du Pin, illarum patronos, dimicans, istam — Tillemontium et Du Pin,id Basilio asserentes,atque 
et sequentem. Combefisium, Eustathio Sebasteno tribuentem.Át- 
| 8. Περὶ νηστείας, λόγ. y". De jejunio oral. 111 que Garnierio assentitur Schroeckh 1. c., 203. 
(quie incipit Νηστείας καὶ ἱλασμοῦ ὁ καιρός, p. 621 — — Florentis in cod. Laurent. a bibliopega inverse 
sqq. )pro spuriis habuit; sed tamen itarursuseden- compacto, XX, n. 3- 6, plut. 9, notante Baudinio 
das esse censuit, ut Greca et Latina notasque mu- in Cat. codd. Gr. Laur., |, pag. 423, occurrit {ο 
tua sumeret a Cotelerio. Nam duas istas homilias sermo I (quod est cap. 1 libri De baptismo, pag. 





í ediderunt Fr.Combefisiusin Ecclesiastesuo Graco, θ94 ed. Garn.) ; — 2e Questio cum responsione,s. 
t Paris. 1674, 4, Latine duntaxat,et Jo. Baptista Co- cap. 2, pag. 629 ed. Garn. ; — 3e Sermoll, 5.43 
T telerius Grece ac Lat. in tom. I Monumentorum | question. cum responsionibus, apud Garnier. pag. 


Ecclesie Graeco, Paris. 1611, 4, pag. 38-40. Iu. 652 sqq. ; — A* Sermo tertius, sive caput tertium, 
superioribus editt. Greco-Latinisnon exstator. Ill pag. 649 Garn. HARL. 
Dejejwnie. Hinc Fabric. in vet. edit., $ VII, interP — 11. Λειτουργία. Liturgia. Garn. ll, pag. 072 sqq. 
scripta Basilii quee sub ejus nomine feruntur,sed in Sed antequam, que ille reddidit, enarrem,ea quae 
edd. Gr.-Lat. uon exstant, n. XVIII retulit. — De — Fabriciusin vet.ed.inter scripta.in editt, Basilii M. 
codd. quibusdam v. ad n. 2, inter homilias,tom. I.  Gr.-Lat. desiderata n. XX et XXVI scripsit, additis 
Βλαι.. quibusdam observationibus h. |. reponam. Han. 
9. Λόγος εἷς τὴν ὑποτύπωσιν τῆς ἀσκήσεως᾽ De XXV. θεία λειτουργία, divina liturgia (a), cujus 
religiose exercitationis informatione sermo. Inc. codicem Grecum plus quam mille annorum in bi- 
Τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προστάσσοντος. Garn.  bliotheca Barberinareperiri testatur Montfauconus, 
II, pag. 039,οχ editione Combefisii in hujus Basilio pag. 210 JItineris Italici. Incipit : 'O θεὺς, ὁ θεος 
recensito, pag. 98-10b, recudi fecit, et in preef. ἡμῶν, 6 τὸν οὑράνιον ἄρτον, την τροφήν, etc. 
6 XI,contra Combefisium disputans,probavitfuisse —— Grece cum liturgia Jacobi et ϱἈγγεοδἰοπηί, α1ἰίς- 
ab aliquo, qui Basilii Regulas diligenter legisset, que scriptis liturgicis prodiit Paris, 1560, fol. pat. 
illam orat.vel potius epistolam Basilio suppositam. — 43, typis regiis apud Guil. Morellium, et Venetiis 


In editt. super. Gr.-Lat. non exstat, eL a Fabricio 1548, 1601, etc. 
Latine ex veteri versione in Rincaviensi S.Joan-- 





in vet. ed. inter ejusmodi omissa scripta n. XXII 
inemorabatur. — Exstat in VII codd. Paris. llARL 
10. Περὶ βαπτίσματος. De baptismo. De hoc opusc. 
Fabric.quiin vet.edit.numerabat post homilias 1V, 
tom. I edd. super.Gr-Lat. « De baptismo,ait, et de 
officiis baptizandorum baptizatorumque libri tres,quo- 
runi secundus continet responsionem ad tredecim 
quastiones;tertius vero brevior male in editis pag. 
670 secundo premittitur. Vide Combefisium Basilii 
restituti tom. Πρ. 249. Vertit Wolfgang. Musculus, 
Basil. 4540, cujus versio in Greco-Latin. editt. 
exstat,a Duceo castigata, et Janus Cornarius. » — 
Α Gernierio, II, p. 624, inter spuria positum est id 
opus, quod apud illum constat duobus libris ; quo- 
rum prior distinctus est in tria capp.Atqui tertium 


nis monasterio reperta, post Jo. Cochlzeum, in Spe- 
culo antiqua devotionis circa missam, Moguntiae 1549, 
fol.,pag. 119 [conf. Ittig. De bibliothecis Patrum, 
pag. 664 ], edidit Claudius de Sainctes inter Litur- 
gicu Putrum,Antwerp 1562,8.Praeterea vertit Gen- 
tianus Hervetus Venet.1548,8 ; Antwerp. 1562,8. 

Grece et Latine cum Herveti versione exstat in 
Auctario DuceanoBibliothoce Patrum Paris.A624 
fol.,toino IL,et in Bibliotheca Patrum Paris. 1654 
tom. XII, p. 282, ex Greco Demetrii Duce Rome 
1526, 4. 

Et cum variis lectionibus notisque Jacobi Goari, 
in Euchologio Greeorum illustrato, Paris. 1647, 
fol., p. 158 seq. [rec. Venet. 4730 ; et aliud illius 


caput olim inscribebatur Liber secundus.Sed Garn. p liturgite exemplar ex ms. Isidori Pyromali, Smjy- 


in nota pag. 649 : « Lucubratiuncula, inquit, que 
sequitur [n. cap. tertium apud illum] rejecta est in 
Reg. primo post eam commentationem,que in im- 
pressis libris iuscribitur Liber secundus, sic ut in 
eo codice distinguantur tres libri. Res autem non 
tanti nobis visa est, ut propter ea judicaremus aut 
tres libros distinguendos esse, aut antiquum ordi. 
nem mutandum. » Liber secundus continet XIII 
quaest. cum totidem responsionibus. De illo opere 


c) Basilium scripsisse aliquid hujus argumenti, 
etliturgiam litterisconsignasse,non est dubitandum 
ost tot veterum et totius Orientis testimonium.Sed 
inter tot et tam multas, qusab illius temporeDasi- 
lii liturgise allatso sunt mutationes et interpolatio- 





ins. 


rn&i, monasteri S. Joann. in insula Pathmo 
diaconi, p. 180, cum V. L. edit. Latina Margarini 
de la Bigne, p. 184, et not. p. 185.] 

[Fabricius infra vol. XIII, $ XLIV,pag.814 sqq., 
dedit catalogum liturgiarum veter.editarum,et re- 
censet pag. 816 sq. Georgii Cassandri Liturgica. 
Colon. 4559, 8,et in limine operum,junctim edito- 
rom, Paris. 16106, fol., in quibus non integre qui- 
dem liturgiae veteres,sed argumenta breviter expo- 


nes, quid demum in ea Basilii sit, certo dicere, vix 
est opis humana.Basilii liturgiam illustrat Allatius 
exerc. XXV, «contra Creyghtonum. Vide Αεία 
sanctor. Vom. II Junii, pag. 843. 








NOTITIA EX FABRICIO. 


QCLXY 


sita habentur ex liturgia Chrysostomi per Leonem A turgiam : in cap. 17, interalia ex missa, quam 


Tuscum, ex liturgia Basilii et Greca illa, et altera, 
quam Syri Anaphoram vocant ; tum recenset pag. 
818 sqq. amplissimam Liturgiarum Orientalium 
collectionem ab Eusebio Renaudoto,Paris.1716, 4, 
duobus voll. publici juris factam. Fabric. autem 
observat, Renaudoti versione non tuto ubique stare 
non posse,sive cause sus inservientis,sive non sa- 
lis assequentis verum sensum,idque docuisse Ma- 
thurinum Veisserium la CrozeinApología pro Jobo 
Ludolfocontra Renaudotium inserta Díario litte- 
rario Hagensíi,sive Journal littéraire,tom.[X, pag. 
239 sq. (In thesauro epistolico Lacroziano Renau 

doti et ejus controversie cum Ludolfo frequens fit 


vocant, Basilii et ejusdem liturgia Gr. Alexandrina 
et Syriaca sive Coptica ostendere conatur, missam 
sic dictam esse verum sacrificium,etc.Huc quoque 
pertinere arbitror opus quod tamen ad manus 
non habeo : 

Jos. Al. Assemanni Codex liturgicus Ecclesi 
universo, in XV libros distributus. Rome 1749- 
1763. XII voll. 4. HanL. Add. Zaccharis, Bibi. 
Ritualis, tom. I, p. 12 ; tom. II, p. 16 sq. 

Differtab hac in non paucis liturgia Basilii,quam 
cum altera Gregorii Naz.,et tertia Cyrilli ex codico 
Arabico (cui Coptica erant adjuncta), versam La- 
tine edidit VictoriusScialach, Accurensis,Maronita 


mentio. V. tom. I, pag. 136, II, p. 192, 199, 143, η e monte Libano, curante Marco Velsero, Augusto 
155; III, p. 48 sqq , 196 sq., 153, etc.) — Inilla Vindel. 1604, 4, et tom. VI Bibl. Patrum Paris. 
igitur collect.est in tom. I, ^. 1, Basilii liturgia α 1654, pag. 75. Incipit : Domine, qui nosti corda 
Scialach olim versa (sed Renaudotus novam ex . hominum. | Garn. II, p. 688 sqq., cum vers. Re- 
Coptico concinnasse se versionem profitetur)pag.1,  naudoti.] 

et Renaudoti ad eam comment. pag.139-300 tum Nec non Anaphora,quam ex Syriaco dedit Àn- 
ex eod. Paris.bibl.liturgia Alexandrina, initio mu- — dreas Masius, Antwerp. 1569, atque inde insertam 
tila,p.57. (a Garn.reddita.) ex cod.Regio Paris.— — babes tomo 1V Bibl. Patrum Paris. 4915 ett. VI 
ac notze Renaudoti p.333-852.In tom. Il.qui eon- — Paris. 1589, 1654, 1624, fol., atque supplemento 
tinet líturgias ex codd. Syriacis bibl. Colberting — Francofurtensicriticorum sacrorum tom.II,p.439. 
s. Seguierianm mss. Lat. versas a Renaud. est n. Drevior est,atqueincipit /Eterne Deus,qui in pris- 
41* Basilii M. (sive,ut in cod.Colbertino,Basili$ et cipio homines creasti ad immortalitatem. Anapho- 
Gregorii Theologi) Liturgia s.anaphora, pag.548, re sive liturgi: subjicitur precatio qua consuevit 
€x Andr. Masii versione,edita Antwerp.1569,8.— — sacrisoperatusutiapud Deum. Incipit: Laudelur es- 
Renaudoti obses. p. 562. sentia qua omnibus essentiis sublimior est.[Edit. 
- Λειτουργικὸν σὺν θεῷ ἁγίῳ, κατὰ τὴν τάξιν τοῦ C a Renaudotio, ut paulo ante jam animadverti.| 





τυπικοῦ τῆς Ππανσέπτου Μονης τῆς κρυπτοφέῥῥης, 
wai μὴν χατὰ ἴθος τῶν ᾿Ἰταλογραικῶν µοναζόντων 
τοῦ μεγάλου Πατρὸς ἡμῶν Βασιλείου. Ἐν Ῥώμῃ 
παρὰ Ἰωάννῃ Βαπτιστῇ τῷ Βουσσέττῳ «yy! (1683), 
fol.,confectum ab Apollinare Agresta. Vide Baum- 
garten, Nachrichtenvon merkwürdig Büchern,tom. 
ΠΠ, p.359 sq. — Ibid.p.357 sq recensentur ᾽Αρχ- 
ιερατικὀν ^ Liber pontificalis Ecclesie Grece — 
labore Isaaci Haberti,otc.Paris.1643,fol.,et Goari 
Εὐχολόγιον, ete., jam a Fabricio memoratum ; et 
pag. 207 sqq., Liturgia Romana vetus,tria sacra- 
mentaria complectens, Leonianum scilicet, Gela- 
sianum et antiquum : Gregorianum, edente Ludo- 


Apud Petrum Diaeonum (a)lib. De incarnatione 
el gratia Christi,cap.8,leguntur ex Basilii Ceesa- 
riensis oratione,sive precatione sacríaltaris,quam 
pene universum ait frequentare Orientem, que in 
nulla liturgi: editione leguntur: Domine virtutum 
ac tutamentum, malos, quesumus, bonos facito, 
bonos in bonitate conserva : omnia ením potes,et 
non est qui contradicat tibi, cum enim volueris 
salvas, et nemo resistit voluntati tua. 

XXVI. Basilium τὸν Méyav iv τῇῃ ἑρμηνείᾳ τῆς 
/ s coopylac citat [saacus, magna Armeniis catholi- 
cus,eieculi xi scriptor,inveetiva 1 in Ármenios,p. 
944 (tom.II Auctar.novi Combefisiani). At,qne af- 


vico Antonio Muratorio, — qui et ipsam cum alia- D fert,exstant hodie in Θεωρίᾳ μυσταγωγιχῇ [Basilio 


rum gentium liturgiis contulit, ad confirmandam 
prie ezeteris catholiez Ecclesie de Eucharistia do- 
ctrinam,etc., Venet. 1748, II voll. fol. In prolego- 
men.cap.12 et 43 demonstrasse sibi videtur Mura- 
torius consensum Occidentalium Ecclesiarum cum 
Romana in doctrina de sacra ccena, et enumerat 
precipuas Orientalium liturgias, primoque loco lit, 
Gracorum,que vocetur Liturgia Basilii M.et Chry- 
sostomi;tum comparat Basilii liturgiam, inscriptam 
τῶν προηγιασµένων, el postea Copticam Basilii li- 


(8) [nter Fulgentii opera, tow. IX bibl, Patrum 
edit. Lugd., pag. 198. FAsn. Renaudot. quidem in 
diss. De liturgiar. Oriental. origine et auctoritate, 
tom.f, pag. xxxvii sq., conira Tillemont. aliusque 
ostendit, majorem dimidiam ex Fulgentio citatam 
partem in cr. liturgia reperiri sed inde nihil aliud 


— al& -  .. 


ascripta in duob.codd.Paris.et cod.Escorial.] que 
auctorem habet Germanum,patriarcham CPol. A. 
Chr. 1955 defunctum, licet illa in codicibus qui- 
busdam nomen Basilii,in aliis Cyrilli Hierosolymi- 
taui. preferat, et licet Basilio vindicare eam velit 
Combefiaius in notis p.420.Incipit : Εκκλησία ἐστὶ 
νχὺς Os00, l'ABR. 

Ἱστορία μυσταγωγικὴ καὶ ἐκκλησιαστική citatur 
et exstat in cod. Naniano CCXX VIII,n.29. V. Cat. 
codd. Gr. Nan., p. 422. — A Garnier. II,p 674 


sequi,nisi ut quzedam liturgi: Basilianz particule 
sint servate,atque quaenam sint germang,dici non 
posse,sobrie animadvertit cl.Schroeckh,qui l. c., 
pag 203-206, de lilurgia Bas. agit, et quedam 
contra Renaudot bene disputat. Han. 





GCLXYI 


PROLEGOMENA. 


sqq., ex Renaudoti opere eit.reddit: sunt tantum 4 ratus, pridem intercidit. Vide Tillemont.tom.XVI 


prima et tertia;1» Liturgia S.Basilii Alexandrina,ex 
cod. Grico-Arabico,initio mutila, Gr.ac Lat — 2? 
Liturgia S. Bas. ex Coptico conversa. — In pref. 
8 XIII, p. Lxxxv,admodum pauca de Basilii liturgia 
caute monet,quoniam ab aliis abunde sit de illa in 
utramque partem disputatum, Adde Riveti Crilici 
sacri lib.nr, cap. 20, p. 324 sqq. Uherius de illa 
egit et diversa variorum judicia collegit Oudin. in 
Comm. cit. tom. L,de Basilio, cap. 5, p.572 sqq., 
utRenaudoti aliorumque narrationessententiasque 
pretermittam.—De cod.Bibl.Paris.n. MMMXXIII, 
bombycino.Graco-Arabico, qui continet liturgiam 
Basilii Alexandrinam,Coptice versam,cum versio - 
ne Arabica,sed diversa ab ea quee occurritin Copti- 


Memor .hist.eocles.,p. 611.» Hactenus FaBn.Gar- 
nier.,qui tria hzc opuscula Graece unquam exstitis- 
se dubitat, e contrario a Latinis composita fuisse 
pro certo habet,discedit a sententia Fabricii atque 
Oudini,et negat libellum primum,in quo ne unum 
quidem verbum de liberorum amissione legatur,il- 
lud ipsum opus esse Victoris Cartennensis, quod 
Gennadius ait, ideo scriptum fuisse a Victore, ut 
quemdam amicum suum super filii morte consola- 
retur. Docet,auctorem voluisse omnes consolari ca- 
lamitosos, precipue eos qui leprae morbo afflicta- 
bantur.Denique laudat amici cujusdam judicium, 
illum libellum a Gallo fuisse compositum,eo vide 

licet tempore,quo leprae lues regiones illas maxi- 


cis codd. plura tradit Renaudot.in Montfauc. Pa- P me infestaret. De secunda oratiuncula adoptat 


loogr. Gr., p. 313 sq.—lIbid inter libros suos Ge- 
rasius in diplomate Greco patr. S. Basilii Rome, 
post ann.circ. 1135, memorat τὴν ἑρμηνείαν, ete. ,in- 
terpretationem líturgie S.Basilsi. — In Bibl.Uf- 
fenbach.Francof.fuit in cod.szc. rx, Basilis litur- 
gia,sed non modo ab edita Greca in mullis diver- 
sa, verum etiam ab ea quam Euseb. Renaudot. in 
Collectone liturgiarumOriental. Aom.T, p.57 sqq., 
ex Regio cod.primus edidit,longe recedens, uti fe- 
re nec Coptica nec Syriaca, nec alie Basilii litur- 
gie invicem conveniunt.Quare J.H.Maius in Bib/. 
me. Uffenbachiana, p. 497-5292, eam Grace cum 
aua versione Lat.et nunnullis adnotatt.publicijuris 
fecit. — Paris.in bibl. publ.liturgia »r.exstat in 
VIII cod. V.Cat. codd. Ραγίδ., νο. ΠΠ; preterea in 
vol. I enumeratur, p. 57, inter codd.Syriacos,li- 
turgis Basilii et Gregor. Nazianz.cum aliis in cod. 
LXVIII. — Pag. 72 sq.inter codd.Copticos liturg. 
una cum interpretatione Arabica,codd. XXIV us- 
que ad XXX,in 4,cod. XXXIX,in 8.—Liturgia Ba. 
sil.in epitomen redacta,in cod XXX. fol. — Vin- 
dobons in cod. Cis. XC, n. 3, Basilii preceptum 
ad sacerdotem de divina liturgia, teste Nesselio, 
Cat. codd , part. v, pag. 146. HARL. 

12, 18, 14. Tractatus S. Basilii de coasolatione 
in adversis, incerto,sed antiquo interprete.Garn. 
II, p. 697,,qui in pref. S XIII, p.Lxxxv sq.,de hoc 
et duobus sequentibus opusc.Latinis,qua apud Fa- 


Garn. Fabricii aliorumque judicium.Tertium de- 
nique opusculum affirmat Basilii quidem non esse; 
sed, aut a quo, aut quo tempore elaboratum sit, 
plane ignorat. HARL. 

[XIV.] De laude solitario vite, Latine. Incipit: 
Libet de singularis vit& mec meritis, etc. P.705. 
Neque hoc Basilium auctorem habet, sed Petrum 
Damiani, petitum ex ejus opusculo XI, sive libro 
Dominus vobiscum,cap.19,tom.IlI Opp. pag. 103 
seq. edit. Paris. 1649, fol. 

[XV.]Admonitio ad filium spiritalem, Latine, in- 
certo interprete.Incipit : Audi,fili admonitionem 
patris lui, p. 208. Exstat et in appendice Codicis 


. regularum monasticarum,recensita a Luca ΗΠοἱς - 


tenio, Rom. 1661, 4, et inter Parzneticos veteres 
cum notis Melchioris Goldasti editos Insulis 1604, 
4. De Anglo-Saxonica versione ms.vide catalogum 
scJiptorum septentrionalium in Thesauro Georgii 
Hickefii, pag. 72. FABR. 

[15.Homilia octo Basilii,quos transtulitRufinus 
de Greco in Latinum,a Garn.1I,p.719 seqq. ,eduo- 
bus veteribus Paris. codd. primum in luceni pro- 
ducte. Add. ejus Pref. p. Lxxxv sq. Conf. Just. 
Fontaunini Hístoric litterur.Aquileiensis librum v, 
cap.8,pag.298 sq.,qui etiam testatur,probatque,a 
Rufino octo,non,uti Tillemontius putabat, decem 
Basilii homilias Laline esseredditas,laudatquecod. 
Urbinatem LXVII,membr., in bibl. Vaticana, ubi 


bric.numerantur XIV et XV, latius disserit. HAnL. D pariter homiliz VIII Basiliane a Rufino conversae 


Fabricius autem in veteri edit.,n. XIII appendicis 
Gr.-Lat., p.195 ed.Paris.a.1618, «Latine,ait, incipit: 
Quemudmodum navis cum undarum tempestate 
quassatur.Non est Basilii,nec e Greco versus,sed 
Latine scriptus a Victore, qui post Rusticum Car- 
tenns Maurilanis in Africa episcopus circa À.Chr. 
460 fuit et hunc consolatorium libellum,qui etiain 
inter S.Eucherii opera legitur,ad nescio quem Ba- 
silium super morte filiiscripsit,teste Gennadio cap. 
T1 De scriptor.eccles.Ejusd. Victoris liber Depani- 
tentta publicani inter S.Ambrosii opera lucem vi: 
dit, et in ms. Remensi male refertur sd Victorera 
Tunnensem : liber vero ad Gensericum, Vandalo- 
rumregem,contraArianos,Gennadio itidem memo- 


d 
" n 
- 
E « 
^ 
L4 





cum prologo ad Apronianum leguntur.Octo quoque 
homilis» cum Rufini prefat. in librum homiliarum 
Basilii,sunt in cod. Lat. Dresdepsi elect. V. Goetz 
Memorabilia bibl. Dresd., Y. part. 1v, p. 362. 

Appendicem vol. secundi Garn.excipiunt Fron - 
tonis Ducai in homilias et alia diversi argumenti, 
in regulas et fusius et brevius tractatas ; in libros 
De baptismo: tum breves noU et animadversiones 
Federici Morelli in quasdam Basilii homilias;deni- 
que indices.In edit. Paris. a. 1618suntqueque sub- 
ject noti in illa aliaque opera Basilii, et totum 
opus obsignant varis lectiones in Áscetica,ex codi- 
ce perantiquo Gerardi Vossii nolate ab Aodrea 
Scho tto ad edit. Grecam a. 1951. 











o - 77 


NOTITIA EX FABRICIO. 


OGLXVII 


In illa ed. a. 1618 n. XVI,claudit,ut verbis utar 4 inquit Combefisius (qui pluribus locis hunc librum 


Fabricii, appendice » Gennadii Scholarii, patriar- 
cha CPolit. A.Chr.1460 denati, dissertatio episto- 
lica De vita termino εἰ prodestinatione ad Jose- 
plium,monachum Thessalonicensem, pro vindican- 
da sententiaS. Basilii, quem magnis mactat elogiis. 
Incipit: Κλινοπετὴς ἐδεξάμην.ν Hanc dissertationem, 
a Maxim Margunio, Cytherorum episcopo, nactus, 
primus Grace ediderat David HoescheliusAuguste 
Vindel. 1594, 4. Federicus Morellus Latine vertit 
et Basilii operibus subjunxit, cujus etiam nota in 
Basilium p. 65 videantur. » HanL. 

[In tomo tertio edit.Garner., post hujus mortem 
absolutze,sunt Basilii M. 1* liber De Spiritu sancto; 
2» Epistolee; 3* Sermones XXIV de moribus, per 
Symeonera magistrum et logothetaim selecti ex om- 
nibus Basilii operibns; 45 Liber De virginitate. In 
praefatione nonnullz» Basilii opiniones et doctrine, 
presertim de Spiritu sancto, de traditionibus, Eu- 
charistia,etc. ,expenduntur, illustrantur atque vin- 
dicantur,et auctor s:epe rem habuit cum Sculteto 
aliisque ad defendenda potissimum sus discipline 
jlacita ,et Basilium cum illa conciliandum:frequen- 
ter dissentit quoqne Tillemontio. Sed h»c legant 
examinentque ii ad quoruio munus forumque ejus- 
modi pertinent questiones. Tum copiose enarratur 
Vita Basilii,et de ejus scriptis, tam genuinis quam 
dubiis spuiisque, eL tempore quo opera pleraque 
et epistole sint scripte, uberius agitur. Postheec 
sequuntur Basilii opera. 

1. Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Liber de Spiritusan- 
cto ad S. Amphilochim,Iconii episcopum. Cum in- 
terpretatione Erasmi, plurimis locis emendata : 
pag.! sqq.;at in ed. Paris. super. p. 142 tomi II, 
et in vet.Fabric.Dibl.Gr.ed. n. VHI. Fabricius au- 
tem ea αυ sequuntur scripsit de eo libro: «Hic in 
capita triginta divisus, atque inde τριάκοντα xsox- 
λαίων nomine a Joan.Damasceno in libro1, n et t1 
De imaginibus, cilatus (a), quem Basilius scripsit 
occasione (b Aetianorum, Spiritum sanctum rebus 
creatis impieaccensentium.Latine vertit Erasmus, 
cujus interpretatio prodiit Basil. 1532, 4; Paris. 
1532,8; 1580; inque editionibus Basilii et tom. 
VIII operum Erasmi legitur; vertit et Cornarius in 
editione Basilii Latini, Basil. 1592, fol. Porro non 
modo censeo, falli hos,qui istum librum vel partem 


emendat illustrat, et Erasmi versionem emen- 
dat) tom.II Basilii recensiti, p.84, librum hunc qua- 
8i in mysterio creditum Amphilochéo ea lege,ne in 
vulgus ederetur ne quid inde emuliin eum gravius 
constituerent:quo factum est, ut ἐς obscurior anti- 
quis manserit, non ut sum illi auctoritatis quid- 
quam decedat; inter pracipuas Basilii lucubrationes me- 
rito numerandus. Plura in Erasmi versione etiam 
castigaverat Joan.Billius,qu:» Possevinas in Appa- 
ratuexcerpsit.» Hactenus Fabricius.Conf.Scultet, 
Medullum theol. Patrum,qui p. 1055 magnam libri 
partem judicat esse Basilio suppositam; Du Pin 
Nouv. Bibl.desauteurseccl.,tom.IL p.184 sq.;Roes- 
lerBibl.,cit.,vn part.,pag.44-76 Oudin.Comment., 


r, ete. I. p.960 sqq.,qui,contra Du Pin ejusque asseclas 


potissimum disputans, cum Cocco, Anglo, in cen- 
surascriptorum quorumdam veterum, voc.Basilius, 
p 245, Riveto, Erasmo,etc. evincere studet,perma- 
gnam operis partem esse interpolatam; porro Praef. 
ad tom. III ed.Garn., 8 HI sqq.et in Vita Basilii, 
cap. 90,sect. 6 (ubi ostenditur absolutum fuisse a. 
379), et cap. 38, Schroeckh |. cit., qui summam 
dedit libri, pag. 149-164, el pag. 165-168, caute 
el moderate de eo judicat. — Historic synodi Ni- 
ceno — collecte et accurate descripto a Joach. 
Camerario. Lips. 1552, 8, additur appendix ex dí- 
sputatione, qua ascribitur Basilio, Gesarec epis- 
copo, De sancto Spiritu.— Exstat liber mstus Vin- 
dobonzs in bibl. Cesar. LXXV,n.3 (quem cod. uti- 
lem ad plura loca emendanda censet fore Lambec. ) 
— In codd.LXXXVIII, n. 2. — In cod. XLIV, n. 
29, ex cap. 27 et 29 operis Be spiritu sancto frag- 
menta (ᾳ 169 etiam Gr.et Lat. exstant in Theodori 
Balsamonis Syntagmate canonum, cum ipsius ex- 
positione Greca, p. 1029-1036.) V.Lambec. Com. 
ment. III, pag. 372, 475, et VIII, p. 883. — Ibid. 
in cod. XII, n. 14, Basilii canon XC, ex libro De 
Spiritu sancto. s. fragment. capitis 27 libri De 
Spiritu sancto. V. Kollar. Supplem. ad Lambec., 
pag. 113. — Eadem duo fragmenta sunt in cod. 
Taurin. CV. V. Cat. Codd. Taur., p. 196.— et in 
cod. Laurent. XL., n. 37 ac 38. N. Baudin. Cat. 
codd. Gr. Laur., 1, p. 74.— f.agmm. in cod. Mo- 
squensi XXIII, n. 4. V. Matthami Notit. codd. 
Mosq., p. 39. — Liber ipse Venetiis in codd.bibl. 


ejus postremam, Erasmum secuti,Basilio abjudi- D Marc. LVIII et LXVI. V. Cat; codd. Gr. Marc., 


cant,aut suspectam habent; sed etiam inter pul- 
cherrima illum esse Basilii monumentorum baud 
dubito; magisque audiendum Casaubonum Ezer. 
ivi ad. Baros., n. XXXIII et XLIIT, p.459 et 490, 
cui addes Theophilum Raynaudum, p.24 Erotema- 
tum de bonis et malis libris; Natalem Alex. ,scc.1v, 
cap.6,articulo 19,atque Allatium contra Creyghto- 
sum,pag. 510 sq. Líquet ex Basilii peroratione, 


(a) In tribus codd. Paris. additur quoque titulo, 
ἓν κεφαλαίοις τριάκοντα. HARL. 

(b) Vide notas Benediclinorumad S. Ambrosium, 
tom.II,pag.647 .FABR. Cod reg. quintus Paris. ad- 


p. 42 et 45. HanL. 

2. ᾿Ἐπιστολαί, Epistol2,p.69 8qq0., que in Garn. 
edit.secundum temporis ordinem sunt posite et in 
wes classes distributse,quarum primacontinet epi- 
stolas ante episcopatum scriptas,ab a. 357 usque 
ad a. 370, quibus adduntur nonnulla: dubis, quia 
videantur ad hoc tempus perlinere,altera eas quas 
episcopus scripsit,ab a.370ad a.318;terlia episto- 
dit κατ᾿ Εὐνομίου, sed in. notis ed. Garn. p. 1, di- 
citur non tam Eunomium quam Pneumatomachos 
oppugnare Basilius; quamvis istius quoque impie- 
tatem eadem opera subvertat. HanL. - 








PROLEGOMENA. 
las nulla temporis nota signatas, cum pluribus A 4. Πρὸς µονάζοντα ἑκπεσόντα, Ad alium mona- 


IA Y 


dubiis et spuriis. Numerantur vero in hac ed. 
CCCOLXV. In comment. Devita Basilii, de epistolis 
et tempore quo illz scripte fuerint, quam plurimis 
locis diligenter agitur.Editor autem pag.192, pos: 
Preef., enumerat multos codd.ad quos exacte» sunt 
aique emendate Basilii epistole. In primis laudat 
tres codd.antiquissimos, Coislinian.n. CCXXX VII, 
sec. circiter xi, scriptum ; Harleanum, sec. x 
aut xi, et Medic -Lanrent. ab Antonio Maria 
Salvinio collatum : his tribus, saltem quando 
inter se consentiunt, plus visum est editori tri- 
buendum,quam aliis omnibus.Primus autein com- 
plectitur epistolas 351, Harlzeanus 249, Mediceus 
323.Alii plures aut pauciores comprehendunt epi 


chum elapsum. Incipit Διττός µοι φόδος. P. 747. 
[Garn. p. 133, ep. XLV .] 

5. Πρὸς παρθένον ἐχπεσοῦσαν, Ad virginem ela- 
psam. Incipit : Nóv καιρὸς ἐκδοῆσαι P. 149.[Gara. 
p. 135, ep. XLVI.] Grece et Latine cum Jo. Curte- 
rii versione prodiit separatim Paris.1974,12.Con- 
tra has quinque epistolas, ut Basilio abjudicet, 
multa disputat in Indice iniquitatis Dorschens, 
p. 114-179. 

6. Πρὸς ᾽Αμϕιλόχιον ἐπιστολαὶ κανονικαὶ q*. 44 
Amphilochium Iconii episcopum,epistole canoni- 
ce Ill,canones sive constitutiones LXXXV de va- 
riis rebus, in ecclesia et inter Christianos obser- 
vandis,complexe. Prima incipit: Ανοήτῳ,φη τὶν,ἔρω- 


stolas.Sic cod. Regius MMCCXCIII, olim Mazarin., p τήσαντι.Ραρ. 757 [p.968 sqq. Garn.ep. CLXX XVIII, 


qui est 500 annorum, complectitur epp. 272; cod. 
Reg. MMDCCCXVII, epp. 364: Vaticanus epp. 327; 
Coislin. CCLXXXVIII, epp. 328; alii paucas et in 
cod.Regio MCMVIIIreperitur epístola ad Chilonew. 
Atque quanta codd.copia epistolarum in bibl publ. 
Paris, reperiatur, cognoscere licet ex indice ad 
Cat. codd. Paris., tom. IJ, in quo numerari pos- 
sunt LIX codd modo plures modo pauciores epis- 
tolas Basilii comprehendentes.—Monachii in cod. 
Bavar. CIII sunt 174 epp. Basilii. V. Catul. codd. 
Gr., p. 40. — Que autem Fabricius de epistolis 
Bas. in tomo II ed. Paris. 1618, n. X, prodidit et 


adnotavit, ea hic reponam. HARL. 


X. EPISTOLA. 


1. Ad. Chilonem discipulum, Πρὸς Xt ova s 


αὐτοῦ µαθητήν, Incipit : Σωτηρίου πράγματος. P. 
755. Vertit Godfridus Tilmannus. FAba. In ed. 
Garn. epist. XLil,p.195, ubi in nolis animadverti- 
tur hanc epistolam in cod. Mazarin. inscribi,'Oj.- 
Ala πρός, etc.;in cod.autem Regio MMDCCCXCV, 
hac legi: Τινὲς τὸν λόγον τοῦτον τοῦ ἁγίου Νίλου 
εἶναι λέγουσι, Quidam hane orationem S. Nili esse 
dicunt.In cod. Medic.- Laurent. XX, inter alia Ba- 
sili opera est n.15, plut. 9, epist. ad Chilonem, at 
auctior quam in ed.Garn.Atque Bandin.Cot. codd. 
Gr. Laur..l, p. 424, ea que desunt in edit.excudi 
fecit. In eod. cod.n.XV (in. sunt epist. XLIV-XLVI, 


nam due ad monachum lapsum, et una ad virgi- 


ner lapsa. Han. 


scripta a. 374.] Secunda : Πάλαι πρὸς τὰς παρὰ της 
εὐλαδείας σου. P. 766. [p. 290 sqq. Garn. ep. 
CXCIX, scr. a. 375.| Et teria : ᾽Απὸ 6502. μακρᾶς 
ἐπανελθών. Ρ. 113 [p. 324 sqq. Garn. ep. CCXVII, 
scr. a. 975.] Vertit Gentianus Hervetus,et hasepi- 
stolas et Theodori Balsamonis in eas scholia.Paris 

1561, fol., inter alias Patrüm canonicas epistolas 
post canones apostolorum conciliorum que.Prodie- 
runt Grece et Latine cum Balsamonis scholiis, a- 
ris 1620, fol. [Conf. Garn. Vitom Basil., cap 

91, 32 et 33, de his aliisque ad Amphil. eyistolis. 
HARL. 

Cum scholiis Josnnis Zonars, qui vertit Απίο- 
nius Salmatia, collegii Ambrosiani doctor,ad cal. 
cem operum Gregorii Thaumaturgi, Macarii Ay 
ptii, et Basilii Seleuciensis. Paris. 4622, fol. 

Cum Balsamonis,Zonare& et Alexii Aristeni scho 
liis Grace et Latine inter alias canonicas epistolas 
conciliorumque canones edidit, notasque suas ai- 
dit Guil. Beveregius in Magno Syndico sive Pan- 
dectis canonum, Oxon. 1672, fol. [Conf. infr. το]. 
XI, p. 56 et 87. Α Grzcis et Lat. interpr.szpe dis 
sentit rec. editor. tom. III in notis.] 

7.Epistola ad eumdem Amphilochium fragmen- 
tum περὶ τῆς τῶν σιτίων διαφορᾶς, De differeutia 
ciborum. Incipit : Τοῖς δὲ χομψοῖς ἐγκρατίταις «ἰ'3Ρ. 
780 (4). Legitur iterum infra epist. CCCUX, 
p. 1171. 

Ερἰείία CCCCXXVIII. Fallitur Caveus, qui &:! 
edilionemanni 1638 priore Greeco-Latina Parisiensi 


9. Νουθεσία πρὸς τοὺς νέους, Admonitio brevis ad Ὁ κηπὶ 4648 esse auctiorem epistolis plus quam du- 


juniores monachos. Incipit : Μάθε σὺ, ὦ pova- 
ζων, P. 744. [Garn. ep. XLIII, p. 130. II.] Vertit 
idem Tilmannus. 

3.IIoàc μοναχὸν ἐκπεσόντα, 44 monachum qui ez- 
ciderat. Χαίρειν οὗ λέγομεν. Pag. 144. [Garn ep. 
XLIV, p. 131.] Vertit Wolfgangus Musculus. 


(a) In ed.Garn.non est fragmentum sed legitur 
tom. III, pag. 363, n. 4 epistole CCXXXVI, in qua 


: Basilius pergit variis Amphilochii questionibus re 


spondere. Conf. Schroeckh. |. c., p. 129 sq.,140 
sqq. De quibusdam epp. Lambec. et Kollar.V. p, 
311. HARL. 





centis, quas Rich. Montacutius eruerit. Nam ue 
unam quidem epistolam habet, qu& non in altera 
etiam legatur. Ex illis porro CDXXVIII exstant in 
prioribus Basilii editionibus epistola tantum prio- 
res GLXXX (b) que partim a Vincentio Opsepov 
Frece xulgaue erant ex illustris Bilibaldi Pirckai- 


(b) Epistolas editionis Grece Basil. 1590, f^! , 
variis locis emendat e eodicibus Auguslanis Dav 
Hoscheliusad;calcem orationisDamasceni im (rans 
figerationem Domini, Auguste Vindel. 1988, 8, 
pag. 110, 116, longe plures editis daturum se pol- 

icitus. 





200 nd 
3 . 


NOTITIA EX FABRICIO. 


OCLXIX 


meri codice (in bibl. regis Hungarie pridem repo- Α δούλων εὐχαῖς. V, Bandin.Caltal.codd. Gr. Laur.,l, 


sito), Haganox 1528, 8, usque ad numerum CXLI. 
Cieterze à numero CXLII ad CLXXX ab AldoManu- 
jo cum aliis variorum epistolis. Venet. 4499,4 (a), 
in qua collectione etiam occurrit 1,3,19, 88 et 89. 
Ilia colleetio deinde cum Latina versiore prodiit 
Genev. 1606, fol, sub falso Jacobi Cuiacii nomine. 
Sed alia versio est,qua ii Latinis et Graeco-Latinis 
editionibus legitur. Obsop«eanas varii verterunt, 
ut primam statim Guil. Budaus,alias Jacobus My- 
crus, Rhetus, cujus versionem, Parisiis 1531, 8, 
excusam,solido Gallico vendi suo tempore notabat 
Gesnerus,appendice adPébliothecam,edita a.1555. 

Centesimam octogesimam primam inter cano- 
nicasGrecorum epistolas vertitGentianusHervetus. 


p. 424. Id antea nondum vulgatum Bandin. |. c. 
pag. 459-466, Gr. fecit publici juris. In cod. tri- 
buitur quidem Basilio ; num vero revera sit ejus 
opus, affirmare certo non audet. Est quoqueDe sy- 
nisactis commeutariolus in Angeli Marie Bandini 
Grace. Ecclesie Monimenlis. Florent. 1752, 8, 
vol. III, n. 4. 

In ed. Garn. III, pag. 463 seqq.,sunt inter spu- 
rias epistolas mutus epistolae n. CCCLXI usque ad 
CCCLXIV Apollinarii et Basilii.Prima incipit: Τῷ 
δεσπότῃ µου αἰδεσιμωτάτῳ ᾽Απολιναρίῳ ὁ Βασίλειος. 
Προτερον µέν σοι, etc., atque auctor epistole con- 
sulit Apollinarium de αεί et substantic vocabulis 
ac de consubstantiali,ut barbare dici solet. Sed 


CLXXXII usque ad CCII transtulit Wolfgangus g epistolas istas esse supposilias, docet Garnier in 


Musculus. in editione S. Basilii Latina a. 1565. 
CCIII et CCIV Flaminius Nobilius a. 1603. 
609 (b) Basilii neutiquam est, licet sub ejus no- 


Vita Basilii, cap. 39 fin., pag. 173. His accedit 
alia similis fere argumenti, edita et inscripta : 
Episto!audApollinaremLaodicenum celeberrima 


mine afferatur in Actis concil. Niceeni ΙΙ. Ceeterze de dieina esseutia,divi Basilii nomineab Eustathio 
usque ad CCIX a Frontone Ducao additze sunt ex — Sebastenototo fere Oriente persummum scelus vul- 
edit. epistolarum Juliani imp., curata a Bonav. gala,ex cod. ms. bibl. Angelicz Gr. et Lat. nunc 
Vulcanio, Lugd. Batav. 1597, 8. primum in lucem prodit, historica narratione el 

CCX ad CCXIV (c) Graece primus e codice Au- — animadversion. illustrata, Rome 1796, 8. Editor 
gustano vulgarat David Hoeschelius ad calcem — est Leopold Sebastiani. In opere ipso sunt multe 
notarum ad Phrynichum, Augusto Vindel. 1604, — variorum scriptoruin eccles: et ab initio LXXXVII 
4, pag. 130 seqq. Basilii epistole, quas excipit epistola nunc a p. 

CCXV ad CCCCXVIII neque Grace neque Latine 25-29 edita,quam sequitur historia dissensionum 
lucem viderant ante editionem Paris. 1618, in (inter S. Basilium et EustathiumSebastenum,atque 
qua evstant cum versione Richardi Montacutii, a pag. 39-fin animadversiones in epistolam. In 
qui eas ex codicibus Anglicis descripsit et cum,, Prolegomenis pag. i-Lxvir orthodoxia Patrum 
sua versione ad Ducreum misit. Ex editione hae 'eccles.ante concilium Nicaenum defenditur.HAnL. 
recuse ad verbum suntinGreco-Latina anni 1638, Nonnullas Latinorum interpretum hallucinatio- 
tomo lil. Elias Du Pin quando scribit (d), postre-  nesemendavit,qui novissime epistolas Basilii or- 


mas Besilii epistolas ab Hoschelio versas esse, 
pro Hoschelio Montacutium dicere voluit. 

Florentie in cod. Laur-Med. XX, n. 15, est Ba- 
silii ορυκο.Περὶ συνεισάκτων, De synisactis, vel sub- 
introductis (de quibus egit Muratorius in diss. de 
iis, adnexa illius Auecdotis Gr., p. 218.)Inc. 'Ag- 
ξώμεθα xxl ἡμεῖς λαλῆσαι ταῖς τῶν ἁγίων Χριστοῦ 

(a) 1n bibl. Leidensi est exemplar illius edit. 
variis in locis a Gerardo Falkeburg.emendatum. V. 
Cat. bibl. Leid., p. 299. Ἡλαι.. 

(b) In ed. Garn., p. 462, ep. CCCVI, ex epistola 
ad Julianum imperatorem. Preterea epistolz ad 


dine temporis,quo scripta sunt, digessit ver&tque 
Gallice Paris. 1693, 19: Lettres de S. Busile le 
Grand ,traduites du grec,disposées en meilleur or- 
de, avec des notes et les. sommaires de chaque 
lettre. Interpres Franciscus de Bellegarde. 
Epistola I. (11. Garn. p. 70 seqq.] ad Nazianze- 
num De vita in solitudine degenda, ex Latina Guil. 
heec epistola; sed ad hominem aula vitia hactenus, 
sub imperatore, quem prese spernebat Julianus, 
expertum, quod de Basilio dici omnino non potest. 
Atque Garn. in Vita Basilii, cap 8, 1, primum 
dubitat,num Juliani ο, οί ad Basilium siat. ge- 


Julian. sunt in ed. Gern D" 124, ep. XLI, alias ep. D nuine, et Du Pin ac Tillemontii qui cam epist. a 


CCVIII et CCIX, et p. 
CLXVI. Han. 
(c) Epistolam CCIX integriorem ex codice Bigo- 
Gano edidit. Combefisins tom. II Basi!ii recensiti 
. 968, et ex mss. regis Galli& Cotelerius tom. ῄ 
amumentor. Ecclesie Grace, pag. 92 [ep. XLI. 
Garn. ex codd. pag. 124,] et pars eorum, qua ad- 
nectuntur de Lauso tribuno, legebantur etiam in 
valgatis ad calcem epistola CCVIII Etiam illam 
CCIX, qua cum οσον] fere eadem, integriorem 
legi in codice Czesareo, notaverat Lambecius lib. v, 
. 246. [pag. 519, cod. CCXCI, 3, Kollar..et cod. 
CH, 6, p. 524.] adde lib. virt. pag. 485 seqq. 
. 1044 seqq. ed. Koll. quem vid. de cod LIV.] 
istola CCVl est inter epistolasJuliani duodecima. 
FAB&. In edit. Garn. est epist. XXXIX, pag. 122, 
ubi in notis editor, non ergo,ait,ad Basilium scripta 


ep. CCXCIII, alias ep. 


Juliano scriptam putarunt, conjecturas de tempore 
quo exarata videatur, eo argumento, istam ad Ba- 
silium haud missam esse, convellit. 

In eod. Mosqueus. synod. XLI, n. 9, sunt episiolee 
Gregorii Nazianz et Basilii M. mutus, cum eju:- 
dem nonnullis aliis, in his duse Juliani et Basilii 
mutus. Conf. Matthaei Notit. codd. Mosq.,pag. 61. 
— [n cod. Vindobon. (xsar. CCXUCI, n. 2, indice 
Lambecio Comm. V, pag. 318seq., dus sunt epi- 
stolz: ad Gregor. Nazianz. ;sed Kollar. in not. ^ 
alteram, qua incipit : Ὁ Εφικτῶν εἶναι λέγων τὴν 
τῶν ὄντων εὕρασιν, Observat scriptam esse a Basilio 
adversus Eunomium. Est illa epist. XVI, pag. 95 
ed. Garn., inscripta, Πρὸς Εὐνόμιον τὸν αἱρετικόν. 
Atque sic mss. sex. N. editoris notam à HARL. 

(d) Tom. II Bibi. scriptorum eccles, pag. 193 
cdit, Amst, 





GCLXX 


PROLEGOMENA. 


Bude versione legitur tomo 1 ejus operum (aJ. A seri Gyrinasmatum litteraturo libris ni, Gr. et 


Eadem Grece et Latine cum grammatica vocabu- 
loruminterpretatione prodiit separatimParis.1657 
(1647 ap. Maittair. A. T. III, pag. 910] 8. Extre- 
mam partem, quz in editis desideratur, ex ms. 
Csesareo Gr:ce dat Lambecius III, p. 149 [cod. 
LXXV, p. 373ed.Kollar., cujus notam vide.HanL.] 

Epistola XLIII (30 Garn., pag. 145. ubi v. not.] 
a S. Maximo ad Dionys. Areopag. tom. I, p. 27, 
citatur ut λόγος Basilii ad fratrem Περὶ διαφορας 
οὐσίας καὶ ὑποστάσεως. Hanc vertit [Jo. Conon. 
Patav. 1507, 4. V. Panzer. VIII, pag. 925] et Bea- 
tus Rhenanus Paris. 1513. Eadem epistola quibus- 
dam locis interpolata legitur tom. II Nysseni velut 
ipsius ad Petrum fratrem. [Vide in Gres. Nyss.] 


Lat., Lips. 1574, 8, sunt in libro mn Basilii M. 
tres epistole. HaAnL 

Basilii epistolas quasdam eddidit quoque Graece 
Hieron Brunellus S. J., Roma 8, cum aliis alio- 
ram Patrum selectis scriptis et homiliis. 

Epistolas sexaginta ex Jo. Jacobi Beureri ver- 
sione exhibet Abraham Scultetus tom.IVMeduila 
Patrum, pag. 253 seq.; acceperat autem illas 5ου] - 
tetus a. Jano Grutero, quemadmodum Beurero 
Graecas ex codicibus Augustanis descriptas suppe- 
ditaverat Hoeschelius. In his legitur etiam epistola 
ad Apollinarium (b), quam, in editionibus Basilii 
haud obviam, Grece deinde et Latine cum altera 
ad Apollinarem et duplici Apollinaris responsoria 


Epistola LXXX [189 Garnier., ibique v. not.] B vulgavitCotelerius tom. II Monu ment. p.84. Paris. 


legitur inter Gregorii Nysseni scripta, tom. II, 
pag. 438, sub titulo De S. Trinitate ad. Eusta- 
thíum, cum versione Laurentii Sifani. 

Epistolam CCLXXXIX [93 Garn.] cum versione 
sua notisque primus Grece edidit Ger. Vossius ad 
calcem Gregorii Thaumaturgi, Mogunt. 1604, 4. 

Basilii et Libanii epistolas mutuas,una cum aliis 
sex vel septem brevioribus epistolis Grace in tiro- 
num usus recudi fecit Η Stephanus 1577, 8,inter 
epistolia,dialogos, oratiunculas et poematia,e variis 
scriptoribus collecta.F ABR.Basilii et Libanii episto- 
le mutuz,quas magni facit Tillemontius, probatque 
ut genuinas, maxime dubie videntur Garnier. in 
Vita Basilii cap. 30, p. 172 seqq., is tamen illas 


sparsim edidit, quasdam inter epp. a Basilio in se- (c. 


cessu scriptas,quasdam, cumBasil. in presbytero- 
rum cathedra sederet,et alias, postquam episcopus 
fuerat. Quarum multas p. 452 seqq. dedit. Conf. 
Schroekh p. 6 seqq., qui Garn. dubitationi de 
omnium illarum epist. mutuarum νοθείᾳ quedam 
opponit ; Oudin.1. c., p. 568 sqq., et Reessler |. c., 
qui p. 107 seqq. de epistolis Basiliiin genere, et 
de supposititiis quoque agunt.—In : Τῶν Ἑλληνι- 
x&v ἐπιστολῶν ἀνθολογία, Paris. ex typogr. Steph. 
Prevosteau, hzredis Guil. Morelli, typographi in 
Greecis regii, in clauso Brunello, 1583, 4, Sunt n. 
12 οἱ 43Libanii ep.ad DBasilium,etBasilii ad Olym- 
pium.— In Joach. Camerarii collectione epistola- 
rum LXXXVI, 'ExAoyi, καὶ otov ἀπάνθισμα διαφὸ- 
βων ἐπιστολῶν Ἑλληνικῶν, etc. Tubingee 1540, 8, 
sunt nonnulla Basilii epistolas. — In Matth.Dres- 


a Italica versio in cod. Veneto bibl. S. Michael. 
V. Mittarell. Cat. illius bibl. p. 112. — DealiisLat. 
edit, vid. supra ad n. 1 Homiliar. Basil. M. ad Gre- 
gor. Naz. epistola. Ejusdem De ratione vito solita- 
ric lib., Petro Mosellano interpr. Lips. 1316, 4. 
Editio Lat. Budzo interprete, De vita tn solitudine 
agenda, cum Budsi/epistolis Lat. lib. v, et Grecis 
lib. 1, Paris. αλ. Jo. Bad. Ascensium 1531, fol., de 

ua ed. vide Clement, Bibl.cur. N. pag. 377. — 
asil. — Paris. ap. Guil. Morel. 1562, 8. — Grece, 
cum Dudzai versione Ibid. ex typogr. Steph. Pre- 
vost — in 2dibus Jo. Bene-nati. 1581, 4. Plutarch: 


1681, 4. Idem alias duas antea. ineditas ἀνεπιγρά- 
φους, unamque item ad Libanium et ad imp. Theo- 
dosium, unam eodem loco in lucem cum versione 
$ua extulit. [Vide infra ad n. XIX.] 

[Garnier tom: IIT, pag. 66, edidit ex codd. fra- 
gmentum epistolz Basil.adTheodoram canonicam, 
Grece cum versione Latina. Illam epistolam inte- 
gram,at ex Latina incerli cujusdam veteris inter- 
pretatione, rudi quidem sed fida (utpote cum toti - 
dem pene verbis expressa auctoris sensum exactis- 
sime reddat, adeoque deperditi Graci textus de- 
fectum maxima ex parte suppleat),ex cod. membr. 
circ. s:ec.xut bibl. Monach. congregat. Casinensis 
Florent. (qui codex ejusdem Basilii ascetica plura 
complectitur, ab eodem interprete Latine versa) 
primum in lucem protulit Petr. Aloysius Galletius, 
ejusdem congregationis abbas,in (Amadutii) Anec- 
dolis litterar., vol. I, Roma 1773, 8, pag. 27 
seqq. 3 .Idem pramisitGrecum textum prioris,quae 
jam innotuerat, partis, cum Lat. versione. In cod. 
Taurin. XCI, fol. 268, est epistola ad Theodoram 
canonicam: in edit. Benedictin. ep. CLXXIII. V. 
Cat. codd. Gr. Taur., p. 183. HanL. 

Epistolam Basilii CCLVII laudat Nicephorus 
Gregoras libro xx Hist., p. 620. 

Hac de Basilii epistolis, quibus οὐδὲν ἄμεινον, 
nihil praestantius reperiri ait Suidas, quasque 
lanquam κανόνα et normam τοῦ ἐπιστολιμαίου χαρα- 
κτῆρος commendat Photius cod. cxi et epistola 
Ccvit. FABR. 

Ου. aliquot notitiam subjungam; et plures epi- 


Defortuna Romanorum et Alexandri M. —etBa- 
sil. M. Devila solitaria. Latine, Budzo interprele, 
Paris. ap. Senant. 1905, 4. Maittaire II, pag. 172, 
Basilii et Greg. Nazianz. epistola, nunquam antea 
edite Gr. Haganosc 1528, 8. HanL. 

v Ad Apollinarium scripsisse se non diffitetur 
Basilius, laicus ad laicum. Vide indicem eorum ad 
uos Basilius scripsit, in Eustathio. FABR. In Har 
duini Collect. concilior., tom. III, inter acta conci- 
lii Constantinopolitani an. $53, in collatione v, est 
Basilii ad Patrophilum, /Egearum episc., 18 qua 

Apollinario scripsisse se non diffitetur. Han. 


(c) Qua Latine tantum ut anecdota edi dit, Galletius, hac totidem verbis Gicce et Latine leguntur in 


" epist. S. Basilii, De perfecti one vita monattice, p. 


PI . 
fo. a 
o " 
L2 L 
^* 





98 ed. Bened. EpiT. 











NOTITIA EX FABRICIO. 


GCLXXI 


8tolarum codd inter eos,quos supra laudavi, repe- ^ Theodoram canonicam, tum n. 46, epist. ad Am- 


riuntur. 

Decod. Augustano Vind., in quo sunt epist. 
CCCXLVIII, v. Reiser. Indic. mss.. bibl. August., 
p. 16-90. — Ibid. pag. 89. Basilii M. epistola ad 
quemdam Gregorium, addita nota, ab aliis illam 
ascribi Gregorio Nazianzeno.— Vindobone in cod. 
Gaos.LXIV,n. 21, sunt epp. XXXIV ,quas recensuit 
Lambec. Comm. IIl, pag. 300 seqq., et Kollarius 
adnotat epistolam septimam in hoc el quatuor 
alüs codd. 99, inscribi Γρηγορίῳ πρεσθυτέρῳ * 
Bon, ut in ed. Basilii Opp. Benedictina, tom. III, 
pag.149,ep.LV ex codd. Harlei, et tribus aliis, it. 
ex edit., Παρηγόρίῳ, sed editor in nota observat, in 
sex codd, et in tribus ad marginem legi Τρηγορίῳ. 


philochium (ad quem plures sunt epistole in variis 
codd. V indicem ad illum Cat.voc. Basilius). Couf. 
Bandin.Cat.codd.Gr. Laur. T, pag.494. — In cod. 
VIII, plut. 4, XL homilie et IV epp. — In cod. IX 
exstant ΧΙ ΥΠ homiliz,X epp.et liber Devirginita- 
te.—1n cod. XII, n. 18, XX V epistolz..—In cod.XIV, 
n.2,CCCXLIV. V. Bandin. I, pag. 525, 528, 535, 
539. Intom. Il, in cod VII, n. 29, plut. 57 , initio 
erant epist. CCLX XIII, sed quedam exciderunt,no- 
tante Bandin., p. 347. — In cod. XXXIV, n. 19, 
epist. Basilii ad Libanium et hujus responsio.—In 
cod. XV1,n.3,epist. XXIV, et in cod. XXX, n. 7, 
plut. 59, ep. XXXIII mutuz Basilii ac Libanii. V. 
pag. 494 et 551. 


(Add.Lambec.IV,pag.481 sq decod.LXXIX,inquog Add. codd. Taurin. XCI, — CV, — CLXVI, — 
n.12 eadem legitur epistola).—In eodem cod.LXIV |. CLXXIX, in Cat.codd. Gr. p. 183, 196, 252,966. 
(inquoalia multasuntBasiliiopp.),n.28(Lamb.,III, ^ Epistola ad Gregor. pra cepta vite religiosa et 
p.298),epist.responsoria ad Optimum episcopum. — perfect», e Graco in Italicum sermonem translata, 
— [n cod. LXIII, n. 4, epistole XXI Basilii M., et edita Brixiz 1733, 19. V.Paitoni Biblioth.,etc , 
Gregorii Nazianz., Antipatri presidis, et Juliani. I, p. 148. 
(Lamb.ibid.,p. 290 sqq ). — In cod.LXVII, pre- —— Ep ad Gregor. Nazianz. Anglice vers. per Rich. 
ter multas homilias atque epp.B silii,n.XXI, Enco-  Scherrie. Lond. sine a. nota,8. Vide Brüggemann 
mium in Meletium, sub nomine Basilii ; sed vide View, etc., p. 412, qui ibid. versiones Anglicas 
infra ad n. XXX et Lambec. 11, p.331. — N. au- aliorum Basilii opusculorum refert. — Garnier in- 
tem XL, Basilii epist. ad Simpliciam de ipsius eu- ter spurias epp. recepit quoque pag.469 sqq.mu- 
nuchis,et Lambec. p. 336 sqq.excerpsit argumen- tuas Libanii et Basilii epistolas, et p. 462 ex Da- 
tum hujus epistole premissum scituque dignum, — siilii epistola ad Julianum Apostatam, de S. Tri- 
sed omissum quoque in ed. Benedictin., atquelo- mifate,etc.tum mutuas Apollinarii Basiliique epp., 
cum memorabilem contra enuchos.— Cod. LYXV — denique ad Theodosium, de quibus ivfra ad n.XIX 
continet CCLVIII epistolas cum ΧΙΙ epp. Libanii ad ,, agemus. 
Basilium; de quibus multus est Lambec.III,p.358- ^ — Epistolas sequuntur in appendice p. 468 sqq., 
972, et varios errores edit. Gr. Lat. Paris. corri- premisso monito, Ἠθικοὶ λόγοι κδ’, etc.,qui ad tom, 
£git.— In cod. CCXCI,n. 1 epistola, non ad Grego- 1I in edit. Gr.-Lat. a. 4618, in appendice primo 
rium Naz.,ut in cod.proditur, sed adversus Euno- loco ponuntur ; de quibus Fabric. in vet. edit. n. 
mium, ac n. 3, Juliani ep. ad Basilium, hujusque XlI,hec,qus sequuntur,litteris consignavit. HARL. 
integra responsio; de quibus v. Lambec. atque — [XI.] Sermones XXIV morales [in append tom. 
Kollar. V, p. 518 sqq. ll edit. Gr.-Lat. 4618] a Simeone magistro et lo- 
Vanetiis in hibl.Mars.cod.LXI, epp. CCLXXIV.  gotheta, excerpti e Basilii scriptis, et centonis in 
«Omnes,ait Zanetti p. 42 Cut. codd. Gr. Marc. in  mcrem compositi λόγοι κδ’. ᾿Εκλεχθέντες διὰ Συ- 
edit.novissima monachorum S. Bened. prier eam, μεὼν τοῦ µαγίστρο καὶ Aoqoüívou lix πασῶν τῶν 
qua posita est sub numero CCLXXIV,hoc titulo : πραγματειῶν τοῦ b» ἁγίοις Ηατρὺς ἡμῶν Βασιλείου, 
Πρὸς ἀσθενοῦντα txoxuuÜn suc, Consolato: ia ad infir- etc. Simeon ille magister,qui etiam Metaphrastes 
Sum ; incipit : Ὁ βίος τῶν ἀνθρώπων βραχύς, vulgo audit,claru$ fuit sub seculi decimi initium. 
Habetur et in cod. LIV.» — Cod. LXXV, epist. ad Loca Basilii e quibus sermones hi contexti sunt in 


Simpliciam hzreticam. — Cod. LXXIX, epistole marginibus adnotantur 
CCCXX XVIII, et Juliani epistola; inc. τὸ ἔμφυ- 
τον, cum Basilii responsione. — Cod, CXXXIX 
epist. una ad Julianum, et ep. ad Simpliciam. — 
Cod. DLXXV .Basilii et Nazianz.epistolze XXXVII. 
V. Catal. codd. Marc., p. 52, 55, 80 et 302. 

Inter codd. Thom.Gale in Cal.codd.Angliz,II, 
pag. 198, n. 5945, memoratur Basilii M. epistola 
nondum edita ; sed nec principium illius nec ulla 
alia notitia additur ; an illa, quz infra n. XXXII 
memoratur ? 

Florentic in blbl. Medic.-Laurent. in cod. XX, 
piut.9, sunt varia Basilii opera ; in his n. 15, epp. 
ad Chilonem, ad Gregorium Theologum, et ad 


1. Περὶ ἀρετῆς καὶ κακίας, De virtule el vitiv. 
[πεὶρίι: Ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὺς. 

9. Περὶ διὰ χκχῆς καὶ νουθεσίας, De doctrina et ad- 
monilione. Incipit : El ἐπὶ τοσαύταις. 

9. Περὶ ἀγαπης τῆς πρὸς τὸν Θεὸν xal τὸν πλησίον, 
De amore erga Deum el proximum. Incipit : 
Too; τῶν βιωτικῶν, 

4. Περὶ ἐλεημοσύνης, De misericordia εί beni- 
gnitate Incipit : El θαυµάζεις τὰ χρήματὰ. 

9. Περὶ πλούτου καὶ πενίας, De divitiis el pauper- 
late. Incipit : Τὰ φρέατα ἐξαντλούμενα. 

6. Περὶ πλεονεξίας, De avarilia. Incipit : "Όταν 
εἰς οἰχίαν ἀνδρός. 











CGLXXII 


PROLEGOMENA. 


7. Περὶ ἁμαρτίας, De peccato. Incipit : Πολὺν, Α suspicor, esse homilias novem breviores, quas & 


ἀγαπητοί, 

8. Περὶ µετανοίας, De poenitentia. Incipit : Διττός 
μοι φόθος ἑνέσκηψε, 

9. Περὶ προσευχῆς, Do precatione. Incipit : Xp 
τὴν προσευχήν. Hic sermo cum Nicolai Glaseri ver- 
sione,junetus duobus libris Ghrysostomi De modo 
orandi Deum prodiit in ejusdem Glaseri Cynosure 
pietatis et morum Greco Latina, Giesss 1609, 8. 

10, Περὶ νηστείας, De jejunio. Incipit : Z«patnyol 
μὲν εἷς παράταξιν. 

41. Περὶ θανάτου, De morte. Incipit : α τοῦ θαύ- 
µατος, ἀγαπητοί. Hanc ex mss. Vaticanis vertit et 
Latine inter opera Ephremi Syri edidit Ger. Vos- 
sius, tom. I, p. 200. 


Francisco Vergara versas esse zatine narrat Nico- 
laus Antonius in Bibl. Hispana. FABR.Sunt in de- 
cem cod. bibl. publ. Paris. 

Ultimum locum in tomo III ed.Garn.occupat Πε- 
pi τῆς ἐν πχρθενίᾳ ἀληθοῦς ἀφθορίας πρὸς Λητοΐον 
Επίσχοπον Μελιτηνῆς (a), Liber ἆθ Όεγα virginitatis 
ἐπίεφγίίαίε ad Letoium, Melitinensem episcopum. 
[Incipit : Oi μὲν πολλοὶ τῶν τὸν νυµφίον, etc. In ed. 
Paris. a. 1618, tom. I, οἱ a Fabricio in vet.ed. in 
recensione illius tomi n.V, inter genuina recipitur 
Dasilii opera. Atque Fabricius hec que sequuntur 
de illo libro notavit : « Vertit Ambrosius Camaldu- 
lensis, Venet.1530, 8 Licet vero Dorscheus noster 
in Indice íniquitatis, pag.113 sq.,et ex ipsis etiam 


12. Περὶ λύπης καὶ ἀθυμίας, De marore et tri- p Rom. Ecclesie addictis Natalis Alexander et alii 


θέμα. Iucipit ; "Όταν ἴδω καὶ τὸ πακὸν εὐοδού- 
μενον. 

13. Περὶ ὑπομονῆς καὶ µακροθυµίας, De patientia 
et ἰοἰόγαπίία. Incipit : Μηδεὶς ἐξ ὧν ἔπαθε. 

14. Περὶ µελλώσης κρίσεως, De futuro judicio. 
[ncipit : "Όταν μέλλῃς ἐπί «wx. ὁρμᾶν. Hunc quo- 
que sermonem Latine a se versum exhibet Ger. 
Vossius tom. [ Operum Ephrzmi Syri, p. 241. 

15. Περὶ ἀρχῆς καὶ &£ouclac, De principatu et po- 
testate. Incipit : Καλὸν ἀεὶ, τὸ χεῖρον ὑπὸ τοῦ κρείτ- 
τονος ἄγεσθαι. 

16. Περὶ γαστριµαργίας καὶ µέθης, De ingluvie et 
ebrietate. Incipit : Μονότροπος ὁ τοῦ Χριστιανισμοῦ 
βίος. 

17. Περὶ ὀργῆς xal ἐχθρᾶς, De ira οἱ odio. Inci- 
pit : Μέγιστον κατηγόρηµα Χριστιανοῦ. 

18. Περὶ φθόνου καὶ βασκανίας, De livore et in- 
vidia. Incipit : Πολλὴν ἡμῖν ἐμποιεῖ τὴν ἄνειαν. 

49. Περὶ σωφροσύνης xai ἀγολασίας, De tempe- 
rautia et incontinentia. Incipit :'O τῶν Μακεδόνων 
Αλέξανδρος, 

20. Περὶ ταπεινοφροσύνης xal κενοδοξίας, De hu- 
militate et vana gloria. Incipit : ᾽Αμήχανον τὸν μὴ 
καταδεξάµενον, 

91. Περι εὐτυχίας καὶ δυστυχίας καὶ φρονήσεως, De 
felicitate ac infortunio ; tum etiam De prudentia. 
Incipit : Οὔτε τὰ δεξιά. 

22, Περὶ προνοίας. De providentia. Incipit : Too 
lv τῷ προστάγµατι. 

23. Περὶ ψυχΏς, Ώ6 anima. Incipit : Τὸ τὴν πᾶσαν 
σπουδήν. 

24. Περὶ τιμΏς Ὑονέων, καὶ γήρως, xxl νεότητος, 
De honore quo afficiendi sunt parentes, de senec- 
(ute et juventute. Incipit : Τὸ, ᾿ἐξεγέρθητι, Κύριε. 

Prodierunt hi sermones primum Grece e bibl. 
regis Christianissimi, Paris. apud Guil. Morellum 
1556, 8.Hinc a Simone Mailleo,archiepiscopo Tu. 
ronensi, translati in Latinum serinonem,ibid.1558, 
8. Postea utraque lingua cum nova interpretatione 
Stanislai Hovii, Francof.1598 et 1611, 8. Simonis 
à Maille interpretatio Latina servata est in Graco- 
Latinis operum Basilii editionibus. Ex his ethicis, 


libell Devirginitute Basilii esse negent,tamen illi 
vindicat hoc scriptum,a Suida etiam memoratum, 
Combefisius testimonio Nazianzeni,qui orat.20, De 
Basilio, pag. 388, τὰ ἔγγραφα ipsius de virginibus 
διατάγματα commemorat. Letoius ille laudatur a 
Theodorito iv,2, Híst.» Hactenus Fabricius.Atenim 
Garuier.,quiinprevioMonitoillumlibrumspuriam 
esse demo nstrat ex styli dissimilitudine etimagini- 
bus indecoris,atque quoniam Letoius ille,cui nun- 
cupatus est liber,pluribus post Basilii mortem an- 
nis ad dignitatem episcopi Melitinensis pervenit, 
primum Suidam nihil moratur; deinde Nazianzeni 

testimonium, quod grave videtur,et quo Coinbefi- 
siusacDu Pin ad libruni Basilio unice asserendum, 


c Bituntur, non de nostro intelligit libro. « Sed, ait, 


cum Gregorius Basilii scripta laudat,quibus virgi- 
nitatem vere colere docebat, Regulasindicat,quse 
nihil prorsus habent,quod non ad optimam exco- 
lendz virginitatisrationem pertineat. Atqueetiamsi 
constaret Basilium singulari opera De virginitate 
scripsisse : verum illud opus desiderandum esset; 
minime vero illud, quod in manibus habemus 
affingi ei in tam manifesta styli dissimilitadine 
ac temporum discrepantia deberet. » Opus ta- 
men,abantiquitate commmendatum, concedit, scri- 
ptum esse quarto seculo, eidemque Letoio nun- 
cupatum Melitinensi,ad quem etiam Gregorii Nys- 
seni exstat epistola canonica. Garnierio assentitue 
Schroeckh l. c.,pag.205, sed multo copiosius per- 
sequitur idem argumentum Oudin. ]. c., pag. 553 


D Sqq.,qui primum nominat Bellarminum,Labbeum, 


Du Pin,Caveumque,qui id opus censent legitimum 
esse Basilii fetum; dein vero multas rationes,qui- 


bus motus Godefr, Hermantius in Vita Basilié et 


G1egorii Nasians.Gallice scripta,id abnegavit Ba- 
silio, refert, probatque et ornat.— Exstat in cod. 
Naniano Venet.CXXIII,n. 15, de quo v.Cat.codd. 
Gr.Nan.,p. 256 &q., et in codd. Bavar. Monach. 
XXXILLXXXIX et XCIII. V.Cat.codd.Gr.Bav., p. 
8, 94 et 35.— Dresde» in bibl.elect.est cod. Latin. 
qui continet Athanasii et Basilii opp. In his Basi- 
lii De militia monachali ad quemdam discipulum 


(a) Vulgo legitur Μελίτης sed Garnier, fide codd. correxit Μελιτηνης, 


m Uy AST 7 
' 


*, 
LU 


NOTITIA EX FABRICIO. 


CCLXXII 


suum; De laudibus vitas solitario; ad Letoium De A Basilii ab Arianis vel Apollinaristis confictas esse, 


vera integritate virginitatis et quasdam epp. ad 
Amphilochium, ad Terentium et alias; De studio 
gentilium lilterar.lib. et Rufini in librum homil. 
Basilii Prefationem cum VIII homiliis. V. Goetz. 
Memor. bibl. Dresd., tom I, coll. 4, p. 363 sqq. 

. H&c sunt opera et genuina et dubia spuriaque, 
quae contünentur in edit. Garn.-Benedictinorum. 
Agmen clauduntaddendaatque emendanda ad tria 
volumina tum selecte Frontonis Ducsi πο in 
librum de De spiritu sancto, denique indices. 

Ne quid autem eorum quz Fabric.in vet.ed.ad- 
huc scripserat, in hac ed. desideretur,reliqua hic 
subjiciam,omissis iis, quc jam in superioris Gar- 
neriane edil.recensione reddideram.In appendice 


non diffitetur ipse Gotelerius, quem, si placet, vide 
pag- 553. Illi vero ad Theodosium hanc notam ad- 
ditam in ms. reperisse idem p. 559 monet : 'H ἐπι- 
στυλὴ αὕτη οὔτε amb τῶν νοημάτων οὔτε ἀπὸ τῆς 
φράσεως Ἔἔοιχεν εἶναι τοῦ μεγάλου Βασιλείου. FABR. 
Garn. ΠΠ, p. 463. V. supra ubi n. X de epistolis 
agebatur, ad finem notata, ubi quoque Basilii ep. 
ad Apollinarem Laodicenum supposititia allata est. 
— Epistola ad Theodosium imp., ap. Garn. III,p. 
466 sq., inter spurias ex Colelerii Monum Eccl. 
Greco, tom. Il, p. 97. Atque in margine notatur, 
alias legi tantum τῷ βασιλετ. Tillemontio quidem 
videlur hzec epistola juvenem et rhetorem non de- 
decuisse, isque Theodosium, cui inscripta est epi- 


igitur ad tom. II edit.Gr. Ιμαἱ.α. 1648, et apud Fa- p stola, non magnum illum imperatorem intelligit, 


bric. olim, n. XII sqq., adhuc reperiuntur : 

XII. Περὶγρχμματικῆς γυµνασίας, De grammatica 
exercitatione. Incipit : Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ,,... et 
δεῖ σε γινώσκειν, ὦ παιδίον. P, 171. Vertit Gilbertus 
Cognatus, Nozorenus. De hujus libelli editionibus 
dixi tomo sexto hujus Bibliothecae, pag. 319 et 
322, ubi monui etiam, verum auctorem non esse 
S. Basilium, sed Manuelem Moschopu um, longe 
recentiorem scriptorem,qui circa szculi xiv finem 
claruit. FABR. Conf. Henr. Vales De critica, lib. 1, 
cap. 25, pag. 173 sq.—1n Gilberti CoguatiiCousin) 
Nozoreni operibus, Basil.1542, fol., tom.I,n. 1.V. 
Baumgarten. NachricAt. von merkwürd. Büchern, 
tom. X, p. 48 sqq. 

Qus sequuntur n.XIII, De consolatione in adver- 
sis;n.XIV,De :audesolitaric vite,et XV, Admoni- 
tio ad filium spiritalem, et Garnier. tom. II, inter 
spuria reposueral,item n. XVI.Gennadii diss.epi- 
stolica, atque XVII, Frontonis Ducai nolo, jam 
supra suis locis explicata suot. HAnL. 

VII. Scripta S. Basilii, vel sub ejus nomine fe- 
erm sed quo in editionibus Grüco- Lalinis von 
exzstan. 


XVIII. Homilia tertia de jejunio, [edita a Garne- 
rio in tom. Il, inter spuria Basilii scripta,et ego de 
illa ad n. 2 spuriorum illorum dixi. Hanz.] 

Homilia in Proverbiorum Vl, 4,edita Grace et 
Latine a Cotelerio in tom.I Monumentor.Ecclesiz 
Grace, p. 28-31. Incipit : 06 λυπεῖ µε ἑλάττὼσις 
τῶν συνελθόντων.ΗΦΠο quoque [ut supeuiorem] ante 
Cotelerium verterat Latineque ediderat Franeiscus 
Combefisius in Ecclesíaste Greeco, qui loca quae- 
dam illius illustrat tom. I Basilii * ecensiti, p. 21. 

XIX.Ad Appollinarium epistole dus,unaque ad 
Libanium : ad Theodosium imp.una,et dut com- 
mendatitia ad incertum,Graco et Latine edite ab 
eodem Cotelerio tom. II Monumentor. pag.84 seq. 
una cum Apollinarii binis, totidemque Libanii ad 
Basilium epistolis et una ad emdem Amphilochii, 
Paris., 4681, 4. Epistolas mutuas Apollinarii et 


(a) Sec. vet. ed. Ingolstad.a.1601-1604. sed in 
Basnagii repetita mututaque et aucta ed.inscripta: 
Thesawrus monumentorum — ecclesiast. et — historico- 


sed praesidem aliquem Cappadocite. At in nota ani- 
madvertit editor Benedict. in ed. Garn. totam epi- 
stolam Basilii stylo atque ingenio repugnare, et 
alias adducit rationes graves, quibus impugnatur 
Tillemontii judicium, et litteram esse adulterinam 
demonstratur. HARL. 

XX. Rationes syllogistice contra Arianos ,qaod 
Filius sit Deus, prodiere tomo V Lectionum anti- 
quarum Henr.Canisii,pag. 166-174 (a),sed Latine 
tantum, interprete Francisco Turiano, S. J. Ingol- 
stad. 1604, 4. Incip. οἱ Filius estnatura Deus, el 
Pater est natura Deus, non est alius Deus Filius. 
ΕΑΡΑ. In schol.ad Euthym. Zigsbenum citatur 6 is- 
βὸς xal μέγας Βασίλειος iv τοῖς Συλλογισμοῖς, atque 
cl. Matthaei przef. ad Euth. Zigab. comment. ín ]V 
Evangelia, tom. I, pag. 19, not. 9, suspicatur,in- 
telligi librum, Rationes syllogist. etc. HARL. 

XXI. Philocalia e scriptis Origenis concinnataa 
Basilio et Nasianzeno, ut dixi lib. v, cap. 1 [pag. 
921 sq. vo] VII]. FABR. Codd. in vol. VII cit.memo- 
ratis add. cod. Augustan. Vindel. secundum Rei- 
seri indicem mss. bibl. August., p. 58, n. 49, et 
Medic. Laurent. XV, plut. 4, in quo quaestiones in 
duo libros partitze sunt ; primilibriquestiones sunt 
XXI, secundi autem XII ; adnotantur quoque suis 
locis varia Origenis opera,e quibus auctoritates ad 
solvendas quzstiones sumpto sunt. V. plura in 
Bandini Cat. codd. Gr. Laur., l,pag. 540. In ed. 
Tarini unico tantum libro,in xxvi capp. distributo, 
continetur Philocalia.Yarinied.,quam in manibus 
habeo, inscripta est; Origenis Adamantii Philoca- 
lia, de obscuris S. Scriptura locis, a S. S. P. P. 
Basilio M.et Gregorio Theologo,ex variis Origenis 
commentariis excerpta. — Omnia nunc primum Gra- 
ce edita ex bibl. Regia, opera et studio Jo. Tarini, 
Andegavi,qui et Latinafecit et notisillustravit.Lu- 
tet. Paris. ap. Sebast. Cramoisy. 1024, 4. Addita 
sunt libri Zachari» Scholastici De mundi opificio 
contra philosophos disput. ; Anastasii, presbyteri. 
De hominis ad imaginem Dei creatione liber et cele- 


rum, etc., Yol. I, Amstel. 1795, fol., n. 6, pag. 
160-171. HARL. 


CCLXXIV 


PROLEGOMENA. 


bresopinionesde anima. — Edit. TariniParis.4618, Α J. Christph. Woltius, cum in Anglia versaretur,ez 


4, exstat in Cat. bibl. Leidensis, pag. 62. Hanr. 
ΧΧΗ. Λόγος elc την ὑποτύπωα.ν τῆς ἀσκήσεως. 
In Garn. ed., Il, pag. 623. V. sopra n. 9. HanL. 
XXIII.Basilii et Nazianzeni Expositio fidei,edita 
Latine a Canisio tom. V Antiquar. Lect., p. 171- 
180 (a). Incipit : Credo in Patrem et Filium et 
Spiritum S., Trinitatem homousion. 

XXIV. "Ἔκθεσις πίστεως iv συντόμῳ, Expositio 
fidei incompendio,queestio nibus et responsionibus, 
edita Grace et Latine a Stephano le Moyne in 
Variis sacris tom. I, p. 147- 149. Incipit: Πόσας 
φύσεις ομολογεῖς bmi της ἁγίας xal ὁμουσίοωυ xal 
ἀκτίστου Τριάδος ; 

XXV. θεία λειτουργία. 


codd. bibl. Bodleians. Sunt autem. 

1* Basilii precatio dicta ante S. communionem 
corporis Dominici, ex Nicete Choniat» Thesauro 
orthodozc fidei : cod. Bodlei. MLXXXI. 

2o Basilii precatio et exorcismus super homine 
vexato ab impuris spiritibus,ex cod. Barocc. VIII 
in quo el Epiphanii et aliorum SS.Patrum adjura- 
tiones ejusmodi leguntur. Precationem sequitur 
exorcismi formula. Alis exorcismi formule repe- 
riuntur in Gari Euchologio, p. 355. sq.—1In cod. 
regio Matrit. CV, n. 66. exstat ἀπορχισμὸς τοῦ --- 
Βασιλείου νατὰ πνευμάτων ἀχαθάρτων, Basilii exor- 
ciemus adversus spiritus immundos. Inc. 'O θεὸς 
τῶν θεῶν,θίο. Atque Iriarte in Cat.codd.Gr. Matrit., 


XXVI. Basilium — ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τῇς Άλειτουρ-Ώ p. 321 sq., adnotat, hunc Basilii exorcismum et 


γίας. Apud Garn. II, p. 672sqq. et que Fabric. de 
duobus hisce opp. scripserat, jain supra ad n. 2, 
tom. lI, Garn. inter spuria recepi. HARL. 

XXVII. Seholía in Psalmos centum et quinqua. 
ginta. Grece nondum prodierunt, quod sciam, sed 
in Latinis editionibus (nam in Greco-Latinis [οἱ 
Garner.],sunt omissa) exstant e versione Wolfgan- 
gi Musculi. Non Basilium habere auctorem, sed 
ex Basilio, Chrysostomo ac Theodoreto esse col- 
lecta, jam multi post Possevinum observarunt. 
Commentum Lucumonis, qui sub nomine Basilii 
eundo illusit, vocat Rich. Monlacutius pag. 83 
Apparatus ad origines ecclesiasticas. 

XXVIII. Busilii M. supplicationes in S. Penteco: 
sten,memoral Gabriel Philadelphiensis apud Alla- 
tium, cap. 13 De purgatorio, pag. 93.Precationem 
aliam Basilii Gttece ms. e codice VHI Baroceiano 
bibl. Bodlei. edidit Henricus Hammondus in Cate- 
chismo practico, addita Anglica versione, Oxon. 
1662, 8 (quae septima est editio), p. 279, et tomo I 
Opp. Lond. 1684, fol. Et in Germaniea catecbismi 
illius versione Francof. 1696,8. Eam quoniam bre- 
vis est atque Christiano doctore digna, hoc loco 
cum versione mea Latina ascribam. (Vide inter 
Opp. Basilii, t. 1Η. Epi.) 

À Joach. Camerariv edita est: Disputatio de piis 
catholicis atque orthodoxis precibus et invocatione 
numinis divini:el erposito formule harum ,tam de 
saerisquamaliorum usurpatione,descriptoe Groce 
el Lat. Accesserunt definitiones pracipuarem re- 
rum, quarum. mentio in hac disputatione fit. 
Argentor. 1560, 8. In hoc op. reperiuntur, p. 71- 
92, preces SS. Chrysostomi, Basilii, Gregorii 
Nazianz., Jo. Damasceni et aliorum, Grace de- 
scripta ex libello Precattonum quo Grece Ec- 
clesi» utuntur, et Camerarius appellat Μηνάριον. 

Fabricius in vet. ed. alia quedam  subjunxerat 
Gr. cum versione Lalina, quz Greece descripserat 


(a)Edit.Ingol.Sed in Basnagii Thesauro monum. 
eccl., tom. I, n. 8, p. 188. In indice cod. Antonii 
Eparchi, n. LXI, Basilii brevis expositio fdei et 
quadam contra feminas. Add.n. XXXIII. V. infra, 
vol. X, p. 481 et 484 ed. vet. HARL. u 

ib) In cod. LXVII (in quo multi sunt Basilii li- 


k 





Fabricium VIII, pag. 95 vet.ed.et Goarum Eucho- 
logii pag. 729, Gr. ac Lat. publicasse, at mstum 
Matrit.ab utroque excuso bene 1nultis variis lec- 
tionibus dissentire; se, rogante Franc. (de Bejar, 
confecisse versionem Lat. et hanc subjectam esse 
opusculo : S. Basilii Regulz.In eod.codice occur- 
runt quoque plures partim a Goara libr.cit. editi, 
parlim nondum evulgati similes exorcismi atque 
precationes Chrysostomi, Gregorii Thaumaturgi, 
Epiphanii, Gregorii Nazianz. Salomonis et aliorum 
anonymorum, de quibus multus est [riart.— Pre- 
catio Basilii quedam est Vinilobon.in cod.Cesar. 
XIX. V. Lambec., III, p. 95. 

9» Questiones Eunomii Apollinaris cum respon- 
sionibus S. Basilii ex cod. Cromwell. CXII, pag. 
$19. Sed quoniam n. 2 sq. ezorcismus alihi occur- 
rit, eum hic omisi,n. autem 1 et 3 in supplementa, 
si placebit, conjiciam. HARL. 

XXIX. Ponttentiale sive ᾿Επιτίμιον εἷς τοὺς xa- 
ῥαπίπτοντας xal ἀμαρτάνοννας, [ncipit : 'H προ- 
θολὴ τοὺ λογισμού ἀναμάρτητος. Ms. in ibid. Cee- 
rea. Vide Lembecium, III, pag. 100. FABR.In cod. 
LIX, n. 14, p. 265 ed. Kollar., qui in nota obser- 
val, diversum esse hoc epitimion ab illis, quse in 
Garnieri edit. edita sunt tom. II,p. 526.In hocau. 
tem Kollar,ne umbram quidem Basilii videt. HARL. 

XXX. 'Eqxópiov εἷς Μελέτιον Ἐπίσκοχον, Énco- 
mium funebre Meletii episcopi Antiocheni, A. C. 
384 defuncti. Incipit : Ηὔξησεν ἡμῖν τὸ ἀριθμὸν 
τῶν ἁἀποστόλων. [n codicibus quibusdam mss. Ba- 


Ὁ silio tribuitur,utillo,qui est in bibl. Cesarea apud 


Lambecium (5),III, p. 129, sed qui Gregorio Nys- 
seno illud testimoniis Socratis v,9, Sozomeni τα, 
10, Nicephori x1,99,et Martyrologii Rom.12 Febr. 
recte vindicat.Legitur etiam inter Nysseni Opera, 
tom. II, p. 119, licet Meletium Basilius etiam in 
epistolis non uno loco laudat el contra inimicos 
causam ejus tueatur. 

bri), n. 24, p. 331 ed. Kollar.,cujus notam confe- 
res. Sed in cod. CVI, n. 13, ap. Lambec. IV,pag. 
55 tribuitur illa oratio funebris Gregorio Nysseno. 
Adde cap. de Greg. Nyss. ad n. 60 Operum tom. 
II. . 





PRFUEFATION ES ANTIQUAE. 


CCLXXV 


XXXI. Ex homilia commemorationis B. Mariz Α λείου FABR. N. in cod. CDLXXVI, n. 18, ubi in 


virginis, cujus exemplar in insula Rodo descrip- 
tuin habuit Gilbertus Gaulminus, loca Arabice et 
Iatine affert Abraham Ecchellensis in. Eutychio 
vindicato, Rom. 1661, 4, p. 226, 246. 

XXXII. Caveus testatur, apud Thom. Galeum 
fuisse mstas. responsiones Basilii ad Eubulum : 
epistolam brevem ad Optatum quemdam et ex- 
cerptum ez epistola ad Neapolitanos (puto legen- 
dnm ad Nicopolitanos), cum s:hioliis. 

XXXIII. Περὶ φωτίσµατος, De illuminatione sive 
baptismo. Incipit : "Hó» µακαριότητος ὀτμὴ πρὸς 
ὑμᾶς. Sub Desilii nomine exstat in variis codicibus 
mss., uti duobus bibl. Regi: Paris., teste Cotelerio 
ad Cementis Recognitiones, im, 67, et in Barocciano 


nota marg. ab antiqua manu adjudicatur Basilio. 
V. confector. catal., II. p. 67. Han, 

XXXIV. Περὶ τοῦ ὅτι ἀκατάληπτός ἐστιν ὁ θεός, 
Quod Deussit incomprehensibilis. Incipit : Σαρχὸς 
μὲν ὀφθαλμοῖς Θεὸν θεωρῆσαι. Itidem sub Basilii 
nomine in jam dicto Baroceiano cod. CXCI legitur 
atque in altero CCXXXIX (a), sed itidem aucto- 
rem habetCyrillum Hyerosolymitanum, inter cujus 
Catecheses, ut eidem laudato Wolfio observatum, 
nono loco legitur. 

Hzc deS.Basilio ejusque scriptis adnotanda mihi 
succurrerunt, quem Cassiodorus in procinio Díi- 
vinarum Lectionum refert inter eos, qui totam S. 
Scripturam explicavere. Ferunt itaque Scripturas 


CXCI, ut me monuit noster Wolfius. Sed Basilio p divinas Veteris Novique Testamentiab ipsoprinci- 


perperam tribuitur, cum sit Procatechesis S. Cyrilli 
Hierosolymitani, sive Praefatio ejus ad Catecheses. 
Auctor scholii quod in altero codice Regio Cotele- 
rius reperit : Σαφῶς ἡμῖν δείκνυσι ὁ χαρακτηρ τοῦ 
προκειµένου λόχόυ, ὅτι οὐχ ἔστιν τοῦ avo) Βασι- 


(a) Item in codd. Paris. bibl. publ. CDLXXVI 
(in quo multa sunt Basilii scr:jta), n. 33, et 
CMLXIX, n. 7 Garnier in Vita Dausilii, p 185, 8 
V fin. hanc et aliam hom. De eleemosyna etl judi- 
cio inter yerditas numeravit. 

Ad spuriaopp. pertinet interrogatio ad Greg, Na- 
ziana. de Ecclesia et sacerdotibus, qua in cod. 
Vindob. Csesar, CCXCIII, n. 4, apud Lambec. V. 
p. 527, tribuitur Basilio M. sed Kollar. in nota do- 
cet eam esse nugivenduli somnium. 

De Basilii libro contra Μαπίε]ηεος deperdito, quem 


piousque ad finem Graco sermone declarasse Cle- 
mentem Alexandrinum, cognomento Siromateum, et Cy- 
rillum ejusdews civitatis episcopum, et Joannem Chry- 
sostomum, Gregorium et Basilium, nec non et alios 
siudiosissimos viros, quos Graxa facundia concelebrat. 


laudavit Augustinus, v. supra vol. VII, pag, 595.In 
codd. Paris. MMDCCCLXXIII, n. 4,Basilii interro- 

ata et responsa decharitate, et n. 2, excerpta ex 
Chrysostemi ac Basilii opp. — MCDV, n. 10,Basilii 
adGregorium fratrem de místura triplieiobservatto 
brevissima,— MCX,n.3,Basilii ezplicatio orationis 
Dominice, etc. Add. Schramm. Supplementa in 
analysi Opp. SS. Patrum, etc., tom. XII. Ex cod. 
MosquensiediditMatthai homiliam De perfect.pita 
monach. M.supra ad n. { de homiliis. Sed hac 
sufficiant, ne extra oleas vagari videamur. HanL. 








PRAECIPUAE ANTIQUARUM EDITORUM 
PIUEFATIONES, 


PREJEFATIO EDITIONIS PARISIENSIS, 
Qus prodiit anno 1520. 
Revendissimo Paíri ac DD. Stephano Poncherio Senonensium arcMepiscopo Jo. Badius Ascensius 8. 


Jacobus Faber Stapulensis, philosophus insignis, et omni disciplina laudabili extra invidie aleam ormatus, 
tusque, archiepiscope dignissime, sapientissima excellentia multis magnisque nominibus (id quod accepi) charus, 
et (quod certe scio) deditissimus, ubi in adolescentia sua cum experiundi, tum religionis ergo, varias regiones 

rasset, multasque bibliothecas invisisset, perinde ac apes dzdalem, solerti indagine tanquam e floribus 
tissimie, optima et liquidissima mella, prestantissima summi rujusque scriptoris opera delegit : eaque 
onustis alis ad nos usque transvexit. Inter qna superioribus annis, divi Hilarii, JEgesip i, Nicolai Cusani, et 
quasdam alias neutiquam poenitendas lucubrationes ipso auctore emisimus : nuper autem divi Basilil vere Magni 
monumenta, »terna cedro dignissima, ab urbe Roma ad nos usque perlata, hinc ad negotia sua profecturus 
jrelo nostro commisit, es stipulatione, ut quanta maxima valerem diligentia, recognita, non segniter compressa, 
issimo nomini tuo, Pater amplissime, nuncuparem : quatenus incomparabilis viri divina scripta, sapientissimi 

et potentissimi entistitis presidio, ab invidulorum defenderentur morsiculis. Opere siquidem pretium videbar 
illi, etiam non vulgare factorus, si meis vel importunis Drreibus exorarem, ut ejus viri, qui unus post Christum 
Dominum Magni cognomentum vere meruit, et irrefragabilem auctoritatem obtinuit (usque adeo ut non minus 
apud ipsius, quam olim apud Pythagore discipulos pro summa dicti comprobatione suffecerit, si quispiam 
mutiverit, ipse, vel magister, dixit) ejus praesulis clypeo protegerentur, eujus maxima quondam in primario 
senatu, et nunc in tota Christianissimi regis curia, auctoritas eloquentissima suffulta sapientia pranitet. 





"09 3 


CCLIYXVI PROLEGOMENA. 


Accesserunt ad Fabri nostri zquissima mandata Nicolai Beraldi, hominis summa cum scientia tum eloquentia 
praediti, et magnificentia (υ ut alacris ita indefessi buccinnatoris, exhortatioues neutiquam vulgares, quibus 
quod antea subverebar (nam ne de facie quidem notum opinor) audere coperim. Roni itaque consules, presul 
humanissime, et hujus lucubratiuncule nostre dulcissimo praesidio tuo dicate pretectionem, cum o Basilii 
excellentiam, tam ob utrorumque et Fabri et Beraldi nostrorum desideria non aspernabere. Vale. E. chalcographia 
nostra ad XV Kalend. Decemb. M. D. XX. 





PRAEFATIO EDITIONIS HAGANOENSIS 
Anni 1528. 
Claríssimo viro Domino Bilibaldo Pyrckheimero, Patritio Norinbergensi, Vincentius Obsopams Sel. 


Cum nuper inspiciendum mihi obtulisset ex bibliotheca tua, Bilibalde clariss., Georgius Leutius codicem 
epistolarum Basilii et Gregorii, quem eum οὗ litterarum characteras, tum ob vetustatem vehementer videre 
eupieham. Est enim, ut mihi conjecturam facienti visum est, ante ducentos aut amplius annos descriptus, inque 
regis Ungarize bibliothecam repositus. In eu ergo cum avidissime versarer, cepi epistolas quoque aliquot excu- 
tere, qua prima statim degustatione (quantum quidem nos in litteris Grecis palati habemus) ita miht ceperunt 
arridere, ut magnum  uefas ducerem, tantuin εἰ tam. insignem elegantissimarum epistolarum thesaurum ita 
defossum esse, ac non omnium potius usui et lectioni obvium οἱ expositum. Sed enim cum animadverterem 
hujus tam rari codicis pretium nulla tua invidia premi, cum alias tuz instructissima bibliothece utriusque 
lingue auctores studiosis a te flagitantibus, candidiss. et libentiss. utendos dare soleas, sed potius libra- 
rii penuria bacteuus in obscuro delituisse, ccpi te per Andream Rutellium  funiliarem tuum interpellare 
(ne quid in rebus tuis te invito et nescio rem aut statuerem) ine describendi laborem et. taedium 
libenti apimo suscipere et devorare velle, mmodo mes .volunta& (uus assensus nou refragetur. lbi tu nihil 
cunctalus, perliberaliter respondisti, summe tili probari nostrum institutum, atque ut ceptum 
$trenue urgerem, amice cohortatus es. ltaque ego hoc tuo tam liberali responso sum non  medroeriter 
erectus. οἱ exhilaratus, tusque cohortationi non illibenter obsecutus, eas vel hoc nomine diligentius tran- 
scrispsi, partim quod antea numquam editas compererim. partim quod sperarem studiosis et candidis lecto- 
ribus me non vulgariter gratilcatorum, si nostra opera tanti ac tam rari thesauri potirentur. Promiserat 
uidem Aldus ille optime de litteris meritus , in Epistolio ad Codrum Urceum , quod secundo libro 

recarum epistolarum przefixum est, eas aliquando se editurum. Verum, quid ejus voluntatem ab edendo 
retraxerit, parum compertum habeo. Paucas saltem Basilii ad Libanium sophistam, et alios nonnullos in 
secundo volumine edidit, quas nos in hoc libello consulto pretermisimus. Porro autem, qui aliquem 
fructum harum epistolarum lectione consequentur, eumdem tibi jure optimo acceptum ferenduin existimo, 
deinde non minorem gratiam Joanni Secerio solertissimo  typoprapho habendam, proptera quod illas tua 
humanitas non gravatim exscribendas dederit, et ille easdem suis impensis οἱ laboribus non parcens, 
diligentissime excusas invulgaverit, Neque eaim vulgarem de litteratio profectu illi merentur gratiam, qci 
id genus auctores in lucem edunt et procudunt. (Qua in re et te, jam per multos annos feliciter ela- 
borasse et sudasse conspeximus, dum unum hoc sedulo curas, ut vetustis auctoribus suus restituatur nitor 
et dignitas. Caeterum preter alia quz in hisce epistolis contmmentur et tractantur lectu dignissima, facile 
videre est, quie misera sit et perturbata Ecclesiarum conditio, ubi Christianorum unanimis et consentiens 
per fidem concordia, hzreticorum impiis conflictationibus divulsa fuerit et impugnata. Vixerunt enim eo 
tempore in Casaria Coppadocie quidem Basilius , Constantinopoli autem Gregorius, quo vehementissime 
viguit Ariana bhzresis , quam sub Constantino Magno Alexandrie emersisse accepimus . eujus perfidia et 
malitia tunc Christianismus crudelissime convellebatur. Eas ergo turbas, quibus Ecclesie misere iufestabanter, 
quibuscunque simplicium conscientie variis erroribus involvebantur, dictu «mirum, quibus lamentationibus, 
quibus lacrymis, quibus denique querimoniis ubique fere deflet Basilius, acerrimus alioqui Arianorum im- 
pugnator, dum lacrymans monet, obsecrat, hortatur, ac aliquoties interminatur episcopis, ut relicta inutili 
et ambitiosa, cumque multis offendiculis conjuncta contentione, Christianorum mentes solo Dei verbo pure 
el sincere pascant et ductitent, nec eas hzreticorum pestilera et lethali coutagione imbuerent, Verbi divini 
uritatem οἱ simplicitatem adulterantes, et contaminantes : plene sunt harum querimoniarum plereque 

ilii epistole , quas qui non oscitanter legerit , baud dubie in illis nostri infeheis seculi miserandam 
faciem, et statum ad amussim expressum esse videbit. Neque enim minore multorum ruina et offemdicolo 
jam furiunt haretici Munzeraui, et omnium maxime (Ecolampadiani, quam olim insaniebant Ariani, Chris- 
tum in verbis suis (proh impietatem exsecrabilem {) plus quam blasphemo ore mendacem tes , 
Christiana pacis coucordiam nmialigne et factiose conscindentes et perturbantes, simplicium conscientias mali- 
tiose erroribus non dicendis illaqueantes, dumque rationis ductum et fallibilem carnis sapientia. furiis per 
praeceps acti sequuntur, sacrarum litterarum simplicem sensum ad suas blasphemas et impias nanias com- 

. robandas violenter pertrabunt, adeo ut mihi ex tripode prodita videantur ista verba, qua nimium graphice 
de hereticis protulit Basilius. [ta enim scribit in Apologia ad  Cowariemses (et quid vetat. Graece ej 
verba subjung! cum sint el verissima et elegantissima ?) : Τοῦτο μὲν αὐτοῖς, φησὶν, ἀεί ἐστιν ἐπιμελὲς, 
ph Ex vuv θείων Γραφων διδάσκειν τὰς ἀκεραιοτέρας ψυχὰς, ἀλλ tx τῆς ἔξωθεν σοφίας παρακβούεσθαι 
τὴν ἀλήθειαν, Vide vero quam strictim et compendiose talium homimum mores et conatum tetigerit , 
quibus profecto nequaquam studio est, ut ex sacris litteris simplicium — animas instituant , sed potins 
externa sapientia ipsam veritatem funditus subvertunt . Sensisti haud dubie hoc ipsum et tu in conflictu 
eum (Ecolampadio (quem longe verius οἰχόσγοτον quis dixerit, cum tantas Ecclesie Dei et sacre Scrip- 
ture offundat tenebras) Sibyllinis foliis esse certius. Verum ista presentis non sunt instituti. Prius tamen 
quam epistolam claudam, unum hoc reticere nequeo , quandoquidem ipsi adeo Patrem scriptis innituntur, 
qne tamen pro more suo falso et temere, ut sacram quoque Scripturam, citant erroneis in tationi- 
depravata, subjiciam quidnam de Sacramento corporis et sanguinis Christi idem senserit 0s, quem 








PRJEFATIONES: ANTIQUAE. CcLxxvrn 


ex vetustissimis τα. unum esse £xtis certo constat, Ád hunc &nim non modum in eadem ad Casarienses Apo7 
logia scriptum reliquit, super illud Joannis, vt, 58 "Ex ζῶ διὰ τὸν Πατέρα, quod usurpabatur ab Arianis in hoc. 
ut  probarent Christum — non esse squalem Patri . llle ergo inter caetera ita subjungit, exem plum 
inferens : Καὶ ὅτι xouxó | tovt δηλούμενον, ix. τοῦ ἐπιφερομένου εἰσάμεθα, xal ὁ τρώγων µε, φησι, ζύσπεται ài 
ἐμε. Τρώγομεν γὰρ αὐτοῦ và σάρχα, καὶ πίνοµεν αὐτοῦ το αἷμα, κοιγονωὶ γινόμενοι διὰ τῆς ἐνανθρώπήσεως, 
xai τῆς αἴσθητης ζωῆς τοῦ λόγω καὶ τῆς σοφίας. Σάρκα μὲν «καὶ  αἷμα. πᾶσαν οὐτοῦ τὴν μυστικὴν ἐπιδημίαν 
ὠνόμασφ. Bed facile ariolor, quid ad ista dicturi sint, nempe. de spizituali manducatione intelligenda esse (ut ho- 
mises sunt plus quam. codjestes, plus quam spirituales), et minora hme esso ut. hisce verbis quidquam probari 
aut improhari possit. Ναὶ, si ista dicunt, reete pro spiritus. sui vesano et vertieinoso ductu dieunt, quibus qusecunque 
ah aliis preducta fuerint pauca, hoc eet, nihili videntur, et nullo spiritu condita. Casterum qua ab ipsis in medium 
allata fuerint, ex opulentissimo ipsissimo spiritus zerario deprempta sant. Qui enim isti bacchantes et furiosi spiritus 
moverentur, aut eredeient scriptis Basilii, quomm perditam vesaaiam nee Christus ipse, nec Paulus, nec tot Patrum 
e»asentiens auc'oritas ad sanam. mentem retrahere petest ? Abqui nee prepterea ista produximus (Ecolampadianis 
οἱ Manseranis spiritibus ut erederent, qui. nibil prorsus solent credere, nisi quod illorum perfi videbitur consen- 
taseum, nempe, quod cernitur et palgater, σὲ ͵ ratione, peseipi potest. Quasi vero Basilius non.hisce paucis verbis 
egsegiom..et praeclarum prostiterit sum fidei testimonium. quid de Saergmemto recto sentiendum sit, ipsumque 
iliud, si opus fuisset, etiam copiosissime at. alja testaius esset. Quis autem credidisse! aliquando. orituros 
péstiferos et seditiosos hosce Munzeranos et (Rloea íanos spiritus, qui ita crudeliter, et. impie Chrisli verba 
essent. dilanigturi, discerpturi, et abnegaluri, ut suis.blasphemis. nugis fidem facerent. et stamerent ? Atqui ista jam 
missa faciamus, neque. euirmo, bumane patitur historum.sptritaum intolerabilis arrogantia alicujus mediocris adnioni- 
tionem, eum samma ingenia moderate, aon. audiant, sed contemptissime quosque fastidiunt, contenti interim quod οἱ 
Basilius un^ nobiscuin adversus illos de Sacramento sentiat, cujus unius caleulum omnibus Munzerano et (Ecolam- 
padiano spiriiu bacchantynm.; snffragiis anteforendum existime. Quanquam. homini vese Christiano, parum quid | hic 
act ille dixerit aut senserit, eure est, cui unins adeo Christi verha, qui .solua est vita, quique certius de se dicere 
possit illud, quod Jovi suo tribuit Homerwe : Οὐ γὰρ iubw παχινάγρετον οὐδ' ἀπατῃλὸν οὖν) ἀτελεύτητόν 4" B 
τί καν καφαλῃ χατανεύσω, vera videntur. Hesaimurm autem eatenus vera, quatenus a Christi verbis non abhorrent 
et discregant. Siquidem Evangelium omnis veritatis, πό onmium verborum est amuseis e$ regula, εἰ place lapis, 
quod aiunt, Lydius. Nos bac de re jam desinemus, tibi, Bilibalde clerissime, hane lampada deferentes, qui istam 
pugnam prior cuepisgti et hactenus non inauspicato Marte depugnasti. Haxit Christus, ut per teet Martinum nostrum 
Wem illum sacre doctrince vindicem, perque emaes cum Evangelio sentientes, quam primum triumphet 
veritas, adversariorum impia perfidia et vanitate detecta et profiigata. Bene vale, vir clarissime, et nos ut facis ama. 





PR/EFATIO FDITIONIS BASILEENSIS 
Anni 1532 (a) 
Des. Evaesmus Roterodamus R. D. Jacobo Sadoleto, episcopo Carpewtoractensi , 8. D. 


Prorsus obfirmaram apimum, hujus sevi decus Sadolete, statueramque typographorum quamlibet importunie 
flagitationibus, obsequium preefandi 1n alienas lucubrationes in posterum omnino pernegare ; sed ab hac adamantina, 
ut mihi quidem videbatur, sententia me, transversum abripuit divus Basilius, vir optimo jure dictus Magnus, sed 
Maximi cognomine dignior. Ex his qua: versa legeram, veluti per nebulam susplciebam ingenii dotes plane divinas, 
ac pectus humana conditione majus. Verum simul dis contigit audire Christianum Demosthenem, imo coelestem 
oratorem sua lingua eloquentem, sic animum meum totum perculit, inflammavitque vere flexanima divinitus afflati 
Praesulis eloquentia, ut mihi nihil pius curandum duxerim, quam ut inzestimabilis bie thesaurus in pulllicam | uti- 
litatem typis evulgaretur. Etenim s! me luscioeum ac frigidulum sic ad pietatis amorem aecendit, quanto magis rapiet 
ess, qui pro ingeuii felicitate proque copiosiere doctrina cum perspicatiores. habent oculos, tum ad pietatis. studium 
suapte sponte sunt propensiores.| Neqne enim hwac, ut. arbitror, affectum in me genuit ateapa quaedam ingeniorum 
cegnatio, quemadmodum puerum rapeit olim Horatins, cum ipse mondum scirem qu: res me tantopere delectaret : 
quid enim affinilatis huic mortalium inno cum rmeomparabili heroc ? sed omnipotens ille spiritus per. organum 
electum suam exerens bigyeiav sie affieit animos nostros. Hsec est enim illa, cujus somnium modo vidit. Plato, 
vere pulcberrima rerum sapientia, quz spiritualibus oculis conspecia, incredibiles excitat amores sui. Equidem 
contumeliam esse judico Basilii facundiam cum quoquam eorum comparare , quorum eloquentiam supra 
modum admirata est. Grecia, juxta modum smulata Italia. Quis enim inter illos sic ómnibus dicendi virtutibus 
excelluit, ut in eo non aliquid vel desideretar vel offendat Τ Tonat. ac fulgurat Pericles, sed sine. Attica subtilitate 

friget Lysias. Pheleree suavilatem tmbuunt, gravitatem adimunt. leocrates umbratilis orator. affectatis 
sirectume numeris ac. periodis uretionie, perdidit iam nativm . dictienis gratiam. Demostheni, quem velut omnibus 
nomeria absolutum. eloquentisg exemplum producit M. Tullius. objectum εί quod. erationes illius olerent lucernam, 
mec desnnt qni. ip eq, affectus.et urbanilatem requirunt, Sed ut maxime aliquis. exstiterit, in quo neque. naturam 
meque atem neque axercitatiopem  desidereg,. jum mihí dabis, qní divi Basil! pectus numine plenum, non . dicam 
em vel mediocri consequatur intervallo Quem mibi qui fantym philosophise, qui omnium disciplinarum 
círeuluth enm summe dicendi faenltate conjunxeril ? Sed, ut dixi, coutumeli genus est virum divinitus aíllatum cum 


(a) Éx officiha Frobeniana, » Hieronymum Frobenium et Nicolaum Episcopium. In fronte legetur : En, amice 
n 


Lector, theseurüm tibi damus inastimabilem, D. Basilium Magnum sua lingua diser(issime loquentem, quem 
becienas habeisti Latine balbutientem . U tum hunc. dedit nobis Gracia numeris omnibus alisolutum, sive 


: amnes , site saera pariter ac profano philosophia peritiam, sivi divinitus ajflatum eloquentiam. 
Min erede, --.. tibi Seren, να: bes femilierem habere ooles. 


PATROL. GR. XXIX. T 


wat PN; s ari συ 


CMLRO. 


αλ ολ ώρα pes κ. 





.* £ 


EoI*"VYuP πε τος «πο Ἡ ”" 
. Us € T S 27. " πό 1 


” 


ασ χχτπι PROLEGOMENA. 


ac nihil aliud quem hominibus conferre.Decentius est divum cum divis componere. Tulit eadem ferme zous, 
aliquot summa facundia parique doctrina ac pietate viros, Athanasiam Alexandrinum episcopum, Gregorium Nazias- 
senum Basilii Pyladem ac studiorum sodalem, Joannem Chrisostomum et ipsum Basilio familiarem, 4ο fratrem 
Gregorium Nyssenum episcopum. Horum suis quisque dotibus summus erat. Athanasius ad docendum accommoda- 
tissimus : Nazianzenus floridum et argutum orationis genus amplexus videtur : Chrysostomus licet pulcbre suo 
cognomini respondens alicubi verbis redundat, et in sionibus videtur immodieus : Nysseno placuit pia simpli- 
citas. At Philostorgius in tantum pretulit Athanasio Basilium, ut. virum alioqui summum cam Basilio collatum 
scripserit videri puerum. Nazianzenus videbatur cum Basilio paría facturus, ni inter tot ornamenta nzevos aliquet 
interdum haberet ins . Argutiarum et. externco sapientize affectatio dictionisque structura ab Isocratis exemple 
non abhorens, nonnihil resipiunt scholam rhetoricam. Cujus rei si quis fidem requirat, in Monodia, quam ab se 
summa cura elaboratam non diesimulat ipee, videbit multum fabularum e poetis ascitum, videbit et collationem 
Besilium cum Veteris Testamenti claris beroibus committit, duriusculam esse. At in Basilio uescio quid more 
etiam lector possit desiderare. Manat e sanctissime pectore, cunctisque humanis cupiditatibus defecato, simplex ac 
naturalis oratio. Prestantur omnia quc potest ars, nec ulla tamen usquam artis signiflcatio ; aguoscas ibi summam 
mundans pbilosophise cognitionem, sed Rullam prorsus ostentationem. Sentias illum caliere disciplinas liberales, et 
in his mathematieas omneis, sed sic adhiberi, ut nihil aliud quam ancillentur pietati. Divinarum Scripturarum : testi- 
monia tam concinne admiscet orationi perpetue, ut gemmas purpurae non assutas, sed ibi natas dicas. Nec in uno 
tantum genere excellit. Tanta erat ingenii dexteritas ut quocunque se intendisset, felicissime rem gereret. [a 
ων sacrorum voluminum mysterüs, mire διδακτικός, diligens, cautus, apertus, minimeque violentus. Ad 
genus panegyricum putatur maxime natura fuisse composttus, in quo sic orationem attemperat ad animos auresque 
multitudinis, ut et 1mperitis sit perspicuus, et. eruditis admirandus. In disputando adversus Eunomium eum admira- 
bilem habet subtilitatem, nusquam tamen ab orationis perspicuilate recedit ; atque intra catholici dogmatis defen- 
sionem sese continens, nusquam evagatur in convicia nihil ad causam facientia, Nec sui dissimilis est in o ad 
Amphilochium De Spiritu sancto : sed quocunque tractat. argumeutum, nusquam illum destituit perpetua dietionis 
lenitas ac jucunditas, eaque non ascita, sed nativa. Adest ubique, juxta nomen illlus, regia quzedam majestas cum 
admirabili quadam humanitate conjuncta ; sic invehitur in. mores hominnm, ut objurgantem etiam possis amare. 
Qualis erat oratio, talis erat et vita. Hac ingenii dexteritate Eusebium episcopum ambitione tendentem ad seditionem, 
ex mulo reddidit amicissimum. Hac Modestum Csearis prsefectum sic contempsit, ut hominem impium virtutis 
fulgore raperet in sui admirationem. Hac Eusebium Ponti praefectum devicit dejecitque, ac mox dejecto tulit opem. 
Hac ipsum imperatorem Valentem, cum ingresssus esset ecclesiam, primum im stuporeri adegit : mox sapienti 
colloquio a concepta erudelitato deterruit, atque etiam ab Ariana lactione revocavit, nisi quod hujus amabilis libertas 
construxerat, aliorum pertinax improbitas dextruxisset. Animus erat adeo paratus ad martyrium, ut illud muneris 
etiam exoptaret loco. In scriptis illius nihil usquam obstrepit humani affectus, nusquam suam agit causam. Postremo 
iuest quiddam quod quo nomine sit appellandum uondum inveni. Adest peculiaris gratia que nunquam satiat legen- 
tem, sed semper sitientem dimittit. [taque cum mihi persuasissem haud mediecrem utilitatem et sacris studiis οἱ 
Christian: pietati accessuram, si non umbra Dasiii, sed ipse Basilius in. manibus omnium versaretur, i 
Hieronymo Frobenio atque hujus socio Nicolao Episcopio, ut. quidquid ejus pervestigari posset, typis evulgarent. [n 
his enim qua Basilii titulo Latin: versa tenemus, Basilii maxima pars abest. Georgius Trapezuntius, homo doctus, 
ingenue fatetur sese imparem suscepto negotio, quod neque tanta Romani sermonis adesset facultas, que Grad 
sermonis gratiam elegantiamque referret, nec rei theologic:e tanta peritia, ut ubique rerum quze tractantur subtili- 
tatem assequeretur. Rufinus nusquam nec elegantem nec bonz fidei interpretem przesttit. Ut autem de his que 
vertit Raphael Volaterranus aliquod experimentum caperem, visum est cum (irecis conferre, quidquid primum occur- 
risset. Occurrit autem Homllia De jejunio, materiam tractans popularem, nullis. difficultatibus involutam. Omitto 
Duuc elegantiam ; qua fide rem gesserit, vide. In primo statim versu, quod est in Graecis, àv νεοµηνίαις, id. est, 
in initiis mensium, emisit ; sed id pensans, mox addidit de suo, quia preceptum in Israel est : idque parum con- 
cinne, cum mox sequatur τοῦτο πρόσταγµά ἐστι προφητικόν. Dein quod Grace est τὴν προά,ουσαν τῶν ἡμερᾶ 
ἑορτήν, id est, antecellentem czteris diebus lestivitatem, vertit, hanc horum dierum celebritatem. At Basili 
allusit ad insignem diem qui praecessit. Rursus quod Grace est, ὑποσημαίνει τά ἀναγνώσματα, id. est, indicant 
lectiones, reddit significare videntur : diminuens, quod auctum voluit Basilius. cum ante dixerit, omni tuba vocalius, 
omuique musico instrumento significantius. Prsetereo minutula, qnod pro ἐγνωρίσαμεν, id est, didicimus, vertit, 
novimus, proque παρωσαµένου, id est, rejiciente, dixit vituperante. Alque hic rursus ex Isaia ΜΗ, 3, 4, adjecit 
interpres : In die, inquit, jejunii convenitis debitores vestros, fora contentionesque exereetis, cum Grexa sic 
habeant, μὴ εἷς χρίσεις xal µάχας νηστεύετε, ἀλλὰ λύε, etc., id est, nolite jejunare ad lites οἱ cententiones. 
Paulo post, quod est, μὴ σκυθρωπάσῃς θεραπευόµενος, id est, ne sis tristis dum curaris, vertit nemo curatus 
liberatusque meret. Rursus, εὐθύμησον, id est, bono sis. animo, vertit, gaude si sapis. Paulo post, ἥγε ὡς ἀληθῶς 
ταύτης τῆς προσηγορίας ἀξία, prorsus omisit, quod ut opinor non intellexit illum alludere ad etymologiam 
Gracm vocis νηστεία. Quod idem mox facit in lis, ὁ ἀλειψάμενος Ἐχρίσατο, ὁ νιψάµενος ἀπεπλύνατο. Dehinc, 
quod est, Ἱπὶ τὰ ἕνδον λάμθανε τῶν μελῶν τὴν νοµοθεσίαν, id est, preceptum ad interna membra accommoda, 
sic verit, intus unge sancto oleo caput. Item quod est, ἵνα μέτοχος Ύενῃ Χριστου, perdidit allusionem a chrismate 
ad Ch.istum. Mox xai οὕτω πρόσελθε τῇ νηστείᾳ, id est, ita accede ad jejunium, vertit, hoc modo jejunio appareas. 
Multa sciens transilo ne molestus sim lectori. Ἱρόσδραμε, id est, aecurre, vertit, prodi : paulo post, πατέρων 
kae χειρήλιον. Πᾶν τὸ ἀρχαιότητι διαφέρον ἐστὶν αἰδέσιμον, id est, a. majoribus traditus thesaurus est. Quidquid 
excellit antiquitate venerabile est. Priorem partem omisit, posteriorem sie reddidit: proverbium est, omnme per 
antiquitatem fieri nobilius. Jam quod continenter sequitur, δυσπήθητι τὴν πολιὰν τήν νηστείας, id. est, reverere 
canitiem jejunii, vertit, jejunii canitiem diligenter perscrutare. Rursum post versus aliquot, φειδοῖ τῆς σαρχὸς 
τὴν βρῶσιν ὑποτθέμενον, in carnis indulgentiam cibum suggerentem, refertur enim ad serpentem, qui ργφοεεεῖ : 
ille separavit atque ita vertit: parce cibum subrministrare, ratus φειποῖ verbum esse, cum sit nomen dandi casu, 
alioqui esset φείδου. Reliqua quid attinet persequi, cum ex his abunde ligueat, tantum interesse inter Basilium 
versum, et sua lingua » uentem, quantum inter lusciniam  modulantem, et corvum crocitantem ? Equidem fateor 
el Raphaelis, et Aretini, et Aniani, aliorumque hujus note scriptorum industrie nos nennullem 











PRAEFATIONES ΑΝΤΟῦ 8. CCLXXIX 


debere gratiam : sed quid futurum conjectamus, cum ex ad bune modum versis auctoribus graves theologi serio 
proferunt testimonia, ac de catholice fidei. dogmatibus pronuntiant ? Proinde cum omni professioni, tum in primis 
theologies? necessarium arbitror, ut ant e fontibus haurire malint, quam e lacunis, ant eorum qui vertere, fidem 
exploratam habeant. Quanquam inter innumeros, qui hoc opere susceperunt, quotusquisque est qui non [lurimis in 
loeis vel imperitia, vel oscitantia lapsus sit ? Quo sane nomine studiosorum omnium favorem meo judicio promeretur 
officina Frobeniana, quz prima apud Germanos ausa est Graecum auctorem autea non evulgatum excudere formulis, 
ab omnium Jaudatissimo Basilio rem auspicata. Quod si successerit, ut suecessurum spero, decretum est quetannis 
huie negotio pralum unum dicare. Dein quod in Vitis Plutarchi tentatum est a quodam utriusque lingua peritissimo, 
idem curabitur in Basilio, Chrysostomo, Athanasio, Cyrillo, Gregorio Nazianzeno, et horum similibus auctoribus, 
licet qae dam ita versa videantur, ut appareat mipus negotii futurum ei qui denuo vertat ab integro, quam qui 
depravata restituat. Ánnon igitur publico omnium bonorum favore digni sunt, qui ad tantam studiorum ac religionis 
utilitatem εἰ facultates oinnes expendunt, et curam. vigilantiamque eummam impendunt ? Verum hic quoque videtur 
haudquaquam dormire Ate Hoinerica, que per Eridem malum contentiosum inter Italos, Gallos ae Germanos 
immittere conatur. Αἱ quanto consultius erat nos ínvicem mutuis officiis adjutare : ut qui posterior sit. precedenti 
nog invideat, sed applaudat ; qui prior sequi conanti manum porrigat. Hac admonitione nihil erat opus, αἱ cunctis 
adesset is animi candor eaque sinceritas, qua tibi. Nihil enim. dubito quin huic honestissimo instituto sis utroque 
fauturus pollice, aut, ut :nelius dicam, toto pectore. Atque hac potissimum de causa visum est curare, ut Basilius 
ille Magnus tur nominis auspicio prodeat in publicum, qui tam admirabili facundia tractas arcana volumina, ut non 
immerito Lauünus Basilius appellari possis. Propitia sit. mihi tua modestia, si quod sentio reticere non valeo. Verum 
hasc scribenti mili recrudescit dolor, quem gravissimum ex bibliotbecso tuse panolethria pridem conceperam. Poterat 
enim illa ad boc institutum, quod absque Greecorum voluminum copia geri non potest, magno esse adjumento. Nunc 
si tua forte biblioth«ca Basilium Graecum non habet, hujns saltem accessione supellectilem tuam litterariam augemus, 
Atque utinam totum Dasilium dare licuisset ! Libros entm quos divinitus scripsit í& Ewnomium, multuu vestigatos 
Bancisci non quivimus. Precor ut Dominus. R. amplitudinem tuam studiorum ac rei Christiane commodis diu servet 
incolumem. Datum apud Friburgum octavo Kalend. Martias, anno a Christo nato M. D. XXXII. 





PRAEFATIO EDITIONIS VENET/E 
Anni 1535 


Reverendissimo in Christo Patri D. Gaspari Contareno, Tit. S. Vitalis S. R. E. presbytero cardinali, 
Salut. ἐπ Domino. 


Gratia Domini nostri Jesu Christi et diligentia tua, reverendissime Pater, effectum est, ut beati Basilii 
᾽Αακητιχὸν (quod opus auctor ipse episcoporum sanetissimus et doctissimus pro communi utilitate Eeclesi? studiose 
elaboravit) nunc primum editum, nunc primum catholicorum desideriis virorum et mulierum donatum censeri possit: 

antehac tam rari habebantur bujusmodi libri, adeoque difflcilis erat eorum ipnspiciendorum nedum describen- 
beadorum facultas, ut paucis quibusdam exceptis diligentioribus forte, vel felicioribus, reliqui omnes quamvis docti 
et pii, vix famam operis hujus vel nomen aguoscerent. Erant quippe pauci, ut diximus, presertim apud nos, οἱ ii 
pauci muita cura servabantur in Bibliothecis publicis et in nonnullis monasteriis. Addebatur huic etiam alia difficultas, 
$:u potius negligentia : multi enim cum legissent illa fragmenta a Rufino presbytero Aquilegiensi translata sub 
tione ac titulo Regule b»ati Basilii, nibil amplius cogitautes, neque melius quidquam nec aliter de ea re 
sensisse, vel scripssisse hunc virum arbitrantes quam quod ipsi in parvo illo ac diminuto libello translatum legerent: 
illico frigescebant, adeo ut su1met cogitatione decepti, quasi consumpta jam spe, remitterent omne studium diligen- 
tius isquirendi. Inter bzec incommoda refulsit nobis gratia Domini per amplitudinem tuam. Ipse enim te, ut negotio 
tam pio et utili opem ferres, induxit, voluitque tam probitate et humanitate ista tua omhibus prodesse ut velis, 
qnam auctoritate ut possis. Itaque o: atque. indust.ia tua tria antiqua exemplaria ex Bibliotheca publica civitatis 
tus, hoc est republic Venetorum, liberalissime nobis concessa sunt, quibus ad hanc rem quoad vellemus uti 
liceret : quartum obtinnimus ex monasterio Sanctee Justine Congregationis Cassinensis, studio οἱ diligentia nobilis - 
simi viri atque doctissimi Rainaldi Poli Britanm, qui etiam ex his omaibus codicibus studiose inter se collatis 
ugnm elegit, ac per familiarem suum optimum juvenem, quintum nobis describendum diligentissime curavit; quem 
nos sexto loco acceptum postea son mipori diligentia usi, ad hunc modum quem vides, imprimenduf cu'avimus. 
Ia collatione autem quatuor exemplariorum uniusque descriptione, ut dixitnus, quantum fuerit laboratum, quantum- 
profec-rimus, facile judicabit quisqus voluerit bune nostrum cum quovis alio codice singulariter conferre. 

iget enim, ut spero, qui ista tentaverit, rem sibi esse cum pluribus codicibus simul : qui tanquam communi- 

cato inter se consilio et junctis viribus sextum hunc nostrum non tam adjuvisse etsupplevisse videri possint, quam 
restituisse ex integro ac denuo peperisse. Fuit certe labor noster ingens, sed non injucundus. Comperiebamus enim 
quetidie fere in singulis aliquid deesse, idque prout czteri codices srguebant, diligentius complebamus in nostro, 
iebamurque illorum quemlibet, ubi forte socium supplevisset in verbo vel in syllaba (ut fit) sive in littera ita 
actum, ut non mious ipse alterius auxilio indigeret, nam deerat plerumque in eo non littera tantum aut syllaba, 
sed sententia integra, neque una tantnm, sed p . Simul multorum versuum, flebatque ut plura aliquando quis 
restitueret censori suo, quam aecepisset, plurimumque adjatum se ille fateretur ab eo quem ipse ante correxerat. 
Ad hzc cum auctor opus suum in pertes diviserit, ut dicetur inferius, offendimus quemdam sermonem in medium 
duarum paortiam obrepsisse : quem alii codices neque in eo loco, neque alibi oinnino babebant, eumque arguebat 
itlegiimum quasi alienos fipes occupasset. et operis ipsa divisio et prafatio auctoris, necnon absoluta preceptio et 
disceptatio pracedenlis partis et procemium subsequentis, qnin etiam genus scribendi et disserendi diversum a 
reliquis scriptis beati Basilii, modusque alius citandi Seriptnras apparebat in eo inanifestius. Hoc idem evenit in 
canonicis ponis quz. bic appellantar Ἐπιτὶμια; nam inulto. plures inveniebantur descriptse in uno codice quam in 
reliquis tribus, apparebatque in poenis illis diversitas loquendi a primis et nonnularum dictionum novitas, neenou 





"WU - 


απ χκχ PROLEGOMENA. 


Vocabula qusedam peregrina et vulgaria ab eo loco legere ineipiebamus, ubi aliorum codieum pom desinebant, 
hac tamen, sicut in illo codice invenimus, in fine posita sunt, ne quid deesset his qui etiam talibus reete uti nove- 
runt. Observabatur insuper nonnulla diversitas nunc verborum, nunc sententiarum inter ipsa exemplaria. qua in re 
quamvis tutius videretur propositum utrumque servandi. et in margine describendi, ut libera facultas daretur lectori 
eligendi quod vellet ; quia tamen hoc in primis bujus voluminis paginis nimis anxie servatum fuisse quibusdam 
videbatur, rem ita deinceps temperavimus, ut adhibito majori diligentia, minus sepe iu reliquis hoc facere cogere- 
mur. Verumtamen neque in his neque in aliis unquam suppletionibus nostris aut emendationibus etiam J 
vel elementorum proprium sensum secuti sumus, sed exemplariorum tantum fldem atque consensum. el in 
ibusdam eorum, si qua aliquando nobis exorta difficulas, vel qua non admodum levis videretur dubitatio occur- 
η idem servavimus : nam confestim recurtebamus ad viva exemplaria, hoc est. ad viros eruditos non solum 
litteris δὲ linguarum peritia , verum etiam sub jugo Christi et in religione assidua exercitatione 
versatos : quos optime novit diligitque etiam paternitas tua. Hac tamen non ideo dicimus quia arbitremur nos tali 
diligentia omnia assecutos, vel quod ignoremus adhuc plurimum loci remanere, in quo sese aliorum industria post 
conatus nostros exercere possit pro Christi gloria et proximi utilitate : verum ita commemoramus, ut per ea aliquos 
excitemus ad zmulandum nos bona smulatione, provocemusque fratres nostros ad id cum charitate supplendum οἱ 
corrigendum iu quo lapsi sumus. Igitur hac ita se habent ; dividamus. In hoc volumine tria opera continentur, 
inter se quidem diversa, ejusdem tamen auctoris, videlicet primum «ov ἄσγητικων, secundum De virginitate, te- 
tium contra Eunomium. Primo operi annexus est tractatus. Ethicorum collectus potissimum ex Evangelio εἰ 
Apostolo. Secundo De virginitate adjungitur sermo De paradiso. Tertio additur etiam aliquid in fine contre 
Sabellianos, qua omnia ab hoc pontifice fuisse composita neme dubitat. De primo οἱ tertio meminit beatus Hyero- 
nymus in libro De ecclesiasticis scriptoribus. De secundo beatus Gregorius Nazianzenus in luudibus Basilii sui, 
quanquam nec primum ibi tacet omnino nec tertium : dum alterum πρακτικύς alterum ἀντιῤῥητικοὺς Λόγους appel- 
lat xai σοδομιτικὸν moo, Itaque ut ad primum redeamus, post prologum et nounullos sermones ἀσχητινοὺς xai 
παραινετικούς Sequitur homologia catholice fidei ; post hanc tractatus Ethicorum quem diximus, cui succedunt 
etiam alii sermones ἀσκητιχοί, inde auctor persequens tractatum της ἀσκήσεως, per interrogationem et responsio- 
nem eum bifariam dividit ; nam primo agit rem copiosius per responsiones seu deflnitiones quasdam latiores, quam 
partem ipse apellat ὅρους κατὰ πλάτος, Secundo contractius per responsiones breviores, hanc vocat κατ ἐπιτομήν : 
tertio loco ponuntur διατάξεις quas dicere solemus constitutiones, valde quidem utiles et necessarise tum slitariis, 
tum etiam conobitis. Sequitur deinde epistola ad Chilonem ejusdem prope argumenti, cum alia ad monachum lap- 
sum : postremo ponuntur sermones duo De baptismo ; nam et hos invenimus in multis exemplaribus. Partes 
igitur operis τῶν ἀσχητικῶν et quasi membra ipsius fere hzc sunt. Quantze autem utilitatis οἱ excellentis sit hoc 
opus facile intilligemus, si titulum ipsius attenderimus intentionemque scriptoris ; sumitur enim ab ea re in qua 
versatur, videlicet ab usu atque exercitatione virtutis ; si quidem omnis conatus anctoris hoc putissimum respicit, 
ut doceat nos non modo vitia fugere ac virtutem eligere, quod fere omnes faciunt : verum ipsam exercere, ut 
scilicet electa semel virtute constanter in ea perseveremus, vivendo et operando ut decet ; neque enim sufficiebat 
huic viro malos tantum corrigere atque hortari ad bonum, nisi etiam doceret jam bonos, quo pacto sc exercerent, ul 
fierent meliores. Quamobrem eum reliqui auctores, idemque iste vir summusin aliis homiliis et tractatibus suis 
interpretando et suadendo virtutis viam taptum ostendat : in hoc opere urget nos, trahitque vehementer ad recte 
vivendum, ac secundum id quod ostenderat, operandum, docens quanto conalu, quo tempore, quibus modis, quave 
intentione singula nos facere atque evitare oporteat, ut apud Deum recte vivere judieemur, et in nobis ipsis non 
tam videri boni, vel dici, quam exsistere valeamus. Multi enim appetunt re.tum non recte, faciuntque quod bonum 
est non bene, quibus per Moysen Dominus dicit : Juste quod justum est persequeris 1 . Primo itaque loco. in trac- 
tatu Ethicorum statuit poenitentiam juxta praedicationem Salvatoris, asserens ab ea necessario incipiendum Chris- 
tiano, declarans etiam tempus, locum, modumque ipsius et fructus. Deinde distinctis diversis fidelium gradibus docel 
ordines intra Ecclesiam constitutos persequens singulos, plurimisque sententiis Novi Testamenti in unum collectis 
atque dispositis, elicit ex iis varia argumenta ad formandos mores et ad cognitionem pertinentia lucidissima ac 
solidissimz veritatis in obedientiam mandatorum Dei, ubique docens auctoritate non sua, sed Scripturarum, qua in 
re locus ille maxime excellere videtur, ubi enumeratis fere omnibus Scriptura locis quibus Dominus monendo vel 
precipiendo, ut aliquid fiat, promittit obedientibus praemium vitam aeternam : mox e regione aliog statuit, recen- 
sendo quibusve causis minetur supplicium transgressoribus, prohibendo hoc aut aliud ne fiat. Per qui hec omnia 
unumquemque fidelium deducens in finem proprium professionis suse, ostendit primo qnales esse oporteat eos quibus 
praxiicatio verbi Christi commissa est in Ecclesia et cura gregis ipsius, ut veri prepositi sint, verique ανν) 
einde ως imagine vere fidei, 3c forma cujuslibet renascentis in Christo, declarat quid proprium fidei, quid 
proprium Ghristiani. Hinc interpositis quibusdam sermonibus persequens materiam της ἀσκήσεως, prius nonnulla 
latius disserit, deinde pressius reliqua, sieut dictum est. Incipiens itaque a duobus preeceptis charitatis, in quibus 
omnis perfectio religionis consistit, docet ea per que corpus animumque exercere quis debet ad acquirendam 
exercendamque charitatem Dei et proximi, deducensque ex ea velut ex {08ἱ9 quidnam facere vel non facere operteat 
militem Cbristi cupientem post hac in novitate vite ambulare, et sublata cruce sequi Dominum suum dicentem : 
Qui vull venire post me abneget. semeti 3 et reliqua : ostendit primum necessario renontiapdum omnibus 
quie in hac vita possidentur, declinandumgue a turba, ut Jesus inveniri et retineri possit : relinquenda est enim 
tria, cognatio, amici ; relinquenda negotia, divitis, oconpationes, familiaritates, atque in primis voluntas propria, 
8zpius reyocans ad memoriam verbum Domini dicentis : i de celo non ut faciom voluntatem meam ? , 
quam certe si fecisset errare non peterat. Mox plurimis rationibus commendatio instituto religionis et preposito 
vivendi in monasterio in sotietate multorum sub jugo Christi : ostendit quomodo fratres instituendi sunt, qui se 
Domino offerre banc viam et consecrare decreverunt, quandiu probandi, quibus. laberibus exercesdi 
quando reciplendi, quo studio regendi et perficiendi, tradens etiam nonnulla de sohtariis et de sanctimonialibus 
mie (ibi κο ra canonicas quibus in 1 llo De virginitate ur quidqmid ja hoe desiderari posset. Illi 
quoque (ubi seme] recepti fuerint discunt quam fideliter in domo Dei conversari debeant, αἱ corpus animumque 
exerceant ad paupertatem retine , castitatemque non modo carnis sed, spiritus et cogitationum : mecnon «M 
dimicandum fortiter contra seipsos per obedientiam, ut apposita semel manu ad aretrum retro amplius sunquam 
respiciant. Hinc de religiosorum stoliis atque exercitationibus singillatim lequens, docet quemodo et quandiu ο.” 


1 Deut. xvi, 90. 9 Matth. xvi, 94. 9 Joan. vi, 38. 


». 














PRAEFATMONES ANTIQUAE. COLXXXI 


dum, quo ordine peallendum, cur et quomodo manibus um, item οἱ quando studio cogitationes regere, iram 
frenare, a risu et crapula abstinere, quam humiliter fratribus servite, senioribus obedire, seipsos abnegare, ultimum 
locum eligere oporteat discipulos et imitatores Christi ; addens quomodo infirmiores tolerandi, peccatores corrigendi 
segroti curandi, hospites suscipiendi, quantopere mulieram consortia evitanda, saculariumque οἱ con ineorum 
familiaritates fugiendz, in quibus potissimum abscondi solent insidiz et laquei inimici. Multa quoque de cibi et potus 
abstinentia, de jejuniis, de silentio, de vigilia aliisque exercitationibus sanctis, οἱ quid dicam, quando neque de 
vestimento, neque de calceamentis, neque de z0na admonere desistit philosophos Christi? Verum ut ad eas virtutes 


qua sunt proprie Christiani veniamus, quam multa et utilia hec prope semper,imo nonnisi semper atque omnia traditad - 


zdificandam in nobis fidem, spem, charitatem, asserens ante omnia exercendam quasi fundamentum vitse spiritualis 
patientiam, humilitatem, mansuetudinem, deinde czteras virtutes, ut in omnibus semper honoriflcetur Deus, οἱ 
zedificetur proximus. Multa preterea de oppositis vitiis disseruntur eorumque periculis ac remediis quz facile legen- 
tibus patent. Illud autem in hoc viro mirabile videri t ob vite sanctitatem, excellentemque doctrinam ipsius et 
muhiplicem rerum experientiam, quod, quamvis de quacunque re ei disserere placuisset, nonnisi entis- 
sime loqui posset : nihilominus videas eum omni conatu fugere et quasi formidare, ne quid ipse per se in hoc 
pere tradere vel servandum sua auctoritate precipere cuiplam videatur, adeo in omnibus et per omnia solum prsedieat 
ristum. Przponit enim fere in singulis, de quibus locutarus est, exemplum vel verbum Domini ex Evangelio vel 
Apostolo, adeo quod, dum aliud agere videtur, in hoe etiam prodest, quod supra ducentos Scripture locos legentibus 
interpretatur, tam commode, tam oportune, tam vere, ut sensum quidem Seriptare qui per se latebat in littera 
observatum solummodo revelare, aliisque ostendere velle videatur, non autem ipse invenire excogitando et disserendo 
nt fit : nihil omnino neque a seipso, neque ab aliis sibi postulans eredi : quo fit, ut quo magis aliquid asserere vel 
jubere formidat, tanto persuadeat verius, jubeatque vehementius, magisque legentium animos trahat atque aecendat 
jn amorem sapientis, cum omnes ad eam ita hortetur, ut sola jubeat charitas Cbristi, qu in ore ipsius loquitur et 
spirat in pectore. Hahent igitur hine monachi omnesque religiosi viri et mulieres per ea quse legunt, quo pacto 
ad Deum conversi in via ejus tutissime progredi et proficere possint, si doctrinam docentis non spernant, presertim 
ubi eos monet nihil proprium possidere, consanguineos suos negligere, sscularium amicitias fugere, 
silentiumque diligere, publicum evitare, nullo modo a congregatione ere, crucem tollere, tantumque amplecti 
quam sibi elegerunt in partem, eamque corde et corpore assidue cireumferre. Habent prelati et episcopi hinc multa 
qu2 hauriapt, quibus greges suos optime regant formentque in Christum. Habent et plebes fidelium (quando nullus 
gradus, vel sexus, nulla est xtas intra Ecclesiam, quam iste non doceat) quid faciant etiam ipsa, quidve offerant 
prepositis suis in obsequium Christi, sive vir, sive mulier, sive liber, sive servus, sive seneX, sive a $, sive 
puer. sive fllius, omnibus enim loquitur qui in Christo renati Christum induerunt 4, hortando eos post rectam 
em ad patientiam, ad contemptum hujus tnundi, ad castigationem carnis, ad imitationem Domini et Salvatoris 
Bostri Jesu Christi, docens etiam qui habitus, qui vocis modus, quis gestus corporis atque membrorum, qua verba, 
i mores deceant Christianum. Clerici insuper nostri habent ipsi quoque non pauca quz discant, inter qua etiam 
illud, ut non tam facile in privatorum vel secularium duribus celebrent divina mysteria. Quin etiam frattes quon- 
dam nostri, qui Satanz calliditate decepti nuper ab Ecclesia catholica discesserunt, et ipsi profecto invenient hic 
multa quibus ad resipiscendum a suis erroribus, ac ad eamdem sanctam matrem Ecclesiam revertendum plurimum 
adjuventur, atque illud in primis, scilicet non esse deserendam Ecclesiam Christi propterea quod intra illam et malos 
erumque homines esse contingat : tum discent quid eos sapere, quidve sentire oporteat de potestate et unitate 
lesis ; de ecclesiasticis sacramentis, de fide et operibus, de libero voluntatis arbitrio, de religiosis votis, de 
jejunio, deque aliis multis, modo recte ac diligenter attendant quse legunt, et errores suos velint magis corrigere 
quam tueri, a qaibus olim eos revocare, tu quoque scribendo et disserendo, optime Pater, non destitisti priusquam 
vel ipsi te audire, vel tu eos talia docere ob gradum apostolice dignitatis tantopere tenereris. Fuisti hactenus 
mem corporis, jam vero membrum es capitis, hinc itaque recte intelligis nunc eos quandiu eurari possunt ad te 
multo magis quam prius atque aliter pertinere ; nam -quos antehac ad unitatem corporis redire scribendo hortatus 
es, posthac exemplis atque orationibns tibi expugnendi, monendi, sanandique sunt, ec benignissime pertrahendi, sic 
lamen ut eosdem, ubi opus fuerit, etiam arguendo et disserendo nihilominus cures, atque intrare compellas, ut si 
forte ob mores nostros se ipsos ita preciderunt, moribus item nostris, vel saltem alicüjus nostrorum revocentur, 
subjcianturque capiti suo ad obediendum fidei in obsequium Chisti. Quamobrém "volumen hoc sanctissimi viri 
dignum quidem ingenio et studiis tuis, istorum eausa sit, at temporibus uostris tibi potissimum debeatur, 
tuque in doctrina ipsius ad predicandum aliis veritatem sectanda et astruenda invicem debeas plurimum otii adhibere 
et diligenti, non pro reparatione eorum modo qui ceciderunt, verum etiam pro Ecclesim catholice cedificatione, 
omsaiumque fidelium fructu, necnon sancta sedis Istius ornamento et adjumento, quz te nuper nihil tale cupientem, 
neque etiam cogitantem, splendore hujus dignitatis tam legitime, tan rite, tam sancte ad seipsam invitavit, ut in 
tantis perturbahbionibus dissensionibusque ac scandalis inobedientium flliorum adjuta, sicut par est, atudiis ac 
moribus tuis, solidetur in Domino et dirigatur in laudem et gloriam Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi : qui 
cum Patre et Spiritu saneto vivit et regnat Deus per omnia seculorum secula. Amen. 


4 Galat. iu, 27. 





CCLXXXII PROLEGOMENA. 








PRJEFATIO EDITIONIS BASILEENSIS, 
Quae Grece prodiit anno 1554. 


Ti περιθλεπτοτάτῳ xal αἰδεσιμωτάτῳ "Agyovi Ἰουλίῳ, τῆς τῶν Νφυμθουργέων ᾿Εκκλησίας 
εὐσεθεστάτῳ ᾿Επισκόπῳ, Ἰανὸς Κορνάριος ὁ Ζουϊκκαθιεὺς ἰατρὸς, ὑγιαίνειν. 

Οὔτε τῆς ἀρχῆς σου τὸ προτέρηµα, οὔτε τῆς ἐπισκοπῆς σου τὸ ἱεράτευμα, ἐμπόδιόν uot εἶνα ἡγούμην, 
τοῦ μὴ θαρσαλέως πρὸς τὴν cnv, Ἰούλιε αἰδεσιμώτατε ἐπίσχοπε, τιμιότητα τοῦτο τὸ Ὑόρας προσφέρειν. 
Γέρας 9€ φημι, ἤτοι δῶρον, τὸ τῶν ἁγίῳ Βασιλείῳ τῷ ἐπίκλην Μεγάλῳ πάλαι ποτὸ γεγραµµένων βιθλίων 
τεῦχος, υεωστὶ τῇ μὲν ἡμετέρᾳ δἰξιότητι συλλελεµένον, καὶ πρὸς παλαιότατα ἀρχέτυπα ἐπανωρθωμένον, 
τῷ ὃν πόνῳ καὶ εὐφυίᾳ τοῦ ἓν τῇ πόλει Βασιλείᾳ τὐπογράφου Φρονεθδίου xal τῶν ἑταίρων αὐτοῦ ἕἔκτετυ- 
πωµένον, xai τῇ σου τιµιότητι δι’ ἡμῶν ἐπιγεγραμμένον xat προσπεφωνηµενον. Τοῦτο γὰρ τοσοῦτο μᾶλλων 
χαριέντως σε προσλήψεσθαι ἤλπιρα, ὅσον ἓν τῷ νῦν γρόνῳ $, ἀληθὴς εὐσέθεια τεθορυθωµένη xupalvet, καὶ 
ποικίλαις, μᾶλλον δὲ πικραῖς ἀμπλαχιῶν ἀέλλαις καταιγίζεται. ᾿Ἠπειδὴ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ Βασιλείου τοιχύτη 
τις Υέγονε τῶν ᾿Εκκλησιῶν κατάστασις, συµθήσεται µανθάνειν τοῖς ἀναγιιώσκουσι ταῦτα τὰ βιθλία, τοι 
ὅπως Χχτὰ τὴν ἑκάστου δύναμιν τοσαῦτα κακὰ ἐπανορθωτέον, Ἡ ποἰᾳ διαθέσει φορητέον, ἢ πάντως γε παχρα- 
ὖθιον ἔξουσι τῶν χυχῶν σφετέρων ol ταῖς τοῦ ἀγιωτάτου ἀνδρὸς εὐσεθεστάταις Year τροσδιατρίδοντες. 
Kai γὰρ ταῦτα πάντα οὐκ ἰδίᾳ el; τὴν c» χάριν Ἡ ypnow ἐξεδώκαμεν, ἀλλ ὥστε ἐκ τῆς σῆς αὐθεντίας 
προτραπέντας τοὺς τῆς εὐσεδειας τε xai τῆς ἁἀληθνῆς (εολογίας φιλεπιστήµονας πρὸς τούτων τῶν βιθλίων 
ἀνάγνωσιν προσκαλεῖσθαι, τὸ σὺν παράδειγµα µιµουµένους, ὃς ὄντως πολυίστωρ τις, καὶ πραγμάτων καὶ 
πειρχασμῶν ἔμπειρος καὶ γλωσσῶν ἐπιστήμων, καὶ πολλών ᾖδη ἐτῶν τῇ Ἱερατείᾳ Ἐπίσημος ἀνὴρ Qv, πρὸς 
ταύτην τὴν ἐπισκοπὴν ἀναβέδηκας, πρὸς µεγίστην δἰκότως ἀναθησόμενος, sl pa ὁ φθόνος, τῶν ἀρετῶν 
σου σχιὰ, ἐμπυδὼν τέως ἔστηκε. Καὶ ταύτην γε bv τοῖς μάλιστα αἰτίαν δοχεῖσθαι θέλοιµι, τοῦ προσφωνεῖν 
µε νῦν τῇ σου τιµιότητι touto τὸ τῶν τ.ῦ θείου βαοιλείου γραφῶν τεῦχος, xal ἔτι ἵνα τὸν ᾿Ῥωμαίκῶς δι) 
ἡμῶν λαλοῦντα Βασίλειον, ὁμοίως σοι προσφωνηθέντα, Ἡ τελειότης σου Ἠδιο, δεξιῶτο [sic ? 1]. "Ὄφελον δὲ 
πάντα τὰ ἡμέτερα τοιαῦτα εἴεν, ὡς τῇ σου τελειότητι xal el; χρῆσιν και elc τιμὴν εἶναι δύνασθαι. Ταύτην 
γὰρ πάντες συι ὀφείλουσιν, ol τὴν ὑμόνοιαν καὶ τὸ συμφέρον τῶν ᾿Εκκλησιῶν φιλοῦσιν, fjv δη ὁμόνοιαν 
μάλιστα διὰ τς σου σωνέσεως, bv ταύταις Ύε χώραις, παρὰ θεοῦ καὶ Πατρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ ἐλπίζομεν. ""Εβῤῥωσο, Ἐν ti τῶν Ζουϊκκαδιέων πόλει, μηνὸς Σεπτεµθρίου τετάρτῃ, ἔτει τῆς ϐθεο- 
Ὑονίας aqu, 








PRAEFATIO EDITIONIS BASILEENSIS 
Anno 1566 


Ad Reverendum in. Christo ei illustrem s principem ac dominum D. Julium Nambergensium Ecclesio  episco- 
pm o tissimum, Jani Cornarii Medici physici Zuiccaviensis in. suam divi Basilii operum translationem 
efaltio. 


Qus mihi causa fuit olim divi Basilii scripta conquirendi, legendi, ad Latinos transcribendi, et ad publicam om- 
nium utilitatem edendi : ea etiam nuper me invitavit, imo impulit, ut eadem sanctissimi viri scripta in manus 
resumpserim, ipsaque rursus perlecta, correcta et ad varia vetusta exemplaria emendata, tum Grace tum Latine ex 
nostra translatione invulganda  duxerim : atque id hoc maxime tempore, quo tu, Juli pontifex, his regionibus mihi 
patriis episcopus datus es : per cujus excellentem doctrinam, altissimam prudentiam, exactissimum judicium, ama- 
bilem zquitatem ac moderationem, omnes boni fore sperant, ut Ecclesiarum infelici discordia per annos aliquot 
misere divexatarum concordia reparetur. Nam cum in hoc pietatem tnam totam versari videam, ut publics paci ac 
concordie in Christiana religione copuletur, et non fuerit aliud seculum a Christiane religionis initio, in quo tot 
haereses, sect», a€ dissensiones viguissent, ac magna contentione, et sua defendendi pertinacia, se quam latissime 
quoquo versus per omnem Orientem extendissent, quam id quo Athanasius, Gregorius Nazianzenus et Basilius 
vixerunt, et hic vel inprimis tot hzeresibus ac sectis ad unitatem ac concerdiam reducendis, omni studio elaboravit: 
et si hoc nostrum szeulum illi proximum, sive quis multiplicem sectz in sectam sectionem consideret, sive conten- | 
tiosorum pertinaciam, quo alicubi ad seditionem usque Hogressa, et civitates. jam, et innumeros homines con- 
sumpsit : non scio an, quod ad humana auxilia attinet, aliunde aut amplius consilium, aut paratius solatium inve- 
niri possit, quam ex divi Basilii scriptis, et prosertim epistolis quas concordise faciendz gratia, plurimas ad plurimos 
episcopos et civitates scripsit : quie potissima causa οἱ prioris D. Basilii scriptorum, «t jam repetit eorumdem 

litionis mibi fuit. Quanquam bujus non levis causa reverenda pietas tua haberi debeat, cui Basillum inscribere ac 
mittere visum fuit, non ut ardens illius sanctissimi viri stodiwm in reconciliandis ad veram pietatem animis, ipsa 
in seipsa hinc agnoscat: sed ut multi qui zeli tui pientissimi affectionem, aut non noverunt, aut malevoli maligne de 
illa sentiunt, hinc cognoscant te revera esse hujus evi Basilium, qui ex ver? commiserationis ac misericordiz visce- 

. ribus, Ecclesiis condoles, dissensiones tollere conaris, unionem ac consensum reparare studes, nune quidem in hoc 
: loco constitutus vel maxime, sed tamen etiam antea : ita ut nihi] unquam omiseris, quod huc facere putares, ut 
L paucorum etiam ac singulorum adeo colloquii interesse non sis dedignatus, nihil veritus quorumdam impudentia ilia 
| ora, nasosque ac ronchos in quosvis paratos. Nec sane sine fructu hactenus laborasse, nec frustra cucurrisse videris : 
quod facile, etiam me tacente, testantur qui tuis consiliis acquieverunt. Hzc tempora angusta, difficilia et turbulenta 
in quibus tu episcepum agis. dum ego mecum expendo, non diversa ab illa persecutione mihi esse videntur, de qua 
Basilius in epistela ad Occidentis episcopos sic ait : 


hs. v 














PREJERFATIONES ANTIQU £. OCLXXIII 


Persecutio nos apprehendit, fratres venerandissimi , et persecutionum horrendissima. Persecutionem enim pa- 
tiuntur pastores, ut disperyantur oves gregis 5 : et quod gravissimum est, néque qui malis vexantur in perfectione 
martyrii atflictiones suscipiunt, neque populi in martyrum loco hos athletas colunt, propterea quod Christianorum 
nomen persequentibus incumbit, Unum est crimen quod nunc vehementer damnatur ac punitur, diligens observatio 
traditionum patrum. Ob hoc fugantur patriis pii, et csetera. Atque eadem de re ad Ο0ΟΣΥΠΙ illos episcopos, qui in 
Níceno conciiio congregati fuerunt, Basilius et alii Orientis episcopi hzc verba scribunt : 

Nobis autem ad manifestum hzreticorum bellum, amplius etiam id quod ab his qui idem sentire videntur exortum 
est, ad extremam debilitatem Ecclesias perduxit. Αἱ qux sane mala etiam maxime vestro auxilio opus habemus, 
quo hi qui apostolicam fidem confitentur, dissolutis sectis quas excogitaverunt, de czetero auctoritati Ecclesie subditi 
sint, ut integrum fiat corpus Christi, omnibus membris ad integritatem reversis, et nou solum apud alios praxdicemus 
bona, id qnod nunc facimus, sed etiam nostras ipsorum Ecclesias veterum de recta fide gloriationem recepisse 
videamus. Revera enim suprema beatudine dignum est id quod vestrae pietati a Domino datum est, nimirum adul- 
terinure 9 probo sinceroque ac puro discernere : patrum vero fidem, citra aliquam detractionem predicare : quam 
etiam nos suscepimus, et cognovimus ex apostolicis notis efformatau consentientes et ipsi, et omnibus in;concilii 
scripto regulariter ac legaliter decretis. Hactenus illi. 

Ab hac igitur cstholica et apostolica Ecclesia quí se separant, diligenter secum expendant, annon a Christi cOrpore 
sé avellant, cum Ecclesia Dei una catholica Christi sit corpus, et singuli in ipsa comprehensi, tum inter se, tum 
Christi sint membra. Quapropter mihi imprimis in solatium, ssepe pientissimi viri, et ad pacem, concordiam, et 
unitatem omnia molientis scripta lego, relego, el exosculor : nec dubito quin etiam alii eamdem utilitatem exbibitura 
sint, qui illa in manus summere volent. Atque utinam contingat, ut multi pii ac boni viri hinc consilia ac auxilia 
petant, et quisque quantum in se esset huc conferret, quo et ad unius sancte catholice Ecclesise concordiam omnes 
devebiremus, et idem in domino sentiremus : id quod juxta regium Prophetam jubentem qua ad pacem sunt 
Jernsalem 6, precor ut Deus solus bonus Ἰ pro sua benigna erga snos voluntate, clementer suis tribuat. Porro quod 
R. P. T. inscribendum ac mittendum Basilium duxi, non ideo solum feci, ut, velut dixi, pietatis tue zelus divi 
Basilii zelum referens, hinc ab omnibus cognosceretur, sed etiam ut privatam meam erga tuam pietatem affectionem 
hinc tbi declararem. Memini enim et suavissime recordor illius cognitionis, qua mihi adolescenti contigit, dum tu 
item adolescens illum dicendi artis magistrum amantissirae amplectereris, quo ego paulo antea Greca linguz doctore 
usus fueram. Quo tempore non eo solum nomine apud me in admiratione constitutus eras, quod summam generis 
Bobilitatem, et famosas illas majorum tuorum imagines, sub communi praeceptore Petro et Mosellano illustrare 
instituisses : sed non vulgariter etiam a me diligebaris, quod Gregorium Haloandrum conterraneum meum, magnum 
illum postea jurisconsultum, cum quo a pueris familiariter educatus fueram, tantum quantus ille fuit, tum consiliis, 
tum sumptibus datis, efficere μον τον. Mihi enim et patrie imprimis id tribui a te putabam, quod in illum 
conferres. Nec hactenus aliquid defuit mihi preter occasionem, quo minus meum erga P. T. animum declararim. 
Hanc autem jam adeptum tne ratus, ut elaberetur mihi non permittere volui, sed sanctissimi viri librorum, aut, ut 
rectius dicam, Thesauri puri putiad te missione, publice testatam facere meam erga R. P. T. observantiam : quam 
nuper adeo Deus optimus maximus his regionibus inter quas et patria mea numeratur, episcopum dedit : qui pu- 
blica» rerum pacis et concordiae ac reconciliationis in religione Christiana reparande gratia, omnia facere ac pati 

tus eat, et hactenus non exigua pericula pertulit. Macte igitur animo, magnanime Juli pontifex, id quod cum 
eo Copisti prospere perfice, et oves tuse curze commissas vere verbi doctrine pabulo , €t Ecclesiam Dei ad 
veram Evangelii filii sui unitatem collige. Nos vero inter tuo3 recense, et nostram hanc Latinam Basilii translatio - 
nem, et simul Graecorum ejusdem sanctissimi viri operum collectionem, et sub nomine tuo editionem, ita estima, 
velut simt vidua illius duo illa que sola habebat, et in fiscum mittebat minuta. Qus apod R. P. T. a me deposita, 
ita baberi cupio, ut intelligat illa, me bane meam in his edendis operam totam ipsius judicio subjicere, et unjus 
sanciz catholice Ecclesie censuram, sive quid revocare, sive immutare in mea translatione, ex negligentia forte, si 
ita accidit, non certe malignitate admissum, oporteat, minime refugere : et alioqui ea est rerum mearum tenuitas, 
ut ad Presentem religionis turbatz statum, nihil amplius conferre queam, nec propria professio medica sinat, qus 
jam mihi instans ad se revocat. Valeat reverenda pietas tua. Zuiceavii Kalendis Septembris, anno Christi 1549. 





PREJEFATIO EDITIONIS PARISIENGIS, 


Qua prodiit anno 1618. 
Bibliopole Parisiemes Lectori S. 


l'ost editionem operum S. Gregorii Nysseni, ne fratrem frater desereret, Dasilii Magni lucubrationes studiosorum 
hominum voli» expetitas utraque lingua in lueem edere copjunctim cupiebamus : cum a viru doctissimo Richardo 
Montocotio ad nos ex Anglia missa est editio Greca Frobeniaua anni 1551, cum manuscriptis codicibus collata, et 
io margine mul's variis lectionibus et emendationibus illustrata, exceptis solis adversus Eunomium et i 
libris, quibus et La'inam editionem nostram addiderat anni 1603, in homlliis ἐν Psalmos recognitam, et in com- 
mentorio in ]saiam in triginta vel circiter locis emendatem, una cum Graeco ejus libri textu ihapuscripto, ac ducentis 
vatuurdecim cpistolis nondum vulgatis, ab eodem Latinitate donatis. !n quibus ne quid esset fortasse, quod catho- 
hcis hominibus suspeclum esset, quasi non bopa fide omnia e libris calamo exaratis representata essent, et ut aliquo 
etiam cumulo correctiones ille augerentur, eruditissrmos aliquos hujus academism viros oravimus, ut excutere illa 
vellent et cum Περί bibliothee libris conferre. 

Et quoniam ante annos tredecim notas suas in Latinam Basilii interpretationem ad nos Burdigala miserat vir 


5 Mattb., xxv), 34. 6 Psal. cxxi, 6. 7 Marc. x, 48. 


MM JUPE 


CCLX XXIV | PROLEGOMENA. 


doctissimus Fronto Duczus Societatis Jesu theologus, ab eo precibus contendimus, ut eas recensere, et alique 
auctario velfet ortare, quód et fécit. et librós contra Eünomium cum Regis bibliotbse» todieibus conferri curavit, 
atque à R ! P. Andrea Schotto ejusdem ordinis theologo, varias lectiones et emendationes in libros asceticos impe- 
travit ex libro clarissimi Gerard] Vossii manuscripto collettos : sed et iisdem notis suis varias correctiones aliorum 
Basilii operum inspersit, qua cut manuscriptis Regie Christianissimi regis bibliothec collata illustravit. 

Alias emendationes Ltina interpretationis ejusdem doctissimi Richardi Montacutii mandatum fueràt operis 
typographicis, ut bis Jitteris R. M. in margine ascriptis indicxrent, quas in multis locis pretermissas dolemus : 
$ed im suis notis quas alibi edere statuit, eum lectores admoniturum speranius. 

Intetptetutn nomina, qui homilias, Mbros et epistolas vetterant multas nom expressimus, propterea quod in 
praecedentibus editionibus Latinis supptessa fuerant, et nobis ignota : pleraque tamen aut a Raphaele Volaterrano, 
aut a Volf«ngo Musculo putamus fuishe in Latinum sermonem conversa. Sed in iis potissimum qus a Desiderio 
Erasmo et eodem Volfango Mu culo, versa data erant recensendis, desudandum przcipue fuit, quod merito suspecta 
sit eorum fides probis viris, cui partim negligentia et nimia ingenii sui confidentia, partim studio partium impediti, 
minus sincere &uàs interpretationes publici juris fecérfut.. 

Eustatliii versionem bomiliarum ἐν Genesim in Appendicem non conjecimus, quod bibliothecze Patrum potius 
debeatur, una cum ipsius Basilii liturgia, quemadmodum et Anapkora ab Andrea Mazia e ο... versa, qua ab 
altera S. Joannis Chrysostomi Titurgia egre separari potest : cum multas orationes et divini officii partes communes 
utraque habes, quos soli Greci ritns sacerdotes miscere aut inter se copulare suis in témplis noverunt: et nos 
speramus propediem Deo favente libros omnes e Greco versos utraque lingua edituros, qui in illa bibliotheca 
Patrum hacténus Latite tantum luc&m aspexerunt. : 

Aüdébatur antea in calce operum Basilii commentarius quidam ix Psalmos, cujus interpretationem Vol 
Mascülus pertexuit, et ápi:d Üporfnum excudi curavit, Basilez,an. 1565; sed quoniam ut ante multos annos admonuit 
vir doctiss. Fronton Durus &pud apparatum Ant. Possevihi, verbo Basilius, eum nihil aliud esse qnam Epitomen 
ex homiliis S. J. Chrysostomi et eomméntario Theodoreti consarcihatam coniperimus, merito illum censuimus omit- 
lendum : presertim cum ejus textus Graeus in bibliothecarüm rhss. codicibus non facile occurrat, qui nihil aliud 
porést suggerere, quam ditiones Gras illotum Patrum, vel compendiose junctas, vel otiose repetitas. Nam 
priures quidem xiv psalmos ille scholíastes commentario suo ex bomiliis pond inar collectis flosculis exornavit : 
in sequentes autérh a , ὰ Εμ, ad χω Th eodoreti commentarium ad verbum descripsit, cujus versionem cum 
illa cardinalis Carassz spud Theodoretum sehsu prorsus convenire igo telae Jam quia reperitur homilia Chrysos- 
tomi in spalmum xLii et reliquos osque ad Li, ex hujus scriptis in mpendium redactis, hic collector suam talem 
texuit, Rursus ubi se destitui Chrysostomi operibus sensit, ad Theodoretom rediit, ejusque factus est. amanuensis, 
et centesimum octavum psalmum, ác reliquos quadraginta duos petitis e Chrysostomi homiliis enarratiopibus 
illustravit. 

Exstat etiam asceticorum librorum Epitome, vel certe Regularum fusius et compendiosius expositarum, quam 
Latinitate donavit Rufinus Aquileiensis, ac librum De fnstitutis monachorum appellavit : eaque Colonie una cum 
reliquis in Regulam S. Benédieti, commentariis est edita anno 1575; sed commodius una cum czteris Rufini 
operibus seorsim edeLur, prsesertim cum ordinem Regularum non servet, quem Basilii opera pr: se ferunt, et Sape 
nón tam interpretem, quam paraphrasten agat, multis de suo etiam intertextis. Preterea Fredericus Morellus pro- 
essorum régis Christianissimd decanus, ad hànc Regiam Basilii Magni λὀγων εὐωχίαν αὐτόματας, ut Menelaus 
Homericus ad Agamemnonis fratris Epulum, accessit, ᾿Ηδεὲ γάρ κατά θυµόν ἁδελφεόν ὡς ἐπηνεῖτε, quare. praelo 
fratecno preesse non gravatus, Graeca editionis Basilianz menda quibus scatebat, quod ad interpunctiones et pro- 
sodiam spectat, üt. e contextu hujus ἐχδόσεως tollerentur, studuit; interpretum Latinam versionem labefactatam 
subinde subsidio suo integravit : Grsca mutila partim mss. codd, suorum ope, partim conjectura restituere teatavit, 
ut e nolis ipsius ad calcem Appendicis rejectis, anunadvertes, Idem quas a Davide Hoschelio Aogustano variarum 
Jectienum observationes emendationesque acceperat, recognovit et fideliter exhibuit. Porro novissimis ejusdem 
literis rogatus, ut Gennadii epistolam περὶ διρρισμοῦν perelegantom et eruditam, Grace pridem ab ipsomet 
accurate editam, lacunis iamen et maculis qui afeci » Latine converteret, laborem non. recusavit, eoque 
libentius fecit, quud illo Gennadii seripto apologiam assertionis Basilianeo. De proestinetione, atque elogium Basilii 

vissimum contineri. [taque id opuseulum, quasi corollarium auctori doctorique nostro acceptissimum, tibi dene- 
gare religioni nobis fuit. En litteratorum virorum φιλοθασιλείῳ κοινωφελοῦς εὐσεδείας avidissimorum cjy6oAx bono 
animo benevolentí tibi oblata. In quo δὲ quid te adjuvent, curamve  levassent, ecquid erit erit preti ? JEquani- 
IDila$, φιλοφροσύνη xal εὐγνωμοσύνη, Hac mente, utere, fruere hac regeli imo divina πανοπλίᾳ. Vive, vale, Lector, 
επιειχέστατε, Lutetiss Parisior. Kalendis Martils οἱο Ίου XVIII, 








ELENCHUS VETERUM LIBRORUM, 


Ad, quos exacta et emendata sunt Basilii opera qua in hoc primo volumine (a) 
continentur. 


p recepi ο ir iere iq manuseriptos, qui infra recensentur. —— 
egius codex 1824 (nunc 476), quem vocamus. Jeux, sicque de reliquis ordine, ita ut B primo loco ponitur, 
vocetur primus ; qui secundo, secundus : qua methodus semper servabitur. Hic liber m 9 est οἱ anti- 
quissitus, 


(ο) Quod complectuntur tomi I et lI nestra recensionis. EpiT. PATR. 


B 


΄ 





EXCERPTA EX ACTIS S. BASILII BOLLANDIANIS. OCLXXXV 


Reg. codex 2286, Henrici secundi, jam olim a Duezo collatus, chartaceus. not& sat bone. 
Reg todex 2287, primo, in chàrta. 

Reg. codex 2287, secundo, jam olim a Combefieio collatus, 

Reg. codex 2349, memb:anaceus et antiquus. 

Reg. codex 2892, undecim! szculi. 

Heg. codex 2896, Mediczeus, jam olim a Duvzeo collatus, in charta. 

Reg, eodex 2989, in charta, διά bone not». 

GColbertinus codex 3069, membr. 

Colbertinus colex 4721, prout inscribitur in fronte prima pagine : at in dorso libri inscribitur 1721 bowbyeinus. 
Coislinianus codex 229, membranaceus vertente Ix szeculo vel ineunte X scriptus. 
Coislianus codex 255, membranaceus quoque e! antiquissimus. 

Bodl. codex, a doctissimo viro Joaune Wolfio collatus. 


Pro Psalmis. 


Heg. codex 1824, membr. 

Reg. codex 1606, membr. 

Reg. codex 1907, membr. 

Reg. codex 2281, tertio, merobr. et antiquissimus ac optima nolz. 

Reg. codex 2289. membr. 

sni codex 2325, tpembi. 

. €odex 457, undecimo sa»culo scriptus. 

Colb. codex 499. 

Celb. eodex 1528, membr. quidem et vetustissimus, sed eujus pars matima legi non potest. 
Colb. codex 1934, optima notx, scriptus decimo ssculo. 

Colb. codex 2540, membr. et antiquus. 

Colb. codex 4275, membr. 

Colb. 4490, bomb. 

Colb. codex 5102. 
d codex 230, membranaceus quidem et antiquissimus, sed a librarie imperito scriptus, ob idque mendosis- 

simus. 


Ad emendationem librorum in Eunomium collati sunt libry qui sequuntur. 


Reg, 1991, in chart, annorum circiter 200 
, Reg. et olim collatus a doctissimis duobus viris Duezeo et Co:nbeflsio, in chart», sed nota» sat bonae ; annorum 

circiter 350. 

Reg. 2893, membranaceus et notae optimz», annorum 500. 

Reg. 9896, in charta, annorum circiter 350. 

Reg. 3430, in charra, annorum 350. 

. 9442, in charta, sed antiquus tamen annorum 500. 

Colb. 4529, prout iuscribitur in fronte primz paginz : at in dorso libri inscribitur 1129. Membranaceus et notz 
perbone, undecimo szculo ineunte scriptus. 

Praeterea in hac nostra editione notantur varice lectiones Anglicorum quorumdam eodieum, quos citat vir erudi- 
tissimus Ducaus. | | 


Ad emendalionem Commentarii in Isaiam collati sus! codices qui infra notantur. 


Reg. 1909, qui Combefisii est codex recentior, quique jam antea a Ducao fuerat collatus, papyraceus quo libro 
usi sont ο λος ΑΙ Parisienses. 

Reg. (nune te membr., jam solim a Ducao collatus 

Reg. 2291 (nunc 495), qui antiquior codex est Combefisii, membranaceus et optimz note. 

Reg. 2292 (nunc 496), membranaceus et optimae notze. 

Colb. 4184 (nunc 494), notze optima. 

Colb. 4184 (nunc 494), nota quam optima. 





EXCERPTA 


EX ACTIS S. BASILII BOLLANDIANIS., 
(Junii t. II, die 14, p. 807.) 
De duplici festo, Ordinationis apud Latinos, et Obitus apud Graecos : 
Magnus Basilius, Ceesareensis in Cappadociaepi- . quidem primum Januarii quo obiit, in Occidente 


scopus, duo prsecipue in sacris fastis dies habet vero hunc xiv Junii quo putatur consecratus epi- 
meroric sua antiquitus consecralos : in Oriente scopus. malentibus Latinis primum sui anni diem 


CCLXXXV1 


PROLEGOMENA. 


totum occuparerecolendo Dominice Circumcisio- ^ perdurarit.» Hzc ut quoad rem pleraque verasunt, 


nismysterio. His recentior Grecorum pietas,szculo 
χι addidit tertium ipsi Gregorioque Theologo et 
Joanni Chrysostomo communiter celebrandum. De 
hocdifferiinus agereusque post Λοία vitz» fusius ex- 
plicanda:deprioribusduobus prafari placet. Latinis 
ergo Martyrologiis hoc xiv Junii ascriptus sanctus 
Basilius est : non sunt tamen antiquissima illa : 
tacent enim de Basilio Hieronymiani Martyrologii 
ecgrapha omnia ; necnon genuinus Beda, omnia- 
que Bedze vetusta Supplementa, una cum Floro 
Lugdunensi,ac denique Wandelbertus Prumiensis. 
Primiinillo numinando,ex communi tamen nescio 
quo fonte, fuerunt Usuardus et Ado : quorum pri- 
mus, more suo brevior, ad xvii Kalendas Julii sic 


ita in circumstantiis ab historia multum aberrant; 
quod patebit consideranti Ácta inferius danda. Ex 
Adone tamen ostenditur, sanctum Basilium, anais 
abhinc octingentis coli solere hac decima quarta 
Junii ; indeque suadetur eadem die consecratum 
episcopum ; quamvis ignoretur unde hoc Latini 
acceperint ; taceutibus Grecis. 

9. Usuardi Lubeca excusi et Florarii Sanctorum 
auctores, cum forsan iguorarent qua de causa dies 
hic Basilio sacer haberetur, translationem ejus 
quamdam,sed omnibus aliisignotam excogilarunt, 
Primus : « Apud Caesaream Cappadocis, inquit, 
translatio S. Basilii, episcopi οἱ confessoris. » Flo- 
rarium iisdem addit, « fratris Gregorii et Petri,qui 


scribit in omnibus fere exemplaribus : « Apud Cee- p tempore Valentis imperatoris, doctrina et sapientia 


saream Gappadocic Natalis S. Basilii episcopi, qui 
tempore Valentis doctrina et sapientia insignis, 
omnibusque virtutibus fundatus, mirabiliter efful- 
sit. » Per natalem diem, alium hic intelligere non 
possumus, quam anniversarium ordinalionis, uti 
sanctus Leo Magnus, sermone tertio in anniversa - 
rio assumptionis suze, eum servitulis sux natali- 
tium diem appellat. Ideo hodiernum Romanum 
Martyrolegium, servatis aliis Usuardi verbis, loco 
Natalis, ordinationem posuit ; addiditque quod 
Ecclesiam adversus Arianos et Macedonianos mira 
constantia defendit. 


2. Ado, cujus priora verba transcripsit ejus ab. 
breviatoranonymus,qui sub Bedze nomine circum 
fertur, ei Baronium aliosque plures fefellit ac 
fallit, Ado, inquam, ad similem fere Usuardo 
commemorationem, his verbis conceptam : « Ápud 
Caesaream Cappadociz sancti Basilii episcopi, fra- 
tris Gregorii et Petri, » prolixiori elogio eumdem 
sic prosequitur : « Qui cum esset omnibus virtuti 
bus fundatus, et quodam tempore a Valente impe- 
ratore in exsilium pro fide cogeretur, exhibitus ad 
tribunal prefecti, terroribusque (ut illi moris est 
potestati) et minis maximis agi ccpit, ut nisi prz- 
ceptis principis obediret, interitum sibi jam jamque 
speraret impendere.Tunc ille,intrepidus et absque 
ulla animi perturbatione, hzc sibi minitanti prze- 
fecto respondisse fertur : « Atque utinam aliquid 
mihi esset digni muneris, quod offerrem huic, qui 
maturius Basilium de nodo follis hujus absolve- Ὁ 
ret. » Cumque daretur ei nox que erat media, ad 
spatium deliberendi, respondisse denuo perhibetur : 
« Ego crastino ipse ero qui nunc : tu te, utinam 
non mutares!» Pt illa quidem nocte uxor impera- 
toris, velut tortoribus tradita, truciatur;fililius vero, 
qui eis erat unicus, exatinclus, paterne impie- 
tatis solvit supplicia : ita ut ante lucem missi sint, 
qui rogarent Basilium ut precibus suis intercede- 
ret pro eis, ne etiam ipsi, et quidem multo justius 
interirent. Sic accidit, ut cum omnes Catholicos 
expulerit Valens, Basilius usque ad vite exitum, 
intemerato communionis sacramento, in Ecclesia 


li. 





c Cibus Eplirem Syrus Grece locutus est : 


insignis; cum ipse imperator de illius exsilio sen- 
tentiam vellet scribere, primus, secundus, etter- 
tius calamus fractus est ; unde indignatus chartam 
fregit. Claruit anno salutis 369. » Manuscripium 
S.Gudule,non translationi sed elevationi, hujus diei 
festum ascribit : et recte, si preter ordinarium lo- 
quendi modum, perelevationem intelligeret exalta- 
tionem ejus in cathedram episcopalem. Additur in 
eodem Florario elogium,ab aliis Usuardi apographis 
diversum, nec erroris expers. « Apud Caesaream 
Cappadocia, elevatio beati et magni Basilii, epi- 
scopi et confessoris, fratris sancti Gregorii Na- 
zianzeni et Petri : cui Christus cum suis apostolis 
apparens, ministerium Missa docuit : et cujus pre- 
quique 
morteni Juliani Apostatz per revelationem cogno- 
vit, qui vadens ad bellum Persicum, sibi in reditu 
destructionem Caesares fuerat comminatus. » An 
intellectus errore, an calami nimium festinantis, 
Nazianzenus pro Nysseno hic legatur, non facile 
dixeris. De aliorum hic narratorum veritate sta- 
tues, cum Acta inferius danda perlegeris. 

4. In ritualibus Grecorum libris, hoc die xiv Ju- 
nii neminem reperio, qui mentionem sancti Basilii 
faciat,preeter Horologium seu Horarium, ad usum 
monasterii Cryptze ferratee et aliorum monasterio- 
rum ordinis S. Basilii, curante eminentissimo car- 
dinale Nerlio, Roma impressum, ubi legitur divini 
officii hic titulus : « Sancti Patris nostri Basilii Ma . 
p Eni » deinde praescribitur ordo, plerisque desuin- 
ptis ex prima Januarii : hac enim iu prefato Hora- 
rio sancti Basilii festum habetur, solemniter per- 
agendum,simulcum festo Circumcisionis.Et de Ba 
silio quidem ad missam hoc canitur troparium : 
« In omnem terram exivitsonus tuus,ut susciperet 
sermonem tuum, quo nos divine congruenterque 
erudivisti, explanans naturam rerum, ei mores 
hominnm exornans. Rehale sacerdotium, Pater 
sancte,intercede apud Christum Deum nostrum,ut 
salventur anims nostrte.» Huic subjungitur de Cir- 
cumcisione simile troparium :« Qui sedes inexcel. 
sis super thronum instar ignis splendidum, cum 
Patre eterno et divino tuo Spiritu, dignatus es na- 





EXCERPTA EX. ACTIS 8. BASILII BOLLANDIANIS. 


CCLXXX VII 


sci in terra ex matre tua intacta Virgine, et cir- A Ex metrico etiam Synaxario seu Kalendario dies 


cumcidi puer octo dierum: sit gloria optimo consi- 
lio tuo,gloria incarpationi tuz,gloria summ: erga 
nos demissioni tuse, unice hominum amator. » Hinc 
rursus ad Basilium : « Tu basis inconcussa Eccle- 
sie, prebens cunctis mortalibus inviulatum refu- 
gium, tuaque confirmans dogmata ; coli instar re- 
splendens, sancti Basili. » Similiter et primum ve- 
tustiusque officium, descriptum in Mensis, festi 
atque sancti encomia miscet;et in vesperis quidem 
habet tres versus similares, ot vocant; quo- 
rum primus de festo ascribitur Byzanti ; duo au- 
tem de sancto dicuntur esse Dasilii et Joannis 
monachorum, quorum posterior videtur esse Da- 
mascenus,idem et auctor canonis prolixi deeodem 


obitus ejus hoc versu annantiatur : 

"Iavvouxolouto θάνες Βασιλέῖς πρώτῃ. 

Ipsis occumbis Juni, Busilie, Kalendis. 
Tuncetiam ejusdem festum prwcipuo cultu celebra- 
tur in sanctissima magna Ecclesia Constantinopoli, 
uti legitur in fine Elogii historici, quod hoc die 
recilandum, prascribitur in Mencis excusis Elo- 
gium hoc non caret imendis.Quare,eo onisso,satis 
habeo producere aliud brevius, sed vetuslius et 
accuralius, ex Menelogio Basilii imperatoris, circ ι 
annum 984 conscripto hac verborum forma: 

6. 0 ἐν ᾽Αγίοις Πατήρ ἡμῶν Βχτίλειος 4» ἐπὶ τῆς 
βατιλείχς Οὐάλεντος, ὄντινχ Οὐάλεντα τὰ Αρείου 
τοῦ αἱρετικοῦ φρονοῦντα πχῤῥητ,ατάμενος ἴλεγξε, 


sancto, cui elogium de vita interponitur hoc disti- Β καὶ ἔπεισε παρ’ ὀλίγω τὴν αἴρετιν ἀρνέσασθαι, el 


cho praeeunte : 
Zr, Ὡασίλειος καὶ θανὼν ἐν Κυοίω. 
Zr, xal παρ᾽ ἡμῖν ὡς λαλῶν ἓν τῶν βίθλων, 
Basilius, etiam mortuus, Domino vivit ; 
Nobisque vivit, in suis loquens libris. 
Exstat apud Combefisium oratio sancti Amphilo- 
chii, Iconiensis episcopi,in Domini circumcisionem, 
in quo ille sic de sancto Basilio loquitur : « Hic cir- 
cumcisione,qua fit in spiritu et divino baptismate, 
magno animo predica!a, perspicue admodum si 
quis alius Dei cultor,circeumcisionem in carne sub- 
movit. Idcirco etiam ejus ad Deum a terra et cor- 
pore solutio migratioque, non abs re, neque (ut 


quis praeter rationem fuerit suspicatus) a casu, ho. C 


dierna die cireumcisionis Jesu, media divinz Chri- 
sti nativitati baptismoque concurrit ; sed velut qui 
beatissimus vir, in Christi nativitalis baptismique 
renuntiatione et exaltatione, spiritualem circumci- 
sionem exaltaverit, sacra memoric ejus die, una 
et ipse resolutius, ad Ghristum exaltari meruit : 
decreiumque fuit ut per id tempus annua ejus me- 
moria celebritasquerecoleretur:idcirco universalis 
per omnes orbis partes sanctorum universorum 
Ecclesia, sanctissimam ejus sacramque die hac 
agens glorificonsque memoriam, gratissimis Deo 
laudibus, una Christum, qui gloriosus est in 
sanctis suis, canticis celebrat et glorificat. » 

5. Menea quoque Venetiis excusa, prima Janusrii, 


pA αἰσχυνόμενον αὐτὸν ἔθλεπεν. ὅμως εἶ τὴν αἴρε- 
σιν τελείως οὐκ ἠρνήσατο, τέως xxl τῃ ᾿Εχκκλησίφ 
προσΏλθε, λειτουργοῦντος τοῦ μεγάλου Βατιλείου, 
xai δῶρα προσέφερεν' $» δὲ ὁ pfyaq Βασίλειος υἱὸς 
Βασιλείου τοῦ ἀπὸ τοὺ Πόντου, xai ἸΕμμελίας τῆς 
ἀπό της Καππαδοχίχς, ὅστις ἐν σοφίᾳ καὶ γνώσει 
πάντας xal touc παλαιοὺς ἐνίκησε, κατεξχίρετων δὲ 
τοσοῦτον ἐγένετο εὐλαθὶς, ὡς καὶ αρχιερεὺς γενέσθαι 
τοῦ θρόνου Καισαρείχς, ὅπου καὶ πολλοὺς ἀγώνας 
ὑπὲρ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως ὑπομείνας, καὶ βασιλεῖς 
καὶ ὑπάρχους καταπλείξας, καὶ τῶν αἱρετικῶν τὰ 
στόµαταχ φράξας τοῖς λόγοις, καὶ βιθλία πλεῖστα 
συγΓραψάµενος, xai µωρία θχύματα Εργασάμενος, 
ἐν εἰρήνῃ πρὺς Κύριον ἐξεδήμηκεν, « Sanctus Pater 
noster Basilius floruit sub Valentis ἱπιροτίο. Valen- 
tein. vero, Áriana hzresi infectum, liberius admo-- 
nendo redarguit, persuasitque propemodum hzre- 
sim abjurare, si non sibi id dedecori futurum ti- 
muisset : quamvis enim heresim plene non abju- 
raverit, accedebat tamen a1 ecclesiam, magno 
Basilio rem divinam faciente, et dona offerebat. 
Erat vero magnus Basilius (ilius Basilii Pontici, et 
Emmelise Cappadocis. Vir iste egregius, sapientia 
el doctrina coz:vos «9416 ac antiquos superavit. 
Pietatis vero erat tam eximis, ut in thronum epi- 
scopalem Cisarec evectus si!, ubi et multa certa- 
mina pro orthodoxa fide sustinuit; stuporem simul 
el terrorem imperatoribus et prefecüs inculiens, 


ut jam dicere copi, officium sancti Basilii solemni- p hereticorumque ura dicendi vi oblurans: ac 


ter celebrandum, simul cum festo circumcisionis 
prescribunt, hymnis variis canticisquead honorem 
sancti intextum, quibus orthodoxa ejus doctrina, 
pastoralis sollicitado,casta conversatio, miraculo- 
rum gratia ceelitus concessa, laudantur. Exemplo, 
reliquis omissis, sint Lec : « Diffusa est gratia in 
labiis tuis, sancte Pater, et factus pastor Ecclesie 
Christi ; docuisti rationales oves credere in Trini- 
(atem, consubstantialem in una deitate. Miraculo. 
rum gralia coelitus exornalus. fraudem idolorum 
predicatione confudisti, antistitum princeps, glo- 
ria,[ulcimen beatissime Dasili, εἰ Patruui omuium 
doctrinzs exemplar. Fiduciam apud Christum na- 
ctus, ipsum deprecare,ut salventuranimenostro.» 


tandem, cum multos libros scripsisset, et pluri- 
ima patrasset miracula, in pace migravit ad Domi- 
num. » 

7. Neque solum in sacris Griecorum fastis hac 
die ascriptus est sanctus Basilius ; sed tanta festi 
solemnitas, que per Orientem prima Januarii ad 
cjus venerationem instituta est, occasionem pra- 
buit antiquioribus Martyrologiis Latiuis, ejus me- 
moriam saltemaliquam eadem quoque die faciendi. 
[Inter cos Beda supposititius habet, sancti. Basilii 
episcopi. Usuardus Coloniensis, in G:sarea Cap- 
padocie depositio sancti. Basilii. Maurolycus, in 
Cesarea Gappadocie depositio sancti Basilii epi- 
scopi,cujus celebritas decimo octavo Kalendas Julii 





GCLXXIVII 


(2o AUN 


PROLEBOMENA. 


potissimum recolitur.His, elogium etannum mor- x alia utilia conscripsit; et, super multa mirabilia 


tis perperam designatum,addens Florarium: « Qui, 
inquit, tempore Valentis imperatoris doctrina et 
sapientia insignis,omnibusque virtutibus fundatus, 
mirabiliter effulsit. Obiit circa annum Domini 883.» 
Notkerus, a reliquis omnibus diversissimum elo- 
gium texens, ad eumdem 1 Januarii : « In Cesa- 
rea, inquit, metropoli Cappadocis, depositio san- 
cti Basilii episcopi, qui Regulam fratrum et multa 


qui fecit, chirographum perditi hominis, quod 
diabolo fecit, orando recipere meruit ; et diem 
mortis sum propter conversionem Joseph Hebrei 
distulit, et conscriptionem cujusdam nefandi sce- 
leris etiam defunctus abolevit.»Sed hzc ex pseudo- 
Amphilochio sumpta,quam exiguam fidem merean- 
tur,infra patebit, . . . . . 


Ρε reliquiis S. Basili? Brugas Flandrorum translatis et usque hodie servatis. 


Nemini non videbitur admiratione dignum, B 


quod ds tam celebris sancti reliquiis vix ulla reli- 
cta meinoria sit, nulla uspiam faeta corporis ele- 
vatio,translaliove legatur, cujus monumentum vel 
historia ad posterostransierit. Tanti tamen thesauri 
caput, brachium et costam Rom haberi asserit 
Pancirolius in reliquiaruin Urbis Indieulo, partem 
vero non exiguam aquingentis minimum annis pos- 
sidet celeberrima Flandrorum civitas Brugs, ubi 
eliam exstat antiquitus ecclesia,sub ejusdem sancti 
nomine dicata.Fundator fuit Theodoricus Alsatius, 
Flandrorum ac Viromanduorum comes ab anno 
4128 ad 1169 : de qua fundatione Brugis aecepi- 
mus Philippi filii diploma, datum anno 1187 ; et a 


« Ut in temporibus nostris instituta salubriter 
et prudenti consilio confirmata,certa quadam noti- 
tia propagentur in posteros, ne processu temporis 
8 posterorum memoria per ineptam oblivionis cali- 
ginem evanescant, litterarum solent indiciis ster- 
nari.Quapropter ego Philippus,Dei gratia Flandriae 
comes,tam posteris quam praseutibus,notum esse 
volo, quod pater meus digne memorie comes 
Theodoricus, et mater mea pis recordationis co- 
mitissa Sibilla, divina inspiratione commoti, pro 
animarum suaruin et suorum predecessorum nec- 
non el successorum salute, Brugis in Castello, in 
honore Dei et beatz» Virginis Mariz, et sancti Ba- 
silii episcopi, ecclesiam ex proprio sumptu edifi- 


Roberto Il] Flandrim comite renovatum, anno C cari fecerunt,et ad ibidem Deo serviendum in pro- 


1921, hoc tenore : 

« Universis, tam presentibus quam futuris, 
presentes litteras inspecturis, Robertus comes 
Flandriz salutem, et rei gest: noscere veritatem. 
Ad perpetuam rei memoriam, notum facimus uni- 
versis : Ut instituta salubriter, nostris οἱ praede- 
cessorum nostrorum temporibus, prudenti et pro- 
viso maturoque consilio confirmata per predeces- 


sores nostros,certa quadam notitia propagentur in- 


posteros ; ne processu temporis a posterorum me- 
moria, per ineptam oblivionis caliginem, evane- 
scant, litterarum solent indiciis publicis eeternari. 
Nos igitur attendentes, predecessores nostros, pro 
suarum ac predecessorum et successorum suorum 


pria persona,per quatuor capellanos,canonice sta- 
tuerunt singulis decem libras in festo sancti Marti- 
ni ex officio Lambini, singulis xxvit solidos ex ιηὶ- 
nisterio Lamberti..... » Sequitur singulorum redi- 
tuum accurata enumeratio ; qua studio brevitatis 
praetermissa, sic continualur diploma : 

«Ut autem haec omnia qua postea supervenerunt 
vel adhuc supercrescent,rata et inconvulsa perma- 
neant,litterarum custodie commiserunt,et privile- 
gii sui munimime firmaverunt:quod longo tempore 
post eorum decessum, ex communi incendio Bru-- 
gensi, per incuriam deperiit. Ne autem hoc infor- 
tunio,quod bene fecerant eorum amitteret posteri- 
tas,quidquid in eo dignum memoria conscriptum 


animarum salute,Brugis in Burgo,in honorem Dei, p fuerat, rescribi et confirmari feci ; subcriptis eo- 


beata Virginis Maris, et sancti Basilii episcopi, 
ecclesiam ex proprio sumptu edificatam,ad ibidem 
Deo per quatuor capellanos inibi institutos in pro- 
pria persona deserviendum, fundasse, et canonice 
statuisse: pro quibus reditus et alia ordinarunt 
provisa, prout in litteris infrascriptis, sigillo quo- 
dam bone memorit domini Philippi, olim Flan- 
dris comitis, priedecessoris nostri sigillatis, appa- 
rebat prima facie, heec et alia inter czetera plenius 
continentur. Quas litteras nos vidimus, et diligen- 
ler inspici, ac collationem de iis fieri fecimus so- 
lerter : quarum tenor talis est : 





rum qui interfuerunt nominibus, Gerardi,Brugen- 
sis prtepositi, Flandrix cancellarii ; Hugonis,deca- 
ni S. Donatiani ; Joennis, Brugensis castellani ; 
Gilberti de Aria. Áctum in Maleo, anno incarnati 
Verbi MCLXIXVIL. 

« Quarum litterarum effectum nos Robertus,co- 
mes Flandris supradictus,pro nobis et successori - 
bus nostris,auctorilate nostra principali,perpetuum 
vigorem et roboris firmitatem volumus obtinere. 
In cujus rei testimonium sigillum notrum prisen- 
tibus est appensum. Datum Curtraci, presentibus 


magistro Nicolao de Petra, ecclesi Beats Marise - 


" (NETS ολα. α 


EXGERPTA EX ACTIS S. BASILH BOLLANDIANIS. 


CCLXXXIX 


Brugensis proposito ; Mag. Henrico Bram, legum A eidemque parochiali, c:eterz ex Asia, Gallia, Italia, 


professore,canonico Tornacensi; Mag. Christiano, 
ecclesigHarlebecensis preposito;domino Christia- 
no, dicto Matam, decano dicla Harlebecensis ec- 
clesiz;SimoneVastun, Fla ndriz receptore ; et Ro- 
gerio, Tomun, consiliario et serviente nostro;die 
Mercurii,post festum beati Petri ad Vincula, anno 
Domini millesimo trecentesimo vigesimo primo. » 
Et bull: appendebat comitis sigillum in cera alba, 
et jam fere flava. Inferius scriptum erat : « Facta 
collatione hujus, cum bulla reservata in sacello 
Sacri Cruoris Brugis ; inveni ego infrascriptus 
notarius, Brugis quoque residens, copiam hanc 
cum illa concordare: quod attestor. » Et signatum 
erat, « Spelael notarius 1671. » 

Inter Crucesignatos principes, qui pro recupe- 
randa Terra sancta per Minorem Asiam viclores 
transierunt, et recuperata cxsis barbaris Nicza, 
Iconium in Lycaonia,atque Cxsaream in Cappado- 
cia obtinuerunt anno Mxcvil, fuit Robertus lI, Hie- 
rosolymitanus inde dictus, Flandrie comes. Huic 
inter praedam potuit obtigisse S. Hasilii corpus, 
quod ille in Flandriam miserit, vel ex Syria post 
biennium reversus attulerit;quamvis ejus rei nulla 
exstet memoria. Roberti illius ex sorore Gertrude 
et Theodorico Alsatie Lantgravio nupta, nepos 
fuit Theodoricus,cognomento Alsatius,post S. Ca- 
roli Dani necem vindicatam et abdicatum Guiliel- 
mum Normannum, assumptus in comitatum Flan- 
driz. Hic prenominatam sancti Basilii ecclesiam 
fundavit dotavitque, princeps pius, et quater in 
sacram militiam profectus;unde prima vice rever- 
tens anno circiter 4139, videtur adduxisse uxorem 
Sibillam, Hierosolymitani regis Fulconis filiam, 
cum qua przdictam deinde zdificavit ecclesiarm, 
sancteque Dasilio dicavit ; utique vel ob recentem 
aliquam erga eumdem obligationem, vel causa fe- 
licis ex Syria reditus,nisi opinari quis mallet, san- 
eli istius ossa. tunc primum allata in Flandriam 
fuisse ab ipsomet. Ut ut est, idem comes secundam 
in Orientem expeditionem suscepit an.14 44;inde- 
que an. 1150 reversus Brugas, juxta Meyerum in 
Annalibus Flandri»,et septimo Idus Aprilis,incre- 
dibili gaudio ac gratulatione a Flandris exceptus, 
sacerrimi cruoris Christi portionem, in phiala 
erjstallina deportatam, per Leonium Abbam Ber- 
nicum, collocavit in ede Sancti Basilii, ad quam 
cum ingens undique concursus multaque miracula 
fierent, atque ita prioris patroni cultus ac venera- 
tío obseuraretur, visum fuerit huic renovand&,or- 
mandsque pariter collegiatz. et primarie ecclesia 
conducturum, si in banc transferrenüjr sancti Ba- 
silii sacra ossa; nisi id inalimus factum opinari per 
prememoratum Burgi Burgensis incepdium, longo 
tempore post excessum fundatorum, uti loquitur 
Bobertue Il] ; quando restauratis ecclesiis amba- 
bus, placuerit sic dividere reliquias, a Theodorico 
olim depositas ad S. Basilii, ut hujus ecclesis,ut- 
pote Palatine, manserit sacer eruor ; collegiate 


Belgioque collects, quarum in diplomate Philip- 
pi comitis habetur notitia. 

Diploma hoc habemus transumptum sub fide pu- 
blicaClaudiiAgretti, protonotarii apostolici. Habe- 
mus etiam aliud instrumentum translationis alte- 
rius, facte anno 1463 ; ac denique translationis 
tertie, hocipso quo imprimimus anno 1697 cele- 
brat» ; qnando in veteris capsc apertione sola in- 
venta narratur reliquia sancti Basilii, una cum lit- 
leris in pergameno cum magno sigillo rubro,exhi- 
bente effigiem equestrem, et sericis antiquis liga- 
mentis adjunctis,cujus lectura,tam in sigillo quam 
in pergameno, non potuit fieri, propter nimiam 
vetustatem.Cum magno profecto posteritatis detri- 


g mento, ex tali lectura, si fieri ea potuisset, verosi- 


militer intellecture nomen ac tempus primi trans- 
latoris ac donatoris, Oliverius Vredius,inter Bru- 
genses hujus saeculi eruditos jurisconsultos nomi- 
natissimus, anno 1639 edidit sigilla comitum 
Flandrie, insigni Gommentario illustrata. Primus 
ibiequestris occurrit Balduinus, Insulanusa patria, 
Pius vero a divino cullu dictus,teste Meyero,et ab. 
anno 1034 ad 1057 potitus comitatu.Cum isto aliis- 
que sequentibus conferre si libeat vetus istud, cu- 
jus littere evanuerunt,sigillum;fortassis ex majori 
minorive rudilate equi equitisque, haud inverosi- 
milis formabitur conjectura deipsius sigilli, et re- 
rum hinc pendentium eefate : ego transeo ad ins- 
trumentum anni 1187, cujus hic est tenor : 
« In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. 
C Amen. Anno ab Incarnatione Domini millesimo 
centesimo octuagesimo sexto, vir Kalendas Junii, 
in ecclesia BeatiDonatiani Brugis, aperta sunt octo 
scrinia,in quibus invente sunt reliquis sanctorum 
quamplurima, per manum Philippi Flandrensis et 
Veromandensis comitis, filii Theodorici comitis, 
presente Florentio Hollandiz» comite, et. Gerardo 
nostra ecclesie preposito ; item Gerardo, Insu- 
lano preposito ; et caeteris confratribus nostris 
aliisque quampluribus. In uno itaque scrinio,quod 
sancti Basilii dicitur, invent» sunt reliquis, qua 
subscripto sunt, veraci testimonio litterarum im- 
posito. 
« Reliquis S. Basilii ; seiliect ossa, 
oA S. Nicolai, os de capite ejus. 
DR, S. Andres. R. S. Georgii. 
R. S. Firmini. R. S. Martini. 
De linteo Domini, uade pedes apostolorum in cc- 
BA tersit. 
De petra, ubi Christus fuit, quande jejunavit x& 
diebus. 
R. S. Redeguudis. 
De S. Silvino, costa una, dens, et digitws unus. 
R. S. Sebastiani de costa ejus. 
S. Petri, S. Marie. 
S. Joannis, S. Vedasti. 
De S. Folquine, costa una, et digitus unus, 
R. S. Petri, S, Joannis, S. Vedasti. 


CCXC 


R. S. Cosma. 

De veste Innocentium. 
De S. Theodoro 

De barba S. Amandi. 
h. S. Pauli, S. Remigii, S. Petri. 

De monte Calvariz. Deprzsepe Domini. 
De brachio S. Odulphi. R. Symonis et Jud. 
ο, Bartholom:et apostoli. 

5, Agnetis virginis. S. Eligii. 

De columnr, ubi fuit Dominus flagellatus. 

De concha, unde lavit pedes apostolorum. 

Hh. S. Mari, S. Petri, S. Pauli. 

Hh. S. Gregorii, S. Germani, S. Simplicii. 


5. Peregrini 


De ligno Domini. 


S. Andremz. S. Remacli. 
Hh. S. Jous propheta. 

R. S, Casciliz digitus. S. Bertha. 
De ligno Domini. 

R. S. Bertini. S. Audomari. 


S. Scholastic: S. Felicii pape. 

De oleo quod benedixit S. Benedictus. 

De petra, super qua Dominus stetit. 

R. S. Pauli, 5. Cyriaci martyrum. 

S. Hippolyti mart. | S. Gengulphi mart. 
S. Pancratii mart. S. Sabine virg. 

S. Odulphi. S. Gerulphi. 

s. Maximi. S. Quintini. 

S. Machuti. S. Ideherga. 

S. Martini. S. Gregorii. 

De przsepe Domini. 

De virga Aaron. 

R. S. Jacobi apostoli. 

5. Marcellini et S. Geminiani. 

De capillis S. Christophori. 

De capillis apostolorum Petri et Pauli. 

55, Matthize et Andre 
S. Joannis evangelista. 
Brachium S. Severiani. 

H:c autem Philippus sigillo suo muniri prz- 
cepil. 

À tergo inscriptum erat eodem charactere Furi- 
QULE:el rdditum recenciori mano, VisiTAT 1186.» 
Quid autem septem aliis scriniis contineatur, vel 
quid iis postea factum sit, Brugensibus examinan- 
dum relinquo, 

De alia reliquiarum sancti Basilii visitatione, et 
depositione in ornatiorem capsam, testatur regi- 


R. S. Felicitatis. 


ντ, "n 


PROLEGOMENA. 
A Patris et domini nostri, dominiPii divinaProviden- 


tia pap: IL auno quinto, in hac ecclesia Sancti 
Donatiani Brugensis, scalfaudo bene carpentato, 
ante doxale; et sacrosancta reliquis inferius desi- 
gnalze, nuper ex quadam vetusta capsa, in qua diu 
ab antea, videlicet de anno Domini 1186, virnKal. 
Junii, Philippo Flandrie et Veromandus comite, 
Theodorici comitis Flandria filio tune regnante 
reverenter exstiterapnt collocatz, a casu disrupta, 
extractee fuerunt. per reverendum in Christo Pa- 
trem, D. Guilielmum Vasoris, sacre theologis 
professorem, de ordinePredicatorum, episcopum 
Sareptanum, ad hoc a reverendo in Christo Patre 
et Domino, D. Guilielmo episcopo Tornacensi loci 
dicecesano, speciale mandatum habente,translate, 
et in novo feretro,S. Basilii attitulato, in illustris- 
simorum principum dominorum,Philippi Burgun- 
diz,Lotharingis,Brabantise, et Limburgiz ducis ; 
ac Flandriz, Arthesii, Burgundie, Palatini, Hanno- 
nig,Hollandie, et Zelandis, ac Namurci comitis, 
Sacrique Imperii marchionis ; dominique Frigiz, 
Salinarum et Mechlini» : Caroli comitis Carolesii, 
ac de Castrolino et de Bethunia domini ; ipsius 
domini Philippi (ilii legitimi et heredis : nec non 
Joannis ducis Clevensis ; reverendique in Christo 
Patris domini Caroli de Borbonio, archiepiscopi 
Lugdunensis, primatis Francis ; Ludovici comitis 
S. Pauli, illustrisque domin: Agnetis Burgundis, 
ducissz Borboniz,ac Adolphi Clevensis domini de 
Ravestain,dicti D. ducis Clevensis fratris; ac etiam 
reverendorum venerabiliumque in Christo Patrum 


C dominorumThoms Assanensis, in partibus Anglia 


episcopi, de ordine Predicatorum; Nicolai abbatis 
de Eekhout, Brugensis ; et Roberti Watiniensis, 
ordinis S. Augustini ; uecnon Nicasiide Puteo, de 
Bethunia ; Joannis de Vassaya, Sonegiensis; Joan- 
nis Vincentii, Casletensis ; et Caroli de Campis, 
Thoraltensis ecclesiarum collegiatarum preposito- 
rum; acRolandi scriptoris decani, et omnium fere 
dominorum, hujus ecclesie Sancti Donatiani tunc 
canonicorum aliorumque vivorum ecclesiastico- 
rum, et populi multitudinis presentia, reverenter 
et devote recondita et reclusa. » 

Exhinc sequitur eadem enumeratio reliquiarum, 
nulla addita aut dempla. Λο primum nominantur 
ossa plurima S. Dasilii: quibus postea nihil deces- 


strum Actorum capitularium  prafate ecclesie p sisse, alio forte translatum, non ausim asseverare: 


Sancti Donaliani Brugensis, notstum F folio 246, 
pag. versa 51 : eujus hoc est extractum : « Die 
xvii: inensisÁ prilis,anno 1463 supradicto, conclu- 
sum fuit per dominos eapitulum, quatenus domi- 
nus suffraganeus R. D. episcopi Tornaci, accepta 
licentia ab eodem domino episcopo, transferat, 
quam reclius melius,sacras reliquias sanctiBasilii, 
et alias in veteri capsa exsistentes, et eas reponat 
in novo feretro,ex auro etargento ob hoc fabricato. 
Qus quidem translatio facta fuit anno ab incarna- 
tione Domini 1463, indictione χι, mensis Maii die 
vero penultima, pontificatus sanctissimi in Christo 


cum in ultima translatione non. admodum multa 
ossareperta sint;nihil autem czeterarum hic rursus 
nominatarum reliquiarum; s$pecificationem autem 
harum sequitur nomenclatura canonicorum, qui 
translationi huic adfuerunt, videlicet : 
Presbyteri. 

Joannes Mynheere, 

Victor de Swavenaerde, 

Jacobus Maes, 

]Egidius Beversluys, 

Philippus Syron, 

Balduinus Spoel, 


T" "^7 


EXCERPTA EX ΑΟΤΙΡ S. BASILII BOLLANDIANIS. Ccxct 


Burchardus Kederkin, 
Nicolaus Brudimon!. 
Subdiaconi. 
Jacobus de Campis, 
Ricardus de Ca»ella, 
Henricus de Miret, 
Joannes Damiens. 
Acolythi. 
Carolus Soillot, 
Joannes de Feraye, 
Et Jacobus de Purgatorio. 
Notarii vero fuerunt, 
Joannes Flaming, 
Jacobus Juvenis 
Tertia translatio reliquiarum sancti Basilii in 


A Àugusto imperante,et regnante Carolo secundo Hi- 


spaniarum rege, Flandrie comite, accesserimus 
supradictam ecclesiam cathedralem, ibidemque 
pontificalibus induti, cum ministris et luminepre- 
sente clero ac honorabilioribus viris infra uomina- 
tis, et frequenti populo, ante summum allare chori 
ejuspem ecclesie, decantalo prius hymno, Veni 
creator Spiritus, cum collecta ejusdem, postquam 
rev. adm. dominus decanus, alta voce, nomine suo 
et capituli exposuerit. ac nos iterum  rogaverit ut 
dignarentur reliquias predictas sancti Basilii trans- 
ferre de antiquo in novum feretrum ; jusserimus 
ad nos afferri antiquam capsam seu feretrum dicta- 
rum reliquiarum sancti Basilii, ante nostrum ad- 
ventum in mensa a latere evangelii expositum : 


novam iterum capsam,eamque argenteam, peracta p quod previa diligenti visitatione reperimus debite 


est hac nostra etate, anno scilicet 1687; celebritate 
autem majori, si dignitatem personarnm excipias, 
qua prioribus interfuerunt. Etenim caremonie 
omnes adhibita sunt, qu: solemnitatem reddere 
poterant augustiorem,exquisitissima musica inter- 
cinente. Orationem Latinam haluit R. A.D. Petrus 
Maes, ejusdem cathedralis ecclesie canonicus ; 
Belgicam, ad confertam populi concionem, dixit 
P. Jacobus Mols, societatis Jesu celeberrimus sui 
temporis orator. Reliqua tibi dabit ipsum, quod 
ea super re confectum est, publicum illustrissimi 
demini episcopi, reliquias transferentis, instru- 
mentum. 

HUXMBERTUS GUILIELMUS, DEI ET APOSTOLIC/E SEDIS 


occlusum.Apertoque de mandato nostro dicto anti- 
quo feretro, reperta fuit in eo parvula cistula lignea, 
rubro depicta, vinculis ferreis beneocclusa; in qua 
reperimus tria ossa, nempe magnam partem spinae 
dorsi, cui affixa est schedula pergamena, in verbis 
continens, RELIQULE SANCTI B/,SILII ARCHIEPISCOPI; 
et duo alia,simul involuta gossypio, et obducto albo 
serico Damasceno, cum litteris in pergameno, cum 
magno sigillo rubro,exhibente effigiem equestrem, 
el sericis antiquis ligamentis adjunctis : cujus le- 
ctura,tam in sigillo quam in pergameno, non potuit 
fieri, propter nimiam vetustatem. Diclaque ossa, 
discoopertaet integreinventa,omnibus presentibus 
veneranda exposuimus el exhibuimus: ac praedictas 


GRATIA EPISCOPUSBRUGENSIS, PERPETUUS AC ILERE- (; reliquias, in corporali alio mundo simul junctas, 


DITARIUS FLANDRLE CANCELLARIUS, REGLE SUE 

MAJESTATI A CONCILIO STATUS, etc. 

«Universis et singulis presentes litteras visuris, 
seu legi audituris, salutem in Domino. Promotioni 
cultus sanctorum studiose semper intendimus, 
scientes Deum omnipotentem in sanctis suis hono- 
ratum,sanctorum cultores ad sanctorum in eterna 
beatitudine societatem disponere,et efficacius per- 
ducere. Cum itaque nuper, ex pietate et murnifica 
liberalitatereverendi adin.domini Eugenii de Vicq, 
decani ecclesie cathedralis Sancti Donatiani, ab- 
soluto opere novi feretri sacrarum reliquiarum 
santi Basilii Magni, Cesarese in Cappadocia ar- 
chiepiscopi el confessoris, singularis patroni, a 


decenter manibus nostris involvimus, etin prasen- 
tia nostra in eodem corporali consuicuravimus filis 
byssinis : ad quas eodem reverendos admodum ac 
venerabiles dominos de clero ejusdem ecclesiz, 
aliosque notabiliores przsentes, tam ecclesiasticos 
quam szculares, ad osculum ante summum altare 
predicti chori per ordinem admisimus, Postmodum 
omnes easdem reliquias, dicto corporali inclusas, 
in novo serico c&ruleo filis sericis ejusdem coloris 
involvimus. Denique idem involucrum inclusimus 
nova cistuli, ab extra affabre depictz, et superna 
inscripta rubro colore : RELIQULE SANCTI BasiLII 
MAGNI, TRANSLATE xiii JUNII 1687 ; et ab. intra co- 
operta salino czruleo (quam pravie juxta prascri- 


nultis retro scalis in eadem ecclesia cathedrali p ptum Pontificalis Romani, cum predicto novo fe- 


asservalarum, et pie venerationi exbibitarum ; 
adm. reverendi et venerabiles domini, predictus 
decanus et capitalum ejusdem ecclesise, desideran- 
les pro posse mandare exsecutioni translationem 
predictarum sanctarum reliquiarum, ex antiquo 
in antedictum novum feretrum,nos debita cum in- 
stantia requisierint, id fieri cum solemnitatibus et 
ceremoniis opportunis ad hoc rcquisitis. 

* Hinc est quod nos ea de causa, anno Domini 
millesimo sexcentesimo atque octogesimo septimo, 
mensis Junii die xiu, pridie festi ejusdem sancti 

Basilii, sedente in cathedra sancti Petri Rome In- 
Docentio papa ejus nominis undecimo, Leopoldo 


reiro majori argenteo, benediximus) una cum pra- 
sentihus nostris litteris, preedicto pervetusto illi 
pergameno transfixis,inter duasculcitras ex satino 
caruleo ah utraque parte factas, ac copia per nos 
authenticata et sigillata cujusdam testimonii anni 
millesimi contesimi octogesimi sexti vin Kal.Junii; 
qua patet, per Philippum, filium Theodorici comi- 
tem Flandrie, in presentia Florentii comitis Hol- 
landie, Gerardi prepositi Sancti Donatiani, item 
Gerardi prepositi insulani,et reliqui cleri ecclesise 
Sancti Donatiani, predictas reliquias sancti Basilii 
Magni, aliasque complures fuisse visitatas debitis 
ceremoniis, et sigillo ejusdem comitis Flandrie 





eexen 


πα. πα 
- - 


PROLEGOMENA. 


adjuncto, apposito antedicte noveo cistulz sigillo A Hooghstrate, comite de Renebourg, à concilio mi- 


nostro, ab utroque latere in cera rubra. 

«Acta fuerunt hec in choro sepe dicte ecclesise 
cathedralis Sancti Donatiani Brugis, anno, mense, 
et die,quibus supra,presentibus in eadem solemni 
translatione admodum reverendis et venerabilibus 
dominis, videlicet nobili domino Eugenio de Vicq, 
J. U. L. predicte ecclesie decano; D. Joanne 
Pinckel, S. T. L. archidiacono; D. Jacobo de 
Crits, cantore; D. Joanne de Blissy, S. T. L. ar- 
chipresbytero ; D. Joanne Francisco de Daillen- 
court, J. V. L. nobili D. Joanne van Volden, J. V. 
L. D. Francisco van Torre, D. Claudio Agretti, J. 
V. D. nobili D. Roberto Alexandro de Haynin, J. 
U. D. Alberto Claysman, J. U. L. nobili D. Carolo 


litari suse majestatis et superintendente militis 
provincie Flandriz; nobili D. Ferdinando Augusti- 
no de Vicq, toparcha de Meulevelt et Desmarreis, 
civitenüis Brugensis sculteto ; nobili D. Francisco 
Nans, Toparcha, de Meetkerckhove, Brugensium 
burgimagisto primario; nobili D. Claudto de Corte, 
Brugensium burgimagistro secundario;nobili Chri- 
stophoro van Volden, primo Brugensium graphia- 
rio ; nobili Philiberto van Volden, toparcha de 
Creugert, Franconatensium consule primario; no- 
bili D. Nicolao d'Heere, Franconatensium consule; 
consultissimo domino Jacobo de Steenberge,Fran- 
conatensium graphiario primario ; |generosissimo 
viro D. Ambrosio de Przecipiano comite de Soye, 


Triest, J. U. L. C. Henrico Mortel, D. Joanne Bapt. p regiz su: majestati a consiliis bellicis et militie 


Besote, J. U. L. D. Nicolao Rosignol, D. Gaspare 
Gelson, D. Theodoro Benoit, nobili D. Alexandro 
van Volden, J. V. L. D. Carolo Alexio de Baillen- 
court, J. V. L. D. Joanna Bapt. vanden Bogaerde, 
D. Ludovico Collaert, D. Petro Maes, J. V. L. no- 
bili D. Guilielmo Josepho Alverado y Braccamonte, 
nobili D. Jacobo Francisco de Aranda, J. V. L. D. 
Petro Stalpaert ; canonicis, presbyteris ac reliquo 
ejusdem chori clerico ; necnon adm. reverendis 
.et venerabilibus dominis, DD. Placido Ockerhout, 
et Msrtino Colle, 8. Àndres et Dunensium respe- 
etive abbatibus ; D. Judoco Ranst J. V. L. et de- 
cano ecclesi» cathedralis S. Bavonis Gandavi ; 
teverendis patribus Garolo Claesman et Jacobo 
Mols, presbyteris Societatis Jesu. 

Presentibus etiam aut invitatis premobilibus, 
generosis ac honorabilibus viris DD. excellentissi- 
mo domino Procopio de Lalein, ex comitibus de 


prefecto ; generosissimo viro D. Alberto de Mero- 
de, comite de Wattou et Thian, tribuno legionis 
pedestris jresidii Brugensis, nobili Jacobo de Croo- 
mendale, vice comite de Vlieringe, toparcha de 
Breethaut ; nobili D. Philippo Alberto de Vicq, 
barone de Cumtigh. toparcha de Vissennacq ; no- 
bili D. Joanne Carillo, toparcha de Cauwerbourg; 
nobili D. Carole Gillon, toparcha de Snellegem ; 
et in presentia plurimorum reverendorum atque 
honorabilium utriusque ordinis virorum. In quo- 
rum omnium fldem ae testimonium bas litteras 
propria manu signavimus, necnon majori nostro 
sigillo, et secretarii nostri signatura, communiri 
jussimus. 
H. G. EPISCOPUS BRUGENSIS. » 
Infrs, de mandato illustrissimi ac reverendissimi 
Dni episcopi prefati. 
Brouckmans secretar. 1687. 


DE VITA. BASILII APOCRYPHA, 


Et sancto Amphilochio episcopo Iconiensi perperam imputata. 


[ oom 


Quemadmodum nemo curavit sancti Gregorii Dputa S. Notkerum in suo Martyrologio, ut dixi 


Nazianzeni Vitam scribere, tum cum adhuc recens 
esset actorum ejus memoria; sed primus Gregorius 
quidam presbyter s:culo circiter x id opus assum- 
psit, tam infeliciter, ut ejns scriptio indigna sit 
visa que apud nos recuderetur, sic neque sanctus 
Basilius scriptorem setatis propinqua et. idonezm 
scientie reperit; seculo autem vii uel ασ, prodiit 
aliquis, vel ficti nominis Amphilochius. ausus ali- 
quid tam digno argumento parum conveniens : cuj 
tamen postremis his e:»culis magnam auctoritatem 
contulit, L. Amphilochius, Iconiensis episcopus 
ipsique sancto familiarissimus, facilius creditus Ba- 
silii vitam scripsisse, quia hujus encomium aliquod, 
qnod supra nobis Prologi loco fuit, reliquisse po- 
sterissciebatur;omnihaud dubiefide dignissimum. 
Decepit ea res plerosque sequioris evi soriptores, 


is. 





Comm. pr. n. 7 ; Sigebertum Gemblacensem, in 
Catalogo illustrium scríptorum ; Petrum episco- 
pum Equilinum, in Cafologa sanctorum, lib. Ἡ, 
cap. 28; Vincentium Bellovacencem, in Speculo 
historico, lib. xiv, cap. 78, 79 et 30; S. Aptopi- 
nui, parte ni, tit. 9, cap. 5, $8; Sixtum Senen- 
sem, lib.1v Bibliotheca sancta, omnes a Rosweido 
citatos ad Vitas Patrum pag. 165 , omnibus autem 
preivit Ursus, S. R. E. subdiaconus, Vitsm illius 
interpres seculo Ix, ut moz dicetur. 

9. [stis tamen omnibus cautior Baroniusg,efflore- 
scente paulatim critices majoribus neglectse studio 
in Notis ad Romanum Martyrologium, n Januarii, 
uit: « Exstat, Amphilochii. nomine, scripta, Vita 
Basilii quse tamen, ex prudentiorum omnium sen- 
tentia, alterius cujuspiam potius quam Amphilo- 








Nc 


EXCERPTA EX ACTIS S. BASILII BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. 


OCXCIN 


chii, qualis Dasilio,esse putatur ; cum aliqua illic A.planum et simplieem affectans, abstinere potuit. 


habeantur, qua illi minus couvenire videntur.» Et 
in Annalibus ad an. 318, « quse Amphilochii falso 
nomine fertur Vi/a Basilii, haud digna satis habe- 
tur qu: eruditorum auribus ingeratur ; nisi adeo 
sinl perpicaces, ut in iis quz: sint. veraa falsis dis- 
quirere ac secernere valeant. Complura enim ibi 
vera esse, inficias nemo iverit ; ut. ea presertim, 
que ab ambobus Gregoriis, Nazianzeno alque Nys- 
seno, necnon ex Ephrem esse noscuntur accepta, 
vel ab Helladio mutuatus est auctor. » Hactenus 
Baronius : cui, ut assentior, vera esse qua a pseu- 
do Amphilochio ex auctoribus idoneistranslatasunt 
in Vitam istam, ita vel inde patere existimo, haec 
Amphilochii non esse ; cum autem aliorum, qua in 


Plura subinde explicando litteram, nullius tamen 
prajudicio. » B: Combefisii rationes postmodum 
expendenda erunt: interim,cum fateatur Acta ista 
qualiacunque a monachis,per quorum raanus trans. 
ierunt, fabellis interpolata esse; qua in re, quaeso, 
dissentit a Baronio ? qui monet, in iisdem Actis 
vera a falsis discerni debere. Erit itaque opere 
pretium rursus qualemcunque Amphilocbium , 
seposito omni pra»jjudicio, examinare ; ut quaesita 
cum omni sinceritate veritas inveniri possit. 

4. Ursus S. R.E. subdiaconus,qui Graecam istam 
Basilii Vitas? primus Latinitate donasse scilur, 
vixit temporibus Anastasii Bibliothecarii. Exstat 
enim. teste Rosweydo, Rome in bibliotheca Valli- 


illa narrantur, falsitas retegi facile possit, conse- p cellana codex ms. qui continet Vitam illam per 


quens erit nihil in ea esse Amphilochii.Unde merito 
Bellarminus De script.eccles.in Amphilochio ait ; 
« Exstat, quidem, sub nomine Amphilochii, Vita 
$. Basilii Magni, sed haud dubie falsa vel suppo- 
sititia. » Raliones deinde profert, quales nos suo 
quásque loco expendemus. 

3. His omnibus perpensis mirari mihi liceat eum 
Godeírido Hermarnlio, hoc etiam sczeculo inventum 
esse virum eruditum, qui vellet pro Vita ista Am- 
philochio vindicanda apologiam scribere ; nempe 
R. P. Franciscum Combefisium. Hic tamen ita 
defendendam illam suscipit,ut fabulisinterpolatam 
fatealur ; in quo forsan reipsa non dissenlit a Ba- 
ronio. Etenim cum retulisset auctores, inter se hac 


in causa dissenlientes, ques et nos supra retuli- C 


DuS, sic prosequitur: « Ego, ut paucis dicam, 
arbitror, potuisse viros eminentissimos, majori re- 
verentia habere πραγµητείαν, tot jam seculis et 
apud doctissimos obtinentem ; nec, quia quedam 
vel in re,velin modo et circumstantiis offendebant, 
loteai repudiare et auctori impingere, eoque ac- 
cusare falsi. falsoque assumpti lanti nominis, quo 
ipse mendacia coloraret. Forte enim non pauca 
defendi poluerint : quaedam ostendi vitiata ab 
anüiquariis, et tum conjectura, tum ex fide codi- 
cum reslitui ; ut vix pauci nzevi restaverint, si ta- 
men, nzvi ; quibes tam grande corpus, tamque 
graudis evi, tot precipue tritum manibus, quan- 
doque etiam impolitioribus, haud facile carue- 


Ursum; ex eoque exemplar suum,aut saltem priora 
oclo capita, cum prafatione Rosweydus accepit. 
Continet preterea prafatus codex miracula qua- 
dam sancti Uasilii,qua creduntur ab Helladio epi- 
Scopo Casareensi conscripta, in Launum pariter 
versa ab Anastasio Bibliothecario ; hujusque ibi- 
dem legitur Prefatioad Ursum supra memoratum: 
vixit autem AnastasiusBibliothecarius subNicolaol, 
qui sediL ab anno 858. ad. annum 867. Vix Ur- 
sus Vitam Amphilochianam elucubraverat, cum 
illico, ut credibile est, a pluribus, presertim mo- 
nachis, requisita est descriptaque : a. quibusdam 
etiam in compendium redacta, ab aliis ad formam 
lectionum in ecclesia recitandarum aptala;nonnul- 
lis mutatis,addilis, omissis, qualia habemus exem- 
plaria ex bibliotheca Vallieellaua duo,ex Casinensi 
unuin,omniascripla charactereLongobardico. Val- 
licellanum utrumque Prologo caret, eum tamen 
quem Ursi interpretationi a se edite, Rosweydus 
pr:efixit, ipse, accepit ex eadem bibliotheca Valli- 
cellaua : sed et utrumque ms. in multis est ab edi- 
tione, Rosweydiana diversum. Exstat igilur et ter- 
tium in eadem bibliothecaUrsiang versionis exem- 
plar, quod Rosweydus ex eoque Surius typis vul- 
garunt, addita interpretis Praefatione. 

9. Casinense exemplar Prologum habet Ursi 
subdiaconi, omnino alium ab eo, quem Roweydus 
edidit, dignum hic dari ; eo quod videatur genuina 
Ursi scriptio esse, prz: Rosweydiana,et quod men- 


rit. Vita est Patris monachorum in Oriente, p tionem faciat ejus, cujus rogatu ipsam Vitam dedit 


quam innumerabiles ascete, majori quandoque 
pietate quam scientia exscripserint ; cui proinde 
suum aliquid ascripsisse possint; ul non ea forsan 
puritate ad nos venerit, quz fuit ab Amphilochio 
edita, sive pbrasim spectemus, sive ipsam rerum 
narrationem; que minus continua, multisque dis- 
creta titulis, non ita. coheerentibus, nisi castiga- 
ta manu calamoque, ascititia aliqua et πληρώ- 
pasa, non respuerit.Plura sane el pleraque zequus 
lector, assuetusque Amphilochianostylo,non indi- 
gna Amphilochio deprehenderit ; in primis usum 
illum Scripture facilem, pia devotaque allusione; 
qua neque historiam texens, stylumque omnino 


PaTROL. GR. XXIX. 


Lalinitati, scilicet Gregorii Il ducis Neapolitani, de 
quo, apud Ughellum i. VI, c. 113, Bonitus subdia- 
conus ait, quod fuit « nepos et proles, frater et pa- 
ter Parthenopensium ducum, » Is itaque sic habet: 
« [Incipit Prologus in Vitam sancti Basilii archiepi- 
scopi et confessoris. Postquam Lucifer ille procax 
de celesti gloria demersus est, et invidia stimulis 
incitatus, de paradisi ameenita te, per szevissimum 
anguem, protoplastum expulit; veluti stomachus 
languens vitales fastidit dapes, ita omne genus hu- 
manum coelesteatque intellectuale convivium igno- 
rabat. Sed pius ille sator atqueredemptorbumane 
miserie condoluit pio affectu,et de coelis per vir- 


Hi 





" 


ww Ὁ 


PROLEGOMENA. 


ginea viscera in convallem hujus mundi descendit: Α amplo famine prepotens, aut tam profusa facundus 


ac humanum genus, qued olim &mulatoris dolo 
deceptum fuerat, cotterno Deo Patri reconciliare 
cupiens, incontemplabilem ignem sancti Spiritus 
misericorditer accendit : de quo nimirum igne 
primitus valde conflagrati sunt sancti prophete, 
post illos sancti apostoli, martyres, confessores, 
virgines, eLomnes utriusque sexus sancli, qui usque 
ad metam carnis, pro ejus dilectionis ardore, ipso 
duce, viriliter dimicarunt : de quibus nimirum ag- 
minibus sanctis Basilius exstitit sanctus, qui sine 
effusione sanguinis martyr effectus est. Cujus vi- 
tam et preclara miracula, cogis me Ursum, om- 
nium Christianorum ultimum infimumque sacerdo- 
tem, o Gregoriclarissime, filius atquenepos,frater 


ue ducum : nec non et loci servator Nea- p 


poleos, quo de Attica in Latinam linguam Lransfe- 
ram, et in gremio sancte matris Ecclesia fideli fa- 
inine consignem. 

6. « Nos vero aniinadvertimus nostram inertiam 
et multo magis peccatorum pondere titubamus, ne 
sub tanto onere succumbamus ; et tam sancto οἱ 
admirabili viro magis ridiculum quam laudem pro- 


loquacitate, ut sermonem valerel reddere sermoni 
(Sicut nos, non sponte, sed inviti fecimus), el non 
omnes vires grammalic& artis suffocaret : quando 
et ipsi qui gesta sanctorum conscripserunt, magis 
sensus quam verba scripsere, sicuti majores nostri 
referunt. Interea obnixe quesumus,ut fidem diclis 
adhibeatis, per omnia credentes, quia veraciter ta- 
lem illam transtulimus, qualem illam scriptam ab 
Amphilochio praesule [conienai,qui magne auctori- 
tatis est, in Graecorum commentis invenimus. Cre- 
dere vero ne dubitetis,quia in illa invenietis anime 
ferculum, et galeam clypeumque, quem vestro 
hosti opponatis, et illo devicto, summum Regem 
facie ad faciem videatis;adjuvante utique ipso,cui: 


Arcibus in sumnis una est cum Patre potestas ; 

Par splendor, communis apex, sociale cacumen, 
Zquus honor, virius eadem, sine lempore reguum ; 
Semper. principium, sceptrum juge, gloria consors, 
Majestas. similis, per omnia secula secwlorum. Awen. 


7. Hactenus Ursus subdiaconus : cujus interpre- 
tationem parum exactam esse queritur Combefi- 








ponamus. Sed tu, clarissime, cum nos renitentes gius, nescio an dicendus ipse exactus magis. Οὐ - 
multumque repugnantes conspicis, ais, quia Do-  scuriori certe ut plurimum phrasi utitur : contex. 
miuus ab initio non cum philosophis, nec rhetori- tum tamen ampliorem praefert; quia hunc vel inte 

bus tragicisque, nec cum physicis locutionem, sed grum Ursum non habuit. vel quedam minus credi- 
cum ruricolis ac piscatoribus et idiotis orationem — bilia sponte pretermisit. Novam ego versionem 
habuit ; et multo magis puritatem spiritus prospe- darem, si eam auctor mereretur. Nunc, cum osten- 
etat, quam dialeclicorum rhetorumque tendiculas dere velim, esse vitam omnino apocrypham, οἱ 
ac phalerata commenta, Nos vero ubi vestrum affe- , Combefisium eam excusare volentem refutare ; 
ctum consideravimus, tandem, magis vi quam ΄ gequum est ut novam ipsius versionem sequar, 
sponteinclinali,perreximus ad dominum Nicolaum, — omisso tamen textu Graco : qui, dum apud ipsum 
praesulem perilissimum Grecoruim atque philoso- columnaltim impressus legi potest, exiguo fructu 
phum, θἱ secundum vestrum votum de Gr&ca augeret molem operis. Si quiras cur scripturatam 
in Latinam linguam fideliter, quod injunxeratis, apocryphanoncontemnatur ac pretermittatur tota, 
transtulimus. Humiliter ergo veniam a lectoribus  sicutpretermissa est Vita Nazianzeni,de qua prefa- 
postulaius, ut quidquid ineptum invenerint saga- tussum, causam esseintelligas plurium rerum nar- 
cius corrigant, et ignoscant stati puerili fragilita- rationes,passim ex hac vita descriptas ab auctori- 
tique humane, et magis obedientie,quam audaci — bus,quasexaminaridistinclius, solidiusque refutari 
temeritatis ascribant. Attamen si quis garrula voce puto rei litteraris interesse : quapropter adnota- 
in clamationem proruperit, indicet prius ipse no- tiones etiam et censure prolixiores erunt, quam 
bis, quis unquam fuit tanti ingenii, et quis tam — alias mereretur fictio tam palpabiblis. 





VITA APOCRYPHA 


Interprete R. P. Francisco Gombeflsio ordinis Praedicatorum. 


PROLOGUS. 
Charissimi, non fuit absonum, ut devoti filii su- 
per palerno obitu contristarentur ; utque justas ei 
lacrymas indulgerent, quod omnes (1) hactenus αί- 


D ficiose egimus. Enimvero postquam luctus caligi- 
nem, sicut scriptum est, excussimus, et ad gratam 
supplicationem, univereorum Domino, vero Dev 
nostro Christo rependendam, paribus studiis exci- 


per triennium durasse; scripla quippe est post fu- 


(1) Quandiu, quseso, duravit hic lucins ? Si Vita 
hac ab Ampbilochio nebrem orationem,cujus auctor meminit, di- 


scripta est, oporteret saltem 


ls. 


EXCERPTA EX ACTIS S. BASILII BOLLANDIANIS. — VITA ΑΡΟΟΒΥΡΗΑ. CCXCV ^ 


tati sumus; operz pretium duximus,tom illustrem Α cue expugnavit ; qui Christianorum sanam fidem 
vham,tum vera magnaque pastoris nostri et docto- dilucide stabilivit.Dux ille princepsquesapientissi- 


ris Basilii miracula (ut ne diutine tractu temporis 
profunde oblivioni tradiea contingat) scripto con- 
signare. Cum enim tres sacratissimi divinique viri, 
Gregorius (2), inquam, theologia clarus ; alterque 
et ipse Gregorius, urbis Nyssaeorum decantatus 
episcopus (3) ; nec non eremi prefectus beatissi- 
mus Ephrem, aliique,aliis aliisque epilaphicis ser- 
monibus tanü viri memoriam illostraverint; visum 
est et mihi, tanquam abortivo, ut cum Apostolo lo- 
quar (a),ubi prz manibus accepissem,que utrique 
illi magni viri narratione fuerant prosecuti, 
supplere quz? dessent. Debitum reprssentando, 


mus gentis sancte, pastor acceptabilis populi, Eccle- 
sie regale sacerdotium, Christi ovium varius aries, 
divin: fidei magister inclitus ; magnis et vivus et 
post obitum miraculis clarus ; post conscitam, ut 
dictum est, Juliano Deo odibili,ejus precibus mor- 
tem ; illi, inquam, qui cornu in altum extulerat,et 
adversus Deum locutus fuerat iniquitatem ; cujus 
(7) avus Valens,indigne purpuram imperialem sus- 
cepit, Arianorumque pravo dogmati patronus fuit, 
adillustrem nostram Ca»sareensem metropolim,una 
cum pastore urbem subversurus venit. Ut enim 
res gesta sit, et quam ob causam, non est presen- 


pro devoti filii ratione ; et velut qui, ut'existimatis, ῃ lis temporis narrare. Sed ad propositum redea- 


ab initio assectatus, accuratam notitiam (4) acce- 
perim.Novit enim,novit etiam nubes solem tegere; 
loagaque corporis successio (9) ,bonasfacile narra- 
tiones, oblivioni tradiderit. 

Quod igitur magnus ille mundoque quam cele- 
bris Basilius,Pater noster,absens csset, sapientissi- 
mos ille pontifex, ille celestium virtutum sodalis, 
clarus sermone penetrabilisque, magister Ecclesiz, 
solidarectorum dogmatum columna, is (6), inquam, 
qui sapienter hominum mores instituit,qui rerum 
naturam enucleatius explanavit,qui infensissimum 
Trinitatis Julianum Apostatam suis precibus pro- 
stravit;qui Valentis os blasphemum obstruxit ; qui 
Arianorum pravam doctrinam heresimque perspi- 


mus, ejus ab uterojad finem usque virtutes prose- 
cuturi. 
CAPUT 1. 
Adolescentia Basilii et studia Athenis, Eubuli 
philosophi conversio. | 
Basilius solus in terra, equali claruit tum vita, 
sermonum ornatu eruditioneque decora,tum ser- 
mone ac vi dicendi, doctrinaque vitam exhilarante 
sapientia divina : qui Christo dederit omnia,ani- 
mam, corpus, sermonem, manus; propter quod 
eliam errorem gentilium, velut aranearum telas, 
disrupit. Hic septem annorum factus, litteris im- 
buendus a parentibus traditur (8). Cum autem 
quinquennio operam doctrine artisque praeceptio 


ctam a Nazienzeno : illam autem ipso non nisi ter- G lochius Nazianzeni de Basilio scribentis, intuli su- 


tio a morte Basilii anno ponuntiavit. Quin imo, 
si ab Amphilochio scripta hac Vita est, scriptam 
esse oportet post aliam suam orationem, quam in 
festo Cireumcisionis Domini eodemque sancti Basi- 
lii, de eodem sacratissimo mysterio eodemque san- 
cio habuit; in qua cum preclaras Basilii virtutes 
perstrinxisset, ita prosequitur : « Hzc, inquam, om- 
nia sacris divini Gregorii sermonibus abunde arbi 
tror 46 sepienter tradita; supervscsneumque eri- 
stimavi longiori in presentiarum oratione dissere- 
re. » Cur, amabo, si. Vitam Basilii Amphilochius, 
ante hane erationem habitam, scripserit ; cum 
mentionem Gregorian: orationis faceret , nullo 
verbo addidit, se quoque de Basilii Actis seripsisse, 
quod maxime conveniens et opportunum tampori 
orationique videbatur ? Dicendum itaque erit au- 
etorem, post festum Circumcisionis et pronuntia- 
tum Basilii encomium, ad hujus Vitam prolixiorem 
scribendam acoessisse, ideoque ejus mentionem 
non fecisse. At eo casu oportebit luetum Basilii 
fupebrem, a quo desumitur exordium, per quin- 
quennium durasse : quod paradoxum est. Et qui 
potuit a tali luctu verus Amphilochius orationem 
exordiri, tanquam in eam usque diem durante; 
cum muito ante, in orstione de Circumcisione, 
quasi omnis doloris oblitus, hzc l;ta verba palam 
usurpasset : ο Nos interim divini Patris memoriam 
hodie honoremus canücis, divinitusque inspiratis 
laudibus magistri virtutes condigno prosequamur 
plausu. » Hinc itaque patet, exordium hoc Amphi- 
lochio inepte affictum. 

(2) Excusat se Nazianzenus initio orationis 90, 
quod « multo serius quam tempus postulabat, ac 
post multos alios, qui res Basilii privatim publice- 
que laudibus ornarunt, » ad eum laudandum aecces- 
serit. Quia vero hoc loco mentionem facit Amphi- 


(9) I Cor. x», 9. 


pra, ante hunc illum scripsisse, ex quo reliqua 
sequntur absurda. — 

(3) Videtur hic de vita funeto loqui auctor, cum 
tamen verus Amphilochius paucis mensibus Nysseno 
supervixerit ; quod si hic ultimis vit$ mensibus 
scripserit, oportebit eum quatuordecim annis post 
Basilii mortem scripsisse, quod male coheret cum 
preefationis initio. . 

(4) Potuitne magis accuratam habere notitiam 
pseudo-Amphilochius, quam Nazianzenus aut Nys- 
senus ? Potuitne Nazianzenus aliquid gravioris mo- 
menti preeterire 1 

(6) Potuitne longa temporum esse successio, inter 
Basilium et Amphilochium, qui cosvi fuerunt ? 

(60) Hic et qus sequuntur, videntur magna ex 
parte e Menos desumpta, vel hec inde aucta sunt. 

(7) Greece Οὐάλης ὁ τούτου 0stoc. Ursus subdia- 
conus, primus Amphilochil interpres, haec omisit, 
vel quia minus intellexit, vel quia manifestum agno- 
vit errorem. Av«m vertit Combefisias. Verum θεῖος 
etunculum potius vel patruum significat. Deinde 
idem Combefisius conjectand) interrogat, an natura 
talis fuerit, saltem ex matre ? At ego paríter dubi- 
tando interrogo, qua ratione Basilina, Juliani ina- 
ter, filia aut soror fuerit Valentis, ut hic sensu sal- 
tem aliquo θεῖος dici possit. Sed confungit Combe- 
fisius ad sensum metaphoricum, dicitque, Valentem 
Juliani avunculum aut avum vocari, non quia eum 
affinitatis aut consanguinitatis gradu, sed quia ma- 
litia et in Christianos ssvitia prsecessit. Verum quo 
exemplo monsuabitur talis motaphora in usu un- 
quam fuisse * Ego exisiimo inscitiam pseudo-Am- 
philochii hinc argui manifoste. 

(8) Quibusnam vero traditus est a pareuti- 
bus ? Non alios preceptores in pueritia et adole- 
scenta Basilius habuit quam parentes suos ; ut ex 





M 


PROLEGOMENA. 


nibus posotsset, nec in eis molliorem se exhibuis- A hoc consecutus, mansit illic,sese oblectans medita- 


set, plurimum scientite philosophice fructum, na- 
türe et ingenii facilitate, consequitur. 
Relicta igitur postmodum patria (erat enim Cap- 
oí genere),eloquenti» matrem Athenas (9) pe- 
; multaque cum caslitate,tum continentia et so- 
brietate ornatus, profanse et Groxanice sapientize 
praeceptorem ádit, Enbulum nomine (10) ; sicque 
seipsum disciplinis tradidit,ut esset tum pracepto- 
ribus, tum condiscipulisadmirationi.Fuerunt enim 
studiorüm socii Magnus Gregorius, factus Nazian- 
zenus épiscopus (11), qui et annis circiter duode- 
eim àpostolice sedis (12) gubernacula tenuit ;Ju- 
lianus quoque, non ita pridem Christianus (13),et 


Libanius (£4). Sic autem ómnibus admirabilis vir , 


posuitin cordesüo non sumére panem et vinum(13), 
donec assistente superna Providentia, divine sa- 
pientise arcana penetraret. Commoratus autem in 
disciplinis annis quindecim,cumi Grecanicam om- 
nem sapientiam ed finem decurrisset.astronomiam- 
que et geometriam, ac optima quique collegisset, 
86 nec iis tamen ullo modo omnium Creatorem(16) 
invenite posset ; quadam nocte vigilanti divinus 
splendor infit, ut cujusque religionis scripturam 
pereurreret (17). Surgens ergo profectus est in 
ZEgyptum, et accedens ad quemdam archimandri- 
tam, Porphyrium nomine, petivit sibi dari libros 
SacFos, quibus divina dogmata perdisceret. l'orro 


tione divinorum eloquiorum, aqua et oleribus vi- 
ctitans, Anno autem integro ibidem commoratus, 
verbumque veritatis fide considerans,intelligens- 
que quod illa, si eam velimus scrutari, fluctuet, 
petivit se dimitti Hierosolymam voti causa, ac ejus 
loci inspecturum miracula. At ille, apprecatus 
bene, dimisit eum. 

Rediens autem (18) ubi Grecorum philosophia 
fuerat institutus, cepit verbis flectere multos phi- 
losophos, Christoque multitudinem gentium, de- 
monstrata eis salutis via, offerre. Quzssivit autem 
et preeceptorem suum Eubulum (is enim dux verbi 
et eloquentis preses erat),quo in laborum ipsius 
remunerauonem, iaculpatoe eum fidet admovere 
tentaret;sic plane,ult eo rectam ad fidem currente, 
ceumagistrum sequerentur quotquot philosophi in 
eam concessissent, Cum autem in omnibus euin 
scholis requisisset, offendil in suburbio quodam 
disputantem, sociis quoque aliis philosophis : nihil 
enim aliud studebant,quam ut dicerent et audirent 
aliquid novi. 

Cum ergo dissereret,instens imminensque Basi- 
lius,ipsum corripuit. Tum aliquis eorum qui erant 
cum ipso, ad eum : « Corripuit te quida m,o phi- 
losophe » At ille : « Vel Deus, vel Basilius. » Cum 
ergo eum áagnovisset, eosque qui aderant dimisis- 
set, mansil cum Basilio, ac tres dies jejuni perse- 


ipsius Nazianseni testimonio dieitur in Vite, num. C cedens Neazianzeno annos duodecim , qui Con- 


et 10. D 

(9) Non recte saltem. Athenss petit, hasit enim 
aliquandiu Constantinopoll. Nee eredibile est, duo- 
dennem petria excessisse. quod tamen hic affirmeri 


detur. . 
. (40) Eubulum a.nullo alio inter Athenienses do- 
etores numeratum reperio, nedum inter Basilii ma- 


gistros. 

(11) Gregorius Nazianzenus a patria, non ab epi- 
seopatu dictus, ordinatus quidem fuerat episcopus 
Sasi morum, sed titulo tenus , patris autem sui vi- 
carius duntaxat Nazianzi, venit inde Constantino 
polim, labenti Ecclesi subventurus ; ubi fidem or- 
thodoxam in sua Asasiaeia resuscitavit ; episcopa- 
Jem vero thronum non nisi paucis mensibus insedit. 
Neque error tam gravis in Amphilochio excnsari 


otest, Menaorum auctoritate, quam affert Combe- 


ius. Quamvis ea die 90 Januarii, duodecim Con- 


stantinppolitsni episcopatus annos Gregorio tri-- 


buant. potuerunt eorum auctores errare, diu post 
rem gosiam scribentes : sed errare in eo non . po- 
tuisset philochius, tum temporis  Iconjensis 
episcopus, qui pene coram oculis suis omnia spe- 
ctavit, que circa episcopatum Constantinopolita- 
num gesta sunt a Gregorio. Itaque vel pseudo-Am- 
philochius errare Menaa fecit, si prius scripserit ; 
rel sí serius, errorem ex Menois in sua scripta re- 
t. 

(12) Cathedre apostolice nomine bic intelligitur 
Constantinopolitana, quatenus 8. Andreas aposto- 
lus Byzantinam Ecclesiam fundasse creditur : sed 
quia opinio, ignota priscis seculis, non nisi diu 
post fundatam nstaDtinopolim credi coepit , 
p. udo-Doiothei commentario nixa, uti ostendit 
enpingus 4 Junii $ 5 o3 6 de S. Metrophaue, ante 
quem nullus probatur episcopus Byzantii fuisse; 
*pparet haec non esse Amphilochii ; idemque 

"bat gravissimus error, ea in cathedra con- 


t 


stantinopolitane Ecclesie curam ut summum trienai 
essit. 
(19) Melius, saitem quoad sd historiam, ver- 
tit Ursus subdiaconus, apud Rosweydum, dicens 
d Julisnus , ad breve tempus, Christianus 


ι. 

(14) Libamus, nec condiscipulus, nec magister 
Basilii fuit Athenis : sed aliqua inter eos Conston- 
tinopoli intercessit familiaritas. 

(15) Si solum dixisset, « non sumere vinum » 
tolerabile foret ; potuiseet enim a sola et pane 
vitam sustentare : verum cum panis ueum, susten- 
tationi tam necesserium, eXcluserit, videtur pro- 
positum istud seu votum 1am indiscretum fuisse, 
ut in Bessilium cadere non potuerit. 

(16) Perabsurde fingeretur hic Basilius, cum 
Athenis esset, omnium Creatorem ignorasse : quip- 
po ui prima fldei mysteria, ut in Vtfa.ejus, capite 

, dicitur, et à Macrina avia 808, et ἃ matre Em- 
melia puer dilicerat, nec unquam immutaverat. 
Quapropter sic Combeflsius locum explicuit, ut in 
profanis scientiis nihil invenerit, quod ad Dei cul- 
tum perduceret, quamvis Creatorem omnium non 
ignoraret. 

(17) Ursi interpretatio habet, « ut nustre reli- 
gionis Seripturem percurreret: » sed ad hcc opus 
non erat ut abiret in /Egyptum, eam petiturus a 
Porphyrio archimandrita, necdum aliunde nolo : 
nam illam Athenis sibi comparare poterat, quo cum 
impio Juliano ad legendos libros sacros accessit; 

et ex domo paterna habere Scripturam poterat, 
ea enim utebatur Emmelia, ad instruendam Macri- 
nam filiam suam, teste Nysseno ip Via. 

(18) Peregrinatum se esse in Egyptum et Hiero- 
solymam, testatur ipse Basilius ep. 79 : sed postes 
rediísse ipsum Athenas apparet manifeste falsum, 
considerapti Vitas supra datam. 








“ντ 


EXCERPTA EX ACTIS S. BASILI BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. ooyovu 
verantes (19), mutuo conferebant. Interrogavit ita- A bonitate, iis qui venerunt circa .horam  uaderi- 


que Eubulus Basilium: « Quse est definitio philoso- 
phis (90), Basilii?» Qui ait:« Prima definitio philo- 
sophis, ineditatio mortis. » Ille vero admirans 
ait : « Quis et mundus ? » Respondit : « Ille qui est 
supra mundum. kt quidem dulces sunt mundi ser- 
mones, ipse vero mundus vehementer amarus, 
quando quis eidem animi vitiosa affectione adha- 
serit : et alia est voluptas corporis, alia nature 
incorporez:nec fieri potest,ut simul aliquis utram- 
que habeat : nam nemo potest duobus|dominis ser- 
vire. Ceterum, quantum possumus, frangamus 
esurientibus scientite panem ; οἱ eos, qui citra vi- 
tium et culpam sunt sine tecto, per virtutem sub 
tectum ducamus. Quod si etiam viderimus nudum, 


mam, aequalem mercedem tribuit. Donabit et 
ipse ponitentibus nobis, et ex aqua et spiritu 
regenerationem suscipientibus, que nec oculus 
vidit, nec auris audivit, nec in cor bominis as- 
cenderunt, qua presparavit Deus iis qui diligunt 
ipsum (a). » 

Eubulus ergo, eum in animum hsec induxisset, 
ait (21) : « Conemur igitur, Basili quod tu jubes. 
Verumheacquidem ad rationem poenitentise specta- 
verint, modo autem mihi eloquere, quod nuper 
percunctabar divinum sacramentum (22),quod ni- 
mirum ad urbem Hierosolymorum, quidam illuce- 
scereaiunt;forte vero mecum lustrans,alicujus san- 
cti consuetudinem obtinueris. Ceeterum ne, Dasili, 


operiamus, nec domeslicos seminis despexeri- B divina dogmata discere;cupienti, narrare distule- 


mus. » 

Cum hzc dixisset, eique Salvatoris in nos media 
paenitentia benigpitatem,seu inimagine,parabolice 
expressisset, tres tabellas pro foribus animi menti 
proponit : unam quidem supra fores, que exhibe- 
ret virtutem, nempe prudentiam, fortitudinem,ju- 
stitiam,temperanliam; in sinistra vero parte dece- 
ptionem; circu m ipsam autem intemperantiam,lu- 
1uriam, ebrietatem, impudentiam, pigritiam, ca- 
lumniam, linguositatem,adulationem,et tale quod - 
dam vitiorum examen: poenitentiam autcm decenti 
habitu, lene ridentem, blandam et mansuetam; ad- 
versarios quidem sui populi reprimentem, sed qui 
necessarii essent. Juxta hanc vero abstinentiam, 
sagacilatem, modestiam, honestatem, pudorem, 
humanitatem,ac multorum bonorum plebem.Porro 
seusus hujus historie videntibus quidem caulioest, 
audientibus vero meliora emulaudi occasio. 

« Haecsane et ego videns admiratus sum,et in hoc 
ductus sum, Eubule. Sunt quippe in nobis, non 
imagines neque senigrmata, sed ipsa liquida veritas 
ad salutem adducens. Resurgemus enim omnes, bi 
in vitam szeternam,et hi in opprobrium et confusio- 
nem sempiternam ; et astabimus ante tribunal 
Christi, quemadmodum docent nos magniloqui pro- 
phetze, Isaias, Jeremias, Ezechiel, atque Daniel ; 
David item rex, divinusque Paulus ; post hos deni- 
que ipse Dominus dator penitentie θἱ remunerator 


ris. » At illeait : « Audivide Jerusalem : nihil vero 
minus eestimavi quam colum : ut nequevillam ipsi 
vicinam'nomineBethlehem, qus ececutientium ocu- 
lorum decussa caligine iisdemque mundatis,ad me- 
liorem vite rationem vitamque verissimam, trans- 
mutata est. Quod porro unius Dei cultores, anti- 
quiores sint Greecis et universis nationibus, doce- 
mns vere ex divinis eloquiis. Nam a primum pla- 
smato homine nomine Ádam,ad ueque Noe tempo- 
ra, sub quo diluvium, fuerunt decom generatio- 
nes anni MMCCXLII. Pariter quoque a diluvio usque 
ad Abraham, generationes decem, anni τι; 
Abraham autem erat annorum LXXV, cum ex 
Mesopotamia transmigravit in terram Chanaan, 


C ubis annis xxv demoratus, genuit Isaac ; .seac 


autem cum vixisset annos sexaginta, duos progi- 
gnit filios. Ex iis vero Jacob, annorum íacius 
cxxx, descendit in Egyptum cum duodecim filiis 
et nepotibus suis numero Lxxv. 
«CumantemAbraham etejussemen fuisset accola 
in terra AKgypti annis CCxx, fuissetque multiplica- 
lum, in tribus duodecim censitum est, et.in sexa- 
ginta virorum millia computatum.Et quidem Levi 
abnepoles ferunt Moyses et Aaron, quorum hie 
quidem sacerdotio prelatos est; Moyses autem ad 
principatum provectus. Is anno vitto LXXx mare 
Rubrum calcat,et educit populum de Agypto. Flo- 
ruit hic Moyscs temporibus Inachi, qui primus in 


ejusdem, perquisivitovem perditam; qui cum mul- o Grecia regnavit.Sic suntJudzi antiquiores Grecis, 


tis diviliis sinu paterno abstractum filium, iisqne 
luxuriose absumplis postea redeuntem et fame ta- 
bescentem, sincere amplexatur ; honestans splen» 
dida veste, et annulo epuloque opiparo : filio item, 
qui nihil peccaverat,auctorest, ut ne ferat indigne, 
sed indulgeat ut fratri. Sic nimia Dominus effusus 


(19) Fuisset haec non parva philosophi inurbanitas 
si hospitem ad se peregre advenientem, triduum 
jejunare permisieset. Et quis credat, ab ethnico 
philosopho, tantum repente conceptum jejunondi 
desiderium ? 

(20) Erudite ostendit Combefisius, totum hunc 
Besilii cum Eub.lo sermonem, fundatum esse in 
philosophia Platonica et sacra Seriptura. At ne vel 
sic mihi persuadebit, eum unquam a Basilio pro- 


(e) I Gor. n, 9. 


nec leges habent minus veteres, Quod enim Deum 
unuin colerentetcognoscerent, paterna acceperunt 
traditione : legislatio autem, post tres dies profe- 
ctionis ex /Egypto divina voce datur.Morati autem 
sunt in deserto annis quadraginta. Sub Jesu prin- 
cipe fuerunt annis Xxv ; sub judicibus vero annis 


latum, aut satis apte ad mentem saneti esse con- 


fictum. 

(21) Lacunam hic magnam implevit Combe- 
flsius, ex uno antiquiori Regio codice, reli- 
quis desiderantibus describens alteram partem ca- 
techeseos. 

(32) Baptismum intelligit, quem quidem Jeroso- 
iymis vel in Jordane devotlonis causa suscipie- 
aDt. .. 





Gcxavni PROLEGOMENA. 
CCcCLIV ad usque reguum Saulis, qui primus illi 4 qui est. Quid igitur evangelista? In príneipio erat 


populo rex creatus est ; sub quo, anno primo regni 
ipsius, magnus David natus est. Sitailiter ab A bra- 
ham usque ad Davidem generationes xiv, anni 
Mxxiv. Α Davide autem usque adtransmigrationem 
Babylonis. generationes xrv, anni MIX.. À transmi- 
gratione vero Babylonis usque ad Darium, anni 
xxV. À regno autem Darii usque ad Jesum filium 
Josedec, anni xLix. A Jesu filio Josedec usque ad 
Jesum, qui dicitur Christus, anni ccccxxxiv ; si- 
mul autem computando, secundum seriem tem- 
porum, invenimus ab homine primum formato, 
usque ad Christum, annos MMMNMMLX. 

« Nascitur itaque Dominus Jesus Christus ex 


Verbum (a) : quia nihil aliud erat, preter ipsum 
qui est ex Patre, qui semper est, habens co:eter- 
num Spiritum sanctum. Erat in principio. Quid 
mihi annumeras secula?Eratipse in principio:sunt 
omnia post ipsum, siquidem et omnia per ipsum. 
Inprincipio eratVerbum.Erat,neque proferebatur. 
Verbum erat, nec syllabis componebatur. Erat 
Verbum illud, nec fuit lingue fluxus : solus Filius 
unigenitusquc et veritas a Patre, nulla corruptione 
genitus.Quemadmodum verbum nostrum el sermo, 
in lucem profert latens animi consilium,ita et Dei 
Filius occultum in Patre manifestavit orbi terra- 
rum praxseternum sacramentum. Quemadmodum 


tribu Juda, ex semine David, quod spectat ad car- g verbum procedens, nec dicentem nudum relinquit, 


nem, sub finem dierum sesquimillesimo anno, xxiv 
Augusti imperatoris, mense Decembri, xxv ipsius 
(23) Indictionis x die sexta. A Christi porro nati- 
vitate, usque ad Constantinum Magnum imperato- 
rem et virum religiosum, fuerunt anni ccLix. Gum 
ergo Judtea gens tanto tempore sit antiquior,quo- 
modo non erubuit Plato, primum et secundum di- 
luvium enarrans ? Quondam porro natura nostra, 
universo totique illi accensebatur : eramus enim et 
ipsi,in rationalium ovium centenario comprehensi. 
Postquam vero una illa ovis, natura nostra, ser- 
pentis fraude, co»esti statione depulsa est, non 
amplius idem ille numerus in grege non errantium 
memoratur,sed nominantur nonaginta novem. Venit 
gitur Christus Filius Dei vivi, querere etsalvum fa- 
cere quod perierat:utque rerum non consistentium 
vanitate perditum hominem humeris impositum, 
exsistentibus rebus verisque postliminio redderet, 
quo rursum Dominicus numerusunus fieret, [dcirco 
Evangelii scriptor Joannes, paternam piscationem 
omniaque creala relinquens, aerem item transi- 
liens, nec solem moratus nec lunam ; celsissima 
vero celisuperans, temporaque prtetergressus est 
et s:ecula ; sed et Moyses, principio illo omisso : 
non enim dixit, in principio fecit, ut qui non in- 
duxit credturam ; sed creatorem annuntiavit, Ubi 
enim est creatura, quispiam fecit ; ubi vero gene- 
ratio erat, ex eo qui est. Qui enim est, eum genuit 


(23) In hune locum ita commentatur Combefi- 
sius : « Absurdius est, quam ut quis tantillum sa- 
piens de Constantiniana hoc Indictione potuerit ac. 
cipere : quia hanc Christi nativitas preecessit CcC 
circiter annis: ac neque de aliis, si que vel veri- 
tate rsseruntur vel confinguptur, puta Augustana, 
Antoniana, etc. Perspicacius ergo intuenti, . statim 
occurrerit Indictio Judaica, quam sibi auctor, ins- 
tar Constantinians, confingat et numeret, a perfec- 
ta liberatione Judsorum 8 servitute Macedonica ; 
quomodo Constantinus et Patres Niceni, numera- 
tam voluerunt Constantipnianam illam, a vindicata 
Christiana religione et exstineto Mexentio : sic 
enim invenietur natus Dominus ad Indictionem de- 


(a) Joan. 1, 1. 
(b) Marc. 1, 8. 
P Rom. ix, 5. 


€ 
) Matth. xvi, 16. 





et replet audientem (sic enim adit audientem, ut 
non discedat a discente), itaet Divi Verbum, quod 
est in Patre ob nature communionem, nobisque 
unitum propter grati: largitatem, exsistens deos, 
quod spectat ad naturam ; Verbum autem appel- 
latione et cognomine. 

«Quemadmodum enim Joannes,cum natura esset 
homo. ratione tamen predicatiouis vox clamans 
vocatus est (b); ita et Dei Filius, Deus de Deo, ap- 
pellatus est Verbum, propter liberam a fluxione 
generationem./n príncipio erat Verbum, haudqua- 
quam vero Verbum non subsistens. Verba alia et 
sermones Dei, precepta sunt et justificationes ; at 
unigenitus Filius sermo est, nonsyllabisverborum- 
que sono pronuntiatus, sed sermo et verbum, ver. 
borum fontes largiens ; quemadmodum ail: Si quis 
audit sermones meos, habet vitam eternam. Cum 
Joannes dicat, In príncipio; Paulus vero, Secundum 
carnem, qui est super omnia Deus (c) ; Petrus quo- 
que : Tu es Christus Filius Dei vivi(d); David vero: 
Tw autem idem ipse es, et anni tui non. deficient (0 ; 
et ipse Dominus : Ego sum lux mundi, et veritas, 
et ostium regni celorum (1).Si ergo est quid crea- 
lum, quomodo est auctor et creator temporum οἱ 
amculorum ? Omnia per ipsum facta sunt (g). Nam 
sexta die creavit hominem, qua eliam fecit qua- 
drupedia et reptilia; quinta autem volatilia coeli, et 
pisces maris; quarta, solem et lunam; tertia, aquas 


- cimam, ut ex Genebrardo et aliis quisque facile co- 


noverit. Ubique Amphilochius scite alludit. « Ita 
Combefisius. Verum, eum eruditi plerique conve- 
níant, exiguum aut nullum ante Constantini Magni 
tempora Indictionum usum fuissc, nescio unde Ma- 
cedonicam Indictionem, aut Judaicam Combeflsiu: 
acceperit ? Certe Basilius et Amphilochius, si Ind'c- 
tionem aliquam, inter computandum, nominare 
voluissent; non aliam nominassent, preter vulgo- 
rem et Constantinianam , quam solam noverant. 
Errorem itaque ascribamos oscitanti& pseudo-Am- 
phllochii, nihi! inter priora et sua tempora discer- 
nentis : ut reliqua hujus chronologie esbsurda prz 
tereamus. 


(e) Psal. cr, 28. 
Joan. vui, 15 ; xiv, 6; x, 9. 
(y) Joan. 1, 3. 


9 
2 —— ——— AL ———— 











Fr 


το ———— πο — 00 σσ 0 7 





EXCERPTA EX AGTIS S. BASILII BOLLANDIANIS. — VITA APOGRYPHA. GOXCIX 
divisit,fecitque ut arida appareret;secunda, hocce Α effudit, teque ab errore plurium deorum in cogni- 


firmamentum, quod capiti supereminet, condidit; 
prima denique,ccelum etterram deduxitin naturam 
rerum; fecit lucem, diem statuit, initium tempo- 
rum definivit Si igitur est creatura, illi assigna 
tempus; atque ita eodem cum creatis habeto ordi- 
ne.Nam quod sine tempore est,increatum est;quod 
vero est absque principio,seternum estsolus autem 
Deus est:eternus,deitate inseparabili in tribus sub- 
sistentiis : sunt ergo triasancta, tria simul sancta 
tria sterna, tria coeterna, tria consubstantialia, 
tria efficacia, tria subsistentia,sibi invicem coexsi 

stentia. Vocatur hec Trinitas sancta; una harmo- 
nia,una deitas, ejusdem essentis,ejusdem virtutis, 
ejusdem substantie ac nature: similis ex simili, 


equalem Patris et Filii et Spiritus,sancti gratiam ϱ 


faciens, unam substantiam, unam deitatem,unam 
dominationem, unam voluntatem, unum regnum, 
unam Ecclesiam,unam fidem, unum baptisma.Est 
hie Deus uniyersorum : hic Christi Pater, hic Je- 
sus Christus : unus ille de sancta Trinitate : hic 
ille qui descendit et ascendit, quique considet Pa- 
tri, nec separatur a nobis. 

« Is animos nostros custodiens, spem nostram 
inconcussam servavit et immortalem, simulque a 
mortuis peccatis ad coelestem ipsius gloriam leva- 
vit, dignatusque fuit, ut in nubibus, in occursum 
ejus rapiamur in aerein, nostraque nomina libro 
vite ascripsit; prestitit vero, ut in eum creda- 
mus,qui a mortuis surrexit, ipsum autem de colis 
exspectemus,qui sursum cum Patre est, et hic est 
nobiscum, qui cujusque actionem et tidei robur 


videt. Nec enim, quia abest carne, idcirco non. 


praesentem existimaveris ; adest enim medius spi- 
ritu, audiens qux de ipso verba proferuntur, vi- 
dens tuos animi sensus,atque corda et renes scru- 
tans : qui etiam modo promptus est,ut et nos om- 
nesque homines, qui erraverunt et,pcenitent, Pa- 
tri, offerat per sacrum haptisma, dicatque : Ecce 
ego et pueri, quos mihi Deus dedit, cui gloria in 
secula. Amen. 

« En tibi trado fidem, quam ediderunt et una 
voce confessi sunt sancti Patres, qui Nicseeam con- 
venerunt.» Eubulus autem dixit : «O Basili, οφ]θ- 
stis doctor, Trinitatis propugnator, pari robore 
przeco; per te credo inunum Deum omnipotentem, 
et quz sequuntur; exspecto resurrectionem mor- 
tuorum, et vitam venturi seculi. Amen. Opere 
autem tibi ostendo fidem, qu: est in me : omni- 
busque meis facultatibus in manibus tuis datis, 
residuo vite mex lempore,si placitum in conspec- 
tu Dei fuerit, tecum ero, suscepta regeneratione 
ex aqua οἱ Spiritu sanclo. » Ait autem Basilius : 
Benedictus Dominus Deus noster, amodo et usque 
in seculam,o Eubule,qui lumen verum menti tuae 


(24) Libaniusimpius idololatra,etusquead finem 
vit» pertinax in sua impietate, si jurare voluisset, 
non per divinam providentiam,sed per Jovem,For- 
tunam, aut gentilium deorum aliquem jurasset. 


linem misericordie sus transtulit. Ex quo autem, 
ut dixisti, mecum esse vis, ostendam tibi quomo- 
do saluti nostre provideamus, a ssculi hujus vin- 
culis liberi. Venundemus itaque nostra omnia, et 
feramus in egenos: sicque demum ad sanetam 
civitatem pergentes, factique ipsi inspectores mi- 
raculorum qua illic visuntur, consequemur fidu- 
ciam apud Deum. » Cum sic ergo ambo res suas 
pie distribuissent, solaque ex eis indumenta bap- 
lismo opportuna emissent, Hierosolymam profecti 
sunt, convertentes ad Dominum multam gentilium 


multitudinem. » 
CAPUT Π. 
Susceptus baptismus, diaconatus, episcopatus : 
Juliani mors, Libanii conversio. 

Cnm autem Antiochiam pervenissent, diverte- 
runt ad'stabulum quoddam.Filius porro stabularii, 
nomine Philoxenus, in multa anxietate pre fori- 
bus sedebat. Erat autem hic discipulus Libanii so- 
phistze,a quo versus Homeri oratione soluta red- 
dendos acceperat:eoquein multa constitus afflictio- 
ne el consilii inops, tristis dolebat. Contuitus eum 
Basilius,ait ad'ipsum : « Cur sic mestus es,o juve- 
nis? » At ille : «Qux mihi utilitas, si dixero tibi?» 
[nstante autem Basilio, et fore promittente ut quid 
prodesset, dixit ille, tum suphistam, tum versus ; 
quodque ea causa animo anxius esset. At Basilius 
acceptis versibus,eorum ccpit translationem dice- 
re.Stupens vero juvenis,et quam maxime lztus,ro- 
gabat ut hec scripto exponeret : is porro solutio- 
nem triplici versione scripsit. Puer autem suscepit 
versus gaudens, pergensque diluculo ad Libanium, 
tradil ei versuum translationem, Accipiens autem 
Libanius,et super translatione vehementius admi- 
rans, dixit: « Per Dei (23) providentiam, nullus 
cvi hujus sapientum tale quid potest interpretari ; 
unde ergo horum novus artifex? » Ait adole- 
scens : « Peregrinus quidam, veniens heri ad hos- 
pitium, eorum mibi solutionem promptissime enu- 
cleavit. 

Nihil ergo cunctatus Libanius,cursuad hospitium 
venit : cumque Basilium cum Ebulo vidisset et 
agnovisset, velut tactus de cclo pro insperato ad- 
ventu factus est. Rogavit ergo ut in domum suam 
diverterent; ac voti compos, orabat ut etiam cibos 
conditos et delicatiores sumerent : at illi pane et 
aqua modice satiati, pro sua illa et apud eos obti- 
nente consuetudine, gratias egerunt Deo univer- 
rum et bonorum largitori.Actutum ergo coepit Li- 
banius cum illisdisputare,et rhetorum nugas pre- 
tendere : at illi proposuerunt sermonem de fide. 
Libanius autetn dicta percipiens gustansque: «Non- 
dum, inquit, est tempus hujus negotii : jubente 
autem Providentia, non est qui resistat. Sed quia 


Exstat ejus oratio de vita sua, in qua nihil divine 
Providentie, sed omnia quz sibi evenerant, mala 
et bona, Fortuns attribui. 





CoC 


PROLEGOMENA. 


plurimum mihi profuisti,o Basilii,neetiam juvenes A sisset,humi se jactat; et cum lacrymis et clamore 


qui apud me educantur alloqui recuses. » Is vero 
nulla mora, congregatos illos docuit (25) mentis 
munditiam corporisque apathiaui; decoram liabi- 
tus compositionem,incessum lenem, vocem tem- 
peratam, cibum) et potum absque perturbatione; 
coram senioribus silentium, coram sapientiuribus 
auditum; erga superiores obedientiam,erga :»qua- 
les minoresque charitatem non simulatam : a vanis 
et carnalibus negotiorumque facessendorum stu- 
diosis abstrahi;paucaloqui,multa vero cogitare;uon 
esse audaciores sermone,non loquaciores; non es- 
se ad risum praecipites, pudore honestari; non col- 
loqui impudicis mulieribus; esse visu vultuque de- 
misso, animo autem sursum erecto; fugere con- 
tradictiones,non persequi dignitatem magistri, ni 

hili facere quod omnes habeant honori, nec profi- 
cientes querere humanam laudem : quod si quis 
vestrum aliis etiam prodesse potest, a Deo merce: 
dem exspectet et :eternorum bonorum vicissitudi: 
nem, in Christo Jesu Domino nostro. lis Basilius 
ad Libanii discipulos diclis, omnibusque adini- 
rationi habitus, una cum Eubulo prosecutus est 
iter. 

Cum itaque Hierosolymam pervenissent,omnem- 
que locum sacrum fide et desiderio perlustrassent, 
et in eis Deum qui est super omnia adorassen! ; 
manifesti sunt episcopo civitatis,nomine Maximo. 
Huic vero accedentes, postulaveruut ut divinam 
regenerationem in Jordane fluvio liceret consefui. 


Eos vir ille sanctus ubi plenos fide vidisset, implet € 


ipsorum pelitionem,sociisque fidelibus viris, venit 
ad Jordanem. Cum vero Basilius ad ripam acces- 


(25) Hzc, et que sequntur, optima sunt, ac Ba- 
silio digna : sed parum apte proponuntur juvenibus 
ethnicis, quamvis philosophis : nam ex eorum prin- 
cipiis erui non possunt. 

(26) Quserit Combefisius, cur Basilius, pie aec 
gancte educatus a parentibus et avia Macrina, tan- 
diu baptismum distulerit, tum congruentes quas- 
dam rationes affert, ob quas id fleri potuerit. Et 
revera grandioris forsam statis erat, cum baptiza- 
tus est : sed non in Jordane. Ego enim in Vita Ba- 
silii, capite primo, et quarto, ipsius sancti testimo- 
nio ostendi, eum non a Maximo Hierosolymornm 
episcopo baptizatum in Jordane, sed in patris sua 
Caesares a Dienie, istius urbis episcopo, aut sal- 
tem ante episcopatum susceptuu presbytero. Adco- 
que baptismum Basihi Hierosolymitanum, merum 
esse pseudo-Amphilochii commentum. Et propterea 
minime necesse est aliis hujus baptismi explicandis 
circumstantiis immorari. 

(37) Hunc locum ita interpretatus est Ursus sub- 
diaconus apud Rosweydum : « Et rogavit Basilium 
Dei sacerdos, post orationem sumere cibum : quod 
et fecit, dicens : Domine Jesu Christe, Deus noster, 
ita credo evangelicae voci tus et spero in benigni- 
tate tua, manducans ét bibens vineaun resistentem 
nobis diabolum, cooperatione Spiritus sancti tui. » 
Nescio ego, ubi in Evangelio scriptum sit mandu- 
cando et bibendo vinci diabolum ; sed bene, quod 
genus aliquod demoniorum non ejiciatur, nisi. in 
oratione et jejunio. Credo itaque dicere voluisse 
nseudo -Amphiloehium , frugalem corporis refe- 

^nem non obesse confidentibus in Deum, quo 

$ diabolum vincere possint, gratia Spiritus S. 


valido signum sihi fi!ei revelari poscebat: moxque 
cum tremore surgens vestes exuit,ac cum eis pla- 
ne deponit veterem hominem.Sic demum descen- 
dens in aquam , precabatur : et accedenssacerdos 
eum baptizavit(26).Etecce fulgur ignis praefu!siteis, 
egressaque ex eo columba inJordanem descendit, 
ac turbata aqua in colum avolavit : qui vero asta- 
banttremore correpti, Deum glorificaverunt.Porro 
Dasilius, suscepto baptismate,de aqua exivit, om- 
nesque ad preces horlatus est. Adrnirans autem 
Maximus Basilii fidem,precibusque super eum fu - 
sis,resurrectionis Christi vestibus induit. Baptizavit 
autem et Eubulum, tingersque sacro unguento, 
wadidit vivificam ecommubionem. Rogavit autem 


p Basilius Dei sacerdotem,ul apprecante ipso,cibum 


sibi liceret sumere : quod et obtinuit, Tum Basi- 
lius : « Jesu Christe Deus nostev,credo evangelicae 
voci (uz,et spero in tua honitate(27),manducando 
et bibendo victurum me adversanteni nobis diabo- 
lum auxilio Spiritus sancti. » Stupeas autem Dei 
sacerdos super fide ejus, reversus est cum illis 
In sanctam civilatem. Ánnum vero ibi commo- 
ratus cam Eubulo, communi consilio venit An- 
lochiam. Porro Dasilius a Melelio (28), ejusdem 
urbis episcopo, ad diaconi ordinem promotus, li- 
brumque (29) Proverbiorum interpretatus, admi- 
rationi fuit. 

Non multo post profectus est,una cam ÉEubulo, 
in Cappadocum provinciam; cumque Czsareensein 
urbem essent ingressuri, in visione noctis revela - 
tum est ejusdein tunc urbis episcopo (30),Leontio 
nomine, horum adventus; quodque Basilius ejus 


(28) Basilium unquam diaconum fuisse negat 


 Hermantius, ob silentium Nazianzeni ; qui ante sa- 


eerdotium solum ordinem et officium leetoris οἱ 
attribuit, idque in Ecclesia Ca:areensi. Ut. actem 
vercsimile non est, sanctum contra cnoDes, aut 
transisse ab una Ecclesia ad 3liam, aut ab aba 
quam proprio episcopo ordinatum, ita quoque est 
incredibile a M«letio episcopo Antiocheno creatum 
fuisse diaconum : quamvis id scripserit Sociates et 
Nicephorus ; hic quidem illius auctoritate deceptus, 
ille autem synonymia alterius Basilii. saneto Joanni 
Chrysostomo familiaris. 

(29) LlIbrum Proverbiorum interpretatus e:t, non 
Antiochis diaconus, sed Casares presbyter factus. 

(30) Pro Leon:io Ursus apud Rosweydum habet 
Eusebium : verum pro Eusebio, Leontium rest'nit 
Couibeflsius, et in bunc locum ita commentatur : 
« Leontium restituimus ex duplici Regio codice ma- 
joris et fidei et antiquitatis ; nec ulla veritate consi- 
stit, quod cum impressis habebat alter codex «Euse- 
bium : » ante cujus episcopatum con:-tat fuisse Ba- 
silium Caesares», et valde notum ; ut etiam diverso- 
rum studiis sit pro eo inter ambos certatum, mul- 
lisque, ac precipue monachis, ad eam sedem de- 
poscentibus Basilium, cum vi quadam populari 
eidem fuit prefeetus Eusebius, ut res p.ne in 
schisma abierit, vixque ipsi suffragatores episcopi 
ratain habuerint suam illa.n. electionem οἱ ordina- 
ticnem : ac uno annitente patre. Gregorio, Nozian- 
Zeno episcopo, x:sgre admodum obtinuerit : de qua 
re multis ipse in Basilio. Porro fuit Leoniius . ille 
vir clarissimus, de quo Martyrologium Romanum 
13 Januarii : « Cesare; in Cappadocia S. Leontii 


-P.* coc 
v 


EXCERPTA EX ACTIS S. BASILII BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. CCCI 


successor fulurus esset.Qui expergefactus a somno, A gunt Basilíum ad episcopalem thronum.Ordinatus 
accepit principem sacerdotalis ministerii, quos- — vero, sapientissima Dei providentia, gubernabat 
damque pios de clero; et misit ad orientalem por- Ecclesiam. 

tam urbis,dicens eis visionem.Cum ergo abiissent — Post aliquot vero tempus postulavit a Deo, quo 
ad portam, occurrerunt ingredientibus, visosque sibi gratiam et sapientiam et intellectum concede- 
agnoverant:et alii rogarunt deduci ad episcopum. ret ut suis ipse verbis, incruentum Deo sacrificium 
Ingressos autem illos cum aspexisset sanctissimus offerret; utque in ipsum Spiritus sancti adventus 
episcopus,ex visionis similitudine in stuporem ac-  fieret.Post sex autem dies,velut in mentis excessu 
tus, Deo gratias egit; quiesivitque unde venirent, Spiritus sancti priesertia factus, ubi advenit dies 
et quo irent,ac quinam vocarentur. Cum vero di- septima, ad horas (32) singulas Deo ministrare 
dicissel,jussit ministris ut congrua eis ad requiem cepit, diu noctuque defunctus precum officio. 
preberent : ii autem ad insigne adductis cenacu- Astans enim Dominus in visione cum apostolis, 
lum, quidquid fevendis erat, protulerunt. Porro pane et vino in sacro altari propositis, Basilium 
vir sanctus,accersitis eadem hora cleri et civitatis excitavit diceus: « Secundum petitionem tuam 
primoribus,enarravit illis, quz sibi a Deo revelata y repleatur os tuum laude, ut tuis ipse verbis in- 
essent. Ii vero una ad. eum voce : « Vere et hoc cruentum sacrificium offeras (39). At ille non fe- 
congruit munda tus vit, ut divino nobis calculo rens oculis visionem,surrexit tremebundus; acce- 
revelaretur,quis post te pontificalem thronum or- densque ac saerum altare, ccpit dicere, ita in 
naturus esset : unde nihil moratus, fac quod lu-  ehar!a scribens: Repleatur os meum laude,ut can- 
bet. » At ille advocato Basilio una cum Eubulo, tem gloriam tuam, Domine Deus noster(a) qui nos 
coepit scrutari cum eis Scripturas sacras : mira- creasti et duxisti ad hanc vitam; ac reliquas sacra 
tusque in ipsis reposit: sapientie pelagus, honos liturgie preces. Post precum vero finem elevavit 
parastatasac adjutores habuit.Cum (31) itaque non panem, intense orans,et dicens:«Attende, Domine 
multo post,episcopus migrasset e vita, qui syno- Jesu Christe,Deus noster,de sancto habitaculo tuo, 
dum agebant episcopi, agente Spiritu sancto eli- et veni ad sanctificandum nos, qui sursum cum 


« episcopi, qui sub Licinio adversus gentiles, etsub post Leontium successio em : in qua repertam dif- 
«ConstantinoadversusArianos plurimum decertavit.» — flcultatem sublatam ille credidit, vaticinium de me- 
Subscripsit concilio Ancyrano, ac subinde Nieeno. diata solum interpretando. Verum cum. ineptum 
Potuit vir sanctus grandeva siate, ceu in subsi- ( existimet, vaticinium istud attribui Eusebio, eo 
dium adversus Arianos, destinatum designatumque * quod hic Basilium, eui vix io episcopali electione 
cziesti oraculo successorem, suscipere Basilium prelatus fuerat. dicatur interrogasse quo nomine 
diaconum. Quid enim oraculi illius veritati decedit, vocaretur ; id ut revera absurdum est in Eusebio, 
god non p.oximus successerit; suaque potias mo- — nihil minus displicere debet in Leontio ; qui simili- 
estia , quam malis civium suorum studiis semel ter a pseudo-Amphilochio introducitur interrogans 
iterumque, tum Hermogeni, tum Eusebio posthabi- Basilium de nomine quem anie paucos aunos vi- 
tus, vix tandem tertius α Leontio thronum illum dere et audire debuisset, quotidie Scripturas sacras 
consconderit ?....... Videtur ergo. Ampbilochius populo prelegentem. Gum enim, teste Nazianzeno, 
voluisse tacere, quos oraculum tacuisset ; sc velui Basilius longo tenpore aute sacerdotium in numero 
sanctorum episcoporum seriem !:exere, suppressis lectoris libros sacros populo prelegerit, nemo ne- 
nonnullis aliquantulum invidiosis, qu: etiam ipso  gabit id quoque diaconatum prazcessisse, si unquam 
velut proemio subindiessset ; in illa Basilii absentia eum susceperit. Ita in multas diffleultates incidi- 
qua Valenti et Arianis animos addidisset, spemq:e — mus, si fabulas velimus facere historias. 
evertende cum episcopo (nempe Eusebio minus (51) Hunc locum si quis perpenderit, judica- 
6400 Basilio, ob illud in ipsum propensius studium — bit, ut. existimo, non posse eum apte intelligi de 
civium) urbis Cesarese : quom Ambhilochii el ora- mediata successione Basilii post Leontium, tribus 
culi profunditatem non penetrans imperitus cliquis, interjectis episcopis, quorum unus viginü sal'em 
male Eusebium, cui proxime successisset, substituit annis sedit. 
S. Leontio.» Ita Combefisius. Ad. Leontium quod., (52) Dies pro horis Ursus posuit, contra fldem, 
attinet (nam reliqua tantisper missa facio, donec * ut ait Combeflsius, antiquorum exemplarium : sed 
de iis sit agendi locus), ad Leontium, inquam. quod ille absurdum existimabat ad singulas horas sacri- 
attinet ; non poterat is redeuntem Athenis aut Hic- ficare, ideoque dies interpretatus est : hic vero ma- 
rosolymis excipere Basllium ; nam sanctus ipse luit improprium sacriflcium orationem et bonorum 
proflietur se, a Dianio, post Hermogenem Leontii op.rum intelligere. 
successore, admotum sacro ministerio fuisse, seu (33) Quam certum est a Basilio liturgiam sa- 
ordinatum lectorem. Dianus vero, qui circa annum ceram conscriptam esso, tam incertum est quid 
362 obiit, C:sareensem episcopatum annis viginti nuuc precise ipsius sit, in ils que exstant sub ejus 
venuit. circa 341 ordinatus episcopus, et ut talis nomine Liturgiis. Nec mirum es! tanto temporis 
sequentí anno asssistens concili;.bulo Antiocheno: spatio, quedam immutata esse, quedam addita, 
inter quem et Leontium, si Hermogeni paucossal- quedam etiom sublata. Certe verba ista, Repleatur 
tem annos concesseris, non pot-rit ille vidisse Βδ- os meum laude, uw. cantem gloriam tuam, in nullis 
silium, nisi adinodum juvenem ; nempe antequaia  Basiliane Liturgie — exemplaribus reperiuntur. 
stu 'iorum causa Cesarea discederet. Si igitur Am- — Oratio vero, « Domine Deus noster, » eic., et alte- 
philochius, non Eusebium, ut recte ostendit Combe- — ra, « Attende, Domine, » exstent in. praenominata 
fisius, sed Leontium scripserit, plures sane diffl- Liturgia ; secunda, etiam in Liturgia S. Joannis 
eultates bistoricz: | supersunt, preter immediatam — Chrysostomi. 


(α) Psal. Lxx, 8. 


CCGII 


PROLEGOMENA. 


Patre sedes,et hic nobiscum invisibiliter versaris; A et misse ordinem, Dominiceque communionis ex- 


οἱ dignare potenti manu tua nobis impertiri sacra 
mysteria,et per nos toti populo. » Deinde: «Sanc- 
ta sanctis. » Populus : « Unus Sanctus, unus Do- 
minus Jesus Cbristus,in gloriam Dei Patris. Amen.» 
Cumque pane divisissel in tres partes,unam qui- 
dem cum multo tiinore et veneratione sumpsit; 
alteram vero una secum sepeliendam servavit (34); 


lertiom derique in colamba (35) aurea depositam, 


desuper sacrum altare suspendit. 

Eubulus autem et cleri princeps,simul stantes pro 
foribus templi, videbant in templo lumen spiritale, 
virosque gloriosos amictu candido, ac vocem populi 
glorificantis Dominum, nec non astantem altari 
Basilium : perculsique ex visione, proruerunt in 
faciem fusis lacrymis, et glorificantes Dominum. 
Egresso autem Basilio, ceciderunt ad pedes ejus, 


plaraturus.Videt veroin Basilii manibus puerulum 
velut inembratim incidi (36); eh cum sumerent om. 
nes, etiam ipse accessit, datumque quod veritate 
caro esset accepil : cum venit ad calicem, et ipsum 
plenum sanguine,de eoque etiam participavit. Cum 
vero deutrisque servassett reliquias, domumabiens, 
uxori,ad faciendam verbis fidem,ostendit, narrans 
quz propriis ipse oculis vidisset. Persuasus ergo 
esse revera horrendum et mirabile Christianorum 
sacramentum,in crastinum adit Basilium, supplex 
orans. ut sine mora acciperet Christi siguaculum. 
Qui nihil cunctatus, solitis vero gratiis ei babitis, 
qui vult omnes salvos fieri, credentem in Dominum 
cum omni domo sua baptizavit. 

. Cumque sanctus egrederetur,accedit ad eum mu. 
liercula, orans ut ejus haberet curam, velut qui 








et adoraverunt ipsum.Atille quaesivit causam ado- apud provincie presidem auctoritate valeret. At 
rationis et adventus eorum.[Illi vero dixerunt mira- illeaccepta charta, hec in ea praesidi exaravit : 
bile spectaculum,quod vidissent in templo. Tunc « Ádiit me mulier paupercula, dicens posse me 
Basilius, Deo ferventer actis gratiis, hujuscemodi apud te. Si ergo possum, ostende. » Traditque 
eis mirabilia enarravit : et advocato aurifice fecit chartam malieri : illa vera profecta reddidit epi- 
columbam de auro mundo,inque ea portionem de- stolam przsidi. Atfille ubi legit, ista rescripsit : 
posuit; et super sacram mensam, velut figuram — «Volui,Pater sancte, vestri causa miserari mulie- 
sacra illius columbz, quee in Domini baptismo in rem, sed non potui; quod erario publico obnoxia 
Jordane apparuisset, suspendit.lis porro ita ges-  $it. » Basiliusjautem?!seribit secundo : « Siquidem 
tis, et ubi is habiturum se verbum exhortationis voluisti, nec potuisti, bene fuerit : sin autem po- 
ad populum promisisset,congregrata est multitudo — tuisti et noluisti,te Deus in ingenorum rediget cho- 
infinita ad ecclesiam, in quibus etiam magnus ille . rum,ut non possis cum volueris. » Accidique ui 
exereitator et monachus Ephrem,de quo postmo- " rei scriptura, res evaserit.Non diu enim post, in- 
dum narraturi sumus; ut nimirum ex divina appa- dignationem iperatoris expertus, circumagebatur 
: ritione,ipse infector factus sit Preclari Patris nos- vinctus, iis facturus satis quos injuria affecisset. 


tri Basilii . 
Cumitaque ressacra ageretur, Hebraeus quidam, 
velut Christianus,seipsum populo immiscuit,officii 


(34) Juvat hoc loco audire Rosweydum. « Fun 
olim, inquit, quorumdam consuetudo, ut euchari- 
stiam etiam moriuis ingererent οἱ cons»peliront : 
quam abrogavit concilium Carthaginense tertium 
canone sexto. » Hic vero talis est: « Placuit ut 
corporibus defunctorum eucharistia non detur : 
diclum est enim a Domino : Accipite et edite (a) : 
cadavera autem nec accipere possunt nec edere. 
Cavendum est etjam ne mortuos baptizari posse 
fratrum ioflrmitas credat, cum eucharistiam mor- 
tuis dari animadverterent. » Subseripsit huic conci- 
lio. S. Augustinus. Addit ibidem etiam Rosweydus, 


Tunc miser, supplex Basilio efficitur, rogatque ut 
precibusoffensum placet, iperatoris animum (57) : 
quod et fecit. Post sextum enim diem venittypus, 


cleri Antiocheni ad Joannem Gonstantinopolitanum 
opiscopum coutra Severum episcopum suum hare- 
ticum : « Columbas aureas et argenteas in formam 
Spiritus sancti super divina lavacra et altaria ap - 
pensas, una cum aliis sibi appropriavit, dicens, non 
oportere in specie colombe Spiritum sanctum no- 
minare.» 
68) Historiam hane opusculo 58, cap. 11, refert 
D. Thomas. Verum si animadvertisset Doctor an- 
elicus, in. Graecorum ecclesiis, sacerdotem sacri- 
cantem non videri a populo, dubitasset forsan, 
num id quod de Basilio narrat, alteri cuidam epi- 


quod idem repetitur in coneilio Hipponensi, canone Dscopo ut sacerdoti Latino contigerit. Rosweydus 


quinto; et in concilio Antissiodorensi anuo DXL, ca- 
none 12; et in conciiio generali sexto..... ubi ca- 
non 83 ita hab:t.. « Nemo mortuorum corpo- 
ribus eucharistiam communicet. Seriptum est 
enim, Accipite et comedite : mortuorum autem cor- 
pora non possunt accipere nec comedere. » Hacte- 
nus Rosweydus. An igitur fecerit id Basilius, quod 
saeculo sequenti prohibendum concilia censuerunt? 
Combeflsius ait, Basilium id fevisso singulari in- 
stinctu divino. Verum quidni tam ineptus fuerit 
seudo-Amphilochius, ut abu:um, suo tempore 
orsan non ubique sublatum, tam pium crediderit, 
ut Basilio affingi posset ? 

(35) Columba: olim super altaria et super bapti- 
steria, in memoriam Spiritus sancti appen-as fuis- 
se, urobat Rosweydus in hanc locum, ex epistola 


(α) Matth. xxvi, 20. 


" 





in hunc locum, ex Paschasio, libro De corpore ei 
sanguine Domini, dicit similem historiam contigisse 
Plego presbytero. Gos 23 Aprilis tomo IIl, pag. 144, 
narramus similem visionem, oblatam Sarsceneno 
cuidam, violare volenti templum S. Georgii Mega- 
lomartyris : at nisi ritus divine liturgie, apud 
Coptos Christianos, diversus fucrit a ritu Graco- 
rum, vacillabit τι iraculi fides, ob easdem quas 
jam attuli rationes ; aut dicendum esset, Christum 
apparuisse in hostia nondum contracta ; non quia 
presens realiter erat, sed quis ista in memoriam 
passionis ejus sacra lancea dividebatur in partes, 
mox in verum corpus ejus per consecratiopem con- 
veriendas. 

(31) Deest, ínquit Combefisius, hoc caput cum 
tribus sequentibus, in versione Ursi ; potius tamen 

















EXCERPTA EX ACTIS S. BASILI BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. 


ear 


quo liber an abducentibus satellitio dimilteretur: Α Quo accepto, ait Basilins : « Nos quidem tibi,im- 


ille vero exhibitam in ipso humanitatem non igno- 
rans, accedit ad Basilium gratias agens : advocata 
autem femina, duplum ei si quid debebat, ex pro- 
priis ipse reddidit. 

Circa id tempus cum Julianus (38), odiosissimus 
imperator,adversus Persas proficisceretur, venil in 
partes Gasareensium : Basilius autem, una ei cum 
sociis, obviam processit. Eum intuitusimperator, 
dixit : « Te philosophia vici, Basili. » Respondit 
vero Basilius : « Utinam philosophum egisses ! » 
Tunc sanctus tresei panes obtulit,ex annona,quam 
inferebat. At ille, pro muneris parvitate ratus se 
injuria affectum, jussit satellitibus ut panes qui- 
dem acciperent, eorum autem loco fenum darent. 


perator, ex iis attulimus, quibus vescimur ; tu au- 
tem ex iis retribuisti,quibus bruta jumenta alis,id 
quidem affectata irrisionis specie ; sed qui nolens 
in hujusce prati pascua (39) nos mittas. » Audiens 
antem Julianus,quod velut imperator gratiam suam 
revocare non posset, furore percitus ait ad illum : 
« Equidem prati pascuatibi mea donavit majestas ; 
ceterum ubi subactis Persis iterum divertero. 
luam civitatem solo :&quatam arabo : ut frucüfera 
potius efficiatur,quam hominibus edendis educan- 
disque comparata : haud eniin decepti a te populi 
unpudentiam nescio: ut impotentes invidia, For- 
tunam quam ego deam (40) adoro, postquam ei 
libavi, omni prorsus honore, minuerint. » His au- 


omisisse videtnr, victus operis prolixitate, quam B damus Combeflsio, qua ratione Basilius dici poterit 


quia codices ipsius id desidersverint. Cur, queso, 

rolixitate codicum suorum vinceretur Ursus, si 

i capita ista habuerint ?* Meque primum: caret 
omni difficultate, quamvis id putet Combeflsius : 
parum quippe credibile videtur, exauctoratum pre- 
sidem, et ad vincula datnnatum, Basilii apud impe- 
ratorem Julianum aut Constantium intercessionem 
postulasse, et per eam dignitati restitutnm 

(38) Hzc de Juliano imperatore omissa sunt ab 
Urso subdiacono, et merito omittenda erant ei, qui 
Vitam hanc Basilii vellet facere credibilem. At 
Combefisius, voluns hunc et alios anachronismos 
exeusare, dicit in hac Vita nihil ordine temporis 
narrari. Adeoque, quamvis adventus Juliani Cesa- 
ream hic narretur, ac si contigisset post episeo- 
palem Basilii consecrationem ; nihil impedire quo- 
mimus referri possit ad auteriora tempora, cum 
nempe Basilius pro Eusebio episcopo latente, de- 


vicarius fuisse Eusebii, vivente Juliano ? Mortui, 
inquit ille, aut latentis, aut aliter absentis. Absen- 
tem tandiu unquam fuisse a suo episcopatu Euse- 
bium, ot vicario indiguerit, gratis asseritur et. ne- 
gatur. Juliano pramortuum esse, falsum omnino 
est : constat namque ex Nazianzeno vixisse illum 
initio Valentis. Quin capere non possum, quomodo 
id in meutem venerit Combefisio : argumentum 
enim, quo ostenditur Basilius non fuisse !mperante 
Juliano episcopus, inde desumitur, quod sub Va- 
lent» sdhuc in vivis esset Eusebius. Nec aptius est 
effugium per Eusebii latebras : cur enim hic latuis- 
set veniente Cesaream Juliano ? Incurrerant qui- 
dem Apostate odium Cesareenses, everso Fortune 
templo ; sed minis et multa pecuniaria plerumque 
seviebat 416, ut pre reliquis Cesareansibus, nihil 
sibi timere deberet Eusebius. Quod si tamen judi- 
casset expedire tantisper iracundi imperato'is ocu- 


tuncto, aut saltem alia de eausa absente, tanquam C los subt. rfugere, saltem nihil opus erat latere post 


primarius inter presbyteros et episcopi vicarius Ec- 
clesiam Casareensem admipistraret. Magnum quip 
e erst Basilii nomen, etiam antequam sacerdotio 
ngeretur apud Cappadocas et nationes exteras, 
ut ex Nazianzeno affirmat Combefisius : ipsaque 
Czsareensis civitas eum tanquam conditorem suum 
et conservatorem suspiciebat. Deinde, inquit tdem, 
nibil narratur tota hac historia factum a Basilio, 
quod a presbytero et episcopi vicario peragi non 
potuerit : nec, nisi semel, Basilius vocatur episco- 
pus. Potuit antem facile ἀτὶ ἱερέως pro ἀρχιερέως 
a librario quopiam describi ; vel etiam potnitapce- 
ρευς recte vocari presbyter, qui olficio et jurisdi- 
ctione, ut voeant, episcopi fungeretur : sic certe 
unum episeo[i vicariique tribunal agnoscimus ; et 
ta vicarii ipsius episcopi gesta nuncupamus. lta 
mbeflsius hunc anachronismum excusare nititur: 
ata feliciter judicet lector. Nemo saltem mibi 


discessum Juliani, imo post necem ipsius, quam 
dicitur nuntiasse L'banius ; et pro quo tempore 
Besilius vocatur pontifex , non iia sane ap- 
ellandus ab Amphilochio , si vicarius solum 
uisset. Nam non distinguere inter episcopum εἰ 
ejus vicarium imperitis quandoque possit continge- 
re, non vero rerum ecclesiasticarum apprime gns- 
ro. Librerii errorem quod spectat. gratis hic quo- 
que supponitur, nullo allato codice in quo alitcr 
legatur, nullo urgente argumento. Manet! itaque 
anach.onistnus, prodens quam impudenter auctor 
Amphilochium mentitus sit. 


(80) « Videtur consuetudinis fuisse... ut vel ac- 
ceptio vel traditio nonnullarum frugum cujusvis 
fundi, ad quem imperator advenisset, aut occupatio 
haberetur, aut missio in posse.-sionem : ut dein- 
ceps vel principi cederet, si is qaidquam de alicujus 
privati agro sumpsisset; vel in jus alterius, velut 


acile persuadebit, non fuisse mentem auctoris in D principe donante transiret: si ipse de agro ad ipsum 


hac Vita describenda, servare ordinem temporis. 
Certe capita capitibus annectuntur inehoanturque 
iis loquendi formulis, quibus uti solemus cum inter 
Darrandum ordinem temporis prosequimur. Ita 
numero 32, postquam dixit a Basilio convocatum 
populum ad ecelesiam auditurum verbum Dei, se- 
quentem numerum 332, quo narratur Judei conver- 
sio, sic inchoat : « Gum itaque res sacra ageretur, : 
ete. Quis non colliget ex hoc loquendi molo, con- 
versionem Judei evenisse inter rem divinam, post 
habitum ad populum sermonem ? Et po:tquam hunc 
numerum in Judzi baptismate conclusit, ad sequen- 
tem δὲ sic transit: « Cumque sanctus egrederetur. » 
Contendit tamen Combefisius, quidquid hoc numero 
narratur, ad anteriora tempora posse et debere 
referri. At quomodo ? nisi contra modum loquendi 
usitatum, vim verbis inferamus. Quin ut id conce- 





spectante, eo modo aliquid donasset. » [ta Combe- 
fisius, probans exemplo Eudoxie, simili ra- 
tione excusaDlüs, ablatam vidue 'Theogniste vi- 
neam. | 
(40) Vix dubito, quin auctor hujus Vita, quis- 
cumque demum fuerit, incerto relatu et mutatis re- 
rum circumstapiis ea audiverit, que a Sozomeno 
ita narrantur, lib. V, cap. 4 : « Sub idem tempus 
imperator Julianus, Caesaream ad mantem Argium - 
sitam, urbem amplam, locupletem, et regionis Cap- 
padioce priinariam, ex numero civitatum delevit, 
et Czsaris privavit nomine; quod quidem nomen 
regnante Claudio, cum Maza jam ante appellata 
fuisset, obtinuerat. Nam conira cives ejus civitatis 
dudum gravissimum odium conceperat; tum quod 
omnes fidem Christianam proflterentur, tum quod 
olim templa Jovis urbis patroni, et. patrii Apollinis - 





πι m 
το ΜΜ 


M ERO Oo 








CCCIV PROLEGOMENA. 


tem dictis abiit in Persidem : Basilius vero ingres- A scelestiimperatoris consilium dissipet,rogent.Illis 
sus civitatem,accitaque universa populi multitudi- itaque orantibus, et contrito corde pervigilibus, 
ne, denuntiavit i:nperatoris verba, bonique consi- videl in (41)somnis Basilius multitudinem coelestis 
lii auctor efficitur dicens : « Nihili, fratres, pecu-  militiz, hic illic in monte ; mediamque illorum, in 
niam facientes, vestram curale salutem ; ut, si sedegloriosa,muliebrihabitu feminam,sicaffantem 
etiam tyranno illi imperatori concedatur tempus, astantes illos viros magnificos: « Vocate mibi 


eum muneribus molliamus. » Atilli in suas quis- Mercurium, ibitque ut Julianum interficiat, qui in 
que abeuntes domos, sua singuli, tum in auro et. Filium meum et Dcminum Jesum inique egit. «San - 
argento, lapillorum itemimmensam multitudinem, — ctus vero, suis omnibus armis instructus, jubente 
suis ipsi manibusattulerunt.Is vero eorum perspe- illa, przsto adveniens, confestim ivit. Accersito 
ela alacritate animoque ad obsequendum facili, autem Basilio tradidit ei librum, quu tota creatio - 
accepta deposuit in ecclesi: armario, singulorum nis narratio scripta esset, postremumque hominis 
inscriptis nominibus, dicens : Potest destinatorum — a Deo formatio. Porro libri initio hec erat scri- 
Dominus et illum interficere,et vestram vobissub- ptio: « Dic, » in fine autem, ubi hominis formatio 
stantiam restituere. habebatur: « Parce.»Suscipiens autem librumlegit 
Mox ergo jubet ut clerus universusque civitatis B coram illa,usue ad illam subscriptionem, «Parce: » 
populus, cum mulieribus et parvulis, in montem statimque metu pariter et gaudio actus,tomum de- 
Didymi, ubi perquam venerabile Dei genitricis cussit. ΄ 
templum honori habetur et colitur, ascendant ; Ejuslem porro rationis, etiam Libanius (42) so- 
tresque dies jejuni, orationi insten! ; ac Deum, ut  phista, ipsa nocte somnium vidit, cum Juliano in 


diruissent. Quin etiam universe clvi/ati gravitersue- tam, post necem ejns, scripta sua elucubrarint 
censuit iratusque est, minatusque qnod templnm quomodo id poterant preterire silentio, si quid 
Fortune, quod solum eo regnante supererat, a ejusmodi factum fuisset ? Apparitionis autem hic 
Christianis eversum esset : atque gentiles, qui in ea narrate vacillat fldes, propter episcopatus ana- 
urbe pauci numero erant, valde incusavit, quod chronismum, qui etiam reperitur ex alia simili le- 
illud facinus ulti non fuissent : etsi forte calamita- genda, in Chronico Al rino ad annum 363, hoc 
tis aliquid ideo subeundum esset, quod id non li- tenore: « Eadem nocte (qua post Juliani mortem 
bentibus animis pro Fortuna tulissent : omnes prima fuit) somnium vidit sanctissimus Basilius, 
praeterea opes omnemque pecuniam ecclesiarum, — Caesares episcopus, celos apertos et Salvatorem 
tum in Ceserea, tum in confiniis ejus positarum, Christum in throno sedentem, magnoque elamore 
diligenter vestigari inque medium afferri, atque dicentem : Merenri, abi, occide Julianum impera- 
statim trecentas libras auri xrario publico solvi, torem, iilum hostem Christianorum. Sanctus au- 
et clericos omnes in numerum militum, qui prefe- tem Mercurius, stans coram Domino lorica ferrea 
cto illius regionis parebant, ascribi jussit ; quz res, indutus, audito mandato evanuit. Rursns deinde 
et plurimum sumptus requirit, et in exercitibus ^ visus est astare coram Domino, exclamans : Julia- 
Romanis magno probro ducitur. Itemque multitu- nus imperator interfectus, mortuua est, ut impera- 
dinem Christianorum, una cum uxoribus et liberis, sti, Domine. Territus eo clamore episcopus Basi- 
censeri; et non aliter atque in pagis fieri solet, lius e somno «xcitatur : illum enim colebat Julia- 
tributa pensitare mandavit; cum jurejurando com- nus imper.tor, ut. virum eruditum et studiorum 
minatus, neque ab ira se, neque ab affligenda ci- socium, erebriusque ad illum epistolas mittebat. 
vitate temperaturum, neque permissurum Galileis Descendens deinde idem Basilius episcopus in 
(sic enim Christianos per contumeliam appellare adem sacram ad preces matutinas, universo ad- 
solebat) capita sua cervicibus retinere, nisi delubra vocato clero, visionis areanum aperuit, et quod 
idolorum quamprimum de integro exstruerent. Cu- interfectus esset Julianas imperator, hacque nocte 
jus mins fortasse reipsa explet» fuissent, nisi ce-  obiisset: ii ve: o episcopum rogarunt ut hac reti. 
erius e vita migrasset.» Hec, inquam, pseudo- cer«vt neminique enuntiaret. » 
Amphilochio, diu post rem gestam scribenti, con- (42) Libanium sopbistam cum Juliano in Perside 
fuso: rumore audita, occasionem dare potueruut fuisse, non facile credam ; inulto minus questoris 
comminiscendi ea qu» de adventu Juliani Cxsa- munus obiisse : neque enim ad tale munus aptus 
ream et Basilii cum eo congressu narrata sunt. At. fuisse videtur Libanius, sophistarum more talia 
neque ex Sozomeno sequitur Julianum Cssaree parum curans, dummodo sibi esset bene : quamvis 
unquam fuisse : potuerunt enim omnia, qua Sozo- teste Eunapio non esset impar administranda rei- 
menus facta dixit, ab imperatore apostata per lit , publice, ej causis civilibus idoneus, etiam ad au- 
teras ad praefectos mandari, et ab his deduci ed "dendum perficiendumque alia nonnulla, que iu 
exsecutionem. Imo, si Nicephoro Calisto credimus, theatro spectatorum animos delinire ac recreare 
non est verosimile, Julianum unquam fuisse Ce- possent. Cum enim sequentes iuperatores amplis 
sare» : ita enim iste de impio lib. XL, cap. 4 : simum illi dignitetis gr dum detulissent (nam salu- 
« Quas outem civitates in Christi religione ar- tatum palatio prefectum eo honore fungi jusserant), 
dentiores esse seiret . infestus eis fuit, neque noluit accipere, dictitans, sophistam illo majorem 
ad eas divertere voluit. Et persepe cum lega- esse. Equidem nescio qua auetoritate asserat Euna- 
tiones ad eum, propter casum aliquem qui inci- pius, sequentes Julianam imperatores amplissimas 
disset, provinciales mitterent, preces eorum reje- dignitates Libanio obtulisse, cum Jovinianus ipsum 
cit. » occidere voluerit, οἱ imperante Theodosio senex 
(41) Cum pluribus sanctis per varias orbis partes — esset. Quis autem credat quod hic ultimus, qui nec 
Juliani interitns divinitus innotuerit, non foret militem In exercitu habere volebat non baptiza- 
creditu difflcile, etiam Basilio, in solitudine Pontica tum, voluisset impium idololatram evehere ad di- 
versanti, impii interitum per revelationem innotuis- guitates 7 Nec de Valente, quamvis Ariano, credibile 
nisi contrarium suaderet ipsius sancti et. Na- est quod voluisset honoribus eumulere tam fami- 
xeni silentium. Nam eum simul contra Aposta- liarem amicum Juliani Apostate, cujus impietatem 








.. 


EXCERPTA EX ACTIS S. BASILII BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. CCCV 


Perside exsistens, ac questoris munus obiens. Ba- A citius ad montem : excitansque quos illic relique- 


silius ergo ex visionestupens, soloque Eubulo ex- 
citato, descendit cum eo in civitatem, venitque ad 
sancti Marlyris Mercurii martyrium, in quo et ipse 
et arma ejus posita erant : cumque quazsisset, non 
sunt inventa. Advocato autem custode, percuncta- 
batur ubinam gentium esseni. Is vero sacramento 
respondit, fuisse vesperi, ubi pro more continue 
servarentur. Certo igitur persuasus Dasilius,veram 
esse visionem,Deoque data gloria, qui non despicit 
confidentes in ipsum,ardore multo gaudioqueinex- 
plicabili, dormientibus adhuc omnibus, rediit quam 


ita detestatus fuerat, ut prelegerit cingulo mili- 
tari potins, quam Christiano nomini renuntiare. Si 


rat etad preces hortatus, faustum in voce exsulta- 
tionis facia sibi divinitus revelationis nuntium at- 
talit, quod nocte illa tyrannus sublatus fuisset : 
peractisque communibus omnium votis, gratiarum 
actionibus, reversus est in civitatem, jubens om- 
nibus, ut ia magna ecelesia; positi, divin litur- 
gi» participes fierent. 

Hoc autem ita peracto, ipsoque elevante sancta 
(43), non est faetum signum, ut moris erat, ut ni- 
mirum columba moveretur. Τρδο vero cogitante 
quidnam reiesset, viditjunum de ventilantibus 


acerbior omni jngulatione futura esset. » Ita Liba- 
nius in oratione De vita sua. Atque ex his colligi- 


tamen credamus Eunepio, recusatam a Libanio P tur Libanium, nec qusiestorem Juliani fuisse, nec 


raefecturam palati, quomodo hic admittere vo- 
uisset quesioris mupus ? Audiamus nunc de seipso 
loquentem Libanium, quid sibi contigerit in Juliani 
Persica expeditione. « Quod ad reliquum tempus, 
quod hine effluxit, inquit, usque ad expeditionem 
adversus Persas, alios alio pacto affecit : sed 
mihi mejus apud illum amoris attulit ; siquidem 
perseveravit hoc in ore habere : Munus tibi confe- 
ram eXcedens, quod non quemadmodu::: alia fugere 
possem. Quare cum cenavissemus (coactus enim 
ab illo fueram), Mi homo, inquit, tempus est ut 
munus accipias. Equidem conjicere non poteram 
quidnam istud foret; ille vero subjecit : Videris 
tnihi in oratorum album ob sermones transcripius, 
ob actiones vero in phiiosophorum numerum reia- 
tus. His dictis oblectatus sum, -ut olim Lycurgus ob 
responsum Dei oraculare dese ipso : enimvero 


comitem in expeditione Persica, nec vidisse som- 
nium mortis ejus presagium ; sed necem Apostat» 
et cladem Romanorum Antiochie duntaxat intelle- 
xisse, simulque spectasse in sandaphila deferri cada- 
ver , sepeliendum Tarsi Cilicie . Videtur porro 
pseudo-Amphilochius ejusmodi somnium affingendi 

ibanio occasionem sumpsisse ex Sozomeno, qui 
lib. τι, cap. 2, de aliquo ex Juliani necessariis ista 
narrat : « Dicitur eum, cum ad Julianum qui erat 
in Perside, ire maturaret, in loco quodam, qui erat 
in via publica situs, diversatum ; et edium penu- 
ria coactum, in ecclesia qui ibi erat dormivisse, 
et secundum quietem vel rem gestam vidisse, vel 
Baltem somniasse complures ex apostolis et pro- 
phetis jin unum coactis, graviter de imperatoris 
contumelia adversus ecclesias facta, conquestos 
esse, inivisseque-consilium, quid in hac causa fa- 


hzc ab eo, qui enm diis conversabatur, dicia fue- C ciendum esset. Ac cum ea de re esset. deliberatum, 


rant. Porro premissis e senatu, qui precarentur ut 
Tarsensibus dimitterentur crimina, dixit, se con- 
cessurum urbi Cllicum, si Deus ipsum servaret : et 
profecto mihi perspicuum est, inquit, quid ad hec 
eventurum sit; ut in legatione functuro spem ve- 
stram collocetis : hunc autem ipsum illuc proflcisci 
mecum oportebit. Tum amplexatus lacrymantem 
Don laerymans, jam Persarum mala cernens, po- 
stremis litterisscriptis, finibus imperil excessit, agros 
depopulans, castella et propugnacula capiens, flu- 
vios trajiciens, muros concutiens, urbes expugnans: 
&tque horum sipnguia nullus nuntiavit ; sed nos gau- 
dio spectantium gaudebamus, ea que jam flebant, 
porro etjam factum iri credentes, cum in virum 
inspiceremus. Verum fortuna suas partes egit. Nam 
cum eXercitus cedibus et fuga Persarum ovaret, 
certaminibus gymnicis et equestribus, que a pro- 
pugnaculis spectabant Citesiphontis habitatores, 
com muri crassitudini confidere non 
Medus decerevisset legatione et muneribus suppli- 
eare (quippe a ratione alienum esse censebat, cum 
viro, qui deus quidam erat, pugnare), jam legatis 
equos conscendentibus, prudentissimi regis virtus, 
hasta lumbo proscisso, rigavit sanguine ab eo qui 
vicerat effuao, terram hostium superatorum : effe- 
eitque eum qui terrore cohorruerat, persequentium 
dominum : quandoquidem a transfuga quodam di- 
scere Perss licuerat, in quo fortune statu osset. 
Nobis autem Antiochensibus hominum certe nemo, 
sed terremotus calamitatis indices fuerant, qui 
urbes Palestine Syrie quasdam ex parte, quasdam 
totas subverterant. Etenim Deus cobis cladibus 
Ignis magnum infortunium signiflcare videbatur: 
optantibus vero nobisne vera opinaremur, acerbuin 
tristis nuntii telum aures penetravit, Julianum illum 
in sandapila ferri, et sceptrum a nescio quo obti- 
Deri ; Ármeniam autem Persarum esse, et quan- 
μη egrorum reliquorum vellent, Quapro- 
per staum in ensem oculos conjeci, quasi vita 


et adhuc eorum animi velut in dubio versari vid«- 
rentur, duos e medio surgentes oohortatos reli- 
quos ut bono animo essent, propereque, tabquam 
ad delendum Juliani imperium, e concilio egressos. 
Hominem illum, qui has res tam admirabiles con- 
templatus fuerat, iter de cetero neglexisse : atque 
dum metu perculsus, hesitaret, quis hujus visionis 
exitus futurus esset, secundo eodem in loco som- 
nium cepisse, vidisseque eumdem apostolorum et 
prophetarum conventum : atque ex improviso, velut 
e vja in concilium ingressos illos, qui superiore 
nocte ad Julianum expugpnandum abierant, cateris 
que nuntiasse eum occisum esse. » Putarit forsan 
pseudo-Amphilochius, istum de quo hic agit Sozo- 
menus, Juliani necessarium ; cui talis visisio obtige- 
rat, fuisse Libanium sophistam ; in quo ipsum, si 
hoc senserit, errasse manifestum est ex eodem So- 
zomeno, qui lib. vi, cap. 1, aliam Libanii opinio- 


osssent, et Dnem de Juliani morte refert. Combefisii conject ura 


est, duos fuisse Libanios, quaestorem unum, alte- 
rum sopbistam : εἰ hic sophiste nomen questori 
temere additum a librario quodam. lta ille eredibi- 
lem hanc Darrationem reddere nititur, temeraria, 
ut mihi quidem videtur, conjectura, qua plures 
fabelle a fabulositate eximerentur. Interim fatetur 
ipse, hec nullo modo de Libanio sophista intelligi 


850. 
Po 3) AEnigmati mihi simile est, dum locus au- 
dientium, tam prope ad altare statuitur, ut inde in 
sacrarium mulier posset introspicere. Unde Com- 
befisius putat designari locum, tidelibus mulieribus 
destinatum : sed neque hic, salt.m in majoribus 
ecclesils, tam prope ad altare erat. De motu co- 
lumbe in signum adventus Spiritus saneti, alibi ni- 
hil invenio, nec satis ihbtelligo an sponte et miracu- 
lose moveretur, an vero a ministro, ut apud r0; 
pulsatur campana ; et si miraculose, an omnibus 
passim id fleret, an Basilio tantum. Si Basilio tan- 
tum, miror nihi] tam singularis miraculi memi. 

















CCCV1 


ντ, 


PROLEGOMENA. 


diaconis annuentem mulieri,aspicienti de superio- A tem, captivitati mancipandam, liberasti, Deique 


ribus deorsum,ac inclinanti in eum:quemin gradu 
motum,intra ecclesiam servari praecepit. Cumque 
sic Spiritus sancti adventum signo visibili perce- 
pisset, jussit ut populus universus dies septem in 
ecclesia permaneret. Diacono autem jejuniis et vi- 
giliis mancipato, quod ei et abundantius erat ad 
egenorum sublevandam inopiam dari mandavit; ut- 
que sic offensum Numen placaret, hisque demum 
expiatus, ministerium sacrom presumeret,jussit. 
Cofestim vero przcepit suspendi vela in loco au- 
dientium, injungens mulieribus, ut si qu: depre- 
hensa esset, quandiu sacra peragerentur,extra vela 
despicere,de ecclesia pelleretur et extra commu- 


nionem fieret Sub finem porro septem dierum, p 


celebri totius populi convenlu,cum festum agere- 
tur, essentque omnes iu ecclesia congregati; en 
(44) tibi Libanius, Juliani quzsto, fuga lapsus, 
civitatem ingressus,ubi populi in ecclesia frequen- 
tiam didicit,eo accessit, odiosissimam Juliani ty- 
ranni mortem annuntians; genihusque pontificis 
advolutus, Christi signaculum rogat accipere:quod 
consecutus, faclus est Basilio contubernalis una 
cum Eubulo. 7 

Seequenti autem die jussit omnibus, ut suas 
quisque pecunias reciperet. At illi una voce 
αἆ ipsum : « Quibus animo constitutum 'erat, 
ut ad civitatis amoliendam eversionem, morta- 


tui templum magnificenlissime exornasti; unum 

superest, ut plenam nobis virtutis divine facias 

fidem.» At ille, ubi brevi serinone ostensa via sa- 
lutis,suasisset et fidei rudimentis instituisset, ba- 
ptismo tinxit. Cum autem sacra Quadragesima 
advenisset, divinam illam operis sex dierum ex- 
positionem populo enarrans, plurimam tum He- 
brzorum tum gentilium multitudinem Christo ob- 
tulit. 

CAPUT ΠΠ. 

Decretum ezsilii sub Valente (mpeditum,hujus fi- 
li$ interitus. Chirographum magicum do moni 
extorium. Anastasii presbyteri sanctitas. Ad- 
ventus S. Eplirem ad Basilium. 

Quidam igitur de relictis gentilibus (46), quin et 
ex Arianis calamniam apud Valentem imperatorem 
Basilio struunt, tauquam fidem Consubstantialis 
gloriaefferret, Arianorum autem hezeresimabomina- 
retur et despueret.Iis obanimi levitatem persua- 
sus Valens, illum ad se Antiochiara accersit, Cum 
autem Anastasius (47) quastor advenisset Czesa- 
ream,Basilioque injuncta sibi ab imperatore expo- 
suissel, ait. Basilius: « Etiam ego, fili, ante non 
paucos dies cognovi, quoniodo imperator, stultis 
hominibus fidem habens, deportationis mes typum 
exaraturus,tres contriverit calamos; atque insen- 
sati calami,impotentem illius impetum inhibuerint 


li eas imperatoti preberemus, potiori jure de- C (cujus tota cupiditas est, ut veritas obscuretur, et 


buerimus offerre immortali imperatori, qui nos a 
tanto periculo redemit.Ecce vero sunt universa in 
manibus tuis, facito ut tibi Dominus jusserit.» Ille 
miratus magnum fidelissimi populi animum; ter- 
tiam partem illis prebuit ; ex reliquis vero sacra- 
rium totum cum (45) ciborio induit ; cumque altare 
auro mundo et lapillis ornasset, advocata civium 
multitudine, mensaque sacra sanctificata, jussit 
triduo festum agi. Cum autem hec ita perageren- 
tur, quidam necdum gentilitio errore absoluti, eum 
conveniunt, dicentés : « Ecce precibus tuis civita- 


nisse Nazianzenum et Nyssenum : si omnibus, 
magis mirum, nullam alibi exstare ejus rei memo- 
riam. 

(44) Seposita qus gratis affertur a Combeflsio 
conjectura de duobus Libaniis, omnino falsum est 
Ssophistam unquam conversum fuisse, aul post 
mortem Juliani venisse Caesaream : nam Antiochiae 
ejus orationem funebrem dixit, ut ipse de se testa- 
tur. « Visum est, inquiens, partium mearum esse, 
ut funebri oratione fato funetum cohonestarem. » 
Praeterea narrat se vite periculum Joviniano incur- 
risse, quia nimium laudabat Julianum. « P«stea 
rursus inquit, vir barbarus irritavit in me princi- 
pem ; cum diceret, me finem non facere lugendi 
plagam ejus qui occubuerat. Proinde imperator male 
me perdere cogitabat, mororis penam exigens. 
Sed vir quidam probus Cappadox, condiseipulus 
olim meus, qui magnus erat apud illum, inter- 
cessit. » Mirum tamen non sit, pseudo-Amphilo- 
chium credidisse, Libsnium sophistam ad fldem 
conversum, ob amicitiam quam Basilius per  litte- 
ras jum eo coluit, tanquam cum sophista et viro 
erudito. 


" 





mendacium obtineat),secum melius actum iri exi- 
stimantes,ut confringerentur,quam ut iniquae ejus 
sententiz deservirent. ο 

Ubi igitur advenit Antiochiam,ad przfectorum 
tribunal adducitur. Interrogatus autem, cur fidem 
imperatoris minus amplecteretur, respondit multa 
cum libertate Dei hierarcha : « Absit ut viam veri- 
tatis deseram, Arianorumque errorem et hz»resim 
amplectar : quippe didici a Patribus, Consubstan- 
tialis fidem amplecti, et honori habere.» Ubi pre- 
fectus mortem ei minatus esset ait Basilius : « Fa- 


(45) Ciborium, umbracculum altaris, quatuor co- 
Jumnis innixum, cujus apud Anastasium in Vitis 
pontificum creberrina mentio, de hoc vide Cangium 
jn utroque Glossario, Greco ac Latino-Barbaro, 
sepe etiam Cyborium scribitur ; et hanc origina- 
riam esse scriplionem vix dubito, ἀπὸ τοῦ Kü- 
6ου, « cubo, » propter formam cubicam, id est, 
quadratam. 

(460) Ad nues arum spectabat, sive consub- 
stantialis fidem defenderet Basilius, sive nop. Cs- 
terum qua hic acta narrantur Valentem inter et 
Basilium illiusque ministros desiderantur apud Ro- 
sweydum, et longe aliter data fuerunt ex Nazian- 
zeno in Vita. 

(47) ADpastasium prefeetum vel qusstorem, ubi 
nominatum invenerit auctor, equidem ignoro. Alii 
orones praefectum  Modestum vocant, isque tam 
notus fuit vero Amphilochio, ut in nomine ejus er- 
rare non potuerit. At Combeflsius, cum saspius ten- 
tata sit sub Valente Basilii constantia, putat inter 
varios adhibilos ministros, aliquem aut pretorem 
aut exactorem fuisse, Anastasium, ob auctoritatem 
scilicet Amphilochii. 











EXCERPTA EX S. ACTIS BASILII BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. Ccovil 
xit Deus,ut pro veritate absolvar vinculis corporis : A filia sua perrexisset, velletque illic puellam tondere, 


nam diu est ex quo id cupio; nisi tamen ipsi mol- 
liores estis in przsiandis promissis. » Porro pre- 
fectus pugnacem viri renitentiam et immobilitatem 
propositi imperatori significans,ait: «Victi sumus, 
imperator : vir enim minis superior est,iuflexibili 
duroque et saxeo animo. » 

Cum autem imperator ira efferveseens delibera- 
ret, quo eum mortis genere interfecturus esset ; 
contigit ut ejus filius in morbum uivinitus illatum 
incideret, ita ut medici spem salutis abjicerent. 
Porro mater imperatori supplex accidens, dixit ; 
« Quam male erga Deum ejusque sacerdotem Ba- 
silium babes ! En moritur et ipse puer. » His audi- 
tis, imperator Basilium accersivit,aitque ad illum : 


atque in sacram aliquam monasticam sedem tradi- 
tam Deo sacrificium offerre ; emulatus homicida 
ille ab initio diabolus divinos viri mores Deoque 
acceptum propositum ;concitavitsenatoris famulum 
quemdam, inque puella amorem succendit. Is 
porro,indignus qui rem tantam molirotur, veritus- 
que vel attingere quod erat propositum, alloquitur 
unum ex detestandis maleficis, multam summam 
auri prebiturum pollicitus, modo ipso agente in 
potestatem puellam acciperet. Veneficus vero ait 
ad eum : « 0 homo, impar ad hoc virium exsisto : 
sed si vis mittam te ad provisiorem meum diabo- 
lum. et ille faciet voluntatem tuam, si tu modo vo- 
luntatem ejus feceris. » Qui dixit ad eum : « Quze- 


« Si vera sunt que doces, iisque Deus delectatur, g cumque dixerit mihi, faciam.» Ait ille: « Abrenun- 


precibus tuis filii mei morbnm depuleris. » Tunc 
ille : « Si credideris reci fidei, imperator, teque 
Ecclesis Dei adjunxeris vivet filius tuus » Illo pro- 
mittente,primo suo adventu, Magnus Basilius,nulla 
mora, morbum leviorem fecit. Qui autem impera- 
tori assecle erant herelici episcopi, victoria pro- 
brum non ferentes,auctores fuerunt vc a sententia 
discederet, sed se religioni eorum adjungeret,per- 
que ipsos puero sanitalem pararet. Quo facto, mox 
puer in manibus illorum animam efflavit. Ubi 
porro quaestor hzc vidisset,post morlem Valentis, 
res viri praeclare gestas Valentiniano imperatori 
(48) nuntiavit.Ille audiens stupensque, glorificavit 
Deum: multis porro pecuniis eidem quastori datis, 
misit ad Basilium in usüm egenorum (49).Basilius 


tias Ghristo in scriptis ? » Dicit ei: « Etiam. » Por- 
ro ad eum iniquitatatis operarius: « Si ad hoc para- 
tus es, cooperator tibi efficiar. » llle autem ad ip- 
sum : « Paratus sum, tantum ut consequar deside- 
rium. » 

Cum itaque maleficii minister epistolam conscri- 
psisset ad diabolum,et tradidit hoc tenoreetsenten- 
tia: « Quoniam par est, ut tanquam domino et 
provisori meo studeam, enitarque ut a Christiana 
religione abstractus amiciti: tue admoveam, qno 
lua pars impleatur; misi ad te presentium latorem, 
puella cupiditate :aucialum; impensiusque rogout 
voti compos fiat ; quo et in hoc glorier,majorique 
alacritate tuos amatores congregem. » Data vero ei 
epistola, dixit: « Vade tali hora noclis,et sta supra 


autem magnum imperatoris animum suspiciens C monumentum Pagani hominis,chartamque tolle in 


probansque,piasdomos tum in urbe,tumin singulis 
provinciepartibus exstruxit,refocillandis infirmis; 
iisque viros multos, et mulieres puerosque, pluri- 
mam eis curam levamenque adhibens,in lectis po- 
suit. Ubi vero imperator audivit, multos reditus 
in eorum sumptus et sustentationem, Christi hie- 
rarcham et pontificem ceu patrem honori habens 
largitione dedit. 

Helladius (50) sanct» recordationis, qui ipse 
inspector et minister fuit miraculorum ab ipso pa- 
tratorum,quique post obitum conserti honore apo- 
stolis Basilii,eejussedem successor accepit, vir ad mi- 


aera; et preesto erunt, qui te ducturi sunt ad diabo- 
lum. ο Istota promptitudine quod injunctum erat 
gerens, in miserabilem illam erupit vocem, diaboli 
invocata ope. Continuo autem astiterunt principes 
potestatis tenebrarum, spiritus nequitie ; magno- 
que gaudio deceptum suscipientes in locum abdu- 
xerunt ubi diabolus erat,atque ostendunt sedentem 
in solio excelso, quem spiritus nequam in orbem 
circumstarent. Acceptis vero venefici litteris, ait 
ad miserum: « Credis in me? » Ait : « Credo. | Ait 
ille: « Nega Christum tuum. » Dixit ille: « Nego.» 
Ait ipsi diabolus : « Scelesti estis vos Caristiani,et 


randus, omuique virtute cumulatissime ornatus, p quidem quando me opus habetis, veni.is ad me : 
mihi retulit. Senator quidam, vir fidelis, Proterius ubi autem assecuti estis quod est in votis, me ne- 


nomine, cum ad sacra ei veneranda loca una cum 


(48) Valentinianum juniorem intelligendum hic 
monet Combefisius ; senior enim ante Valentem 
ου. 

(49) Fundi, a Valente Basilio ad hospitalis sus- 
tentationem dati, forsan occasionem haec commi- 
niscendi prebuerunt : neque enim post Valentis 
obitum tandiu in vivis Basilius fuit, ut ea facere 
moraliter potuerit, que fecisse dicitur post acceptas 
a Valentiniano pecunias. 

(50) Helladium Basilii in episcopatu successorem 
fuisse, omnibus est indubitatum : Vitam decessoris 
&b illo conscriptam, eredimus (ut par est) S. Joan- 
ni Damasceno, qui utinam ad nos tantum transmi- 


gatis, et acceditis ad Christum vestrum; qui cum 


sisset thesaurnm ! eum enim videtur pra oculis ha- 
buisse, cum locum inde unum descripsit in oratione 
pro sacris imaginibus.An vero ea, quz hic narrantur, 
ex Helladio sint, lector judicet. Potuit enim fleri, ut 
eo quo pseudo-Amphilochius scripsit tempore, frag- 
menta quzdam Helladii exstarent, qua ipse retule- 
rit in Basilium suum. Quod attinei ad Proterii 
filiam, a demone in amorem juvenis concitatam, 
simile quid contigisse B. Marie Antiocheng refe- 
rimus tomo VII Maii, die 29, pag. 55. Mihi tamen 
verosimilius est, eumdem qui Amphilochium 
mentitus est mentiri etiam Helladium potuisse. 


η - - 
^ 
* 
- * 





«1 


CCCVIII 


PROLEGOMENA. 


Bit bonus, vos suscipit. Enimvero fac seripto tum Α confusionem meam ? Που me infelicem ! in quod 


Christi tui et baptismatis spontaneam abrenuntia- 
tionem, tum liberam in me in secula cautionem, 
quodque mecum sis futurus in die judicii, mecum 
parata mihi Φίθγηα percepturus supplicia, moxoque 
impleo vota tua. » At ille manu propria scriptum 
edidit, quale fuerat rogatus. 

. Post heec vero animarum vitiator draco destinat 
da2mones fornicationi przpositos,iique puellam in 
viri amoremincendunt.Illa autem seipsam in solum 
jactans, cepit clamaread patrem : « Misercre mei 
infelicis, quam hujus pueri desiderium dirius ex- 
cruciat. Compatere visceribus tuis ; ostende in me 
unigenitam tuam, affectum paternum ; mihique 
conjugio copula adolescentem,quem elegi; quod si 


perditionis barathrum descendi ? ut quid sum na- 
ta ? aut cur nata, non statim abrepta sum ? » Cum 
ergo vir ejus, errore deceptus, sic ejulantem no- 
visset, venit ad eam, assevevans non ita esse. Illa 
non nihil refrigerii ex verbis ejus delusoriis ca- 
pieas,sait ad illum : « Si me et miserabilem meam 
animam vis cerliorem reddere, cras, ainbobus 
pari consensu in ecclesiam profectis, pressente me 
intemerata sacramenta sumas, sicque poteris fa- 
cere certam fidem et satisfacere. » Tunc ille coa- 
cius dixit quod rei caput erat. 

Protinus ergo, muliebri infirmitate deposita bo- 
noque consilio inito, currit illa ad pastorem et 
discipulum Christi Basilium,clamore adversus im- 





nolis prestare, videbis brevi amarissima sublatam p pietatem sublato: « Miserere mei misere, sancte 
morte, Deoque rationem pro me dabis in diejudi- Dei; miserere mei, Christi discipule, qum cum 
cii. » Pater autem cum lacrymis dicebat: « Heu daemonibus contractum feci: miserere mei, que 
mmihi peccatori! Quid hoe miser mes/filieaccidit? patri meo inobediens fui. » Sanctus vero ad illam : 
quis meum thesaurum depradatus est? quis filie — « Quid tibi accidit, mulier * » At illa docet quid 
mes injuriam intulit ? quis dulce oculorum meo- res habeat. Porro Dei sanctus, accersito puero, 
rum lumen exstinxit? Equidem, qui te Christo quarebat abillo num ita esset. Respondit ille cum 
sponso ccelesti desponsare staluissem,angelorum- lacrymis : « Etiam, sancte Dei : nam etsi ego ta- 
que contubernalem facere, ac in eo posuissem stu-  cuero,opera mea clamabunt ; » enarratque et ipse 
dium ut in psalmis οἱ hymis et canticisspiritoali- ab initio ad finem usque provectam diaboli Írau- 
bus cantares Deo,per teconsecuturum mesalutem dem. Tum ait ei sanctus : « Vis ad Deum nostrum 
sperabam ; tu autem in lascivie cestrum insanisti. converti ?» Qui ait: « Etiam volo, sed non pos- 
Sine ut, sicut volo, inito pacto,Deo conciliem,nec sum. » Dicit ei sanctus: « Quid ita? » Respondit 
meam ad inferos eum tristitiadéeducassenectutem, — adolescens dicens: « Scripto abrenuntiavi Christo, 
àc neque parentum tuorum nobilitatem confusione , et foedus pepigi cum diabolo. » Dicit ei sanetus: 
operias. » At illa floccipendens patris verba, per- * « Ne tibi sit cur: : bonus est Deus et poenitentiam 
severabat clamans : « Pater, aut fac desiderium — agentem suscepturus est: agit enim poenitentiam 
meum,aut post pusillum videbis mortuam. ο Pater super malitiis nostris. » Porro puella ad ejus se 
itaque in magna animi angustia conslitutus,abun- — pedes projiciens, obsecrabat verbis evangelicis : 
dantiorique tristitia absorptus, amicorumque con-  « Dominiet Dei nostri discipule, si quid potes, ad- 
siliis acquiescens ; monentibus illis ac dicentibus, java nos. » Dicit sanetus ad puerum : « Credis sal- 
prestare voti compotem fieri,quam ut sibiipsavim vus fieri? » Ait ille:« Credo,Domine;adjuva incre- 
inferrel; consensit indulgere magis desiderio filie, | duiitatem meam (a).» Etconfestim apptehensa ejus 
quam ut se male exitioszque neci traderet. Δά- — manu, et facto super illum Christi signaculo,fusa- 
ducto itaque quaesito adolescente,filiaque acfacul- que oratione, reclusit quodam loco, intra sacra 
talibus omnibus eum impertitus, dixit: « Salva septa: dataque regula, cum tres dies una laboras- 
sis, filia, vere misera ; mullum postmodum ρᾳ- set et se afflixisset, eum invisit, aitque illi : « Quo- 
nitens lacrymaberis, cum nihil ponitendo profi- modo habes, (ili ? » At ille ait: « In magna sum, 
cies. » domine et serve Dei, necessitate: non enim fero 

Porro nefando conjugio celebrato, impletaque clamores eoruro,:et terrores jaculaque, et missos 
diabolica fabula, nec multo lapso tempore, obser- D lapides: tenentes enim manu propria editam sche- 











vantibus quibusdam deprehensum est,quod adole- 
scens non ingrederetur ecclesiam, neque immor- 
talia vivifieaque sacramenta atlingeret: dictumque 
est miserande& uxori ejus : « Noveris quia maritus 
tuus, quem elegisti, non est Christianus, sed ex- 
traneus a fide et penitus alienus. » Illa igitur tene- 
bris et dolore plena, jactavit se in pavimentum ; 
copitque seipsam unguibus laniare,et tundere pe- 
ctus, atque clamare: « Nemo unquam, qui pa- 
rentibus inobediens (uit, salvus factus est. Quid 
exspectabam misera ? Quis patri meo annuntiabit 


(u) Marc. ix, 23. 


κ 





dam, mecum pugnant, dicentes : Tu venisti ad 
nos ; non nos ad te. » Ait illi sanctus: « Ne timeas, 
fili: tantum crede; et data ei esca modica,factoque 
rursum super eum Christi signaculo et oratione, 
inclusit denuo. » Post paucos vero dies visitavit 
et dixit: «Quomodo habes,fili?»Ait : «Pater sancte, 
a longe clamores illorum et minas audio: nam non 
video eos. « Et rursus, dato ei cibo el fusis preci- 
bus, clausit ostium, et discessit. Quadragesimo 
demum die eum adiens,ait illi : « Quomodo habes, 
(rater ? » Respondit ille: « Bene, sancte Dei : vidi 





ΕΧΟΡΠΡΤΑ EX ACTIS S. BASILII BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. 


enim te hodie in sommis pugnantem pro me, eL À nem sanctorum Christi donorum indulsit. Facto 


vincentem diabolum. » Mox ergo, faccta de more 
oratione,eduxit illum,etduxitin cubiculum suum. 
Mane autem facto, ubi convoeasset tum sanctum et 
venerabilem clerum, (um monasteria universum- 
que Christi amantem populum, dixit illis: «Filii mei 
dilecti, agamus omnes gratias Domino : ecce enim 
ovem perditam Pastor bonus, impositam humeris 
reducturus est ad Ecclesiam. Et nos oportet pervi- 
gilem ducere noctem, et deprecari ejus bonitatem, 
ut ne vincat ille animarum corruptor. » , Hoc 
autem facto, prompteque et alacriter congregato 
populo totam noctem, una cum bono pastore, 
Deum deprecantur ; clamantes pro eo cum lacry- 
wis: Domine miserere, Atque diluculo collecta 


vero vir sanctus magno convivio, universum Chri- 
sli amantem po»ulum officiose habuit et fovit. Du- 
cto autem adolescente, et instructo, ac ei congrua 
data regula, reddidit uxori, indesinenter glorifi- 
cantem et benedicentem. 

Etiam vero mihi hoc narravit prefatus egregius 
vir Helladius. Die quadam sanctus Pater noster et 
magnus Basilius, illustrato mentis oculo, profectus 
de civitate, nemini dicens quoesset iturus : prior- 
que ipse egressus, et nos omaes precedens, dixit 
nobis: « Filii mei, sequimini me, ut mecum videa- 
tis Dei gloriam: exque discipulis admiremur ma- 
gistrum. Mox ergo ut communis Pater noster de 
nostra civitate proficisci ccpit, agnovit virtute 


cum ipso universa populi multitudine, assnmit p sanctissimi Spiritus, Anastasius presbyter (51); et 


eum sanctus: tenensque dexteram, cum psal- 
mis et hymnis ducebat ad sanctam Dei eccle- 
siam. 

Ecce vero diabolus, qui semper invidet, nec vi- 
tam nostram a tristitia liberam sustinet, cum tota 
exitiosa virlute sua adest ; comprehensumque invi- 
sibili quadam rationepuerum voluitrapere de manu 
sapcti : cepitque puer clamare : «Serve Dei, adju- 
va me. » Porro in tantum processit impudens reni- 
tentia,ut ipsum divinum Basilium una impelleret 
et contorqueret. Conversus itaque sanctus ad dia- 
bolum, ait: « Impudentissime et animarum lues, 
pater tenebrarum et perditionis, non tibi sufficit, 
quam tibi ipse tibique subjectis aquisivisü, per- 


dixit συ», uxori quidem nomine, usu autem sorori: 
« Ego vado ad culturam ogri, domina mi soror, 
sed surge et orna domum tuam ; et circa nonam 
accepto thuribulo et cereis,occurresolaS. Basilio 
archiepiscopo: venitenim, ut ip nostram peccatorum 
domum divertal.» Illa tremens snper sermonis no- 
vitate, fecit quod docta erat. Erat porro hae virgo 
honeste versata : nam cum annos quadraginta ex- 
egisset in illo conjugio, mysteriumque servasset, 
inopinione hominum sterilis erat, Cum autem de- 
bita modestia nobis obviam processisset, con- 
gruamque adorationem impertisset ; primum qui- 
dem benedicitur a sancto Patre nostro, tum vere 
ait illi: «Quomodo hahes, domina Theognia ? » Illa 


CCCIX 





DA ch LL . pom 





ditio tua? non cessas etiam Dei figmento infestus c stupens ex nominis appellatione, ad eum: « Bene, 
esse ? », Diabolus vero dixit ad eum : « Mihi facis sancte Def.» Dicit illi sanctus Pater noster. « Ubi 
inguriam, Basili : » ita plane, ut multi vocesjejus est dominus Athanasius presbyter, frater tuus? » 
audirent. Αἱ sanctus Dei ad ipsum : « Increpat Dicit illi: ο Maritus meus est, domine, el ivit ad 
te Dominus, diabole. » Ille vero ad eum: « Mibi colendam terram. » At ille: In domo tua est, 
facis injuriam, Basili: non ego ad ipsum abii, sed . neqne fatigeris. » Perculsa igitur mulier in verbo 
ipse ad me. Ab.enunliavit Christo suo, mecumque isto, non tantum quod ex nomine appellasset, sed 
iniit fedus; et ecce ejus scripturam pre manibus etiam quod uxorem quidem nomine, usu autem 
habeo, delaturus in die judicii coram communiju- sororem,Deo afllatus Pater noster dixisset ; vehe- 
dice. » Sanctus autem Domini dixit: «Benedictus  mentique admiratione attonita, ac timore tenta, 
Dominus Deus meus: nondeponetpopulusistema- cecidit in terram, clamans et dicens : « Sancte 
nus de excelso coeli, donec scripturam reddas.» Et Dei ora pro me peccatrice. quia res magnas et 
conversus dixit plebi:e Tollite omnes vestras ma-  admirandasinte contlueor.» Tum ilie,fusis super 
nus in excelsum,clamantescum lacrymis: Domine, illam precibus, primus ibat. Venientibus autem 
miserere.» Cumque populusstaret ad longum tem- nobis in domum presbyteri, etiam ipse obviam fa- 
pus extensis manibus in colum, ecce scriptum , ctus ; honorabiles viri pedes dosculatur: at ille 
adolescentis, in aere deportatum, uique in eximii ei in Domino osculum dedit. Ait vero illi presbyter: 
pastoris nostri manus depositum venit. Suscepto «Unde hoc mihi,ut venerit sanctus Domini mei ad 
autem illo, gratias agensDeo, vehementiusque gà- me?» Pater autem noster ait illi: « Bene te in- 
visus cum populo universo, dixit ad adolescentem: — veni, Christi discipule : eamus, et rem sacram fa- 
« Cognoscis, frater, libellum?» Ille vero ad ipsum: — ciamus. » Erat enim ipse presbyter quotidie jeju- 
« Etiam, sancte Dei: manus proprie serirfio est. » nans, et (preterquam Sabbato et die Dominica) 
Porro disrupta scriptura induxit in ecclesiam, ad- nihil contingens nisi panem et aquam. 
missoqne ad sacram misso sacrificiuz, perceptio- —— Cumque perrexissemus in sanctam Dei eccle- 
(51) Historie hujus imposturam non immerito supra nerratur dixisse uxori sue : Ego vado ad 
eri putamus ex eo, quod omnia, quasi per culturam agrí,et tamen insciailla domi manserit ; 
pios dolos, ut comicis mos est, descriptasint; que uhi paulo infra diciiur invenos a Basilio : et 
a gravitate Basilii in agendo, et Helladii in scri- mox jussus Anastasius aperire ostium conclavis, 
bendo abhorrent. Quin, ostendat Combefisius, si in quo servabatur homo ulcerosus, dixit esse ne- 
possit, quomodo Anastasius presbyter,tam sanctus  cessaria domus. E 





et Deo plenus, possit excusari mendacio ; cum 
PaTROL. GR, XXIX. ( 


CGCCX 


PROLEGOMENA. 


siam, precepit presbytero ut missam celebraret. A civitalem cum gaudio, laudantes et benidicentes 


Ille autem ait ad eum: « Sancte Dei, ut doces, 
quod minus est a meliori benedicitur. » Dicit ei 
sanctus Pater noster: « Ád reliquas tuas omnes 
virtutes, obedientia accedat. » Consentiens autem 
presbyter astitit ad sacra missarum. Porro tem- 
pore evelatienis vivifici corporis Domini nostri 
Jesu Christi, vidit sanctus Dei et quidam de dignis, 
sanctissimum Spiritum, descendentem in specie 
ignis, circumdantemque presbyterum et sanctum 
aliare. Cumque communicassemus, et Deo egisse- 
mus gratias, rediimus in domum presbyteri, cibo- 
que sumpto, dixit illi sanctus Dei: « Refer mihi 
unde thesaurus iste ; et quz est vita tua? » Dicit 


ei presbyter : « Ego, sancte Dei, homo peccator 
sum, publicis tributis obnoxius. » Sunt porro duo & 


juga boum ; unum quidem ego mino ; alterum vero 
meus mercenarius ; et alterum quidem in ministe- 
rium cedit hospitum ; alterum autem in obsequium 
tributorum: estque confamula ha:c uxor mea, ho- 
spitibus mlnistrans et mihi.» Ait illi sanctus: 
« Voca illam sororem, juxta quod est; mihique 
edicito reliquas tuas virtutes. » Dicit ei presbyter: 
«Non habeo qufdquam boni super terram, ab omni 
virtute extraneus sum. « Dicit ei communis Pater 
noster : « Surge,el eamus simul. » Ducit vero eum 
in cellam unam domus ejus, et ait illi: « Aperi ja- 
nuam. » At ille : « Ne,sancte Dei,inejusseris ingre- 
di: quoniam usus est domus. » Ait ei sanctus : 
« Etiam ego veni ad hunc usum. » Cumque nollet 
presbyter aperire portam, sermone aperuit admi- 


Deum. 

Fratres, narrationem volo facere (52) de magno 
et celebri Basilio et Ephrem Syro (53). Et ea qui- 
dem quz spectant ad Patrem nostrum, ipse vidi ; 
qua autem ad sanctum et eximium Ephrem, ex 
veraci ejus ore audivi: sic autem habent. Ubi ce- 
lebris ille Ephrem, agens in deserto, qua ex Spiri- 
tus sancti illustratione vidisset,qua ex desiderio et 
percunctatione didicisset admiranda Patris nostri 
Basilii opera ; Deum intente jugiterque orabat, ut 
ipsi revelaret, qualis Magnus Basilius esset. In ex- 
slasim ergo raptus,videt columnamignis,cujusver- 
tex attingebat coelum : voxque de coelo audita, di- 
cens: «Ephrem, Ephrem : quemadmodum vidisti 
columnam ignis, ejusmodi est Magnus Basilius. » 
Et statim. adhibito interprete, velut rudis linguze 
Graeca, venit ad magnam ecclesiam celebris urbis 
Cxsares : ad quam ipsa magna Epiphaniorum so- 
lemnitate perveniens, clamque ingressus, vidit 
procedentem Magnum Basilium ; aitque socio suo : 
« In vanum, puto, laboravimus. Frater iste enim, 
in tanto gradu positus,non est qualem vidi. » Con- 
spiciebat enim amictum stola candida, sacrumque 
circa ipsum clerum, albis indutum et ei obsequen- 
tem. Stans ergo in secreto loco ecclesiz, cepit 
velutdeproposito desperare, dicens intra se: «Nos 
qui portavimus pondus diei et zstus nihil profeci- 
mus ; hic autem, in tanto comitatu, et honore h- 
mano, est columna ignis? Plane miror. » Hac ita- 
qua ipso cogilante, misit ad eum sanctus archi- 


rabilis Pater noster: ingressusque morbidum illic c diacouum suum, dicens: « Vade ad portam αυ 


hoininem etulcerosum,cui pleraque corporis mem- 
bra defluerent, invenit, uno sciente presbytero et 
sorore ejus. Dicitei sanctus Pater noster: e Ut 
quid voluisti celare thesaurum tuum istum?» Dicit 
ei presbyter: «Promptus est,domine,et injuriosus, 
timuiquene forte in verbo offenderet. »Dicitei Pater 
noster: « Bene circa ipsum cerlasti : sine vero ut 
et ego hac nocte illi miniswem ; quo per te etiam 
mercedem consequar. » Dimisso autem sancto in 
cellacum ulceroso,cui morbi vis vel vocem ademe- 
rat, clauso ostio, discessimus. Qui autem vulne- 
ribus medebatur, fusis super eum tota nocte pre- 
cibus, supplicans Deo, qui morbum omnem et lan- 
guorem sanat, curavit illum. Presbyter autem qui 


respicit occidentem, ibique in ecclesi: angulo re- 
peries abbatem, cucullam habentem in capite,cum 
quodam alio, raribarbium, pusillum, et czetera vul-- 
tus ejus ; dicesque ei : Quaeso, ingredere in sacra- 
rium: vocat te archiepiscopus. » Archidiaconus 
autem, discissa multo labore populi multitudine, 
venit ad locum ubi 8. Ephrem consisteral, οἱ ait 
illi : « Benedic, domine ; velis ingredi in sacra- 
rium ; vocat enim te Pater tuus archiepiscopus. » 
Ubi autem intellexit per interpretem quod diceba- 
tur, excusavit dicens : « Erras, frater ; nos homi- 
nes peregrini sumus et ei ignoli. » Rediens autem 
archidiacouus, renuntiavit Magno Basilio. Porro 
dum Basilius libros sacros exponit populo, videt 


foris nobiscum erat, ait: « Gloria tibi, Deus, qui DS. Epbrem linguam igneam, ejus ore loquentem, 


facis voluntatem timentium te, et deprecationem 
eorum exaudis;en medicussanum fecit infirmum.» 
Et statim clamavit sanctus, ut portam aperi- 
remus, eduxitque ulcerosum integre sanum, non 
habentem cicatricem in corpore suo, expedite 
loquentem, et glorificantem Deum. Hoc autem 
grandi miraculo facto, reversi sumus in nostram 


(52) Videtur hic rursus narrationem resumere 
pseudo-Amphilochius. 

(53)Congressus Ephrem cum Basilio dabitur in- 
fra ad vitam ejus, ex Nysseno et ipso Ephrem, 
omnino aliter quam hic narretur ; ex quibus col- 


AÁitque rursum Magnus Basilius archidiacono : 
« Vade, et dic ei : Domine Ephrem, velis ingredi 
ad sacrum altare: vocat te archiepiscopus. » Et 
abiens ad eum archidiaconus, ejusque vestigiis im- 
presso osculo, dixit illi: «Domine Ephrem, quaeso, 
te accersil Pater luus archicpiscopus, ut ingredia- 
ris in presbyterium.» Sanctus ergo super his atto- 


ligere lector poterit,quenam hic referantur omissa 
ab Eplirem et Nysseno; judicabitque,an verosimi - 
le sit, omittenda fuisse, si contigissent ; exempli 
causa, de apparitione columna ignis. 





EXCERPTA EX ACTIS 8. BASILII BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. 


CCCXI 


nitus dedit gloriam Deo ; ac reverentiam fa- A natisqne interprete in diaconum, et ipso in pre- 


ciens, excipiensque ait: « Vere Magnus Basilius. 
Vere columna ignis Basilius. Vere per os ejus lo- 
quitur Spiritus sanctus. » Rogavit vero archidiaco- 
num ut responderet, opportunius, post peractam 
rem sacram, $alutaturum in secretario. 

Post missam veroingressus Basiliussecretarium, 
eo S. Ephrem accersendum curavit ; dansque in 
Domino osculum, ait : « Bene venisti, Pater filio- 
rum deserti : bene venisti, qui in eo discipulorum 
Christi numerum auxisli, et dz&emones expulisti. » 
Sed quorsum eum tibi laborem suscepisti, ο Pa- 
ter? Venisti invisurus hominem, peccatorem : lar- 
giatur tibi mercedem Deus, juxta tuum laborem. » 
Ubi porro venerabilis Ephrem omnia in corde suo 
Data dictaque socio abbati respondens enarrasset, 
communionem in sacras manus suas accepit ; Da- 
silioque, pro hospilii religione, excipiente convivio, 
ait S. Ephrem :« Pater, summe honorande, unam 
abs te deposco gratiam, et hanc mihi annuas ve- 
lim. » Ad quem Basilius : « Jube, dic que viden- 
lur ; multum enim debeo, maxime ob tui ad me 
adventus assumptum laborem. . Et honorabilis 
Ephrem ad ipsum : « Novi, Pater sancte, fore ut, 
si qua a Deo poposceris, ipse pr:ebeat. Cupio au- 
tem pro me roges, ut Grace loqui possim, » Cui 
Basilius : « Rem postulasti excedenteim vires. Quia 
nihilominus fide petisti, veni, Pater venerahilissi- 
me eremique praeposite, et Dominum rogemus : 


&byterum (54), eos dimisit in pace, glorificantes 
Deum, in omnibus qua viderant, sicnt dictum 
est ad eos. 


CAPUT IV. 
Restitula orthodoxis Nicomis ecclesia. Castitas Petri 
κ probata. Peecairicis et Juda conversio. 
0789. 


Post Valentis Deo exosi adventum ad nos, qui 
avus 55) fuit Juliani Apostata, revertente ipso ad 
beatissimam Constantini urbem ac transeunte Ni. 
cz:eam; accesserunt ad eum principes Ariana hzre- 
sis, flagitaruntque, consubstantialitatis assertores 
sancta catholica ecclesia deturbari, eisque ipsam 
wadi. Porro tyrannus et indignus purpura, qui ex- 

p secranda illorum haresis antesignanum ageret, pe- 
titis annuit; depulsoque militari manu orthodoxo 
populo, ecclesiam tradidit Árianis. Mcerens itaque 
animo pius omnis populus, diu noctuque orabant 
Deum, ut ne ejus ecclesia stabulum fieretet senti- 
na hezreseon. Pergit itaque Niceam communis Ec- 
clesiarum preses Basilius, a1 quem concurrens 
universa orthodoxorum multitudo, multo clamore 
expostulant imperat oris injuriam. At ille ad eos : 
« Ne, dilecti filii, ploraveritis : haudquaquam 
enim istud Deus in finem permittet : sustinete 
vero longanimes ipsius misericordiam. » 

Porro, ingressus Constentinopolim, ubi Valen- 
tem imperatorem vidisset, dixit : « O imperator 


potens enim est, ut faciat voluntatem tuam ; nam c Honor regis judicium diligit (c) : aitque Sapientia, 


scriptum est : Vuluniatem timentium se faciel, el 
deprecationem corum exaudiet, et salvos faciet 
eos (d). » Cum autem diu orassent, ait Magnus Da- 
silius : « Cur, domine Ephrem, sacram sacerdotii 
ordinationem, übi congruam, non accipis ? » Cui 
Ephrem per interpretem : « Quia peccator sum. » 
Respondit ei Magnus Basilius : « Utinam el ego 
talis peccalor essem ! » Dixitqne ad enm : « Fle- 
ctamus genua. » Et cum humi prostrati essent, im- 
posuit hierarcha manus sancto Ephrem ; recitans- 
que orat ionem diaconi, dicit ad ipsum : « Queso 
te, nos erige. « Atque tunc solula et expedita ejus 
lingua, dixit S. Ephrem clare lingua Grzca : « Sal- 
va, miserere, resuscita, et custodi nos, Deus, Lua 
gratia. » Et impleta est Scriptura : Tunc saliet sic- 


utcerous claudus, et aperta erít lingua balbutien. 


tium (b). Cumque ille ex tempore mnia Grece lo. 
queretur, ipsa hora glorificaverunt Deum, qui om- 
nia potest et exaudit preces timentiui ipsum. Spi- 
ritali itaque lztitia cum illis triduo refectus, ordi- 


(54; Predecessores nestri 1 Februarii, in Com- 
mentario previo ad acta S. Ephrem Syri $ 3, de 
gradu ejus ecclesiastico disputantes, judicarunt 
nibil obesse, quo minus presbyter ordinatus credi 
posset, si constaret Vitam hanc ab Aumphilochio 
scriptam esse : nam objectis a Baronio satisfacit 
Combefisius hic. Verum cum h&c Acta Amphilo- 


Judicium regis justitia (d) .Cur ergo presumpsit tua 
domiuatio,orthodoxis sua ipsorum ecelesia pulsis- 
male sanos in fide in eam mittere ? » Ait Valens ad 
eum : « Rursumne, Basili, ad contumeliam versus 
es ? Eares tibi non congruit, » Aitsanctus : » Con. 
gruit mihi, ut pro justitia bonoque eliam inoriar.» 
Imperator ad eum : « Vade, tu esto inter utrosque 
judex : vide tamen, ul ne affectioni ad populum 
tuum concesseris : non enim decet.» Ait ille impe- 
ratori : « Si habueris quo reprehendas judicium 
meum, juste et me exsilio relega, οἱ illos expelle, 
ecclesiamque victoribus tribue.»Abiens itaque Ni- 
c:eam cum litteris Valentis, admonuit Arianos οἱ 
dixit : « Ecceimperator mihi injunxit, dicens : 
p Vade et juste inter Arianos, et qui sapiunt con- 
substantialitatem, super ecclesia, quam armata ipsi 
manu rapuistis, judica. » At illi : « Sed ex impera- 
toris sententia. » Tum illi : » Venite, ipsique et or- 
thodoxi; clausaque, et utrorumque sigillis munita 
ecclesia, datisque custodibus, vos primi euntes 


rendi Ephrem presbyterum fuisse : potuit. enim 
ab hoc auctore, aut alio simili, decipi auctor 
Menelogii Basilii imperatorls, 

(85) De hoc pseudo-Amphilochii errore egi ad 
Prologum:ubi noto quod hzc historia de ecclesia 
Nicena, orthodoxis restituta sub Valente, omissa 
est ab Urso apud Rosweydum., 


chii non sint, nullum superest fundamentum asse- 


a) Psal. CXLIO, 19. 
ü isa, xxxv, 6. 


— — mide — 


f Psal. pg 


4. 
d) Prov. xvi, 19. 


2 i ή 7 TU ή 1/4: "ru 
Jti]! ᾗ (Hl "Tit 
HA 


! HT! / 0 ΓΗ) 
Ημ { dete, 


//, 


! 
'] 


TUTTA BH, 


y 
. 


Jf 


4 





EXGERPTA EX ΑΩΤΙΡ S. BASILII BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. 


CGCCXIH 


placita. Quod itaque in Petro, Patris nostri Basilii A illa : « Sum in manibus tuis, honorabilissime Pa- 


fratre, post Macrinam omnium magistram luci 
primum edito, gestum est signum seu miraculum, 
corroboranie Domino nostro Jesu Christo,enarrare 
statuo. Pelrus hic, secundus ille Petrus, ille post 
Petrum paincipem illum Petrus; sacerdotalem Se- 
bastenz civitatis, benigna Dei nostri et Patris lu- 
minum providentia, adeptus sedem; cum propria 
adest, uxore quidem nuncupatione, usu vero soro- 
re. Eo Ecclesiam illam sapienter adminístrante, 
aemulatio turbatoribus animis excilantibusorta est: 
populum enim provocarunt dicentes, nefas esse ut 
episcopus sux uxori cohabitaret ; multaque con- 
siliati contra normam sacrorum canonum ad no- 
strum pastorem, orbe autem toto celebratissimum 


ter. » Porro jnssit sanctus Dei, ut modins ferreus 
afferretur, plenusardentissimis lampadibus, aitque; 
« Explica, domina mi sponsa, pallium tuum : » et 
explicavit. Ailque iis qui bajulabant: » Mittitein ip- 
sum flammatissimas lampades;»miseruntque. Tum 
ait sponsa» : « Tene in hoc maphorio, donec tibi 
dicam. » Aitque : » Afferte adbuc lampadem aliam 
accensissimam : » attuleruntque. Tum ille fratri: 
« Explice, domine frater, penulam tuam : » et ex- 
plicavit, Tum ille : « Mittite in ipsum : » et mise- 
runt. Cum vero diutissime tene.ent sic accensas 
lampades et starent, in stuporem actus populus 
super eo quod videbatur, clamare cepit et dicere: 
« Dominus conservabit sanctos suos, et beatos il- 


Basilium, quid res haberet informaturi, venerunt. g los faciet in terra (b). » Projeceruntque accensas 


llle gaudio abundantiori profusus, ait : « Bene, 
filii, veneritis : vado vobiscum ad rei probatio- 
nem. » Profectusque ibat cum illis ad Sebaste- 
nam metropolim : Petrus autem ipsius frater, 
adventu ejus cognito, ei occurrit ab octo millia- 
ribus ; exhibitaque debita reverentia, ac in Do- 
mino osculatus, gratiose subridens dixit fratri suo 
et Patri nostro Basilio : « Tanquam ad latronem 
exiisti, domine frater, cum turba, ut me cape- 
res (a). » 

Cum autem essemusingressi in urbem Sebaste- 
nam, fuissemusque precati in venerabilissimo tem- 
plo Martyrum, multiplici corona illustrium'quadra- 
ginta, ascendentibus nobis ad sacrain episcopi do. 
mum, salutavit ille dominam sponsam ; et ait illi: 


lampades ; nec erat in eis vel fumi odor, neque 
vestimenta illorum aibusta sunt. Tunc adducens 
quinque sanctos viros, ait illis : « Edicite quod 
vidistis in sanctissima ecclesia. » Narraveruntque 
populo, ut vidissent sanctos angelos, venüilantes 
inculpatum eorum cubile : et glorifücaverunt 
Deum, qui facit mirabilia magna et. inscrutabilia. 
Cumque sanctus Pater noster Basilius pacem in 
Domiuo dixisset, reversi sumus in nostram civi- 
tatem, glorificantes Deum, qui dedit potestatem 
talem hominibus (c). 

Fuit temporibus sanctissimi ac beatissimi archi- 
episcopi Basilii, heredis illius regni Christi, vasis 
electionis illius qui portavit Christi nomen coram 
gentibus el regibus et filiis Israel, sicut divinus et 


ο Salve, vera mea sponsa, seu potius Chrisji: tui C beatus Apostolus (d), mulier qusdam, divitiis et 


causa totus nobis hic labor assumptus est.»Ait illa: 
« Sum in manibustuis, honorabilissime Pater. Do- 
minus occasiones facit : magno enim desiderio te. 
neor amplexandi preltiosos tuos pedes : cujus rei 
compos effecta, gratias ago Domino meo. Faciet 
ergo, maximo mihi prosequendus honore meus 
Pater, in filiam suam, quiecunque voluerit. » Ait- 
que ille fratri: ο Rogo te, domine mi frater, ut 
una cum domina sponsa mea dormias in sanclis- 
sima ecclesia. » Át ille ad eum : « Faciam quid- 
quid jusseris, sicut debeo : fecitque. » Assumens 
ergo sanctus Pater noster nonnullos Deo afflatos 
et spiritales viros, quinque numero, ex quibus 
unus rem probe norat; etiam ipse in sancta eccle- 


nobilitate clara, reliquisque ad vans hujus vitz 
obsequia comparatis supra omnes elata. Hzc sta- 
tum vidualem amplexa, turpiter potestate abusa, 
seipsam μυ] luxurizque mancipavit; nihil habens 
quo placeret Deo, sed seipsam instar porcorum vo- 
lutans in luxuriz cceno. Tandem itaque, dispen- 
sante Deo, immensa sua peccata animo repetens, 
menteque coelitus iilustrala, atque seorsim tacite 
agens, pensare cepit multitudinem suorum pecca- 
toruin : dixitque lamentabiliter plorans :«Heu! me 
peccatricem et luxuriosam! quomodo immensa que 
peccavi confitebor et expiabo ? Templum Spiritus 
sanctipollui ; habitantem in corpore animam coin- 
quinavi : Heu me ! projecta sum. Num sicut mere- 


sia dormivit. Circa mediam autem noctem illos p trix illadicam:«Miserere mei?»autsicut Publicanus: 


suscitans a somno ait : « Quid videtis circa fratrem 
meum ? » Αἱ illi : «Videmus novum miraculum.» 
Ille vero : « Quodnam illud ? » Responderunt : 
« Videmus angelos, ventilantes lectum ejus in- 
culpabilem. » Ait autem sanctus Pater noster Ba- 
silius : « Nemini dixeritis quud vidistis. » 
Sequentivero mane reversis nobis ad episcopum, 
dixit : « Tempus est, domina nii sponsa, seu po- 
tius Christi, ut quod quaritur in palam fiat, » At 


(8) Marc. xiv, 48. 
(b) Psal. xL, 3. 
(c) Matth, 1x, 8. 


« Peccavi, » cum presertim post baptismuim pee- 
caverim ? Qui vero certior fiam, quod Deus poni- 
tentem suscipiet ? » Hac porro ipsa cogitante, 
is qui vult omnes salvos fieri et ad. agnitionem 
veritatis venire (e), et neminem vult perire, in 
memoriam ei revocat, qua a juventute deliquerat: 
sedensque, sua ipsius, a juvenili adusque senilem 
telatem, peccala scripsit in ,charta : novissimum 
autem scripsit, quod dicebat magnum peccatum ; 


(d) Act. ix, 15. 
(e) 1 Tim 1i, 4. 


" 
L 
E 
t. 





NUTS 


OCCXIV PROLEGOMENA. 


chartamque bulla plumbea obsignavit (59). Cap- A inveniesque virum sanctum, inter omnes Patres 


tato autem opportuno tempore, cum sanctus Da- 
silius ad preces solitas in ecclesiam proficisceretur, 
clau precurrens ad pedes ejus chartam projecit: 
seque in faciem ad ipsius pedes jactans, clamabat 
dicens : « Miserere mei, sancte Dei, quo supra 
omnes sum peccatrix, » Stans autem beatus ille 
Christi famnlus, ab ea perquirebat causam gemi- 
tuum. Tum illa:« Ecce, domine, mea omnia peccata 
elcriminain charta hac scripsi,et obsignavi:tu vero, 
sancte Dei, ne signaculum bullamque moveris; sed 
solis precibus ea dele (60). Qui enim hanc mih! 
cogitationem dedit, plane obaudiet pro me orau- 
tem. » Magnüs porro Basilius chartam elevans, et 
aspiciens in celum ait: « Tuum, Domine, solius 
est opus istud : qui enim tollis peccatum. mundi, 
facilius quoque unius hujus anime crimina dele- 
veris : omnia quippe nostra delicta apud te nume- 
rata sunt : tua vero misericordia immeusa est, et 
impervestigabilis. » His autem dictis, ingressus 
est ecclesiam, tenens chartam, seque jactans 
coram altari, totam noctem pervigilem in preci- 
bus egit ; inque crastinum, per tota missarum 
solemnia. Deum obnixius oravit. 

Post factam autem missionem,aecersivit mulie- 
rem; tradensque chartam, ait : « Audistiu' mulier, 
quod nemo possit peccata dimittere, nisi solus 
Deus ? » Ait illa : « Audivi, Pater, teque ideo ad 
intercedendum apud misericordissimum Deum $ol- 


celebrem ,Ephrem(61)nomine.Huic trade chartam, 
isque orabit, et Deum propitium tibi faciet. » 

At illa valedicens sancto, cucurrit ad desertum : 
confectoque longo itinere, pervenit ad premonstra- 
tum locum magni illius eremite ; pulsansque ad 
januam clamabat dicens : « Miserere mei, sancte 
Dei. » Ille prescius spiritu quam ob causam venis- 
set, ait illi: « Exi a me, mulier, quia homo pecca- 
tor sum, indigens et ipse adjutorio. » At illa jacta- 
vit chartam, dicens: «Misit me ad te archiepiscopus 
Basilius, ut Deo pro me depreceris, quo peccatum 
in charta positum deleatur : delevit enim,ipsa pre- 
catus, reliqua. Tu vero ne pigriteris pro unico ad 
Deumintercedere,siquidem ad te missa sum.»Tunc 
ad eam sanctus Dei : « Ne, filia, ne ita : qui enim 
pro multis illis peccatis potuit Deum placare,etiam 
pro uno quod superat, facilius quam ego poterit. 
Vade ergo, ne tardaveris, ut pervenias ad ipsum, 
priusquam a corpore migraverit. » llla valedicens 
sancto, rediit Caesaream. Cumque ingrederetur iu 
civitatem,oceurril sancti Basilii corpori,quod effe- 
rebatur: eoque viso se in terram jactare ccpit ; ac, 
velut sanctum in jus vocaret, dixit : « Heu me, 
sancte Dei, idcireo me in desertum misisüi,ut liber 
a molestia proficiscereria : et ecce, re infecta,tam 
immenso itinere frustra confecto, redii. Videat 
Deus, et judicet inter me ette : quod cum ipse po- 
tuisses Deum propitium facere, me direxeris ad 


licitavi. » Atque his dictis, chartam aperuit, to- C alium.»Hiseum clamore dictis,projecit charlam super 


tamque deletam invenit : quanquam non expuncto 
grandis illius peccati piaculo. Videns autem illa, 
conciditanimo,tundensque pectus manibus, corruit 
ad pedes ejus, cum clamore dicens: « Miserere mei, 
serve Dei altissimi : et qua ratione pro meis om- 
nibus peccatis decertasti, ac fuisti exauditus, ea- 
dem quoque pro isto supplica, planeque oblitera- 
bitur. » Lacrymatus vero commiserationis affectu 
archiepiscopus, dixit: « Surge, mulier, nam et 
ego homo peccator sum, qui et ipse indulgentia 
indigeam. Qui delevit peccata tua, quot voluit 
delevit; potlestque, qui mundi peccatum tollit, 
etiam hoc a te peccalum tollere. Si modo dein- 
ceps le a peccato continueris, viasque Domini am- 
bulaveris, non solum consequeris veniam, verum 
etiam gloria dignaberis. Vade ergo in desertui, 


(B9) Grace μολίθδῳ ἑδούλλωσεν: «plunibo bullavit, » 
verbum barbarum mediizvi,quoÁmphilochius,eru. 
ditus Greca eloquentia, 'minime usus fuisset, Et 
fatetur Combefisius hac in vita,subinde verbaejus- 
modi occurrere; quomodo autem hec operis novi- 
tatem nou arguant, ut idem ait, ipse viderit. 

(60) Simile factum mulieris invenitur in Vita S, 
Joannis Eleemosynarii 23 Januarii cap. 15 quod 
forsan occasione prebuit pseudo- Amphilochio,hoc 
de Basilio miraculum comminiscendi Quidquit sit. 
recte monet Combefisius, factum istud nontrahen- 
dum in exemplum, quod si solum in hac apocrypha 
Basilii Vita haberetur, merito computarem inter 

ias fabulas. Sed quod a Leontio scriptum refertur 
in Vita S. Joannis Eleemosynarii, pro ea quam me- 


i. 





capulum, rem minutatim universo populo narrans. 
Porro unus de clero,scire volens quam grande esset 
illud peccatum, sustulit chartain ; apertamque,to- 
tam deletam invenit; ac voce magua clamavit ad 
feminam, dicens : « O mulier, munda est charta 
et expuncta. Quid vero, Dei inte inenarrabilem 
misericordiam ignorans, affligeris? » Viso itaque 
insigni miraculo, populus universus Deum "glori- 
ficavit, qui in terra potestatem habet dimittendi 
peccata quippe tantam servis suis concessit gra- 
tiam, ut etiam post mortem langaorem omnem 
sanent omnemque debilitatem, quin etiam pecca- 


D ta fideliter accedentium remittant. 


Joseph, przstans peritla artis medice, valde pro- 
batus clarusque in illa fuit, summam quamdam 
adeptus ex pulsibus judicii certitudinem ; ut nullo 


retur fidem, potest benigne explicari , si dicatur 
sanctus, mulierem, peccatum confiteri erubescen- 
tem.,induxisse ut scripto istud exponeret in charta, 
sigillo obsignala, adeoque a nemine legenda, eo 
consilio,ut deinde persuaderet facilius, permitteret. 
chartam a se solo aperiri et legi, atque ita cum mi- 
nori erubescenlia peccatum suum confiteretur ; 
sed cum sanctus vita e»cessisset, antequam id 
perficere posset, post mortem apparuerit; et tan- 
quam minister sacramenti extraordinarius confi- 
tentem absolverit; atque in signum vere remissi 
peccati, eo deleto chartam restituerit. 

(961) S. Ephrem ante S. Basilium mortuum es-e, 
supra diximus ex meliori auctore. 





EXCERPTA EX ACTIS δ. BASILI BOLLANDIANIS. — VITA APOCRYPHA. GOCXV 


errore, ante tertiam quintumve diem, morituros A ut, si in crastinum vixeris, baptismum suscipiam.» 
prasciret ; utque verbo dicam, tantus erat, ut et Rogavit ergo Deum admirandus Pater, ut ἂἆ sa- 
medicis et philosophisinvidiam moveret.Deoautem — lutem hominis sibi accessionem: concederet, utque 
affatus Paler noster, divina presciens illustratione mulierem re infecta a S. Ephrem redeuntem sus- 
quod in eo gerendum erat, ipsum impensius dili- ciperet. Voti autem compos effectus sanctus (63J, 
gebat, crebriusque ad congressum vocabat; docens mittit mane et accersit Hebreum. Ipse non cre- 
planam regiamque veritatis viam incedere. Cum dens, venit, plane existimans morti concessisse. 
itaque non raro hortaretur, moneretqueutabscede- Videns vero vivum, factusque in exstasim, et 
ret a scelesta religione, Christumque baptismate — ruens ad pedes ejus, ait : « In veritate confiteor, 
sacro induere! ;non ad missit,dicens :« In qua nalus magnum esse Deum Christianorum : quodque non 
sum fide, in eaet moriar. 5 At sanctus Deiadipsum: sit alius Deus przter ipsum. Abrenuntio ilaque 
« Persuasum habe, Joseph, fore ut neque ego, ne-  iniroicze Christo religioni Judzorum, tneque veri- 
que tu vitz presentis turbinibus absoluti migre-  tatifideliter adjungo. Jube ergo, honorande Pater, 
mos, donec Dominus meus per aquam et spiritum — utsinedilatione ipse omnisque domus mea Christi 
te regeneraverit : fieri enim nequit, ut quissinehis  consigner signaculo. » Ait illi sanctus : « Ipse 
intret in regnum Dei. Nonne etiam patres vestri P intingam manibus meis cum tota domo. » 
baptizati sunt in Moyse, et in nube et in mari, bi- Rursumque accedens mcdicus, apprehensaque 
beruntque de spirituali consequente petra? Petra ejus dextera, ait : « Elanguerunt tux vires, domi- 
autem erat Christus (a), qui novissimis diebus ne: naturaque extremum debilitata fatiscit. » Ait 
de Virgine incarnatus est, ei propter nostram sanctus : « Habemus naturz auctorem, qui nobis 
salutem factus homo, operatusqne est miracula addat vires.» Surgensque gressu contendit ad ec- 
et morte a patribus vestris in carne affectus; se- clesiam, et sob omnium presentia, eum fidei sa- 
pultusque, die teria resurrexit; et ascendit in cramento linxit, et domum ejns totam : vocavitque 
celum, sedetque ad dexteram Patris : qui etiam — nomen, ejus, Joannem : impertitusque vivifica sa- 
venturus est, in magna gloria cum angelis, judi- cramenta, eum assumpsit el reduxitJad cubiculum 
caturus vivos et mortuos, et unicuique redditurus suum : ciboque apposito, docuit qut spectant ad 
juxta opera ejus. Itaque nequit fieri, ut dictum est, vitam eternam,adjungens suo ovili novum militem 
ut quis intret in regnum Dei, nisi per aquam el cum uxoreet filiis.Quod vero reliquum vitz fuit,sa- 
spiritum, el nisi vivifica antitypa (62) intemerati cras edes et hospitia pauperum lustrans, quz sibi 
corporis et sanguinis Christi sumpserit. » fuerunt donata a medico,et quz de propriis reliqua 

Cumque sanctus talibus hortationibus uteretur, ,, erant, donavit. Circa nonam autem przsio fuit 
non sustinebat ipsum audire. Ubi autem ei placuit, ad sacrificia missarum in sacratissima ecclesia, 
qui eum segregaverat ab ulero matris sum, utsus- una cum cleri et civitatis primoribus : cum quibus 
ciperet sacratissimum baptisma, eum vir sanctus percepto iterum pane, dimisit eos, ac valedicens 
jam vite hujus turbinibus eximendus, accersivit, et deosculaus in osculo sancto dimisit eos, novum 
pretextu nimirum scientia medie, aitque illi : Christi pugilem universosque commendans Chri- 
« Quid tibi de me videtur?» Ille, ex pulsu sentiens sto. Testamento autem sepeliri sanxit, cum tertia 
ejus vires proximam minari mortem, jussit dome- illa portione date sibi a Deo communionis.Recum- 
sticis, ut opportunas sepulture vestes emerent: bensque in lecto, cum Eucharistia adhuc in ore, 
« Nam, inquit, cito citius moriturus est. » Ait ad reddidit spiritum Domino; adjunctusque est pon- 
eum rmagnus Basilius : ο Nescisquid dicas. » Dicit tificibus pontifex ille, et przdicatoribus magnum 
illi Joseph Hebreus : « Credas, domine, sol hodie illud sermonis tonitru. Videns autem fidelis ex 
cum sole occidet. » Ait illi sanctus : « Quid verosi Hebrzo medicus, ita Dei hominem et pontificem 
non ante mane moriar ? » Dixit Hebraeus: « Non. magnum Basilium quievisse, quomodo dixerat, 
potest hoc esse : vix enim post horam erit anima  proruens in ejus pectus cum lacrymis dicebat : 
tua inte. Verum dispone detua Ecclesia et de re- υ Revera, Dei famule Basili, neque modo fuisses 
bus tuis:non enim,te vivo, dies hodietenebrescet.s — mortuus, nisi voluisses. » 





Ait ei sanctus : « Quid si benero usque ad sextam 
mane, quid es acturus ? » Respondit ille : « Mo- 
riar. »Àit sanctus :« Etiam. Moriaris peccato, vi- 
vas autem Christo meo. » Dicitille : Scio quid 


velis, et faciam quod jubes, Pater sancte; si fuerit 
quod ais, terribili me sacramento obstringens fore, 


(03) Àn verus Amphilochius non fuisset clarius 
locutus de reali Christi presentia in Eucharistia, 
presertiin ubi Judzus instituitur ? 

(n3)Refert Nazianzenus oratione 20, Basilium sub 
flpem vita» ad aliquod tempus ita sibi restitutum 


(e) I Cor. x, 4. 


Postridie autem convenit universa multitudo ; 
ejusque corpori pretioso,quod totam materia obni. 
tentiam superaverat, in sacratissimam ecclesiam 


illato, justa fecerunt, omni unguentorum thymia . 


matumque obsequio. Audiens vero et Gregorius, 
Nazianzenus episcopus (64), adfuit et ipse festinus: 


fuisse, ut  gnosdam sacris ordinibus initiare potue- 
rit : quidni et potuisset hunc Josephum solemniter 
in ecclesia baptizare? Verum, ut factum id fuissecre. 
damus,non sufficit pseudo-Amphilochii auctoritas. 

(64)Gregorium Theologum non interfuisse morti 





OGCXVI 


PROLEGOMENA. 


vidensque pretiosas reliquias, in eas procidens, 4 relicta Ecclesiis, quam Spiritus sancti virtute con- 


diuque lamentatus, hortatus ad preces populum, 
congruis honoribus gloriosam magni pontificis me 
moriam prosecutus est, in hymnis et canticis spiri- 
tualibus; duodeeim episcopis qui concurrerant, 
civiumque multitudine, sociam adhibentibus ope. 
ram. Deposueruntque ipsum in capulo, in templo 
sancti martyris Eupsychii; ubi etiam Leontius, 
ejus in episcopatu antecessor, cum sacerdotibus 
aliis dormit. Requievit autem, qui angelicam vitae 
rationem in terris instituerat Basilius, prima Ja- 
nuarii anni (65) quinti Valentis et Valentiniani ; 


aut funeri S. Basilii,colligitur ex epistola illius 37, 
qua Nyssenum in morte fratris sui consolatur : malo 


scripsit composuitque, mund 9 sus vite monumer- 
tum, librorum supellectili, ad gloriam et laudem 
Domini nostri Jesu Christi : eum quo patri gloria, 
una cum sancto et vivifico Spiritu; nunc, et sem- 
per, et in secula seculorum. Amen. Habuit autem 
Basilius et tres fratres : Gregorium Nyssenum, 
Petrum Sebastenum, et Naucratium qui fuit mo- 
nachus. Magnus vero Basilius octo annis defun- 
ctusepiscopatu, peregrinatusest ad Dominum;post- 
quam pravam omnem doctrinam hereticorum,ins- 
tar silvestrium ferarum, solo patrio abegisset (66). 


olim vertit nescio qui ; ejus iuterpretationem habeo 
ex codice Marcbianepsi vetustissimo (qus stylo 


autem Vitam hanc Amphilochio, quam illain epis- g convenit eum ea que in Vitis Patrum est) rudem 


tolam Theologo abjudicare, ut facit Combefisius. 

(65) De tempore quo sanctus obiit, pluribus ac- 
tum in Comm. preevio numero 67. 

(66) Hactenus Vita S. Basilii Ampbilochio attribu- 
ta, a Combefisio ex duplici μία edita; sz- 
pius tamen ante, ut dixi supra, a diversis diver- 
sitnode seripla, diversam fortunam et mutationem 
subiit : quod seire juvat, et Rosweydum de ea 


plane et impolitam : in Graeco tamen exemplari ca- 
put upum est, De miraculo Basilii in Petrum fratrem 
suum, et ejus uxorem, quod etiam in illa versione 
deest, Greca hac Vita, et Latina vetus innominati 
interpretis versio, continet hec preterea capiia, 

uc etin hac Vita Basilii, interprete Urso, et in 
illa que in Vitis Patrum hactenus fuit, desunt ; de 
mystica revelatione et morte Apostate Juliani, ltem 


quam ipse edidit, legere hec scribentem : «lta eam de scriptara quam muliercula fecit : ad hac, quo- 
Roma ex congregatione Oratorii sccepi, interprete modo Spiritus sancti adventum vidit, et de quodam 
Urso S. R. E. subdiacono. Que Vine convenit cum  diaccno et Libanio sophista. Preterea, De quibus- 
ea, quz» hactenus barbaro et rudi stylo, incerto in- dam gentilibus, et interpretatione Hexameri. Dein- 
terprote, in Vitis Patrum est divulgata. Nisi quod de quomodo ductus est Antiochiam, et de filio Va- 
in ea in flne addatur seu interseratur bistoria, de lentis. Denique, de Valente Deo odibili, seu aper- 
Joseph Hebrzo medico, et morte Basilii, que hic ttone ecclesie in Nicea. Surius, offensus impolitia 
deest. In hac eontra habes caput 3, quomodo Basi- veteris versionis, quam ms. integram habuit, ex— 
lius Antiochiam pervenerit, et Libanii discipulos ᾳ cepto capite jam dieto de Petro fratre Basilii, eam 


instruxerit, quod caput deest in Vitis Patrum ut 
appareat Vitaiü. hane olim p varia fragmenta des" 
cripiam et translatam, Integram Vitam Basilii, 
Griece scriptam et Amphilochii nomine insignitam, 
accepi Parisiis ex bibliotheca Regia. quam jam 


stylo Latiniore reformavit, et tomo suo primo de 
Vitis sanctorum 1 Januarii inseruit. Sed quia ipsi 
exemplar Graecum defuit, dum insistit confragosis 
veteris versionis vestigiis, non potuit non subinde 
cespitare. » 





NICOLAI ΠΑΥ 1 


TRACTATUS PR/ELIMINARIS 


De acoluthia officii canonici pro Ecclesiis orientalibus Gr e&corum in solemni 
commemoratione trium doctorum 


BASILIIl, NAZIANZENI ET CHRYSOSTOMI. 
(Acta SS. Bolland, Junii tom. Il, p. xui) 


PRAEFATIO. 


|. Simul ac primum me P. Danieli Papebrochio D pite in hoc secundo Junii tomo legitur. Atque ea 


ejusque sociis, ad prosequenda sanclorum Acta ex 
moderatorum imperio adjunxeram, rogatus fui, ut 
commemoralionis in titulo expositee historiam e 
(προς Latinam facerem, eruditissimo P^. Francisci 
Baertii de Magni Basilii vita tractatui, jam tunc 
maxima ex parte impresso, inserendam. ld ego 
praestiti eo modo, quo tibi octavo et tricesimo ca- 


occasione incidi in RitualesGrecorum libros multos 
ac varios ; eosque coepi et evolvere curiosius, et 
cum nostris Latinorum conferre. Cum autem Ec- 
clesiam Gracam a Latina hic non modice discre 

pare animadverlerem, oper» pretium esse exi-^ 
stimavi lotam seriem divini officii, apud Gre- 
cos celebrioribus diebus usitati, a nemine, quod 





»T^- "im 


AD ACOLUTHIAM OFFICII GRJECI DISSERTATIO ONOMASTICA. 


CCCX VII 


sciam, usque adhuc pro dignitate explicatam,po- A verba solius Typici: ᾿Εσπέρας oóv ἓν τῇ ἄγροπνίᾳ 


nere ob oculos, el quasi perpeiuo commenutario 
illustrare. 

9. Et vero si hic opus est appositione exempli, 
sicut revera opus est, non videor mihi deligere 
posse ullum ap!ius, quau officium illud,quod po- 
nitur in solemni commemoratione trium doctorum 
Grecorum, Basilii, Nazianzeni et Chrysostomi : 
tum quia a praecipuo hujus tomi argumento, vita, 
inquam, Magni Basilii alienum non est ; tum quia, 
uti Menea testantur, superat quidquid in illo ge- 
nere editum est hactenus, et in posterum edetur. 
Hoc tam praestans horarum canonicarum officium 
acceptum referre debemus Joanni Euchaitorum an- 
tistià, qui quo major esset pepuli erga insti- 
tatam a se trium illorum doctorum celebritatem 
religio, hoc officium pro sua industria con- 
cinnavit, quotannis in Graeca Ecclesia die 30 
Januarii recilandum : quod cernere est tam ex 
Typico S. Sabe, quam ex Μεπαὶς. Menoorum 
verbainvenies in nostris S. Basilii Aclis,capite jam 
supra dicto.Quamobrem satis habebo huc proferre 


yaÀAogev ἀκολουθίαν τὸν γεγονυῖαν παρ” τοῦ ἓν ἁγίοις 
Πατρὸς ἡμῶν Ιωάννου µητροπολίτου Εὐγαίτων, « Ve- 
spere in pervigilio conimus acoluthian sanctorum 
(Basilii Magni, Gregorii Theologi,el Joannis Chry* 
sostomi) compositam a sancto Patre nostro Joanne 
metropolita Euchaitorum. » 


3. Ubiobiter et quasi per transenna i observare 
potest eruditus lector, officium divinuin a (Graecis 
ἀκολουθίαν appellari: non aliam fortasse ob causam, 
quam quod omnes ejus partes aplissime cohwre- 
scant inter se, et alie alias consequantur : quippe 
quod «consequi»estapud Latinos, hoc estapud Grae 
(008 ἀκολουθετν, Ut autem res tota clarius intelligatur, 
placet quaedam nomina eo speclautia,el passim in 
quocunque de peculiaribus sanctis officio recarren- 
ia, ante explicare. Mihi enim verissimum videri 
solctillud,quod scite omnino sapienterque in Cra- 
tylo pronuntiavit Plato:qui rerum nomina penitius 
perviderit, eumdem et res itidem ipsas funditus 
exploratas comperlasque habiturum. 


DISSERTATIO PRhR/EVIA. 


De quibusdam generatim ad acoluthiam Grecorum spectantibus. 


8 I. Quid sit echus sive tomus et quotuplez ; quid C nis διὰ τεσσαρων, vel si mavis una quaria sub 


troparium,sticherum et stichus;quid idiomelum. 

4. Quemadmodum in Ecclesia Latina, sic et in 
Greca officium divinum concinitur modulate.Per- 
peram tamen existimavit Meursius ἦχος, qua vox 
in rituum Grecorum codicibus recurrit (requen- 
tissime, signiflcare « canticum. » Meursii erratum 
confutant Jacobus Goarus et Leo Allatius : hic in 
dissertatione 1 De libris ecclesiasticis Grocorum, 
pag. 06, ille in Euchologio, pag. 206,ubi sic loqui- 
tur : « Proprie fjyoc,in cantu Greco ecclesiastico, 
idem est quod « tonus » in Latino. Habent autem 
Grsecisuos octo tonos,a quilibus libellus Οκτώηχος, 
id est, «continens octo tonos, »dicitur.Quatuor toni 
priores simplicem appellationem sunt nacti: foc 


principali descendunt. » 

5. Neque dissentit Allatius : qui cum in przedi- 
cta dissertatione, pag. 94, eamdem tonorum par- 
titionem, brevius quidem,sed minus dislincte ex- 
posuisset; de eorum libro sive oc!cecho dicere 
aggreditur: et « Canones omnes,inquit, sive trà- 
paria, et quacunque alie cantiones in hoc libro 
contente, ita dispositee sunt, ut qui» primo tono 
concinuntur, omnia simul primum sibi locum oc- 
cupent ; qui secundo,secundum ; quie tertio, ter- 
tium : et sic de singulis, donec ad obliquum quarti 
perveniatur, qui inter tonos ultimus, ultimum quo- 
que sibi locum vindicat, el cantiones eo modula- 
t ac commensurate, ultimo quoque loco repo- 


a', primus; ἤχος β’, secundus; ἦχος 1, tertius ; p hantur.Continet autem tantum troparia el canones, 
Άχος 9' ,quartus.Quatuor posteriores disparem sor- quia primis vesperis Dominicead finem usque mis: 


tiuntur denominationem : quintus enim est ἦχος 
πλαγίου πρώτου, scribiturque ἦχος πλ. «', tonus 
obliquus primus : sextus est ἦχος πλ. β’, hoc est 
πλαγίου δευτέρου, tonus obliquus secundus.Tertius 
dicitur $yoc βαρύς, tonus gravis, propter moram et 
vocis gravilatem inter illum canendum, quanquam 
dicatur eliam ἦχος πλ. Υ’. Ultimus est ἦχος 
ελ. 9', tonus obliquus 4. » Eadem repetuntur pag. 
433 et additur: « Toni primi quatuor vocantur a 
musices studiosis, principales et recti. Alii, minus 
precipui, obliqui, ministri; eorumque a primis 
in eo siat discrimen,quod vocibus quatuor,seu so- 


668 canuntur, et octo Dominicis pro lonorum nu- 
mero finitur. Singuli toni tres habent canones. 
Primum, ἀναστόσιμον, qui in resurrectionis Domi- 
nice; secundum, σταυροαναστάσιµον, qui in Crucis 
et Resurrectionis ; tertium, qui in Marie Virginis 
laudibus celebrandis, versantur. Et Προ in octee- 
cliis antiquis habebantur. In recentioribus modo 
additur pro singulis tonis canen, qui in gs30vo- 
κτίου vel μεσονυκτικοῦ, medie scilicet noctis officio, 
cani suevit ; et quod de Trinitate perlractel, tria- 
dicus dicitur. » 

6. Libri isti Grecis ecclesiasticis valde commodi 


tatem UL r5 * 


-— 
^ 


(vod ο λε UA 00 m MU NS 


-- m 4 và το tne . 


at t. typ 
Μο ο 


GM t 
RE , 





CGCCX VIII 


PROLEGOMENA. 


sunt, imo pene necessarii ; nam, ut testatur Goa- A ceteris discretosono accinitur. Ad objectum locum 


rus pag. 434, « libros totis musicis exaratos inter 
cantandum rarissime conspiciunt, vel etiam habent 
Greci: communesque ideo, et verbis et cantu, 
memorie tenaciter infigunt hymnos, ad quorum 
normam alios pari syllabarum numero constantes 
cantando inflecuint;ideoqueeorum primordia can- 
ticis aliis inscribunt, ut ad eorum regulam, se- 
quentes indicent esse decantandos. » Versus au- 
tem, qui in hunc finem equali syllabarum numero 
alligantur, dicuntur στιχηρὰ προσόµοια, Papebro- 
chius versus similares appellare consuevit. Hinc 
intelligitur quid sibi velint ea que leguntur sta- 
lim in ipsa inscriptione promissi officii. Ψάλλο- 
μεν στιχηρὰ προσόμοια, Ἔχος δ’. ως γεννατον 


quod attinet,is nobis nequaquam officit:neque enim 
quidquam aliud ibi vult Codinus,quam super men- 
sam imperatoris acantoribus concini idem illudt3«é- 
ie3ov,quod eo die canitur in ecclesia. Huc accedit, 
quod ἰδιόμελον ibidem in margine exponitur proprii 
cantus canticum. Atque hac marginalis expositio 
recurrit denuo cap 10, num. 5, ubi narrat idem 
Codinus, quibus ceremoniis festo Palmarum « in 
ambulacrum veniat lampadarius, lampadem ferens, 
totumque festi proprium canticum decantans, e 
Grece tantum est ψάλλων ὅλον τὸ ἰδιόμελον przeter- 
misso verbo, τῆς ἑορτῆς. Jam vero quid est, ama- 
bo, « proprii cantus canticum, » nisi canti- 
cum peculiari ac proprio modulandi geuere can- 


lv µάρχυσιν. Αἱ vero non quilibet versus στι- g tandum? 


χηρὰ vocitantur ; sed soli illi qui paulo longiores 
sunt, et ab Hymnographo ecclesiastico conscripti. 

Nam versus breviores, et e Psalmis Davidicis, vel 
aliis Scripturz locis excerpti, appellantur σεἰχοι. 
Hinc oritur στιχολογία, quze est alterna Psalmorum 
Davidicorum per versus recitatio. Non possum ta- 
men assentire Cangio,qui putat exty oc,versiculum, 
et στιχηρὸν versum, Latine reddi posse. Cum enim 
(ut ex jam dictis constat, οἱ animadvertit ip- 
se Cangius) στίχος Scripture verbis, et. στιχη- 
ρὸν verbis Hymnographi contexantur, ho» voces 
versus et versiculus istud discrimen haud satisde- 
clarant. Nolo tameu λογομαχεῖν, sive contendere 
de nomine. Quapropter modo intelligi me sciam, 
hasce Graecanicas voces in posterum ita Laline in- 
terpretabor. Porro στιχηοὰ alia sunt προσόµοια, alia 
ἰδιόμελα. Que sint προσόµοια, dictuin nunc est. 
διόμελα vero sunt ea στιχηρὰ, quee (ut ait doctus 
Ligaridus apud Goarum p. 206) peculiari sibi,gravi 
nempe et concinna,vocerecitanda sunt, quasi ἴδιον 
µέλος, id est, propriam modulationem haben- 
μα. 

7. Objicietur fortasse huic definitioni Co- 
dinus, in libro De officialibus palatii CP. et De 
officiis magne Ecclesic, cap. 7, n. 28, dicens : 
Εἰσέρχοντχι καὶ ol ψάλται. . . . .. καὶ Ψάλλουσιν 
ἰδιόμελον τῃγ ἑορτῆς quod ita vertit noster 
Gretserus : * Ingrediuntur etiam eantores,canunt- 
que festi proprium canticum. » Unde videtur 
posse concludi, caoticum aliquod nuncupari ἰδιό- 
u£3ov,quia festo pr.prium sit, non vero quia pecu- 
liarem sibi modulaüonem vindicet. Per hzec sane 
Codini verba scrupulus, fateor, mihi injectus fuit 
non levis;sed evanuit,quando vidi pluraesse stiche- 
ra festo congruentia, qua non inscribuntur ἰδιό- 
µελα. Ne longius abeamus; fideles tuos oculos, 
Lector in horum trium presulum officiumintende: 
et licel stichera omnia eint huic festo propria quam 
qua maxime, tamen non invenias alia inscribi ἰδιό-- 
µελα preter stichera Nili Xanthopuli, id quod 
noLis argumento debet esse, non propterea 
canticum aliquod apud Grecos dici ἰδιόμε- 
Aov,quia festo proprium est,sed quia peculiari eta 


i. 





$ II. Unde dicta troparia et hirmi ; quis horum 
usus. 

8.A sticheris ad troparia veniamus. Tropariam, 
inquit Goarus pag. 32, vox generica est, et cunctis 
canticis in Ecclesia Grzca receptis communis;Mo- 
dulum ubique interpretamur... Quoad sui compo- 
sitionem Latinis Antiphonis similis est: quam- 
vis antiphonam ulla ratione interpretari ne- 
queamus. Hanc vocem sic explicat laudatus Liga-- 
ridus, tanquam si τροπαιάριον, ἀπὸ τοὺ τρο- 
παίου, derivetur ; et sit, quasi Poan sive hym- 
nus, in quo canatur victoria ; vel in quibus οἱ τρό- 
ποι, id est, mores alicujus sancti referantur. Verum 
Goar existimans ἀπὸ τοῦ τρέπειν vertere, vel pro- 
pinquius ἀπὸ τροπῆς conversione originem duci ; 
« Sive dicas, inquit, ob vocem in cantando varie 
versam et inflexam, » (qui mihi ratio est, ut mo- 
dulum semper reddiderim) « sive, quia canonar- 
cha, dum tropariuni illud per commata suggerit, ο 
(raro namque pulpitis astant Greci) « modo in cho- 
rum hunc, modo in alium τρέπεται, sive vertitur. » 
Superest sententia alia, sed qua plene intelligi 
ante non potest,quam vis ac natura hirmi decla- 
rata fuerit. 

9. « Hirmus porro, » ut est apud Allatium loc. 
cit.pag. 98, « est hymnus sive troparium, a quo re- 
liquorum tropariorum, qua in ea ode canerentur, 
consequentia et series ducebatur. Idque ita esse 
notorunt viri docti, ex Simeonis Thessalonicensis 
archiepiscopi libro De templo, sacerdote et mysta- 
gogia. Addi potest Zonaras, comment. in canones 
Anastasimos Damasceni,in procmio : Βὶρμὸς δὲ λέ-- 
γεται ὡς ἀχολουθίαν τινὰ, καὶ τάξιν µέλουυς, xal do- 
µονίας διδοὺς τοῖς μετ) αὐτοῦ τροπαρίοις. Πρὸς γὰρ 
τὸ τῶν εἱρμῶν µέλος κἀχεῖνα ῥυθμίζονται, καὶ πρὸς 
ἔκεῖνον ἀναφερόμενα ἁρμόζονταί τε xai ψάλλονται, 
καὶ τῇ ἁρμονίᾳ τοῦ µελῳδήµατος ἐκείνου ἀκολουθοῦ-- 
cw, Ἡ ὅτι συνείρει καὶ συµπλέχει ἑαυτῷ κατὰ τὸ 
pilos ὁ εἱρμὸς τὸ τροπάριον, ς Ἠίγπιαφ appellatur, 
eo quod seriem quamdam et connexionem el ordi- 
nem cantuset consonantis tribuat consequentibus 
post se tropariis. Nam ad cantum hirmorum con- 
formantur, et attemperantur etiam troparia,et de- 


AD ACOLUTHIAM OFFICII GRUECI DISSERTATIO ONOMASTICA. 


CGCXIX 


cantantur non sine relalione ad hirmos, quorum Α vox psallentium exigatur, neque concinnus eril 


itidem melodiam el sonum imitantur. Vel inde 
hirmus nomen habet, quod contrahat et connec- 
tat sibi in melodia et cantu troparium Et ceote E*- 
ρω, a quo hirmus deducitur, significal (rabo et 
necto ut patet ex illo, quod Hesiodus in Theogonía 
de Musis cecinil : 

^A i . ταὶ Ad πατρὶ 

Ὑμνεῦσαι τέρπουσι µέγαν υούν ἐντὸς ᾽Ολύμπου, 
Εἱρεύσαι τά τ) bov:ax τά x' ἐσαύμενα πρό v ἑόντα, 
Ῥωντ, ὑμηρεῦσαι, 

. . . Hominum patrem alque deorum 
Laudanles magnam mentem ezhilarunt inOlympo, 
Nectentes prossenlia, przlerita atque futura, 
Gutture fundenles cantum. 


& ^» m.» » οι 


Et quamvis Boninus Mombritius, patritius Medio- P 


lanensis, in sua elegantissima Theogonio versio- 
ne,non videatur sensum Hesiodi satis expressisse, 
dum vertit : 


Ille 

plerumqne 
; [canentes 
Qua sint, que fuerint, et que ventura (Irahantur; 
tamen a significatione verbi Εἴρω neutiquam re- 
recessit. 

10. Hirmus ergo,quoad licet assequi sequentes 
modulos ad suam musicam inflexionem trahit,at- 
que ideo non male a Goaro redditur tractus.Trac- 
tum autem cum dico, nolim equidem cum aliquo 


Laude animum. paíris ezhilarant : 


cantus,neque suavis harmonia,neque melodia po- 
lerit appellari, sed vociferatio inconcinna et ina- 
mana. »Zonar:e consenlit Arcadius,consentit Grel- 
serus.Sed si huc ila sil, tria salis mirari non pos- 
sum Unum est,quod hirmus ab Allatiointer lropa- 
ria reponatur. Alterum quod Cangius eliam ᾿Ιδιόμε- 
Ào»affirmel esse troparium.Tertium denique quod 
idem Cangius cum Goaro,troparium definiat «vo- 
cem genericam el cunctis canticis in Ecclesia Grze- 
ca receptis, communem. » Etenim lradita aZona- 
ra tropariorum definitio, non complectitur tan- 
quam sua membraauthir:um aut idiomelum,utpo- 
te quz? ad nullius hirmi numeros inflecluntur.Qui 
igitur idiomelum el hirmus troparia esse dicun- 
turtur? Qui vox illa (roparíum cominunis estom- 
nibus Ecclesix canlionibus ? 
12.Hwreo incertus animi neque tamen me pos 

sum adducere,ut viros in rituum Graecorum scien 

lia apprime versatos,etl hoc nomine per totum or- 
bem terrarum celebres.autumem loqui pugnanta. 
bL hic a vero abesse.Quid igitur? Ut hae eorum locu- 
liones duntaxat in speci em pugnantes concilientur 
inter se, totaque tropariorum natura intelligatur, 
ego quidem sic statuo : quamlibet in Ecclesia Graeca 
cantionem communi nomine appellari troparium, 
vel ob vocem, quee inler cantandnm multiplici ac 
diverso modoinfleclitur;vel etiam obeanonarcham, 
qui dum percommata canlionem aliquam suggerit, 


apud Allatium existimes, hirmum a tractu Ecclesie ρ varium verlitur in chorum; ita ut troparium sit 


Latine non differre. Etenim, ut Gretserus noster 
tom. III, de cruce, pagr 2328 observavit, Latino- 
rum tratus a trahendo dictus est, non eo quidem 
quod si norma ad quam concinantur subsequentia 
(nam Latinorum tractuss talis norina. est), sed 
quod tractim cantetur Igitur cum Grecorum hir- 
mus canon sic ac regula sequentium tropariorum, 
tractus Latinorum non item; consequens est, ut 
alterum ab altero differre pronuntiemus. Est autem 
inter Grecorum libros ecclesiasticos aliquis, qui 
hirmos, secundum octo tonorum varietatem col- 
lectos, continet, atque ideo εἱρμολόγιον dicitur. 
11. Hisce explicatis videtur mihi jam redeun- 
dum a troparia,et commemoranda sententia Can- 


gii, qui Zonaram secutus, ait inde troparia appel- D 


lari « quod ad modos hirmorum τρέπουται͵, veriun- 
tur οἱ inflectuntur .»Zonare verba,qus a Cangio in 
hanc sententiam adducuntur, haec sunt : Tporiz 
λέγονται, ὡς πρὸς τοὺς εἱρμοὺς τρεπόµενα, καὶ τὴν 
ἀναφὸρὰν ta) μέλους πρὸς ἐχείνους ποιούμενα’ ἢ xal 
τρέποντα τὴν φωνὴν τῶν ἀδόντων πρὸς τὸ µέλος καὶ 
τὸν ῥυθμὸν τῶν εἱρμῶν. Ej p^ γὰρ πρὺς ἐκείνους ὁ 
των αὐτὰ φαλλόντων «φθόγγος εὐθύνοιτο οὐκ εὕρυθμον 
ἔστχι τὸ µέλος, οὐδὲ ἐναρβόνιον, οὐδὲ µέλος ἂν γένοι- 
το, ἀλλ᾽ amn/ic καὶ ἀνάρμοστον φώνημα : Troparia 
vocantur, ut qua ad hirmos vertuntur eosque res- 
piciunt tanquam  modulationis subsidium : vel 
etiam,qua vertunt canentium voces ad modos na- 
merosque hirmorum.Nisi enim ad eorum normam 


veluti genus ad plures cantionum differentias sive 
formas pertinens. Atque alterutro sensu, vel potius 
utroque,et idiomela et hirmi et stichera el sich: , 
et cantiones reliqnz omnes jure merito nuncupan- 
tur troparia. An enim cantio potest esse ulla,in quam 
utraque illa ratio non conveniat? Quauquam can- 
tiones illz ali: sive moduli,qui inter canendum hir- 
mis attemperantur, non solum propter alterutram 
vel utramque ralionem sed etiam propter illam ter- 
tjam a Zonara allatam, commune nomen troparii 
sibi vindicent, tanquam peculiare et proprium,id - 
que per antonomasiam aut per excellentiam. 
$ ΠΙ. Quid contacium, quís ejus inventor; quid 
canon, et quotuplem. 

13.Duplex illa signiicatio, quam voci troparium 
supra dedimus,modo generica, modo specifica, si 
admittatur,plana sunt omnia, nihil in doctissimo- 
rum hominum locutionibus pugnans, nihil ainbi- 
gnum.Etvero admittetur sine ulía controversia ab 
iis,qui norunt similes homonymias in ecclesiastico 
Gracorum sermone esse complures.Vocabula alia 
ut preeteream,unum χοντάχιον quam multa signifi- 
cat! quam diversa! Significat aliud in coinmenta- 
tatione, aliud in divino horarum officio. aliud inli- 
lurgia,ilerum in ordinatione aliud atque aliud, Has 
significationes singulas, in ᾽Αργιερατικῷς sive libro 
pontificali Eeclesic Graeca operose perqueerudite 
explicat Isracius Habertus,doctor Sorbonicus,tunc 
abbas S, Maris de Allodiis, postea Vabrensis epi- 





CCCIX PROLEGOMENA. 


scopus,quem avidus sciendi lector potest consule- A solemnitatem, sed et illustrium sanctorum conta- 
re : longum est enim afferre omnia. At vero cum — cia perfecit, ita ut contaciorum ab ipso composito- 
hic Gra:corum ἀκολουθίαν evolvendam susceperim, rum copia millenarium excedat, in pace vitam fi- 
necesse est dicere, quid, κοντάκ.ον, saltem in ea  nivit, » 
significet. « In oratione,» inquit ibi Habertus pag. 16. Verum (id quod pace viri tanti dixerim)hasc 
59, «seu divini horarum officii recitetione vel de- Men«corum verba indicant quidem,contacia,a san- 
cantatione,contacium est genus quoddam modula- cto Romauo composita fuisse quam plurima;sed ab 
tum hymni seu cantici ecclesiastici,c:teris simpli- ipso fuisse primum adinventa non indicant.Prete- 
cius, iisque brevius, quale singulis diebus festis rea sancti Romani festum in Meneis,sic indicitur: 
propriuin est : unde Κοντάχιον τῆς ἡμέρας conta- Μνήμη τοῦ ὁσίου Πχατρὸς Ἱμῶν ᾿Ῥομανοῦ ποιητοῦ τῶν 
cium deiei vocatur.» Tum subjicit exemplum con- Χοντακίων. Ubi observandum est, ποιητοῦ τῶν xov- 
tacii ejus diei in quo de contacio scribebat,quierat τακίων, poete sive conditoris contaciorum dici; 
dies sacer sancto Georgio.Non est inanimo exem- non εὐρετοῦ inventoris, quo pacto loqui Menca 
plum illud transcribere,quia aliud in officio horum — debuissent,si voluissent contaciorum inventionem 
trium sanclorum mox inventurus est lector. B D. Romano attribuere Miror sane acutissimum 
414.Porro ex hac Haberti descriptione effici cogi- Habertum ad h»c non advertisse animum,non ad- 
que potest, contacium profluere a dictione xov- vertisse Morinum, non Grelserum, non virosalios 
τός Γ6πι brevem significante.Nebue vero placet Li- eruditos, Atque haec mihi disputanti venit in inen- 
garidius,qui audet ἀπὸ τοῦ χοντοῦ ab hasta sive ja-  tem]Ligaridii, qui teste Goaro, inventorem tropa- 
culo deducere xcovc&xiov, perinde quasi foret conta- riorum facit Chrysostomum.An Ligaridius habeat 
cium oratio quam vocamus jaculatoriam.Nonenim — auctorem idoneum, non scio Hoc scio,circa zta- 
χόντος jaculum proprie significat; licet Joannes tem Chrysostomi in usu fuisse troparia; quia Ce- 
Morinus De sacris ordinationibus pag.230,id velle  drenus memorat,auno octavo Leonis Magni impe- 
probare videatur ex illo Homeri versiculo Odyss.1: ratoris, Ánthynum ac Timoclem tropariorum 
Αὐτὰρ ἐγὼ ,χείρστι λαθὼν περιμήχεα κοντόν. poetas innotuisse. Molestafortasse lectori acciderit 
Hunc Homeri locum si Morinus, adiisset, vidisset heec qualis qualis ad inventores digressio,quare ad 
luce clarius, χοντός non esse jaculum,sed przelon- propositum revertamur.Contactum ergo subsequi - 
gam perticam qua minora navigia impelluntur, tur Ot«o;,qui a Goaro p.67 describitur : « Hymni 
Latine quoque contusdictam; ibi enim facit Ho- genus in Dei vel sancti alicujus laudem ita con- 
rus Ulyssem narrare, quomodo appropinquanteui C structum, ut quasi. compagem, :edificium, fabri- 
ad littus Polyphemum detruserit,arrepto immani cauque virtutum ejus οἱ glori: videatur compo - 
conto. Bere : et ideo κοτταχίφῳ opponitur, ut eo amplius 
15.Sed juvat iterum audire Habertum sic prose- et diffusius. » Explicationis clarioris causa, sub- 
quentem : «Haec autem contacia iuventa sunt cir- dit Goar: «tali quoque sua poemata habent : 
ca annum Domini quingingesimum, sub Anastasio s(anze sua lingua, id?est domus sive habitacula 
imperatore. Inventa, inquam, divinitusa Romano dicta. » 
(Emeseno) diacono; qui, dum in quadam Deiparae 17. ΩὨδὴ autem vel canticum quid sit, notius 
ecclesia τὴν παν υχίδα, sacras vigilias peragerel,ut videtur esse, quam ut hic a me explicari debeat. 
narratur in Mena Grecorum (diel Octobris; Τὸ QuisenimMosis, Habacucaliorumque prophetarum 
χάρισμα, inquit, τῆς συνάξεως (legendum συντάζεως) cantica ignoret? Solent autem novem Scripture 
τῶν κοντακίων ἔλαθεν. ἐπιφανείσης αὐτῷ tnc ὑπερ- Sacre cantica,secundum ordinem et ferias,in Ma- 
αγίας θεοτόκου κατ ὄναρ, xal τόµον χάρτου ἐπιδού-  tulinorecitare Greci.Primum quidem Dominicaet 
σης xal κελευσάσης αὐτὸν καταφαγεῖν. ᾿Έδοξεν οὖν feria n,canticum Mosis (quod exstat Exodi xv, 
ἀνοῖξαι τὸ στόμα xal καταπιεῖν τὸν χάρτην (nv δὲ etin Romano Breviario feria v,ad Laudes), Άσωμεν 
ἡ ἑορτὴ τοῦ Χριστοῦ γενεῶν], xai εὐθέως ἔξυπνος p τῷ Κυρίῳ, ἑνδόξως γὰρ δεδόξαστχι. Cantemus Domi- 
Ὑενόμενος, ἀναθὰς ἐν τῷ ἄμθωνι, ἥρξατο ψάλλειν mo: gloriose enim magnificatus est. Secundum 
'H Πκρθένος σήμερον τὸν ὑπερούσιον τἶκτει. Καὶ (quod est Mosis canticum alterum, ex Deuter. 
ποιήσας καὶ τῶν λοιπῶν ἑορτῶν τὰ Χοντάχια, ἀλλὰ ΧΧΧΗ, et in Breviario Romano ponitur Sabba- 
δὲ καὶ τῶν ἐπισήμων ἁγίων, ὡς εἶναι τὸ πλῆηθος τῶν to ad Laudes), incipitque Προσεχε, οὐρανὲ, καὶ λα- 
ὑπ αὐτοῦ Ἱενομένων κονταχίων ὑπὲρ τὰ χίλια, ἐν λήσω"Αιάΐ{ε, celi, quz loquor,et cantatur hoc a 
εἰρήνῃ ἐτελειώθη, « Romanus diaconus gratiam (γαιοίς feria mi. Tertium, Ἑστερεώθη ἡ καρδία µου ἐν 
compositionis contaciorum faciendorum accepit, Κυρίῳ, Exsuttavit cor meum in. Domino, nempe 
cum in somnis apparuisset ipsi sanctissima Dei canticam Annee, ascribitur feri» 1v, sicut et apud 
Genitrix, eique tomum seu partem charte tradi- Latinos. Quariam , Κύριε. εἰσχχήκοας τὴν ἀκοήν 
disset, manducare jubens. Visns est ergo os ape- σου, Domine, audivi auditionem tuam, canticum 
rire et chartam absorbeie (erat autem natalis scilicet Habacue,a Latinis feria sexta dici solitum, 
Chrigti dies), aque confestim somno solutus,am- feria v usurpatur a Grecis. Quintum, quod est 
bonem conscendens cantare ccepit : Hodie Virgo canticum Isai», non illud quidem quod eet Isaize 
eupersubstantialem parit. Atque ubi reliquarum — xu,et incipit, Confitebor tibi, Domine, proponitur- 


bh. mM 





AD ACOLUTHIAM OFFICII GRAECI DISSERTATIO ONOMASTICA. 


CCCXXI 


que in Romano Breviario feria n, ad Laudes ; sed Α canones relatisunt, et qui idcirco libris ecclesiasti- 


quod Ιδα] eap. xxvi, v. 9, incipit in Vulgata : 
Anima mea desideravit (e innocte, Ἐκ νυκτὸς ὀρθρι- 
ζει τὸ πνεῦμά µου πρὸ σὲ, ὁ θεός hoc, inquam 
Isaize canticum alterum apud Graecos proprium est 
ferias vi. Sabbato vero sextum, ᾿Εθόησα iv θλίψει 
µου πρὸς Κύριον, ive canticum Jonz, Clamavi de 
Iribulatione meaad Dominum ; et septimum E22o- 
Υπτὸ.. £T, Κύριε 6 θεὸς τῶν πατέρω», ἡμῶν, Benedi- 
etus es, Domine Deus patrum nostrorum. Reliqua 
duo, scilicet beat» Marix Virginis et Zacharize 
prophete, alio tempore decantantur. 

18. Atquehzc novem cantica integra, in eum quem 
jam recensui ordinem redacta, reperire est in vé 
᾿Ανθολογίῳ sive novoFlorilegio Antonii Arcudii,con- 
tinuo post Psalterium: «Secuudum autem illorum, 
Προσεχε, οὐρανὲ, καὶ λαλήσω, quia correptionibus 
et minis in pervicaces etperduelles Hebrzos tonat, 
omissnm idcirco toto anni decursu, solo Quadra- 
gesim: magna tempore lugubri, quo comminatio- 
nibus et tristis augurii vocibus peccatores terret 
Ecclesia,cantandum resumit.» Ita Goarus,llegans 
Horologii typum *Iaxéov, ὅτι ἡ 8coxi; 2 ᾠδὴ οὐδέποτε 
σνιχολογεῖται, el. μὴ iv µόνῃ τῇ µελάγη Τεσσαραχο- 
eth κατὰ τὴν τρίτην. Seiendqm quod 2 canticum 
nunquam per versus recitatur,|nisi Quadragesimae 
magne tertiis feriis. 

19. Hxc de scripture canticis. Progredior jam 
ad canonem, quz est pars Officii Grz»ci bene ma- 
gna. Quippe « canones (ut loquitur Cangius) in 
Ecclesia Grzca dicuntur hymni (ex perpetuo oda- 
rum et tropariorum ordine ac serie ita appellati), 
qui post Psalmos Davidicos, precesque, et alia 
troparia, antequam finiantur divina officia, quz» 
nocturno tempore domiaut in ecclesiis exiguntur, 
cani aut recitari solent. Zonaras ad Canones Ána- 
stasimos Damasceni : Κανὼν λέγεται, ὅτι ὡρισμένον 
καὶ τετυπωμένον ἔχει τὸ µέτρον ἑννέα ᾠδαῖς συντε- 
λούμενον, Canones igitur dividuntur in novem 
odas; inter quas tamen secunda nullibi apparet. 
sed componentis in pectore remanet; post 4 
vero odem, canon interrumpitur ταῖς ᾿Αναγνώ- 
eco v. Tum enim lectiones de Vitls sanctorum, quo- 
rum eo die commemoratio celebratur, aut de diei 
historia, altiori voce ab sacerdote vel ab alio le- 
guntur:quibus finitis reliqua canonis οἆ percur- 
runtur. Neque unus canon in uno officio semper 
dicitur, sed interdum duo vel tres, raro quatuor, 
pro plurium illo die festivitatum concursu, inter- 
miscentur. (Quamvis vero canonibusode tribuantur 
novem, non ita tamen illud perpeluum est, ut ali- 
quando numerus earum non imminuatur. Quan- 
doque enim tribus vel quatuor tantum odis inter- 
cluditur : unde canonibus nomen τριφ»δίου et τετραῳ- 
ου » Triodii tamen nomen latius patiet: nam (ut 
pluribus et erudite demonstrat Allatius Dc libris 
ecclesiast, Gs oc. dissert. 1, pag. 74), non solum 
canonem ex tribus constantem odis complectitur, 
verum etianr librum ipsum, in quem hujuscemodi 


eis accensetur. 

20. Pergit Cangius et ait : « Canones preterea 
ex materia quam tractant nomina sumpsere. Alii 
enim ἀναστάσιμοι dicuntur, quod de Christi resur. 
rectione agant ; σταυρώσιμοι, qui de cruce; νεκρώ- 
σιµοι ef ἀναπαύσιμοι, qui de mortuis ; σταορονε- 
κρώσιμοι, qui de cruce et mortuis ; παρακλητι- 
xol, qui de solamine animarum ; ἱχετήριοι, sup- 
plicatorii ; τριαδικοί, qui de Trinitate ; δογµατι- 
xol, qui de dogmatibus agunt, el sic de reliquis ; 
canonesitaque in odas dividuntur. odz in troparia, 
ex quibus componuntur. Singule namque (ut habet 
alio loco idem Cangius ex Allatio) troparia conti- 
nent pluraaut pauciora,cum eorum numerus deter- 
minatus non sit. Tropsria porro quandoque libera 
aut vaga relinquuntur; quandoque primis litteris, 
quasi annulis in verbis veluti catenula inseruntur, 
quam acrostichida auctores vocant.Non ab omnibus 
tamen illa colligendi ratio eL modus servatur. Qui- 
dam alpbabeti ordinem servant, ita ut primum ca- 
nonis troparium ab A incipiat, etin 0 demum de- 
sinat. Alii in acrostichide Θεοτόκι« (troparia sunt 
odarum postrema, in honorem Virginis concinnata) 
inclndunt. Alii extra eam suo modo agi ferrique ca- 
nones suos sinent. » 

21. Aliiprimis tropariorum literis aliquam sen- 
tentiam contexunt; alphabetum alii, et tunc dicitur 
canon κατὰ ἀλφάθετον : et exemplum alphabelice 
acrosüchie exhibet Paraclitum p. 16. Aliorum 


C exempla varia exbibet aliquoties Papebrochius, oc- 


casionesanctorum quorumdam, liam fere historiam 
velencomiamnou habentium.Longe pulcherrimum 
dat nobistrium doctorum Grzcorum officium,quod 
jam paramns illustrare, exprimens primus elemen - 
tis hunc versum iambicum : 
Τρισήλιον qux, τρεῖς ἀνῆψεν ἡλίους, 

Hujus sensum Latine reddamalibi, totidem litteris 
totidemquetropariis seu strophis.Et vero,ne postea 
hereas, oportet. pramoneam, tantum abesse, ut 
ejusmodi acrostichides semper continentur et pro- 
xime cohereant inter se,ut interjectos et dispersos 
habeant et hirmos et troparia, martyrica, teoto- 
cia, aliaque, quibus exactis resumitur canon : qui 
8i duplex est, utest 569, alteriuscanoni continua- 
tioni preeponitur vox. cc, plerumque vero tam 
unius quam alterius canonis oda distinguuntur per 
numeros litteris alphabeti signatus hoc modo, ᾠδὴ 
a, B', Υ, etc. Que omnia appositiune promissi 
exempli clariora evadent. 

22.Atquinam fuere canonum auctores? Infinitum 
est recensere omnes, neque id nostri ratio instituti 
postulat; cum eos omnes novisse ad Grecorum 
acoluthiam intelligendam nihil intersit. Precipuos 
lectori suggeret typici caput 0, quo1 hic preeteriri 
haud potest. Ἱστέον δὲ καὶ τοῦτο, ὡς, εἶπερ ἔχει τὸ 
Μηναῖον ἐν μνήμη ἁγίου τινὸς κανόνας τῶν διαφόρων 
ποιητῶν, εἰ μέν ἔστι Χανων τοῦ χῦρ Κοσμᾶ, προχρι- 
τέος) &l δὲ τοῦ χῦρ Ἰώάννου καὶ ἑτέρων, τοῦ Ἰωάν- 








PROLEGOMENA. 


eov προχρίνεται' εἰ δὲ τοῦ xüp Θευφάνους καὶ ἑτέρων, A composita, exsecranda putemus : facit ejusdem ad 


ὁ τοῦ xüp Θεοφάνους mpoxolvstxi προτιµητέος γάρ 
ἔστι τῶν ἄλλων" εἰ δὲ τοῦ κῦρ Ἰωσὴφ, οὗτος τῶν λοι» 
— πῶν προτετίµηται ποιητῶν' τούτων δὲ μὴ vtov, οἱ 
τοῦ xüp Ἰωάννου) αὐτῶν δὲ μὴ τυγχανόντων, ol τοῦ 
κῦρ Θεοφάνους ἀπόντων δὲ τούτων, οἱ τοῦ κῦρ Ἰω- 
G3 τῶν λοιπῶν ἄπόντων mpoxolvovtal. « Hoc quo- 
que sciendum est, si Meneum habet in memoriam 
alicujus S.,canones diversorum poetarum, si canon 
adfuerit domini Cosms, hunc aliis preferendum; 
si domini Joannis et aliorum, eum qui Joanuis est 
preferri: si domini Theophanis et aliorum, D. 
"Theophanis preferri, ille enim ante alios hono- 
randus est; si D. Josephi, bunc reliquis poetis an- 
teponi; si ceteri defuerint,D.Joannis; si hi quoque 


unionem Romanam accessio anno MCCCLIVII patri- 
archatns sni quinto, in. eaque (ut opinari licet) 
perseverantia usque ad finem, id cst usque ad an- 
num MCCCLXXXV. 

95. Philoteo in ista Catena succedit Andreas 
Cretensisarchiepiscopus, de quo, tanquam magni 
Canonis auctore, quedam diximus 2 Aprilis,agen- 
tes de S. Maria /Egyptiaca et infra dicemus. Coli- 
tur 4 Julii aut Junii. Qnintus in hoc dextri lateris 
ordine Joannes Euchaitarum metropolit&e, est au- 
clor, ut di ximus, ejus officii quod hic tractamus. 
Sequiturc|Georgius Nicomediz archiepiscopus : cui 
varias panegyres, ad Metaphrasten imperite tradu- 
ctas, restituit Allatius, pluribus de eo agens im 


defuerint, D. Theophanis ; si hi etiam, D. Josephi B Diatriba de Georgiis : quo autem vixerit tempore, 


ceteris omnibus anteponi. » 

23. Ex dictis non tantum colligitur, qui quibus 
in canonem concursu anteponantur ; verum etiam, 
quinam sint eorum auctores pracipui, Talium insi- 
gnem catenam videre est ante Triodium, anno 1601, 
excusum Venetiis, opera et studio Maximi Cythero- 
rum in Cyproepiscopi.Ibispectatur in fronteimago, 
titulum libri complectens, sumpta ex quodam ma- 
 puscripto, duorum aut trium seculorum etatem 
habente : in qua imagine, ministerio trium genio- 
rum minorum duorumque majorum angelorum 
ulrinque stantium, circumducitur quasi torques 
seu catena annulorum viginti novem, mutuo se 
complectentium,dependens ex summo uno ornatio- 
rique toreumate, Christum Dominum reproesen- 
tante; cum hoc per extimos angelorum lateralium 

humeros defluente versiculo : 


Οἱ τὰ µέλη πλέξαντες ὕμνων ἐνθέων, 
Hymnorum modulos hi composuere sacrorum. 


M Juvat 6ujus catonz explicationem jam a P. Pape- 


brochio ad diem 30 Aprilis, tom. III, p. 788,exor- 
sam, istic recognoscereatque corrigere, juxta me- 
']iores nolitias postea acceptas. 

94. Uniuscujusque sacri poete icon dimidia, 
proprio habitus et ordinis schemate distincta, in- 
* tra predictos annulos representatur. Et, ne vaga 
exerret conjectura. adduntur circum caput no- 
mina. ut solentin nummis: atque ita ex dextro 
latere descendunt. Germanus, patriarcha Constan- 


A " tinopolitanus, qui colitur 12 Maii, fidei causa 
HK.  — sub Leone Armeno sede sua ejectus: Sophronius, 


' patriarcha Hierosolymitanus, de cujus opera, in 
restituendis Mensis cum S. Joanne Damasceno 
jmpensa,egimus 44 Martii: Philotheus patriarcha 
. Constantinopolitanus, ab anno wcccLxi usque ad 
.Lxxv ejusdem szculi : quem licet Wangnerechius 
noster,ia libro De Mariana Gracorum ρήείαίθ, ac 
Leo Allatius merito sugillent, non solnm schi- 


ες M gmatis titulo,sed eliam heereseos in Georgio Pala- 
M. -— ma, Thaboritici Iuminis asseriore, laudatte, ne 


.. tamen ejus opera omnia, in laudem sanctorum va- 


: ες — riorum et locupletationem sacrorum hymnorum 


πμ - 
^» τς Q^ 
TATUM 
WS όν 
- 


€ 


necdum comperimus. Proximi Georgio et inter epi- 
scopos ulümi notantur Methodius, Cyprianus, Ana- 
tolius: omnes nobis igno'i. Qois enim postremo 
loco relatum credat esseS, Anatolium, sub Theo- 
dosio Juniore Constantinopolitanum patriarcham ? 
Primum liceret verosimilius credere esse eum,qui 
sub S. Theodora orthodoxiam restituit ; sed tunc 
debuisset przieponi Philotheo et czterisinterinediis. 
Claudunt porro hanc scriem scriptores ex ordine 
steculari quinque,Leo Despotes, Leo Magister, Ba- 
silius Pegoriotes, Justinus, Sergius: de quibus ni- 
hil docere possum. 

Catenam przlaudatam in sinistro latere implent 
ex ordine monastico scriptores quatuordecim. In 
his nobis cogniti sunt, Joannes Damascenus, et 
cum hoc pariter educatus, Cosmas, postea Majumse 
episcopus, de quo agemus 14 Octebris , Joseph, 
communiter Bymnographus -dictus, cujus Vitam 
dedimus m Aprilis; Theophanes cognomento Gra- 
ptus,ob frontem cuntumeliosis versibus ab icono- 
macho Theophilo exaratam, qui x1 Octobris solus, 
et rursum cum fratre Theodoro xxvi1. Decembris 
commemoratur. Ceteri nobis ignoti sunt, Byzantius, 
Stephanus Hagiopolites, Georgius Siceliotes, Si- 
meon, Philotheus, Arsenius, Babylas, Ephrem Ca- 
rie, Andreas Pyrrhus sive Rufus, et Studites. 
Quis autem hic per antonomasiam ita dictus? Án 
magnus Theodorus?At inter primos locari mere- 
batur ? 

29. Infra omnes, et quasi geminse seriei vincu- 
lum, ponitor Cassia, de qua Theodorus Prodro- 
mus apud Állatium dissert. 1 de libris eccles.Gre- 


'corum pag. 75, agens de canone Sabbati sancti : 


« Opus quidem est,inquit,ad quintam ipsam odem 
Marci episcopi Hydruntini ; ab eausque ad nonam, 
magni poelze Cosma ; sed multo ante (Mareum) ut 
ex nonscriptatraditione discimus, mulier quedam 
nobilis, casta et virgo,cui nomen Cassis, ejuemodi 
modulationis prima fuit auctor, et canonem ipsum 
absolvit. Qui vero eam subsecuti sunt, melos ad- 
mirati indignum nihilominus judicantes muliebri- 
bus sermonibus herois illius Cosmse cantiones 
conjungere, Melos tradentes Marco, et hirmos 


Mt 





AD ACOLUTHIAM OFFICII GRJECI DISSERTATIG ONOMASTICA. 


CGCGXXIIT 


cohsignantes, tropariorum compositionem illi soli Α velim ; nimirum quod auctorum nomina singula 


commiserunt. » Idem de Marco, Cosme poma 
supplente, apud eumdem Allatium dicit Nicephorus 
Callistus, addens,quod ille id operis susceperit,ex 
sapienlisssimi imperatoris Leonis mandato. Atqui 
Leo Sapiens, sive Philosophus, imperavit in confi- 
niis noni ac decimi seculi: Cosmas autem cum 
Joanne Damasceno floruit sseeeulo octavo dimidio : 
unde consequitur,ut Cassia, inter Gosmam et Mar- 
cum media, non amplius uno saeculo Marcum prze- 
cesserit; citra controversiam orthodoxa, et san- 
ctiore spiritu aífflata, quam illa quondam celeber- 
rima Sappho, ut Grecia Christiana gentili Greecize 
ne in hoc quidem cederet ; digna illa profecto, de 
qua plura sciantur. Scirentur autem plura for- 
tassis, si inveniretur. prwlaudati Allatii tractatus 
De melodis Grecorum, opus allegatum ab auctore 
pag. 82 citate Dissertationis, ubi satis habet eo- 
rumdem nomina dare usque ad septuaginta οἱ 
unum, eaque non omnia, qualia huc transcribere 
non gravabor. 

27. « Sunt autem, Anatolius, Andreas Creteusis, 
Andreas Pyrrhus, Anthimus, Athanzsius, Basilius 
monachus, BasiliusPegoriota, Byzas sivc Byzantius, 
Cassio sive Cassiana sive Icasia, Christophorus 
protoasecreta, Glemens, Constantius Porphyro- 
gennela, Cosinas, Cyprianus monachus, David, De- 
metrius, Dorotheus monachus, Emmanuel ΡαἱΦο- 
laurita, Emmanuel Phile, Ephbrem,Euthymius mo- 
nachus,Gabriel, Georgius Nicomediensis, Georgius 


singulis canonibus prefigi solent,tametsi interdum 

taceantur,quandoque etiam acrosticbidi innecii ad 

finem.Atque hic de communibus canonibus dicta 

sunio. 

8IV. De Magno canone, doxologiis, theotociis, 
catabasia, οἱ apolytico. 

29. In triodio exstat alius quoque canon,qui ma- 
gnus appellatur, tum quia abundat exquisitis gra- 
vissimisque sententiis; tuin quia, cum ceteri cano- 
Des triginta, aut paulo amplius, troparia conti- 
neanl,iste ad ducenta οἱ quinquaginta progreditur. 
Quod significatur hisee Triodii verbis : Λέγεται o: 
μέγας χανὼν, ἴσως ἂν τις εἴποι, καὶ κατ αὐτὰς ἐν- 
νοίας xai xà ἐνθυμήματα... καὶ ὅτι, τῶν λοιπῶν κκ- 

B νόνων, ἀνὰ τριάκοντα καὶ μικρόν τι πρὸς τροπάρια 
ἐχόντων, οὗτος εἰς διακόσια καὶ πεντήχοντα πρόεί- 
cvv, Sed quidni ejus canonis auctorem οἱ argu- 
mentum ex eodem illo Triodio declarem ? Τοῦτον 
τῶν ὄντως Χανόνων µέγιστον ἁπάντων ἀρίστως καὶ 
τεχνηέντως ἠἡρμόσατο, x«l συνέγραψεν ὁ ἐν ἁγίοις 
Πατὴρ ἡμῶ, Ανδρέας, ὁ ἀρχιεπίσκοπος Κρήτης, ὁ 
καὶ Ἱεροσολυμίτης ὀνομαζόμενος, ὃς ὥρμητο μὲν Ex 
Δαμασχοῦ..... Πᾶσαν γὰρ Παλαιᾶς καὶ Νέας ἱστορίχν 
Διαθήκης ἔρανισάμενος, xxi ἀθροίσας, τὸ παρὸν ἡρ- 
µόσατο µέλος, ἀπὸ ᾿Αδάµ δηλαδὴ µέχρι καὶ αὐτῆς 
Χριστοῦ ἀναλήψεως, xal τοῦ τῶν ἀποστόλων κηρύ- 
γµατος. Προτρέπεται γοῦν διὰ τούτου πᾶσαν duy, 
ὅσα piv ἀγαθὰ τῆς ἱστορίας ζηλοῦν xal µιµεῖσθαι 
πρὸς δύναμιν ὅσα Ob τῶν φχύλων ἀποφεύγειν, καὶ 


Siculus,Germanuspatriarcha Constantinopolitanus, 2 ἄεὶ πρὸς 65v ἀνατρέχειν διὰ µετανοίας, διὰ δακρύων, 


Hierotheus monachus, Ignatius, Joannes archiepi- 
scopus, Joannes Damascenus, Joannes Euchaiia 
cognomento Mauropuardoannes Stauraeius, Joan- 
nes Zonaras, Josephus Studita, Justinus Decadio, 
Leo imperator, Leo magister, Leo Peganius, Mare 
cus monachus, Mauroleo, Methodius patr CF. 
Metropbanes, Michael Psellus, Nicephorus Callistus, 
Nicetas Heracleota, Nicetas Stecliatius, Nicolaus, 
Nilus Xantopolus, Paulus Ammonius, Philippus, 
Philotheus patr. CP. Photius monachus, Photius 
patr. CP., Procopius chartophylaz, Romanus, Ste- 
phanus Hagiopolita, Stephanus Sabaita, Sergius 
Hagiopolita,Sophronius patr. Hierosol. "Theodorus 
Cetonita, Theodorus Studita, Theodosius Lascaris, 
Theodosius Syceota, Theophanes, Theophilus im- 
perator, Timocles. » 

28. Hactenus Allatius, sed ordine nullo : quem 
ego, ut commodior esset, alphabeticum feci ; li- 
bentius utiliusque chronologicum daturus, si de 
singulis haberentur documenta idonea. Et hzec alia 
possit esse causa optandi, ut alicunde prodeat 
prelaudatus de Grecorum melodis tractatus. [ηίθ- 
rim iisdem merito adnumerandus suggeritur no- 
minatus supra Theodorus Prodromus qui ipsos 
canones primus commentando exposuit; Nice 
phoro Blemmidz, in orat. 4 de process. S. Spiri- 
tus, ideo diclus ὁ τῶν ἱερῶν Κανόνων πρῶτος σαφη- 
υιστής. Est et. aliud, de quo te monitum, lector, 


καὶ ἐξομολογήσεως, καὶ τῆς ἄλλης δηλονότι εὐαριστή- 
σεως, Πλὴν εἰς τοσοῦτόν ἐστιν εὕρους καὶ ἔμμελης, 
ὡς καὶ αὐτὴν τὴν σκληροτέραν φυχήν ἱκανῶς µαλά- 
ξάι, κἀὶ πρὸς ἀνάληψιν ἀγαθοῦ διεγεῖραι, εἶ µόνον 
μετὰ συντετριµµένης κἁρδίας xal προσοχῆς ἆνηκοί- 
σης φάλλοιτο. Quod sic Latine reddo : 

« Hunc vere ex omnibus canonibus maximum, 
optime artificioseque texuit atque conscripsit san- 
etus Pater noster Andreas, Cretensis archiepisco- 
pus, cognomento Hierosolymitanus, ex Damasco 
oriundus.... Üniversa enim antiqui et novi foederis 
historia,coacta in unum, ab Adamo usque ad Chri- 
8li ascensum apostolorumque predicalionem, hoc 
perpetuum canticum deduxit. Adhortatur ergo per 
hoc omnem animam,ut quee in historiarum monu- 
mentis cernit esse bona et laudabilia,ea pro viri- 
bus sectetur ; que mala, fugiat et averselur ; sem- 
perqne ad Deum recurrat per resipisceatiam, per 
laery mas,per delictorum confessionem, et per alia 
hujusmodi placandi divini numinis adjumenta.Et- 
enim hic canon tam fluidus est tamque argutus, ut 
mentem eliam duriorem satis emolliat,eLad sequen- 
dum honestum decorumque excitet, modo animo 
contrito el debita cum altentione psallatur. » Ου 


: quidem attentio ne desit, cantatur lente, sono lu- 


gubri, et ternis ad troparia singula prostratio- 
nibus. 
30. Tempus autem,quo Magnus ille canon in ec- 


NF. 


GGCXXIV 


" PROLEGOMENA. 


clesia recitandus est totus (nam perpartes recita- Α tio major. Preeter duplicem istam Δοξολογίαν, m&- 


tur prima Quadragesimee hebdomada) assignatur in 
triodio aliisque libris ecclesiasticis ἡ πέμπτη τῆς 
πέμπτης ἑθδομάδος τῆς Τεσσαρχκοστῆς, hoc est, 
«feriaquintaquintze hebdomade quadragesimalis,» 
quae hancob causam a Grecis peculiari appellatione 
dicitur festum τοῦ μεγάλου κανόνος, interdum etiam 
πέµπτη τοῦ κανόνος. Unde non immerito a Gretse- 
ro nostro reprehenditur Junius,quod dicat ,festum 
magni canonis esse Dominicam orthodoxlz.« Er- 
rat, inquit Gretserus, iore suo solemni ; nam Do- 
minica orthodoxis erat prima Dominica Quadrage- 
sime : » quee ratio plana fitcum ex aliis,tum mari 
me ex tvpico S. 98098 cap. 42, cujus titulus est, Διά- 
( :. * Ordo prime Dominice sanctorum 
Jejuniorum vel orthodoxis. » Prima quoque ver- 
ba ilius capitis hac sunt: τῇ χυριαχῇ τῆς ὀρθοδο- 
tas, Quid vero Junium in hune errorem rapuerit, 
mihi quidem non est divinatu difficile.Agedum, fa- 
ciamus pericul um.Primailla Quadragesimse Domi- 
nica (quam ex restituto imaginum sacrarum cultu, 
el haereticis profligatis ὀρθοδοξίας, quasi rectz fidei 
nominanl) verze rectseque fidei professionem emit. 
tunt Graci, ei singula religlonis capita,palam et in 
aperto, voce alia confitentur, seclariosque et eorum 
h:reses longo ordine iteratis anathematis dam- 
nant, 

31.H»capud Philotheum Patriarcham Constanti- 


; TEAM 
της o5do00021 


jorem et minorem, est et tertia, Τρισαγιον» dicta 
a ter repetila voce Άγιος, nempe Ἅγιος ὁ θΘεὸς, 
ἆγιος ἰσχυρὸς, ἅγιος ἀθάνατις, — bAÉnaov ἡμᾶς, 
Sanctus Deus, sanctus fortis,sanctus immortalis, 
miserere nostri. Quando autem οἱ quoraodo sit ille 
trisagii hymnus introductus, erudite disputat Ha- 
bertus in Προ Pontificali ante citato, pag. 64. 

92. Sed me revocant θεοτοκια, 408 unde nomen 
invenerint, ignorari non potest,nisi ab eocai ignota 
est Nestoriana perfidia : paucis ergo id expediam. 
Tortuosus ille coluber (sic ab Alexandrio Cyrillo 
nominatur Nestorius) beatissimam Virginem Ma- 
riam pernegabat esse θεοτόχον sive Deiparam;asse- 


πρώτης Xupuzxme τῶν ἁγίων νηστειῶν, ὗτοι Β rebatque potius Χριστοτόχος et ἀνθρωποτόχον, seu 


«Christiparam et hominis genilricemsesse dicen- 
dam.Hanc impietatem non tolerunt Catholici. Ergo 
varie contra Nestorium coguntur synodi, ejusque 
hzeresim condemnant ; et inter alias Ephesina,quze 
sic fulminat: EU τις οὐχ ὁμολογεῖ θεὸν εἶναι κατὰ 
ἀλήθειαν τὸν Ἐμμανουλλ, καὶ διὰ τοῦτο θεοτόχον τὴν ἁγίαν 
Παρθένον (γεγέννηκε γὰρ σαρχικῶς σάρχα γεγονότα 
τὸν ἐκ Θεοῦ Λόγον) ἀνάθεμα ἔστω. « Si quis non 
confitetur Emmanuelem verum Deum esee,et ob id 
sanctam Virginem Dei genitricem. (genuit enim 
illa incarnatum Dei Verbum secundum carnem), 
anathema sit. » Ex hoc autem tempore vox θεοτό- 
xoc in explicando Incarnationis mysterio obtinuit 
eumdem usum ac principatum, quam in mysterio 


nopolitanum aliumve legerat fortasse Junius;cum- C Trinitatis ante obtinuerat vox ὁμοούσιος. Ut enim 


que novisset, plurium conciliorum sanctiones et 
analhematismos vocari canones, venit ipsi in men- 
tem cogitare, Magnum canonem esse longam illam 
sacrorum dogmatum atque anathematum seriem, 
quain modo diximus.His autem ita constitutis,cen- 
sen' fieri potuisse, ut Junius prima Dominica Qua- 
dragesimie festum Magnicanonis agi non arbitrare- 
tur? En igitur stirps ac semen Juniani erroris longe 
verisimillimum ; et simul addisce, quantum peri- 
culum erracrdi: adeant ilii, qui ante de aliqua re di- 
cunt. sententiam, quam intelligunt quid sit id de 
quo dispuletur, Non disputaturi mox de θεοτο- 
κίοις ,perieulum islud formidare minime debemus ; 


quia 85:5» quid sit, jam nunc instituimus dice- 


in Trinitatis mysterio tota fidei catholicse ratio αἱ- 
que professio uno consubstantialis vocabulo conti- 
neri putabatur ; adeo ut tanquam tessera quzdam 
haberetur,qus foederati sociatique Catholici mutuo 
sese discernebant ab hostibus,et contrarias sibi in- 
vicem Sabellii et Arii haereses una plaga conficie- 
bant;sic ad profitendam distinctius Incarnationem, 
precipuum in voce θεοτόχος momentum a Catholi- 
cis constitutum est ; et quam isti in tuenda illa voce 
constantes, tain eadem oppugnanda pervicaces ad- 
versarii fuere. Átque ea causa impulit Graecos,ut 
preces et obsecrationes, quibus divini officii tem- 
pore opem magns Matris implorant, θεοτόχια ap- 
pellandas censuerint. Scila profecto etutilis appel- 


re;nempe ultimum oderum sive canticorum tropa- D latio:nam quotiescunque vel titulum harum precum 


rium, quo aliquod Virginis matris praeconium, et 
quidem accommodatum tempori,continetur.Solet 
autem in officiis ecclesiasticis contracta hac nota 9 
non raro depingi;etante penultimum troparium τὸ, 
vis Hab καὶ Ydg καὶ ἁγίῳ Ἠνεύματι, Gloria Pa- 
(ri, mp, 6l Filio et Spiritui sancto contracte 
hae «77 (gura notatum conspicitur; sequen- 
sque versiculus, Καὶ vov, καὶ alti, xal εἷς τοὺς αἰώνας 
των αἰώνων, Kd nuncet semper et in secula seculo- 
Fum,up Hotox ip Semper premiltitur.Non possum 
quin hic etiam verbo adnotem,Gtoria Patri a Grse- 
els diei λοζολουίαν μικράνι sive glorificationem mi- 
norem ad differeutiam hymni angelici, Gloria ἐν 
exeelsis, qua dicitur Δοξολογία μεγάλη sive glorifica- 


intuebatur)intuebantur autem szpissime), non po- 
terat non ipsis venire in mentein,et (idem profiteri 
orthodoxam,etimpietatem Nestorii exsecrari Mitto 
dicere quantopere ex tam mullis tamque variis Θεο- 
τοχίοις, in quovis horarum officio recitari solitis, 
Meriana pietas Graecorum eluceat : hoc enim pe- 
culiari opere facere inccepit noster Simon Wagne- 
recchius, editis Centuriis quinque cbiliadis prima 
ejusmodi theotociorum, aliis ceepta coatinuanda 
relinquens. 

33. Θεοτοκίοις interdum  submeclilur xzcx&a- 
cia. Sed de hac voce altum silent auctores omnes, 
quos mihi videre unquam licuit, preter unam 
Cangium. Hic fatetur ejus vim ac signi&cationem 





AD ACOLUTHIAM OFFICII CRACI DISSERTATIO ONOMASTICA, 


OCCOXXV 


nescire, se, facitque conjecturam aliquam ex sig- Α Κύριε ὁ θεὸς ἡμῶν, ἑξαπόστειλον ἡμῖν δύναμιν ἐξ 


nificatione vocis &v3625«, ita scribens : « Quid hac 
voce Greci intelligant, nondum sum assecutus, 
nisi ut ἀναδαθμοί fuerint ἀναθάασεις καρδίας seu εὖσες 
θεῖς περὶ θεοῦ λογισμοί, ut loquitur Suidas, » hoc 
esl, ascensus animi seu pie cogitationes de Deo : 
ita καταθάσεις fuerint quasi descensus, seu de hu- 
mana fragilitate cogitationes. » Sicut ubique, ifa 
et hic summam viri eruditionem veneror, pari 
modestiz conjuuclam; ista tamen ipsius conjec- 
tura videlur mihi ne probabilis quidem. 
$4. Curautem ita videatur, cognoscere ut possit 
lector, quasi ea quie oculis cernuntnr, sufficiet illi 


Oyouc ἁγίου σου, καὶ ἔνισχυσον ἡμᾶς προσφέρειν 
σοι θυσίαν ἀναιμάκτη», elc. « Domine Dens noster, 
emitte nobis de excelso sancto tuo virtutem ; 
el corrobora nos, ut tibi offeramus hostiam 
incruentam, » etc. At vero cum vox illa ἐξαπόστει-- 
λον non occurrat in modulis íllis omnibus, non 
video quomodo hec Cangii sententia, tanquam 
probabilior, admitti queat. 

31, 37. Tam multum molestie non facessit vox 
ἀπολυτίκιον.Λὰπο breviter ae recteexplicat dostissi- 
mus Euchologii interpres Goarus pag. 32. « Finis 
officii ἀπόλυσις est, sive dimissio: Modulus ille qui 


vel unicus modulus ex iis; quibus in secuturo officio terminando officio idoneus censetur, ἀπολυτί- 
Καταθασία inscribitur,Sie procedens : Τὸ στερέωμα , xtov esl : et. quia varii sunt hujusmodi versus, 
τῶν ἐπὶ goi πιποιθότω» οτερέωσον, Κύριε, τὴν Ἐκ- i8 quidieiillius proprius est, ἀπολυτίχιον τῆς ἡμέ - 
κλησίαν, hv Ἐκτήσω τῷ vgl σου αἵματι. «  Firma- ac audit; et rocem aliam, στιχηρὸν videlicet, 
mentum confidentiura in te, Domine, firma Eccle — sSnbaudiendam postulat. »Et pag.121 adjungit, «non 
siam, quam acquisivisti pretioso tuo sanguine. » tantum officii completi fini, verum et parti ejus 
Hue animum, huc oculos,lector. Quidquamne est  prolixiori, signanter ab altera diverse, suam ἀπό- 
in hoc modulo quod memoriam excite ad cogita- —4vs:v et terminum assignari. » Hic vox ipsa ἀπό- 
tionem fragilitatis humana? Atqui hujusmodi sunt. 3vz«« mecommonet ut missum quoque faciam lec- 
moduli ceteri omnes, quibus vox ista prefigi- lorem,Jamfortefatigatumlegenda nimislongacirca 
tur, vi postea constabit. Igitur alio convertenda  terminossolos dissertatione. Verum,cum sitiu more 
mens esl, alia facienda conjectura. Ego, ut quod positum institutoqueGraecoruim,ut pronuntiata' Απο. 
sentio in re obscura, id libere proloquar, Καταθχ- λύσεως formula, quandoque aliquid superaddant ; 
σἱχ non puto esse troparii modulive genus, sed dabis mihi hanc veniam, erudite leelor,ut ego hic 
eliquam proprietater loni; ita ut idem sit quod quoque superaddam aliquid de Typico, ejusque hi- 
vocis depressio, demissio, et (ai musicis placet) storia. Typicum liber Grecorum ecclesiasticus est, 
etitm descensio! Hanc mihi mentem injecit Ha- C qui quid quoquo die in ecclesia tempore divini offl- 





| A giopolites ille seu liber ms. de musica ecclesiastica 
Griecorum, qui apud laàdaatum Cangium verbo o- 
ví inter toni proprietafes novemdecim, collócat 
oclavo loco κατάθασµα. Nam apud Grecos nihi- 
lo plus mihi videtur interesse inter καταθασίαν 
et χατάδασµ:α, quam inter descensionem et de- 
scensum apud Latinos. Sequitur ergo ut καταθα- 
σία in officio ecclesiastico rectius dicatur esse qua- 
si signuin aliquod, quo indicetur cantori, proximum 
troparium succinendum esse depressa voce minus- 
que elata. 

! 35.Neque tinus diflicile est dicere, quid sit'E£a- 

ποστειλάριον. Est quidem modulus aliquis sive tro. 


cii recitandum agendumve sit,facili methodo prz- 
scribit. Varia autem initio fuere Typica, ita ut es- 
sent tot ferme quot ecclesia. Sed tandem labenti- 
bus seculis primas obtinuit illud, quod S. Sabze 
nomine insignitur, εἰ quod sanctus ille abbas, a 
SS. Euthymio et Theoclisto acceptum, suis mona- 
chis Hierosolymitanis przscripsit, unde et Hieroso- 
lymiticum a nonnullis dicitur.Porro,cum barbaro- 
rum incursione intercidisset, restitutum est studio 
ac labore S. Sophronii patriarche Hierosolymita- 
ni; deinde et à S.Joanne Damasceno rerum theo- 
logicarum peritissimo innovatum fuit, et ab omni- 
bus pene admissum, ut refert Symeon Thessaloni- 


pariam; sed per quid ab aliis differat, varie sunt p censis in Dialogo conira hiereses. Atque hoc est 


maximeque discrepantes senlenti» : quas paucis 
videtur complexus esse Goarus pag. 27 ita interro- 
gans:«Num ille hymnus est,ad quem concinendum 
it chori gremium mittitur aliquis ? Án talis alius 
qui in sancti vel mysterii alicujus memoriam ἑξα- 
ποστέλλεται, emittatur ? Num potius is est qui mit- 
tendam Spiritus sancti gratiam advocet? vel deni- 
que qui,juxta docti Ligaridii sensum, fere semper 
de apostolorum in orbem dispersioneet preedicatio- 
ne,aperte vel subobscure memoriam habeat?»Certe 
longe videtur pftohabilius, inquit Cangius, ita 
appellatum éjasmodi hymnum a voce ᾿Εξαπόστει- 
λον, qu& in iis fere semper occurrit, ut ést oratio 
illa in liturgia Presanclilicatorum, id est, missa in 
qui jam antea consecratum corpus Christi sumitur, 


PATROL. GR. XXIX. 








illud Typicum, quod mihi in hac re longe obscuris- 
sima, nullius trita vestigiis, facem prelaturum con- 
fido,et quod hic reperies a me szeepenumero nomi- 
nari.Impressum autem illud habetur Venetiis una . 
cum plerisque hujusmodi libris anno 1603 apud 
Antonium Pinellum, sicut illud multa accuratione 
emendaverat Josaphat hieromonachus, ex Andro 
oriondus, sanctissimo domno Gabriele putriarcha- 
lem thronum obtinente. Atqui Gabriel Flamima pa 
triarchatum Venetiis obtinuit juxta Ughellum ab 
auno 1584, ineunte Januario ad 14 Julii anni. se- 
quentis; unde intelligas curam illam annis octode- 
cim prius impensam operi, quam illud iypis ad- 
moverelur. Si que vox alia obscurior occurrat, 
eàm in Commentarii serie explicabimus. 


ο 





COCXIVI .. PROLEGOMENA. 





ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI 


Ex Typico, Mensis, aliisque Ritualibus Greecis impressis, interprete Nicolao Rayxo 
societatis Jesu. 


CAPUT PRIMUM. 
De minoribus Vesperis. 


98. Exploratis jam iis omnibus, ex quibus offi- Α qui accendendis in templo lominibus prsest Et sic 
cium Graecum, veluti ex totidem principiis ac ele- muneris istius ratio plene cumulateque exprimitur. 
mentis constituitur ; proximum est, ut totum tri- — 40.Quod Typicum supra dicit, candelapteneeliam 
plicis festi officium representem,ad fidem liberan- signo convocare populum,id non opinor universim 
dam meam. Facio autem initium a Vesperis, verum esse : cum Cyrillus Scytopolitanus, Joannes 
quas scito apud Graecos diebus singulis esse binas. — Moschus,et Theodorus Studita eas partescanonar. 
Alie namque majores sunt, minores ali&. De  ehetribuere videantur. Verba Moschi οἱ Studitere- 
minoribus agit Typicum S. 9409, cap. 1,ubi sta-  feraminferiusaliud agens.Imo vero qui hocsignum 
tim post hunc titulum, Εἴδησις τοῦ μικροῦ ἑσπερι- * edit,is aCodino cap.1, pentade 5(sitamen hoccaput 
νοῦ, hoc est, « Notitia minorum vesperarum,» sic — Codini sit), λαοσυνάκτης, seu coactor populi,appel- 
habet : Πρὸ τοῦ δῦναι τὸν ἥλιον, ἤγουν περὶ ὥραν δεκά- latur,et inter munia ecclesiastica ponitur tanquam 
την τῆς ἡμέρας, ἀνέρχεται ὁ κανδηλάπτης, καὶ ποιετ ρθου]ίαγθ aliquod,a czeterisque sejunctum : tantom 
µετάνοιαν τῷ προεστῶτι, xxi κατελθὼν σηµαίνει τὸ — abest,ut candelaptes id sibi semper ac ubique vin- 
μικρόν. « Ante solis occasum, videlicet circa ho- — dicet. Quapropter non temere ego existiimaverim, 
ram diei decimam ascendit candelaptes,corporis- ᾳ duo illa munia, λαοτυνάκτου et κανδηλάπτον, alibi 
que inclinatione veneratur prisidem seu abbatem; — in duos distribui homines,alibi coire in unum.Jam 
et postquam descendit, pulsat signum minus. ο vero cum Typicum S.Sabe affirmet, signum a can 

39. De hoc signo antequam dicere instituo, de  delapte dari, quis non videat in ipsius Laura unum 
ipso candelapte pauca dicam ,utomne errandiperi- solum utroque isto munere functum esse ? Atque 
culumavertatur.Sane Meursiuset Gretserusnoster, ecce via facilis et expedita adducendi in concor- 
quanquam florerent uterque lingus» Grecescientia, diam codices, qui prima fronte sibi mutuo adver- 
lamen hujus notionem no:ninis assecuti non sunt, sari videntur. 
propterea quod radici sive nomini Greco xxvóià« —— 41. Nunc de siguo,quo Graci ad templum conv 
notionem eamdem subjectam esse putarent, atque cantur,dicendum est, etaudiendus Alletius,qui i& 
Latino candela;in quoerrabantvehementer.Quippe dissertatione de recentiorum Grecorum templis 
τὸ χανδήλα significat lampadem, sicuti possum de- pag. 104,sic infit : «Campanas el campanaris [18 
monstrare ex variis scriptorum monumentis, In- illa campanilia vocant) etiam apud Grecos, postre 
primis Hierosolymitanorum patriarcha S. Sophro- mis saltem temporibus, in usu fuisse, habeo ex 
nius, in Vita SS. Cyriet Joannis ait : Kai yxpóv.— multis,sed precipue ex Georgii Pachymere Histo- 
τοῦ τῆς κανδηλας ἐλαίου τῆς ἄνω πρὸ της τοῦ Σω- C rig,qui earum sepius meminit, lib. vit. Tov 9 a» 
τΏρος εἰκόνος ἁπτομένης λαθὼν εἰς ληκύθιον, α Et ali- τοῦ μηνὸς μετὰ τὴν τριχκοστὴν τοῦ πρὸς ἑσπέραν, 
quantulum olei ex lampade ante Servatoris ima- ῥἐντεθεὶς λέκνῳ ὁ Ἰωσὴφ, µόνον obx ἄπνους ὧν, πολ” 
ginem ardente excipiens in lecythum.» Item cita- λών περὶ ἑκάτερᾳ παρεποµένων, καὶ πευφημούντων 
tum Typieum cap. 19, ad diem 16 Jannarii : Al&o- τὰ προπεµπτήρια ἐπ᾽ ὕμνοις xal χρότοις ἀνθρώπων, 
ται δὲ καὶ ἅγιον ἔλαιον τοῖς ἀδελφοῖς ἐκ τῆς κανδή- ἔτι δὲ καὶ τῶν τῆς box nolac αυνακτηρίων xobovo, 
λας τοῦ ἁγίου, « Datur et sanctum oleum fratribus εἷς τὸ πατριαρχεῖον ἀνάγεται. Οἱ δὲ τού κλήρω, μό- 
ex sancti lampade. » Alia ut praeteream, testatur Aic τὴν ἑσπερινὴν ὑμνῳδίαν καθ ἑαυτοὺς ἑκτελέσαν- 
Cangius dici apud Codinum,de Antiquitatibus Con- τες, ἐπεὶ ὄρθρος fiv, xoi πρὸς τὴν. ἐκκλησίαν ἀπήν- 
stantinopolitanis, κανδήλα ῥαλίνη, hoc est, «lampas των, κατὰ τὸ σύνηθές σφισιν, ἑαυτοῖς ἄδατον τὸν 
vitrea.» Unde Goarus pag.560,Meursium et Gret- ναὺν κατενόουν, ὡς μηδὲ σηµάντροις καὶ χώδωσιν 
serum jure merito coarguit; 4856Γ1ἱᾳ16, τὸ κανδηλά- ἁθροισμένοι. «Hoc eodem mense,post diem tricesi- 
πτης duci,non a candelis, sed alampadibusaccen- κα mum,cumadvesperasceret,lecticz impositus Jo- 
dendis. At vero,quoniam est in Pentecostario ὁ xav- p € seph,tantum non exanimis, multis hincatque illinc 
δηλάπτης ἅἄπτει τὰ κηρία πάντα xai τὰς xavb4-  «concomitantibus,et preeunti pompsapplaudenti- 
λας, «candelaptes accendit cereos omnes aclam-  sbus.nonsinelaudibusetstrepitu hominum,nec non 
pades,» malim ego candelapten interpretari eum, " ecclesig campanis, quie populum advocare solent, 











ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


CCCIXVII 


« reboantibus,in pa'riarchium deducitur. Qui au- A nulIa,non magna admodum, sed penne anserinz 


« tem ex clero erant, vix vespertinis laudibus se- 
« junctim absolutis,cum matutinum tempus ades- 
« sel,et pro more in ecclesiam convenissent,inac- 
« cessum sibi templum esse videbant tanquam qui 
« neque campanis neque tlintinnabulis fuissent 
« congregati. » Huc addit Allatius loco przcilato, 
ex Michaelis Pselli oratione nondum edita ad 
Constantinum imonomachum testimonium tale : 
αλλ’ οὗ πάντη τερφθήσῃ τοῖς ὀφθαλμοῖς, οὐδὲ ἐφ᾽ ὅλοις 
προµειδιάσεις τοῖς ὀρωμένοις * ἐξεγερεῖ γάρ σε µέσης 
vaxtb; ὁ κώδων ὁ ἱερὸς. χαϊθείοις ἑνστηλωθήσῃ ἐδάφι- 
ew. « Sed non omni ex parte oculis delectaberis, 
nec in omnibus visibilibus gaudelis : excitabit 
enim te media nocte sacrum (intinnabulumn, et 
sacris incumbes pavimentis. » 

49.Ex his duobus testimoniis recte conficit Alla- 
tius, campanas postremis temporibus, id est circ« 


calamove scriptorio pervia. In medio tenuem funi- 
culum continet.Qui populum ad templum est con- 
vocalurus...ante fores templi vel edito loco tabu- 
lam preenotatam malleis duobus ligneis pulsat, non 
sine aliqua ratione musica,atque interim in gyrum 
sensim volvitur : qua re fit, ut gravior cum non 
ingrata raucedine sonus emiltatur. Tabula, non qua 
latior, sed qua arclior est, quasi libre scapus in 
sinistro ulsantis humero quiescit; ac ne pulsando 
dilabatur, funiculo predicto mordicus apprehenso 
retinetur : manibus enim nou licet, tum quod, ea 
apprehensa, sono non parum decedit : tum quia 
utraque manus malleo impeditur. Ambabus enim 
manibus pulsatur hinc inde,ut nunc quaedam fre- 


p quentamenta, nunc quasdam pausas audias. » 


44. Cum autem dicit Magius illam tabulam non 


ann. wxL m usu fuisse apud Grecos; quanquawm posse teneri manibus,eo quod ea sic apprehensa 
putem ego fuisse multo ante. Etenim hune Gracos — uecesse sit multum de sono decedere, videbitur 
accepisse a Venetis subannum DcCCLXXiv auctorest fortasse aliquibus rejiciendus esse Allatius, qui 
Andreas Dandulus,in chronico ms.et ex eo Sabel- eam manu sinistra teneri affirmat,et nihilominus 
licus Ennead.9,lib. 1. Sed direpto postmodum (ut suavissimum edereconcentum At facile dissipatur 
prosequitur Allatius, pag. 102) ο imperii capite — ista ratio: quippesi manu apprehendatur,non ipsa 
Byzantio, ditioneque reliqua Graecorum a Turcis immediate tabula, sed funiculus ille quo tabula in 
occupata,campanarum usus in urbibus, in quibus | medio libratur et paribus examinatur ponderibus, 
ipsi degunt,intermissus est,ne per aerem palantes tam clarus editur sonus, quam si apprehendatur 
animas, timor incussus,quiele qua fruuntur,expo- dentibus: quid enim ad sonum interest, manibusne 
liet. Ita fanatici illi homines, ex ethnicorum genti- an dentibus funiculus iste teneatur? Et vero mi- 
liumque nugamentis,de animabus philosophantur. , rum est, hoc non succurrisse Magio, delineanti 
Quapropter sacerdotes Greeciligneo instrumento,ad ' formam hagiosideri,quod (ut videre est capite se- 
Graecos in ecclesiam convocandos, utuntur. Id est quenti)retinetur manu,funiculum apprehendente. 
lignum binarum decempedarum longi:udine, duo- Απ forte putavit in hagiosidero non intercludi so- 
rum digitorum crassitudine, latitudine quatuor, num,intercludi autem in illo alio,quod Jam tracta - 
quam optime dedolatum,non fissum aut rimosum, | mus,semanterio ligneo ? Inepla et ridicula isthszec 
quod manu sinistra medium tenens sacerdos vel essel opinio : quz? enim hujusce discriminis ratio 
alius (qui Λαοσυνάκτου munus obire debel) dextra adinveniri possel? Huc accedit quod potius mi- 
malleo ex eodem ligno, cursim hinc inde trans- nualur sonus,quando percussa tabula pulsantis in 
currens, modo in unam partem, modo in alteram, . humero conquiescit,uti fleri ait Magius. Hic igitur 
prope vel eminus ab ipsa sinistra, ita lignum de- — nihil estquod nos cogat ad Allatium deserendum ; 


' verberat,utictum,nuncplenum,nuncgravem,nunc nihil etiam cur fides 3brogetur Magio, qui qu& hic 


acutum,nunc crebrum,nunc extensum edens,per- refert, suis ipsemet usurpavit oculis : atque adeo 
fecta musices scientia auribus suavissime modu- — non erit impudentie judicare,locis vel teinporibus 
letur ; et hoc σηµαντήριον nuncupatur, magisque . diversis diversam fuisse pulsandi semanterii ratio- 
proprio nomine χειροσήµαντρον, quod manibus te- 9 neimn.Lignum vero,ex quo conficitur semanterium, 





neatur iisque pulsetur,ad differentiam alterius ma- 
gni, quod μέγας σήµαντρον dicitur, ex eodem ligno, 
et in tnrribussive campanariis,calenis ferreis suis 
extremitalibus appenditur. Illud est insigni ma- 
gnitudine, ut quandoque sex palmos latitudo, 
unum crassitudo,triginta longitudo exequet, mal- 
leoque pro magnitudine semanterii pulsetur. » 
43. Hactenus Allatius,a quo Hieronymus Magius 
Bon nihil discrepat,in illo libro quem de Tintinna- 
bulis apud Byzantios, inter compedes scripsit. Ibi 
enim cap.15 affirmat,semanterium duobus pulsari 
malleis, neque adeo teneri manu. Juvat subjicere 
ipsius verba quz haec sunt: «Simandrum esse scias 
ligneam tabulam..., Capita foramina habent non- 


L—l.--- 


predurum est ei a Grecis σφενδάκη appellatur : 
Corrupte, inquit Állatius,eo quod non aliud fue- 
rit, ut ipse quidem existimat, quam σφένδαµνος 
Theophrasti, et acer Plinii. Rectene an secus hic 
censeat, non habeo dicere. 

45. Hoc dico,usum hujusceinodi lignorum esse 


antiquissimum : id enim colligitur ex concilio Ni- - 


ceno tu, act. 4, ubi Euthymius diaconus et mo- 
nachus pro episcopo Gotthise bxc legit, ex mira- 
culis S. Anastasii martyris. Φέρε δὴ xai τὰ ἐν Και- 
eaplq τῆς Παλαιστίνης Ὑενόμενα ὑπὸ τοῦ ἁγίου κατὰ 
τό Ἀυνατόν ἱστορήσωμεν ' λλησιάσαντος ἐν τῇ ἁγίᾳ 
πόλει τοῦ ἁγίου λειψάνου, γνωστὸν γέγονε παᾶσῃ τῇ 
πόλει " καὶ εὐφροσύνης μεγάλης πλησθέντες ἅπαντες, 


| 
| 





GOXXAIXVIU 


po e9skr Pw τῷ πανσέπτῳ ναῷ τῆς Ototóxoo, 
[mOsvvsiey την Νέας. « Eia nunc,et ea qua apud 
DCxsaream Palestine a S. Anastasio facia sunt, 
quoad ejus lieri polest, enarremus. Cum ad san- 
ciam civilalem appropinquassent sancti reliquis, 
id innotuit universa civitati, et letitia magna im- 
pleu sunt omnes.Et surgentes sacraque ligna per- 
culientes convenerunt in summe vencrandum 
Deiparz templum, quod dicitur Nova.» Ligui ili- 
dem meminil Joannes Moschus, in Prato Spirit. 
cap. 11 : κρούπαντος τοῦ κανονάρχου τὸ ξύλον, ἐφ᾽ ᾧ 
Έδντας τους απελφούς συναχθΏναι, « Canonarcha li- 
gnum pulsante ad ofunes fratres congregandos. » 
Ex Theodorus Studita, in carminibus quibus allo- 
quitur canonarchaim : 


SACERDOS. 

Benedictus Deus noster, nunc et semper, et in 
saecula ssieculorum, Ámen. 

PRJESES ECCLESLA. 

Venite, adoremus. 

47. Et psallit psalmum procmiacum, Benedic, 
anima mea, Dominum.Domine Deus meus, tran- 
quilla el submissa voce. Et eodem modo dicitur 
psalmus, Domine, clamavi, tono dominicati. R«- 
citantur versiculi tres. Et psalluntur versus pro- 
somii sive similares toni 3, sicut. "uc γενναῖον ἐν 
"AO LJ EVM, 


VERSUS SIMILARES. 


48. Christ charitate, Basilii, ascendens in al- 


lum, contemplatus es recondita ipsius ac divina 
mysteria, (quse tanquam pielatis preco sapiens de- 
texisli el manifestasli populis.Quare pete, o sanc- 
te,a pernicie periculisque liberari illos qui (ideli- 
ler sequuntur tua dogmata. 

19. Sermonum tuorum ac dogmatum sapien- 
lia, sancte Gregori,solvisti vincula heresum; οἱ 
orthodoxe (idei concordia conjunxisti bonos,agno- 
scenles et laudantes Christum : a quo pete liberari 
à pernicie periculisque illos, qui fideliter susci- 
piunt tua divinitus dictata dogmata. 

90. Chrislus te posuit firinum firmamentum 
Ecclesie sui, Pater sanete, divina locute Chryso- 
sleme, ul eain servares iinmmobilem atque inexpu- 
gnabilem adversus inimicorum impetus, et ut pe- 
teres leuferis animerum perturbationibus liberari 
eos, qui siliun! luorum sermonum sententiarum- 
que pelagus. 

ol. Trinitatis selectos flores, pratique immor- 
talis unguentum exhalantes, atque jucundissimos 
imintelligibilis solis radios,et divinis suis lumini 
bus illuminantes trerram,celebremus Joannem Ma- 
gnum, divinum theologum Gregorium, et alta qua- 
dam menle pr:editum Basihum. 

Gloria. Tonus obliquus 9. 

Hoinines Dei et fideles servi, sacerdotes Domi - 
ni, viri desideriorum, vasa electionis, columnz et 


PROLEGOMENA. 
τα τε loa ξύλα σηµάναντες, συνηθροί-Α ἨΣάλπιζέ καιρῷ τὸ ξύλον, καθὸ δέοι. 


Et tempore et rite, ut tuba, ligno cane. 

Alios locos congessit Allatius, cougessit et Can- 
gius, quos potest curiosus lector consulere. Mihi 
salis debet esse hic paucis ostendisse, quid sit si. 
gnum minus, quid aijajus. Extra bsc duo signa 
sunt et alia, 408 secuturo capite locum invenient 
suum. Jain enim signum minus nos ad templum 
Grecorum vocal,ut in minoribus vesperis οἱ spec- 
temus congregatos fratres, et sacerdolem intonan- 
tem audiamus. 

46. Sic ergo prosequitur Typicum : Συνκχθέν- 
των τῶν ἁδελφῶν ἐν t5 ἐχκκλησίᾳ ἄρχεται 5 ds- 
Ρεύς. Congregalis in ecclesia fratribus incipit sa- 
cerdos. 


IEPEYZ. 

Εὐλογητὸς ὁ θεὸξ ἡμῶν ἀεὶ καὶ εἲς τοὺς αἰώνας τῶν 

αἰώνων. ᾽Αμήν. 
EKKABZIAPXHZ. 

Δεῦτε, προσχυνήσωµεν. 

Καὶ ψάλλει τὸν προοιμιχκὸν ψαλμὸν τὸ, Εὐλόχει, 
ἡ ψυχή uou, τὸν Κύριον * Κύριε ὁ θεός µου, ἠσύχψ 
φωντι καὶ ἀρεμᾶίφ. Εἶθ᾽ οὕτως λέγομεν τὸ, Κύριε, 
ἐχέχραξα, εἰς τὸν χον τῆς χυοιακης. Ἰστῶμεν à 
στίχους δ’. Καὶ ψάλλομµε» στιχηρὰ προσόµοια ἤχου ὃ' 
πρὸς τό ως γενναῖον ἓν µάρτυσιν. 


ZTIXHPA ΠΡΟΣΟΜΟΙΑ. 

'Ev τῷ ὄψει, Βασίλεε, τῆς Χριστοῦ ἀγαπήσιω, 
ἀναθὰς κατώπτευσᾶς τὰ ἀπόῤῥητα αὐτοῦ xal θεῖα 
μυστήρια, ἄπερ ἀνεχάλυψας και ἑτράνωσας λαοῖς, 
εὐσεθείας ὡς κΏρυξ σοφός, Διὸ πρέσδευε ix. φθυρᾶς 
καὶ κινδύνων λυτρωθῆναι τοὺς πιστῶς ἐφεπομένους 
τοῖς σοῖς δόγµασιν, ὅσιε. 

Τοὺς συνδέσμους διέλυσας τῶν αἱρέσεων, ὅσιε, 
tQ σοφίᾳ τῶν λόγων xal δογμάτων σου, καὶ slc ὁμό- 
νοιαν ἵθροισας ὀρθοδόξου πίστεως τοὺς εὐγνώμονας, 
Χριστὸν εὐφημοῦντας, Γρηφόρις, ὃν ἱκέτευε ἐκ φθορᾶς 
κινδύνων λυτρωθῆναι τοὺς πιστῶς προσδεχοµένους τὰ 
σὰ θεόφθογγα δὀγμἀτα. 

᾽Αῤῥαγη σε θεμέλιο ὃ ἉΧριστὸς ἐπεστήριξε τῇ 
αὐτοῦ "ExxÀnsiq, Πάτερ ὅσιε, τηροῦντα ταύτην ἀσα- 
λευτον, καὶ ἁκαταμάχητον τῶν ἐχθρῶν ταῖς προσθο- 
λαῖς, θεοῤῥημον Χρυσόστομε, xa! πρεσθεύοντα ἐκ 
παθῶν Ψυχοφθορων λυτρωθῆναι τοὺς διφῶντας τῶν cov 
λόγων καὶ νοημάτων τὸ πέλαγος. 


Τῆς Τριάδος ἐκλόγια, ἀχηράτου λειμῶνός τε iin, 
τὰ μυρίπνοα xal τερπνότατα, τοῦ vontou ὡς ὑπάρχον- 
τας ἀκτῖνας ἡλίου, καὶ φωτίζοντας τὴν γῆν ταῖς αὖ- 


τῶν θεῖαις λάμψεσιν, εὐφημήσωμεν ᾿Ἰωάννην τὸν 
μέγαν σὺν τῷ θείῳ θεολόγῳ Γρηγορίῳ καὶ τὸν ὑφίνουν 
Βασίλειον, 

Δόξα, Ἔχος πλ. β’. 


"Ανθρωποι τοῦ θεοῦ xal πιστοὶ οἰκέται, λειτουρ” 


qoi Κυρίου, ἄνδρες ἐπιθυμιῶν, σκεύη ἐκλογῆς, στῦλοι 





i 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. CCCXXIX 


καὶ ocnpiypaca τῆς ᾿Εχκ)ησίας, βασιλείας χληρο- Α fulcimenta Ecclesie, rcgni heredes, ne cessetis 
vouot, μλ παρασιωπᾶτε τοῦ βοᾷν ὑπὲρ ἡμῶν πρὸς pro nobis clamare ad Dominum. 


Κύριον. 
Καὶ νῦν θεοτόχιον. Et nunc. Mariale. 
θεοτόχε, σὺ εἶ ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή. Dei Genitrix, tu es vitis vera. 


Cow. 52. Hic videtur recitari oratio bo; ἱλαρὸν, saltem quantum possum conjicere ex cap.1 Typi- 
ci. Eam autem orationem exhibeo integram, prout exstat apud Goarum pag. 32 Euchologii. 

Φῶς ἱλαρὸν ἁγίας δόξης ἀθανάτου Πατρὸς, οὖὗρα- —— Lumen jucundum sancte glorie immortalis 
νου, ἁγίου, µάραρος, Ἰησοῦ Χριστὲ, ἑλθόντες ἐπὶ τὴν — Patris, coelestis, sancti, beati, Jesu Christe, pro- 
τοῦ ἡλίου δύσιν, ἱδόντες φῶς ἑσπερινὸν, ὑμνοῦμεν Πκ- — vecti ad solis occasum, et cernentes lucem seroti- 
τέρα, Viv, xal ἄγων Πνεῦμα, Θεόν. ᾿Αξιό σε ἐν nam, laudamus Patrem, Filium, et Spiritum san- 
πᾶσι χαιροῖς ὑμνεῖσθαι φωναῖς αἰσίαις, Y(à θεοῦ, 6. ctum, Deum. /Equum estte, Fili Dei, largitor vi- 
διδους ζωήν" διὸ ὁ χόσμος σε δοξάζει. te, omni celebrare tempore; ideoque te mundus 

B totus laudibus prosequitur. 

Con. 53. Deinde cantatur psalmus, Ὁ Κύριος ἐδασίλευσεν, « Dominus regnavit : » sed quis precise 
ex tribus psalmis ita incipientibus, non indicat Typicum. Tum dicitur oratio, Καταξίωσον, quam in 
antiquis Grecorum Ritualibus diu frustra quasivi.Quare visum fuit eam describereex Horologio Cry - 
pie Ferrate, impresso Roma anno 1077. Sic ergo sonat. 

Καταξίωσον, Κύοιε, iv τῇ ἑσπέρᾳ ταύτῃ ἄναμαρ- Dignare, Domine, hoc vespere sine peccato 
τήτους φυλαχθῆναι ἡμᾶς, Εὐλογητὸς εἶ, Κύριε, ὁ noscnstodire. Benedictus es, Domine, Deus Pa- 
Θεὸς θατέρων ἡμῶν, καὶ αἰνετὸν καὶ δεδοξασµένον τὸ {γαπῃ nostrorum; et laudabile et gloriosum nomen 
ὄνομά σου tle τοὺς αἰῶνας. ᾽Αμήν, tuum in secula. Amen. 

Cowx. Verum an eadem illam orationem adhibuerint antiquiores Grzci, dubito : quia Hoc Horolo- 
gium habet plurima, qua sunt ritibus Latinorum potius quam Grecorum conformia. Post orationem 
καταζίωσον, quecunque demum illa ferit, videntur dici sapientia. 

Elq τὸν στίχον στιχηρἁ προσόμοι1. "Hy^c πλ. β’, 94. Ad versiculum versus similares. Ton. obl. 2. 
Τριήµερος ἀνξστης, Χριστέ. Sicul Τριήµερος ἀνέστης, Χριστέ, 

'H 4p ὑπερίσχυσευ, Ἡ πίστις ἐπεχκράησεν , Gratia prevaluit, exsuperavit βάο8, scientia 
ἐπληρώθη πάντα γνώσεως Oto09, διὰ τῶν ἀποστό-  Deiimpleta sunt omnia, per apostolos, atque do- 
λωών, διὰ τῶν διδασκάλοων , xal σωτηρίαν ἐπλο-  ctores, el nos salute locupletati sumus. 
τήσαµεν, 

Στίχος. Καμχήσονται ὅσιοι kv. δόξῃ 59. Versic. Exsultabunt sancti in gloria. 

Ο)ράνια αυστήρια, ἀνθρώπινα µαθήµατα, χαρι; — Coelestia arcana. humans scientia, concursus 
σµάτων συνδρυμὴ παντοδαπῶν μετὰ κατορθωµάτων  graliarum omnis generis cum recte factis, supe- 
νικώντων πάντα λόγον, τοὺς τρεῖς ἁγίους ἐθαυμάσ-  rantibus omnem orationem hos tres sanetos admi- 


τωσαν. rabiles fecere. 
Στίχος. Οἱ ἱερεῖς σου, Κύριε, ἑνδύσονται δικαιο” 56. Versic. Sacerdotes tui, Domine, induent 
σύνην. justitiam. 


Βασίλειος $ ἔνθεος νοὺς, lonAdpioc ἡ θεία φωνη, Basilius mens Deo plena, Gregorius divina 
'"fexkvvn; Ó παγκόσμιος λαμπτὴρ, οἱ τρεῖς τῆς ἄνω-  vox,Joannesomni ex parle ornatum candelabrum, 
τα τω θεράποντες Τριάδος, xal λειτουργοὶ συνδοξαζέσθω-» — tres ministri suprema Trinitatis ac sacerdotes 
σαν. conglorificentur. 

Δόξα, Ἔκος ab. —- Gloria. Tonus idem. 

ES, 8o5Àot ἀγαθοὶ καὶ πιστοὶ, εὖ, ἑργάται τοῦ 3p.- 97. Servi boni et fideles, seduli operarii in 
πελῶνος Χριστου, οἱ καὶ τὸ βάρος τῆς ἡμέρας βαστά-  (ihisti vinea, qui portastis pondus diei, et datum 
σαντες, καὶ τὸ δεδοµένον τάλαντον αὐξήσαντες, καὶ talentum aunxistis neque invidistis post vos νυπίεῃ- 
τοῖς μεθ) ὑμῶν ἐλθοῦσι μὴ φθονήσαντες. Διὸ ἢνοικται D libus. Ideo vobis aperta est regni janua. Intrantes 
πύλη βασιλείας ὑμῖν. Εἰπελθόντες οὖν tl; τὴν χαρὰν igitur in. gaudium Conditoris, orate pro nobis, 
τοῦ ποιήσαντος, πρεσθεύσατε ὑπὲρ ἡμῶν, (our διδά- — sancti doclores. 
σκλλοι. 

Καὶ νῦν. | θεοτόχιον. Et nunc. Mariale. 

Οὐδεὶς πρεστεχων ἐπὶ col κατῃσγυµένος ἀπὸ —— Nemo accurrens ad te, pura Virgo Genitrix Dei, 
c9) ἐχπορεύεται, ἀγνὴ Πχρθένε θεοτόκε’ &AA' alcet- derelictus abs te discedit; sed petit graliam, et 
ται τὸν χάριν, καὶ λαμδάνει τὸ δώρημα πρὀς τὸ συµ- donum accipit petitioni conveniens. 
φίρο» αἰτήσεως. 


Νᾶν ἀπολύεις τόν δοῦλόν σου. Χὸ Τρισάχιον. Nunc dimittis servum tuum. Trisagium, de 
nu.n. 3l. 
ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟΝ. DIMISSORIUM. 
Ot τῶν ἀποσθόλων ὁμότροποι, καὶ τῆς οἶκουμέ.., 58.lisdem quibus apostoli moribus praediti, do- 


διλάσχαλοι, τῷ Δεσπότῃ τῶν ὅλων πρεσβεύσατε sí ; — clores universi orbis, orate universorum Domi- 





προσ ^ 


CCCX XX PROLEGOMENA. 
num, ui mundo tribuat pacem, et animabus nos- νην τῇ οἰκουμενῃ δωρήσασθαι, καὶ ταῖς ψυχαῖς ὦ μὲ; 
tris magnam misericordiam. À 11 ἔλεος. 


Post hzc fit ἀπόλυσι. sive dimissio. 


CAPUT SECUNDUM. 
De majoribus vesperis. 


59. Ha Vesperz fiunt statim post occasum solis; et quidem cum majori celebritate ceremoniaque 
an. ille alie, de quibus jam egimus; atque hzc causa est, quare majores nominentur. Sed cum ex 
ipso fonte aque bibantur purius, juvat Typicum consulere capite 2, cujus titulus est Εἶδησις τοῦ µε- 
qoo ἑσπερινοῦ, καὶ cnc ἀγρυπνίας διάταξις. «Notitis majorum Vesparum,et vigiliarum ordo »Ibi autem sic 
abet. 
Aliquanto post solis occasum, abit candelap- Μετὰ τὸ ὀῦναι τὸν Άλιον μικρὸν, ἀπέρχεται ὁ xxv- 
tes, et exhibet reverentiam prs&suli. Deinde redit οπλάπτης, καὶ mwoltt υετάνοιαν τῷ προεστώτι. Elea 


et lente pulsat Bareas, recitans psalmum centesi- ἀνέρχεται καὶ χρούει τὰς Βαρέας σχολαίως, ψάλλων 


decimum octavum, vh» λμωμον. 

60. Cowu. Bic psalmus quia incipit a verbis Μακάριοι ol ἅμωμοι, « Beati Immaculali, » propterea 
Grecis dicitur. "Apopoc, id est, « Immaculatus » Pulsare autem Βαρέας nihil videtur esse aliud,quam, 
ut Allatius et Goarus interpretantur, edere sonos graviores, certoque intervallu temporis intermissos; 
quomodo in campanarom nostratum extrema pulsatione ad conciones ecclesiasticas fieri assolet, quod- 
que « tinnire » dicimus.Sic autem prosequitur. Typicuim. 

Hisce peractis discedit et accendit lampades, Β µΜετὰ δὲ τὸ πλήρωμα τούτων ἀπέρχεται καὶ dz- 
et verso Ihuribulo eas reponit in medium eccle- τει τὰς κανδήλας, xal τρεπίσας τὸν (υμιατὸν, τί» 
si, post candelabra instructa cereis.Postea egre- Άησι λαμπάδας µμειὰ «κηρομανουάλια εἰς τὸ µέτον 
diens, semanlerium pulsat majus, deinde fer- τῆς ἐκκλησίας, "Ἔπειτα ἐξερχόμενος σημαίνει τὸ µέγτ, 
reum. εἶτα τὸ σιδηροῦν. 

Cou. 61. Majus semanterium, quid sit, n. 42 diximus : restat ut hic de ferreo pauca disseram:s. 
Semanterium ferreum, quod ab aliquibus eliam x zÀxoovsive soneum appellatur,est ferrea lamina,cras- 
situdine tres digitos vel plures exeuans, longitudine brachium, οἱ paululum recurva in formam ar- 
cus, e catenis pendens pro foribus templi; quz locis variis ferreo percussa malleo suaviter resonat. 
Ita me docent Allatius, Goaru: et Petrus Belonius. Certe ego existimo liujus semanlerii sonum non 

osse esse admodum  diseimilem *ono illi. quem nostrates edunt, quando ferreis malleolis pulsant 
instrumentum illud musicum, quod ex longa seutper decrescentium lamellarum serie constituitur. 

62. Porro illud Grecorum ferramentum, quod usibus sacris adhibetur, ᾽Αγιοσιδήρουν a nonnullis di- 
citur, nominatim ab Hieronymo Magio. 

« Agiosiderum, » inquit Magius ille (potius scripsisset Aegiosiderum) « hac forma vidimus.Ferrea 
erat lamina, quatuor digitorum latitudine, sexdecim vero longitudine, funiculo in medio librata. Hzc 
ferreo malleo ternis interpolatis vicibus ab homine pulsari solet, qui sacerdotem, Eucharistiam ad 
s&grotos lectoque decumbentes deferentem, solet precedere, ut inter transeundum quisque rei adino 
neatur. « Sed cum candelapte revertamur ad templum. 

Reversus candelaptes stat ante portas sanc» C ἍὙΥποστρέψφας, inquit Typicum, 'ta:zzac κατενώ- 
tas. πιον τῶν ἁγίων θυρών. 

Cow. 63. Ht autem porte, ut ait Goarus pag. 24, «sunt τοῦ βήματος, et ad sacrum altare recta iter 
aperiunt, nomenque hujusmodi sunt sortita, quia sancta mysteria per eas proferuntur : vel quia per 
illa transitum habet Rex omnium et dominorum Lominus, Βασιλικαὶ etiam audire meruerunt.» Sed 
Goarus, « portas sanctas » confundens cum « basilicis, » vehementer errat. Cum enim Marcus hiero- 
monachus, de dubiis Typicis cap. 96. dicat: θυμιᾷ τὸν ἕτερον ἀρχόμενος ἀπὸ τῶν ἁγίων θυρῶ», καὶ κατερ- 
χόμενος µέχρι τῶν βασιλικῶν πυλώ, ποιῶν xai ἐν αὐτῷ, ὥσπερ καὶ εἰς τὸν ἕτερον. « Alium incensat incipiens 
a sanclis portis, et perveniens ad basilicas portas usque, id idem quod in alio perficiens : » et paucis 
interpositis: Πληρώσας δὲ τὸ Oupiqv, καὶ μέλλων εἰσιέναι ἐν τῷ ναῷ, χαράττει στα.ρὸν ἔμπροσθεν τῶν βασιλι- 
xv πυλῶν. Fine incensandi facto, ingressurus in teinplum, ante portas basilicas crucem designat » 
Cum, inquam, hzc dicat ille Marcus, quis est qui non videat portas sanctas a basilicis esse diversas? 
Id idem colligas ex Leone Grammatico, in Michaele Theopili F. pag. 460. Μέχρι δὲ τῶν βασιλικὺν πυ- 
λῶν ἐλθὼν ὅ βασιλεὺς, οὐκ ἀπέθετο τὸ στέφος, 4200; ἔθος ἑττὶ τοῖς βασιλεῦσι, ἀλλὰ pet! αὐτοῦ εἶσηλθε μέχρι 
τῶν ἁγίων θυρῶν. « Cum imperator ad hasilicas pcrtas pervenisset, non deponat coronam, ul erat in 
more positum institutoque imperatorum; sed c«m ea usque ad sanctas portas penetravit. ο 

.. 64. Ergo per portas basilicas introitur in lemplum per sancta in βήμα, sive sacrum aditum, id esl, 
illum templi locum, ubi consistunt sacerdotes, e! quem nulli laico ingredi fas erat, preeterquam im- 
peratori, cui licuit ibi dona offerre omnium Conditori, idque ex antiquissima tra litione, ut est in sy- 
nodo Trullana, can. 69 Stante ergo candelopte atque ante sanctas portas. 

65. Surgens sacerdos inclinat corpus prafecto, 'O ἱερευς ἀνχστὰς ποιεῖ µετάνοιαν τῷ ἡγουμένῳ, 
sive ubbati, vel versus locum ipsius, videlicet δἱ — fj εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ, θηλονότι μὴ ἑνδημοῦντος' xti 
presens non sit: et postquam recessit, inclinat ἀπελθὼν, «out µετανοίχς γ΄ ἔμπροσθεν τῶν ἁγίωι 
sese lertio anie sanctas portas, el semel versus θυρών, xai εἷς τοὺς χοροὺς πρὺς ulap. τῶν ἀδελφών 
considentium fratrum choros. καθηµένων. 

"MX. loros, nimirum dextrum sinistrumque, quomodo etiam apud nos chori psallentium utrin- 

^nsident. 


bk. 

















ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. GCCXXYI 


Εἰσελθὼν δὲ καὶ tiq τὸ ἅγιαν βῆμ», λέγει τὴν A 


εὐ(ὴν τοῦ θυμιάματος καθ ἑαυτόν. 


66. Ingressus autem sanctum aditum dicit 
secreto orationem ad incensationem dici solitam. 


ux. Hanc, in Typico omissam, Goarus exhibet sequentibus verbis. 


Κατεύθυνον τὴν προσευχὴν ἡμῶν, ὡς θυμίαμα 
ἐνώπιόν σου, xai πρὀσδεξαι αὐτὴν εἷς ὀσμῖν εὖω- 
δίας. 


Dirige orationem nostram, ut incensum in 
conspectu tuo, et suscipe eam in odorem suavita- 
tis. | 


Certe hsc oratio a Goaro exhibetur pag. 29, neque aliam ego uspiam inveni. 


'O δὲ κανδιλάπτης  bepovet , Κελεύσατε, γε- 
γωνοτέρᾳ φωνῆ, xpátuv xai τὴν λαμπάδα ἐν τῇ χειρὶ 


αὑτοῦ. 


Tum candelaptes, manu preeferens lampadem, 
exclamat clariore voce. Jubete. 


Conn. « Quo verbo uon jubet (inquit Goarus loco jam citato) ut sacerdote adveniente cuncti surgant: 


quin potius humilitatis modestieque demonstrand& studio, rogat ut jubeant, quasi aliis imperaturi ; 
ut assurgant. » ltem non omnino absimilem facit apud Latinos lector, qui juxta Petrum Damianum, 
lib. Dominus vobiscum appellato, cap. 2, « benedictionem a sacerdote dum petit, non rogat αἱ bene- 


dicat ; sed ut benedicere jubeat quempiam alium. » 
Ouncisz; δὲ ὁ Ἱερὺς στχυροεδῶς τὴν» ἁγίανβ — 61. Cum sacerdos in formam crucis incensa- 


τράπεζαν καὶ ὅλον τὸ θυσιαστήριον, ἐξέρχετχι διὰ 
τῶν iov θυρῶν, καὶ ποιήσας σταυρὸν μετὰ τοῦ 
θυμιατοῦ χατενώπιον τοῦ ἱλαστηρίου, ἀπέρχεται, xal 
θυμιᾷ τὴν εἰκόνα τοῦ ἁγίου, εἶτα κατὰ τὸν «αθηγού- 
µενον, xal εἰς τοὺς Oo χοροὺς κατὰ τάξιν, τῆς λαμ- 
πάδο; δηλονότι προπορευοµένης αὐτοῦ. Ὁ δὲ Εξελθὼν 
ααἱ sl; τοὺς νάρθηκας, «xi θωµιάσας κανταῦθα τοὺς 
ἀδελφοὺς κατὰ τάξιν ὑποστρέφει. 


vit sanctam mensam totumque altare, egreditur 
sanctis portis, et thuribulo ante cancellos bematis 
formala cruce, abit et incensat imaginem sancti 
(vel illius qui est ecclesi !utelaris, vel cujus 
festum agitur), deinde incensat przsidem.: et 
duos choros servato ordine, nimirum lampade 
eum przeunte. Postquam autem egressus est in 
narthecem, atque ibi ordine incensavit fratres,re - 


verlilur. 

68. Couw. Jucundum hic forte lectori fuerit intelligere, quid sit templi νάρθηξ. Est ergo proprie 
narthex locus penitentibus, catechumenisque atque energumenis assignatus. At dicere obi ille 
fuerit, extrane an intra ecclesiam, hoc opus, hic labor est: id tamen conabor declarare brevitate 
quanta potero maxima. 

Allatius quidem Narthecem qui et xpóvzoc dicitur, quasi « anterius templum, « iisdem quibus ec- 
clesiam muris circumscribit, ponitque intra illam : sed Garus ponit extra, et censet esse ecclesise 
« vestibulum, propyleum » seu « porticum » (porticole vulgus appellat) que :dis sacra portis ob- 
versatur. Uterque pro se affert auctoritates non leves. Verum puto ego, hanc opinionum varietatem 
nalam esse ex eo, quod non salis observaverint Gracoruin ecclesias, alias esse eatholicas, qua scili- 
cet utrique sexui universim patent : alias monasticas, quie solis viris, si virorum ; vel solis mulieri- 
bus, si sanctimonialium sint Nam prioribus narthex exterior est, posterioribus non item ; uti plu- 
ribus ostendit eruditus Cangius, ex quo juvat pauca delibare. 

69. Postquam praeclarus ille auctor, in Gtossario medie et infime Gracitutis dixisset, « narthecem 
esse porticum ante templi vestibulum, sic dictam quod ferul» speciem praeferat, cum in latitudinem 
ad ipsius zdis faciem diducatur ; esseque extra sedem, si ecclesias catholicas spectemus, » id quod 
lib. mi Constantinopolis Christiano, num. 18, probat ex Procopio, Codino, Theoriano, Silentiario et 
aliis ; statim subdit: « In monachorum vero ecclesiis aliter se res habet. E: enim in tres parles divi- 
duntur : in βηµα seu Sacrarium, suis cancellis disparatum ; in vzóv, in quo monachi consistunt, suis 

iler cancellis divisum a reliqua ede, quam νάρθηκα appellant, quod iis νάοθηκος vicem  prestet, 
icet non sit revera νάρθηξ, ut qui intra ipsam edem exslet illiusque septa: in qua tamen νάρθηκος 
figuram relinet, cum exceplo bemate, potiorem sis partem obtineat :z»v, seu monachorum chorus; 
reliqua parte, ul dixi, in angustum contracta, el in latitudinem diducta, eaque szcularibus permissa, 
tanquam eo instar poenilentium accedentibus, cum iis intra vz»v consistere non liceat.... Átque eam 
ferme etiam monasticarum ecclesiarum formam seimper fuisse apud nos seu Latinos, facile concedat, 
quisquis attentius veteres ejusmodi monasticas zedes consiceraverit; in quibus monachorum chorum, 
quem capsum ecclesie vocabant (ut quidam seunt) potiorem zedis partem occupare animadveteret, 
reliqua secularibus seu κοσµικοῖς patente. Quidquid igitur in iis monachorum ecclesiis extra narthe- 
cem est, ἐξωνάρθηξ el ξώστης corrupte dicitur, edis scilicet vestibulum,ubi in ecclesiis catholicis νάρθηζ 
collocari solet, in cujus discrimen, interiorem narthecem, ᾿Εσωνάρθηκα vocant. » Hxc Cangius, qui- 
bus scite egregieque positis, et conciliantur discrepantes doctorum sententiz, et facile intelliguntur 
ea quz» prosequitur Typicum. 

Kai εἰσελθὼν εἴσω τῆς βασιλικής, πύλης, χαρά 0. Et intrans portam basilicam, sive regiam, 
τεί μετὰ τοῦ θυμιατοῦ σταυρόὀν. thuribulo crucem effingit: 

Coux. Quippe quod ante diximus, per portas basilicas patere aditum in templum, id de templo ca- 
tholico intellectum volo, non de monastico ; quia in monasteriorum templis (quale erat illud pro quo 
scriptum est hoc Typicum), porte basilice non sunt porize exteriores et omnium maxime ; sed in- 
teriores, et que e narthece ducunt ad vz5» sive chorum. Quid opus est pluribus? Porta basilica in 
hoc 11:60 Typico intra monasticam ecclesiam manifeste constituitur. [Id quod patebit eliam ex sequen- 
tibus. Quapropter Typici seriem repetamus. | 





Καὶ ἐκφωνεῖ µεγαλοφώνως τὸ, Κυριε, εὐλόγησον, 
καὶ θυµιᾷ αὖθις τὸν προεστωτα fj εἰς τὸν σόπον αὐτοῦ, 
τα τὸν ἄχιον. 


74. Et elata voce exclamat : Benedic, Domine: 


et incensat iterum presidem vel ijsiuslocum, dein- 


de sanctum. 


CCCXXXH 


PROLEGOMENA. 


Cou. De hoc sancto anteverba fecimus, et ejus imago conspicua est in praecipua chori sede, ideoque 


εἰκὼν στασιδίου τοῦ ἡγουμένου nuncupatur. 


Et ingressus in sanctum bema, tersignum cru- A Καὶ εἰσελθὼν εἷς τὸ ἅγιον fpa, ἵσταται ἔμπρο- 


cis exprimit thuribulo. Ita demum exclamat : Glo - 
ria sanctzeet vivificee et individus Trinitati. sem- 
per, nunc, et in perpetuum, et in szcula saculo . 
rum. ' 


72 Et dicto Amen, incipit preses vel eccle- 
siarcha: Venite,adoremus et procidamus ante Chri- 
stum regem nostrum Deum, dicentes illud bis 
elata voce nec sine cantu. Tum iterum : Venite, 
adoremus et procidamus ante Christum regem no- 
strum Deum, dicentes et illud semel. Deinde sic: 
Venite, adoremus et procidamus ante ipsum Ch: i- 
stum regem et Deum nostrum. 

Postea incipit ecclesiarcha voce clariure et tono 


σθαν τῆς ἁγίας τραπέζης, καὶ ποιεῖ Graspoug τρεῖς 
μετὰ τοῦ θυμιατοῦ, τελευταῖον ἔκφωνετ οὕτως, Δόξα 
τῇ ἁγίᾳ καὶ ὁμοουσίῳ καὶ ἕωοποιῷφ καὶ ἁλιαιρέτῳ 
Τριάδι πάντοτε, (v, xal ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν 
αἰώνων, 

Καὶ μετὰ το ᾽Αμὴν ἄρχεται ὁ προεστὼς fj, ὁ buda 
σιάρχης' Δεῦτε, προσκυνήσωµεν καὶ προσπέσωμεν 
Ἀριστῷ τῷ βασιλεῖ ἡμῶν θεῷ, λέγοντες αὑτὸ ὃς 
µεγαλοφώνως καὶ μετὰ μέλους. Εἰτκ πάλιν. Δεῦτε, 
προσχυνήσωµεν καὶ προσπέσωµεν Χριστῷ βασιλεῖ 
ἡμῶν Θεῷ, λέγχονες καὶ τοῦτο ἅπαξ. Εἶτκ οὕτως 
Δεῦτε, προσχυνήσωµεν xal προσπέσωµεν αὐτῷ Xp 
στῷ, τῷ βασιλεῖ xal τῷ θιῷ ἡμῶν. 

Εἶτα ἄρχεται ὁ ἐκχλησιάρχης Ὑεγωνοτέρᾳ φωνῇ 


obliquo quarto (psalmum cmn): Benedic, anima p εἷς ἆχον πλ. €, τὸ, Εὐλόγει, ἡ ψυχή 15, τὸν Κύ- 


mea, Dominuui, concinentibus reliquis fratribus, 
lente et cum aliqua modulatione. 

13. Sacerdos cum candelapte egressus e sacro 
adyto, factaque ante sanctas portas reverentia, pa- 
riter ac versus alternos choros abit ad suum se- 
dile, ibique stat. 


pov, ἀργῶς καὶ μετὰ μέλους, συμψαλλόντων αὐτῷ xai 
τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν. 

'O δὲ ἱερεὺς μετὰ τού κανδηλάπτου, ἐξελθὼν τοῦ 
ἁγίου θυσιαστηρίου , xal ποιήσας µξτάνοιαν κατενώ- 
πιον τῶν ἁγίων θυρῶν, ὠσαύτως καὶ sic τοὺς χοροὺς 


πρὸς μίαν ἀπερχόμενος , ἵσταται εἷς τὸ στασίδιον 


αὐτοῦ. 


Couu. Hic observa, Grecos non nisi raro in ecclesiis sedere, et sedilia esse illis erecta, ut prope- 
modum semper stantes perseverent, et χειρονοµίφ, id est manuum gesticulatione, moderando centu! 
vacent innixi interim brachia in sedilium fuleris. Unde factum est, ut sedilia ista dicantur Grece 
Στασίδια a « stando » et erecto corporis s'atu potius, quam a sedendo. 


Quando pervenimus ad versiculum Aperientete 
manum luam, exhibet ecclesiarcha reverentiam 
prasidi sive abbati, et repetit versiculum, magis 
efferens vocem. Absoluto autem psalmo, collecta 
major dicitur a diacono. 


"Ost δὲ φβάσωμεν τὸν στίχον, "Avolfavto: σου 
τὴν χεῖρα, ποιεῖ à ἐκχλησιάρχής µετάνοιαν τῷ ἡγω- 
μένῳ, καὶ ἀναφωνεῖ τὸν στίχον υψηλότερον πληρω- 
µένου δὲ τοῦ φαλμοῦ, γίνεται συναπτὴ µεγάλη ὑπὸ 
τοῦ διακόνο». 


14. Couw., Exstat hec in Euchologio ρηᾳ. 97, et apud S. Maximum patriarcham — Conslantino- 
olitanum, in libro cui titulus, Liturgia explicata, et impresso Venetiis apud Jo. Antonium Ju- 


janum. 


[n pace Dominum precemur. Chorus : Do- C 


mine, miserere. 

Pro superna pace, et animarum nostrarum 
salute, Dominum precemur. Ch. Domine, mi- 
serere. 

Pro pace totius mundi,sanctarum Dei Ecclesia- 
rum statu prospero, et omnium concordia,Domi- 
num precemur. Ch. Domine, miserere. 


Pro saneta hac domo, et omnibus cum pietate 
et Dei timore in eam intrantibus, Dominum pr:zce- 
mur. Ch. Domine, miserere. 


Pro archiepiscopo nostro N.,venerando presby- 


Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. 'O χορός Rüptt, 
ἑλέησον. 

Ὑπὶρ τῆς ἄνωθεν εἱρήνης, καὶ τῆς σωτηρίας 
τῶν ψυχῶν ἡμῶν, τοῦ Κυρίου δεηθώμεν. X. Kopit, 
ἐλέησον. 

Ὑπὲρ τῆς εἱρηνης τοῦ σύμπαντὸς κόσµο, εὖ- 
σταθείας τῶν ἁγίων τοῦ θεοῦ ᾿Εκκλησιῶν, καὶ τῆς τῶν 
πάντων ἑνωσεως, τοῦ Κυρίώ δεηθῶμεν. X. Κύριε, 
ἑλέησον. 

Ὑπὲρ τοῦ ἁγίου οἴκου τούτου, καὶ σῶν µε- 
τὰ πἰστεως, εὐλαθείὰς, καὶ φόθο Θεοῦ εἰσιόντων 
bv αὐτῷ, τοῦ Kuplou δεηθῶμεν. X. Κύριε, Bin- 
gov, 

Ὑπὶρ τοῦ ἀχιεπισκόπο, ἡμῶν, ὁ vol, τοώ 


terio,ordine diaconorum in Christo, omni clero et τιμίοῦ πρεσθυτερίο, τῆς ἓν Χριστῷ διακονίας, x1v- 


populo, Dominum precemur. Ch. Domine, mi- 
serere. 

Pro hoc sancto monasterio, universa civitate, 
et regione, et pro omnibus fidelibus in ipsis hahi- 
tantibus, Dominum  precemur. Ch. Domine, 
miserere. 

Pro aeris temperie, fructuum terre uber- 
late, et tranquillis anni tempestatibus obtinen- 
dis Dominum precemur. Ch. Domine, mise- 
ere. 


i. 


τὸς τοῦ κλήρου καὶ τοῦ λαοῦ, τοῦ Κυρίου O:nÜnyiv. 
X. Κύριε, ἐλέητον. 

᾿Ὑπὲρ τῆς ἁγίας μονῆς ταύτης, πόσης πόλεω: 
χώρας, καὶ τῶν πίστει οἰκούνσων lv αὐταῖς, τοῦ &»- 
βίου δεηθῶμεν, X, Κύριε, ἐλέητον, 


Ύπερ εὐκρασίας ἀέρων, εὐφορίας τῶι καρπὸν 
τῆς γῆς, καὶ καιρῶν εἰρηνικῶν, τοῦ Κυρίου ὁεηθῶ: 
μεν, X. Κύριε, Ἐλέησον, 





m . - 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


"Yelp Ἀπλεόντων, ὁδοιπόρούντων, 
καµνόντων, αἰχμαλώτων, xal τῆς σωτηρίας αὐτῶν, 
«οῦ Κυρίου δεηθῶμεν. X. Κύριε, ἐλέησον, 

Ὑπὶρ τοῦ ῥσθῆναι ἡμᾶς ἀπὸ πάσης θλίψεως, 
ὀργῆς, καὶ ἀνάγκης, τοῦ Κυρίου δεηθώμεν. X, Κύριε, 
ἑλέησον, 

ῬΑντιλάδου, σῶσον, ᾖἈλέησον, καὶ διαφύλαξον 
ἡμᾶς, à θεὸς, τῇῃ ch ὙΧάριι,. X. Κύριε, ἐλέη- 
σον. 

τῆς παναγίας, ἀχράντου, ὑπερευλογημένης, ἓν- 
δόξου δεσποίνης ἡμῶν θεοτόχου, καὶ ἀεὶ Παρθένου 
Μαρίας, μετὰ πάντων τῶν ἁγίων μνημονεύσαντες, 
ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους πᾶσαν τὴν ζωὴν ἡμῶν Χριστῷ 


τῷ θεῷ παραθώμεθα. X. Zol, Κύριε, 


Καὶ ἔκφωνεῖ Ó ἱερεύς * "Ότι πρέπει σοι πᾶσα δό- 
ξα, τιμὴ xal προσχύνήσις, τῷ Πατρὶ, xai τῷ Yi, 
καἱ τῷ ἁγίῳ Ἠνεύματι, νῦν καὶ dsl, xal εἰς τοὺς αἱῶ- 
νας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 

Ἰστέον δὲ, ὅτι, ὅταν λέγομεν τὸ, ᾽Ανοίξαντός σου 
τὴν χεῖρα, ὁ ἱερες ἀπελθὼν λέγει τὰς εὐχὰς τοῦ 
λυχνικοῦ, ἱστάμενος ἀσχεκὴς ἔμπροσθεν τῶν ἁγίω» 
θορῶν. 


νοσούντων,Α Pro navigantibus, iter 


agentibus, ἱπῆς- 
mis, laborantibus, captivis, et eorum salute, 
Dominum precemur. Ch. Domine, miserere. 

Ut liberemur ab omni srumna, plaga, et ne- 
cessitate, Dominum  precemur. Ch. Domine, 
miserere. 

Suscipe, serva, miserere et custodi nos, Deus, 
tua gratia. Ch. Domine, miserere. 


Sanctissimae, intemeratz, super omnes benedi- 
cta, gloriose Domin: nostre Deipare,et semper 
virginis Marie ac omnium sanctorum memo- 
riam agentes, nos ipsos, et invicem, et vitam no- 
stram Christo Deo commendemus: Ch. Tibi, 
Domine, 

16. Et exclamat sacerdos : Quia convenit tibi 
omnis gloria, honor et adoratio, Patri, et Filio, et 
Spiritui sancto: nunc et semper et in semcuia 
seculorum Amen. 

Sciendum autem est,quod quando dicimus ver- 
Siculum Áperiente te manum, sacerdos habeat et 
recitet orationes lucernarii stans detectus ante 
sanctas fores. 


Com. Ex hoc loco conficitur, Ἐσπερινόν inter. Θἱ λυχνικόν discrimen esse non modicum. Quippe 
ἑσπερινόν esl, totum officium vespertinum, M Ah vero seu « lucernarium » est tantum aliqua ejus 


pars, seu pauculs orationes, quas non grava 
EYXH A'. 

Κύριε οἰκχτίρμον xal ἐλεῆμον, µακρόθυµε, xal 
πολνέλεε, ἑνώτισαι τὴν προσευχὴν ἡμῶν, καὶ πρόσ- 
χες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεως ἡμῶν  ποίησον μεθ᾽ ἡμῶν 
σημεῖον εἰς ἀγαθόν * ὀδήγησον ἡμᾶς ἐν τῇ ὑδῷ σου, 
τοῦ πορεύεσθαι kv cT, ἀλιθείᾳ σου’ εὔφρανον τὰς καρ- 
δίας ἡμῶν εἷς τὸ φοθεῖσθαι τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον' 
διότι μέγας εἶ σὺ xal ποιών θαυμάσια" σὺ st θεὸς 
μόνος, xal οὐκ ἔστιν ὅμοίος σοι ἐν θεοῖς, Κύριε, ὃυ- 
νατὺς kv Ἰλέει, καὶ ἀγαθὸς bv ἰσχύί, εἷς τὸ βοηθεῖν, 
xal παρακαλεῖν, xal σώζειν πάντας τοὺς ἑλπίζοντας 
si; ὄνομά coo τὺ ἅγιον ὅτι πρέπει σοι πᾶσα δόξα, 
tty xxl προσκύνησις, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ ΥΓῷ, καὶ τῷ 
ἁγίῳ : Πνεύματι, οὖν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς αἰώνας 
τῶν αἰώνων., ᾽Αρήν. 

ΕΥΧΗ P' 


. .D 
Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς ἡμᾶς, μηδὲ τῃ 


ὀργῖ σου παιλεύσις ἡμᾶς ' ἀλλὰ ποίτισον μεθ ἡμῶν 
κατὰ τὴν ἐπιείχειάν σου, ἱατρὸ καὶ θεραπευτὰ τών 
φυχών ἡμών ^ ὁδήγησον ἡμᾶς ἐπὶ λιμένα θελήµατός 
σου. φώτισον τοὺς ὀφθαλμοὺς τών καρδιών ἡμῶν εἰς 
ἐπίγνωσιν τῆς σῆς ἀληθείας καὶ δώρησαι ἡμῖν τὸ 
λοικὸν τῆς παρούσης ἡμέρας εἱρηνικὸν καὶ ἀναμάρ- 
τητον, xal πάντα τὸν χρόνον τῆς ζωῆς ἡμών, πρε- 
αθείαις τῆς ἁγίας θεοτόχου καὶ πάντων τῶν ἀνίων. 
"On σὸν τὸ κράτος, καὶ σού ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ 54 
ὀύναμις, καὶ ἡ δόξα, τοῦ Πατρὸς, καὶ tou Yloo, καὶ 
τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς αἰώνας 
τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν, 
EYXH I". 

Κύριε ὃ θεὺς ἡμῶν, µνήσθητι ἡμῶν τῶν μαρ- 
τωλών καὶ ἀχρείων δούλων σου, ἐν τῷ ἐπικχλεῖσθει 
ἡμᾶς τὸ ἅγιον ὄνομά σου ’ καὶ μὴ καταισχύνῃς ἡμᾶς 


r describere. 


ORATIO I. 
76. Domine misericors et benigne, longanitnis 


et multum clemens,auribus percipedeprecatiouem - 


nostram, et attende voci orationis nostre, fac no- 
biscum signum in bonum ; deduc nos in via tua, 
ut in veritate tua ambulemus. Exhilara corda no- 
Stra, ul timeamus nomen sanctum tuum, quia 
magnus es tu, et faciens mirabilia ; tu es Deus so- 
lus, et non est similis tui in diis, Domine, potens 
in misericordia et bonus in virtute,ut succurras et 
consoleris et serves omnes sperantes in nomine 
tuo.Quia convenit tibi omnis gloria, honor et ado- 


ratio, Patri et Filio et sancto Spiritui: nunc et. 


semper et in secula szeculorum. Amen. 


ORATIO II. 

71. Domine, nein furore tuo arguas nos, neque 
in ira tua corripias nos : sed fac nobiscum secun- 
dum misericordiam tuam, medice et curator ani- 
marum nostrarum ; perduc nosad portum volun- 
tatis tu» ; oculos cordium nostrorum illumina in 
tu veritatis agnitionem, atque hujusce diei reli- 
quum, omneque vit; nostre tempus pacificum, et 
8 peccato liberum esse largire, intercessionibus 
sancte Dei Genitricis et omnium sanctorum. Quia 


tua est potestas, tuum est regnum et virtus et glo- : 


ria, Patri et Filii et sancli Spiritus, nunc et sem- 
per, et in s:iecula seculorum. Amen. 


ORATIO TII. 
18. Domine Deus noster, memento nostri pec- 
catorum et inutilium servorum tuorum, cum invo- 
camus sanctum nomen tuum ; et ne confundas no$ 


, 


(CK 
ον 
LE 





d 
A E 
. 


uU 


" 


VU 
47 - 


Too 


S L*I 


u- ad A : 
hp e LE 
» " . 1 


* 
ο” 


-. 
1 


ποσο” 
.. - 
— "n 


Aw Peu TU FN, 
Yo ση) UN. 


b 
ο] 
EE 
' 


^ 





- ρα - 
τε uM 2 EN 7 





CCCXXXIV 


PROLEGOMENA. 


a misericordizm tuz& exspectatione ; sed omnia ad A ἀπὸ τῆς προσδοχίας τοῦ ἑλέους σου, ἀλλὰ χάριφα. 


salutem facientia postulata concede; et fac ut ame- 
mus et timeamus te ex loto corde, et in omnibus 
voluntatem tuam exsequamur. Quia bonus et ho- 
minum amans Deus es, ibique gloriam rependi- 
mus, Patri, et Filio, et sancto Spiritui, nunc et 
semper, et in s:cula seculorum. Amen. 


ORATIO IV. 

19, 80. Qui non tacituris laudibus et nunquam 
finienda glorificatione a sanctis virtutibus celebra- 
ris; imple os nostrum laude tua, ut nomini tuo 
sancto reddamus magnificentiam ; et cum omnibus 
qui te in veritate timent, et mandata tua observant, 
partem et sortem nobis impertire, precibus sanctae 


Deiparz et omnium sanetorum tuorum.Quia con- B 


venit tibi omnis gloria, honor et adoratio, Patri,et 
Filio, et sancto Spiritui, nunc et semper, et in 
5ου] seculorum. Amen. 


ORATIO V. | 

81. Domine, Domine, qui illibata tua manu 
contines omnes, qui longanimis es super nos om- 
nes, el qui super nostris vitiis poenitentiam agis : 
reminiscere miserationum tuarum et misericordia 
lua ; respice nosin bonitate Lua, et concede, ut el 
reliquo hujus diei tempore varias maligni machina 
tiones effugere tua gratia valeamus. Custodi vitam 
nostram ab insidiis liberam, gralia sanctissimi tuj 
Spiritus, misericordia et benignitate unigenili tui 
Filii, cum quo benedictus es, cum sanctissimo et 
Ῥοπο 6ἱ vivifico tuo Spiritu, nuncet semper et in 
βΦου]α seculorum. Amen. 

ORATIO VI. 

82. Deus magne el admirabilis, qui ineffabilj 
bonitate et abundante providentia cuncta admini. 
stras; qui datis nobis hujus mundi bonis, etiam 
promissum regn:m nobis obstrinxisti ; ji prieter- 
ita diei parte per concessa bona nos deduxisli : da 
nobis ut residuam quoque partem inculpate corain 
sancta gloria tua transigere possimus, el te solum 
bonum et benignum Deum nostrum collaudare. 
Quia tu es Deus noster, et tibi gloriam referimus, 
Patri, et Filio, et sancto Spiritui, nunc, et semper, 
et in s:iecula seculorum. Amen. 


ORATIO VII. 

83, 84. Deus magne et excelse, qui solus habes 
immortalitatem ; qui lucem babitas inaccessam ; 
qui creaturam omnem in sapientia condidisti ; qui 
divisisti lucem a tenebris; qui constituisti solem ut 
preesset diei, lunam vero ac stellas ut przessent 
nocti ; qui nos peccatores et hac hora preoccupare 
faciem tuam in confessione, et vespertinas tibi 
laudes offerre voluisti ; ipse benigne dirige oratio- 
nem nostram, sicul incensum in conspectu (uo, et 
eam in odorem suavitalis admitte. Sed et preesen- 
tem vesperam et sequentem noctem nobis tribue 
pacificam. Lucis armis indue nos. Libera nos a ti- 





ἡμίν, Κύριε, πάντα τὰ πρὸς σωτηρίαν αἰτήματα, xa! 
ἀξίωσον ἡμᾶς ἀγατῷν καὶ φοθεῖσθαἰ σε ἐξ ὅλης τῆς 
καρδίας ἡμῶν, xal ποιεῖν kv πᾶσι τὸ θέληµά σου, 
"Oct ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος θεος ὑπάρχεις, καί σοι 
τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Yl, xal τῷ. 
ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν 
αἰώνων, ᾽Αμήν. 
EYXH A'. 

'O τοῖς ἀσιγήτοις ὕμνοις καὶ ἀπαύστοις δοξολο- 
γίαις ὑπὸ τῶν ἁγίων δυνάμεων ἀνυμνούμενο:, πλῆ- 
βωσον τὸ στόμα ἡμῶν τῆς αἱνέσεως σου, τοῦ δοῦναι 
μεγαλοσύνην τῷ ὀνόματι σου τῷ ἁγίῳ ^ xal δὸς ἡμῖν 
μερίδα καὶ κλῆρον μετὰ πάντων τῶν φοδουµένων΄ σε 
bv ἀληθείᾳ, καὶ φυλασσόντων τὰς ἐντολάς goo, mps- 
σθείαις τῆς ἁγίας Θεοτόκου καὶ πάντων τῶν ἁγίων 
σου. Ότι πρέπει σοι πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσχύνη- 
σις, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῷ Πνεύματι, 
νῦν καὶ ἀεὶ, xal εἷς τοὺς αἱῶνκς τῶν αἰώνων. 
Αμήν, 

ΕΥΧΗ E'. 

Κύριε, Κύριε, ὁ τῇ ἁχράντῳ σου παλάμη συνέχων 
τὰ σύμπαντα, μαχροθυμῶν ἐπὶ πάντας ἡμᾶς, καὶ 
μετανχῶν ἐπὶ ταῖς καχίαις ἡμῶν, µνήσθητι τῶν ol- 
κτιρμῶν σου xxl τοῦ ἑλέους σου. ἐπίσκεψαι ἡμᾶς ἓν 
τῇ ἀγαθύτητί σου, καὶ δὸς ἡμῖν διαφυγεῖν καὶ τὸ 
λοιπὸν τῆς πχαούσης ἡμέρας τῇ σῇ χάριτι ἐκ τῶν τα 
πονῃροῦ ποικίλων μηχανημάτων. ᾿Δνεπιθούλευτον 
την ζωὴν ἡμῶν διαφύλαξον vf χάριτι τοῦ παναγίου 
σου Πνεύματος, ἐλέει καὶ φιλανθρωπίφ τοῦ µονογε” 


“νοῦς σου Yioo, μεθ’ οὗ εὐλογητὸς sl σὺν τῷ παναγίῳ 


xul ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύκατι, vov καὶ i, 
Aa εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 
ΕΥΧΗ G". 

'O θεὺς μέγας xal θαχυμασιὸς, ὁ ἀνεχδιηγήτφ 
ἀγφθωσύνῃ καὶ πλουσίᾳ mpovolg διοικῶν τὰ σύμπαν- 
τα, ὁ καὶ τὰ ἐγκόσμικ ἀγαθὰ ἡμῖν δωρησάμενος, και 
κατεγγυήσας ἡμῖν τὴν ἐπηγγελμένην βασιλείαν * διὰ 
τῆς ἤδη κεχαρισμένων ἀγαθῶ, ὁδοποιήσας Mt», χα] 
τῆς ἡμέρας τὸ παρελθὸ» µέρος ἀπὸ παντὸς ἐκκλ-ναι 
κακοῦ ' δώρησαι ἡμῖν καὶ τὸ ὑπόλοιπου ἀμέμπτως. 
ἐκτελέσαι ἐνώπιον τῆς ἁγίας δόξης σου, ὑμνεῖν σὲ τὸν 
μόνον ἀγαθὸν xai φιλάνθρωπον θεὸν ἡμῶν. "τι σὺ 
£t ὁ θεὺς ἡμῶν, xal σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, vv 


Ὁ Πατρὶ, καὶ τῷ Vhp, xai τῷ ἁγίφῳ Πνεύματι, νῦν 


ἀεὶ, καὶ elc τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν. 
EYXH Z'. 

'O θεὸς μέγας καὶ Όψιστος, ὁ μόνος ἔχων ἆθανα- 
σίαν, φῶς οἰκῶν ἀπρότιτον, ὁ πᾶσαν τὴν χτίσιν ἓν 
σοφίᾳ δηµιουργήσας, ὁ διχ(ωρίσας ἀνχμέσον του φω” 
tb; καὶ ἀναμέσον τοῦ σκότους, καὶ τὸν ἥλιον θέµενος 
εἰς ἐξουσίαν τῆς ἡμέρας, σελήνην δὲ καὶ ἄστερας εἰς 
ἐξρυσίαν the νυκτὸς, Ó καταξιώσας ἡμᾶς τοὺς ἁμαρ- 
τωλοὺς καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης pac προφθάσαι τὸ 
πρόσωπὀν σου ἐν ἐξομολογήσει, καὶ την ἑσπερινήν 
aot λοξολογίαν προσαγαγεῖ»’ αὐτὸς, φιλάνθρωπε, i 
εύθυνον τὴν προσευχὴν ἡμῶν ὡς θυμίαμα ἑνωπ : 
σου, καὶ πρόσδεξαι αὐτὴν εἷς ὀσμὴν εὐωδίας᾽ T a 
σχου δὲ ἡμῖν τὴν παροῦσαν ἑτπεραν καὶ τὴν ἔπιουσ 


πο αι --Ἂ- 











ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


OCCXXXIV 


νυχτα εἰρηνικήν. ᾿Ένδυσον ἡμᾶς ὅπλα φωτός, Ῥῦσαι A more nocturno, et omni negotio perambulante in 


ἡμᾶς ἀπὸ φόδο νυκτερινοῦ, xal παντὸς πράγματος 
ἐν σχότει διαπορευοµένου *. xal δὸς τὸν ὕπνον, Bv εἰς 
ἀνάπαυσιν τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν ἑἐδωρήσω, πάσης διαῦο- 
Aue φαντασίας ἀπηλλαγμένον. Nal, Δέσποτα, τῶν 
ἀγαθῶν χορηγὲ, ἵνα xal ἐπὶ ταῖς κοίταις ἡμῶν κατα- 
νογόµενοι, μνημονεύωμεν bv. νυκτὶ τοῦ ὀνόματός goo, 
καὶ τῇ µελέτῃ τῶν σῶν ἐντολῶν καταυγαζόµενοι, iv 
ἀγαλλιάσει ψυχΏς, διαναστῶμεν πρὺς δοξολογίαν τῆς 
enc ἀγαθότητος, δεήσεις καὶ ἱχεσίας vj of, ιὐσπλαγ- 
χνἰίᾳ προσάγοντες ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων καὶ 
παντὸς τοῦ λαοῦ σου, ὃν ταῖς πρεσθείαις τῆς ἁγίας 
θεοτόκου Ev ἑλέει ἐπίσκεφαι. "Ότι ἀγαθὸς καὶ φιλάν- 
θρωπος θεὸς ὑπάρχεις, xal aol. τὴν ὀόξα, ἀναπέμπο- 


tenebris.Somnum, quem in nostre infirmitatis re- 
quiem dedisti, da ab omni diabolica cogitatione 
liberum.lta, Domine, bonorum largitor; ut in cu- 
bilibus nostris compuncti,meminerimus noctu no- 
minis tui ; etcommentatione mandatorum tuorum 
illustrati,in animi eysultatione,ad dicendam boni- 
latis tux gloriam,exsurgamus; preces et supplica- 
tiones tuc misericordim offerentes, pro peccatis 
propriis et cuncti populi tui,quem precibus sancte 
Dei Genitricis clementer protege, quia bonus et 
hominum amans Deus es,tibique gloriam repeudi- 
mus, Patri, et Filio, et Spiritui sancto ; nunc et 
semper, et in szecula seculorum. Ámen. 


μεν, τῷ Πατρὶ xal τῷ Γἱῶ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν 
καὶ ἀεὶ, xai εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. Β 
. Jam vero nos Typicum revocat, sic habens 

Εἴτα στιχολογοῦµεν τὸ κάβισµα, ἤγουν τὸ, Μακάριος 85. Postea, recitatur, κάθισµα, Beatus vir, 

ἀνὴρ, μετὰ μέλους tlc ἦχον πλ. δ’, cum modulatione ad tonum obliquum quar- 
tum. 
Couu. Hic autem non puto unicum illum psalmum jam dictum recitandum esse; sed insuperseptem 
üentes, sive octo primos. Καθίσματα enim apud Graecos vocantur divisiones seu sectiones totius gal- 

terii, eaque sunt numero viginti.Ác primum quidem Κάθισμα continet Psalmos octo,a 1ad vim; secun 
dum a ix ad xvi; tertium a xvii ad xxii; quartum a xxiv ad xxxi ; quintum a xxxii ad xxxvi; sextum à 
XXXVII ad xLv ; septimum a xvi ad Liv; octavum a Lv ad ΙΧΙΗ; nonum a Lxiv ad Lxix; decimum à Lxx 
ad Lxxv1; undecimum a Lxxvii ad Lxxxiv; duodecimum a Lxxxv ad xc; decimum tertium xcl 
ad c ; decimum quartum a αἱ ad civ ; decimum quintum a cv ad ΟΥ; decimum sextum a Cix ad 
ανα; decimum septimum solum habet psalmum cxvui, Beati immaculati : quo completur istud Kd9- 
ισµα propter prolixitatem ; decimum octavum, a cxix ad cxxxi; decimum nonum a CXXXxil ad 
οχι ; vicesimum reliquos usque ad cL. Ita post Meursium Cangius, additque singula ista Ka0- 
ισματα dividi in tres partes, que cum, «Gloria Patri,» terminantur,aliter ac fit in Ecclesia Latina,quza 
dictam doxologiam post singulos psalmos recitat. Dividitur pariter, decimum septimum cathisma in lres 
partes, que eadem glorificatione terminantur. Illiusmodi autem cathismatum divisiones dicuntur στά- 
σεις. Igitur dum Typicum dicit, recitandum esse κάθισµα τὸ Μακάριος, octo primos psalmos recitan- 
dos esse insinuat. Alia item significatio est vocis καθισµα. Sed de illa agendi ansa dabitur secuturo 
capite. 

Ei; δὲ τὸν γ΄ ψαλμὸν ἀναῤῥοῦμεν μικρὸν τὸ 86. Ad psalmum tertium dicimus secundum οἱ 
δεύτερον xal τρίτον ἀντίφωνον εἷς τὸν χον τὰς tertium Antiphonum tono diei. 


à . 

87.Cou. Hic noto, quod, quamvis «antiphona et antiphonum, » ab uno et eodem Greco vocabulo origi- 
nem trahant,tamen hoc apud Graecos non sonat idem,quod illa apud Latinos. «Antiphona» namque(ut es 
apud Goarum per! 29)est sententia vel modulus cuilibel psalmo ecantato adj'inetus,etquasi ex apposito 
respondens. «Ántiphonum»autem, ut hic usurpatur,sunt plures versus psalmi unius,ad quorum sin;julos, 
unaeteadem fit semper ab altero choro responsio.Et propter hanc unam reciprocam sententiam semper 
illatam, ᾽Αντίφωνον quasi voxopposilaseu vocis oppositio vocatur. 'Avttowvov autem(quale unum ad Matu- 
tinum proferam)dividitur iu primum,secundum et tertium.Primum est in quo post singulos versus reci- 
talur, Ta! πρεσθείαις τῆς θεοτόκου, Σῶτερ, aüsov ἡμᾶς. «Precibus Deipara,Servator serva nos.»Secundum, 
in quo recitatur post versussingulos, Ταῖς πρεσθείχις τῶν ἁγίων σῶσον ἡμᾶς. «Precibus sanctorum serva 
nos.» Tertium denique in quo singulis versibcs subjungitur aliquis solemnitatem utcunque exprimens, 
ut in die Paschatis, Σῶσον ἡμᾶς, Vii θεοῦ, ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, ψἀλλοντάς συι, Αλληλούϊα. «Fili Dei, qui 
resurrezisti a mortuis, serva nos, qui laudamus te, Alleluia. » Et in hoc festo trium doctorum : Σῶσον 
ἡμᾶς, Yl Θεοῦ μηνογενὲς, ὁ ἐν ἁγίοις θχυμαστὸς, ψάλλοντάς σοι, Αλληλούία. « Fili Dei unigenite, qui es 








mirabilis in sanctis, serva nos, qui laudamus te, Alleluia. 
Ἐν ἑκάστῷ δὲ ἀντιφώνῳ ποιεῖ ὁ διακονος μικρὰνο Inunoquoqueantiphono dicit diaconuscollectam 


συναπτήν. 

"Ee xal ἔτι ἓν εἰρήνη, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Ὁ 
χορός * Κύριε, ἑλέησον, 

ἸΑντιλαθου, αώσον, ἐλέησον, xal διχκφύλαξον ἡμᾶς, ὁ 
θεὺς, τῇ oj χάριτι, X. Κύριες, ἐλέησον, 

Τῆς παναχίας, ὀὄχράντο, ὑπερευλογημένης, iv- 
δόξου Δεσποΐνης ἡμῶν θΘεοτόχου xai ἀεὶ Παρθένου 
Μαρίας, μετὰ πάντων τῷν ἁγίων μνημονεύσαντες, 
ἑαυτοὺς, καὶ ἀλλήλους, καὶ πᾶσαν τὴν ζωὴν ἡμῶν, 
Xow:p θΘεῷ παραθώμεία. X. Eoi, Κύριε, Καὶ 
ὁ ἱερεὺς Ἐκφωνεῖ ' "Ότι σὺν τὸ κράτος, καὶ σοῦ ἐστὶν 


parvam, qua hec esi: 

88. [terum iterumque in pace Dominum depre- 
cemur. Chorus: Domine miserere. 

Suscipe, serva, miserere el custodi nos, Deus, 
tua gratia. Ch. Domine, miserere. 

Sanctissima, intemerate, super omnes benedi- 
ctae, gloriosis Dominas nostr: Deipore el semper 
virginis Marie cum omnibus sanctis memoriam 
recolentes, nos ipsos, et invicem et tolam vilam 
nostram , Christo Deo commendemus. Ch. 
Tibi, Domine. Et succlamat sacerdos : Quia 





GCCXXXVI 


PROLEGOMENA. 


lua est potentia, et tuum est regnum et virtus et A ^, βασιλεία καὶ ἡ δύμις, xai ἡ δόξα τοῦ Πατρὸς, 


gloria Patris, et Filii. et Spiritus sancti. Ch. 
Amen. | 

Solita psalmorum recitatione jam absoluta, de- 
signatus monachus canonarcha,tonum suggerit οἱ 
psallimus Domine, clamavi, juxta tonum in oc- 
loecho occurrentem. 


καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ dii, xai 
εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων, Ὁ χαρ. ᾽Αμήν. 

Ὁ δὲ ταχθεὶς μοναχὸς xzvovápyne μετὰ τὴν συµ- 
πλήρωσιν τῆς συνήθους στιχολογίχς λέγει τὸν foy, 
καὶ ψάλλομεν, Κύριε, ἐχένραξα, elc τὸν τχόντα Tov 
τῆς ὀκτωήχου. 


89. Couw.Suggerit autem canonarches tonum illum stans in medio ecclesim,ut me docet Philotheus 
patriarcha Constantinopolitanus in Ordine sacri ministerii. | 


Posthiec sacerdos vel diaconus (ut moris est) 
thus adolet, consuetam exhibens reverentiam anti- 
stili vel abbati. Nos vero recitamus versiculos de- 
rem, ab Educ a custodia. 


Ei: θυμιᾷ 6 Ἱερεὺς, fj διάκονος, ὡς ἔθος laii, 
ποιῶν τὴν συνήθη ᾿µετάνοιαν τῷ κναθηγουµένῳ, 
Ἠμεῖς δὲ ἱστῶμεν στίχους V ἀπὸ τοῦ, ᾿Εξάγαγε Ex 
φυλακῆις, 


90. ΏΝΝ., Est hic ultimus versiculus psalmi cxr1 ; ut ergo habeantur versiculi decem, continuantur 








canlus per novem primos versiculos psalmi sequentis. Αἱ vero, festo trium doctorum, non reci- 
lantnr nisi versiculi octo, quemadmodum videre est ex Menais, ubi et dicuntur post illos versiculos, 
psalli versus sive stichera Prosomoa tono tertio sicul "ac γενναῖου ἐν µάρτυσιν. Scilo assignari tantum 
quatuor, sed dicenda bis, ut sint quasi octo, ut indicant Menza subjiciendo singulis in rubrica vocem 
9«, «bis. » In Typico autem idem sic exprimitur : Ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ ἱστῶμεν στιχτιρὰ η’, δευτεροῦντες 
17:1. « Hoc die canimus versiculos octo, ipsos duplicantes, » scilicet stichera illa quatuor qua in 
Men:eis habentur, ut sequitur. 

91. Instrumenta grati; Spiritus citharas ; insi- B Tà της χάριτος ὄργανα, τὰς κιθάρας τοῦ Πνεύ- 


gnes Evangelii tubas : terrificum et altum reso- 
nantia in ccelo tonitrua, Deique gloriam annun- 
tiantia finibus terre ; przecones trigeminos magnae 
Trinitatis, Joannem et Basilium cum Gregorio 
digne honoremus. Bis. 

92. Trinitatis propugnatores ; pietatis defenso- 
res; post illos duodecim, tres apostoli; flumina 
aquam vivam vehentia ex Edem, et faciera terre 
divino ac vivifico fluxu rigantia; magna elementa, 
fidem veluti aliquam fabricam constituentia, jure 
merito honorentur. Bis. 

03. Non sunt loquelz, inquit, neque sermones 
quorum non audiantur voces eorum. Nam in 
omnem lerram et mare exivit istorum divino 


µατος, τὰς εὐσήμους σάλπιγγας τοῦ κηρύγματος, τὰς 
φοθερὸν καὶ ἐξάχουστον ἐξ ὕψου; ἡγούσας βροντᾶς, 
καὶ τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ γνωριζούσας τοῖς πέρασι * τοὺς 
τρεῖς χήρυκας τῆς μεγάλης Τριάδος, Ιωάννην καὶ 
Βασίλειον ἀξίως σὺν ΓΠρηγορίῳ τιρήσωμεν, Δίς, 

Tac Τριάδος ol πρόμαχοι, εὐτεβείας οἱ πρόθολοι, 
οἱ μετὰ τοὺς δώδεκα τρεῖς ἀπόστολοι, οἱ ἐξ ᾿Εδὶμ 
ἀναθλύζοντες τὸ ζῶν ὕδωρ ποταμοὶ, xxi τὸ πρόσωκον 
τῆς qnc ζωηῤῥύτως ποτίζοντες θείως ῥεύμασι ^ τὰ 
μεγάλα στοιχεἰα, τὰ τὴν πίστιν ὥσπερ χτίσιν συστῶνα 
τὰ, ἀξιοχρέως τιµάσθωσαν, Alc. 

Οὐκ εσὶ λαλιαὶ, οὐδὲ λόγοι λεγόμενοι, ov οὐχὶ 
ἀκούονται al φωναὶ αὐτῶν * εἷς πᾶσαν γῆν γὰρ xai 


θάλασσαν ὁ φθόγγος ἑξέδρχμε τῶν ἐνθέων καὶ σοφῶν 


alflatorum Numine et sapientiuin magistrorum so. c διὐασκάλων τῆς κτίσεως * ὅθὲν ἄριστα τοῖς αὐτῶν 


nus : undeipsorum legimus optime in fidei integri- 
late conlinentur et conservantur fines orbis terre». 
Bis. 

94. Spiritus organa, veritatis buccinas, Vcrbi 
Dei oratores leetis prosequamur canticis ; et eorum 
dogmata sequentes,rogitemus eos supplices,ut pro 
ea, quam habent apud Dominum, fiducia, petant 
firmam pacem in perpetuum mundo dari, nobis 
aulem veniam. Bis. 

Gloria. Tonus obliquus 2 

95. Mysticas hodie celebremus Spiritus tubas, 

[Jen impletos Patres,modulatos in medio Ecclesiz 


θείοις νόµοις συγκρατεῖτα: καὶ σονέχεται πρὸς μίαν 
ὀρθοδοξίαν τὰ πέρατα. Alc. 

Τὰ τοῦ Πνεύματος ὄργανα, ἁληθείακς τὰς σαλπιγ- 
ας, τοὺς τοῦ Λόγου ῥήτορας. εὐφημήσωμεν φωναῖς 
ἁσμάτων, τοῖς αὐτῶν οἱ ἐπόμενοι * ἱχετεύοντες αὐτοὺς, 
παῤρησίαν ὡς ἔχοντας πρὸς τὸν Κύριον, δωρηθηναι 
εἰρήνην σταθ,ρὰν μὲν εἰς del τῇ οἰκουμένῃ, ἡμῖν δὲ 
πᾶτι συγχώρητσιν, Mc. 


Δόξα, Βχος πλ. β’. 
Τὰς μυστικὰς σήμερον τω Πνεύματος σάλπιγγας; 
τοὺς θεοφάρους [Πατέρας ἀνευφήμησωμεν, τοὺς μελν- 


concinnum ἠιοο]ορίδ melos,scilicetl unam Trinila- ' δήσαντας ἓν µέσω τῆς Εκκλησίας µέλος ἐναρμονίου 
tem immultabilem, essentiamque ac divinilatem ; θεολογίας, Τριάδα μίαν ἀπαράλλακτον οὐσίαν τε xai 
domitores Arii,et orthodoxorumantesignanos,Con- Ρθεότητα, τοὺς καθαιρέτας 'Aptlou xal ὀρθοδόξων προ” 
tinenterorantesDominum,ut nostrarumanimarum  µάχους, τοὺς πρεσθεύοντας πάντοτε Κυρίῳ ἑλκηθῆνα 
miserescal τὰς ψυχκὰς ἡμῶν, 
Et nunc Mariale. Καὶ νῦν. θεοτόχιον. 
06. 0ας te, Virgo sanctissima, non beatam pre- —  Tíc xai µακαρίσει σε, παναγία Παρθένε; Τίς μὴ 


dicet ? Quis non celebret tuum sine virili ope par- 
tum? Quippe qui ante omne tempus ex Patre ef- 
fulsit Filius unigenitus,ille idem ex te, purissima, 
providit,ineffabiliter incarnatus; natura Deus exsi- 


ἀνυμνήσει σου τὸν ἁλόχευτον τόχον ; Ὁ γὰρ kypivex 
ἐκ Πατρὸς ἐχλάμψας Υἱὸς μονοχενὴς, ὁ αὐτὸς ix σοῦ 
τῖς ἁγνῆς προῄλθεν, ἀφράστως σαρκωθείς * φύσει 
θεὸς ὑπάρχων, καὶ φύσει Ὑενόμενος ἄνθρωπος à 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


, SEU απ 
"a A 


7 e 


ἡμᾶς, οὐκ εἰς ὄυάδα πρωςωπων τεµνόµενος, ἀλλ A stens, et natura factus homo propter nos; non 


ἐν δυάδι φύσεων ἀσυθχύτως γνωριζόμενος. Αὐτὸν ἰκέ- 
τευε, σεμνὴ, παμμακάριστε ἐλεηθη"αι τὰς ψυκὰς 
ἡμῶν, 


in duas divisus personas, sed in duabus naturis 
incoufusibiliter cognoscendus. Hunc ora, o augu- 
sta et beatissima, ut nostrarum animarum mise- 
reatur. 


97. Habe jam iterum verba Typici, ut discas, qus fiant post decantata hac stichera : 


᾽λπέρχεται ὁ ἱερεὺς xal ὁ διάκονος, xal ποιοῦσι 
µετάνοιαν τῷ προεστῶτι, Tj εἷς τὸν τόπον αὐτοῦ, 
Gc προείρηται, xal ἀλλάσσουσι τὴν ἰ:ρχτικὴην στολὴν 
iv» τῷ διχχοιικφ. Καὶ ἐξελθόντες ἐν τῷ ναῷ εἰσοδεύουσι 
μετὰ τοῦ θυμιατοῦ, τῶν λαμπάδων προπορευοµένων 
αὑτούς. Οἱ δὲ ἁἀδελφοὶ παντες ἀποσκεπάζονται ἔνου- 
μένω» τῶν δύο χορών. 


Secedunt sacerdos et diaconus faciuntque re- 
verentiam presidi,aut versus ipsius locum,ut ante 
dictum est,et mutant sacram stolam in diaconico. 
Et exeuntes ad templum introeunt cum incenso, 
precedentibus ipsos lampadibus. Fratres autem 
omnes teguntur,in unum coeuntibus duobus cho- 
ris. 


98. Cow.Quod nos « sarristiam » appellamus,» diaconicum » Graecis dicitur : ideo lortasse, quod 
cenorum primitus esset in eo sedes ef consessus; vel potius, quod hic locus eorum cure precipue 
commmissus fuerit.In eo enim non solum qua» ad ecclesi vasa et sacerdotales vestes s ectant, prius. 
quam sacra perageretur liturgia, seu divinum ecclesiasticum officium, munia obibant diaconi; sed et 
considebant pro muneris sui ratione. Isidorus Mercator Διακονικόν «secretarium » vertit; et congruen- 
te quidem Agathensi concilio, cujus 66 canon hic est : « Quoniam non oportet insacratos ministros 
licentiam habere in. secretarium (quod Greci diaconicon appellant) ingredi et contingere vasa 
Dominica. » Atqui « secretarium » ilem est, quod apud nos « sacristia » barhare nuncupatur : 
de quu qui dubitat, adeat cardinalem Bona lib. 1 Rerum liturgicarum cap. 24, num. 2, Διχκονι- 
xóv lamen, sicut et secretarium » in aliis preterea usurpatur significationibus, quas non est hujus 
loei explicare. 

99. Ingressus autem sacerdotis in lemplum, supra descriptus ex Typico, non est simplex qui- 
dam ingressus; sed ingressus qui fit cum sacris codicibus, quibus diacono a sacerdote traditis , 
egreditur ille e porta diaconici; et elevatos ante faciem deferens, subsequente sacerdote, viam qnam- 
dam sinuosam tene:; qua paragrata ante sanctas fores uterque sistit, ut sacerdos recilel την εἰσόδου 
εὐχὴν, id est, « Introitus orationem, » quam Constantinopolilanus patriarcha S. Germanas, loco antea 
citato, nobis exhibet et ita sonat. 


Εσπέρας , καὶ mowí, xal µεσημθρίας alvoousv, B — 400. Vespere, et maue, et meridie laudamus, 


εὐλογοῦμεν, εὐχαριστοῦμεν, xai δεόμεθὰ cou, Aécmo- 
τα τῶν ἀπάντων. κατεύθννον τὴν nposcuy v ἡμῶν ὡς 
θυμίαμα ἐνώπιόν σου. Καὶ μὴ Εκκλίνης τὰς Ἀαρδίας 
ἡμών εἰς λόγους fj sl; λογισμοὺς πονηρίας, ἀλλὰ Qo- 
σαι ἡμᾶς ἔκ πάντων τῶν θηρευόντων τὰς ψυχὰς pv 
ὅτι πρὀς, σὲ, Κύριε, Κύριε, oi ὀφθαλμοὶ ἡμῶν, xal 
ἐπὶ sol ἠλπίσαμεν μὴ κατχισχύνῃς ἡμᾶς, ὁ θεὸς 
ἡμῶν. "Oct πρέπει col πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσ- 
χύνησις, τῷ Πατρὶ κχὶ τῷ Ylp, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ- 
ματι, vov xal ἀεὶ, xal εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 
, Αμ ήν 

Εἶτα εὐλογεῖ τὴν εἴσοδον, λέγων᾽ 

Εὐλογημένη ἡ εἴσόδος τῶν ἁγίων σου πάντοτε, 
vov xal ἀεὶ, xal. 


benediciinus,gratias agimus,et oramus te,omnium 
Domine;dirige orationem nostram sicut incensum 
in conspectu tuo; et ne inclines corda nostra in 
verba vel cogitationes nequitiz, sed libera nos ab 
omnibus venantibus animas nostras : quia ad te, 
Domine,Domine,oculi nostri, et in te speravimus; 
ne confundas nos, Deus noster. Quia convenit tibi 
omnis gloria, honor et adoratio, Patri, et Filio,el 


Spiritui sancto, nunc et semper, et in secula ss- - 


culorum. Amen. 


Et benedicit introitum dicens : 


Benedictus sit introitus sanctorum tuorum ubi- 


que, nunc et semper, etc. 


Εἶτα ὁ διάκονος, χαράττων σταυρὸν μετὰ voo C 401. Posthac diaconus, thuribulo efformata 


θυμ:ατοῦ, λέγει Σοφία ὀρθοι καὶ ἡμεῖς τὸ, Φώς 
ἱλαρὸν. 

Cou. Reliqua supple ex capite primo, 
no, diaconum dicentem Σοφία, « Sapi 


cruce, dicit, Sapientia, recti. Nos autem : Lumen 
jucundum. 


de Minoribus vesperis. Hic vero notaverim ex Joanne Mori- 
Sapientia, » verosimiliter intendere in codicem sacrum : et sic a 


a€- 
* 


ntibus exigere altentionem prestandam iis, que inde recitabuntur. Peuci quidam cum 8. 


rmano legunt Σοφία ὀρθή, « Sapientia recta. » 

Μετὰ δὲ τὴν εἴσοδον ὁ ταχθεὶς μοναχὸς, βαλὼν 
τὴν συνήθη µετάνοιαν τῷ προεστῶτι, ψάλλει της ἡμέ- 
ῥας προκείµενον δίστιχον'. Ὁ Κύριος ἐδασίλευσεν, 
Στίχος α’. ἘΕνεδύσατο Κύριος δύναμιν. Στίχος β'. 
Καὶ γὰρ ἑστερέωσεν. Στραφεὶς δὲ ὁ ἱερες πρὸς 
δυσμὰς δεδεµένας ἔχων τὰς χεῖρας, ἴσταται περι- 
Μένων τὴν πλήρωσιν τοῦ προκειµένου. Εἶτα βάλ- 
λει µετάνοιαν, ἀπέρχεται εἷς τὸν τόπον αὖ- 
τοῦ. 


109. Post introitum vero,designatus ad id mona- 
chus, premissa solita corporis inflexione versus 
presidem sive abbatem,canit propositum diei di- 


stichum, et dicit, Dominus regnavit. Versiculus 1, 


Indutus est Dominus. Versiculus 2, Etenim firma- 
vit.Interim conversus ad occidentem sacerdos, .et 
junctus babens manus, propositi finem opperitur. 
Mox exhibet reverentiam, et in locum discedit 
suum. 


103. Cou. Ecclesia quidem Grzeca singulis totius anni feriis singuladisticha attribuit : non tamen in 
quolibet officio videtur post Introitum et diei distichon etiám dici Dominus regnavit,cum supradictis 
" versiculis,sed tantum in Vesperis Sabbati. Est enim apud S. Germanum : El δὲ ἐστι Σάδόατον le -- 


ντ... ο δή» ^ H 
ιαπ 


κ 
tj 





CCCXXXVIII 


PROLEGOMENA. 


λέχει τὸ, Ὁ Κύριος ἔδασιλευσεν: « Si sint Vespere Sabbati, dicit Dominus regnavit.» etc. Propterea ego 
existimo, paueulas illas voces in Veneto illo quo utor S. Sab» Typico preltermissas esse, incurta ty- 

othetarum et correctorum. Qua in opinione non mediocriter contirmor, videns in Mersis, imo etin 

ypico ipso, pro bac trium doctorum solemnitate, assignari stalim post diei propositum tria & 
σµατα, hoc est, tres « lectiones. » Prima est ex Deuteronomii capite 1,incipitque a versu 8, et sisüt in 
versu 17. Altera est ex capite x libri ejusdem,et incipiendo a quarte decima versu complectitur reli- 
quos omnes preter ultimum. Tertia denique petitor ex Sapienti&e 11, continet decem priores verses 
Hlius capitis. Nos autem ad se denuo revocat Typicum dicens : 


108. Absoluto proposito diaconus facit consue- 
tam prolixam. 


Μετὰ δὲ τὺ προκείµενον ὁ διάκονος rout τὴν συνήθη 


ἑχτενῆ. 


Cowu. Subintellige vocem « orstionem, » vel precationem » εὐχὰν, vel θέησιν, vel ἱκεσίαν, quem- 


admodum Act. xii, dicitur, προσευχἡ ἑκτενής. Oratio sine intermissi 


fusa esse ab Ecclesia ad 


Deum, pro Petro in carcerem conjecto ; estque similis « Litaniis » nostris, quibus chorus, vel 


populus respondens, identidem interponit, « Miserere nobis, Ora pro nobis, 


e rogamus, audi 


nos. » Sed age, sic orationem diaconum, eique succinentem chorum audiamus, apud S. Germanum. 


Dicit diaconus : 


Dicamus omnes ex tota anima; et ex to-A ΚΕἴπωμεν πάντες ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς, καὶ ἕ 


ta mente dicamus. Chorus : 
rertere. 

Dicamus omnes ex tota anima ; et ex to- 
ia mente dicamus. Chorus Domine, mise- 
rere. 

Miserere nostri, Deus, secundum magnam mi- 
sericordiam tuam; oramus te, exaudi et miserere. 
Ch. Domine, miserere. 

Adhuc oramus pro piissimis et a Deo servatis 
imperatoribus nostris, pro eorum imperio, victo- 
ria, perseverantia, pace, valetudine, incolumitate; 
et ut Dominus Deus noster ipsos magis adjuvet, 
prosperet in omnibus, ipsorumque pedibus subji- 
ciat omnem inimicum asque hostem. Gh. Domine, 
miserere. 

Adhuc oramus pro archiepiscopo nostro N. et 
cuncta nostra in Christo fraternitate. Ch. Domi- 
ne, miserere. 

Adhuc oramus pro beatis semperque memo- 
randis hujus sancte «dis conditoribus. Ch. Do- 
mine, miserere. 

Adbuc oramus pro misericordia, vita, pa- 
ce, sanitate, salute, protectione, venia, et re- 
missione peccatorum servorum Dei, fratrum 
hujusce sancli monasterii. Ch. Domine, mise- 
rere. 

Adhuc oramus pro referentibus fructum et bo- 
na facientibus in hoc sancto et omni ex parte au- 
gusto templo,laborantibus,eanentibus; et pro cir- 


Domine, mise- 


ὅλης τῆς διανοίας εἴπωμεν. Ὁ — qopóc * Κύρει 
ἑλέησον, 

Κύρις πἀντόχρατορ ὁ θεὺς τῶν πατέρων ἡμῶν, 
δεόµεθά σου, ἐπάκουσον καὶ ἆἔλεησον, X. Κύριε, 
ἐλέησον, . 

Ἐλέησον ἡμᾶς, ὁ θεὸς, κατὰ xb µέγ« ἔλεός 
c00* δεὀµεθά σου, ἐπάκουαου xai Ἑλέησον X. Κύριε, 
ἑλέησον. 

"Et: δεόµεθα ὑπὶρ cu. εὐσεθεστάτων καὶ θεο- 
φυλάκτων βασιλέων ἡμῶν, κράτους, νίκης, διαμονῆς, 
εἰρήνης, ὑγείκς, σωτηρίας αὐτῶν, καὶ τοῦ Κύριον 
τὸς θεὸν ἡμών ἔτὶ πλέον συνεργῆσαι , χατευοδῶ» 
σαι αὗτους ἓν πᾶσι, xai ὑποτάξαι ὑπὸ τοὺς πόδας 
αὐτῶν πάντα ἐχθρὸν καὶ πολέμιον. Χ. Κύριε, 


B ἐλέησον. 


"Et δεόµεθα ὑπὲρ τοῦ ἀρχιεπισκόπον ἡμῶν, ὁ 
δεῖνος , πάσης τῆς iv Χριστῷ ἡμῶν ἀδελφότητος 
X. Κύριε, ἀλέησον., 

"Ett δεόµεθα ὑπὲρ τῶν μακαρίπν καὶ ἀειμγή: 
στων Χτητόρων τῆς ἁγίας μονῆς ταύτης. X, Κύρι, 
ἐλέησο». 

"Ett δεόµεθα ὑπὲρ ἑλέους, ζωῆς, tips, nc, ὑγείας, 
σωτηοίας , ἐπισκέψεως , συγχωρήσες καὶ ἀφίσεως 
τῶν ἁμαρτιων , τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ, τῶν ἆδελ- 
φῶν τῆς ἁγίως povüc ταύτης. X. Κύριε, ἑλέη- 
σον, 

"Est δεόµεθα ὑπὲρ τῶν παρποφορούντων , xai 
καλλιεργούντων dv τῷ ἁγίῳ xai πανσέπτῳ τχῷ τού» 
tp, Χοπιώντων, ψαλλόντων, καὶ ὑπὲρ τοῦ περιεστώ 


cumstante populo,a te magnam et affluentem mi- C τος λαού, τοῦ ἀπεχδεχομένου τὸ παρὰ σοῦ μέγα καὶ 


sericordiam exspeclante. Populus : In multos an- 
nos, Domine. Tum effert vocem sacerdos : Quia 
misericors et benignus erga homines Deus es, et 
tibi gloriam impertimur, Patri, et Filio, et Spiri- 
tui sancto, nunc, et semper, et in secula szeculo- 
rum. Chorus : Amen. Et populus dicit : Dignare , 
Domine. 

104. Iterum diaconus : Compleamus vesper- 
tinam nostram precationem Domino. Ch. Domi- 
ne, miserere. 

Suscipe, serva, miserere et custodi nos, Deus, 
tua gratia. Ch. Domine, miserere. 


Vesperam omnem perfectam, sanctam, pacifi- 


in. 





πλούσιον ἔλεος. Ὁ Jaóq. El; πολλὰ ἔτη, Δέσκοτα. 
Εκφώνως ὁ ἱερες "Ότι ἐλέημων καὶ φιλάνθρω- 
πος θεὸς ὑπαρχεις, καὶ σοι τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, 
τῷ Πατρί, καὶ τῷ Yüp, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, wv 
καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων, X, ᾽Αμὴν. 
Καὶ ὃ λαος Καταξίωσον, Κύριε. 


' '0 διάκανος πάλιν Πληρώσωμεν τὴν ἑσκερι” 
νὴν δέησιν ἡμῶν τῷ Kuplp, Ὁ χορ. Κυριε, ἑλί- 
σον, | 
ἸΑντιλάδω., 
ἡμᾶς, 
λλέησον. - 
74» ἑσπέραν πᾶσαν τελείαν , ἁγίαν, εἰρηνικὴν 


σώσον, ῥἑλέησον καὶ διαφύλαξον 
6 θεὸς, τῇ cá Ὑγάριι. X, Kópt, 











ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


TOOL CPP ανα ol ο τν ο στ νο 
t us .. ilU» 
. : κ - 
20M . [ ] ] Y. 
. .. x F bd 


καὶ ἀναμάρτητον παρὰ τοῦ Κυρίου αἰτησώμεθα, X. A cam et peccati expertem a Domino flagitemus. 


Παράσχω, Κύριε. 

᾿Άγγελον εἰρήνης, πιστὸν ὁδηγὸν, φύλακα τών ψυχών 
xal τῶν σωμάτων ἡμών, παρὰ τοῦ Κυρίου αἰτησώμεθα. 
X. Παράσχω, Κύριε. 

Συγγνώµην xxb ἄφεσιν τῶν ἁμαρτιών καὶ πλημ- 
µελημάτων ἡμῶν παρὰ to: Κυρίου αἰτησώμεθα, X. 
Παράσχου, Κύριε. 

Τὰ xaÀà xal συμφέροντα ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, καὶ 
εἰρήνην τῷ κόσμῳ, παρὰ τοῦ Κύριου αἰτησώμεθα. X. 
Παράσχου, Κύριε. 

Τὸν ὑπόλοιπον χρόνον τῆς ζωῆς ἡμῶν iv εἰρήνῃ 
καὶ µετανοίᾳ Ἐκτελέσαι πκρὰ τοῦ Κυρίου αἰτησώμεθᾳ. 
*0 χορ. Παράσχου, Κύριε. 


Ch. Tribue, Domine. 

Angelum pacis, fidelem ducem, custodem ani- 
marum et corporum nostrorum a Domino flagite- 
mus. Ch. Tribue, Domine. 

Veniam et remissionem peccatorum et delicto- 
rum nostrorum a Domino flagitemus. Ch. Tribue, 
Domine. 

Bona et animis nostris conducentia, ac mundo 
pacem & Domino flagitemus. Ch. Tribue, Do- 
mine. 

Reliquum vite nostre tempus transigi in pace 
et poenitentia, flagitemus. Ch.  Tribue, Do- 
mine. 


Χριστιανὰ τὰ τέλη τῆς ζωῆς ἡμῶν, ἀνώδυνα.Ἑ — Christianos vitze. nostre terminos, sine dolore, 


ἀνεπαίσχυντα, εἰρηνικὰ, xai καλἠν ἀπολογίαν τὴν ixi 
τοῦ φοδεροῦ βήματος, παρὰ τοῦ Κυρίου αἰτησώμεθα. X. 
Παράσχου, Κύριε. 

Της παναγίας, ἀχράντου, ὑπερευλογημένης, ἓν- 
δόζου Δεσποίΐνης ἡμῶν θεοτόχου, καὶ ἀειπαρθένου Ma- 
ῥίας, μετὰ πάντων τῶν ἁγίων μνημονεύσαντες, ἕἔαυ- 


«τοὺς καὶ ἀλλήλους, καὶ πᾶσαν τὴν ζωὴν ἡμῶν, Χριστῷ 


τῷ θὲῷ παραθώµεθα. X, Σοὶ, Κύριε. 


Καὶ ὁ Ἱερευς ἐκφώνως "Οτι ἀγαθὸς καὶ φιλάν- 
θρωπος θεὸς ὑπάρχεις, καὶ σοι τὴν ὀόξαν ἀναπέμπο- 
psv, τῷ Πττρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύψατι, 
vov xal ἀεὶ, xxi εἷς τοὺς αἰῶνάς τῶν αἰώνων, 
X. Αμήν. Ὁ Ἱἱερύς' — Elofvm πᾶτι, X. Καὶ 
μετὰ τοῦ πνεύματός σου. 'O Ox, Τὰς κεφι- 


λὰς ὑμῶν τῷ Κυρῳ  xAlvate, Ὁ ορ. Eoi, C 


Κύριε. 
Καὶ λέγει ὁ ἱερεύς τὴν εὐχὴν μυστικῶς. 


sine confusione,tranquillos,et bonam defensionem 
in tremendo Christitribunali,a Domino flagitemus. 
Chorus : Tribue, Domine. 

Sanctissimz, intemeratz, super omnes bene- 
dicte, gloriose Domine nostre Deiparse semper- 
que virginis Marice ac omnium sanctorum memo- 
rium agentes, nos ipsos, et invicem, et vitam no- 
stram totam Christo Deo commendemus. Ch. 
Tibi, Domine. 

105. Et sacerdos elatiore voce succinit : Quia 
bonus et amans hominum Deus exaistis,et tibi glo- 
riam attribuimus, Patri, et Filio, et Spiritui san- 
cto, nunc et semper, et in secula seculorum. 
Chorus. Amen. Sacerdos: Pax omnibus. Ch. Et 
cum spiritu tuo.Diaconus : Humiliate capiia vestra 
Deo. Chorus : Tibi, Domine. 


Et sacerdos secreto dicit orationem 


Cou. Hac Oratio, Κεφαλοχλισίας, sive « capitis inclinationis » nuncupatur, et ita sonat : 


CCCXXYIX | 


Kups 5 θεὸς ἡμῶν, ὁ κλίνας οὐρανοὺς xal xata- Domine Deus noster, qui inclinatis ccelis pro- 
θὰς ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ Ὑένους τῶν ἀνθρώπων, ἔπιδε pter salutem humani generis descendisti, respice 
ἐπὶ τος δούλους σου, xal ἐπὶ τὴν κληρονομίαν cou * famulus tuos et hzrreditatem tuam : tibi enim,tre- 
Gol γὰρ τῷ φοδερῷ καὶ φιλανθρῶπιρ xottf; οἱ σοὶ δού- — mendo simul ac benigno judici, tui fauuli inclina- 
λοι ὑπέκλιναν τὰς χεφαλὰς, τοὺς δὲ αὐτῶν ὑπέταξαν ront capita, et suas submiserunt cervices ; non ab 
α, (ένας, o9 την ἓξ ἀνθρώπων ἀναμένοντες βοήθειαν, — hominibus sperantes auxilium, sed tuam prasto- 
ἀλλὰ τὸ σὸν περιµένοντες ἔλεος, xal τὴν σὴν ὑποδε-  lantes misericordiam, et tuam salutem exspectan- 
χόμενοι σωτηρἰαν οὓς διαφύλαξον àv παντὶ καιρῷ, καὶ tes: quos custodi omni tempore et hoc present 
xa:à τὴν παροῦσαν ἑσπέραν, καὶ τὴν προσιοῦσαν — vespere, et hac secutura nocte ab omni inimico, 





a 
; 
- 
EP 
κ. 
M 
* 
. 
To 
-, 
"uar 


CX 

νύκτα, ἀπὸ παντὸς ἐχθροῦ, ἀπὸ πάσης ἀντικειμένης — ab omni diabolica machinatione, a cogitationibus | E 
ἑνεργείας, διαλογισμῶν µαταίων, καὶ ἐνθυμήσεων, vanis, et. pravis affectibus. Deinde altiori tono DE 
Εἶτα ἔκφωνετ : Εἴη τὸ κράτος τῆς βασιλείας σου εὖ- — dicit : Sit regni tui potentia benedicta et glorifi- N 
λογημένον xal δεδοξασµένον, τοῦ ΠἩατρὸς, καὶ τοῦ cata, Patris, et Filii, οἱ Spiritus sancti, nunc et v3 
Γἱοῦ, xal τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἷς semper, et in secula saeculorum. ÀÁmen' a 
τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. "Auf. | * 
Prosequitur Typicum. 4 

Εἶθ᾽ οὕτω ψάλλομεν τὰ ἰδιόμελα τοῦ xatà vv 406. Tum psallimus idiomela illios sancti qui 2 
ἡμέραν ἁγίου, λιτανεύοντες iv τῳ νάρθηχι, τοῦ ἱερέως — eo diecolitur, facientes processionem in narthece, E 
καὶ τοῦ διακόνου προπορευοµένων μετὰ θυμιατοῦ καὶ — preeuntibus sacerdote et. diacono cum thuribulo u 
λἀμκάδων. ac lampadibus. E^ 
Cou. Hinc adverte, erudite lector, has voces Λιτὴ, Λιτανεία et Λιτανεύειν͵ αρ ἆ Graecos ecclesiasticos I 
non usurpari in yrimzva sua significatione,que& est ο preces » et » precari; » sed in alia.Sonat enim ci- EN 
cuitum illom, quem Latini ecclesiastici « processionem » nuncupant. Quid, quod etiam hi hoc nomen E. 


ο 


« Litania » non raro sic usurpent : quippe (ut Anastasium, Aimoinum, aliosque multos tacitus prseter- 
eam)audi Magnum Gregorium epist. 2,lib. rr, jubentem tempore mortalilatis fieri septem processiones 
divisim secundum síatus, uno die : « Litania clericorum (inquit) exeat ab ecclesia B. Joannis Baptiste ; 


Et 
παν δι - 


Por ba 
m 
E. 








ο. - 
" LE 


CCCXL PROLEGOMENA. 


litania virorum, ab ecclesia B. martyris Marcelli ; litania monachorum, ab ecclesia m ni 

et Pauli ; litania ancillarum Dei, ab ecclesia BB. martyrum Cosma et "Damiani ; Miet ipie 
conjugatarum, ab ecclesia B. primi martyris Stephani ; litania viduarum, ab ecclesia martyris Vita- 
lis ; litania pauporum et infantium, ab ecclesia B. martyris Cacilie. ο Ubi τὸ « litania » aliud nihil 
prater processionem significat. Die autem his tribus doctoribus sacro in λιτῇ sive processione reci- 


tabantur sequentia στιχηρὰ ἰδιόμελα Nili Xanthopuli, 


Tonus 2. 

107. Huc agite, coelestis Trinitatis cultores ; 
collaudemus terrestrem trinitatem divinorum anti- 
stitum : Gregorium cognomento Theologum, Basi- 
lium ducentem a regno nomen, et a gratia Joan- 
nem ; imos gurgites sapientie ; Spiritus marina 
fluenta ; fontes aquae vivid:e jugiterque salientis ; 
lucidas margaritas ; terrestria luminaria; Ecclesie 
gubernacula;splenaidorum fructuum feraces arbo- 
res ; administros gratie ; os Christi; vindices Tri- 
nitatis; ab eadem sine ullius interventu illustratos; 
et assidue pro nostris animabus orantes 


[dem tonus, 


| : Ἔχος g'. 

Δεῦτε, τῆς οὑρανίου Τριάδος ol λκτρευταὶ, τὴν 
ἐπίγειον τριάδα τῶν θείων ἱεραρχῶν εὐφημήσωμεν, 
τὸν Γρηγωριον τῆς θεολογίας τὸν ἐπώνυμον, τὸν Β1- 
σίλειον τῆς βασιλείας τὸν φερώνυμον, xal ᾿Ἰωάννην 
τὸν ὄντως χαριτώνυµον, τοὺς τῆς σοφίας βυθοὺς, τοῦ 
Πνεύματος τὰ ῥεῖθρα τὰ ὠκεανικὰ, τὰς πτγὰς εὰς dal 
βλυζούσας, τὸ ύδωρ τὸ tam τὸ ἀλλόμενον, τοὺς διαυ- 
γεῖς µαργαρίτας, τοὺς ἐπιγείους φωστήρας, της Ἐκ- 
χλησίας τοὺς  οἵακας, τὰ ἀγλαόκαρπα δένδρα, τοὺς 
οἰκονόμους τῆς χάριτος, Χριστοῦ τὸ στόµα, xai τῆς 
Τριάδος τοὺς ὑπερμάχους, τοὺς ἕξ αὐτῆς ἁμέσως ἑλ- 
λαμπομένους, καὶ πρεσθεύοντας ἁπαύστως ὑπὲρ τῶν 
ψυχῶν ἡμῶν. 

0 αὐτός. 


408. Accensos ab igne inevitabili carbones B Tob; ἀναφθέντας ἄνθρακας ix τού ἁστέκτου κν- 


fideliter pradicemus, qui per illos collustrati su- 
mus.Hi enim,per eam quam habebant cum eodem 
conjunctionem inflammati,evaserunt mundi lumi- 
na; vitalemque pauperibus virtutem largientes, Pa- 
trem, et Filium, et Spiritum sanctum, pie promul- 
gerunt : quos et nos compelemus : Salve Trinita- 
tis trinitas, rerum divinarum intelligens. 
Tonus obl. 9. 

109. Triplicatam Davidis fundam, Salomonis 
funiculum coccineum, Verbi flagellum triplex,sa- 
pientes prssules, Basilium magnum, Gregorium di- 
vinum,Joannem aureo tonantem ore,fideliter pra- 
dicemus. Nam Goliathum, qui animo cernitur et 


βὸς οἱ διὰ αὐτῶν φωτισθέντες πιστῶς ἀνευφημήσω- 
μεν ' οὗτοι γὰρ τῇ πρὸς αὐτὸ ἑνώσει ἔκπυρωθέντες, 
φωστῆρες τοῦ κόσμου ἐγένοντο, ζωτικὴ τοῖς πτωχοῖς 
χρηματίζοντες ὀύναμις, Πατέρα καὶ Υἱὸν xal Πνῶ- 
pa ἅγιον εὐσεθῶς ἀνακηρύττοντες, οἷς καὶ ἡμεῖς 
προσείπωµεν  Χαίροις, Τριάδος τριὰς d θεός» 


φος. . 
Βχος πλ. f. 

Τοῦ Δαθὶδ "τὴν σφενδόνην τὴν τρίπλοχον, τοῦ 
Σαλομῶντος σπαρτίον τὸ κόκκινου, τὸ τοῦ Λόγω 
φραγγέλιον ερίπλοχον, τοὺς σοφοὺς ἱεράρχας, Baci- 
λειον τὸν µέγαν, Γρηγόριον τὸν θεῖον, Ιωάννην Χρυ” 
σόστοµον πιστῶς ἀνευφημήσωμεν. Τὸν νοητὸν γὰρ 


mente intelligitur, angulari lapide prostraverunt, C Γολιὰθ τῷ ἀκρογωνιαίῳ λίθῳ καταθαλόντες, «ev xl- 


fidem adduxerunt ad concordiam, eamque purpureo 
Christi sanguine, quasi vallo aliquo munierunt; et 
Deo quizstum facientes, hteresiarchas a Christi 
divino grege longissime repulerunt, sua dicendi 
scribendique vi: quin imo fidem hodiedum susten- 
tant,et a Domine postulant animabus nostris mi- 
sericordiam. 
Tonus obl. 4. 

140. Apparuit gratia Dei omnibus hominibus, 
erudiens nos per preceptores illos, ut emendatis 
moribus vitzeque consuetudine, mentem nostram 
luce diving cognitionis illuminemus. Idcirco cla- 
memus : Trinitas sancta, rerum omnium domina, 
horum trium pastorum tuorum precibus hunc 


tuum gregem in secura pace custodi, ab omni ϱτήρησον ἀσφαλῶς xai ἀλύπως, καὶ σῶσον ὡς 


molestia libera, et ad salutem perduc sempiter- 
nam, benigna cum sis. 
Tonus obl. 2. 


111. Sancta et adoranda Trinitas, gloria sit 
sapienti providentie tus, quia hominibus largita 


es e numero hominum tria magna luminaria effe- 
rentia agnitionis tus facem, ejusque fulgore salu- 
tarem tuam ac venerandam voluntatem tanquam 
de specula significentia. Quo quidem lumine locu- 


στιν πρὸς ὑμόνοιαν ἤγαγον, τῷ ἐρυθραίῳ τοῦ Χριστοῦ 
περιτειχίσαντες αἵματι, καὶ τοὺς θεοκαπήλους alpt- 
σιάρχας τῶν περιθόλων τῆς θείας τοῦ Χριστοῦ «ol- 
µνης μαχρὰν ἀπιλάσαντες διὰ τῶν λόγων, xal ὅτι τὴν 
πίστιν στηρίζουσι, καὶ πρεσθεύουσι Κυρίῳ ἐλεηθῆται 


τὰς ψυχὰς ἡμῶν. 


Ἔχος πλ. 8'. 

'Exto£vn ἡ Χάρις το θεοῦ πᾶσιν ἀνθρώποιί, 
παιδεύουσα ἡμᾶς, διὰ τῶν διδασκάλων τὰ ἤθη κοσµη” 
θέντας, τοὺς τρόπους βελτιωθέντας, θεογνωσίας al- 
Aq τὸν νοῦν περιλαμφθῆναι * διὸ κράξωµεν " Τριὰς 
ἁγία, κυρία τοῦ παντὸς, ταῖς τῶν τριῶν σου - 
νων προσευχαῖς τὸ σὺν ποίµνιον τοῦτο ἓν εἰρήνῃ συν” 


θρωπος. 


Ἔχος πλ. β'. 

Τριὰς ἁγία καὶ προσκυνητὴ, δόξα τῇ σοφῇῃ προ” 
νοίᾳ σου, ὅτι τρεῖς σοὺς μεγάλους φωστῆρας τοῖς ν- 
θρώποις ἐξ ἀνθρώπων ἐχάρισας, τῷ φωτὶ λαμκαδο” 
χοῦντας τῆς ons ἐπιγνώσεως, xai τῇ αἴγλῃ φρ στων” 
βοῦντας τῶν σωτηρίων σου xai σεπτών θελ ων “δι 
ὧν ἡ οἰχουμένη φώς γνώσεως πλουτοῦσα, T cd" 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


δόξαν αὐγάζεται, καὶ πρὸς τὴν βασιλείαν σου τὴν µα- A plelatus orbis, tusm cum admiratione contempla- 
ππρίαν σπεύδει. Τούτων ἡμᾶς ταῖς θείαις ὑπαχούεν tur gloriam, et ad tui regni beatitatem contendit. 
πείθευσα διδαχαλίαις. καὶ αὐτὴ τῶν εὐχῶν ὑπὶρ Cum igitur horum divina instituta tenere nos ju- 
ἡμῶν ἐπάχουσον, ὡς θεὸς πανοικτίοµων , καὶ τὰς  beas, tu vicissim audi eorumdem pre nobis vota ; 
ψυχὰς ἡμῶν σῶσον, φιλάνθρωπε, ut Deus plane misericors, et ut benignus, serva 


animas nostras. 

Δοξα, . ux πλ. β.. Gloria. "Tonus obl. 9. 
Τοὺς ἱεράρχσς, τοῦ Χριστοῦ cal ρῶν Πατέρων 112. Hierarchas Christi et Patrum decus, turres 
κλέος, τῆς πίστεως τοὺς πύργους, xal τῶν πιςτῶν fidei et fidelium mayistros atque custodes, o vos 
διδασκάλους καὶ Φύλακας, συνελθόντες, ὦ Φφιλέορτοι — omnes quibus cordi est hec celebritas, coacti in 
ἀσματικοῖς ἐγκωμίοις ὑμνήσωμεν, Aéyouxtce* Χαΐροις | unum, canoris extollamus laudibus,dicentes : Sal- 
τῆς Εκκλησίας φωστὴρ, Βασίλειε σρφὲ, καὶ στῦλε Ve, Ecclesig luminure, Baeili sapiens, et columna 
απερίτρεπτε. χαίροις, ó νοῦς ὁ οὐράνιος, ἀρχιερεῦ immobilis. Salve, mens coelestis, maxime antistes, 
µέγιστε, θεοθόχε Γρηγόριε yalpow, ὦ Χχρυσολόγε theologe Gregori. Salve, o aureo potens sermone, 
πάγχρυσο  loavvwn, ὁ τῆς µετανοίας διαπρύσιος — prorsnsauree Joannes, ad resipiseentiam horlalor 
κἈρυζ. 'AAÀ' ὦ Πατέρε  τρισόλθιοι, μὴ παύσησθε p vehemens. Agite,o ter beati Patres, ne intermittite 
ἀεὶ πρεσθεύεν Χριισῷ ὑπὶρ τῶν ι πίστει καὶ πό- orare Christum pro nobis, qui cum fide et studio 
Sp τελούντων ὑμῶν τὴν πανίερον xal θείαν πανή- agimus huuc vestro nomine sacrosanctum alque 
. divinum diem. 

Καὶ νῦν εοτόχιον. Et nunc. Mariele. 
| 'O αὐτὸς. Idem tonus. | 

Των τῶν παρθένων καλλονὴν καὶ χαρμονὴν τῶν 113. Virginum decuset la»titiam mentiuin, so- 
νδων cAv udvnv Oto:óxov, καὶ υῶν πιστῶν ἁῤῥαγὲς lam Deiparam,et firmum fidelium vallum ocelebri- 
περιτείχιαµα, συνελθουντες, ὦ φιλέορτοι, Gauatxotc latum amantes, modulatis prgconiis efferumus, 
Ερουμίοις ὑμνήσωμεν λέγοντες Χαΐροις, Παρθενομη- dicentes : Salve, Virgo, parens purissima, cande- 
«ορ ἁγνὴ, λυχνία χρυσαυγᾶς, xai πύλη Ἐπουράνιε labrum lucens ut aureum,et porta coelestis ; salve, 
χαίροις, exnvà ἀγιάσµατος, À τὸν θεὸν χωρήσασα ἐν tabernaculum sanctificationis ; salve,incontamina- 
Μήτρφ σου, xavdypzvis χαίροις, τῶν οὐρανίων ταγµά- — 18, Cujus uterus fuit capax Dei, salve, que es cun- 
των ὑπερτέρα ἁπάντων] ἀσυγκρίτως, διὸ, µητράνανδρε — ctis cceli ordinibussineullacomparationesuperior. . 
Δέσποινα, μὴ λίπῃς «φρουροῦσα τοὺς δούλους σου, leo ne cesses, Dominaet sine viro Mater, custo- 
τοὺς ἀνυμνοῦντάς σε πίστει καὶ πόθῳ ἀεὶ, καὶ τὸν ., dire famulos tuos, qui te semper cum fide et desi- EET 
τόκον σου προσκυνοῦντας τον ἄσπορον. derio laudant: et qui tuum fetum adorant sine pU. 

virili conceptum semine. . ; 

Μετὰ ταῦτα ἐκφωνεῖ ὅ (sosóq sl; bmhxoov máv- —— 114. Post hasc exclamat sacerdos, sic ut cuncti 
των. audiant. 

Com. Et ita quidem Typicum S. Sabi, sed S. Germanus, loco jam plus vice simplici allegato, ait 
id sacerdotem tantummodo facere absente diacono. Ipsius autem verba ascribere non fuerit forte 
emnino inutile. 





N .- ^a. 
L , ον YES PAZ ανν Pal rA 1 - ο K E: 3 *. P 
DAS TM Tt Lbs " um ao «2 s TM τν : LB. 


- ^ 


Marek ταῦτα λέγει ὁ διάκονος, εἴπες τὐχι dl e 
οὗ τύχῃ, Avec ὁ ἱερεύς' 

Σῶσον, ὁ θεὺς, τον λαόν σου, xal εὔλόγησον 
χληρονοµίαν σου. ᾿Εκίσκεφαι τὸν κόσμον σου kv ἑλέει 


καὶ οἰκτιρμοῖς, ᾿Ύψωσον κέρας Χριστιανῶν ὀρθοδό-- D 


ων, καὶ κατάπεμψον ἐφ᾽ ἡμᾶ» τὰ ἑλέη σου τὰ πλού- 
σια, Πρεσθείχις τῆς παναχράντου Δεσποΐνης ἡμῶν 
Θεοτόχου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας τῶν τιµίων ἔπου- 
βανίων δυνάµεων ἀσωμάτων' τοῦ τιµίου ἐνδόξου προ- 
φπτου,, προδρόµου xl Βαπτιατοῦ Ἰωάννου) τῶν ἁγίων 
Ἱνδόξων καὶ πανευφήµων ἀποστόλων) τοῦ ἁγίου τυῦ- 
δε, καὶ πάντων σου τῶν ἁγίων, ἰκετεύομέν σε, πο- 
λοέλεε Κύριε, ἐπάκουσον ἡμῶν δεοµένων σου, καὶ 
ἑλέησον ἡμᾶς. 


Οἱ δὲ ἀδελφοὶ λέγουσι τὸ Κύριε, ἀλέησον, u'. 


Καὶ πάχιν ὁ ἱερὺς ἐκφωνεῖ "Ec δεόµεθα ὑπὲρ 
τῶν εὐσεδεστάτων καὶ θεοφυλάκτων βασιλέων ἡμῶν, 
κράτους, vixne, διαμονῆς, εἰρήνης, ὑχείας, σωτηβίας, 
ἐπισκέψεως, καὶ; ἀφέσεως ἁμαρτιων, καὶ τοῦ Κύριον 


PATROL. Gn. XXIX. 


Posthec dicit diaconus, si adsit; sin minus, 
dicit sacerdos : | 

115. Salva, Deus, populum tuum, et benedic 
hareditati tue. Visita orbem tuum in misericor- 
dia et miserationibus.Extolle curnu Christianorum 
orlhodoxorum, et abundantes inisericordias tuas 
ad nos demitte. Precibus intemeratze Domine no- 


sire Deiparae semperque virginis Marie ; veneran- - 


darum celestiumel incorporearuim virtutum ;hono- 
rabilisacgloriosi prophetz,precursoris et Baptiste 
Joannis ; sanctorum, gloriosorum et celeberrimo- 


rum apostolorum, sancti N. (illius verisimiliter, 
cujus festa lux agitur) eLomnium sanctorum luo -- 


rum, quisumus te, multum misericors Domine, 
exaudi nos te deprecantes, et misere nostri. 
Fratres autem dicunt (vel, ut S. Germanus, 
chorus primus), Domine, miserere: quadra- 
gies. 
445 Et iterum exclamat sacerdos : Adhucora- 
mus pro piissimis et a Deo servatis imperatoris 
liostris, pro ipsorpm imperjo, vicloria, stabilitate, 


pace, valetudine, protectione, venia peccalorüm et — . 


1) 






| 





GOCXLII PROLEGOMENA. 

ut Dominus Deus noster ipsos magis adjuvet, pro- A τὸν θεὸν ἡμῶν ἐπὶ πγεῖον συνεργΆσαι, χατευοδῶσει 
speret in omnibus, ipsorumque pedibus subjiciat αὐτοὺς ἐν πᾶσι, xai ὑποτάξαιι ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτῶν 
omnem inimicum et hostem. Dicamus. Fratres πάντα ἐχθρὸν καὶ πολέμιον, Εἴπωμεν. Οἱ δὲ ἀλιλ- 


vero dicunt (vel ut est apud S. Germanum, chorus 
secundus), Domine, miserere, tricies. 

116. Et iterum exclamat sacerdos : 

Adhuc oramus pro archiepiscopo vel episecpo 
N. et omni in Christo fraternitate nostra, et pro 
omni Christiana anima, afflicta eL merore oppres- 
ga, divinzeque misericordie ac opis indiga ; pro 
hujus sancte domus, et in ea habitantium prote- 
ctione ; pro totius orbis pace ac tranquillitate ; pro 
statu prospero sanctarum Dei Ecclesiarum ; pro 
salute et auxilio patrum et fratrum nostrorum,cum 
studio ac timore Dei laborantium et ministrantium; 


φοὶ τὸ, Κύριε, ἐλέησο», λ’. 


Καὶ πάλιν ὁ ἱερεὺς ἔχφωνετ: 

"Ετι δεόµεθα ὑπὲρ τοῦ ἀρχιεπισκόπου fy, f 
ἐπισκόπου, τοῦ δεῖνος' xal πάσης τῆς ἐν Χριστῷ ἡμῶι 
ἀδελφότητος, καὶ ὑπὲρ πάσης ψυχῆς Χριστιανων 
θλιθουµένης τε xal καταπονυµµένης ἑλέους Oto) καὶ 
βοηθείας ἐπιδεομένης' σχέπης τοῦ ἁγίου οἴχου τού- 
του xal τῶν κατοικούντων bv αὐτῷ, εἱρήνης καὶ χα. 
ταστάσεως τοῦ σύμπαντος κόσμου, εὐσταθείας τῶν 
ἁγίων τοῦ θεοῦ Ἐκκλησιῶν) σωτηρίος xal βοηθείας 
τῶν μετὰ σπουδῆς καὶ φόθου Θεοῦ κοπιώντων xdi 


pro derelictis et iter facientibus ; pro degrotantium ῃ διαχονούντων πατέρων xal ἀδελφῶν ἡμῶν" ὑπὶρ τῶν 


medela ; pro dormilione,requie,beata memoria,et 
venia peccatorum impelranda animabus defuncto- 
rum patrum ac fratrum nostrorum, hic et ubique 
terrarum pie sepultorum fidelium; pro captivorum 
liberlate, pro fratribus nostris qui sunt in ministe- 
riis, et omnibus qui ministrant et ministraverunt 
in hac s&de sancta. Dicamus. Fratres autem dicunt 
quinquagies, Domine, miserere. 


117. Adhuc oramus ut sancta hec sdes,omuis 
urbs et regio a peste, fame, terre motu, inunda- 
tione, igne,gladio, alienigenarnm incursu ,intesli- 
no bello, et repentina morte liberentur ; ut bonus 


ἀπολειφθέντων καὶ τῶνὰν ἓν ἀποδημίαις ὅντων' ἰἱάσεως 
τῶν iv ἀσθενείαις καταχειµένων' ὑπὲρ χοιµήσεως, 
ἀνέσεως, µακαρίας µνήµης, καὶ ἀφέσεως tüm ἆμαρ- 
τιῶν τῶν προαπελθόντωκ πανξέρων xal ἁδελφῶν ἡμῶν 
τῶν ἐνθάδε εὐσεθῶς κειμένων καὶ ἁπανταχοῦ ὀρθοδό- 
ξων᾽ ὑπὲρ ἀναῤῥύσεως τῶν αἱ μαλώτων, καὶ ὑπὲρ 
τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, τῶν iv ταῖς διακονίαις ὄντων, 
xai πάντων τῶν διακονοὐντῶν xài διακονησάντων ἐν 
τῇ ἅγίᾳ μονῃ ταύτῃ. Εἴπωμεν. Οἱ δὲ ἐδελφοὶ τὸ, 
Κύριε, ἐλέησον, v', 

Εἶτα δεόµεθα ὑπὲρ τοῦ διαφυλαχθῆναι τὴν ἁγίαν 
μονὴν ταύτην, xal πᾶσαν πόλιν, καὶ χώρα» ἀπὸ λοι- 
μοῦ, λιμοῦ, σεισμόῦ, χαταποντισμοὺ, πυρὸς, µαχαί- 
pac, ἐπιδρομῆς ἀλλοφύλων, καὶ ἐμφυλίο 5 πολέμου, 








el hominum amans Deus noster, fiat nobis propi- (, xq! αἰφυιδίου θανάτου, Ὑπὲρ τοῦ ἴλεων, εὖμενη καὶ 
tius, clemens et reconciliatu facilis, ut avertat εὐδιελλακτον Ὑενέσθαι τὸν ἀγαθὸν καί φιλάνθρωπον 
omnem iram contra nos motam, justisque suis θεὸν ἡμῶν, τοῦ ἁποστρέψαι πᾶσαν Ópyhv τὴν καθ 


comminationibus nos eripiat, et misereatur no- 
siri. Et dicitur, Domine, miserere, quadragies. 


118. Adhuc oramus, ut Dominus Deus noster 
exaudiat vocem deprecationis nostrum peccato- 
rum, el misereatur nostri. Domine, miserere, 
bis et vicesies. Posthaec quorum vult vivorum ac 
mortuorum memoriam agit, et denuo exclamat sa- 
cerdos : 

Exaudi nos, Deus servator noster, spesomniuin 
finium terrz et in mari longe : ac propitius, propi- 
tius esto peccalis nostris, et miserere nostri. Mi- 


ἡμῶν χινουµένην, xal ῥύσασθαι ἡμᾶς τῆς ἐπιχειμέ» 
νης δικαίας αὐτοῦ ἀπειλῆς, xal ἐλεησαι ἡμᾶς, TO 
Κύριε, ἐλέησον μ’. ' 

Εἶτα δεόµεθ« καὶ ὑπὶρ τοῦ εἰσαχοῦσαι Κύριον 
τὸν θεὸν τὴς φωνης τῆς ὀεήσεως ἡμῶν τῶν ἁμαρτω- 
λῶν, καὶ ἔχεησαι ἃμας, Τὸ, Κύριε, ὀλέησον, '. 
Εἶτα μνημονεύει οὓς θέλει ζῶντας καὶ τεθνεῶτας' 
καὶ πάδιν ἔκφωνετ 5 ἱερεύς' 


᾿Ἐπάκουσον ἡμῶν, ὁ θεὸς ὁ σωτὴρ ἡμῶν, n. sk 
πάντων τῶν περάτων τῆς Ὑγῆς Καὶ τῶν ἐν θα: 
λάσσγ μακράν καὶ Ίλεως, ἴλεως γενοῦ ἐπὶ ταῖς 


sericors enim Deus,et humanus es: et tibi gloriam p ἁμαρτίαις μων, καὶ Ἐλέησον ημᾶς' ᾿Ελεήμων γάρ 


referimus, Patri, et Filio, et Spiritui sancto. nunc 
et semper, et in secula seculorum.A men, Et sta- 
tin subdit: Pax omnibus. Fratres aatem : Et 
spiritui tuo. Sacerdos (vel, ut S. Germanus, dia- 
conus), Capita vestra Domino inclinate. Et cun- 
ctis inclinantibus capita seque incurvantibus versus 
terram, bene precatur sacerdos contenta voce di- 
cens hanc orationem : 


119. Dominator multum misericors, Domine 
Jesu Christe, Deus noster, precibus intemerate 
Dominz nostre Deipare semperque virginis Ma- 
rie , venerandarum et coelestium virtutum incor- 


C" 





καὶ φιλάνθρωπος θεὸς ὑπάρχεις, καὶ σοὶ τὴν δόξαν 
ἀναπέμπομεν, cep Παττὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνιύ- 
ματι, νῦν καὶ ἀεὶ, xal εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, 
Αμήν, Καὶ εὐθὺς τὸ, Εἱἰρήνη πᾶσι, Καὶ οἱ 
ἀδελφοί. Kal τῷ πνεύματί Goo, 'O ἱερύς' Τὰς 
κεφαλὰς ὑμῶν τῷ Κυρίῳ [κλίνατε, Καὶ πάντων καλι- 
νόντων τὰς χεφαλὰς καὶ ἐπὶ γῆς χεχυφότων, ἐπεύ- 
χεταί ὁ ἱερεὺς µεγαλοφώνως λέγων τὴν εὐχὴν ταύ- 
την’ 

Δέσποτα πολυέλεε, Κύριε ᾿Ιησοῦ Χριστὲ b rk 
ἡμών, πατσδείαις τῆς παναχράντου δεσποΐνης ἡμῶν 
θεοτόχου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας τῶν τιµίων xal 
ἑπουρανίων δυνάμεων ᾿ἀσωμάτων" τοῦ τιµίου ἔνδοξου 








ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 
προφήτου, προδρόµου xal Βαπτιστοῦ Ἰοαννο»' τῶν À porearum, venerandi ac gloriosi prophete; ργῷ- 


ἁγίπν ἱνδόξων καὶ πανευφήµμων ἁποστολων , τοῦ 
ἁγίου τοῦδε, xal πάντω σου τῶν ἁγίων, εὐπρόσδεκτον 
ποίηνον τὴν δέησιν ἡμῶν» δώρησαι ἡμῖν τη» ἄφεσιν 
τῶν -παραπτωμάτων ἡμῶν, σχέπασον ἡμας ἐν τῇ 
σχεπῃ τῶν πτερύγων σου ἁποδίωξον ἀφ᾿ ἡμῶν πᾶντα 
ἐχθρὸν xal πολέμιον’ εἰρήνευσον τὴν ζωὴν ἡμῶν, Κύ- 
Ρις, ἐλέησον ἡμᾶς καὶ τὸν χόσμον σου, xal σώσον τὰς 
φυχὰς ἡμῶν, ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος. 


Εἶτα ἀρχόμεθα τὰ στιχηρὰ τοῦ στίχου, καὶ φάλ- 
λοντες εἰσερχόμεθα kv τῷ ναῷ, ἑπφδοντες καὶ τοὺς 


τυχόντας στίχους αὐτῶν, 


cursoris et Baptiste Joannis; sanctorum glorio- 
sorum et percelebrium apostolorum; sancü N. et 
omnium sanctorum tuorum, acceptam redde ora- 
tionem nostram, nobis tribue nostrorum delicto- - 
rum veniam; sub tegmine alarum tuarum protege 
nos,0mnem inimicum et hostem a nobis propul- 
s3, vitam nostram contine in pace; Domine, mise- 
rere nostri atque orbis tui,et serva animas nostras, - 
utpole qui es bonus et bominum amator. | 

120. Hisce absolutis incipimus stichera versi- 
culi,et psallentes templum ingredimur accinentes 
etiam versiculos tali die occurrentes. 


Conn. Sed antequam ad illa stichera animum applicemus,meum esse intelligo, ut diéam ea qux» de. 


propositis jam orationibus ac precibus dicenda restant. Atque ante omnia,in prima et ultima oratione. 
prout apud S. Germanum exstant, multo plurimum sanctorum patrocinia implorantur,quam prout ex- 
stant in Typico. Quippe post hec verba, Καὶ πανευφήµων ἁποστόλων, » Et celeberrimorum apostolo- 


rum. » 
de, num. 115, θἱ singularis mentio. 


sequitur in utraque oratione series aliorum sanctorum bene longa, etin prima quidem oratio- 


Τῶν iv ἁγίοις Ἡατέρων ἡμῶν καὶ oxoopsvixv B.— Sanctorum Patrum nostrorum, et universalium 


μεγάλων δικασκάλων καὶ ἱεραρχῶν , Βασιλείου τοῦ 
Μεγάλου, Ὀρηγορίου τοῦ Θεολόγου, καὶ Ιωάννου τοῦ 
Χρυσοστόμου τοῦ iv ἁγίοις Πατρὸς Νικολάου, ἀρχι- 
επισκόπου Μύρων τῆς Λυχίας τοῦ θαυματουργοὺ, 
τῶν ἁγίων, ἑνδόξων καὶ καλλινίκων μαρτύρων, τῶν 
ὁσίων καὶ θεοφόρων Πατέρων ἡμῶν, τῶν ἁγίων καὶ 
διχαϊων Θεοπατόρων Ἰωακεὶμ xal 'Avvne, τοῦ ἁγίου 
τῆς µονης. 

Series autem qus» in ultima oratione num. 
esl : 

T&v ày(ov, ἑνδόξων xai καλλινίκων µμαρτύρων᾽ 
τῶν ὁσίων καὶ θεοφόρων Πατίρων ἡμῶν, τοῦ Ev ἁγίοις 


magnorum doctorum ac ponti(icum Basilii Magni, 
Gregorii Theologi et Joannis Chrysostomi ; sancti 
Nicolai, Myrw in Lycia archiepiscopi et miraculo- 
rum patratoris; sanctorum, glorlosorum et victo- 
riis inclytorum martyrum; divorum et deifero- 
rum Patrum nostrorum ; sanctorum et justorum 
Dei parentum Joachim el Annee; sancti hujus 
sedis. 

119, adjungitur, post supra dicla verba, Ίο 


Sanctorum, gloriosorum et victoriis inclyto- 
rum martyrum; divorum et deiferorum Patrum 


Πατρὸς ἡμῶν Νικολάου, ἀρχιεπισκόπου Μύρων tüc(; nostrorum; sancti Patris nostri Nicolai, archie- 


Λυκίας τοῦ θευματουργοῦ τοῦ ἁγίου xal ἑνδόξου µε- 
Υαλομάρτυρος Γεωργίου τοῦ εροπαιοφόρου’ τοῦ ἁγίου 
τοῦ δεῖνος, οὗ καὶ τὴν μνήμην ἐπιτελοῦμεν) τῶν 
ἁγίων καὶ δικαίων θεοπατόρων Ἰωαχεὶμ xol "Av- 
σῆς. 


piscopi Myrze in Lycia, miraculorum patratoris ; 
sancti, gloriosi et. magni martyris Georgii tropa 
referentis ; sancti N. cujus agimus memoriam; 
sanctorum et justorum Dei parentum Joachim et 
Anna. 


491. Neque hoc prztermittendum est, in utraque oratione, statim post hac verba : Πρεσδείας τῆς 


παναχράντου δεσποίνης ἡμῶν θεοτόχου xat ἀειπαρθένου, apud S. Gerinanum poni, δυνάμει τοῦ τιµίου καὶ ζοω- 
ποιοῦ σταυροῦ, id est, « virtute honorandz et vivificee crucis. » Reliqui vero supra memorati genitivi,- 
cum hac voce πρυστασίαις sive « patrociniis, » ibidem copulantur. Preterea S. Germani Acoluthiz 
cum Typico non satis convenit de vicibus, quibus a choro dicendum est Κύριε,ἐλέησον’ ubi enim in Ty« 
ico scribitur À' sive. trigesies, ibi apud S. Germanum scribitur tantam «', sive ter. Testatur tamen 

rus,etiam antiquos codices babere X'.Denique monachi,ab episcoporum juridictione exempti, non . 
nominant episcopum in prece num. 116, posita, sed &ium abbatem sive praepositum, hoc modo : Ἔτι 
ὀεόμεθα ὑπὲρ ἀφέσεως ἁγαρτιῶν τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ ὁ, δεῖνος. Adbuc oramus pro venia peccatorum servi 
Dei N.,» quibus verbis ostendunt quam submisse de suo genere vivendi sentiant. Atque hec sunt quie 
hic paucis adnotanda esse existimavi. 


429. Nunc remeemus ad templum, audituri stichera hujus diei. Sunt autem illa προσύµοια et a Nilo 


Xantbopulo scripta, ut indicant Men:ea. 

"Hyoc πλ. a', πρὸς Χαΐροις ἀσκητικῶν. 

Καΐροις, ἱεραρχῶν ἡ τρίὰς, τῆς ᾿Εκκλεσίαστὰ µε- 
γάλα προπύργια, ol στῦλοι τῆς εὐσεθείας, ὁ τῶν 
πιστῶν ἱδρασμὸς, τῶν αἱρετιζόντων dà χατάπτωσις, 
Χριστοῦ ol ποιµάναντες τὸν iabv τοῖς θείοις δόγµασι, 
καὶ ταῖς ποιχίλαις αρεταῖς οἱ ἐχθρέψαντες, οἱ της 
χάριτος διαπρύσιοι κήρυχες, νοµους οἱ προεκθέ- 
ἄενοι Χριστοῦ τῷ πληρώματι, οἱ ὁδηγοὶ πρὸς τὰ 
ἄνω, τοῦ παραδείσου αἰε΄σοδοι' Χριστὸν καταπἐμφψάι ταῖς 
ψυχαῖς ἡμῶν αἰτεῖτε τὸ μέγα ἔλεος, 

Στίχος. "Όσιοι χαυχήσονται ἓν δόξι.. 


Χαΐροις, ἱεραρχῶν à τριὰς; οὐρανοδάμονες, ἐπί- 


D ἍΊΤοπας οὐ]. {, sicut Χαίροις ἀσκητικῶν. 


Salvate, hierarcharum trias, magna Ecclesie - 
propugnacula, columna pietatis, fidelium firma- 
mentum, hereticorum ruina; divinis institutioni-- 
bus pascentes Christianum populum, eumque v&-  . 
riis nutrientes virtutibus ; excelsi gratie preco-.- 
nes, interpretes legum in plenitudine Christi, ad 
snperna doctores, paradisi introitus : orate Chris- 
tum ut in3gnam anima»us nostris largiatur mise- . 
ricor.iiam. 

Versiculus. Exsultabunt sancti in gloria. 

493. Salvete, hierarcharum trias gradient 


es 











CGCZLIV 


PROLEGOMENA. 


in celo, terreni angeli,salus mundi,hominum le- À γειοι ἄγγελοι, τοῦ κόσμου à σωτηρία, ἡ τῶν αν- 


titia, doctores orbis, propugnatores verbi,periti me- 
dici morborum tum animi tum corporis, Spiritus 
perennia flumina, eruditione universam terree fa- 
ciem inundantia, theologi, bases, aureo insignes 
idiomate divino Spiritu afflati; orate Christum , 
ut magnam animabus nostris largiatur inisericor- 
diam. 

Versiculus. Sacerdotes tui, Domine, induent 
justitiam. 

124. Salvete, hierarcharum trias, terrestris fir- 
mamenti sol,radii, et de triplicis solis lumine ac- 
oens2 faces, in obscuris versantium illuminatio, 
flores suave olentes,pulcherrima paradisi ameni- 
tas,tu Theologe Gregori,tu erudite Basili,tu Chry- 


θρώπων dox, καὶ τῆς οἰχουμένης ol διδάσχαλοι, τ 
λόγω ol πρόμαχοι, ἱατροὶ ἐπιστήμονες τῶν νοσηµατων 
τῆς Quy κχεὶ τοῦ σώματος, οἱ ἀείῤῥοοι ποταμοὶ οἱ 
τοῦ Πνεύματος , λόγοις oi χαταρδεύσαντες τῆς Y 
ἅπαν πρόσωπον, οἱ θεολόγοι, al βάσεις, ol. χρυσολό» 
οι, oi ἔνθεοι' Χριστὸν καταπέµμψτι ταῖς φυχαῖς 
ἡμῶν αἱτεῖτε τὸ μέγα ἔλεος. 

Στίχος. Οἱ ἱερεῖς σου, Κύριε, ἐντύσονται ὅραιο" 
σύνην. 

Χαΐροις, ἱεραρχῶν ἡ τριὰς, τοῦ ἐπιγεῖου στερεώ» 
µατος foc, ἀκτῖνες, καὶ ὁᾳδουχίαι ix τρισηλίου 
αὐγῆς, τῶν ἴσκοτισμένων ἡ ἀνάθλεψις, τὰ ἄνθη τὰ 
εὔοσμα, τοῦ παραδείσου τὰ κάλλιστα, ὁ θεολόγα 
Γρηγόριος, ὃ σοφός τε Βασιλειος, ὁ Χρυσόστομος, 


βοδίοπιθ, Spiritus tabula a Deo exaratze, distenta g τὰ πυξία τοῦ γεύματος, πλάκες al θεοχάραατοι 


salutis lacte ubera, ornamenta sapientie; Christo 
supplicate, ut magnam nobis triboat miseri- 
diam. 

Gloria. Tonus idem. 

125. Canamus tubis, tripudiemus ut facere 
festo die convenit,et gestiamus lztitia,coetu publi- 
co in nostrorum gratiam doctorum coacto. Reges 
ac principes concurrant,et hierarchas cum plausu 
excipiant non secus ac tresimmensos fluvios do- 
gmatum ; tres Calirrhos fonti similes, Spiritus 
aquam vivam in perpetuum fundentes. O pastores 
ac magistri, una celebremus tres adorand:e Trini- 
tatis interpretes: philosophi,ut sapientes; presby- 
teri, ut pastores; peccatores, ut patronos; paupee 
res,ut locupletatores; afflicti, ut consolatores; via- 
tores,ut comites:navigantes, ut gubernatores; re- 
liqui omnes,ut ubique et in quavis necessitate ar- 
denter preoccupantes.Et dum laudibus divinos il- 
los e(ferimus antistites, dicamus: Doctores sanc- 
tissimi, maturate eripere fideles ex hujusce vitse 
offendiculis, et nos seternis liberare erumnis. 

Et nunc. Germani patriarche Theotocion si- 
mile. 

196. Canamus tubis, quia Regina omnium,ma- 
ter Virgo, benevola est, et benedictionibus coro- 
nat laudatores suos Reges ac principes concur- 
rant, atque excitato plausu venerentur reginam, 
quz peperit regem,gaudentem a morte victos be- 
nigne solvere. Pastores ac magistri, Pastoris boni 
sanclissimam genitricem una efferamus laudibus. 
Candelabrum aureum illnminantem nubem, excel- 
siorem cherubim, animatam arcam, speciosum 
Altissimi solium,urnam auream receptricem man- 
na, vitalem Verbi tabulam, omnium Christiano- 
rum perfugium sacro celebrantes carmine, sic 
dicamus: Palatium Verbi, nos humiles celorum 
regno dignare, non est enim quidquam, quod te 
intercedente fleri non possit. 


μαζοὶ οἱ ἑκθλύζοντες τῆς σωτηρίας τὸ. γάλα, τὸ τῆς 
σοφίας τὸ ἀγλάῖσμα' Χριστὸν ὀυσωπεῖτε ταῖς ψυχαῖς 
Άμων δοθηναι τὸ µέγα ἔλεος. 
Δόξα. "Hy ox ὁ αὐτός, 

Σαλπίσωµεν iv σάλπιγχι ἁσμάτων, χορεύσωμεν 
Ἱόρτια, καὶ σχιρτήσωµεν ἀγαλλόμενοι iv τῇ πανδή- 
pt πανηγύρει τῶν διδασκάλων ἡμῶν, Βασιλεῖς xai 
ἄρχοντες συντρεχέτωσαν, καὶ τοὺς ἱεράρχας κροτήτω» 
σαν ἐν ὕμνοις, ὡς δογμάτων βλύσαντας ποταμοὺς 
ὑπερμεγέθεις, τρεῖς καλλιῤῥόας ἀειζώσυς τοῦ Πνεύ- 
µατος, Ποιμένες καὶ διδάσκαλοι, τοὺς τῆς σεπτῆς 
Τριάδος τρισσοὺς ἱερομύστας συ»ελθόντες εὐφημή 
σωµεν. Οἱ φιλόσοφοι τοὺς σοφοὺς, οἱ Ἱερεῖς τοὺς κοὶ- 
µένας, οἱ ἁμαρτωλοὶ τοὺς προστάτας, οἱ πένητες τς 
πλουτιστὰς, οἱ ἐν θλίψεσι τοὺς παραμυθοῦντας, ol ode 
πόροι τοὺς συνοδίτας, οἱ ἓν θᾳλάσστ τοὺς χυθερνή- 
τας, ob πάντες τοὺς πανταχοῦ θερμῶς προφθάνοντας’ 
θείους ἀρχιεράρχας ἐγχωμιάζοντες οὕτως εἶπωμεν' 
Πανάγιοι διδάσκαλοι, σπούσατε ἐξελεῖν τοὺς πιστος 
ἐκ τῶν τοὺ βίου σκανδάλων, καὶ ῥῶσαι κολάσεων τῶν 
αἰωνίων ἡμᾶς. 

Καὶ νῦν. Γερμανοῦ πατριάρχου θΘεοτόχιον ὅμοιον, 


Σαλπίσωμεν C» σάλπιγχι ἁσμάτων προκόφασα 
γὰρ ἡ παντάνασσα Μητροπάρθενος ταῖς εὐλογίις 
καταστέφει τοὺς εὐφημοῦντας αὐτήν. βασιλεῖς xz 
ἄρχοντες συντρεχέτωσαν, καὶ την βάσιλίδα κροτή- 
τωσαν ἐν ὕμνοις, βασιλέα νέξασαν τοὺς θανάτῳ χρα- 
τουµένους πρὶν ἀπολῦσαι φιλανθρώπως εὐδοκήταντα, 
Ποιαένες καὶ διδάσκαλοι, τὴν τοῦ καλοῦ ποιμένος 


2 ὑπεράγιον Μητέρα συνελθόντες εὐφημήσωμεν τὴν 


λυχνίαν τὴν χρυσαυγΏ, τὴν φωτοφόρον νεφέλην, τὴν 
τῶν χερουθὶμ ὑπερτέραν, τὴν ἔμψυχον κιδωτὸν, τὸν 
περίµορφον τοῦ Δεσπότου θρόνο, τὴν μανναδόχον 
χρυσέαν στάµνον, τὴν ζωηφόρον τοῦ Λόγου πλά, 
ἁπάντων τῶν ἉΧριστιανῶν τὸ καταφύχιου, sua 
θεῃ]όροις ἐγχωμιάζοντες, οὕτως εἶπωμεν' Παλάτιον 
τοῦ Λόγου, ἀξίωσον τοὺς ταπεινοὺς ἡμᾶς τῆς οὖρα- 
νῶν βασιλείας οὐδὲν γὰρ ἀδόνατον τῇ µεσιτίᾳ 


σου. 


127 Iterum repetendum est ad contextum Typici. 


Deinde, Nunc dimittis, Trisagion, sanctissima 
Trinitas, Pater noster. Exclamat autem $a- 


πο 
- 
2 
- 
- 
* 
a. 





Εἴτα τὸ, Νῦν ἀπολύεις, τὸ τρισάγιον τὸ, πανε” 
y Ἱριὰς , σὺν τῷ 








Πάτερ ἡμῶν, 'Exewwt ὁ ' 





ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. QOCXLV 


Ἱερεύς "Ότι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ Ἡ δόναμις ^ cerdos : Quia tuum est regnum, virtus et gloria, 
xai ^ δόξα, τοῦ Πατρὸς, xxl τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Patris, et Filii, et Spiritus sancti, nunc et sem- 
Πνεύματος, vov καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς αἰῶνας tà. αἰώνῶν. per, et in secula seculorum. Àmen. Nos autem 
"Apr. Καὶ justo τὸ ἀπολυτίχιον, fj τὸ, θεοτόχε  Apolyticion, vel, Deipara Virgo, ter recita- 
Παρθένε, λέγοντες αὐτὸ Ex q'. » mus. 

Cow. Primo hic notatur recitandum Canticum Simeonis,quo Latini Completorium suum elaudunt. 
Yrisagion exhibui num. 31. Oratio ad sanctissimam Trinitatem dirigenda, in Euchologio sic integra 
ponitur : 


Παναγία Τριὰς, Ἐλέησον ἡμᾶς ' Κύριε, ἱλάσθητι 
ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, Δέσποτα, συγχώρησον ταῖς 
ἀνομίαις ἡμῶν "Άγιε, ἐπίσχεφαι καὶ ἴασαι τὰς 


Sacrasancta Trinitas, miserere nostri; Do- 
mine, propitius esto peccatis nostris; Domina- 
lor, remitte iniquitates nostras; Sancte, respi- 


ce et sana infirmitates nostras, propter nomen 
tuum. 


198. Cou. Quod ad duo ista vocabnla attinet, Deipara Virgo ; ea Salutationi Angelice addidit Ec- 
clesia Orientalis post condemnationem Nestorii, qui, ut num. 32 vidimus, eam tantum Χριστοτόχον di- 
cendam esse pugnabat. Greci itaque Mariam θεοτόχω» salutant, priusquam κεχαριτωμένην Sive « gralia 
plenam ; » nec celant causam istiusmpdi salutationis; nam hisce Elisabetha verbis, Εὐλογημένος à 
καρπὸς τῆς κοιλίας σου, « Benedictus fructus ventris tui, » statim subjungunt : "Ox Σωτῆρα ἔτεχες τῶν do- 

ὤν ἡμῶν, « Quia Servatorem genuisti animarum nostrarum. » Non tamen opinor Angelicam illam Sa- 
utationem hic totam recitandam fuisse a Grecis antiquioribus, licel ea tota habeatur in aliquo re- 
centiore horologio, quia ritus salutationem illam co nnectendi cun Oratione Dominica non admo- 
dum antiquus est ; ul licet. cernere ex iis, que a doctissimo viro, Joanne Mabilione, in Prefa- 


ἀσθενείας ἡμῶν ἕνεχεν τοῦ ὀνόματός σου. 


tione ad seculum decimum $ 6, aiferuntur. Sed hoc tribus doctoribus sacro die; recitatur sequens 


"AxoAutixtov, 
᾽Απολυτίχιον. yos a. 

Τοὺς τρείς µεγἰστος φωστῆρας της τρισηλίου 
θεότητος, τοὺς τὴν οἰκουμένην ἀκτῖσι δογμάτων πυρ- 
σεύσαντας, τοὺς µελιῤῥότους ποταμοὺς τῆς σοφίας, 
τοὺς τὴν Χτίσιν πᾶσαν θἐογνωσίας νάµασι καταρδεύ- 
σαντας, Ἀασίλειον τὸν Μέγαν, xal τὸν θεολόγον Γρη- 
γ΄ριον, σὺν τῷ κλεινῷ Ἰωάννῃ τῷ τὴν γλῶτταν χρυ- 
σοῤῥήμονι, πάντας ol. τῶν λόγων αὐτῶν ἐρασταὶ συν- 
ελθόντες, ὕμνοις τιµήσωμεν * αὐτοί γὰρ τῇ Τριάδι ὑπὲρ 
ἡμῶν ἀεὶ πρεσθεύουσιν., 


"Ecspov. "Hyoc δ.. 

'O« τῶν ἀποστόλων ὁμότροποι, xal vn, οἰκουμένης 
διδάσκαλοι, τῷ Δεσπότῃ τῶν ὅλων πρεσθεύτατε, εἷ- 
ρήνην τῇ οἰκουμένη δωρήσασθαί, xal ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν 
τὸ µέγα ἔλεος. 


Dimissorium. Tonus 1. 

129. Tria maxima divinitatis, tanquam solis 
triplicis luminaria, erbem totum suis divinorum 
documentorum radiis, quasi de alta specula illu- 
strantia, mellifluos amnes sapientie,omnem crea- 
turam irrigantes divinzg cognitionis latice ; Basi- 
lium Magnum, Theologum Gregorium, et incly- 
tum Joannem, aureum illud eloquentis flumen, 
consensu pari honoremus omnes qui eorum scripta 
adamamus. Etenim Trinitati pro nobis semper 
supplicant. 

Aliud. Tonus 4. 

Iisdem quibus apostoli prediti moribus, ac do- 
ctores orbis, Dominum universorum orate, ut et 
mundo pacem, et nobis misericordiam magnam 


C impartiatur. 


130. Sequitur benedictio panis, vini et olei: et pro communi quidem pane diebus solemnioribus 
apponi paximatia, id est panes biscoctos tradit Goar : credo ο. tunc panem recentem coqui festi 


solemnitas prohibebat. Olei autem non meminit S. Germanus 


sic loquitur Typicon : 

Ὁ δὲ κελλαρίτης προτίθησιν ἓν τῷ ἀναλογίῳ 
ἄρτους €', ἐξ ὦν ἐσθίομεν ἓν cy τραπέζῃ’ ὡσαύτως 
καὶ στάµμνον οἵἴνου τοῦ καλλίστου, καὶ ὀλίγον ἔλαιον 
elc ἄγγος τι. Ὁ δὲ ἱερεὺς, λαθὼν ἄρτον ἕνα ἐπὶ χεῖ- 
ρας, καὶ τυπώσας ἐν αὐτῷ σταυρὸν, ἐπεύχεται τὴν 
εὐχὴν ταύτην ἐκφώνως * ' 

Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ, ὁ θεὸς ἡμῶν, 6 εὐλογήσας 
τοὺς πέντε ἄρτους, xai πενταχισχιλίους χορτάσας, 
αὐτὸς εὐλόγησον xal τοὺς ἄρτους τούτους, τόν σῖτον, 
τὸν olvow, καὶ τὸ ἔλαιον καὶ πλήθυνον αὐτὰ bv τῇ 
ἁγίᾳ μονῇ καὶ εἰς τὸν κόσμον σου ἅπαντα * xal τοὺς 
ἐξ αὐτῶν µεταλαμθάνοντας πιστοὺς ἀγίχσον * ὅτι σὺ 
eU ὁ εὐλογῶν καὶ ἁγιάζων τὰ σύμπαντα, Ἆριστὸὲ ὁ 
θιὸς ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν σὺν τῷ 


e ipsa vero predictorum benedictione, 


Promus condus exponit in pulpito panes quin- 
que, quibus in mensa vescimur. Apponit quoque 
amphoram plenam vini generosissimi,et modicum 
oleum in aliquo vase.Tum sacerdos, accipiens pa- 
nem unum in manus, in eoque formans signum 
crucis, fundit elata voce hanc orationem : 

131. Domine Jesu Christe, Deus noster, qui 
quinque panibus benedictis,quinque millia homi- 
num saliasli ; idem hos panes, frumentum, vinum 
eL oleum benedic, et hzc multiplica In hac sancta 
habitatione, et per universum tuum orbem ,ex iis- 
que comesturos fideles sanctifica,quia tu benedicis 
el sanclificas omnia, Christe Deus noster;tibi enim 
gloriam tribuimus, cum tuo ingenito Patre, et om- 


ἀνάρχῳ σου Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ g nino sancto et bono ac vivifico tuo Spiritu, nunc, 


ζωοποιῷ σου Πνευµατι vov xal ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶ- 
νας τῶν αἰώνων. 
Καὶ μετὰ τὸ ᾽Αμὴν, λέγομεν΄ λγ) φαλμὸν,ιτὸ, 


et in secula 8:culorum. 


132. Et dicto Amen, recitamus tertium et tri- 


€CCILYI PROLEGOM ENAÀ. 


cesimum psalmum, Benedicam Dominum in omni A Εὐλογήσω τὸν Κύριον ἓν παντὶ καιρῷ, ἕως τοῦ 
tempore: usque ad hec verba: Non minuenlur Οὐκ ἐἑλαττωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ, 'O δὲ ἱερὼς, 
omni bono. Sacerdos vero digressus stat pro san- ἀπελθὼν, ἵσταται ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, βλί- 
ctis foribus, occidentem respiciens, et finita ea πων πρὸς δυσµάς. Μετὰ δὲ civ συµπλήρωσιν το 
parte psalmi orat, dicens : Benedictio Dumini sit Ψψαλμοῦ ἐπεύχεται ὁ ἱερεὺς, λέγων *— Εὐλογία Κυρίω 
soper vos ubique, nunc et semper, et in saecula ἐφ᾽ ὑμᾶς πάντοτε, νῦν xal ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν 
seculorum. Amen. αἰώνων. ᾽Αμήν. 

198. Couw. Hic, ut S. Germanus quidem ait, γίνεται ἀπόλυσις, fit dimissio : sed, ut Typi- 
cum, εὐθέως ἀνάγνωσις kic τὸν Πραξαπόστολον, id est « eonfestim succedit lectio Praxapostoli. » 
autem Πραξαπόστολος liber Grecorum ecclesiasticus, qui sic appellatur, inquit Petrus Lambe- 
cius, lib. v de Bibliotheca Cossarea, pag. 297, quod potior majorque illius pus ex Actibus aposto- 
lorum et Epistolis S. Pauli concinnata sit. Atque ea causa est cur etiam dicatur simpliciter, ἸΑπό- 
στολος. Hoc sane insignitus titulo in lucem prodiit Venetiis anno MDcvit, que impressio exstat in Museo 
nostro. ltes illo ecclesiastico libro contentas praterea, aliquis ignotus auctor apud Leonem Allatium 
Dissertat. 1 de libris ecclesiast.Graecorum,expressit carmine iambico,quod ego non transcribo, partim 
quia longiusculum est, partim quia ec res facile cognosci queunt ex verbis Typici, huc necessario alia 

e causa (ranscribendis. 

194. Sciendum est, quod a Dominica Paschalis Ἰστέον, ὅτι ἀπὸ τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα µέχρι 
nsque ad Dominicam Sanctorum Omnium, prole- τῶν ᾽Αγίων πάντων εἷς τὴν τοιαύτην ἀνάγνωσιν; λέγω 
ctione majorum Vesperarum,leguniur tantummo- δὴ τοῦ µεγάλο» ἑσπερινοῦ, ai Πράξεις τῶν ἁγίων 
do Acta apostolorum ; reliquis totius anni Domini- ἁἀποστόλων ἀναγινώσκονται µόναι ' elc δὲ τὰς λοιπὰς 
cis septem catholice, et quatuordecim S. Pauli Κυριακὰς τοῦ ὅλου χρόνου al ἑπτὰ Καθολικαὶ, xol 
Epistola, et Joannis Apocalypsis. αἱ ιδ) τοῦ ἁγίου Παύλου ᾿Επιστολαὶ, καὶ ἡ ᾽Αψοκάλ»- 

Ψις Ἰωάννου, 

135. Jam vero, ut minutissima quteque studiosissime persequar,sequentia quoque observata velim. 
Primo, quod dictse Scripture, non secus atque in Latinorum Ecclesia, leguntur cum titulo et nomine 
auctoris. Deinde quod lectionibus Actuum apostolorum et Apocalypseos pramittuntur he particula. Ev 
ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, sive in diebus ilis; nisi forte initium libri fuerit, vel aliqua nota tem- 
poris in genuino textu apposita, inveniatur. Tertio, quod apostolorum Epistolis, preefigitur, vox ἀδελ- 
φοί, Fratres, siad plures scripta fuerint ; sin autem ad unum tantum, illius, ad quem scri- 
pte sunt, nomen preponitur, addito dulcissimo Filii vocabule, e. g.: Téxvov Τιμόθεε. Τέχνον 
Τττε, « Fili Timothee, Fili Tite. » De Dominica quoque Sanctorum Omnium, superius memorata, scire 
convenit,eam esse primam post Pontecosten. Id patet ex Callisto, jui in Sqnaxario sic fatur: Τῃ cic) 
ἡμέρᾳ Κυριακῇ μετὰ τὴν Πεντηκοστὴν τὴν τῶν ἀπανταχου τῆς οἰχηυμένης, £v ᾿Ασίᾳ, Λικύῃ καὶ Eüpozy, 
βωῤῥᾷ vel βορέᾳ τε καὶ νότῳ, ᾽Αγίων πάντων ἑορτὴν ἑορταζομεν’ « Eadem die Dominica post Pentecosten, 
ubique be universum orbem exsistentium, in Asia,Libya,et Europa, Austroque ac Septentrione,Sanc- 
torum Omnium festum agitamus. » Edita est etiam Oratio Leonis imperatoris, ubi sic legitur : Κυρισκῇ 
μετὰ τὴν ΙΙεντηκοστὴν εἷς τοὺς ἁπανταχ o0 γης Αγίους πάντας, ὅτι τὸν ορα τοῦ Ὑένους ἡμῶν οἰχείοις 
άθλοις κατέθαλον, καὶ ἡ παγκόσμιος ᾿Εκκλησία τουτοις τιμᾷ « Dominica post Pentecosten, universe 
terre, sanctos, quia generi nostro infestum d:emonem suis in certaminibus vicerunt,universa Ecclesia 

onorat. » . 

196. Roges fortasse quid supradicto pane beneficio fiat. Id nos edocebit Typicum, quod sic habet: 

Promus condus rangit panes et dat fratribus; 'O κελλαρίτης, διακλάσας τοὺς ἄρτους, ἐπιδ- 
consimiliter de eodem calice vini, ad vigiliarum ὅδωσι τοῖς ἀδελφοῖς  ὡσαύτως xal ἀπὸ ἑνὸς ποτὴ- 
molestiam perferendam ; sicut jam indeab initio ρίου ofvou διὰ τὸν xómov τῆς ἀγρυπνίας, ὥσπερ ἵξ 
Patres nobis nostri tradiderunt. ἀρχῆς παρελάδοµεν ἀπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων, 

Cow. Neque vero hzc a Patribus instiluta ceremonia videtur vacare mysterio:quid enim ad excitan- 
dam memoriam illius oraculi, Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei 
(a), potest esse aptius, quid magis accommodatum, quam sacrorum voluminum lectionem cum esu 
panis conjungere? Mitto illum in Orientali Ecclesia panis esum gerere speciem quamdam ac simili- 
tudinem autiqua agapes, et ad seriem Typici revolvor: ubi mox nominandi diaconita, intelliguntur 
monasteriorom famuli, religiosis pariter votis obstricli, quos conversos ex usu antiquo, alii ex re 
centiori laicos dicunt, de quibus in hoc vigiliarum ordine sic legitur : 

137. Diaconitm igitur, facta solita reverentia D Οἱ οὖν διακονηταὶ, ποιήσαντες τὴν συνήθη µετά 
ante sanctas jenuas et versus alternos choros, νοιαν ἔμπρασθεν τῶν ἁγίων θυρῶν καὶ εἰς τοὺς χοροὺς 
egrediuntur. Ab illa autem hora nemini fas est απρὸς µίαν, ἐξέρχονται, Amb δὲ τῆς ὥρας ἑκείνης ox 
aquam bihere,propter perceptionem incontamina- ἔχει τις ἐξουσίαν πιεῖν ὕδωρ, διὰ τὴν µετάληψιν τῶν 
torum mysteriorum. Benedictus autem panis est ἀχράντων μυστηρίων, Ὁ δὲ εὐλογητὸς ἄρτος isti» 
preservativus a quibuscunque malis,si cum fide ἀλεξιτήριος παντοίων xaxiov, sl μετὰ πίστεως λαμ’ 
sumatur. 6dvovto, 

138. Coux. Ultima hec verba cum nequeant de pane alio intelligi,quam de illo qui antea quasi ad ce 
nulam illatus et distributus fuisse dicitur;dubitari possit,an indicta omnibus postheec abstinentia eliam 
aqua, propter participationem incontaminatorum mysteriorum, ad benedicti istius panis presentem 
sumptionem,an potius ad facieudam sequenti die Eucharistig communionem referatur. Hoc quidem 
ultimum mihi videtur verosimilius ; quia nomine ἀχράντων μυστηρίων intel tur communiter mysteria 
3 ) Ma e^ sanguinis Domini;et hi tam solemnes Vespere cum subsequenti pervigilio,preeparatio qu&ü- 

49 9 IY , ** 


hk. | E 














. .- Li . LI 

μη MN Ἁ ο πρ 

. toT νο 
m Der MC tr lcs 





uw - UCrÁ - ET ei 

ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. QCCXLVI" A 

dam erant festis subsequens : nam egressis conversis, ad pervigilandum in ecclesia remanebant mo- d 

nachi clericique, ad ejusmodi laborem delibatis pane ac vino corroborati. | E 
Quod tamen ad reverentiam, etiam communi, sed ita ut supra benedicto pani vinoque habendam, END 
οἱ utilitatem iude capiendam atüinet ; illa probatur etiam S. Augustino doctori Latino, quilib. t E 
De pecc. remiss. de illo pane, vel (ut alii volunt) de sale catechumenis dari solito, sic loquitur : z- 
Quamvis non sitcorpus Christi sanctus est tamen, et sanctior quam cibi quibus alimur, quoniam mE 
sacramentum est. ) EN. 
139 Nihil necesse arbitror,ut hic aliquantulum digrediar moneamque D.Augustinum hoc loco sacra- ED. 
menti nomine,non intelligere vere ac proprie dictum sacramentum, sive signum sensibile atque syim- ES 
bolicum gratiz sanctificantis, a Deo stabiliter institutum, ut usu suo hominem sanclificet. Quippe ME 
cum dicat illum precibus consecratum panem vel salem porrigi catechumenis ; qui in theologico pul- E 


vere exercitatus est lector, facile pervidet,etiam me tacente, Augustinum hic nomine sacramenti tan- 

tum intelligere ritum aliquem ecclesiasticum, sive, ut verbis schola utar, aliquod sacramentale 

quod gratiam sanclificantem ex operato operé conferre non potest, quanquam quasi ex opere Bu. 

operato possit aliquos effectus inferiores conferre tam quoad corpus, quam quoad animum. id ED" 

quod de hoc pane, sacerdotis precibus consecrato, diserte pronuntiat Typicum, ut supra, num. 137, | 
vidimus. 

140,141.Sed hujus panis visac virtus distinctius describiturin Hincmariarchiepiscopi Rhemensis capi- - 

tulis, quz presbyteris suis dedit annoDcccLv,eiezstantapud Ph ilippum Labbeum tom. VIII Conc.col.570, E 

ubi cap.7 legitur hae panis benedictio : «Domine sancte, Pater omnipotens, &terne Deus, benedicere E 

digneris hunc panem tua sancta et spirituali benedictione; ut sit omnibus cum fide et reverentia ac gra- CA 

tiarum tuarum actionesumentibus,salus mentiset corporis,atque contraomnes morbos,et universim cun- ο. 

ctorum inimicorum insidias tutamentum.Per Dominum nostrum Jesum Christum,Filium tuum, panem a" 

vita, qui de celo descendit, et dat vitam ac salutem mundo, et tecum vivit et regnat in unitate 


Spiritus sancti, per omnia &tecula stculorum. Amen. » Que quidem oratio continetur etiam can. o 
9 Namnetensis concilii, ul videre est apud eumdem Labbeum tom. IX Conci! col. 470. Hic porro OM 
benedictus panis in Grecorum Vesperis, ita distribui solitus, vocatur proprio nomine κατάκλαστος, C 
a fractione, αἱ sighificetur esse diversus a pane illo benedicto,qui in liturgia sive misse sacrificio dis- πα 


tribuebatur iis,qui ob impedimentum quodpiam eommunicare non poterant; talis panis dicebatur αντί - 
ὄωρον, quasi ἀντὶ τῶν ἁγίων δώρων, seu vice divinse eucharistice et sacre communionis. Et vero ἀντί- ο 
ὅωρον erat panis προθέσεως, sive panis ille sacer,ex quo pars aliqua ad conficiendam eucharisliam 46 - B- 
secta erat, et Pachymerz lib. v Hist. cap. 8, dicitur θεῖος ἄρτος, id est, «divinus panis.s Κατάκλαστος — IME 
talis προθέσεως panis non erat, ut ex ante dictis pate 1lus itaque Meursius,nullus Casaubonus duo EM". 
illa benedicti panis genera confundat. Verum de hoc pane benedicto satis.Quare abeuntibus fratribus. EE. 
laicis, nos remaneamus in templo, ut cum reliquis etiam τῷ ὄρθρῳ sive matutino officio, ceremoniis- ι 
que in eo adhiberi solitis interesse possimus. ^V M 
CAPUT TERTIUM ^o 

De offido matutino | 

149. Matutinum in Grecanica Ecclesia "Ὄρθρος dicitur. De eo agit Typicu: in ultima parte capitis 


secuudi, quod jam commentati sumus. Attamen, ne caput istud in immensum excrescerel, visum SOS Ü. 

fuit illud partiri. Sic ergo infit Typicum : d 
Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοὺ ἩΠραξαποστόλου, εὖ-Α — Post Praxapostoli lectionem, bene precante sa- BEEN - 

λογοῦντος τοῦ ἑερέως.  ámapydusÜx τοῦ Ἰξαψάλ-  cerdote, auspicamur hexapsalmum. EL. 
443 Com.Ita dicitur contiuuatio sex psalmorum : qui hoc loco erant psalmi it, XXxvii, LXiu, LXXxvi ? C 


ci, χι, quantum quidem possum ex Antonii Arcadii Horologio conjicere. Hexapsalmus ergo reci - 
tatur statim post lectionem sacram,intellige si agende sint vigili:,ut agendz sunt hoc die,cujus expo- 
nimus officium.Nam,si vigilie agendz non sint,sacra lectione finita,ad suam quisque cellam recipit se, 


^ 
cuan 





et dat quieti ; donec semanterii pulsibus a candelapte revocetur ad templum.Quod autem tune sit matu- κ 
| ting precis initium, qus ceremoniz,qus ratio pulsandi semanterii, quz thuris adolendi, qui ritus re- . 
verentiarum, satclare explicat hoc idem Typicum cap. 10. Quanquam et tum,cum aguntur vigilim,se- e 
manterium pulsetur,eo videlicet tempore quo dicuntur sex assignati psalmi. Atque id significat Typi- E». 
eum : postquam enim instituerat de illis psalmis sermonem, dicit : 20 . 
e Καὶ ὁ piv κανδελάπτης, ἑτοιμάσας τὸν θυµια-Β. Et candelaptes quidem, apparato thuribulo, — 7*2 
τὸν, ἐξέρχεται, καὶ σηµαίνει τὸ μέγα ὁ δὲ ἱερὺς — egreditur pulsatque semanterium majus, et sacer- E. 
θυμιᾷ. Όταν οὖν ἂρξηται ὁ προεστὼς τοῦ pÓ' dos incensat. Quando vero praeses sive abbas in- E 
Ψαλμοῦ, ἴἤγουν τὸ, » Εὐλόγει, à duy µου, tbv choavit cn psalmum, scilicet Benedic, anima AS 
Κύριον, « λέγει ὁ αὐτὸς ἱερεὺς τὰς εὐχὰς ποῦ ὅρ mea, Domino, dicit sacerdos, orationes matutini, íi 
θρου, Ἱστάμενος ἀσχεπὴς ἔμπροσθεν τῶ» ἁγίων ϐυ- stans detecto Capite aute sanctas fores. | M 
7,9 Pe. 
144.Cow.Non invenio orationes illas in Typico,sed apud S.Germanum invenio,omnino duodecim : | E. 
fortassis pro numero totidem horarum ; quas nox praesumitur assumpsisse absque divinis laudibus,re- 3 
spectu diurnarum quibus cum hoc of(ücio datur initium, licet ea horarum partitio inzequalis ad usus Tw 
civiles parum aut nihil facial : ipse autem orationes hz sunt. o0 μα 
EYXB A. ! ο ORATIO I. E 0 UM 
Εὐχαριατοὔμέν σοι, Κύριε ὁ Osbq ἡμῶν, τῷ i-  — Agimus tibi gratias, Domine Deus noster, qui | EP. 
αναστήσαντι ἡμᾶς bx τῶν κοιτῶν ἡμῶν, καὶ ἐμθαλόντι — nos excitasli e nostris cubilibus, et verbalaudis.—— ο 


cam 9 -” . Du 


GGCXLVUI 


PROLEGOMENA. 


immisisti in os nostrum, at adoremus et invoce- A slc τὸ στόμα ἡμῶν λόγον ἀϊνέσεως, τοῦ ροσκυνεῖν 


mus nomen sanctum tuum,et misericordiam tuam, 
qua semper circa vitam nostram usus es. Preca- 
mur te,mitte et nunc auxiliam tuum super astan- 
tes coram facie glorie tus,ut copiosam a te mi- 
seralionem exspeclemus : iisque tibi cum timore 
el charitate servientibus, inenarrabileim tuam bo- 
nitatem laudare concede. Quia convenit tibi om- 
nis gloria, honor et adoratio, Patri, et Filio, οἱ 
Spiritui sancto, nunc et semper, et in secula sae- 
eulorum. Απιθη. 
ORATIO II. 

445. De nocte noster spiritus ad te vigilat, Deus 
noster, quia precepta tua lumen sunt super ter- 
ram. Doce nos justitiam et sanctitatem in timore 
perficere. Te enim ut nostrum verum Deum coli 
mus. Inclina aurem tuam,et audi nos; et momen: 
to, Domine, presentium, eorumque nominatim, 


καὶ ἐπικαλεῖσθαι τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον, Καὶ δεόμεθα 
τοῖς οἰκτιρμοῖς, οἷς πάντοτε ἐχρήσω περὶ τὴν ἥμετε- 
βαν ζωὴν, καὶ νῦν ἐξαπόστειλον τὴν βοήθειάν σου ἐπὶ 
τοὺς ἑστῶτας πρὸ προσώπου τῆς ἁγίας δόξης σου, καὶ 
ἀπεκδεχομένους τὸ παρὰ τοῦ πλούσιου ἔλεος * καὶ δὸς 
αὐτοῖς, μετὰ φόθου xal ἀγάπης πάντοτέ σοι λατρεύον- 
τας, alvetv τὴν ἀνεκδιήγητον σώ ἀἁγαθότητα, τι 
πρέπει σοι πᾶσα δόξα, vue καὶ προσχύνησις, vp Πα- 
τρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίρ Πνεύματι, νῦν καὶ asi, 
καὶ el; τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ΄Αμήν. 
ΕΥΧΗ D', 

Ἐν νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμα ἡμῶν πρὸς σὲ, ὁ 
θεὸς ἡμῶν, διότι quc τὰ προστάγµατά σου ἐπὶ τῆς 
γῆς. Δικαιοσύνην καὶ ὑγικσμὸν ἐπιτελεῖν bv τῷ φόδῳ 
σου συνέτισον ἡμᾶς. Zi γὰρ δοξάζοµεν τὸν ὄντως ὄν- 
τα θεὺν ἡμῶν, Κλῖνον τὸ ob; σου, καὶ ἑπάχουσο» 
ἡμῶν καὶ µνήσθητι, Κύριε, τῶν συµπαρόντων xal 





qui una nobiscum comprecantur, et virlute tua p συνευχοµένων ἡμῖν πάντων κατ ὄνομα, καὶ σῶσον 
eos salvos fac. Benedic populum tuum,et heredi- αὐτοὺς τῇ δυνάµει σω. Εὐλόγησον τὸν λαόν σου, χαὶ 
tatem tuam sanctitlca ; orbi tuo, Ecclesiis tuis,sa- ἀγίασον τὴν κληρονοµμίαν σου  εἰρήνην τῷ κόσμψ 
cerdotibus, imperatoribus nostris, el cuncto po- σου δώρησαι, ταῖς ᾿Εχχλησίαις σου, τοῖς lepeum, 
pulo pacem concede.Quia benedictum,gloriosum, τοῖς βασιλεῦσιν ἡμῶν, xxl παντὶ τῷ λαῷ σου. "Ox 
venerandum et magnificum est nomen tnum, Pa- ὠἨύλόγηται καὶ δεδόξασθχι τὸ πάντιµον καὶ µεγαλο- 
tris, et Filii, et Spiritus sancti, nunc et semper, πρεπὲς óvop σου, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, xal 


et in secula seculorum. Ámen. 


ORATIO III. 
146. De nocte spiritus noster ad te vigilat, 
Deus, quia precepta tua lumen sunt. Doce nos, 


τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν xal dsl, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας 
τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. . 
EYXH I", 
Ἐκ vo«ióc ὀρθρίζει τὸ πνεῦμα ἡμῶν πρὸς σὲ, ὁ 
θεὸς, διότι φῶς τὰ προστάᾶγµατά σω. Δίδαξον ἡμᾶς, 





Deus, justitiam tuam, mandatatua, justificaliones ὁ θεὸς, τὴν δικαιοσύνην goo, καὶ τὰς ἐντολάς σου, 
tuas.Illumina mentium nostrarum oculos, neforie καὶ τὰ δικαιώματά σου, Φώτισον τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν 
in peccatis ad mortem obdormiamus. Caligiuem διανοιῶν ἡμῶν, µήποτε ὑπνώσωμεν dv. ἀμαρτίαις εἷς 
omnem a cordibus nostris dispelle. Prabe nobisg θάνατον. ᾿Απέλασον πάντα ζόφον ἀπὸ τῶν καρδιών 
justitie solem, nostramque vitam ab omni tenta- — hpàv. Χάρισαι ἡμῖν τὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον, xai 
tione liberam sub sigillo Spiritus sancti tui eusto- ἀνεπηρέαστον τὴν ζωὴν ἡμῶν διαφύλαξον iv τῇ aepz- 
di. Dirige gressus nostros in viam pacis. Da nobis Ὑϊδι τοῦ ἁγίου σου Πνεύματυς. Κατεύθυνον τὰ bui- 
videre dilucolum et diem in exsultatione,ut te ma: θήµάτα ἡμῶν slc ὁδὸν εἰρήνης. Abc ἡμῖν ἰδεῖν εὖν 
tutinis concelebremus laudibus. Quia tua est po- ὄρθρον καὶ τὴν ἡμέραν ἐν «ἀγαλλιάσει, ἵνα σοι τὰς 
tentia, et tuum est regnum,et virtus et gloria, Pa. ἑωθινὰς ἀναπέμπωμεν εὐχάς. "Om σὸν τὸ κράτος, καὶ 
tris, et Filii, et Spiritus sancti, nunc etsemper,et οοῦ ἐστιν Ἡ βασιλεία, xal δύναμις καὶ ἡ δόξα, τοῦ 


in secula seculorum. Amen. 


ORATIO IV. 
147. Domine Deus, sancte et incomprehensibi- 


Πατρὸς, xal τοῦ 1οῦ. καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος,: νῦν 
καὶ ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς αἰώνχς τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν. 
ΕΥΧΗ A'. 
Δέσποτα ὃ θεὸς, ὁ ἅγιος xal ἁκατάληπτος, ὃ εἷ- 





lis, qui dixisti ut e tenebris lux splendesceret,qui φὼν ix σκότους φώς λάµψαι, ὁ ἀναπαύσας ἡμᾶς ἐν 
nos refecisti somno nocturno, et iterum ad lauda- τῷ τῆς νυκτὸς ὄπνῳ, xal διαναστήσας πρὸς δοξολογίαν 
tionem supplieationemque bonitatis tu: excilasti, καὶ ἱκεσίαν τῆς σῆς ἀγαθότητος, δυσωπούμενος ὑπὸ 
tua ipsius permotus misericordia, nos, adorantes, τῆς ἰδίας σου εὐσπλαγχνίας, πρόσδεξαι ἡμᾶς καὶ οῶν 
te, et. quantas possumus tibi gratias referentes, " προσχυνοὔντας σε, xal κατὰ δύναμιν εὐχαριστοῦντάς 
etiam nunc suscipe; omniaque qut ad salutem fa- — cox  δώρησαι ἡμῖν πάντα τὰ πρὸς δωτηρίαν αἰτήμα- 
ciunt,postulata concede. Filios lucis et diei, tuo- τα. ᾿Ανάδειξον ἡμᾶς υἱοὺς φωτὸς καὶ ἀμέρας, «ai 
rurüque &ternorum bonorum hzredes, nos consti- κληρονόμους τών αἰωνίων σου dvakov. ἈΜνήσθητι 
tue.In multitudine miserationum tuarum,Domine, Κύριε, ἐν τῷ πλήθει τῶν οἰκτιρμῶν σου, καὶ παντὸς 
recordare cuncti populi tui,presentium el una no- τοῦ λαοῦ σου, τῶν συµπαρόντων xal συνευχοµένων 
biscum comprecantium, omniumque fratrum no- ἡμῖν, x«l πάντων *Dv ἀδελφών ἡμῶν, τών ἐν Th 
strorum, vel terra vel mari vel quocunque alio do- τῶν ἐν θαλάσσῃ, οὖν iv παντὶ τόπῳ τῆς δεσποτείας 
minetionis tuze loco tua clementia et auxilio indi- eoo, δεοµένων τῆς φιλανθρωπίας καὶ βοηθείας' καὶ 
gentium;omnibusque impende magnam misericor- πᾶσι χορήγησον "b μέγα σου ἔλεος, ἵνα σεσωσμµἑνοι 
diam tuam, ut tam quoad animam quam quoad φΦυχῇ τε xal σώματι πάντοτε διαµένοντος, μετὰ πα 
corpus salvi, glorificemus cum fiducia admirabile ῥησίας δοξάζωμεον τὸ θαυμαστὸν καὶ εὐλογημένον 
3ο benedictum nomen tuum, Patris, et Filii, οἱ ὄνομό σον, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Γἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου 


b. 











ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


CGUXLIX 


Πνούματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν A Spiritus sancti, nunc et semper, et ín sxxcula sz- 


αἰώνων. Αμήν. 
EYXH Ε’, 

Αγαθῶν θησαυρὲ, πηγη ἀένναος, Πάτερ ἅγιε, 
θαυμαστοποιὲ, παντοδύναµε καὶ παντόχρατορ; πάν- 
τες σε προσκυνοῦμεν * καὶ coo δεόµεθα, τὰ cà ἑλέη 
χαὶ τοὺς σοὺς οἰχτιρμοὺς ἐπικαλούμενοι εἰς βοήθειαν 
καὶ ἀντίληψιν τῆς ἡμετέρας ταπεινώσεως. Μνήσθητι, 
Κύριε, τῶν σῶν ἱκετῶν. Πρόσδεξαι πάντων ἡμῶν τὰς 
ἑωθινὰς δεήσεις ὡς θυμίαμα ἐνώπιόν σου, καὶ μηδένα 
ἡμῶν ἁδόχιμον ποιήσῃς, ἀλλὰ πάντας ἡμᾶς περι» 
ποίησαι διὰ τῶν οἰκτιρμῶν σου, Μνήσθητι, Κύριε, 
τῶν ἁγρυπνούντων καὶ ψαλλόντων εἷς δόξαν oiv, καὶ 
τοῦ μονογενοῦς σου Υἱοῦ xal θεοῦ ἡμῶν, xal τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος. Γενοῦ αὐτῶν βοηθὸς καὶ ἀντιλήπτωρ. 


culorum. Amen. 


ORATIO V. 

148. Bonorum thesaure, fons perennis, Pater 
sancte, mirandorum artifex,qui omnia potes, om- 
nibus imperas, teomnes adoramus,et deprecamur 
le, misericordiam tuam et miserationes luas expo- 
scentes, in subsidium ac defensionem humilitatis 
nostra. Supplicum tuorum memenio, Domine ; 
matutínas nostrum omnium preces suscipe, sicul 
Incensum in conspectu tuo; neque quemquam e 
nobis reproba, sed per misericordiam uam nos 
omnes conserva, Memento,Domine.vigilantium el 
psallentium ad gloriam tuam, et unigeniti Fili: tui 
ac Dei nostri, et sancti Spiritus. Eorum adjutor 


Πρόσδεξαι ἀὐτῶν τὰς lxsclac εἷς τὸ ὑπερουράνιον xal ῃ esto atque propugnator : eorum preccs in coeleste 


νοερόν σο θυσιαστήριον. "Ότι σὺ sl ὁ θεὺς ἡμῶν, 
καὶ col τὴν ὃδξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, xai τῷ 
ῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ slc τοὺς 
αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 

ΕΥΧΗ C". 

Εὐχαριστοῦμέν σοι, Κύριε, ὁ θεὸς τῶν σωτηρίων 
ἡμῶν, ὅτι πάντα ποιεῖς εἰς εὐεργεσίαν της ζωῆς 
ἡμῶν, ἵνα διαπαντὸς πρὸς σὲ ἀποθλέπωμεν τὸν σω- 
τῆρα καὶ εὐεργέτην τῶν Ἁμετέρων ψυχών ΄ διανέπαυ- 
σας ἡμᾶς bv τῷ παρελθόντι τῆς νυκτὸς µέτρῳ, xai 
ἐξήγειρας ἡμᾶς ix τών κοιτών ἡμῶν, καὶ ἔστησας 
εἷς προσκύνησιν τοῦ τιµίου ὀνόματός σου. Διὸ δεόµε- 
θά σου, Κύριε, Ob; ἡμῖν χάριν καὶ δύναμιν, ἵνα κατ- 
αξιωθώμεν φάλλειν σοι συνετῶς, xal προσεύχεσθαι 


tuum et intellectuale altare recipe. Quia tu es Deus 
nostet ,el tibi gloriam referimus, Patri, et Filio, et 
Spiritui sancto, nunc et semper, el in secula sme- 
culorum. Amen. 

ORATIO VI. 

449, Agimus tibi gratias,salutarium nostrorum 
Deus,quia, ut te nostrarum animarum servatorem 
benefieum identidemrespiciamus,condis omniaad 
vitie nostre beneficium. Et quia nos, przeterita no- 
ctis parte refocillatos, excitatosque iterum e cubi- 
libus, ad honorandi nominis tui adorationem ere- 
isti; propterea qusesumus te, Domine, largire 
nobis graliam 4ο robur ; ut Christi tui ope, cum 
melu et tremore nostram salutem operantes ; tibi 


ἀδιαλείπτως, iv φόθῳ καὶ τρόµῳ τὴν ἑαυτῶν σωτη» C scite psallere et indesinenter supplicare valeamus. 


px» κατεργαζόµενοι διὰ της ἀντιλήψεως τοῦ Xpe 
ατοῦ σου. Μνήσθητι, Κύριε, καὶ iv νυκτὶ πρὸς σὲ 
βοώντων. ἸἘπάκουσον αὐτῶν, καὶ ἑλέησον, xal σύν- 
τριψον ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτῶν τοὺς ἀοράτους καὶ πο. 
λεµίους ἐχθρούς. Σὺ γὰρ εἶ ὁ βασιλεὺς τῆς εἰρήνης, 
καὶ σωτὴρ τών φυχών ἡμῶν, καὶ σοὶ ct,» δόξαν ἆνα- 
πέµποµεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Yi, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ- 
pat, νῦν xal dsl, καὶ siq τοὺς alovaq τῶν αἰώνων.ε 
, Αμήν. 

EYXH 7’ 

0 θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, ὃ ἑξαιαστήσας ἡμᾶς ix τῶν κοιτῶων ἡμῶν, 
καὶ ἐπισυναγαγὼν ἐπὶ τὴν pay τῆς προσευχης ' δὸς 
Ἁμῖν χάριν ἓν ἀνοίξει τοῦ στόματος Ἁμών, καὶ πρόσ- 


Memento etiam, Domine, eorum qui te de nocte 
invocant : exaudi eos et miserere, sub eorumque 
pedibus hostes invisibiles atque infestos cuntere. 
Τα enim es rex pacis, et servator nostrarum ani- 
marum ; tibique gloriam rependimos, Patri, et Fi- 
lio,et Spiritui sancto, nunc etsemper, et in secula 
seculorum. Àmen., 


ORATIO ΤΠ. 
150. Deus et Pater Domini nosiri Jesu Christi, 
qui nos e nostris thalamis suscitatos ad horam ora- 
tionis congregasti, da nobis gratiam in patefacrio- 


, ne oris, et suscipe quas tibi pro viribus grates re- 





δεξαι Mud) τὰς κατὰ δύναμιν εὐχαριατίας, καὶ δίδα- p lerimus,et nos edoce justificationes tuas ; quia nisi 
ξον ἡμᾶς τὰ δικαιώµάτα goo ὅτι προσεύξασθαι xa0' lu, Domine, nos tuo Spiritu sanclo direxeris, non 
ὃ δει οὐχ οἴδαμεν, ἐὰν μὴ σὺ, Kóp'e, τῷ Πνεύματί — possumus orare prout oportet. Ideo rogamus te, ul 
σου τῷ ἁγίῳ ὁδηγήσῃς ἡμᾶς. Ad δεόµεθά σω, st τι si quid peccavimus usque ad pr»sentem horam, 
΄ἁμάρτομεν μέχρι τῶς παρούσης ὥρας iv λόγῳ, & ἔργῳ, | Verbo, vef opere, vel cogitatione, sponte vel co- 

& κατὰ διάνοιαν, Ἰκουσίως f ἀκουσίως, ἄνες, ἄφες, acte, remittas,condones,indulgeas.quia si iníquita- 
συγχώρησον * ἐὰν γὰρ ἀνομίας παρχτηρήστις, Κύριε, | tes observaveris, Domine, Domine, quis sustinebit? 
Κύριε, τίς ὑποστήσεται ; "Oct παρὰ σοὶ ἡ ἀπολύτρω- — (Quoniam apud te redemptio est(a/; La solus esauxi- 
ew, σὺ si µόνος ἅγιος βοηθὸς, κραταιὸς ὑπερασπι- — liator sanctus, vite nostre defensor przepotens;el 
στὶς τῆς ζωῆς ἡμῶν, χαὶ iv col ἡ ὕμνησις ἡμῶν κά Le tota nostra laudatio refertur. Denedicla sil 
διακαντός. Eta τὸ χρότος τῆς βασιλείας σου εὔλογη- οἱ glorificata regni tui potestas, Patris, et Filii, et 


(a) Psal. cxxix, 3, 7. 


CGCL 


lorum. Àmen. 


ORATIO VIII. 

151. Domine Deus noster, qui nos, torpore 
somni dissipato, vocatione sancta convocasti, ut et 
manus extolleremus noctu,et tibi confileremur su- 
per judicia justitiz tuc; suscipe orationes nostras, 
postulationes, confessiones, nocturnos cultus ; et 
tribue nobis, o Deus, inconfusam fidem, spem fir- 
mam, charitatem sine fictione. Benedic nostros in- 
troitus et exitus, actiones, opera, sermones atque 
cogitaliones ; et nos ineffabilem bonitatem tuam 
laudantes celebrantes,benedicentes,ad principium 
diei pervenire concede.Quia benedictum est sacro- 


sanctum nomen tuum, et glorificatum regnum Pa- P 


tris, et Filii, et Spiritus sancti, nunc et semper, et 
in ssecula seculorum. Amen. 


ORATIO IX. 

15. In cordibus nostris, Domine, incorruptum 
diving tus cognitionis lumen benignus accende ; 
et aperi mentis nostra oculos ad considerationem 
praedicationis evaugelic.Timorem beatorum tuo- 
rum mandatorum nobis immitte, ut omnibus car- 
nalibus concupiscentiis conculcats,spiritalem con. 
versationem sectemur,sapiendo et faciendo omnia 
qua tuc placita sunt voluntati. Quia tu es sanctifi- 
calio etilluminatio nostra; et tibi gloriam repen- 


PROLEGOMENA. 
Spiritus sancti, nunc et semper, et in secula secu- A 


μένον xai δεδοξασμένον, t») Πατρὸς, xai τοῦ Υἱοῦ, καὶ 
τοῦ ἁγίου Πνεύματος, vov καὶ ἀεῖ, καὶ εἰς τοὺς αἱῶνας 
τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν, 

ΕΥΧΗ H'. 


Κύρις ὁ θεὺς ἡμῶν, ὁ τὴν τοῦ ὕπνου ῥφθυμία 


ἀποσχεδάσας ἀφ᾿ ἡμῶν, καὶ συγκαλέσας ἡμᾶς κλἠ- 


σει ἁγίά, καὶ Ev. νυκτὶ ἐπᾶραι τὰς χεῖρας ἡμῶν, καὶ 
ἑξομομολογεῖσθαι σοι ἐπὶ τὰ κρίµατα τῆς δικαιοσύνης 
σου * πρόσδεξαι τὰς δεήσεις ἡμῶν, τὰς ἐντεῦξεις, τὰς 
ἐξομολογήσεις, τὰς νυκτερινὰς λατρείας * καὶ χάρισαι 
ἡμῖν, 6 θεὸς, πίστιν ἀχαταίσχυντον, ἐλπίδα βεθαίαν, 
ἀγάπην ἀνυπόκριτον, Εὐλόγησον ἡμῶν εἰσόδους καὶ 
ἰξόδους, πράξεις, ἔργα, λόγους, ἐνθυμήσεις * xal δὸς 
ἡμῖν καταντῆσαι εἷς τὰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας αἱνοῦν- 
τας, ὑμνοῦννας, εὐλογουντας τῆς σῆς ἀφράστου χρη- 
στότητος τὴν ἀγαθότητα. "Οτι πὐλόγηται τὸ πάνχγιόν 
σου ὄνομα, καὶ δεδόξασταί σου ἡ βασιλέία, τοῦ 
Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίοῦ Πνεύματος, viv 
καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. "Aud. 
ΕΥΣΗ e', 

Λάμψον, Δέσποτα φιλάνθρωπε, ἐν ταῖς χαρδίαις 
ἡμῶν τὸ τῆς σῆς θεογνωσίες φῶς ἀχήρατον, καὶ τοὺς 
τῆς διανοίχς ἡμῶν ὀφθαλμους διάνοιξον εἷς τὴν τῶν 
εὐαγγελιχῶν σου κηρυγµάτων κατανόησιν » ἔνθες 
ἡμῖν καὶ τῶν µαχαρίων σου Σντολῶν φόδον, ἵνα, πά- 
σας τὰς σαρκικὰς ἐπιθυμίας χαταπατήσαντες, πνευ- 
ματικὴν πολιτείαν µετέλθωµεν, πάντα τὰ πρὸς εὖ- 
αρέστησιν τὴν σὴν καὶ φρονοῦντες xal πράττοντες. 
"Ότι σὺ εἶ ὁ ἁγιασμὸς καὶ ὁ φωτισμὸς ἡμῶν, κάὶ aot 


dimus, Patri, et Filio, et Spiritui sancto, tunc et c «i, δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υῷ, xal 


semper, et in secula seculorum. Amen. 


ORATIO X. 

153. Domine Deus noster, qui per poenitentiam 
hominibus remissionem tribuisti, et nobis locum 
agnitionis peccatorum atque coufessionisin prophe-- 
t; Davidis penitentia ad veniam commonstrasti ; 
ipse, Domine,nobis in multa ac gravia deliela mi- 
serere, secundum magnam misericordiam tuam ; 
et secundum multitudinem miserationum lusrum; 
dele iniquitates nostras, quia tibi peccavimus,Do- 
mine, qui incerta et occulta cordis hominum per- 
novisti, et qui solus habes potestatem remittendi 
peccata. Cor mundum crea in nobis, et spiritu 
principali confirmanos,et manifesta nobis 19181) 
salutaris tui : ne projicias nos a facie tua (a) ; sed 


τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν xal ἀεὶ, xal εἰς τοὺς αἰῶνας 
τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν, 
ΕΥΧΗ , 

"Κύριε ὁ θεὸς ἡμῶν, ὁ τὴν διὰ µετανοίας ἄφεσιν 
τοῖς ἀνθρώποις δωρησάµενος, καὶ τόπον ἡμῖν im- 
Ἱνώσεως ἁμαρτημάτων καὶ ἐξομολογήσεως τὴν τοῦ 
προφήτου Δαθὶδ µετάνοιαν πρὸς συγχώρησιν ὑποδεί- 
ξας * αὐτὸς, Δέσποτα, πολλοῖς ἡμᾶς καὶ µεγάλοις πι- 
βιπεπτωκότας πλημμελήμασιν ἑλέησον, κατὰ τὸ μέγα 
σου ἔλεος xal xatà τὸ πλῆθος τῶν οἰχτιρμῶν σου. 
᾿Εξάλειψον τὰ ἀνομήματα ἡμῶν, ὅτι σοὶ ἡμάρτομεν, 
Κύριε, τῷ καὶ τὰ ἄδηλα καὶ κρύφια τῆς καρδίας τῶν 
ἀνθρώπων γινῶσκοντι, καὶ udwp ᾖἔχοντι ἐξουσίαν 
ἀφιένχι ἁμαρτίας. Καρδίαν δὲ καθαρὰν . κτίσας iv 
ἡμῖν καὶ πνεύµατι ἡγεμονικῷ στηριξὰς ἡμᾶς, καὶ 
τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου γνώρίσας ἡμῖν, μὴ 


placeat tibi,bono et benigno, ut usque ad nostrum ἀποῤῥίψης ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ προσώπου σου * ἀλλ᾽ εὐδό- 
extremuin halitum offeramus tibi sacrificium justi- κησον, ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος, µέχρι της ἔσχα- 
tiet oblationem super sancta tua altaria; miseri- της ἡμῶν ἀναπνοῆς, προσφέρειν σοι θυσίαν δικαιοσύ- 
cordia, miserationibus,et benignitate unigeniti ui ης, xal ἀναφορὰν bv τοῖς ἁγίοις σου θυσιαστηρίοις, 
Filii, quocum benedictus es, cum sanctissimo el ii, οἰκτιρῤμοῖς καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ μονογενοῦς 
bono et vivifico (πο Spiritu nunc et semper, et in σου Υἱοῦ, μεθ) οὐ εὐλογητὸς cT, σὺν τῷ παναγίῳ καὶ 
secula seculorum. Amen. ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύμιτι, vOv xal ἀεὶ, καὶ 
εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν, 
ORATIO XI. ErXH ΙΑ, 

154. Deus, Deus noster, qui intellectus et ra- 'O θεὸς, ὁ θεὸς ἡμῶν, 6 τὰς νοερὰς xal λογικὰς 
tionis participes Virtutes tua voluntatecondidisti, ὑποστησάμενος Δυνάμεις τῷ σῷ θελήµατι * σου δεόµε- 
quasumus te atque obtestamur, suscipe nostram θα, xal σὲ ἰκετεύομεν, πρόσδεξαι ἡμῶν καὶ τῶν 


(a) Psal. L, 19, 19. 


hu 




















ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


COGCLI 


Χισµάτων σου πάντων την κατὰ δύναμιν δοξολογίαν, Α omniumque tuarum creaturarum glorificationem, 


xal ταῖς πλουσίας τῆς σῖις ἁγαθότητος ἀντάμειψαι 
δωρεαῖς. ὅτι col κάµπτει πᾶν Ὑόνυ, ἑπουρανίων, καὶ 
ἐπιχείων, xal χαταχθονίων καὶ πᾶσα πνοὴ xal χτίσις 
Üp.vet τὴν ἁκατάληπτόν σου δόξαν᾽ μόνος γὰρ sl θεὸς 
ἁληθινὸς xal πολυέλεος, "Ott σὲ αἱνοῦσι πᾶσαι αἱ 
Δυνάμεις τῶν οὐρανῶν, καὶ σοὶ δόξαν ἀναπέμπομεν, 
τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Yup, xai τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ 
ἀεὶ xal slc τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν 
ΕΥΧΗ IB', 

Αἰνοῦμεν, ὑμνοῦμεν, εὐλογοῦμεν καὶ εὐχαριστοῦ- 
µέν σοι, ὁ θεὺς τῶν πατέρων ἡμῶν, ὅτι παρήγαγες 
τὴν σκιὰν τῆς νυκτὸς, καὶ ἔδειξχς ἡμῖν πάλιν τὸ qux 
τῆς ἡμέρας. Αλλ᾽ ἱχετεύομεν τὴν σὴν ἀγαθότητα, 
Ἱλάσθητι τρῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, καὶ πρόσδεξαι τὴν 


uniuscujusque viribus congruentem, et affluentia 
bonitatis tux: dona repende; quia tibi omne genu 
flectitur, celestium, terrestrium et infernorum; 
omnisque spiritus ac createra celebrat incoinpre- 
hensibilem gloriam tuam. Quia te laudant omnes 
Virtotes celorum, et nos tibi gloriam reddimus, 
Patri, et Filio, et Spiritui sancto,nunc etsemper, 
et in szcula seculorum. Amen. 

ORATIO XII. 

155. Laudamus, celebramus, benedicimus et . 
gratias agimus tibi, Deus patrum nostrorum,quod 
dissipaveris umbram noctis, et nobis diei lumen 
iterum ostenderis. Verum bonitatem tuam obse- 
cramus, propitius esto peccatis nostris,et pro ma- 


δέησιν ἡμῶν ἓν τῇ µεγάλῃ σου εὐσπλαγχνίᾳ πρὸς σὲ Bgna misericordia tua nostras preces admiite: quia 


χαταφεύγοµεν. τὸν ἐλεήμονα xal παντοδύναμον θεό», 
Λάμψον iv ταῖς καρθίαις ἡμῶν τὸ ἀληθινὸν ἥλιον 
τῆς δικαιοσύνης σου, φώτισον τὸν νοῦν ἡμῶν, 
καὶ τὰς αἰσθήσεις ὅλας διατήρησον, ἵνα, ὣς lv. ἡμέρᾳ 
εὐσχημόνως περιπατοῦντες τὴν ὁδὸν τῶν ἐντολῶν σου, 
χαταντήσωμεν sl; τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ὅτι mad 
col ἔστιν ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς καὶ ἓν ἀπολαύσει γενέσ- 
θαι καταξιωθῶμεν τοῦ ἀπροσίτου φωτὸς, ὅτι σὺ sl ὁ 
θεὸς ἡμῶν, xxl σοὶ την δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ 
Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, xal τῷ ἅγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ 
αεὶ, καὶ tl; οὓς aliae τῶν αἰώνων ᾽Αμήν. 

Εἶτα λέγει τὴν μεγάλην συνναπτήν. Μετὰ δὲ τὴν 
ἐχφώνησιν, ψάλλεται’ ᾿Οεὸς Κύριος. 


ad te confügimus, misericordem et omnipotentem 
Deum. In cordibus nostris solem justitia tua ac- 
cende,mentemnostram illumina,omnesque sensus 
conserva,ut tanquam indieper viam mandatorum 
tuorum pulchreambulantes, ad vitam perveniamus 
eternam, quia fons vitse apud te est, et lumine 
inaccesso perfrui mereamur, quia tu Deus noster 
es,et tibi reddimus gloriam, Patri, et Filio, et san- 
cto Spiritui, nunc et semper, et in saecula secu- 
lorum. Ámen. 


156. «Deinde recitat magnam collectam. Et post 


C exclamationem canit : Deus Dominus. 


Cou. Magna illa collecta et exclamatio eadem est, quam dedimus supra num. 72, in majoribus 


Vesperis, adeoque supervacaneum esset eam hic totam repetere. Ad τὸ, 'O θεὸς Κύριος, quod atlinet, 
forte illi subnectendum est ex Horologio : xai Ἐπέφανεν ἡμῖν εὐλογήμενος ὁ ἑρχόμενος lv ὀνόματι Κυρίου: 
« Et apparuit nobis, henedictus qui venit in nomine Domini. » Typicum autem δ. Saba dicit illud 


cani, non a sacerdote, sed a designato monacho : verba hec sunt : 


Εἴθ᾽ οὕτως ὁ ταχθεὶς μοναχὸς ἀφ' ἑσπέρας εἰς 
τὸ προκείµενον τῆς ἡμέρας, ποιήσας τὴν συνήθη 
µετάνοιαν τῷ ἡγουμίώῳ , Ψάλλέι τὸ, θεὸς Κύ- 
puc. 


187. Absoluta exclamatione , statutus jam 
inde a Vesperis monachus, ad diei propositum, 
facia abbati reverentia, canit: Deus Domi- 
nus. 


Cow. Post στιχολογίαν sequuntur stichera sanctorum, quorum festa lux agitur. Est autem hic no- 


jandum, quod ea troparia quz in Menzis vocantur — non eo sensu hic vocentur, quo illa ac- 


cepimus supra num. 85, sed longe alio. Hoc nimirnm, quo 


sint cantica, qua sedendo persolvuntur, 


ut cantoribus aliquid levaminis concedatur. Potest itaque αάθισμα Latine reddi sessio. Habe igitur hu- 


jus officii cathismata. 

Μετὰ τὴν αἱ στιχολογίαν κάθισμα. 

Ἔχος 9', πρὸς, Ταχὺ προκάλαδε, 

Φωστηρες ὀπέρλαμπροι τῆς ᾿Εκχλησίας Χριστοῦ, 
τὸν χόσµον ἐφωτίσοτε ταῖς διδαχαῖς ὑμῶν Πατέρες 
θεόσοφοι, πήξαντες τὰς αἱρέσεις πάντων τῶν xaxo- 
δόξων, σθέσαντες τὰς φλογώδεις τῶν βλασφήμων συ- 
Χόσεις, Ad, ὡς ἱεράρχαι Χοιστοῦ, πρεσθεύσατε σω- 
δηναι ἡμᾶς, 

Δόξα. Τὸ αὐτό. Καὶ νῦν, 

θεοτόχιον ὅνοιον. 


Παρθένα πανύµνητε, Μῆτερ Χριστοῦ του θεοῦ, 
θεόνυµφε xal ἀπειρόγαμε, πιστών ἡ ἀντίληψις, ῥῦ- 
eat παντὸς κινδύνου xal παντοίας ἀιάγκης, δέσποινα 
θιοτόχε, τοὺς kv πίστει πόθῳ τῇ σκέπγ σου προσφεύ- 
Ἰοντάς, µονη θεόνυµφε, 


Μετὰ τὴν β΄ στυχολογίαν κάθισμα. 





Post primam stichologiam sessio. 
Tonus 4, sicut Ταχὸ προκατάλαδε, 
458. Ecclesie corusca luminaria, doctrinis vestris 


D collustrastis orbem; confixis omnibus prave sen- 


tientium heresibus, flammeas conturbationes im- 
pietatis exstinxistis, Patres divinorum periti. Qua 
de causa, veluti Christi hierarcha, nostram inco- 
lumitatem exposcite. 

Gloria. Idem sticheron repetitur. Et nunc. 

Mariale simile, sive eidem tono attemperan - 
dum. 

Virgo summe laudabilis, Mater Christi Dei, 
divina sponsa et conjugalis ignara commercii, fide- 
lium defensio,ab omni discrimine et omni genere 
necessitatis expedi, domina Deipera, fideles qui 
ardenter in clientelam se tuam conferunt, tu que 
sola Dei sponsa es. 

Post 2 stichologiam sessio. 


ασια 


Tonus 4, sicut Κατεπλάγη Ἰωσήφ. 

159. Vos, veluti sapientes apes, in prato Sceri- 
ptararum circumvolitantes, lectissimum quemque 
flosculum diligentissime depasti, cunctis fidelibus 
mel vestrorum dogmatum simul ac lautissimum 
epulum apponitis. Et propterea quilibet perfusus 
dulcedine, exclamat cum gaudio: Vos vestris lau- 
datoribus etiam post mortem adestis. 

Gloria. Idem sticheron repetitur. Et nunc. 

Mariale simile. 

Maximis ego perturbationum jactatus oceulte 
tempestatibus, te, o casta, ardenter invoco:nesi- 
nas perire miserum me, tu quz? abyssum miseri- 
cordis genuisti. Preter te spem nullam aliam ha. 
beo. Igitur confisus in te, non prebebo inimicis 





" PROLEGOMENA. 
A  "Hyoc δ’. Κατεπλάγη Ἰώσήφ. 


Ἐν λειμῶνι τῶν Γραφῶν, καθάπερ µέλισσαι co- 
qol, προσιπτάµενοι ὑμεῖς. περιεβρέψασθε καλῶς καὶ 
τῶν ἀνθέων τὰ ἄριστα, xal τὸ μέλι πᾶσι τοῖς πισ- 
τοῖς τῶν διδαγµάτων ὑμῶν προτίθεσθε ὁμοῦ εἰς παν- 
δχισίαν αὐτῶν" καὶ διὰ τοῦτο ἅπας γλυκαινόµεος uev 
εὐὐφφοσύνης αραυγάζει Πάρεστε πάλιν καὶ μετὰ 
πότµον τοῖς ὑμᾶς εὐφημοῦσι, μχκάριοι. 

Δόξα. Τὸ αὐτό. Καὶ νῦν. 

θεοτόκιον ὅμοιο», 

Τριχυμίαις τῶν παθῶν ἀσυνίδητως ἔγω χειµα- 
ζόμενος ἁγνὴ, ἐπικαλοῦμαί σε θερμῶς µή us xap- 
ἵδῃ τὸν δείλαιον ἀπολέσθχι, ἄδυσσον ἑλέους ἡ τεξασα. 
DA» σοῦ γὰρ ἄλλην ἔλπιδα οὗ κέκτηµαι, Μὴ οὖν 
ἐχθροῖς ἐπίχαρμα xai γέλως ὁ πεποιθώς. τοι ὀφθή- 


materiam gaudii et risus : etenim potes,quodcun- B cogar καὶ γὰρ ἰσχύεις ὅσα καὶ βούλει, ὡς Μήτηρ 


que vis, ut Mater illius qui est omnium Deus. 


οὖσα τοῦ πάντων θεοῦ. 


160, Cow. Antequam fiat terlia sessio, recitatur psalmus cxxxiv : Αἰνεῖτε τὸ ὄνομα Κυριου, «Laudate 
nomen Domini, » et in fine cujuslibet versiculi annectitur, » Alleluia. » Hic psalmus a Grecis dicitur 
πολυλλεος, quia dum canitur, et accinitur psalmus alius, CXXXV ᾿Εξομολογεῖτε τῷ Κυρίῳ τὸν Κύ- 
piov, ὅτι εἰς τὸν αἰώνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ. « Confitemioi Domino Dominum, quoniam in seculum miseri- 
cordia ejus. » Quemadmodum igitur hymnus ille, in quo vox ἅγιος ter repetitur, dicitur τρισάχιον, ita 

etiam psalmus cxxxiv, solitus copulari cum psalmo cxxxv, in quo sspe, imo in singulis versiculis re- 
pelitur vox ἔλεος, sibi πολνελέου nomen merilo ascivit. Haud equidem scio, quid passus sit Allatius,dum 
bgens de origine ac radice bujus nominis, locutus est sub disjunctione : Πολυέλεος (inquit Dissert. 1 de 
libris Eccles. Grac. pag. 13 et 14),nomen habet ab eo quod eodem tempore psalmus alius (jam dictus) 
accinitur;vel quod tunc cereis el luminibus lampadis,in medio Ecclesie ante Sancta sanctorum appen- 
50.418 vocatur xoAvéAeoc, psalmus ille recitatur.Hic,bonus dormitat Homerus.Etenim,quanquam Álla- 
tio gratis concederem πολυκάνδηλον id est,coronam illam qua ex templi fornice pendel, compluribus ly- 
chnis instructa,appellar apud Grecos etiam πολυέλαιον; tamen psalmus ille nomen Polyelei inde tra- 
here non potest;quia diztov, «oleum scribitur per aí,quomodo Polyeleos non scribit ipse Allatius.Qua- 
propter non relinquitur locus dubitationi, quin polyeleos proveniat ab ἔλεος « misericordia, »adeoque 
a jam diclo psalmo, in quo ὄλεος, «misericordia,» tam frequenter iteratur.()uando autem non est tanta 
solemnitas,tunc loco psalmi πολυελέου, dicitur psalmus ἄμωμος « Immaculatus,» de quo vide num.60, 


et, tv ᾧ μι dicit Typicum), θυμιᾶ ὁ Ἱερεὺς, xol xa0' ἓν Δόξα ποιεῖ συναπτὴν µικράν. € Et in quo sacerdos 
thus adolet, etad unumquodque Gloria facit collectam minorem, » num. 88 propositam. Hoc ipsum 
et in psalmo qui Πολυέλεος dicitur, fleri existimo, cum hic in majori solemnitate recitetur. 


Post psalmum polyeleon sessio. 

Tonus 4, sicut Επεφάνης σήµερο". 

161.Sapientes doctores orbis,qui in terra Deum 
glorificaverunt opere ct oratione, hodie extollan- 
tur, ut nostr: salutis conciliatores. 

Gloria. Sticheron simile. 

Hodie celebrat Ecclesia augustam memoriam 
trium doctorum : etenim illi Ecclesiam divinis in- 
stitutis stabilivere. 


Et nunc. Mariale simile. 
Tutela inexpugnabilis miserorum, et velut de- 
fensio in te sperantiuin, erue me a periculis : tu 
enim omnium auxilium es. 
Psalmi graduales. 
Antiphonum primum quarti toni. 


C  Mezà τὸν πολυέλεον κάθισμα. 


Ἔχος δ᾽, ᾿Επεφάνην σήμερον. 

Οἱ σοφοὶ διδάσκαλοι της οἰκουμένης, οἱ θεὸν δο-- 
ξάσαντες ἔργοις καὶ λόχυις ἐπὶ γῆς µεγαλυνέσθωσαν 
σήμερον, ὡς σωτηρίας ἡμῖν ὄντες πρόξενοι. 

Δόξα. "Όμοιον. 

ῬΕορτάξει σήμερον d ἠ᾿ἘΕκκλησία τὴν σεπτὴν 
πανήγυριν τῶν διδασκάλων τῶν τριών) καὶ γὰρ a5- 
tol ἑστερέωσαν τὴν ᾿Εκκλησίαν τοῖς θείοις δόγµα- 
σι 

! Kd νῦν. θεοτόχιον οµοιον. 

Προτασία ἅμαχε τῶν θλιδοµένων, καὶ θερμὰ ἀντίη- 
ψις τῶν πεποιθότων ἐπὶ σὲ, ἀπὸ κινδύνων µε λύκτρω- 
σαι’ σὺ γὰρ ὑπάρξεις ἡ πάντων βοήθεια. 

Οἱ ἀναθαθμοι. 


D Tb α) ἀντίφωνον τοῦ τετάρτου ἤχου. 


162. Cou. Quid sit Antiphonum in Ecclesia Grecorum, sat fuse opinor, num.87 declaravimus. Hic 
accipe ibidem promissum exemplum: Prius tamen ex Typico amnotabo, a candelapte pulsari seman- 
i 


terium ferreum, tempore quo il 


psalmi graduales conciuuntur. Verba Typici hec sunt : Οἱ ἀναθμοὶ àv 


οἷς ἀπέρχετχι ὁ κανδηλάπτης, καὶ σηµαίνει τὸ σιδηροῦν. Absolutis autem hisce psalmis,succedit Ántipho- 
num prinium, propositum diei sive versiculus, troparium Πᾶσα πνοὰ dictum. 


ANTIPHONUM I. | 
Bonum es: confiteri Domino,et psallere nomini 
tuo, Altissime(a) .Precibus Deiparse, Servator,serva 
uos. 
Adannuntiandum mane misericordiam tuam,et 


| Psal. xa, 2. 


ΑΝΤΙΦΩΝΟΝ A'. 
ἸΑγαθὺν τὸ ἐξομογεῖσθαι τῷ Κυρίῳ, καὶ ψἀλ- 
λειν τῷ ὀνόματί σου, Υψιστε... Tate πρεσθείαις 


τῆς θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ἡμᾶς. 


To) ἀναγέλλεν τὸ moo τὸ Dale σω, xal 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. CCCLIII 
τὴν ἀλήθειάν σου χατα νύκτα, Ταῖς πρεσθείαις τῆς Α veritatem tuam per noctem (a).Precibus Deipara, 
θεοτόκου. elc. 

"Οτι εὖθὺς Κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν, καὶ οὖκ ἔσιν —— Quoniam rectns Dominus Deus noster, el non 
ἀδιχία ἐν αὐτῷ, Tate πρεσθείαις τῆς θεοτόκου. est iniquilas in eo (b). Precibus Deiparm, ete, 
Δόξα καὶ νῦν. Ταῖς πρεσθείαις της θεοτόχου Gloria. Et nunc. Precibus Deiparz, etc. 


, 163. Coux. Hoc, ταῖς πρεσθείαις, etc., ultima vice dicitur a duobus choris simul et majore conten- 
tione vocis, ut habet Pentecostarium. 


ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΝ. PROPOSITUM. 
Οἱ ἱερεῖς σου, Κύριε, ὀυδύνονται δικαιοσύνην, .. Sacerdotes tui, Domine, iniduent justitiam (c). 
Τὸ στόµα µου λαλήσεί σοφίαν. Os meum loquetur sapientiam (d). 
'O διάκωνος * To) Κυρίου ὄσηθωμεν. Diaconus : Dominum oremus. 


ο. 52) 


 ἱερεὺς ἐχφώνως Οτι ἅγιος ὁ θεὸς ἡμῶν, xal Sacerdos elata voce : Quia sanctus Deus noster 
ἁγίοις ἐπαναπαύει ^ καὶ gol τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, est, et sanctis delectatur : ei tibi gloriam reddi- 
τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ — Xl, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, mus, Patri, et Filio,et Spiritui sancto, et nunc εἰ 
νῦν καὶ &sl, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Semper, el in secula seculorum, Ainen. 
Αμήν. 

Πδσα πνοὴ αἱνεσάτω τὸ, Κύριον ^ αἰνεῖτε ix τῶν —— Omnis spiritus laudet Dominum (2); laudate 


οὗρανων, αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν ὑψίστοις, Σοὶ πρέπει ὕμνος — Dominum de coelis, laudate eum in excelsis (f). 
τῷ rj. Te Deum decet hymnus. : 
Καὶ ποιεῖ ὁ ἱερεὺς µικράν συναπτήν, B  Etsacerdos facit parvain collectam. 


Com. Qualem scilicet habes in majoribus Vesperis num. 88. Post haneautem exclamans,diaconus 
quidem secundum S. Germanum ; secundum Typicum vero ipse sacerdos, ài! : 
Ὑπὲρ τοῦ χαταξιωθῆναι ἡμᾶς xo): τοῦ ἁγίου 164. Ut simus digni qui sanctum Evangelium 


Εὐα]γελίου, τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. audiamus, Dominum oremus. 

Comi. Hic legitur evangelium occurrens.Sed prius, sallem secundum Philotheuin, dicitura diacono 
Σοφία, dpliol ἀκούσωμεν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου, Sapientia, recli audiamus sanctum l;vange:ium. Sacerdos 
autem dicto Εἰρήνη πᾶσι, Pax omnibus, subinfert : Too xax τόνδε ἁγίου Εὐαγγ:) ioo so ο υσμα, Evan- 
p secundum N. lectio. Respondet populus : Δόξα σοι, Κύριε, 955a aot. Gloria tibi, Domine gloria tbi, 

iaconus, Προσέχωμεν, Attendamus. Quibus autem diebus unumquodque Evangelium legatur, docet 


Typicum eap. 8,et Evangelistarium, sive liber, in quo ad hunc usum exarata sunt Evangelia. Post lec- 
tionem Evangelii. 
Δόξα. "Hy β’ C Gloria. Tonus 2, 

Tat, τῶν διδασκάλων Ἠπρβσθείαις ἑλεῆμον ἕξ-  —— Doctorum precibus misericors, dele mullitudi- 
dAsupov τὰ πλήθη τῶν ἡμῶν ἐγχλημάτων. Καὶ nem delictorum nostrorum. t nunc. 
vov, 
Ταῖς τῆς Θεοτόκου πρεσθείαις ἐλξησόν µε, ὁ Deipare precibus, miserere mei, Deus, 
θεός, | 

Καὶ τὸ στιχηρὸν τῶν ἁγίων. "Hyoc πλ. B'. Versus sanctorum, Tonus obliquos 2, 

Ἐξεχύθη ἡ χάρις ἓν χείλεσιν ὑμῶν», ὅσιοι Πατέ- Diffusá est gratia in lahiis vestris (g), Patres 
ρις * καὶ γο(όνατε ποιμένες τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλη- Sancti; et facli estis paslores Ecclesiin Chrisli, 
σίας͵ διδάσκοντες τὰ λογιχὰ πρύδατα πιστεύεν cl; — docentes rationales oves credere Trinilatem con- 


Τριάδα ὁμοούσιον kv pa θεότητι. substantialem in una deitate. 
Πᾶσα πνοή. Εὐαγγέλιον xxtà Aouxqv, Εἶπεν ὁ Κύ- Omnis spiritus, ut antea. Evangelium secun- 
ριος 7/70 ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει, dum Lucam : Qui vos audil, me auiit (^). 
165.Coum.Hinc videtur posse colligi: diebus festis duplex in Matutino legi apu: Griecos Evangelium, 
alterum occurrens,quod ἑωθινὸν appellatur,alterum quod óstaxóv.Sed quieres, diaconusnelezat Evange- 


lium, an sacerdos ipse? Typicum,dum dicit, Aévopev τὸ ἑωθινὸν Εὐαγγέλιον, dicimus malulinum Evan- 
gelium, a rod obscurius, quam ut hanc quzstionem inde possimus dirimere. l'atriarcha Philotlieus 
quoque et S.Germanus,in contrarias partes distrahuntur.Hic enim adiacono evangelium recitari allir- 
mat, ille a sacerdote. Locum Philotliei commentans Goarus sic fatur : «In missa diaconus, imalulinis 
evangelium sacerdos recitat,ut quos in missa sacramentis est cibaturus, prius verbo Dei pascat, Utro- 
bique vero curam omnium cdlesli cibo pascendorum in sesuscipere profitetur,ad Christi exemplum, 
qui prius verbo, quam corporis sacramento, Ecclesiam pavit. Nec usus iste ab l;cclesia Latina omnino 
alienus est : adhuc enim ros iste viget inter D.Benedicti filios et sequaces,ut (initis matutinis lectio- 
nibus, abbas vel superior, evangelium integrum pronuntiet. » Nune redeamus ad Typicum, tamen 
ante observa apud Grecos in liturgia sive missa non legi idem evangelium quod 10 horis canoni- 
cis nds (0). ^ die in missa legitur evangelium secundum Mattheum, quod incipit, Vos estis lux 
mundi (i). 


(a) Psal. και, 3. Psal. cx.vir, 4. 

(b) Ibid, 45. ϱ) Psal. Σων, 3. 

ϱ) Psal. cxxxi, 9. h) Luc. x, 16. 
Psal. χινπι, 4. (4) Matth. v, 14. 
Psal, cL, 6. 





ioc 


G*" 
ο. 


-— 
E 
' 


5 
E 





um Ue με v^ - --- d τι m vais t " La DUC po τ Ὁ 
UTE YN IE MNES UTITUR INN UEUDUE UU e ut 


FE 
MR. 


GUI 


GCCLIV 


PROLEGOMENA. 


466. Post osculum evangelii dicit sacerdos : A — Mexà τὸν ἀσπασμὸν τοῦ Εὐαγγελίου, λέγει ὁ ἱερεύς" 


Salva, Deus, populum tuum et benedic hereditati 
tu». Domine, miserere, duodecies. Et exclama- 
tio : Misericordia et miserationibus et benignitate 
unigeniti tui Filii, quorum benedictus es,cum san- 
ctissimo et bono vivifico tuo Spiritu, nunc et 
semper,et in secula stculorum.Amen.Et inchoa- 
mus canones. 


Σῶσον, 6 θεὸς, τὸν λαόν σου, xal εὔλόγησον τὴν 
χληρονομίαν σου. Κύριε, Ἑλέησον, (β'. Καὶ ἐχφώνι- 
σις' ἘἙλέει καὶ οἰχτιρμοῖς καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ 
μονογενοῦς σου Υἱοῦ, μεθ) οὗ εὐλογητὸς sl σὺν τῷ 
παναγίῳ, xal ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν 
xal ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 
Καὶ ἀρχόμεθα τῶν κανόνων, 


167. Co. Verum antequam trium doctorum canones,a Joanne Euchaita concinnatos, subjiciamus 
sub aspectum, observandum est, S. Germanum non significare dicendum duodccies. Domine, mi- 


serere; sed verbis Εὐλόγησον τὴν xAnpovoplav σου, COD 


cono. 


Respice orbem tuum in misericordia et mise- B 


rationibus. Exalta cornu Christianorum orthodo- 
xorum, et demilte super nos (uas affluentes mise- 
ricordias.Precibus illibata Domine nostre, Geni- 
tricis Dei semperque virginis Maris; virtute vene- 
rand et vivificee crucis, patrociniis ccelestium in- 
corporearumque Potestatum; venerandi, gloriosi- 
que prophels, prsecursoris et Baptiste Joannis; 
sanctorum gloriosorum et celeberrimorum aposto- 
lorum; sanctorum,gloriosorum et victoriis inclyto- 
rum martyrum, et reliqua sicut litanis inscribun- 
tur. 


estim subnectit sequentia dicenda a dia- 


Ἐπίσκεφαι τὸν κόσμον σου iv ἑλέε καὶ οἶκτιρ- 
µοῖς. Ὕψωσον αΧέρας Χσιστιανῶν ὀρθοδόξων, καὶ 
κατάπεμψον ἓφ᾽ ἡμᾶς τὰ Dem σου τὰ πλούσια * πρε- 
σθείαις τῆς παναχράντου δεσποΐνης ἡμῶν θεοτόκου 
καὶ ἀειπαρθένου Ἡαρίας δυνάμει τοῦ τιµίου xal 
ζωοποιοῦ σταυροῦ  προστασίαις τῶν ἐπουρανίων Au- 
νάµεων ἁσωμάτων, τοῦ τιµίου ἑνδόξου προφήτου, 
προ)ρόμου xal Βαπτιστοῦ Ἰωάννου, τῶν ἁγίων ἑνδόξων 
καὶ καλλινίχων μαρτύρων * καὶ τὰ λοιπὰ τούτων, ὡς iv 
tf λιτῇῃ γέγραπται. 


- 


168. Cou. Hec omnia ait S. Germanus dici a diacono, cui tandem succinat sacerdos, ex- 
clamando ut supra. Non fuerit, porro injucundum hic annotare et ritum et tempus, quo a fratri- 
bus osculum sancto evangelio imprimitur. Sic ergo scribit patriarcha Philotheus in Ordine sacri mi- 


nisterii : 


Sacerdos, demissa casula, sanctum evangelium c 


ante pectos deferens,egreditur,etin medio templo 
stat. Lector autem, vel qui a ceremoniis est, stat 
ipsi a dextris, tenens candelabrum cum cereo ac- 
censo ; et osculum sancto evangelio de more fi- 
gitur a fratribus. 


 ἱερες, χαλάσας τὸ φαιλόνιον, xal βαστάζων 
τὸ ἅγιον εὐαγγέλιον ἔμπροσθεν τοῦ στήθους, ἐξέρχε- 
ται καὶ ἵσταται εἷς τὴν µέσην τοῦ ναοῦ * καὶ ἀναγνώ- 
στης fj ὁ εὐταξίας ἵσταται δεξιόθεν αὐτοῦ, κατέχων 
µανουάλιον μετὰ λαμπάδος ἡμμένης ' καὶ γίνεται ὁ 
ἀσπασμὸς τοῦ ἁγίου εὐαγγελίου παρὰ τῶν ἀδελφών 
συνήθως, 


169.Coux.lllis autem osculantibus, canitur Troparium quod incipit, ᾿Ανάστασιν Χριστοῦ θἐασάμενοι͵, 





εἰ ἔστι Κυριακὴ δηλὀνότι, καὶ ὁ πεντηκοστὸς μετὰ µέλους, id est, Resurrectionem Christi contem- 

lati, videlicet, si dies Dominica fuerit ; quando etiam canunt psalmum quinquagesimum : nam, ut 
idem Philotbeus dicit postea, exosculatio evangelii festis aliis pretermitiitur, nisi forle in Domini- 
cam inciderint. Verba ejus Greca hec sunt : Ἐν ἄλλη δὲ ἑορτΏ οὗ γίνεται ὁ ἀσπασμὸς, el μὴ µόνον Ev 
Κυριαχῇ. Igitur, nisi hoc trium doctorum festum indicat in Dominicam, statim post, Σῶσον, ὁ θεός. 
Dicuntur canones cum birmis, canones autem in hoc officio tres sunt, unus de Deipara, alii duo de 
sanctis, omnes ejusdem Joannis metropolite Euchaitorum opus : sed medius solus acrostichieus : 


unde facile est singulorum partes a partibus aliorum discernere. 


CANON DEIPARAE. D 


Opus Joannis Euchaite. 
ODE 1. Tonus 2. Hirmus. 

170. Huc huc, populi, canamus carmen Christo 
Deo,dividenti mare,et ducenti populum quem li- 
beravit a servitute ZEgyptiorum, quoniam glorifi- 
catus est. 

Α gravibus tam corporis quam anime periculis 
et mortis et lapsibus, a incontaminata, eripe me, 


. qui pie confileor esse te proprie puram Dei Geni- 


tricem. 
Integram gratiarum abyssum in te reconditam 
esse agnoscimus, Propterea, o Deipara, qui ad te 


prompto et erecto animo confugimus, divino tuo, 


patrocinio servamur. 
Pro nobis celebrantibus te, castissima, ora In- 
carnatum ex impolluto tuo et pretioso sanguine, 


ut simus a delictis et amaris egrotationibus im- 


O KANON ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ, 
Ποίημα Ἰωάννου Εὐχαίτων, 
QAH a'. Ἔχος β’. Ὁ εἷρμός. 
Δεῦτε, λαοὶ, ἄσωμεν ῴσμα Χριστῷ τῷ θιῷ, τῷ 
διελόντι θάλασσαν, καὶ ὁδηγίήσαντι τὸν λαὸν, ὃν ἂνῆκα 
δουλείας Αἰἱγυπτίων, ὅτι δεδόξασται. 


Τὸν εὐσεθῶς σε θεοτόκον κυρίως ἁγνὴν ὅμολο- 
γοῦντα, ᾿Αχραντε, ψυχῆς καὶ σώματος χαλεπών Ex 
κινδύνων xal νόσων, xol πταισµάτων σύ µε διά» 
σωσον. » 

Όλην iv col τῶν χαρισµάτων ἄθυσσον ἀποκειμέ- 
νην ἔγνωμεν. Διὸ προσφεύγοντες, θεοτόχε, προθύµως 
τῇ σκέπῃ σου τῇ θείᾳ διασωζόµεθα, , 


Ὑπὶρ ἡμών τών σε ὑμνούντων δωσώπησον τὸν 
σαρχωθέντὰ, πάναγνε, bx τῶν ἀχράντων σου «al τι- 
µίων αἱμάτων, ῥυσθηναι Ex πταισµάτων xa) νοσημάτων 
πικρών, 


o M —— —s —s: —— — s—— 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


ETEPOZ ΚΑΝΩΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ, 
Οὔ ἡ ἀχροστιχίς 
Τρισήλιον φῶς, τρείς ἀνῆψεν ἡλίον, 
Ποίημα τοῦ αὐτοῦ) Ἰωάννου, 
QAH α’. "Hyoc xal εἰ-μός ὁ αὐτός. 
-3le ἁμοιθὴ, τις ἀνταπόδοσις πρέπουσα τοῖς ἥμε- 
τέροις, ἄνθρωποι, προσενεχθήσεται παρ ἡμῶν εὖερ- 
γέταις, δι’ ὦν πρὸς τὸ εὖ εἶναι χειραγωγούμενοι ; 


Ὅπητοριχαι γλῶσσαι, καὶ τέχναι͵ χαὶ μέθοδοι, 
καὶ πᾶσα λόγων δύναμις νῦν εἷς ὀπόθεσιν συµπο- 
νείσθωσαν μίαν, καὶ τοὺς τετιµηχότας ἀντιτιμά- 
σθωσαν. 

-.διον μὲν οὐδὲν ἠνέσχοντο κτήσασθαι iv QT ol 


οσον 


ALTER CANON SANCTORUM. 
Cujus acrostichis est : 
O Trinitas, lucere tres soles facis. 
Opus ejusdem Joannis. 
171. ODE 1. Tonus et hirmus idem. 

C mortales, quam vemunerationem afferelis, 
quam studiorum officiorumque vicissitudinem di- 
gnam iis, qui sunt tam bene de vobis meriti, 
et per quos perducti estis ad pie sancteque vivene 
dum ? 

"Jerse rhetorüm lingue, artesque methodique, 
et omnis dicendi vis atque copia nunc in argu- 
mentum incumbant unum : et a quibns honorata 
sunt, eos vicissim honorent. 

2"evolventes animo bona coelestia, nihil terre- 


οὐρανόφρονες, φύλακες δ᾽ ὤφθησαν τοῦ κοινοῦ καὶ β 8ίΓθ sustinuerunt habere proprium ; sed fuerunt 


προστάται’ χδινῶν οὖν καὶ τῶν ὕμνων καταζιούσθω- 
σαν. θεοτόχιον. 

tà τὴν χοινὴν φιλοτιµίαν, Πανάμωμε, τῆς ἡμετέ- 
ῥρας φύσεως πάντες δοςάζοµεν, χεῖλος ἕν γεγονότες, 
xai σαμφωνίαν μίαν ἀποτελέσαντες, 

ΕΤΕΡΟΣ ΚΑΝΩΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ, 
Ποίημα τοῦ αὐτοῦ, 
QAH a'. Ἔχος πλ. δ᾽. ᾽Αρματηλάτην Φαραώ. 


O^x ἀνθρωπίνης το παρον εγχείρημα σπουδης 
κατόρθωμα, ἀλλ᾽ ἡ τοῦ «o0 θρόνου πάρεδρος, φιλάν- 
θρωπε, σοφία συνεργείτω moi, λόγου Ὑάριν διδουσα, 
δι΄ fic δοζάσαι δυνήσοµαι, οὓς αὐτὴ καλῶς προεδό- 


ξασεν. 


custodes assertoresque communitatis ; ideo et 
communi laude ornentur. Mariale: 

—mmunis ab omni labe, te, commune naturce 
nostre decus, celebramus omnes, labium effecti 
unum, unumque concentum perficientes. 

ALIUS CANON SANCTORUM, 
Opus ejusdem. 
172. ODE 1. Tonus obliquns 4, sicut Άρματης 
λάτην Φαραώ. 

Conatns presens non est humana diligentiz 
opus. Quare, o benigne, seditus assidens sapien- 
tia (4) mihi przsto sit, et suppeditet gratiam ser- 
monis, ut, quos ipsa preclare ante glorificavit, 
eosdem glorificare valeam. 


"Osxsp κρατὴρ ὑπερεῤῥόη, Δἐσποτα, ἡ &yae C  Donitas tua, Domine, non aliter redundavit 


θότης σου καὶ ὁ πυλὺς πλοῦτος τῆς φιλανθρωπίας 
σου ἐκχεῖται καὶ διώδευσεν, ὡς καὶ ἄλλους ἀγγέλους 
μετὰ σαρχὸς ὑποστήσασθαι, τοὺς Υῦν προχειμένους 
εἷς ἔπα,νον. 

Εξ υὁρανοῦ τοῖς οὐρανίοις ἔπρεπε xal τὰ ἐγκώ- 
µια, ἀγγελικὸς ὕμνος τοῖς θείοις ἁρμόδοις, θεοὶ γάρ 
κατὰ µέθεξιν οἱ τὸν φύσει καὶ µόνον ἀληθινὸν θεὸν 
ἔχοντες, ζῶντα ἓν αὐτοῖς καὶ φθεγγόµενον. » θεοτό- 
χιον. 

Ἱνήμην δικαίων 6 θεόφρων σύλλογος μετ ἔγκω- 
µίων τελεῖ, οἷς ἡ θεοῦ Μήτηρ, ὡς αὐτῶν κχεφάλαιον, 
εἰκότως συδοξαζεται, ᾖτελευταίαν xal πρώτην καὶ 
µέσην µτάξιν ἐπέχουσα, καὶ της εὐφημίας µετ- 
έχουσα. Καταθασία. 

Χέρσον, ἁθυσσυτόχον, Ἠπέδον fioc ἐπεπολευσέ 
ποτε ὡσεὶ τείχος γὰρ ἐπάγη ἑκατέρωθεν ὕδωρ λαῷ 
πεζοποροῦτι xal θεαρέστως μέλποντι ἆ ᾿Λσαωμεν 
τῷ Κυρίῳ ἑνδόξως γὰρ δεδόξάσται. » 


ac crater ; et divitiae multe benignitatis tue effu- 
86 sunt, eoque pervenerunt, ut et alios condide- 
ris in carne angelos, qui nunc laudandi propo- 
nuntur. | 

Colesjes colestia decent preconia; hymnus 
angelicus divinis hominibus congruit. Nam qui 
natura unum verum Deum habent et viventem in 
se et loquentem, illi per communicationem dii 
sunt. Mariale. 

Pius cetus cum preconio agit memoriam justo- 
rum, quibnscum Dei Mater, tanquam ipsorum ca- 
put, merito glorificatur, primum mediumque or- 
dinem occupans et glorie particeps. ^ Catabasia. 


Solum sterile et incultum, locum abyssi, sol 
aliquando ut campum lustravit: etenim instar 
muri stetit aqua utrinque, donec populus pedibus 
pertransiret mare, et ex divino praecepto cane- 
ret : « Cantemus Domino : gloriose enim glorifi- - 
catus est (5), » 


119. Com, Post catabasiam primam secundum numerorum ordinem, sequi deberet ode 2; sed quia 





heec sumitur per ordinem feriarum ex canticis sacre Scriptura, ut dixi in dissertatione onomastica 


num. 17, ea prieterita canonum auctores semper transeant ad oden 3, qua pretermisso manifeste 


patet ex canonibus acrostichicis, qualis in hoc officio est secundus : qui canones continuantur eodem 
semper ordine, quo supra hoc modo. 


QAH I", 
Στερέωσον ημᾶς iv dol, Κύριε, 6 ξύλῳ νεχρσφας 


(4) Sep. ix, 4 


ODE 3. 
Confirma nos in te, Domine, qui ligno iuterfe- 


(b) Exod. XY, 1ο 


- - ορ. 


Yretmagesut 


Noc mU Bonn nen 
. : À ο £* E Ie 
E M Pl 5 : fi 
à Dot 


d. κ * 
D E 
.. 


M 


κκ 
n 


y 


j^ 


à x m H n 
- 
todo 
| 


Hr . 
e Es 
a 


"er * 


br 





GCOLVI 


PROLEGOM ENA. 


cisti peccatum,et tui timorem immitte in nostra te Α τὴν ἁμαρτίαν" καὶ τὸν φόδον σου ἐμφύτευσον εἴς τὰς 


laudantium prezcordia. 

Quem peperisti Deum, intemerata, hunc tua 
prece et obsecratione redde propitium supplici- 
bus, se tradentibus in tuam tutelam, et fideliter 
parium tuum adorautibus. 

Vitam meam totam dirige, Virgo, spes mea 
atque defensio ; tentationibus et necessitatibus 
erue me gravibus, semper Virgo. 

Dei Genitrix, qua tuis ulnis vere portasti sub- 
sistentem Dei sapientiam, pete famulos tuos 
ignorantia et errore liberari. 

174. Alius. Sicut Ἐν πἑτρ µε τῆς πίστεως 
ἑστερέωσας. 

Ζρη parva Ecclesi? buccina, lucerna illumi- 
nans orbem, przeco omnes mundi fines voce com- 
prehendens, Magni nomine insignitns Basilius 
hunc ectum convocat. 

lustris vita et rebus gestis, illustris facundia 
et documentis, omnes omni ex parte sicut sol 
alias stellas exsuperans, multa laude cumulatus 
theologus, hodierna die beatus predicatur. 

e3otíius mundi lumen ecce mundo toti ostendi- 
tur ; ecce sal terra terram condit : ecce lignum 
vite, ecce immortalitatis fructus effundit sanctus 
. aureus. Qui mori non vultis, buc adeste, et 
delicias capite. Mariale. 

»» principio qui creavit omnia qui sunt, ex iis 
qui nonerant, et qui su&am cuique rei naturam 


καρδίας ἡμῶν τῶν ὑμνούντων cs, 

Πρεαθείαις σου, Αγνὴ, θεὸν, ὃν ἔτεχες, παρά. 
σχου εὐίλατον τοῖς Ἱκέταις, τοῖς προστρέγουσι τῇ σκέ- 
τῃ σου, Gal πιστῶς προνιωνοῦσὶ σου τὴν κχόησιν 


"OÀnv pou τὴν ζωὴν διακωθέρνησον, Παρθέν, 
ἐλπὶς µου xal προστασία" πειρασμῶν καὶ περιστά- 
σεων λυτρουμένη δεινῶν µε, ἀειπάρθενε, 

Σοφίαν τοῦ Θεοῦ τὸν ἑνυπόστατον ἁγκάλαις ὡς 
φέρουσα, θεοτόχε, ἓξ ἀγνοίας xal πλανήσεως Άυτρω- 
θῆναι τοὺς ὑμνοῦντάς σε (κέτευε. 

λλλος. Ἐν πέταεφ µε τῆς πίστεως ἑστερίω- 
9G. 
m σάλπιγξ ἡ µεγάλη τῆς Ἐκκλησίας, ὁ λύχνος 
ὁ φωτίζωη την οἰχουμένην, ὁ κῆρυξ ὁ τῷ φθόγγφ zt- 
βιλαµθάνων πάντα τὰ πέρατα, ὁ μµεγαλώνυμος συγ” 
κροτεῖ thv σύναξιν ταύτην Βασίλειοςο 

5»αμπρὸς ἀπὺ τοῦ βίου καὶ τῶν πραγμάτων, λαμ- 
πρὸς ἀπὸ τοῦ λόγου xal τῶν δογμάτων, lv πᾶσιν 
ὑπερλάμπων πάντας ὡς ἄλλους ἀστέρας ήλιος, 6 το” 
λυύµνητος θεολόγος σήμερον µακαρίζεται, 

-«δοὺ τὸ qu τοῦ κόσμου τῷ κόσμῳ φείνει' o) 
τῆς γῆς τὸ ἅλας τὴν ιγΏν ἠδύνει ἰδοῦ τὸ ζωῆς (ov 
ἀθανασίας καρποὺς προθάλλεται ὁ χρυσοῦς ἅγιος, Οἱ 
θανεῦν μὴ θέλοντες. δεῦτε, τρυφήσατε, θεοτόχιον. 


O πάντα ἐκ μὴ ὄντων ὄντα ποιήσας, «αἱ φύσιν 
δοὺς ἑκάστιῳ τῷν ενομένων, αὐτὸς xal τὰς ὀοθείσας 


dedit, datas naturas novit mutare ut vult; un- C φύσεις ἀμείδειν οἵδεν, ὣς βούλαται ὅθεν ἆχουεται 
de auditur et Virgo parens. Quis non mire- καὶ Παρθένος τίκτουσα. Τὶς οὗ θαυμάζεται | 


tur ? 


Coxu. Tertii canonis non acrostichisi pars altera sic prenotatur. 


Alius Sicut & στερέώσας κατ ἀργὰς τοὺς οὐ» 
ῥανούς. 

175. Emendatores morum, animorumque eco- 
nomi;communes omnium servatores ; factorum 
dictorumque speciem nobis et exempla proponen- 
tes; vit» moderatores illustres, illustri celebren- 
tur encomio. | 

Spiritus Dei replevit Dasilium scientia : ex lin- 
guis flammeis habuit unam Gregorius, et ignem 
sublimis eloquii spiravit : in Joanne autem os 
Christi locutum est. 

Hujus sszeculi manifeste antiquatam sapientiam 
sibi subditam habet stultitia predicationis, et per- 
inde ac famulam servientem : nam gralia orato- 
res facundos facit. 

Qui Virginis pure inbabilavit uterum , facit 
animas deiferorum sanctorum domicilium suum ; 
et illorum ore pandit que matrem suam spectant 
mysteria. Catabasia. 

Firmamentum confidentium in te, Domine, fir- 

. ma Ecclesiam quam acquisivisti pretioso tuu san- 
guine. 

Sessio Tonus obliqus 4. Sicut Tàv σοφίαν καὶ 


v. 
. 176. Magna luminaria, splendorem afferentia, 
firmasque Ecclesi turres, concorditer laudemus, 
qui pulchris eorum monuumentis pariter ac gratia 


Mariale. D 


"AAAo, 0 στερεώσας xav ἀρχάς τοὺς οὖρα” 
ναύς, 

Ol τῶν Gv διορθωταὶ καὶ τῶν ψυχῶν οἰκονόμοι, 
ol σωτῇρες οἱ xowol τῶν ἁπάντων, οἱ xal πράδεων 
ἡμῖν καὶ λόγων τόπους δείζαντες, οἱ παιδευταὶ τοῦ 
βίο, λαμπρῶς εὐφημήσθωσαν. 


Ππεῦμα Θεοῦ ἑνέπλησε Βασίλειον ἐπιστήμης 
τῶν πυρίνων δὲ γλωσσῶν ἔσχε µίαν ὁ Γρηφόριος, xal 
πῦρ ὑψηγορίας ἐνέπνευσε, τὸ τοῦ Χριστοῦ δὲ στόμα 
έν Ἰωάννῃ Ελάλησεν., 

Τοῦ νῦν αἰῶνος την σαφῶσ καταργουμένην σο- 
φίαν ἡ µωρία τοῦ κηρύγματος ἔχει ὑποχύπτουσαν aj- 
τῇ, καὶ δουλικῷς λατρεύουσαν᾽ xhpuxac γὰρ ἡἃ yes 
σοφοὺς προθάλλεται ῥήτορας, θιοτοχίου, 

Ὁ iv τῇ µήτρ τῆς ἁγνῆς κατασχηνώσας Παρ” 
θένου τὰς φυχὰς τῶν Δεοφόρων ἁγίων οἰκητήριον 
ποιεῖ, καὶ τοῖς ἐκείνων στόµασι τὰ κατὰ τὴν patior 
διερχηνεύει μυστήρια. Καταθασία. 

Τὸ στερέωμα τῶν ἐπὶ σοὶ πεποιθότων, στερέν- 
σον, Κύρις, τὴν Ἐκκλησίαν, Ἂν ἑκτήσω 9p τµίφ 009 


αἵματι 
Κάθισμα. Ἔχος, πλ. δ’. Πρὸς Tàv σοφίαν χαὶ 
"Exe 


λόγον. 
Τοὺς µεγέλοις φωστῖρας αὸς gens, UU 

κλησίας τοὺς πύργους τοὺς ἁῤῥαγεῖς, "x 

νέσωµεν, οἱ τῶν καλῶν ἀπολαύοντες dal €i Mw 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


CCGL YII 


τούτων ὁμοῦ της χάριτος" τὸν σοφὀν Χρυσοῤῥήμονα, A fruimur : sapientem Joannem, fundentem aurea 


καὶ τὸν µέγαν Ἡασίλειον, σὺν cp Γρηγορίῳ τῷ λαμ- 
πρῷ θεολόγχῳ. πρὸς οὓς βοήσωμαν ix χαρδίας xpao- 
γάζοντες Ἱεράρχαι τρισµέγιστοι, πρεσθεύσατε Χρι- 
σιῳ tp θῷ τῶν πταισµάτων ἄφεσιν δωρήσασθαι 
τοῖς ἑορτᾶζουσι πόθῳ τὴν ἁγίαν μνήμην ὑμῶν. 

Δόξα. "Opotov., 

TÀ» σοφίαν λαθόντες παρὰ Θεοῦ, ώς ἁπόστολοι 
ἄλλοι τρεῖς τοῦ Χριστοῦ, τῷ λόγῳ τῆς Ἱνώσεως συν- 
ιστᾶτε τὰ δόγµαια, Gd τὸ πρὶν ἐν λόγοὶς ἁπλοις κατ- 
ϱ2άλλοντο ἁλιεῖς, iv γνώσει καὶ δυνὰμει τοῦ Πνεύμα- 
τος ἴδει γάρ καὶ οὕτως τὸ ἀπλοῦν ἡμῶν σέθας τὴν 
σύστασιν κτήσασθαι᾽ ὅθεν πάντες βοῶμεν ὑμῖν Πρε- 
σθεύσατε Χριστῷ wp θεῷ τῶν πταισµάτων ἄφεσιν- 
δωρήσασθιι τοῖς ἑορτάζουσι πόθῳ τὴν ἁγίαν μνήμην 

Καὶ νῦν, θεοτόχιον ὅμοιον. 
Τὴν φυγήν µου, Πκρένε, τὴν ταπεινὴν, τὴν 


flumina eloquentia ; et magnum Basilium, cum 
Gregorio praestanti theologo; quibus toto pectore 
clamemus : Hierarche ter maximi, precamini 
Christum Deum, ut sanctam vestri memoriam 
recolentibus errata condonet. 
Gloria. Simile. 

171. Accepla divinitus sapientia, quemadmo- 
dum alii tres Christi apostoli, explicastis pulchro 
elegantique sermone dogmata, quz anter sermone 
rudi et simplici piscatores tanquam fundamenta 
ponebant, in scientia et virtute Spiritus: etenim 
religionem nostram simplicem, hac etiam ratione 
constitui oportebat. Ünde omnes clamamus ad 
vos, Precamini Christum Deum, ut sanctam vestri 


r; memoriam recolentibus errata condonet, 


Et nunc. Mariale simile. 
178. Animam meam humilem, Virgo, in hujus 


εν ζάλη τοῦ βίου τῶν πειρασμῶν, νῦν ὡς ἀκυδέρνη- vite discrimine tentationumque turbine, quasi 
τον, ποντουµένην τῷ χλύδωνι, ἁμαρτιῶν τῷ φόρτῳ Sinegubernatore, fluctuantem jam 8ο pene sub- 
ὀφθεῖσαν ὑπέραντλον, καὶ iv πυθµένι dos ἆλθεῖν — mersam,ejiciendoque peccatorum oneri imparem, 
κινδυνεύουσαν, φθάσον, Ototóxs, πρεσθειῶν cou ἑλέει, — et constitutam in periculo decidendi inimatartara, 
γαλῆνην παρέχουσα, xal κινδύνων ἐξαίρυσα, σὺ serva Dei Genitrix, clementissimis tuis precibus, 
λιμὴν γὰρ &yelpzsvoc* πρεσθεύουσ« τῷ Σωτηρι xai affer tranquillitatem, et periculum propulsa : tu 
Υἱῷ Oc τῶν πταισµάτων ἄφεσιν Ooünval pov σὲ γὰρ 68 enim portus expers tempestatis. Roga ergo 


ἔχω ἐλπίδα ὁ ἀνάξιος δοῦλός σου. 


QAII δ᾽, 'O εἱἰρμὸς. 

Εἰσακήκθα, Κύριε. τὴν ἀκοην τῆς chc οἰχονομίας 
xal ὶδόξασά σε, µόνε φιλάνθρωπε, 

T&v τραυμάτων µου, Δέσποινα, tuv τῆς uy 
σαρχός τε νοσήµατων, ή Otüv τεκοῦσα λύσιν παρά» 
σχου µοι, 

'Ex περιστάσεως ῥῦσαί µε, Μήτηρ θεοῦ, καὶ 
ξάλης καὶ κινδύνων ταῖς σαις Ἱχίσιαις, µόνη παν- 
ὄμνητε. 

Χειμαζόµενον ἈΧλύδωνι µβιωτικῶν ἑξάρπασον , 
Παρθένε, πρὸς τὸν adv λιμένα καθοδηγοῦσά μὲ. 


Redemptorem et Filium Deum, ut mihi lapsuum 
veniam concedat, quia in te spem omnem pono, 
indignus famulus tuus. 
ODE 4. Hirmus. 
179. Obediui, Domine, sermonibus providentice 
tus : ette, qui solus benignus es glorificavi. - 


a.C Ο Domina Dei Parens, me anime carnisque 


vulneribus ac morbis libera. 


Ex necessitate, procellis et periculis eripe me 
per tuas preces, Maler Dei, qu: sola es omni 
laude dignissima. 

Jactatum hnjus vit» fluctibus serva, me, Virgo, 
ad portum tuum deducens. 


Cou. Hinc iterum reditur ad canonis acrostichici metrum prosequendum. 


”Αλλός. Προς ᾿Ελήλυθάς kx Παρθένο». 
'Ζοήμονες ix τῆς κάτω σοφίας Ὑενόμενοι, χωθέρ- 


Alius, sicut ᾿Ελήλυθας ἐκ Παρθένου, 
coapientes facti ex. inferiori sapientia, guber- 


νησιν Ἰἔνδοξοι παρὰ τῆς θείας ἐκτήσασθε ὅθεν ώς — nandi rationem a divina sapientia gloriose conse- 


θεράπαιναν ταύτην ἐχείνῃ πανσόφως ὑπετόξατε. 


Θιλόσοφοι, νοὺς σοφοὺς sl. φιλεῖτε, σοφίσθητο, xal 
λέγειν διδάχθητε, πάντες οἱ λόγους θαυμάζοντες, 
πράξεως ἀχρίδειαν καὶ θεωρίας ἐντεῦθεν ἐξασκού- 
ptvot. θεοτόχων. 

Ὁς ὄψικος ὑετὸς ἐπ Ἱσχάτων ὁ πρώῖμος, ὑδά- 
«ὼν αἰώνων τε δημιουργὸς εἷς τὴν µήτραν σου 
ἔσταξε, Πανάμωμε, κατά χαιρὸν ἀναψύχων τοὺς ἕκ- 
λείποντας.. 

"Αλλος. Σύ goo, Χριστὲ, Κύριος. 


Στῦλος πυρὸς λαοῦ πιστοῦ προηγουµενος κα- 


φλογζων τοὺς ἐχθροὺς «rc πίστεως, «và» δὲ φυλὰς 
σώζων ἁἀσφαλῶς τὰς ἐπεπομίνας, ὁ μέγας ὤφθη 


PaTBOL. GR. XXIX. 


D cuti estis : unde illam huic, quasi famulam, sa- 


pientissime subjecistis. 

r-emen sapienti: quaerite, philosophi, si sa- 
pientes diligitis ; et docemini loqui omnes, qui 
artem loquendi admiramini, hinc exercitati in 
agendi contemplandique studio. Mariale. 

ctt pluvia serotina valde ac temporanea, sie 
aquarum steculorumque artifex in tuum, a Virgo, 
uterum. sine omni labe, peropportune descendit, 
ad deficientes refocillandos. 

180. Alius, sicut , Z5 
elec. 

Columna ignis fidelem prsecedens populum, 
urens inimicos fidei, et sequentes tribus secura 
servans custodia, magnus exstitit Basilius. Confidat 


Χρισὲ Κυ- 


μου. 


c 


D. 


b 


OGCLVIIT 


tore. 

Lingua delieium et cujusvis auditus jucunditas 
fuit oratio tua, Gregori ; manna vite, ros dul- 
cedinis, mel de petra, panis eclestis angelorum, 
lectorum alliciens animos, ut tua. suavitate sese 
insatiabiliter ingurgitent; eosque voluptate com- 
plens. 

Fluvius charismatumSpiritus, Joannes, repletus 
est usque ad effusionem ; et pulchram terra fa- 
ciem quasi torrente voluptatis ex ore irrigat aureo ; 
exhilarans Christi totam civitatem et pinguefa- 
ciens impetu divinarum undarum. Mariale. 


Naturam simplicem, expertem compositionis, 


PROLEGOMENA. 
et vincat Chrisli Ecclesia, tanto dives propugna- Α Βασίλειος. θαρσε[τὼ καὶ νικάτω ή Χριστυῦ Έκχλη- 





σία, τηλικοῦτον πλουτήσασα πρόµαχον. 

Γλώσσης τρυφὴ, καὶ ἀκοης πάσης ἤδυσμα ὁ e 
λόγος πέγυχε, Γρηγόριε µάννα ζωῆς δρόσος Ίλυ- 
κασμοῦ, μέλι τὸ Ex πέτρας, ἀγγέλων ἄρτος οὗράνιος, 
ἁπλήστως ἐμφορεῖσθαι τῆς ἡδύτητος πείθων, καὶ 
πληρῶν ἥδονης τοὺς μετέχοντας. 


'O ποταμὸς τῶν ἨὙΧαρισµάτων τοῦ Ηνεύματος 
ἐπληρώθη, ὁ Ἰωάννης, µέχρι καὶ προχύσεως' xal 
τὸ καλὸν πρὀσωπόν τῆς γῆς, ὡς τρυφῆς χειµάῤῥος, 
ἀπὸ χροσοῦ ἄρδει στόματος, εὐφραϊνων καὶ πιαϊνων 
τοῦ Χριστοῦ πᾶσαν πόλιν τοῖς τῶν θείων κυμάτων 
ὁρμήμασι, θεατόχιο». 

Φύσιν ἁπλῆν, ἀνασχομένην συνθέσεως xal φι- 


el perfectiorem quam ut confundatur, In tuo, Do- g νεῖσαν κρείντονα συγχύσεως, ἐπὶ τοῦ σοῦ, Δέσποινα, 


mina, Filio tres illi divini doctores confessi sunt ; 
in duabus voluntatibus et duplici operatione, 
duplicem illum secundum naturam agnosceutes. 
Gatabasia. 

Virlus tua, Christe, obduxit celos : procedens 
enim ex arca sanctificationis tne incorrupte Ma- 
tris,in templo'glorietuz visuses ut infans gesta- 
tus uluis, etomnia impleta sunt laude tua. 


ODE 5. Hirmus. 

181. Luminis largitor et temporum opifex, 
Domine, inlumine mandatorum tuorum dirige 
nos : extra le enim alium Deum non cognosci- 
Inus. 

Habentes armaturam inexpugnabilem contra 
tentationes diversi generis, omni adversariorum 
improbitate semper expedimur, qui te Dei Geni- 
tricem incontaminatam credimus. 

Appropinquante legis plenitudine, sublimior 
cherubinis, peperisti incarnatum ex te Filium Dei 
unigenitum, quem: servis tuis reconcilia. 


Omnium conditorem quem tuis ulnis, Intemera. 


ta, portasti, redde precibus tuis nobis propitium, 
quia ad le ex animo confugimus. 


482. Alius, sicut 'o φωτισμός. 

coharismatum tuorum fontem propinasti, o ho- 
minum amans Deus, sanctis bibendum : qui 
quantumcunque bibitur, imminuitur nunquam ; 
sed divinis rivulis, ex sinu ipsorum profluentibus, 
mundum iuebriat universum. 

ecquid inihi aurum ? quid mihi opes gloriaque 
el potentia ? fumi abeuntes in aerem. Omnia 
facessanli ventus ferat omnia. Mihi opes une 
mulium amabiles, eloquens, doctorum trini - 

z-ivus ambrosis fluil et nectaris ; fluit cibus 
immortalis esurientibus, et sitientibus incorru- 
ptus potus, aqua vivens in secula, et bibentes in 
vivis conservans. Omnes vita exundante imple- 
mini. | Mariale. 


cxsuperans malitia in nos habuit notestatem : 





Yloà ot τρεῖς θεοφόροι δογματισταὶ ὡμολόγησαν, ix 
δύο θεληµάτων xal διπλῆ» ἔνεργείας τὸν διπλοῦν xa- 
τὰ φύσιν γνωρίΐσαντες, Καταθασία. 


Ἐχάλυψεν οὑρανοὺς f, ἀρετή σου, Χριστέ" τῆς 
χιθωτοῦ γὰρ προσελθὼν τοῦ ἁγιᾶσματὸς σοὺ τῆς 
ἀφθόροδ Μητρὸς, bv τῷ ναῷ τῆς δόξης σου ὤφθης ὡς 
Βρέφος ἀγκαλοφορούμενος, καὶ ἐπληρώθη τὰ πάντα 
τῆς σῆς αἰνέσεως. | 

ΩΔΗ ε’, 'O εἶρμός 

'O τοῦ φωτὸς χορηγὸς, «al τῶν αἰώνων ποιο 
ητὴς, Κύριε, ἓν τῷ φωτὶ τῶν σᾶῶν ΄ προσταγµάτων 
ὁδήγησον ηχκᾶς' ἑκτὸς σοῦ γὰρ ἄλλον θεὸν οὐ γινώ» 
σχομεν. 

΄Ὅπλον ἀήττητον κατὰ ποικίλων πειρασμῶν ἔχον- 
τες τῶν δυσμὲνῶν πᾶσης ἑπηρείας λυτρούµεθα xri, 


ol σε θεοτόχον, ἁγνὴ, ἐπιστάμενοι, 


Νόμου το πλήρρωμα, t Άνωτερα χερουθὶµ, τέτου 
κας τὸν τοῦ Oto) ix σοῦ σαρχωθέντχ. Yibv μονογινᾶ, 
ὃν ὑπὲρ τῶν δούλων τῶν σῶν ἐξιλέωσαι, 

Τὸν τοῦ παντὸς ποιητὴν iv ταῖς ἀγκάλαι; σου, 
᾽Αγνὴ, φέρουσα, τούτον ἡμῖν σαῖς ἰχοσίαις εὖὐΐλα- 
τον δίδου, τοῖς vov ix Καρδίς παὺς σέ παταφευ- 
ουσι, 

"AJÀoe. Ὁ φὠτισμός. 

t4à τὴν πηγὴν τῶν σεαυτου χαρισμάτων ἐκπαῖν, 
ὅλως φιλάνθρωπε, δέδωκας τοῖς ἁγίοις, ἕλαττωθει- 
σαν οὐδαμῶς τῇ χενώσει, τὸν δὰ κόσμον πάντα µε- 


p rara τοῖς ἐκ τῆς χοιλίας αὐτῶν θείοις ῥεύμασιν. 


3l µοι χρυσός ; τί µοι πλοῦτος καὶ δόξα καὶ δυ- 
ναστεία ; καπνοὶ διαῤῥέοντες εἷς ἀέρα. Πάντα οἰχέ- 
σθω, αὔρα πάντα φερέτω. ἐμοί πλούτος cic πολυέρα- 
στος ἡ τῶν διδασκάλων τριὰς ῥητορεύουσα, 


θεῖ ποταμὸς ἀμθροσίαν xal νεχταῤῥεϊ τοῖς πει- 
νῶσιν ἀθάνατος βρῶσις, καὶ τοῖς διφῶσιν ἄφθαρτος 
πόσις, ὕδωρ ζῶν εἰς αἸῶνας καὶ συνέχον ζῶντας τοὺς 
πίνοντας" πᾶντες πλημμυρούσης ζωῆς ἐμφορήθητε, 
θιοτόκιον. 


ε'σχεν ἰσχὺν καθ ἡμῶν à κακία αλλ οὐκ εἴἲς 





ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. COOLIX 


τέλος * ἠσθένησε γὰρ κατὰ τὴν Παρθένον τὸν iv lay 5t 4 at non in finem usque. Est enim debilitata, post- 

δυνατὸν τετοχυῖαν ὑπελθόντα σαρχὸς ἀσθένειαν, καὶ τὸν quam Virgo peperit potentem virtute, qui carnis 

δυνατὸν ἓν xaxíq νεχρώσαντα, infirmitatem subiit, et potentem malitia prostra- 
vit. | 


Exhinc continuatur secundus de sanctis canon. 


" AJÀec. Ἰνατί µε ἁπώσω, 

Τοὺς wv θείων πραγµότων xal τῶν ἀνθρωπίνων 
σοφῶς ἐπιστήμονας, τὰς τῶν ὄντων φύσεις φιλαλή- 
θως ἡμῖν σαφηνίσαντας, xal κὸν τούτων κτίστην πᾶ- 
σι γνωρίσαντας, ὡς θέµις, εὐχαρίστοις φωναῖς ἄμει- 
ψώμεθα. 

Τὸ πικραῖνον xal στύφον τῶν πρὸς σωτηρίαν 
φαρμάκων Ἰγλύκαναν ταῖς σοφαῖς τῶν λόγων in- 
«iat; τε xal τέχναις καὶ χάρισι τῶν ψνχῶν ol θεῖοι 
θεραπευταί * θέλγεσθε, πάντες εὐσεθείς, xal τερπόµενοι 
σώζεσθε. 


Σιωπᾷ λόγος ἅπας, τῶν θεοκηρύχων λαλούντων τὰ ὃ 


ἔνθεα, καὶ κρατεῖ τῆς πάλαι Διαθήκης ἡ Νέα προ- 
ϐάλλουσα τὰ σεπτὰ πυξία τῶν ἐν αὐτῇ νομοθετούντων, 
οἷς ῥθμζεται πᾶς πιστῶν σύλλογος. θεοτόκιον, 


Τὴν ἀθάνατον φύσιν ἡ θνητὴ παρέδραµεν εἷς ἁγιό- 
τητα, καὶ Παρθένος κόρη τοὺς ἀσάρχους ἀγγέλους 
παρήλασεν, ὡς θεὸν τεχοῦσα τὸν βασιλέα τῶν ἁγγέ- 
λων, i προσθλέπειν ἐχείνοις ἀσύνατο.  µΚαταθασία. 

ὃς εἶδεν Ἠσαίας συμθολικώς iv θρόνφ ἐπηρμέ- 
wp θεὺν ὑπὸ ἀγγέλων δόξης δοουφορούµενον, "à. τά- 
λας, ἐθόα, ἐγώ] πρὸ γὰρ εἶδον σωματούμενον θεὸν, 
φωτός ἀνεσπέρου καὶ εἰρήνης δεσπόζοντα. 


QAH G'. Ὁ εἷρμός. 


183. Alius, sicut Ἰνατί µε ἁπώσω 

Divinarum humanarumque rerum scientia im- 
butos, qui studio veritatis naturas rerum nobis 
enodarunt, cunctisque ostenderunt illarum opifi- 
cem, remuneremur (ut equum est) gratiarum ac- 
tionibus. 

Salubrium pharmacorum amaritiem dulcem 
reddiderunt doctis sermonum Illecebris, artibus- 
que et leporibus divini medici animarum. Lz»ta- 
mini, pii omnes, ct cum jucunditate ad. salutem 
incumbite. 

Preconibus divinis divina tractantibus, omnis 
sermo facet ; et Testamento 'Vetere prestat No- 
vum, proponens pretiosas tabulas suarum legum, 
quibus tota fidelium respublica regitur ac tem- 
peratur. Mariale. 

Naturam immortalem mortalis przcucurrit san- 
clitate, et puella Virgo superavit carnis exper- 
tes angelos, quando genuit regem angelorum 
Deum, quem illi obtueri haud possunt. Catabasia, 

Ut vidit Isaias symbolicein excelso solio Deum, 
gloria angelorum tanquam satellitio stipatum : 
Miser ego! exclamabat: coram enim vidi cor- 
pore indutum Deum, luci vesperum non habenti 
pacique dominantem (a). 

184. ODE 6. Hirmus. 


Ἐν ἁθόσσῳ πταισµάτων κυχλούµενος τὴν ἀνει-ό — Ego qui in'abysso peccatorum volutor, inves- 


χνίαστον τῆς εὐσπλαγχνίας σου ἐπικαλθῦμαι ἄθυσσον * 
kx φθορᾶς, ὁ Osbc, μὲ ἀνάγαγε. 

Σωτηρίας λιμένα γινώσκων σε, πλέων πολυφρόν- 
τιδος βίου τὸ πέλαγος ἐπικαλοῦμαι, Δέσποινα, χυδερ- 
νήτην φυχῆς µου γενέσθαι σε. 

"Itp&c πολιτείας ἑκπέπτωκα ῥᾳθυμῶν ὁ δείλαιος * 


ἀλλ᾽ ἐπανάγαγε, εὐλογημένη πάναγνε, προσταγαῖς τοῦ 
Yloo σου ῥυθμίζουσα, 


"Αλλος, ᾿Αθυσσος ἁμαρτημάτων. 


—-5u ἓν vj Τριάδι τριτιὰ συνθεολοχεῖτε ' τὴν 
ἀγεννησίαν τοῦ πατρὸς, τοῦ Λόγου τὴν γέννησιν, καὶ 
Πνεύματος τὴν ἐκπόρεσιν μόνου. 


μήμερον τῷ óbup τούτῳ περιφανἠς σωτηρία * δύο 
γὰρ καὶ τρεῖς συνηγµένους Χριστὸς εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ 
τιµῶν, µέσος πάρεστι τούτων, 


»πειρον τῆς γῆς τὸ βάθος πρὸς τὸ οὐράνιον ὄψος, 
ἁλλ᾽ ἀπὸ τῆς γης τοὺς ἁγίους ἔξηρεν ἐπέχεινα τῶν οὗ - 
βανῶν ὁ οὐράνιος ἔρως, Ototóxtov, 
»*, Παρθένε, xai ἀφορμὴν µυστη- 


tigabilem misericordis tus imploro abyssum. Ex 
interitu educ me Deus. 

Salutis portam agnosco, te, Domina, et. navi- 
gans sollicite vitt& pelagus, obsecro, ut guberna- 
trix animze sis mes. 

Sanctiore statu excidi, quia miser torpebam 
otio. Sed me reduc, benedicta eLjomni ex parte 
castissima meque tui Filii mandatis accom - 
moda. 

484. Alius, sicut ᾿λθυσσες ἁμαρτημάτων, 


"3riplicem proprietatem in Triade explicatis : 
quippe theologica commentatione disseritis quo- 
modo npn ut genitus Pater, quomodo genilum 


p Verbum, et Spiritus quomodo solus procedat. 


zXepente huic domui refulsit hodie salus ma- 
nifesta : nam Christus, honorans duos vel tres 
congregatos in nomine suo, est in medio eo- 
rum (b) 

t3lsi profunditas terre immenso intervallo re- 
mota est a coeli altitudine, sanctos lamen ultra 
coelos colestis amor extulit. Mariale. 

cancta Virgo, cum te haberent novum fontem 


(b) Matth. xviir, 20. 





GOCLX 


-— 


PROLEGOMENA. 


novamque originem mysteriorum, iidem — tres A ρίων ἔχοντες οἱ τρεῖς θεηγόροι, καιναῖς ὑποθέσεσι χαι- 
theologi studuerunt formulas loquendi novas no- νοπρεπη προσαρµοζουσι φράσιν. 


vis argumentis adaptare. 

186, Alius, sicut Ἰλάσθητί µοι, Σωτήρ 

Trinitatem unam astruere theologice ab illis 
Patribus edocti sumus; unitatem trinam laudan- 
dam accepimus ; adorare didicimus unam in tri- 
bus personis naturam. 

In principio erat Verbum apud Patrem co- 
seternum : cum Verbo erat Spiritus, sed ex Ge- 
nitore, simplex, consubstautialis, connaturalis 
divinitas, quemadmodum divini illi oratores pro- 
nuntiant. 

GConjungo et disjungo; conjunctim disjuncta co 
gito unum individuum, et tres imaginor : sequor 


" Aoc. Ἰλάσθητί µοι, Σωτήρ. 

Τριάδα μοναδικὴν θεολοχεῖν Εδιδάχθημεν, µονάδα 
τριαδικὴν ὑμνεῖν παρελάδοµεν, προσχυνεῖν ἐμάθομεν 
παρὰ τῶν Πατέρων μίαν φύσιν τοισυπόστατον. 


Ὅ Λόγος ἂν ἐν ἀρχῇῃ πρὸς τὸν Πατέρα συνάναρ- 
χος' τῷ Δόγῳ Πνεύμα συνΏν, ἀλλ᾽ Ex τοῦ Γεννήτορος, 
ἁπλῆ, ὁμοούσιος, συμφυῆς θεότης, ὡς οἱ θεῖοί φασι 
χήρυχες. 


Συνἁπτω καὶ διαιρῶ * τὰ συναπτῶς διαιρούµενα 
ἓν ἀμερὲς ἐννοῶ xai τρία φαττὰζομαι  διδασκὰἁλους 


tres Deo alllalos magistros, qui mead siccreden- ῃ δέχομαι τρεὶς θεοφορήτόυς, οὕτω πείθοντας πιστεύειν 


dum adducunt. Mariale. 

Sine maire ante assumptam carnem, sine pa- 
lire post assumptam : ita filius patris et matris 
diclus, utrinque vim intelligendi excedit. At 
enim admirabilia. et quae sant. supra intelligen- 
tiam omnium,Numen supremum decent.Calabasia. 

Dixit tibi senex (a), oculis cernens, Sa/utare, 
quod populis apparuit ex Deo, Christe, tu Deus 
meus. 

187. Contacium Tonus 2 
λεῖς, 

Sacros et divina locutos praecones, columen 
magistrorum assumpsisti, Domine, ad tuorum 
bonorum usuram et requietem. Illorum enim la- 


ε]ουί Τοὺς ἄσφα- 


με. θεοτόχιον, 

᾽Αμήτωρ πρὸ τῆς σαρχὺς, απατωρ μετὰ τὴν 
σὰρχωσιν, υἱὸς πᾳτρὸς xal μητρὸς, ὁ ταῦτα καλού- 
µενος " ὑπὲρ νοῦν ἀμφοτέρα) τῷ Oc γὰρ πρέπει τῶν 
θαυμάτων τὰ παρὰδοξα, Καταθασία. 


Ἐθόησέ σοι lÓnv 5 πρέσθυς τοῖς ὀφθαλμοῖς tb 
Σωτήριον, ὃ λαοῖς ἐπέστη ἐκ Θεοῦ * Ἄριστὲ, σὺ θεός 


po. 
Κοντάκιον, "Hyoc β’. Τοὺς ἀσφαλεῖς. 


Τοὺς ἱεροὺς καὶ θεοφθόγγους χήρυκας, τὴν xo- 
ρυφὴν «uv διδασκἁἀλων, Κύριε, προσελἀθου elc ἀπό- 
λαυσιν τῶν ἀγαθῶν σου καὶ ἀνὰπανχιν " τοὺς πόνους 


«ασ 


bores atque ,lassitudinem quovis holocausto {ἰ-., γὰρ ἐκείνων καὶ τὸν κἁματον ἐδέω ὑπὲρ πᾶσαν 


bentius suscepisti, qui solus sanctis tuis ἱιπρογιί- 


ris gloriam. 
(ECUS. 

Quis salis queat labia diducere, et movere 
linguam, ad laudaudos eos qui efflant ignem vi 
sermonis ac spiritus ? Nihilominus hoc ausim 
dicere. Hi ires transierunt totius humanze natura 
lerminum multis singularibusque gratiis; actione 
vero et contemplatione praestantissimum quem- 
que longissime superarunt. Quocirca eos, tan- 
quam fideles tuos famulos, donis maximis cumu- 
lasti, qui solus sanctis tuis impertiris gloriam. 


ὀλοκἁρπωσιν, Ó μόνος δοξἀζων τοὺς ἁγίους σου. 


, 0 ΟΙΚΟΣ. 

Τίς ἱκανὸς τὰ χείλη διᾶραι καὶ κινῆσαι τὴν γλὠσ- 
σαν πρὸς τὸ αἰνεῖν τοὺς πνέοντας πῦρ δυνάμει λόγου 
καὶ πνεύματος; "Όμως τοσοῦτον εἰπεῖν θαῤῥήσω, ὅτι 
πᾶσαν παρΏλθον τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν oi τρεῖς τοῖς 
πολλοῖς xal µεγὰλοις χαρίσμασι, xal Ev πρᾶξει καὶ 
θεωρίᾳ ᾿ τοὺς κατ ἄμφω λαμπροὺς ὑπερὰραντες. Au 
µεγίστων δωρεών τούτους ἠξίωσας, ὡς πιστούς Go) 
θεράποντας, ὁ μόνος δοξάζων τοὺς ἁγίους σου. 


188. Coww. Hactenus priores triplicis can»nis Ode ; post quarum non « quartam » (sicnt num. 19 
scripsi ex Cangio, quem vel sua hic fefeilit inemoria, vel librarii oscitantia), sed « post sextam, » in- 
lerrumpiinr canonum cursus, ut assumantur lectiones vel de Sanctis, vel de Tempore; quales in 
Menzis quideui auo hic ordine habentur Jisposil ; seorsim autem manu descripte per anni circulum 
reper.untur in 19 codicibus, quo Grzci passim « «ynaxaria « vocant quidam etiam « menologia : » 
quo fit, uL modo uno, modo alio nomine appellati inveniantur ejusmodi codices in nostris sanctorum 
Actis, In quorum nonaullis item ut in Menais, premittuntur singulis ologiis sanctorum sive Histo- 
riis disticha singula iambica: nisi quod hic pro versibus duobus ponantur versus omnino triginta 
se, uu ad majorem solemnitatem. Sed prius indicitur tam in Synaxariis quam :Menseis festum 

IGC Inodo : 

Eodem mense die 30 memoria sanetorum no- p TQ αὐτῷ μηνὶ X µνήµη τῶν ἓν ἁγίοις Πατέρων 
Slrorum eli deuienicornm doctorum, Basilii ἡμῶν καὶ οἰκουμενικῶν διδασκἁλων, Βασιλείου τοῦ 
Magni, Gregori Theologi, et Joannis Chryso- "Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Θεολὸγου, καὶ Ἰωάννου τοῦ 
είοιη], Χρυσὺστομου. 

MODULI. 
189. Ternos simul celebrare Luciferos decet, 


ZTIXHPA. 
"Ojo δίκαιον τρεῖς αέθειν ᾿Εωσφόρους. 


(o) Luc. n, 30 


7 


x 





ACOLUTHIA TBRIPLICIS FESTI. 
A Qui triplice clarum lampade ostendunt jubar. 


Φῶς τρισσολαμπὲς, πηγάσαντας Ev. χόσμφῳ. 
Κοινὸν τὸν ὕμνον προσφέρειν πάντας θέμις 
Toà; ἐκχέασι πᾶσι κοινὴν τὴν χάριν. 
"Bap χελιδὼν οὐ καθίστησι µία. 

Al τρείς ἀπδόνες τῶν φυχῶν ἔαρ. 

Τὴν μὲν νοητὴν η Τριάς λάμπει χτίσιν͵ 
Τριάς γε μὴν αὕτη σε co ὁρωμένήν. 
᾽Απώλεσαν μὲν οἱ πᾶλαι θεοῦ σέδας, 

Εξ ἡλίου τε xal σελήνησς ἀφρόνως᾽ 
Κάλλος γὰρ αὐτῶν θχυµάςοντες καὶ váy oc, 
”Ωσπερ θεοῖς προσήγον οὐκ ὀρθως σέθας' 
'Ex τῶν τριών τούτων δὲ φωστήρων πάλιν 
μεις ἀνηνέχθημεν εἰς θεοὺ σέδας, 
Κάλλδι βίου γὰρ τῇ τε πειθοῖ τῶν λόγων 
Πείθουσι πάντας τὸν µόνον Κτίστην σἔθειν. 
Κτίσιν συνιστᾷ, τήνὃς τὴν ὀρωμένην, 

To πῦρ, ép, ὕδωρ τε καὶ γῆς ἡ φύσις" 
Οἱ δ) αὖ συνιστῶντές γε κόσμον τὸν µέγαν, 
Τήν πρὸς θεόν τε πίστιν ὡς ἄλλην κτίσιν, 
Στοιχιαχῆς φέρουσι Τριάδος τύπον’ 

Μέλει γὰρ αὑτοῖς οὐδενὸς τῶν qntvov' 

Καὶ γήἔνον νῦν ἔσχαν οὐδὲν ἐν λόγοις, 
Ὀρηγόριος γάρ πῦρ πνέει νοὺς τὸν λόγον, 


Themis ipsa petit hos laude communi coli, 
Coromune cunctis ferre qui auxilium student. 
Ver una hirundo non facit;sed hxc triplex 
Philomela vernum tempus animorum attulit. 
Corpore carentem spiritum, et sola potest 
Qui mente cerni, aumma collustrat Trias : 
At hec Trias te, qui sub aspectum cadis. 
Perierat olim vera religio Dei, 

Quando colebatur sol atque Latonz globus : 
Nam Ίνα mens mortalium, admirans decus 
Cursumque olympi, sidera hzc dixit deos. 
Sed bene. Refulgens illa doctorum triasi 
Veri Dei vetusta restituit sacra. 

Nam sanctiore vita et eloquio potens, 


B Ad Conditoris unius cultum tmpulit. 


Quodcunque cerni luce corporea potest. 

Id ignis, unda, terra cum Jevi aethere 

Sociata conflant, alterum innexa alteri. 

At ubi hi fide condunt velut mundum alterum 
Magnilicum et amplum, Triados effigie gerunt. 
Nec ambiunt terrena; terrenum nihil 
Ant mens eorum xolvit, aut sermo sonat. 


CCOCLXI 


Πρὸς Uoc a9 πείθοντα πάντας ἐκτρέχειν, 
Τοῖς λειποθυµήσασι 0 ἐκ παθῶν πάλιν 
λλναπνοή τις οἱ Βασιλεὶου λόγοι. 
Μιμούμενος δὲ τὴν ῥοὴν τῶν ὑδάτων 

Ὁ καρδίαν τε xal στόµα :ρυσοῦς μόνος 
Τοὺς Excaxéveac ἐχ παθῶν ἀνάφύχει, 


Gregorius ore spirat eloquium igneum, 
Quod urit omnes, atque in excelsum rapit. 
Hos quisub alta mole vitiorum gemunt 

Et jam fatiscunt, sermo Basilii erigit. 
Imitatur ainnes, pectore ac ore aureus, 
Qui motiones reprimere animorum docet, 
Οὕτω πρὸς ὄψος τὴν βροτῶν πᾶσαν φύσιν Sic eruditus sermo doctorum trium 

"Ex τῆς χθονὸς φέρουσι τοῖς τούτων λόγοις, C E terra ad astra ducit humanum genus. 


190. Cou, Ád majorem etiam przcipui hoc die cultus comendationem facit, ex ephemeride metrica 
totam antetomum I Maii expositam videre licet sumptum hexametron, 

Λάμψεν ἑνὶ τριακοστῇ χρυσοτισήλιος αἴγλη. Sole nitet triplici mensis tricesima Jani, 

Dein legitur er festi historia, satis prolixa, quam uti jam nunc dixi,Latinitate a me donatam in- 
venies in Actis S. Basilii, cap. 31. Αἱ vero cum plures sancti eodem die concurrunt, tum etiam plures 
sunt hujuscemodi lectiones ; et singulis praemittuntua versus aliquot.Atque id colligi potest ex hoc ipso, 
duos jam commentamur officio : nam quia xxx Januarii in Graecorum Ecclesia celebratur « etiam S. 

ippolytus, papa Romanus » quidem diclus a Grecis, sed ut summum intelligendus episcopus Portu- 
ensis, primus ex Romani pontificis suffraganeis, quos medio :vo et anno 1090, et episcopos Urbisetepis- 
copos S. Roman: Ecclesia « dictos, post Mabilionem docuit Papebrochius. Adeo autem celebris 
fuit Grecis hic sanctus, ut priusquam praecipuum in hujus diei locum occuparent tres sancti docto- 
res, ille faceret diei nomen in praedicta ephemeride unde fit ut post lhexametrum de illis, adhuc 
recitetur hexametrum de isto, 

Ἰππόλυτον πόντου τριακοστῇι ἕκτανε ῥεῦμα, Hyppolytum ponti tricesima tradidit undis. 

Qai autem de eodem sancto in Matutinis cantabatur canon, habetur in Mensis excusis pridie ante 
utraaque Vesperas festi hujus sub hoc titulo : Τῷ αὐτῷ μηνὶ λ’ τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Ἰππολύτο πάπα 
Ῥώμης ἡ ἀχολουθία αὐτοῦ ψάλλεται ἓν τοῖς ἀποδείπνοις εἷς δὲ τὸν ἑσπέρινὸν καὶ τὸν ὅρθοον ψάλλομεν 
τὴν ἀκολουθίαν τῶν ἁγίων τριῶν ἱεραρχῶν. α Ejusdem mensis die xxx agitar festum S, Hippolyti pap: Ro- 
ma : cujus acolythia psallitur post prandium diei xxix; ad Vesperas autem et Matutinum psallitur 
acoluthia trium sanctorum hierarcharum. » Ibi ergo canonem illum require, usui nobis futurum die 
xxv Augusti, quando sanctum iatum, cum simpliei titulo « episcopi Portuensis, » habet Romanum 
Martyrologium. Hic vero eidem a Grzcis junguntur socii, suis expressi nominibus omnino viginti 
quatuor, quorum tres pra aliis totidem distichis seu modulis honorantur. 

191. Simili modo,eodem hoc xxx die,commemorantur singuli cum disticho et elogio ex Vita sumpto, 
sancti « Barsimazus marlyr, » episcopus Edessenus sub Diocletiano et Maximiano; atque« Theophilus 
martyr, » belli dux sub Constantino et Irene, fidei causa a Saracenis interfectus, « Junior » autem di- 
ctus, pro more Grecorum, respectu plurium ejus nominis sub gentilibus imperatoribus martyrio coro- 
natorum. De ipso videsis Theophanem ad annum secundum Grecos 83, secundum Datihos 790, qui 
cum mensem diemque martyrii nusquam exprimant,uti necPaulus Diaconus,in Historia miscella Theo- 

hanem de more sequens, mirum est uude ei Baronius acceperit in Romano Martyrologio diem xxii Juli. 
Nempe nullum inveniens,in eo quod Sirletus ipsiraptim collegerat valdeque imperfecto Menologio,quod- 
que solum augendo Romano prs&eluxit, mensem ac diem ro suo arbitratu legit; nolens ignotum Latinis 


αααιχη PROLEGOMENA. 


relinquere, cojus tam iasigne martyrinm inveniebat in predicta Hístoria miscela. Atqne htec de hu- 
jus diei sanclis, commemorari apud Grecos solitis, obiter attigisse satis sit : hoc tamen de iis addendum 
restat, quod hacpars Matulini, idem praestans Gricis, quod Latiuis prestat lectio Martyrologii ad Pri- 
mam, hoc ab eo differat, quod plerumque sit comme:noratorum sanctorum longiora elogia, seu vita 
actorumque compendia legenda proponat, preeunte ad singula quale diximus disticho ; consentiat 
autem cum eodem, qnod sicut apud Latinos Martyrologium concludit lector, dicens, « et alibi pluri- 
morum sanctorum mártyrum et confessorum atque virginum et respondetur a choro, Deo gralias : » 
sic eLGrzeci,absolutasanctorum commemoratione prsdicta,clausulam adhibent, quovis die iterandam, 
Ταῖς αὐτων ἁγίαις πρεσθειαις. ὃ θεὸς, ἐλέησον xal ζῶσον ἡμᾶς. « Horum sanctis precibus miserere nobis, 
Deus, et salva nos, » Ex hinc resamitur cantus trium canonum eodem quo supra ordine. Est autem 
in hujusmodi poematis perquam usitatum, ut ultimarum trium odarum strophse seu troparia singula 
eodem fere modo terminentur; ut in ode quidem septima clausula sit : ᾿Ευλογητὸς ὁ θεὸς τῶν πατί- 
ρων ἡμῶν, » Benedictus Deus patrum nostrorum; » in octava. Εὐλοχεῖτε xat ὥτε elc πάντας τοὺς 
αἰώνας « Benedicite et superexaltate in ssecula ; » in nona denique [requentetur verbum Μεγαλύνεν, 
« magnificare : » ut videantur quedam quasi dispositio ad laudes, que sunt extrema Matutini offici 
pars ac vere Matutina, uti dicetur capite sequenti. 





ODE 7. Hirmus. 

192. Cum adoraretur statua aurea in campu 
Dura, tres pueri tui proculcaruut impiissimum 
mandatum : conjecti autem in medium igneum, 
quasi rore perfusi psallebant : Benedictus es, 
Deus patrum nostrorum. 

In crucem suffixus qui ex te, Dei Genitrix, 
corpus assumpsit. Adami discerpsit chirogra- 
phum. Illum nunc precare, omnis nevi expers, 
ut a cunctis periculis liberet fideles clamantes : 
Benedictus es, Deus patrnm nostrorum. 

Spes bona exspectatioque fidelium es, o Domi- 
na, et jam deprecamur te, ut effundas commise- 
rationis pelagus super omnes, in te confidentes, 
et ad Filium tuum clamantes: Benedictus es, 
Deus patrum nostrorum. 

Speciosam salubrium mandatorum vestem, qua 
amictus fui in baptismate, perdidi pre incuria, o 
miser! Nunc ad te, Virgo, confugio, et peto tu- 
nica temperantia per te iterum indui. 


193. Alius, sicut ᾿Αντίθεον πρόσταγμα, 

o» uper3tur, o beati, et fugit qua erat ante in- 
tolerabilis audacia heeresum. Et cera liquescens a 
facie ignis ostenditur esse quodvis adulterinum 
dogma, quod opponitur vestris verbis, ignem spi- 
ranlibus. 

Cbsoletas nugas gentilium declinarunt tres 
illis; eamque solam elegerunt suadelam, que ho- 
minum mentibus dominari idonea, corroborandse 
serviret veritati; itaque omnem fideliam cotum 
subegeruni verbis ad persuadendum accommo- 
dis, 

Mariale. 

c-audabilis et pura Virgo, in te omnis prophe- 
tia conquierit et finem habuit : in admirationem 
rapiens eos qui dicunt: Ex te, o casta, scaturiunt 
illustriora quam quee preedicta faerunt miracula, 
qus sapientiam interpretum declarant. 

194. Alius sicut θεοῦ συγκατάθασιν. 

Tacentia et clamantia, visaque et audita virtutis 
ac sapientia simulacra foerunt illi theologi, qui 
nos opere et sermone adhortati sunt ad. claman- 
dum : Benedictus Deus patrum nostrorum. 

Ut Dei voces, horrendum ex alto intonantes, 
fulminumque jacula excipimus verha vestra, o 
sapientissimi, una vobiscum concinentes, Bene- 
diclus Deus patrum nostrorum. 

ι 


QAB t. 'O ἡἱρμός. 

Εἰκόνος ypucrc iv πεδίῳ Δερρᾶ λατρευομένης, οἱ 
τρεῖς σου παῖδες κατεπάτησαν ἀθεωτάτου κροστά» 
ματος µέσον δὲ πυρὺς ἐμθληθέντες, ὁροσιζόμενο 
ἔχαλλον, Εὐλογητός et, 6 θεὸς, ὁ τῶν πατέρων 
ἡμῶν, 

Σταυρῷ ic ὁ ix σοῦ σωµματωθεὶς, θεο- 
γεννήτρια, ’᾿Λδὰμ διέῤῥηξε τὸ χειρόγραφον. "Ov viv 

ἱ, πανάμωμε, ἅπαντας ἹΧινδύνων ῥσθήνι 
τοὺς ἐν πίστει κραυγάζοντας» Εὐλογητὸς εἶ, b θεὸς, 
b τῶν πατέρων ἡμῶν, 

Ελπὶς ἐγαθὴ προσδοχίία τε πιστῶν ὑπάρχεις, 
Δέσποινα" καὶ vov δεόµεθά σου δωρήσασθαι τῆς συµ” 
παθείας τὸ πέλαγος πᾶσι τοῖς εἷς πεποιθόσι,] xal 
τῷ Yüp σου κραυγάζουσιν' Εὐλογητὸς εἶ, ὁ θες, 


Β ὁ τῶν ποτέρων ἡμῶν. 


ὨΏραίαν στολὴν σωτηρίων ἐντολῶν διὰ βακι- 
σµατος ἀπφιασάμενος, ἀπημαύρωσα δι ἀμελείας d 
δείλαιος ! Νῦν δέ σοι προστρέχω, Παρθένε, τὸν χιτῶνε 
αἱτούμενος τῆς σωφρουσὺνης διὰ σοῦ πάλιν ἐδσα- 
σθαι. 

. "A)Aoc. ᾿Αντίθεον πρόσταγμα. 

Βιττᾶται, µαχάριο, καὶ ὁραπετεύει ἡ mph 
ἀνυπόστατος θρασύτης www αἱρέσεων. Κηρὸν & «- 
χόμενος ἀπὸ προσώπου πυρὸς, νόθον ἅπαν δόγμα 
τοῖς ὑμῶν προσθάλλον «φθόγχοις πυρπνόοις δείκιν- 
ται, 

ευδεῖς μὲν ἐξέχλιναν Ἑλλήνων ὕθλους κεθὸ 
δὲ τὴν τύραννον ἀνθρώποις µόνην εἴλοντο, ὑφ) ἧς τὴν 
ἀλήθειαν ol τρεῖς τονώσαντες, οὕτως παν εὔστημα 


C πιστῶν χειροῦνται λόγοις καὶ καταπείθουσι. 


θεοτόχιον, 


[ην σον πασα πρόῤῥησις ἑκανεπαύθη, καὶ πέρας 
ἐδέξατο, ξενίζουσα τοὺς λέγοντας, "Ex οοῦ δὲ λακκρό- 
τερα xal τῶν προῤῥήσων θαύματά πηγάζουσι, ἆγνλ 
δηλοῦντα τοὺς ἑρμηνεύοντας. 


"Άλλος θεοὺ συγκατόδασιν, 

Σιγῶσαι καὶ κράζουσαι, ὄρώμεναί τε xal ἀκουό- 
μεναι, ἀρετῆς xai σοφίας οἱ θεηγόροι στῆλαι γεγο” 
vast, ἔργῳ καὶ λόγῳ βοᾷν προτρεπόµενοι’ Εύλογη” 
τὸς ὁ θεὸς, ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν. , 

θεοῦ φωνὰς ἄνωθεν ἡμιν ἑξαίσιον 
ἀστραπῶν τε βολίδας εοὺς ὑμῶν φθόγγους δεχόμενὺ 
πάνσοφοι, συμμελῳδοῦμεν ὑμτν' Εὐλογητὸς ὁ θιὸς, 
τῶν πατέρων ἡμῶν. 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


accum 


Ριπίζοντἀι χάλαζαι ἐκ πυροδόλων γλωσσῶν, συν-Α Ex linguis ignivomis jactantur grandines, qua 


τρίθουσαι τὰ σαθρὰ τῶν δογμάτων, εἴ τις μέσον παῤ- 


ῥησιάσηται τῶν κενολόγων, ὀρθὰ μὴ «φθεγγόµενος * 
Εὐλογητὸς ὁ θεὸς, 5 civ πατέρων ἡμῶν. θεοτόχιον, 


Παρθένον οἰκήσας σε, xal μετὰ τόκον παρθένον 
ἔλιπεν, 6 ἀμείδων στοιχεῖα, θεοχυητορ Μαρία παν» 
άχραντε, πρὸς ὃν βοῶμεν σὺν col, παναμώμητε΄ Εὖ- 
λογητὸς ὁ θεὸς, ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν, Καταθασία. 


Σὲ τὸν ἓν πυρὶ ὁροσίσααντα παῖδας θεολογήσαντας, 
&al ΠἩαρθένῳ ἀκηράτῳ ἑνοικήσαντα. Θεὸν Λόγον 
ὑμνοῦμεν, εὐσεθῶς μελῳδοῦντες Εὐλογητὸς à θεὸς, 
ὁ τῶν πατέρων ἡμῶν, 

QAH π’. Ὁ ερμὸς. 


conterunt frivolas opiniones ; si quis vaniloquo- 
rum audeat in medium prosilire,neque ut par est, 
dicat, Benedictus Deus patrum nostrorum. Ma- 
riale. 

Virginem te inhabitavit, et post partum Virgi- 
nem reliquit, mutans nature ordinem,o Deo gra- 
vida Maria et omnis expers macula,ad quem cla- 
mamustecum,intemerata, Benedictus Deus patrum 
nostrorum. Catabasia., 

Te qui in igne irroresti pueros de rebus divinis 
disserentes, et incorruptam Virginem inhabitasti, 
Deum Verbum predicamus, pie concinentes : Be- 
nediclus Deus patrum nostrorum. 

195. ODE 8. Hirmus. 


T)» ἓν καμἰνῳ τοῦ πυρὸς τῶν 'E6paluv τοῖς παι-β Ópera Deum, qui cum Hebrsorum pueris in 


vi συγκαταθάντα, xal τὴν φλόγα sl; ὁρόσον µετα- 
θαλόντα θεὸν, ὑμνεῖτε, τά ἔργα ὡς Κύριον, xal ὑπερ- 
υψρῶτε sl; πάντας τοὺς αἰώνας. 

Πύργον Ἰσχύος ἀσφαλη, καὶ χρηπῖδα, xal qpuu- 
ράν, καὶ προστασίαν κεκτηµένοι σε; πίστει διασωζό- 
µεθα νῦν ὑμνοῦμεν τὸν τόχον σου, Πάναγνε, καὶ 
ὑπερυφοῦμεν slc πάντας τοὺς αἰῶνας, 


Αθανασίας διαυγη ἐπιστάμεθα πηγήν σε, θεοτό- 
χε, ὡς τεκοῦσαν τὸν Λόγον τοῦ ἀθανάτου Πατρὸς, τὸν 
πάντας θανάτου λυτρούµενον τοὺς ὑπερυψοῦντας αὐτὸν 
eic τοὺς αἰῶνας. 

᾿Ῥεῖθρον ἰάσεων ἡμῖν ἀεννάως τοῖς πιστοῖς, ἁγνὰ, 
πηγάζεις, οὗ τὴν ἄφθονον χάριν ἀποῤῥυόμενοι, ὑμ- 
νοῦμεν τὸν τόχον G)o, ᾿Αχραντε, καὶ ὑπερυψίῦμεν 
sic πάντας τοὺς αἰῶνας, 

λλλος, Ἰνδάλματος. 

Ζοοῦμεν εὐσεθῶς, καὶ δοξάζοµεν ὁμότιμον μίαν 


caminum ignis descendit, et lammam mutavit in 
rorem, laudate,ut Dominum,et superexaltate eum 
in omnia szcula. 

Turrim fortitudinis securam, et crepidinem οί 
custodiam el defensionem possidentes le,per fidem 
nunc servamur. Laudamus autem partum tuum, o 
expers macule, et superexaltamus in omnia 55” 
cula. 

Immortalitatis fontem pellucidum novimus esse 
(θ,Ὀυὶ Genitrix,ut qus» genuisti Patris immortalis 
Verbum, quod morte liberat omnes qui ipsum su- 
perexaltant in secula. 

Nobis fidelibus, velut ex perpetuo fonte, effun- 
dis medel: flumen; cujus impolluta gratia abluti, 
o incontaminata,laudemus partum taum,et super- 
exaltamus in omnia secula. 

196. Alius, sieut, Ἰνδάλματος. 

tzt agnoscimus pie, et glorificamus unam ejus- 


φύσιν, ἀπειροδύναμον Μονάδα τε καὶ Τριάδα, τὴν dem honoris naturam, infinit» potenti: unitatem 
πάντα ταῦτα λόχοις κυθερνῶσαν κρείττοσιν * οὕτω et Trinitatem; quae hsec omnia gubernat, ac nutu 
γὰρ δοξάζειν οἱ τρεῖς θεοφόροι παρεγγυῶσιν. ol; συ.- — torquet suo.Sic enim docent tres illi deiferi, qui- 
προσκυνοῦμεν αὐτὴν slc τοὺς αἰώνας. buscum eam adoramus in secula. 

μινώθησαν οἱ τρεῖς θεοκήρυχες ἑνώσαντες τὴν cnt maxime uniti inter se tres illi divini pre- 
Τριάδα, xal τὸ αμέριστον ἓν πᾶσι τετηρηκότες vj COReS qui univerunt Trinitatem,et in omnibus ser- 
θείᾳ φύσει, µίαν παρ) αὐτῆς ἀντέλαδον ἁἀμέριστον  vaverunt divine natureindividuum ; ab eaque id- 
δόξαν, εἷς ἔπαινον ἕνα στγκαλουµένην τοὺς ὑπερ- circo receperunt unam et indivisam gloriam, in 
υφοῦντας αὑτὴν εἷς τοὺς ali vac. θεοτόχιον, | qua ad unam laudem convocantur superexaltantes 

Trinitatem in ssecula. Mariale. 

Σαθὼν τὸ καθ ἡμᾶς ἀντιδούς τε τὸ οἰχεῖον 6 "ilius Dei erga nos beneficus, operatus est so- 
εὐεργέτης, ἕδρασε µόνον, οὐκ ἔπαθε δὲ, Παρθένε lum, non autem passus quidquam, o virgo, dum 
ποιεῖ γὰρ, ἆἀλλ᾽ οὐκ eic φθορὰν καθίσταται, μᾶλλον D assumpsit quod nostrum et reddidit quod erat 
δὲ καὶ πάσχων ἑκὼν διὰ πάθους τὰ πάθη λύει, ὡς οἱ suum. Facil enim, sed non incurrit corruptionem : 
τρεῖς Πατέρες ἡμᾶς μυσταγωχοῦσιν, quin potius passionem libere sustinens, hac ipsa 
passiones nosiras dissolvit, quemadmodum tres illi 
Patres nos sancte docent.. 

Alius, sicnt, ᾿Επταπλασίως κάµινονο 

197. Quod Deus conjunxit squaliter honoran- 
dos, homo laudator non separet ; sed donis cc- 


"Αλλος, Επταπλασίως χἀμινον, 
Οὓς ὁ θεὸς συνήνωσεν slc ὁμότιμον ἕνωσιν, ἔγκω- 
µιαστης μὴ χωριζέτω ἄνθρωπος ' ἀλλ᾽ ἴσους ἡγούμε- 


voc iv τοῖς αὗτοῖς χαρίσμασιν, ἴσων xal τῶν ὕμνων 
μελῳδῶν ἀξιούτω * οἱ παῖδες, εὐλογεῖτε ^. ἱερεῖς, àv- 
υμνεῖτε * λαοὶ, ὑπερυψοῦτε εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας. 


Οἱ δωνφτοὶ xai ἄμαχοι τῆς θεότητος αύμμαχοι. 


lestibus pares eos existimans, paribus quoque 
dignetur praconiis. Pueri, benedicite ; sacerdo- 
tes, celebrate; populi,superexaltate,in omnia s:- 
cula. 

Potentes et invicti Divinitatis defensores, et 





COCLXIV PROLEGOMENA. 


veritatis sinceri patroni, profunda Spiritus recte Α καὶ τῆς ἀληθείας ἀψευδεῖς συνήγοροι, τὰ βάθη τοῦ 

scrulati, sententias Deo consentaneas astruitis, θἱ Πνεύματος καλῶς ἀνερευνέσαντες, τὰς θεοπρεκεῖς 

hioc docetis psallere? Populi, superexaltate in περὶ Θεοῦ ὑπολήψεις ἔκεῖθεν συνιστῶσι, xal διδέ- 

omnia seacula. σκουσι dá)Àsiw * Azol, ὑπερυφοῦτε εἷς πάντας τος 
αἰῶνας. 

Duo maxima luminaria, positum sub sole inun- Εξ οὐρανοῦ μὲν µέγιστοι δύο λύχνοι φωτίζουσιν 
dum de coelo illuminantalternatim.De terraautem ἐκ διαδοχῆς ἀλλήλων τὴν ὑφήλιον * ἐν γῆς δὲ φανο- 
coruscantitria supra modum immensa lumina, col- τερον τὴν σύμπασαν αὐγάζουσι τρεῖς κατὰ ταυτὺν 
lucentia et simul psallentia : Superexaltate, o po- ὑπερμεγέθεις φωστηρες, συλλάµποντες ἀλλήλοις, xal 
puli, Christum in secula. Mariale. συµψάλλοντες ἅμα * Λαοὶ, ὑπερυφοῦτε Χριστὸν εἷς 

τοὺς αἰώνας. θεοτόκιον, 

Propter nos incarnatio est, et passio pretiosa. Ὑπὶρ ἡμῶν ἡ σάρχωσις xal τὰ πάθη τὰ τίµικ' 
Propter nos cum mortuis fuit Deus, mortem qui- δι ἡμᾶς θεὸς μετὰ νεκρῶν ἐγένετο, θανάτου μὲν ἄγευ- 
dem gustare nescius,sicut nec dolorem alium, sed στος, ola παθῶν ἐλεύθερος, τῇ δὲ πρὸς τὴν σάρκα τὴν 
per carnis mortalis communionem factus particeps θνητὴν κοινωνίᾷ λεγόμενος καὶ πάθους μετασχεῖν 
et doloris el mortis,Quare eum superexaliamusin g καὶ θανάτου * μεθ) ὃς ὑπερυψοῦμεν eic πάντας τοὺς 
omnia secula. Catabasia αἰῶνας. Καταθασία. 


' 


In ignem intolerabilem conjecti pii erga Deum 
juvenes, a flamma vero non lasi,divinum carmen 
canebant : Benedicite, omnia opera Domipi, Do- 
mino. 

ODE 9. Hirmus. 

198. Ex Deo Deum Verbum, quod inexplicabili 
sapientia venil ad innovandum Adamum, per cibum 
corruptionis graviter Japsum, quodque ex sancta 
Virgine ineffabiliter incarnatum est propter nos, 
unanimi cantu magnificamus fidele . 

In te, Virgo beatissima, spem meam omnem li- 
benter colloco; serva me, Mater vere vile: et pete, 
0 casta,perenni gaudio impleri eos qui cum fide et 
desiderio te canlicis magniflcant. 


Virgo illustrissima, janua divini lumiuis, illu- 
mina anima me:e, caliginem spiritalibus lucis tua 
radiis. Et pete, o casta,perenni igne liberari eos, 
qui cum fide et desiderio te canticis magnificant. 

Mariale. 

Quem Pater Filium ex utero ante ssecula genuit, 
is in tuo habitans utero factus est perfectus homo; 
el te, Deipara, fontem gratiarum ostendit nobis, 
qui lideliter adoramus ineffabilem tuam proge- 
niem. 

199. Alius, sicut ᾿Ανάρχου γεννήτορος. 

Magnifica, anima mea, tria magna inter anti- 
sites lurninaria. 

z-grum vestrum et ovile respicit; propter qua 
maximos labores sustinuistis. In unum coeuntes, 
vos tres conjungimus et suavissimam vestram con- 
junctionem pro communi habemus laudationis ma- 
leria. 

Magnifica, anima mea, tria candelabra Eccle- 
size Chrisli. 

cihristi gratia hostibus suis objicit machee- 
ram non bis, sed ter acutam, unum in ca- 
lo fabricatum ensem, triplici fulgentem cuspi- 
de; pro Deitate uma et trina semper dimiecan- 
^". 


᾿Αστέκτῳ πυρὶ ἑνωθέντες οἱ θεοσεθείας προεστῶ- 
τες νεανίαι, tfj φλογὶ δὲ μὴ λωθηθέντες, θεῖον ὕμνον 
ἔμελπον * Εὐλογεῖτε, πάντα τὰ ἔργα Κυρίω, τὸν 
Κύριον, | 

QAH 90', 'O εἱρμός. 

Τὸν ix θεοῦ θΘεὸν Λόγον, τὸν ἀῤῥήτῳ σοφίᾳ ἠχότε 
καινουργησαι τὸν Αδἀἁμ, βρώσει φθορᾶς πεπτωκότα 
δεινῶς, ἐξ ἁγίας Παρθένου ἀφράστως σαρχωθέντε 
δι ἡμᾶς, οἱ πιστοὶ ὁμοφρόνως iv ὕμνοις μεγαλύ- 
νοµεν. 

θεοµαχάριστε Κόρη, τὴν ἑλπίδα µου πᾶσαν 
προθύµως ἀνατίθημι iv col * σῶσον µε, Mitto τῆς 
ὄντως ζωῆς * καὶ τρυφῆς ἀεννάου πλεσθῆναι χαθικέ- 
τευε, &vv, τοὺς ἐν πίστει xal πόθῳ σε ὕμνοις µε” 
γαλύνοντας. 

Ἐπιφανεῖσα Παρθένε, τῆς ψυχῆς µου τὸν [dew 
φωτός σου ταῖς ἁύλοις ἀστραφαῖς αὔγασον, πύλη 10) 
θείου φωτός. Καὶ πυρὸς αώνίου ῥυσθῆναι χαταζιω- 
σον, ἁγνὴ, τοὺς bv πίστει καὶ πὀθῳ σε ὕμνοις µεγ:- 
λύνοντας. θεοτόχιον, 

Ἐν τῇ Ὑαστρί σου σχηνώσας, x γαστρὸς πρὺ 
αἰώνων Πατὴρ ὄνπερ ἐγέννησεν υἱὸν, τέλειος γέγονεν 
ἄνθρωπος καὶ πηγὴν χαρισµαάτων σε, θεομῖτορ 
ἔδειξον ἡμίν, τοῖς πιστῶς προσχὺνοῦσι τὴν ἄφραστον 
σου γέννησιν. 

"Άλλος. ᾽Ανάρχου γεννήτορος, 

Μεγάλυνον, Voy f, µου, τοὺς ἐν ἱεράρχαις φωστᾶρας 
τρεῖς μεγάλους, 

D  ,--δοὺ τὸ ὑμέτερον Ὑεώργιον καὶ ποίμνιον, ὑτὲρ 
οὗ τοὺς µεγίστος πόνους ὑπέστητε * slo iv συνελθόν- 
τες ὁμοῦ τε, τοὺς τρεῖς ὑμᾶς συµπαραλαθόντες κοι- 
νὴν ἔχομεν αἵνεσιν τὴν ὑμῶν ἡξίστην ἕνωσιν. 


Μεγάλυνον, ψυχή µω, τοὺς τρισσολάµπτηρας Χρι- 
στοὺ τῆς ᾿Εκκλησίας. 

Οὗ δίστοµον µάχαιραν ἡ χάρις, ἀλλὰ τρίστοµον 
κατὰ τῶν πολεμίων αὐτῆς προσθάλλεται' Ev οὗρχνο- 
χάλκευτον ξίφος «pulv ἀεμαῖς κατεστωµένον, dt 
προμαχόμενον {ριλαμπους μιᾶς θεότητος. 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


OCCLXV 


Μεγάλυνον, doy | µου, τοὺς πεκοσµηχότας Χρι-Α — Magnifica, anima mea, eus qui Christi exorna- 


exoo τὴν ᾿Εκχλησίαν. 

--μῶν τὸ πολίτευμα iv οὐρανοῖς ἣν, ἔνδοξοι, καὶ 
τὴν σάρχα φρονυύντων εἷς ἔτι ἄσπιλον * οὓς εἰλιχρινῶς 
νῶν οἰκοῦντες, τοὺς ἐπὶ γῆς ἡμᾶς στρεφοµένους τὰ 
ἄνω πρεσθεύετε καὶ «φρονεῖν καὶ πραγµατεύεσθαι, 
θεοτόκιον. 

Μεγάλυνον, ψυχή µου, τὴν τιµιωτέραν, 

ματενοῖ μὲν τὸ πλάτος σου, τῶν µεγαλείων Δέσποι- 
να, καταπνίγον τὸν λὸγον ὑπὸ πυκνότητος, xal uo 
παραδόξως συµθαίνει τὸ ἀπορεῖν ἐκ τῆς εὐπορίας * διὸ 
τὸν τοσοῦτον σε μεγαλύναντα δοξάζοµεν. 


Ῥλλλος. Εξέστη Exi τοῦτῳ ὁ οὐρονὸς. 


vere Ecclesiam. 

-n colis, o gloriosi, erat. vestra conversatio, 
cum adhuc carnem gestaretis incontaminatam; ubi 
nunc vere habitatis. Ergo orate, ut nos ve7santes 
in terris, possimus, qus sursum sunt sapere, quz 
Sursum sunt querere. Mariale. 

Magnifica, anima mea, venerandam. 

Vtringit me toa latitudo, magnificentissima 
Domina, magaitudineque suffocat orationem, et 
mihi mirabile accidit inopiam nasci e copia. 
Ideo eum qui te tantopere magnificat, glorifica- 
mus. 

Alios, sicut, Εξίστη ἐπὶ τούτρ ὁ οὑρανός. 


'Μεγάλυνον, φυχή µου, τοὺς τῆς παναγίας Τριά-β — Magnifica, anima mea, sanctissima Trinitatis 


δος τρεῖς ποιμένας. 

Ἐπήρθη τῆς Τριᾶδος à ἀρετὴ, xal τὰ πάντα τῆς 
δόξης Ἱπλήρωσεν, ἄλλην δ᾽ ὑμῖν αἴγλην ἀνχλάμψασα 
τριλαμπῆή ὡς ἑαυτῆς ἀπαύγασμά, τοὺς ἐπουρανίους 
μυσταγωχοὺς, δι) ὦν ἐπὶ τὴν θείαν ἐχείνης θεωρίαν ol 
εὐσεβοῦντες ὑδηγοὺμεθα. 


Μεγάλυνον, ψυχή µου, τοὺς ἐκ τρισηλίου φωστῆρας 
τρεῖς μεγάλους. 

O^x ἔστι δευτερεῖον kv τοῖς τρισί' τὰ πρεσθεῖα 
γὰρ ἕκαστος φέρεται, πρῶτος o)x ὢν xal τοὺς ὁμοτί- 
µους ὑπερνικῶν. ᾿Εξοικειοῦται μᾶλλον δὲ τὴν ἀλλή- 
λων νίκην περιχαρῶς * o) χώρα γὰρ ἐνταῦθα τῷ φθό- 
wp παῤῥησίας, λυμαινομένῳ τὴν ὁμόνοιαν. Δόξα, 


Μεγάλυνον Ψυχή µου, τῆς τρισυποστάτο xal M 


ἀδιαιρέτου θεότητος τὸ κράτος. 

Βατερες ἡ εὐσέθεια τοὺς αὗτης πρυτοτόκους υἱοὺς 
ἀναδείξασα, τέχνκ φωτὸς γνήσια καὶ ἅμωμα δι’ αὖ- 
τῶν τελειούμενα Πνεύματι, τῷ ζωὴν λαλήσαντι ἐν 
αὐτοῖς, καὶ αώζειν ἐξαιτεῖται el, τέλος τὴν εἱρήνην, 
ἣν ἀπ᾿ αὐτῶν ἐκληρονόμησεν. 

Καὶ νῦν, θεοτόχιον. 

MeváAovov, ψυχή µου, τὴν τιµιωτέρ»». 

Yi?» Πεοῦ τοῦ ζῶντος ἡ τῶν σοφῶν διδασκάλων 
ἀκρότης κήρυξε τὸ» σὸν υἱὸν, ἐξ ἀποκαλύψεως πα- 
τρικής, οὐκ kx σαρχὸς xai αἵματος τοῦτο μυηθεῖσα, 
Μήητερ θεοῦ. Διὸ σε xal Ἡαρθένον δοξάσασχ Μητέρα 
xal θεοτόχον ἐμεγάλυνεν, Καταθχαία. 

Θεοτόκε, ἡ ἑλπὶς πάντων τῶν Χριστιανῶν, σχέπε 
φύλαττε τοὺς ἑλπίζοντας εἰς σέ. 

Ἐν vópg, σκιᾷ καὶ γράµµατι τύπον κατείδοµεν 
οἱ πιστοἰ. [lav ἄραεν τὸ τὴν μῆτραν διανο”γον ἅγιον 
θεῷ. Aib πρωτότοχον Λόγον. Πατρὸς ἀνάρχου Υὸν, 


πρωτοτοκούμενον µητέρι ἀπειράνδρως µεγαλύνομεν. 
᾿Εξαποστειλαριον. 'O οὐρανὸν τοῖς ἄστροις. 
Τα τοῦ φωτὸς δο(εἴα, τὰς φεγγοδὸλους ἀττραπὰς, 


Βασ/λειον νῦν τὸν Μέγαν, Γρηφὸριον Θεολέγον, Xpu- 
σὂστοµον Ἰωάννην ἀνευφημήσωμεν πὰντες, 


"Ετερον ὅμοιον, 
Ἡ ἑνιαία θεδτης, Πατὴρ, Υἱὸς, xal τὸ Πνεῦμα ἅγιον 


3D 


tres pastores. 
200. Sublimis est Trinitatis virtus, et gloria 


sua complevit omnia. Sed in vobis longe alio et 
wipartito fulgore emicat, tanquam in majoribus 
radiis et cclesübus sacrorum principibus, per 
quos ad divinam illius contemplationem pii dedu- 
cimur. 

Magnifica, anima iea, ex triplici sole tria ma- 
gna luminaria. 

Nullus ex his tribus tenet secundas, sed primas 
tenent omnes ; cum primus non sit qui pares ho- 
nore exsuperet. Quin potius alter alterius victoriam 
cum gaudio facit suam: neque enim ibi locus relin- 
quitur audaci invidi, labefactanli concordiam. 

Gloria. 

Magnifica, anima mea, unius individue Deita- 
tis in tribus personis potentiam. 

Postquam pietas patres primogenitos suos de- 
clarat, eorum ope filios lucis generat.veros incul- 
patosque ac perfectos Spiritu,qui vitam in ipsis lo- 
quitur,et petit in finem usque servari pacem,quam 
ab ipsis consecuta est. 

Et nunc. Mariale. 

Magnifica, anima mea, venerandam. 

Filium Dei vivi, o Mater, esse filium tuum pree- 
dicavit sapientium doctorum apex,hoc a revelante 
l'atre edoctus, non a carneet sanguine. Quare le, 
Virginem Matrem et Deiparam, gloriose magnifica- 
vit. Catabasia. 

Dei Genitrix,spes Christianorum omnium, pro- 
tege, defende, custodi sperantes in te. 

In lege, umbra et littera typum fideles eonspi- 
cimus: Omne masculinum adaperiens vulvam san- 
ctum Deo est.Ideirco primogenitum Verbum, Pa- 
tris seterni Filium, primogenitum a matre sine viro, 
magnificamus. 

Exapostilarium, sicut, Ὁ ουρανὸν τοῖς ἄστροις. 

201. Luminis receptacula, fulgura lucem evi- 
brantia, Basilium Magnum, Gregorium Theolo- 
gum, Chrysostomum Joannem, omnes collaude- 
mus, 


Aliud simile. 
Una Deitas, Pater, Fili, et Spiritus sancte 











CONT | 


COCLXVI PROLEGOMENA. 
precibus Basilii, Gregorii et Joannis, et castae Dei Α ταῖς Βασιλείου πρεσθείαις, Γρηγορίου καὶ Ἰωάννου, 





L . Genitricis, non separer a tua gloria. καὶ τῆς ἁγνῆης Θεοτόκου. μὴ χωρισθῶ τῆς σῆς δόξης. 
- Mariae simile. θεοτόχιον ὅμοιον, 
Po Auro implicata turris, duodecim muris cir-  Χρυσοπλοχώτατε πύργε, καὶ δωδεχάτειχε πόλις, 


cumsepta civitas, e solaribus stiriis coagmenta- 
tum solium, regalis sedes, prodigium fugiens 
aciem intelligendi,quomodo lacte tuo nutris Domi- 
num ? 

Oportet autem scire, quod ad oden nonam fiat 

. inclinatio corporis usque ad terram, idque a duo- 
bus choris simul. | 

202. Cow. Hec corporis inclinatio,que fi! ad terram usque,appellatur passim in Ritualibus Greeco- 
rum libris Μετάνοια µεγάλη, « reverentia major: » illa que usque ad terram non fit, appellatur ibidem 
μικρά « minor, » quandoque etiam η συνήθης μετάνοια « reverentia consueta.» Unde quzelibet « inclinatio 
corporis » dicitur simpliciter μετάνοια. Et heec quidem vox μετάνοια, ex primeeva sua institutione; « ρᾳ- 
nitentiam » significat: sed jam apud monachos Grecos significat quoque dictam reverentiam; propterea 
quod, cum humilis sit et laboriosa, in mulctam poenamque peccatorum a Grzecis imponi soleat. Et vero 
quod corpus non parum debilitetur hujusmodi incurvationibus, patet ex illo ptochoprodromiin hegume- 
num ex cod. ms. Τὰ γόνατά µου ἠσθένησαν ἀπὸ τῆς µετανοίας, « Genua mihi debilitata sunt exincurva- 
tione. » Consule Joannem Morinum,tum de disciplina in adininistratione sacramenti peenitentism fol 4, 
tum etiam de sacris Ecclesise ordinationibus fol. 225, partis 2. [πιο vero sequioris cetalis scriptores Lati- 
ni ab ea ratione loquendi non abhorrent; neque in monasticis scriptoribus quidquam usitatius est.Sic 
Petrus Venerab. in statutis Ordinis Cluniacensis, cap. 4, ait: « Atque illis metancis, qua quotidiano 
usu in capitulo fiunt, et vulgo veni: nominantur. » El cap.53,« frequentibus metanois vel genuflexioni- 
bus. » Hieronymus monachus Camald. in Vita S. Romualdi abbatis, n. 67, « docebat eos ut.... discipli- 
nas flagellorum in cella facerent, metanceas et genuflexiones frequentantes. » Consimilia habent alii. 
Jam vero quod venio sint hujuscemodi incurvaliones corporis, constat apud omnes. Hinc et in 
Chronico Laurisbum. exstat hic versiculus : 

Per venias centum verrunt barbis pavimentum. 
: CAPUT QUARTUM. 
De Laudibus. 

203. Apud Gracos Laudes nunquam disjunguntur a Matutino, sed sunt ejus pars : imo etiam pas- 
sim communi nomine ὄρθρος nominantur; ex iisque una cum majoribus Vesperis tota ἆγρυ- 
πνίας sive Vigiliarum ratio constituitur. Attamen propter causam illam, quam initio antecedentis 
capitis proposuimus, judicavimus expedire, ut hic de illis seorsim ageremus, adductis verbis Typici et 
Mensorum.Atque ante omnia non fuerit ἀπροσδιόνυσον sive inutile observare,illam divini officii partem 
quam nos hactenus ὄρθρον sive Matulinam vocavimos, ab aliquibus vocari etiam μεσονύχτιον, quod 
media nocte persolvatur, et laudes contrario ab iisdem vocari ὄρθρον, eo quod circa auroram com- 
cinantur : neque male, si etymologia spectanda sit. Ut ut est, communius nomine ὄρθρος intelligitur 
ea divini officii pars, qua ex µεσο,υκτίω et αἴνοις, id. est « ex Matutino et Laudibus » coalescit. Nunc 
ad verba Typici veniamus. 

204. Ad Laudes, Omnis spiritas.Recitamus ver- B — Elc$xobc atvouc, Πᾶσα πνοή. Ιστῶμεν στιχηρὰ δ’ * 
sus quatuor; et psallimus versus similares tono καὶ ψάλλομεν στιχηρὰ προσόµοια. ὝἜχος B', πρὸς 
secundo, sicut Ποίοις εὐφημιῶν. Ποίοις εὐφημιῶν, 

(0ΝΝ. Πᾶσα πνοή quomodo continuetur, ante satis superque declaratum legisti. Postea recitantur 
psalmi Davidici cxLvim, cxLix et cL, ut patet ex Hirmologio : et si Hirmologium id non indicaret, 
pateret ex illis verbis, εἰς τοὺς αἴνους, « ad Laudes ; » quia psalmi illi ob saepe reiteratam vocem alvelce, 
« laudate, » αἴνοι, « Laudes ο vocitantur. Versus autem similares, huic diei proprii, hi sunt, prout 
exstant in Mensis. 


ἁλιοστάλαχτε θρόνε. xa8é00a τοῦ βασιλέως, ἆκατα- 
νόητον θαῦμα, πῶς γαλουχεῖς τὸν Δεσπότην ; 


m 
* a 


Aet à εἰδέναι, ὅτι εἰς τὴν θ) ᾠδὴν κοιοῦμεν µετά- | 
νοιαν ἕως εἰς γῆν, ol δύο χοροὶ ὁμοῦ. 


E 


COMES NEUE S 
Vut or 4 Pocta 


SXOQ EE TE, 
RI - Dos 1*4 SAT au 


|  » Bl 

tmm P NACUE 

t στ δι . 
Ox MU 

o. 


FT 


Li 
TEE τ 





im d AA sen Ds UST. 
tel M 
n U a ας 


“νεος 
v 


VERSUS SIMILARES. 

Tonus 2. Sicut Ποίοις εὐφημιῶν. 

905. Quibus laudum coronis coronabimus do- 
ctores,divisos quidem setatibus,sed spiritu conjun- 
ctos, divinorumque hominum antesignanos,nume- 
ro pares Trinitati, ejusque cultores : fulgentia to- 
tius orbis luminaria, columnas licclesi:, victores 
quos coronis glorie coronat Christus Deus noster, 
magnam habens misericordiam ? 

Qua carminum celebritate canemus deiferus, 
colestiumque arcanorum gnaros, et przcones re- 
ctc fidei, ac sincerissimos theologos : magnum sa- 
crorum interpretem Basilium, divinum et divina 
explicantem Gregorium, atque Joannem eximium, 
lingua aureum;quos pro meritis glorificavit Trini- 

^ Dominus noster, habens magnam misericor- 
[| 


Lud 


ZTIXHPA ΠΡΟΣΟΜΟΙΑ. 

Ἔχος B'. Ποίοις εὐφημιῶν. 

Ποίοις εὐφημιῶν στέμµασι στεφανωσωµεν τοὺς 
διδκσκάλους, τοὺς διβρηµένους τοῖς σώμασι, καὶ συν- 
ημμένους τῷ πνεύματι, τοὺς τῶν θεοφόρων προστά- 
τας. Τριάδος τοὺς ἱσαρίθιους xxi θεράποντας, φω- 
στῆρας τῆς οἰχουμένης διαλάµποντας, τῆς Ἐκκλη- 
σίας τοὺς στύλους, οὓς στεφάνοις δόξης νικήσαντας 
στεφχ,οῖ Χριστὸς b θεὸς ἡμῶν, 6 ἔχων τὸ μέγα Duos; 

Ποίοις ὑμνῳδιῶν κάλλεσιν ἀναδήσωμεν τοὺς θεο- 
φόρους, τοὺς οὐρανομύστας xxi κήρυκας τῆς ὀρθοδο- 
ξίας ὑπάρκοντας, τοὺς ἀκραιφνεστάτους θεολόγους, 
τὸν µέγχν ἱεροφάντορα Βασίλειον, τὸν θεῖον καὶ θεοῷ-- 
ῥήμονα Πρηγόριον, καὶ Ἰωάννων τὸν πᾶν», τὸν χρυσοῦν 
την γλῶτταν, οὓς ἐδόξασεν ἡ Τριὰς, ἀξίως ὁ Κύριος, 
ὁ ἔχων τὸ μέγα ἔλεος * 





. Am 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


GCOLEV IT 


Ποίοις ἐγκωμίων ῥήμασιν ἐπαινέσωμεν τοὺς ispdo- A — Quibus praconiorum verbis laudabimus sacro- 


χας, τοὺς ἱσαποστόλους iv χάριτι, καὶ ὁμοτίμους 
χαρίσμασι τοὺς τῆς ἀσεθείχς καταλυτὰς , σωτῆρας 
καὶ ὁδηγοὺς Adv καὶ πράγματι, ποιμένας, χριστο- 
µιµήτους διὰ πίστεως , τοὺς ἔἐπιγείους ἀγγέλους , 
βροτοὺς οὐρανίους, οὓς ἑτίμησεν ὁ Χριστὸς, τῆς δό- 
Enc ὁ Κύριος, ὁ ἔχων τὸ μέγα ἔλεος ; 

Ἠοίοις εὐφημιῶν στέμµατι κχαταστέψωμεν — tbv 
χρυσολόγον, ἅμα Βασιλείῳ Γρηγόριον, τὰ σεπτὰ δο- 
χεῖα τοῦ Πνεύματος , τοὺς στεῤῥοὺυς τῆς πίστεως 
προµάχους, τοὺς στύλους τῆς Εκκλησίας, πιστῶν 
στήριγμα ἁπάντων, ἁμαρτανόντων παραμύθιον, πη- 
γὰς βλυζούσας τὺ νᾶμα, ἐξ οὔ αρυόµενοι ἡδυνόμεθςα 
ταῖς φυχαῖς, αἰτοῦντες συγχώρησιν σφαλμάτων καὶ 
μέγα ἔλεος; Δόξα, 

Ἅχος ὁ αὐτὸς, πρὸς τὸ, Σήµερον ὁ Χριστός. 

Σήµερον αἱ ψυχαί τῶν Ὑγηνενῶν ὑψούνται, Ex 
Υηἴνων σήµερον οὐράνιοι Ὑίνονται τῶν ἁγίων Ev τῇ 
μνήμφ᾽ αἱ γὰρ πύλαι τῶν οὐρανῶν ἔπαιρονται, καὶ 
ἡμῖν τὰ τοῦ Δεσπότου γνωρίζονται» οἱ λόγοι τοὺς λό» 
γους κηρύττοσι, xal al γλὠῶσσαι τὰ θεύματα µέλ- 
πουσιν. Ἠμεῖς δὲ πρὸς τὸν Σωτῆρα βοῶμεν, Δόξα 
σοι Χριστῷ τῷ θεῷ΄ τοῖς γὰρ πιστοῖς εἰρήνη διὰ τού- 
των ἐγεγόνει, 

Καὶ viv. θεοτόχιον ὅμοιον, 

Σήµερον ὃ Χριστιὸς bo τῷ ναῷ προσφέρεται ὡς 
βρέφος σήμερον ὑπὸ vópov Γίνεται ὁ Μωῦσεῖ διδοὸς 
τὸν νόμον τῶν ἀγγέλων al στρατιαὶ τεθάµθηνται, 
kv ἁγκάλαις γηραιαῖς κατεχυμενὀν τὸν συνέχοντα πάν- 


rum principes, gratia et honore :equales apostolis, 
eversores impielalis,servalores et vi: duces verbo 
ac faclo, pastores, Christi per fidem imitalores, 
terrestres angelos,homines celestes,quos honora- 
vit Christus,glorie Dominus, habens magnam mi- 
sericordiam ? 

Quibus laudationum coronis cingemus, verba 
aurea proloquenlem, et cum Basilio Gregorium, 
augusta receptacula Spiritus, stabiles fidei propu- 
gnatores,columnas Ecclesizx, fidelium omnium ful - 
cimentum,peccantium solatium, fontes effunden- 
les laticem, quem qui haurimus, afficimur lztitia, 
pelentes erratorum veniam él magnam misericor- 
diam ? Gloria. 

Tonus idem sicut Σήμµερον ὁ Χριστός, 

206. Hodie anima terrigenarum exallantur, ex 
terrestribus hodie celestes fiunt,sanctorum in me- 
moria.Nam porte celorum attolluntur,et qua Do- 
mini sunt, ea nobis innotescunt; sermones sermo- 
nibus praedicantur, et miracula decantantur lin- 
guis. Nos vero ad Servatorem clamamus : Gloria 
tibi, Christo Deo : pax enim fidelibus per eos parta 
est. 

Et nunc. Mariale simile. 

Hodie Christus in templo portatur ut infans ; 
hodie fit sub lege qui Moysi legem dedit. Angelo- 
rum exercilus obstupuerunt,quando illum qui con* 
tinet omnia, viderunt inler senilia brachia, Si- 


τα θεώμενα. Συμεὼν, εὐλαθείας πλησθεὶς καὶ χαρὰς, C meon, pietate plenus et gaudio, clamabat : Nunc 


&6da: Νὺν ἀπολύεις µε, Zottp, bx της ἐπιχήρου 
ζωῆς πρὸς τὴν ἀγήρω λῆξιν εἶδων γάρ σε, xai εὐ- 


v. 
Δοξολοφία µεγάλη καὶ ἀπόλισις, Δίδοται δὲ καὶ 
ἅγιον ἔλαιον ερῖς ἀδελφοῖς. 


dimittis me, Servalor, ex hac fragili vita, ad quie- 
tem ubi nulla sentitur senectus ; vidi enim te, οἱ 
exsultavi. 

207. Sequitur glorificatio major et dintissio. 
Datur autem et sanctum oleum fratribus. 


Cou. Diximus quidem num. 94. Δοξολογίαν μεγάλην, sive majorem glorificationem, esse hymnum 
angelicum ; sed quia illi hymno, prout hic a Grecis recitatur, adduntur aliqua quz in Latino minime 
TORO ND non ingratum lectori futurum existimo,si illum totum sub aspeclum cum sua appendice 


posuero. T 


Δόξκ ἓν ὑψιστοις θιῷ, xal ἐπὶ γῆς εἰρήνη, iv 
ἀνθρώποις εὐδοχία. Ὑμνοῦμέν σε, εὖλοχουμέν ct, 
προσκυνοῦμέν σε, δοξολογοῦμεν σε, εὐχαριστοῦμέν 
σοι, διὰ civ μεγάλην σου δόξα. Κύριε βασιλεῦ ἔπου- 
ράνιε. θεὲ Πάτερ παντὀχρατορ' Κύριε Γίὲ μονοχενὲς 
Ἰησοῦ Χριστὲ, xal ἅγιον Πνεῦμα' Κύριε ὁ θεὸς, ὁ 
Αμνος τοῦ θεού, d Tóc τοῦ Ἡατρὸς, ὁ αἴρων τὴν 


is antem nobis in Hirmologio exhibetur, qualis sequitur. 


Gloria in excelsis Deo, et in terra pax, in ho- 
minibus bona voluntas. Laudamus te,benedieimus 
te, adoramus le, glorifieamus 1e, gralias agimus 
tibi propler magnam gloriam tuam ; Domine Rex 
ccelestis, Deus pater omnipotens; Domine Fili uni- 
genite Jesu Christe, et sancte Spiritus. Domine 
Deus, Agnus Dei, Filius Patris, qui tollis peccatum 


ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, πρόσδεξαι τὴν δέησιν ἡμῶν. 6 p mundi, suscipe deprecationem nostram: qui sedes 


κατήµενος ix δεξιῶν τοῦ Πατρὸς, ἑλέησον ἡμᾶς' ὅτι 
σὺ εἶ μόνος ἅγιος, σὺ εἶ µόνος Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς 
el; δόξαν Θεοῦ Πατρός, ᾽Αμήν. Καθ ἑκάστην ἡμέραν 
εὐλογήσω cs, xai αἰνέσω τὸ ὄνομα σου εἷς τὸν αἰῶνα 
καὶ εἰς τὸν αὐῶνα τοῦ αἰῶνος. Καταξίωσον, Κύριε, ἐν 
τῇῃ ἡμέρᾳ ταύτῃ ἀναμαρτήτους Ὑγυλαχθῆναι ἡμᾶς. 
Εὐλογητὸε sl, Κύριε, ὁ θεὸς πατέρων ἡμῶν, καὶ al- 
νετὸν καὶ δελοξασμένον τὸ ὄνομά σου slc τοὺς αἰῶνας, 
Αμήν. Γένοιτο, Κύριε, τὸ ἔλεός σου ἰφ ἡμᾶς, καθ- 
άπερ ἠλπίσαμεν ἐπὶ aoi, Εὐλογητὸς eT, Κύριε, δίδαξόν 
ps τὰ δικαιώματά σου. Εκ τρίτου. 


ad dexleram Palris, miserere nobis : quoniam tu 
solus sanclus, tu solus Dominus Jesus Christus in 
gloria Dei Patris. Amen. Omni die benedicam te, 
et laudabo nomen tuum in s:eculum οἱ in seculum 
seculi. Dignare, Domine, die isto sine peccato nos 
custodire. Benedictus es, Domine Deus palrum 
nostrorum, et landabile et gloriosum nomen tuum 
in saecula. Amen. Fiat, Domine, misericordia tua 
super nos,quemadmodum speravimus in te. Bene- 
diclus es, Domine, doce me justificationes tuas. 

Tertium. 


COOGLX VIII 


PROLEGOMENA. 





208. Domine, refugium factus es nobis inge-A Kip , καταφυγὴ ἔγενὴθης ἡμῖν iv γενεᾷ καὶ 


neratione et generatione. Ego dixi, Domine, mise- 
rere mei, sana animam meam, quia peccavi tibi. 
Domine, ad te confugi, doce me facere voluntatem 
tuam,quia tu es Deus meus ; quia apud te est fons 
vite, in lumine tno videbimus lumen. Extende 
misericordiam cognoscentibus te. Sanctus Deus, 
sanctus fortis, sanctus immortalis, miserere no- 
bis. Tertium. 
Gloria Et nunc. 

Sanctus immortalis miserere nobis. 

Deinde clariori voce. 

Sanctus Deus, sanctus fortis, sanctus immor- 
talis, miserere nobis. 


γενεᾷ. ᾿Εγὼ εἶπα" Κύριε, ἐλξησόν µε, Ίασαι τὴν 
yuxAv µου, ὅτι ἡμαρτόν σοι, Κύριε, πρὸς σὲ κάτέφυ- 
qov, δίδαξόν µε τὸ ποιεῖν τὸ θέληµά σου" ὅτι σὺ ct 
ὁ θεός µου, ὅτι παρὰ col πηγὴ ζωῆς, ἓν τῷ φωτί σου 
ὀψόμεθα φῶς. Παράτεινον τὸ ἔλεός σου τοῖς γινώ- 
σκουσί σε. ᾽ Άγιος ὁ θὲὸς, ἅγιος ἰσχυρὸς, ἅχιος ἀθά-- 
νατος, ἐλέησον ἡμᾶς. Ἐκ γ. 


Δόξα, 
P Aqtoc ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς. 
Εἶτα γεγωνοτέρᾳ φωνῇ. 
Άγιος ὁ θεὸς, ἅγιος ἰσχυρός, ἅγιος αθανατος, éAé- 
790v ἡμᾶς, 


Καὶ vov, 


Coww. Ilad autem quod. additur : « Datur sanctum oleum fratribus : » fusius explicatur in ejus- 


dem Typici capite 12 ad 26 Septembris, cum Greeci colunt translationem S. apostoli et evangeliste 
oannis. 


209. Sacerdos lampade przlucente, abit incen- B 
satque imaginem sancti. Deinde ex ejusdem sancti 
lampade dat oleum sanctorum fratribus. Siautem 
preses sacerdotio initiatus sit, ipse fratres inungit 
consecrato illo oleo, intingens duos digitos, et non 
unum duntaxat. 


'O ἱεροὺς, προπορενοµενης αὐτοῦ λαμπάδος, ἀπέρ- 
χεται καὶ θωμιᾷ τὴν εἰχόνα τοῦ ἁγίου. Εἶθ᾽ οἳ- 
τως ἐπιδίδωσιν ἅγιον ἔλαιον Ex τῆς κανδήλας τοῦ 
ἁγίου τοῖς ἀδελφοῖς, Ei δὲ προεστὼν ἡξίωται τῆς ἴε- 
ρωαύνης, αὐτὸς ἐπιχρίσει τοὺς ἀδελφιὺς ἀπὸ της τοι- 
αύτης εὐλογίας, Εµθάπτων τοὺς ἑαυτοῦ δακτύλους τοὺς 
δύο, καὶ οὐχὶ τὸν ἕνα, 

Λο ne quis qutet hoc tantum fleri ist: Translationis festo, mox subjungitur : 

Ex hac igitur nota intellige, quid fieri oporteat  ᾿ἘΕκτούτου οὖν enptioo σηµείωσαι καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις ἑορ- 
etiam aliis sanctorum festis, quibus datur oleum ταῖς τῶν ἁγίων, ἐν αἷς δίδοται τὸ ἅγιον ἔλαιον» καὶ οὕτως 
sanctum. Sic autem celebramus festa omnia, quo- ἑορτάζομεν πάσας ἑορτὰς τῶν ἀνίων, Ev αἷς γίνονται 
rum pervigilia aguntur. ἀγροπνίαι. 


Philotheus unctionis illius ritum ita describit in ordine sacri ministerii, jam sepe allegato. 


210. Quod si Christi Domini festum vel magni C — Ei piv bzw Δεσποτικὴ ἑορτὴ, fj μεγάλου ἁγίου 
alicujus sancti memoria agitur, datur et sanctum μνήμη, διδοται καὶ τὸ ἅγιον ἔλαιον οὕτως Πάν- 
oleum hoc pacto. Oninibus ad sancti imaginem, των συναγοµένων πλησίον τῆς εἰχόνος τοῦ προσκονή- 
qua honoranda proponitur, confluentibus et can- µατος, καὶ ψαλλόντων,ὁ μὲν διάχονος opu «ύχλῳ, ἀπὸ 
tantibus,diaconus thus adoletincircuitu, a preside τοῦ προεστῶτος ἁρξαμενος, πρῶτον θυμιάσας τὴν 
incipiens, eo honore prius sancti imagini habilo. — elxóvz τοῦ ἁγίου: ὁ δὲ ἱερες, ἱστάμενος πλαγίως τῆς 
Sacerdos autem, stans ad latus imaginis, tenet — elxóvoc, κατέχων ἄλειπτρον χρίει τοὺς πβοσιόντας ἓν 
vasculum, et accedentes inungil in fronte, ac τῷ µετώπῳ, καὶ εὐλογετ. "Όταν δξ χριαθῶσι πάνα 
benedicit, Cum autem omnes inuncti sunt, excla- — cic, ἐκφωνετ' 
mat : 

Exaudi nos, Deus, servator noster, spesomnium  Ἅ᾿Επάκουσον ἡμῶν, ὁ θεὸς, 6 Σωτὴρ ἡμῶν, ἡ ἐλπὶς 
finium terrs&, et eorum qui suntin mari longe; et πάντων τῶν περάτων τῆς dne, καὶ τῶν iv θαλάσσφ 
propitius, propitius esto peccatis nostris,nostrique Ὁ μακρὰν' καὶ ἴλεως γενοῦ ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, 
miserere. ἑλέησον ἡμᾶς, 

Atque iterum exelamat : Καὶ ἔκφωνετ' 

Misericors atque hominum amans Deus es, 'Elejgov γὰρ xal φιλάθρωπος θεὸς ὑπάρχεις, καὶ 
οἱ tibi reddimus gloriam, Patri, et Filio, et Spi- σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, xal τῷ Tip, 
ritui sancto, nunc et semper et in secula ssculo- καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, vov καὶ del, καὶ εἷς τοὺς 
rum αώνας τῶν αἰώνων, 

211. Dato jam sancto oleo, fit perfecta dimis- ^ Mexx τὸ δοῦναι τὸ ἅγιον ἔλαιον, γίνεται τελεία 
sio. ἀπόλυσις. 

Cowx. Hic sunt verba Typici ad 26 Septembris cap. 12,supra allegato.Quare autem hic dicatur τελεια 
ἀπόλυτις « perfecta dimissio, » colligi potest ex dissertatione nostra onomastica, ubi num. 36 illius no- 
menclature ratio non obscure cuilibet innotescet. Igitur τελεία ἀπόλυσις hic non solum est finis officii 
ecclesiastici, verum etiam dimissio populi. Et quoniam sacerdos solitus est dimittendo populo bene pre- 
cari, ipsailla formula precandi non raro ἀπόλυσις quoque nuncupatur.De formula illa pauca disseremus 
inferius, hic vero de iis, quz illam solent proxime praecedere. 

212. Absoluta superiore exclamatione, statim (ut est apud Philothenm) ait sacerdos : 

Pax omnibus. Diaconus vero: Capita nostra ^ O ἱερύς — Eipjv πᾶσι. Ὁ διάκονος. — Tàc 
Domino inclinemus. Et sacerdos secreto sub- κεφαλὰς ἡμῶν τῷ Κυρίῳ αλίνωµεν. Kal ὁ ἱερες 





AA mor 
. 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 
λέχει τὴν εὐχὴν µυστικως' Κύριε ἅγιε, ὁ iv ύψη- A jungit orationem: Domine sancte, qui in altis ^ 


λοῖς κατοιχῶν, καὶ τὰ ταπεινὰ ἐφορῶν, xal τῷ παντ- 
εφόρῳ σου ὄμματι ἐπιθλέπων ἐπὶ πᾶσαν τὴν xclotv 
gol ἐκλίναμεν τὸν αὐχένα τῆς ψυχΏς καὶ τοῦ σώμα- 
τος, xai δεόµεθά σου, ἔκτεινον τὴν χεῖρά σου τὴν 
ἀόρατον ἐξ ἁγίου κατοικητηρίου, καὶ εὐλόγησον πάν- 
τας ἡμᾶς) καὶ εἴ τι ἡμάρτομεν ἐχουσίως ἢ ἀχουσίως, 
ὡς ἀγαθὸς xal φιλάνθρωπως Οεὺσ συγχώρησον, δω» 
ρούμενος ἡμῖν xal τὰ Εγχόσμια καὶ ὑ-ερχόσμια kae 
λά coo. Ἐκφώνως * Σὸν γάρ ἐστι τὸ ἐλεοῖν xal 
σώζείν ἡμᾶς, Χριστὲ ὁ θεὸς, 

'O διάκονος, Σοφία, 

Ὁ Ἱερεύς 'O Ov εὐλογητὸς ἉΧριστὸς ὁ Ot 
Ἁμῶν, πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς tue αἰῶνας των 


αἰώνων. 


habitas, et humilia respicis, et oculo perspicacis- 
simo circumspicis omnem creaturam, tibi cervices 
animi aque ac corporis incurvamus, et oramus te, 


manum tuam invisibilem de sancto habitaculo tuo - 
extende, et benedic nos omnes : et si quid sponte 


vel coacte deliquimus, ut bonus ac benignus Deus 
ignosce,et bona tua temporalia simul atque eterna 
largire : Exclamaedo: Tuum est enim misereri 
et salvare nos, Christe Deus. 


Diaconus : Sapientia. | 
Sacerdos. Qui est benedictus Christus Deus 


Doster,ubique, nunc,et semper, et in s:xula secu- 
lorum. 


Καὶ ψάλλεται τὸ, Στερέωσαι, ὁθεὺς, τοὺς βασι-Β — 213. Et canitur : Confirma, Deus, imperato- 


λεῖς: 


Cou. Hanc orationem non inveni usque adhuc, nisi forte putes esse illam qui exstat in Hirmo- - 


Jogio et sie. sonat. 


Ἐπουράνιε βασιλεῦ, τοὺς πιστους βασιλεῖς µμων — Rex celestis, confirma fideles imperatores no- d 
στερέωσον, τὴν πίστιν στήριξον, xà Έθνη πράὔνον, stros; fidem stabili; gentes mitiga: pacifica or- Ea 
τὸν κόσμον εἰρήνεοσον, τὴν ἁγίαν μονὴν τλύτην καλῶς — bem ; habitationem hanc sanctam bene custodi ; τὸ 
διαφύλαξον, τοὺς προοπελθόντας πατέρας xài ἆδελ- — palres et fratres nostros defunctos colloca in ju- Er 
φοὺς Ἀμῶν iv σχηναῖς δικαίων τάξον, καὶ ἡμᾶς ἓν stornm t; b-rnaculis ; et nos in poenitentia ac con- em 
µετανοίᾳ καὶ Ἐξομολογήσει παράλαδε, ὡς ἀγαθὸς  fessione su:cipe,ut qui vere bonus eset hominum COSE 
καὶ φιλάνθρωπος, amans. o3 

'O ἱερεύς Ὑπεραγία θΘεοτόκε, σῶσον ἡμᾶς —— Sacerdo- : Sanctissima Dei Genitrix serva nos. 


Καὶ ψάλλεται. Τὴν τιµιωτέραν τῶν χερουθµ, καὶ 
ἱνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν σέραφίμ, τὴν ἁδιαφθό- 
Que τὸν Λόγον θεὸν τεκηῦσαν, τὴν ὄντως θεοτόκον, 
σὲ µεγαλύνομεν . Εἶτα πάλιν λέγει ᾽ Δόξα σοι, 
Χριστὲ ὁ θεὸς, ἡ ἐλπὶς ημῶν. δόξα σοι. ᾿Αδελφοι” 
Κύριε, εὐλόγησον 


Καὶ γίνεται ἀπόλυσις 7 μὲν ἔστι κυριχκή. α Ὁ 
ἀναστᾶς Ἐκ νεχρῶν Χριστὸς, ὃ ἀληθινὸς Θεὺς ἡμῶνν 
ταῖς πρεσθείαις τῆς παναχράντοῦ αὗτου Μητρὸς, τῶ, 
ἁγίων ἑνδόξων καὶ πανευφήµων ἀποστόλων, xxl máv- 
των τῶν ἁγίων, ἐλεήσῃ καὶ σώσῃ ἡμᾶς, ὣς ἀγαθὸς 
καὶ φιλάνθρωπος, 


Tes. 


Et canitur: Magnificamus te excellentiorem cho- 
rubim, et sine comparatione seraphim gloriosio- 


rem: utpote qui incorrupta genuisti Verbum 


Deum, ideoque vere Dei genitrix es. Tum iterum 
dicit: Gloria tibi, Christe Deus, spes nostra, 
gloria tibi. Fratres respondent: Domine, be- 
nedic. 

Et pronuntiat dimissionis formulam qu: diebus 


dominicis hec est : Qui surrexit a mortuis Chri- - 


stus verus Deus noster, precibus intemerata Matris 
sus&,sanctorum,gloriosorum et percelebrium apo- 
stolorum, omniumque sanctorum, misereatur et 
servet nos, ut bonus ac benignus. 


214. Cou. Dimissionis formula mutatur pro ratione festi vel mysterii quod celebratur, idque satis 





















SA 
LT EE 
η Ld ^ 


«t A 
£9 s 


' 2n EA 
"t 
arf. ees 


Ow qi 
^ LN S * ' 
x, —G st 
. . 
Ανα. 
ῥ 
E] "*- 


Τε ει 
Μον 


ο »" 
8 IP 
a E 


στα, 


. I 
μις 


ας * , 
x αν) 


ud 
i E ἃ 
t att um on 


TIE. 
lw- e 
ρ. D 


E 
! ' y 
u » i 
a6 κα ντ. 
LJ 


x ^ 
Ya 
ο) DM 

ια 
C» 


t.t 
L 

- 

P] 











patet ex allato Philothei textu. Sic in Christi natali dicitur : 'O iv τῷ σπηλαίῳ Ἰεννηθεὶς, xal ἓν φάτνῃ — ^ 
ἀναχλιθεὶς θιὰ την ἡμῶν σωτηρίαν. « Qui in spelunca natus est et in przsepe reclinatus, propter —— -.-4XE 
nostram salutem. » Et in Cireumcisione : 'O ἐν τῇ ὀγδόῃ ἡμξρᾳ σαρκὶ περιτμηθῆναι κατχδεξᾶς E 
µενος, « Qui octavo die in carne circumcidi voluisti,etc. Formulas alias. aliis Domini nostri Jesu Chri- x 
δι] festis et aliquot Dominicis accommodatas, videre qui voluerit, » ille adeat Goarum ad calcem Eucho- 
logii. Mihi autem satis fuerit hic paucis ex eodem Philotheo annolare, in dimissionis formula a sacer- 
dote solere pronuntiari nomen sancti,cujus sacra lux agitur, si tamen fuerit e sanctis praeeipuis.Quam- 
obrem, cum Basilius Magnus, Gregorius Nazianzenus et Joannes Chrysostomus inter preecipuos sanctos 

a Grecis semper habiti fuerint, dubitandum non est, quin in hujusce diei dimissione debeant eorum 
nomina pronuntiari hoc aut simili modo : 


'Q τοὺς διδασκάλους φωτίζων Χριστὸς, ὁ ἀληθινὸς 
θιὸς ἡμῶν, ταῖς πρεσθείαις τῆς Παναχράντου αὐτοῦ 
Μητρὸς, τῶν ἁγίων ἑνδόξων καὶ πανευφήµων ἀποστό- 
λων, τῶν Ev ἁγίοις Πατέρων ἡμῶν Βασιλείου τοῦ µε- 
Ἱάλου, Γρηγορίου τοῦ θεολόγο», Ἰωάννυυ τοῦ Χρυ- 
σοστόµου, xal πάντων τῶν ἁγίων, κἀὶ τὰ λοιπά, 


915. Couu. Sed et Latinis olim solemne erat,ut aliis et aliis diebus adhiberent etiam alias atque alias | 


« Qui doctores illuminat, Christus, verus Deus 
noster,precibus intemeratz Matrissuz,sanctorum, 
gloriosorum et percelebrium apostolorum,nec non 
sanctorum Patrum nostrorum Basilii Magni, Gre- 
gorii Theologi, Joannis Chrysostomi omniumque 
sanctorum, et reliqua, ut supra. 










formulas benedicendi, constantes interdum ex multis versibus.Unde apud Gregorium papam in Libro . Hu 
sucramentorum adhuc exstat illa benedictio pro die Nativitatis Domini : « Benedicat vobis omnipoteng — — 42 
Deus, vestramque ad superna excitet intentionem, qui hanc sacratissimam diem nativitate Filii sui feci. 4 


esse solemnem. Amen. Et qui cum qui panis est angelorum,in presepe Ecclesise cibum fecit esse ff. H Mi 





CCLXX 


PROLEGOMENA. 
lium animaliufh : ipse vos et in presenti seculo degustare faciat eternorum dulcedinem gaudiorum, 





et in futuro perducat ad satietatem siternorum praemiorum. Amen. Quique ejus infantiam vilibus 
voluit indui pannis, ipse vos celestium vestimentorum induat ornamentis. Amen.Quod ipse prestare 
dignetor,cujus regnum etimperium permanetin stecula seculorum.Amen.Benedictio Dei Patris,et Filii, 
et Spiritus sancti, et pax Domini sit semper vobiscum. » Benedictiones ille (ut illustrissimus Haber- 
tus testatur) in ecclesiis fere omnibus cathedralibus, antiqui moris sui studiosis, in solemnibus 
officiis non omitluntur. Loquitur autem Habertus de Gallicanis Ecclesiis, quarum ritus ab usu Romano 
discrepans peculiari opere explicatur a Mabilioue : barum vero antiquus usus sab imperio Gothorum 


in Hispaniam transiit. Hinc 


issale Gothicum sire Gallicanum 


vetus, anno 1680, ex mss. Regine 


Suecie Rome vulgatum, preecribit alias atque alias formulas, cuique festo roprias, sub hoc titulo, 
« Benedictio populi ;» non tamen ad finem misse, sed post orationem Dominicam ante communio- 
nem. Formule porro ille dicebantur quondam Interpellationes seu postulationes : atque hoc nomine 


easdem vult iptelligi apud S. Paulum 


eatus Augusünus epistola ad Paulinum: « Interpellationes, 


inquiens, sive ut nostri codices habent, postulationes, flunt, cum populus benedicitur. » 

16 A Latinis revertamur ad Grecos eorumque ritus in pronuntiandis Benedictionibus a Pbilotheo 
descriptos: 'O lepsü ἀνοίξας τὰ ἅγια θύρια, χαλάσας τε τὸ φελόνιον, ἱσταμένον τοῦ Ιδιαχάόνου ἔξωθεν ἐκ 
δεξιῶν, καὶ τὸ ὡράριον κρατοῦντος συνήθως, λέγει τὴν ἀπόλωσιν. « Sacerdos, sanctis portis reaeratis οἱ de- 


missa casula, diacono stante foris a dextris, et stolam apprehendente secundum consuetudinem 
nnntiat dimissionem, » et benedicit populo, manum quidem movens in formam crucis,fsed digi 
cclesia Latinorum fieri consuevit. Etenim auricularem aji- 


longe aliter componens, qvam nunc in 


pro- 
tos 


quantulum incurvat ; summum articulum anoularis applicat primo condylo pollycis ; indicem in lon- 
gum producit, ad eumque oblique adjungit medium, et sic alterum accommodans alteri quasi de- 


cussat. 


217. Porro Nicolaus Malaxus, protopapa sive parochus Nauplie, ibidem affirmat tali digitorum in- 
flexione Jesu Christi nomen informari ac veluti describi : nAm, üt ipse quidem contendit, eadem 


exprimuntur he littere IC, XC. Grecos autem hac 
ut hic dici a medebeat. Sed habe tibi locum Malaxi 


tine verteretur : 


figura Colim pinxisse suum[z notius est, quam 
ipsum. [s mihi quidem dignus visus est, qui La- 


Rectitudo indicis, etinflexio medii,etiam spha- A — Tb μὲν ópÜtov το λιχανοῦ δακτύλου xai ἔπι- 


celi dicti, nomen IC manifeste exprimit, cum re- 
ctitudo I referat, curvitas vero C. Unde et prope 
invicem duo hi digiti ita dispositi,hoc non obscure 
prz se ferunt. Jam vero pollicis et annularis, qui 
et epibatus vocatur, ad sese mutuo obliqua adjun- 
clio ; et iterum qu& his proxima est, inflexio auri- 
cularis, nomen XC simul significant : quippe obli- 
quitas pollicis et annularis, elementum sive litte- 
ram X ostendit : et incurvus anricularis posterius 
elementum C. Itaque, ut dictum est, nomen XC 
significatur. Verum quo, qui voluerit, cognoscat 
islud evidentius, manum benedicentem delineet et 
istud manifeste cognoscet. Et vero oportet ut bene- 
dictio dictam figuram, et nullam aliam exprimat, 
quam benedictum Jesu Christi nomen, in quo be- 
nedicuntur omnes gentes, sieut beato patriarche 
Abrahe promissum est: Benedicentur euim, inquit 
(Deus) à semine tuo omnes gentes terra (a). Non 
dizit (inquit divus Apostolus)in seminibus, sed in 
semine, qui est Christus (b). EX certe conveniebat, 
ut figura manus benedicentis benedictosin Christo, 
non exprimeret aliud, quam nomen iliius in quo 
benedicimur. Propterea enim, opinor, sic et ab 
initio universorum Conditor diviniore providentia 
digitos humane palm: aunexuit, ut neque plures 
sint neque pauciores, verum tot,quot neque redun- 
dent,neque deficiant, sed sufficiant istiusmodi si- 
gnificationi, | 


ἀνθρωπίνης παλάμης ἐξήρτηντο, καὶ οὐ πλείους οὐδ ἑλάττονε 


ἀλλ᾽ ἀρκούντως πρὸς τὴν τοιαύτην σηµασίαν ἔχοιεν. 
218. Hunc Malaxi locum si vidisset Goarus,nun- 
quam tradidisset, minimum benedicentis digitum 
sive auricularem protendi in longum. Tradit etiam 
idem Goarus,digitos a sacerdote inter benedicen- 


.  . (a) Gen. xxi, 48. 


- 
&€ 


E 
Ld . 
—— — N^ 


καμπές τοῦ μέσου, τοῦ xai σφαχέλου λεγοµένου, τὸ 
IC ὄνομα προδήλως χαρακτηρίζει τοῦ ὁρθίου τὸ ] 
παριστῶντος, τοῦ δὲ κομπύλου τὸ (, "0θεν xal E- 
γιστα ἀλλήλων οἱ δύο οὗτοι δάκτυλοι οὑτωσί πως δια- 
τυπούμενοι ἀριδήλως τοῦτο μφαίνουσν, Ἠ δὶ τοῦ 
ἀντίχειρος, καὶ τοῦ παραµέσου, κτοῦ καὶ ἐπιδάτου 
καλουμένου, πρὸς ἀλλήλους πλαγία ἔνωσις, xal αὔθις 
τὸ ἔγγιστα τούτων καμπύλονΣ τοῦ μύωπος, τὸ XC 
ὄνομα σηµαίνουσιν ἀμφόυερα" Ἡ γὰρ πλαχιότης τοῦ 
ἀντίχειρος xal τοῦ ἐπιδάτου τὸ X στοιχεῖον ἑνδεί- 
xvutat, "O δὲ κυρτόσχηµος od τὸ μετὰ τοῦτο C, 
90 ὦν τὸ XC ὄνομα. ὣς εἴρηται, δείκνυται, "Iva δὲ 
σαφέστερον τοῦτο πρὸς διάγνωσιν ἔχιῃ ὁ βουλόμενος, 
σχεδιασάτω τὴν χεῖρα εὐλογοῦσαν, καὶ Λριδήλως τοῦ- 
το γνώσεται, Att γὰρ. εὐλογίαν τὸ σχῆμα τοὔτολλεγό- 
μενον, οὐδὲν ἄλλο παραδῆλουν ἤ τὸ «τοῦ Ἰησοῦ Χρι- 
στοῦ ὄνομα, bv dj εὐλογοῦνται πάντα τὰ Bva, ὡς Ἡ 
πρὸς τὸν µακάαιον πατριάρχην ᾿Αθραὰμ ἐπαγγελία 
γέγονεν΄ Εὐλογηθήσονται Ἱὰρ, φησὶν, iv τῷ σπὲρ- 
pat σου πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς. Οὐκ εἶπε 

φησὶν ὁ θεῖος ἁποστολος, kv τοῖς σπέρµασιν, ἆλλ᾽ 
lv τῷ σπέρµατι, ὃς ἰστιν ὁ εἈριστός, ᾿Εχρῆν τοιγαρ- 
οὖν καὶ τὸν σχηματισμὸν τῆς εὐλογούσις τοὺς ἂν 
Χριστῷ Ἰησοῦ εὐλογουμένους χειρὸς οὐδὲν ἄλλο ση- 
µαΐνειν, ἢ αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ iv t εὐλογούμεθα, Διὰ 
τοῦτο γὰρ, οἶμαι, καὶ θειοτέρᾳ {προνοίφ οὕτως ἀρχη- 
θιν ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ τῶν ὅλων Δημιουργοῦ οἱ δάκολοι 
€, ἀλλ᾽ [ὅσοι ἂν μὴ [περιττῶς, μηδὲ Uc, 


dum, ita;coaptari, « ut semper trium horum voca- 

bulorum Ἰησοῦς Χριστὸς νικᾷ litteras initiales, quas 

sunt I, X, et N exprimant. Auriculoris quidem, im- ^ 

quit, digitus in longum productus τὸ I; pollex ex- 
(b) Rom. m, 40. 





ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


COCLXXI 


tremitaüi; medii accumbens, et cum eo crucem A meminerint. Atque ea in re doctissimum Mori- 


decussalam referens τὸ X ; medius tandem οἱ in- 
der τὸ N mafori ex parte repreesentant. Quo ex 
fonte Goarus hzc hauserit, invenire nondum po- 

219, Sed boc loco pretereundum non est, pre- 
dictam rationem complicandi digitorum, solere 
servari etiam a pontificibus, dum cum δικηρίῳ et 
τρικηρίῳ benedicnnt. Est autem δικήριον cereus 
bisulcus, cujus unus est ramus, sive capulus aut 
manubrium, duo vero eramo in lineam rectam ra- 
musculi pullulant: qua ex notione etiam quid sit p:- 


num habeo fautorem. 

221. Tertium denique, bicereo vel tricereo si- 
gnare populum non usque adeo proprium est solis 
patriarchis ceterisque pontificibus, ut eam sibi 
praerogativam non vindicent etiam imperatores,id- 
que maxime propter unclionem chrismatis.Duplex 
est Balsamonis locus, ubi istud asseveratur. Alter 
ad can. 67 synodi Trulllang . Οἱ γὰρ πατριάρχας 
προθαλλόµενοι ὀρθόδοξοι βαᾳσιλεῖς δι’ ἐςιχλήσεωσ τῆς 
ἁγίας Τριάδος, καὶ Χριστοὶ ὄντες Κυρίου, ἀκωλύτως, 
ὅτε καὶ βούλονται, εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον εἰσέρ- 


κήριον facile intelligas : videlicet trisulcus cereus, ἍΆονται, xol θυμιῶσι, καὶ σφραγίζουσι μετὰ τρικη- 
e cujus uno itidem ramo, tres alii ramusculi ad ρίου. καθὼς οἱ ἀρχιερεῖς. « Imperatores orthodoxi, 
eumdem modum effunduntur. Nec suo illa desti- B qui sub invocatione sancie Trinitatis proponunt 
luuntnr mysterio : quippe Τρικήριον in una divina  patriarchas, et suut Christi Domini, sine ullo im- 
matura tres distiuctas Personas. Δικήριον aulem  pedimento ad sacrum altare accedunt, quando vo- 
duas in unaChristi persona distiaclas naturas esse — luerint, et thus adolent, et signant cum tricipite 
commonstrat, quemadmodum est apud Symeouem — cereo quemadmodum pontifices. » Alter est in 
Thessalonicensem de templo, ubi de lychnis ec- Melete, ubi recensens opera, quse imperatores 
clesiz. Hi itaque cerei accenduntur; et episcopus cum patriarchis habent communia, sic loquitur : 
statis temporibus modo bisulco, modo trisulco, ᾿Εντεῦθεν οἱ πιστοὶ δεσπόται καὶ αὐτοκράτορες κα. 
nonnunquam etiam utroque simul,ad benedicen- τηχητικῶς ὁμιλοῦσι τῷ Χριστωνύμῳ λαῷ, xal θυμῶ- 
dum utitur; sic ut tunc etiam expassa brachia σιν ὡς ἱερεῖς καὶ μετὰ τιχηρίου σφραγίζουσι. « Hinc 
signum crucis roprzsentent. (propter unctionem Chrismatis) fldeles Dumini im- 
220. Non vero videbor ferri extra oleas, si hac — peratores erudiunt Christianum populum,et odore 
occasione tria preterea ad hunc benedicendum ri- thuris suffomigant, et bicereo benedicunt. » 
tum spectantia paucis perstrinxero. Primum, dum — 2922.Ex his porro planum fit, quid sit apud Gre- 
Graecus patriarcha vc] episcopus cum δικηρίῳ vel cos δικηρίῳ καὶ τρικηρίω σφραγίζειν΄ ex. cujus rei 
τοικηρίῳ benedicit,cruces efformat tres;convenien- | ignoralioue quse interpretationum — monstra ali- 
ter sane pontificibus nostris, etiam tres eruces,dum ^ quando edita sunt !| Interpres nescio quis, apud 
benedicunt, formare solitis. Probari id potest Gretserum nostrum Horto S. crucis part. v, cap. 
ex Demetrio Gemisto ms. De ordintiaonibus qui 94, locum illum Balsamonis, καὶ μετὰ δικηρίου 
apud Cangium ait :'O πατριάρχης. λαθὼν τὸ τρι- σφραγίζουσι, ita vertit : » Cum cera duplici obsi- 
χήριον, ποιεῖ αὖθις σταυροὺς τρεῖς ἄνωθεν τοῦ Ebay-  gnant. » Quamobrem iste interpres, noniromerito 
γελίου : « Patriarcha, accepto trisuleo cereo, facit aGretsero reprehenditur. Sed an non etiàm repre- 
iterum crucestressuperEvangelium.»Et mox,'Oxz- hennendus sit Gretserus ipse,quod eodem illo Bal- 
τριάρχης. [βλέπων πρὸς τὰς δυσμὰς εὐλογεῖ μετὰ-  samonis loco, pro δικηρίου legendum censeat. τρι- 
τρικηρίου τὸν λαὸν τρίς : « Patriarcha ad occiden- κπρίου, judicium sit aliorum. Etenim vir cetera 
tem conversns, benedicit populo ter cum trisuleo eruditus videtur nescisse, δικήριον quoque seu bi- 
cereo. « Deinde bicerei et tricerei usus non vide- sulcum illum cereum impartiendis in sacro officio 
tur admodum antiquus.Hoc non ex eo quidem col- benedictionibus fuisse α Grecis adhibitum. Hic 
ligo, quod S. Sabe Typicum mentionem ipsius nostro de Laudibus commentario finem imponi- 
non faciat (hoc enim Typicum pro patriarchis et mus : nam fratres e templo abeuntes vocant nos, 
episcopis proprie scriptum non est), verum ex eo ad suam quisque cellulam, ut quas ibi minores 
quod nec S. Maximus, nec S. Germanus ejusdem 0 horas recitent, dispicere possimus. 


CAPUT QUINTUM. 
De horis minoribus, mediis horis; el apodipno, quod respondet nostro Completorio. 

323. Graci diurnas horas habent totidem, quot Latini, nempe πρώτην. τρίτην, Éxtav. καὶ ἑννά- 
την, Primam,Tertiam, Sextam et Nonam. Sed in eo dissentiunt, quod post singulas horas jam comme- 
moratas recitent singula Μεσώρια sive medias horas : quarum ea que pos primam dicitur, µεσόριον τῆς 
πρώτης nuncupatur; qua post Tertiam, µεσώριον τῆς τρίτης, etsic deinceps. De mesoriis autem hae in- 
venio in Typico sub finem capitis : 


Τὰ δὲ Μεσώρια τῆς Y' ὥρας καὶ G^. πάντοτε iv. τῇ 
Ἐχχλησίᾳ ψάλλονται ἄνευ τῶν ἀγρυπιιῶν και τῶν 
ἑορτῶν ἐν αἴς ἸἨίνονται δοξολογίαι. Τὸ δὲ μεσώριον 
τῆς πρώτης ὥρας ἀστὶν οὕτως. Μετὰ τὸ ἀπολῦσαι τὸν 
ὄρθρον. ἀπερχόμεθα iv τοῖς χελλίοις, καὶ ποιοῦντες, 
τρισάγιον, λέγομεν, Δεῦτε προσκυνήσωµεν, — ix 
Tpltou: καὶ ἀρχόμεθα φαλμὸν µε’, Ὁ θεὸς ἡμῶν 
καταφυγὴ καὶ δύναμις καὶ φαλμὸν cu ᾿Αγαθὸν 
τὸ ἐξομολογεῖσθαι τῷ Kupip* καὶ τὸν ειβ’, Ὁ 


294. «Mesoria Tertic et Sext: semper [in Eccle- 
sia concinuntur. preterquam in vigiliis et festis, 
quando habentur glorificationes.Prims autem ho- 
ra mesorium tale est. Cum preces matutina abso- 
lute jam sunt, in cellas discedimus, et dicto hym- 
no Trisagion, dicimus tertio Venite, adore- 
mus; et auspicamur psalmum xLv, Deus noster 
refugium et virtus; et psalmum xci, Bonum est 
confiteri Domino; et xci, Dominus regnavit- 


CCCLXXII PROLEGOMENA. 


Trisagium, et troparium nocturnum ; Miserere A Κύριος ἐθασ[λευσεν τρισάγον, καὶ τροπάριον xa- 
nostri, Domine, miserere nostri: Et nune, Ma- «avoxtuxóv "Elénsov ἡμᾶς, Κύριε, ἔλξησον ἡμᾶς. 
riale quod incipit, Misericordie januam ; Do- Καὶ vov, θεοτόχιον, Τῆς εὐσπλαγχνίκς τὴν πύλην" 
mine, Miserere quadragies, et orationem quam τὸ Κύριε ἐλέησον u', καὶ εὐχὴν οἴαν. ἕκαστος βού- 
quisque voluerit. λεται. 

225. 00ΜΝ. Priusquam hac omnia, prout jacent in Graecorum Horologio, ad longum describam, ca- 
vendum mihi esseintelligo, ne ex eo quod dicat Typicum inchoari istad mesorium μετὰ τὸ ἀπολῦσαι τὸν 
ὄρθρον, sine « Matutinis precibus jam absolutis, » lector in animum inducat, aut. Grecos Primam .non 
recitare; aut, si recitent, recitare post jam diclum mesorium, Sed Graecos et habere Primam, 
et recitare post Matutinum officium, ante istud mesorium, confici potesl. tum ex variis auctoribus, 
tum ex S. Maximo, qui statim post Matutinum recitando Prime» mentionem facit.Est οἱ in bibliotheca 
Regis Galliarum codex aliquis, qui,ut testatur Cangius lib. iv Constantinopolis Christian, inscribitur 
Τυπικόν τῆς σεθασµίας µονης τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς κεχαριτωµένης, τῆς ἐκ βάθρων νευργηθείσης 
καὶ συοτάσης παρὰ τῆς εὐσεθεστάτης Αὐγούστης χυρᾶς Εδρήνης της δουχαινης, κατὰ την αὐτῆς πρόσταξιν 
xal γνώµην ὑφηγηθέν τε xal ἐχτεθέν. « Typieum venerandi monasterii sanctissime Deiparse gratio- 
82, & fundamentis de novo excitati per piissimam Augustam dominam Irenen ductmnam, secundum 
illius preceptum et mentem enarratum et expositum. » Hic codex, inquam, sic habet cap. 32, Μετά 
τοίνυν συµπλήρωσιν τῆς Opüpivrc δοξολογίας δεῖ συνάπτειν ἡμᾶς τὴν πρώτην ὥραν κατὰ τὸ συνειθι» 
Suiv « Matutinis Laudibus absolutis, oportet nos adjungere horam primam, secundum consuetu- 

nem. » 

: 227. Quid igitur, inquies, sibi vult S. Sabe Typicum,dum ait, Prime mesorium post Matutinum reci- 
tari ? Ego quidem existimo nomine "Op6poo sive « Matutini ν hic Primam intelligi : sic enim intellige- 
batur antiquitus. Certe libro vii Constitutionum (quae tribuuntur apostolis,et licet perperam, magnse 
tamen et antiquitatis el auctoritatis sunt) cap. 34, dicilur Εὐχάς ἐπιτελεῖτε ὄρθρου, xai τρίτῃ ὥρᾳ, 
καὶ ἔχτῃ, καὶ ἐννάτῃ, xai ἑσπέρᾳ, xal ἀλεκτοροφωνίᾳ óp8pou μὲν εὐχαριστοῦντες, ὅτι ἑφώτισεν ὑμῖν 
ὁ Κύριος παραγαγὼν τὴν νύχτα, xal ἐπαγαγὼν τὴν ἡμέραν, tpis ἐ, ὅτι ἀπόφασιν ἐν aita ὑπὸ | 
Πιλάτου (λαόν ὁ Κύριος ἕκτῃ ὃτί ἐν αὐτῃ ἱσταυρώθη" ἑννότῃ à, ὅτι πάντα κεχίνηται τοῦ Δεσπό- | 
του ἑσταορωμένου, «φρίττοντα τὴν τόλμαν τῶν ὁωσσεθῶν — Iouj«luv, μὴ φέροντα τοῦ Κυρίου τὴν 
ὕθριν. ἑσπέρᾳ δὲ, εὐχαριστοῦνας, ὅτι ὑμῖν ἀνάπαυσιν ἔδωκα τῶν μεθημερινῶν κόπων τὴν νὔκτα άλεκ- 
τρυὀνων δὲν κραυγᾖ, διὰ τὸ την ὥραν εὐαγγελίζεσθαι τὴν παρομσίαν τῆς ἡμέαας, elc ἐργασίαν τῶν τοῦ | 
ἔργων, Precationes facite mane, tertia hora, ac sexta, el nona, et vespere, atque ad galli cautum. Mane 

uidem, g.atias agentes, quod iluminarit vos, nocte sublata et reddilo die; tertia, quod ea hora Pilatus 
judicium adversus Dominum pronuntiavit; sexta. quod ea hora in crucem actus est ; nona, quod tum 
omnia mota et tremefacta sunt, Dumino crucifixo: quia horrerent audaciam impiorum Jndeorum, et 
contumeliam Domini ferre non possent; vespere quod noctem dederitad requiescendum a diurnis labo- 
ribus; ad gaili cantum, quod ea hora nuntiet adventum diei ad facienda opera lucis. » Hic voce ὄρθ- 
τοι πρώτην Βἰγο primam horam significari, affirmant Turrianus ibi. Durandus lib. m De ritibus, cap. 
7; et Suarez lib. 1v De horis can., eap. 5, num. 3. Et facile ipsis assentientur mecum omnes qui 
hunc locum diligentius expenderint : quia licet hic locus nomen « Prime » quidem, tunc necdum 
usurpalum non exprimat : tamen rem ipsam, sive precationem quz fit mane, exprimit ; eamque ab 
ea qua fit per noctem, manifeste distinguit. 

221. Neque ab eo modo loquendi abhorruit S. Basilius in Regulis fusius disputatis. Interrogatione 3, 
ubi enumerans stata tempora orandi eam lioram, que tertiam antecedit, ὄρθρον appellat : necenim de 
nocturna oratione sive µεσονυκτίῳ intelligi potest : quia postquam[Tcrtie. sexte, None, aliarumque ho- 
rarum meminerat, etiam meminit µεσονυχτίου, dicens : Τὸ 6$ µεσονυκτίον Παυλος xal Σἷλας ἡμτν ἀἆναγ- 
καῖον εἷς προσευχὴν παραδεδώκασιν, ὡς ἡ τῶν Πράξεων ἱστορία παρίἰστηαι. « De tempore autem dimidis no- 
ctis, quod idad orationem necessarium sit, traditum nobis est a Paulo et Sila inactis. » Quid, quod οἱ 
Latini ita olim locuti fuerint, ut in Euchologio pag. 33, probat Goarus, ex Cypriano, vel quocunque alio 
auctore expositionis inOrationemDominieam. «Ut itaque.inquit ibidemide mGoarus,avocum confusione 
mentem liberemus;indubium est,geminas apud Latinos Matutinas preces,sicut et apud Grecosduplicem 
ὄρθρον esse statuendum: unum ante solis ortum, et orto sole rursus alium, ut cum nos dicimus Matutinas 
laudes, ac Priuaam. » Id quod fuse probat ex Joanne Cassiano, ac tandem subdit, « circa D. Benedicti 
tempora, secunde Matutinz solemnitati impositum fuisse Prime nomen. eIllud sane nomen usurpatum 
in S. Benedicti Regula cap. 16, invenio. A1 distinctius locutus fuisset Goarus, si illud nomen dixis- 
set inventum tempore Cassiani, cum illius auctorem ipsum Cassianum merito faciat. Sed his ornissis 
quiero ego : Si hic duplex "Oppo; Goaro astructus admittatur (sicut videtur debere admitti), quis est, 
qui non videat, Typicum,dum dicit mesorium primes recitari μετὰ τὸν ὄρθρον, aliter non posse intel- 
ligi; quam si diceret, µετά τὴν πρώτην post primam ? Est etiam perquam versimile, Primam foisse 
apud Graecos Matutini officii parlem ultinam; quod ut dicam, facit S. Germanns, qui enarrato toto 

espertini ac Matutini officii ordine, non ante ponil Τέλος τῆς ἀχολουθίας τοῦ ἑσπερινοῦ xal τοῦ , 
quam initium Prim: in illum ordinem incluserit. Huc accedit quod Horologium proponat Primam 
ante ipsum mesorium recitaadam : hec autem recitabatur in templo, quemadmodum ex eodem 
Typici loco conficitur. Sed tempus est, ut primem aliasque horas diurnas cum suis mesoriis ex Horo- 
logio exhibeamus. 

Horologium istud quod excusum est Venetiis anno 1607 sic habet, Ορής τῆς πρώτης εν κατανυσει 
ἄρχου : «Horam primam in componctione ineipe,»ac continuo subjungit tres psalmos:nequecumS.Ger- 
mauo et Hirmclogio ibi insinuat, premittencum esse Δεῦτε, προσκυνήσωµεν, «Venite,adoremus,»id quod 
ad alias diurnas horas facit accuratissime.Tres autem psalmi,quos hic recitandos ponit,suntbhi,v, Verba 














ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. COCLXXIII 


mea auribus percipe; Lxxxix, Domine, refugium factus es; et c, Misericordiam et judicium Quibus 
absolutis dicuntur sequentia. 


Δόξα, καὶ νῦν, ἀλληλούία xx q', µετάνοιαι q^. Καὶ A 





εἰ μὲν, θεὸς Κύριος, ἔψφαλται, λέγομεν Δόξα, τὸ 
τροκάριον τῆς ἡμέρας, Καὶ vov, Τί σε χαλέσωμεν, ὦ 
κεχαριτοµένη ΄ εἰ δ᾽ ἀλληλούϊία, λέγομεν τροπάριον, 


Gloria, et nunc, Alleluia tertio, tertio quoque 
corpus inflectitur. Et si Deus Dominus canta- 
lum fuerit, dicitur Gloria, Troparium diei, et 
nunc, quid te appellem, o Benedieta. Si autem 


elc yov πλάγιον B. Alleluia dicatur, Troparium canitur tono obli- 
q'o 3. 

228.Coum. Greci longissime absunt ab errore Vigilantii, qui (ut testatur adversus eumdem Vigilan- 
tium scribens S. Hieronymus capt pugnabat, Alelula nonnisi in Paschate cantandum esse : nam Al- 
leluia Graeci tam charum habent, ut illud frequentent eliam ten:pore Quadragesime,etiam in suorum ex- 
sequiis; eoque illud sepius ingeminaut,quo ratio temporis diuturniores Dei laudes postulat. Unde pa- 
triarcha Constantinopo itanus Michael Cerularius,apud Baronium ad an. 1033,num.29, quasi summam 
impietatem Latinis objecit,quod Alleluia in Quadragesima canere intermittant. Hunc Latinis infensissi- 
mum patriarcham imilati sunt complures alii Graeci, ita ut Humbertus episcopus Silv Candid: et alii 
multi eorum calumnias scripto refutare adacti sint. Sed et Latinos olim in funeribus cecinisse Alleluia 
constat ex D.Hieronymo,qui in Epiphanio Fabiol: sic loquitur : « Et jam fama volans,tanti preenuntia 
luctus,totius urbis populum ad exsequias congregarat.Sonabant psalmi; et aurata tecta templorum re- 
boans in sublime qua'tebat Alleluia.» Ejusdem ritus meminit in epistola ad Aletium de funere Rufinae 
conjugis : et narrat Baronius, ad an. 590, num. 29, eum ritum etiam in Gallia fuisse usitatum. Au au- 
tem et tempore Quadragesimz Latini aliquando illud cecinerint, non inveni usque adhuc.Hoc inveni, 
illud non recte factitatum fuisse a quibusdam Hispaniz sac: rdotibus,contra quos agit Concilium Tole- 


tanum IV, cap. 11 : «GCognovimus quosdam Hispania sacerdotes,qui in Quadragesima diebus Alleluia 
decantanl, prater in ultima hebdomada Pascha; quod deinceps interdicimus fleri, statuentes,ut in om- 
L 


hibus pra 


ctis Quadragesime diebus,quia tempus est non gaudii,sed mcororis, Alleluia non decante- 


tar. » Plura alia disputanda de Alleluia occurrunt, sed non sunt hujus loci : eapropter revolvor ad Ho- 
rol gium, quod duos versiculos exhibet, dicto Tropario subjiciendos. Sunt autem hi : 


ΣΤΙΧΟΣ a'. 
Τὸ xpo εἰσάκουσον τῆς φωνῆς µου, ὁ βασιλεὺς uoo 
xxi ὁ θεός ito». 
ΣΤΙΧΟΣ β'. 
Τὰ ῥήματά µου νώτισον, Κύριε, 
Δόξα, 

"Οτι πρὸς σὲ προσεύξοµαι, Κύριε. 

Καὶ νῦν. θεοτόκιον. 

Τί σε καλέσωµεν, ὦ κεχαριτοµένη / Οὐρανὸν, ὅτι 
ἀνέτειλας τὸν Tcov τς δικαιοσύνης ; Παράδεισον, ὅτι 
ἐθλάστησας τὸ ἄνθος τῆς ἀφθαρσίας ; Παρθένον, ὅτι 
ἴμεινας ἄφθηρος ; ᾽Αγνὴν μητέρα, ὅτι ἔσχες cac 
ἀφίαις ἀγκάλαις υἱὸν, τὸν πάντων θεόν ; Λὐτὸν ἱκότευε 
Φωθῆναι τὰς φυχὰς ἡμῶν. 


Τὰ διαθήµατά κατεύθυνον κατὰ τὸ λόγιον σου, 
καὶ μὴ κατχχυριευσάτω µου πᾶσα ἀνομία. Λύτρω- 
val µε ἀπὸ συκοφαντίας ἀνθρώπων, καὶ φυλάξω 
τὰς ἐντολάς σου. Τὸ πρὀσωπόν σου ἐπίφανον ἐπὶ 
τὸν δουλόν σου, καὶ δίδαξὀν µε τὰ δικαιώματά 
600, 
Πληρωθήτω τὸ στόµα µου αἰνέσεως, σου, Κύριε, 
ὅπως ὑμνήσω τὴν δόξαν σου, ὅλην τὴν ἡμέραν τὴν 
βεγαλοπρέπειάν σου. Ἐκ Υ’. 

Ἰρισάχιον, παναγία Τριὰς, σὺν τῷ, Πάτερ ἡμῶν, 
"Ow σοῦ ἐστι». Καὶ, el. οὐχ ἔστι Τεσσαρακοστὴ, λέγε 
τὸ τοῦ ἁγίου χοντάκιον, sl ἔχει, 7| τῆς τυχούσης 
ἕορτης. 


VERSICULUS 4. 


299. Mane, exaudi vocem meam, Rex meus et 
Deus ineus (a). 


VERSICULUS 9. 
Verba mea auribus percipe, Domine (b). 


Gloria. 
Quoniam ad te orabo, Domine (6). 
Et nunc. Mariale. 


230. Quid te nominem, o gratia plena? Coe- 
lum, quia produxisti solem justitie ? Paradisum, 
quia integritatis florem effudisti ? Virginem, quia 
mansisti impolluta ? Castam matrem, quia sanctis 
tuis ulnis portasti filium, qui est universorum 
Deus? Hunc precare,ut nostrarum animarum mi- 


( sereatur, 


Gressus meos dirige secundum eloquium tuuimn, 
et non dominetur mei omnis injustitia. Redime me 
a calumniis hominum: et custodiam mandata tua. 
Faciem tuam illumina super servum taum,et doce 
me justificationes tuas (d). 


Repleatur os meum laude tua, Domine, ut 
cantem;, gloriam tuam; lola die magnitudinem 
tuam (e). Ter. 

291. Trisagium,sanctissima Trinitas,cum Pater 
noster, Quia tua est: et, nisi sit Quadragesi- 
ma, sancti contacium, si habeat, vel occurrentis 
festi. 


331. Couu. Hsc omnia habes supra, ideoque nihil necesse est denuo tota describere. Tantum hic no- 


(alu dignum est, orationem Dominicam a Grxcis semper finiri hac formula ; "Oct σοῦ ἐστιν 7, βασιλεία, 
xi ἡ ὀψναμις, καὶ à δόξα τοῦ llatpóc, καὶ τοῦ Y:oo, xat τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ εἷς τους αἰωνας -τὺν 
αἰώνων. ᾽Αικήν. Quia tuum est regnum,et potestas,et gloria, Patris, et. Filii, et Spiritus sancli, nuuc el 
semper et in ssecula s:eculorum.Amen. «lIzc verba,inquit Barradius ἐπ Matthaeum exponuntur a Grao- 
εἰς D. Chrysostomo, Euthymio, Theophylacto et ab auctore Imperfecti.1n Evangelio quoque Syriaco re- 


(a) Psal. v, 4. (A Psal. cxvui, 133-13D. 
u Ibid. 1. . e) Psal. Lxx, 8. 
Ibid. 4. 


PATROL, Ga. XXIX. . y 


-— — σσ 





COCLXXIV PROLEGOMENA. 


periuntur. At vero in Grecum Evangelium irrepserunt ex oratione Grecorum. Sed neque ab Ecclesi, 
neque a Latinis Patribus agnoscuntur tanquam ad evangelicum textum pertinentia, neque in emen- 
data editione adhibentur. » Sanctorum contacium legisti num. 487. 

καὶ τῇ μὲν δευτέρα, τῇ τρία, καὶ τῇ &', Aie x0 A — 232. Et secunda quidem feria, tertia et quin, 
παρὸν BroroAtOV | | : dic przscns Mariale : | 

Tz» ὑπέρβοξου τοῦ θεοῦ μητέρα, καὶ τῶν ἁγίων Gloriosissimam Dei Matrem, et sancliorem ar- 
ἁφγέλων ἁγιωτέραν, ἀπιγήτως ὑμνήσωμεν, κάρδίᾳ gelis sonore cantemus; eamque corde etl ore coní- 
καὶ στύματι Θεοτόκον αὐτην ὁμολογοῦντε, ὡς xu- Leamur esse Dei Genitricem, utpote quz propre 
cle; tw«4219av  Ocbv σεσαρκωµένον, καὶ πρεσθεύο»- genuit Deum incarnatum, et qua pro nostris ani- 
sav ἀπχύπτως ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, mabus supplicare nunquam desinit. 

T3, 5 τετάρτῃ xal παρασκευῃ λέγε τοῦτο" Feria autem quarta et sexta, dic istud : 

[2j0 προκατάλαδε, πρὶν δουλωθηναι ἡμᾶς ἐχ- — Antequam redigamur in servitutem, Christ 
θροῖς Πλασφημοῦαί σε, καὶ ἀπειλοῦσιν ἡμῖν, Xow:à Deus noster, velociter occurre inimicis, qui te bla- 
ὃ Θεὺς ἡμῶν * ἄνελε τῷ σταυρῷ σου τοὺς ἡμᾶς πολε-  Sphemant,etcomminantur nobis; per crucem (oam 
µούντας, ΓΓνωσάτωσαν πῶς ἰσχύει ὀρθοδόξων ἡ πίστις erige nos certantes. Effice, qui solus benignus es, 
πρεαθείαις τῆς θεοτόκου, µόνε φιλάνθρωπε. ut cognoscát, quantum Deiparz precibus possil 

Orthodoxorum fides. 
Τῷ σαβθάτῳ, τοῦτο * " Sabbato, illud : 

ως ἀπαρχὰς τῆς φύσεως, τῷ φυτουργῷ τῆς «v- «3255. Pios martyres, veluti primitias natura, 
σεως, 5, οἰκουμένη προσφέρει got, Κύριε, τοὺς ϐεο- libi, Domine, creaturae Satori,offert orbis univer- 
wÜpoag μάρτυρας * ταῖς αὐτῶν ixsclaw Ev εἰρήνῃ Ba- SUB; Horum precibus, multum misericors, luam 
θείᾳ τὴν 'ExxAnsiav goo διὰ τῆς Ototóxoo συντήρη- Ecclesiam per Deiparam in alta pace custodi. 
σον, XOAUZLAEZ, 

Ti 9: vuptaxà λέγομεν τὴν ὑπαχοὴν τοῦ τυχόν- Die Dominica recitamus ὑπακοήν occurrentis 
τος yo) Κύριε, ἐλέησον, u'. 'O iv παντὶ καιρῷ. toni : Domine, miserere. quadragesies. Qui omni 
T5, Kozis ἐλέησον, q'. Δόξα. Καὶ νῦν. Thv τιµιω- tempore. Domine, miserere,ter. Gloria. Et nunc. 
τέραν. Ἐν ὀνόματι Κυρίου εὐλόγησον, Πάτε. 'O  Excellentiorem. In nomine Domini, benedic, Pa- 
ἱερεὺς bwonwst* "0 Orbe οἰκτειρήσαι ἡμᾶς. Καὶ εἰ ter. Sacerdos exclamat: Deus miserealur no- 
Τεσταρχκοπτὴ, ποιοῦμεν τὰς Υ µεγάλας µετανοίας, Siri. Et si sit Quadragesima, facimus tres majores 
λέοντες vh» προγρχφεῖσαν εὐχήν * Κύριε xai λέσπο-  l'everentias, dicentes prescriptam precationem : 
τα της "eus µου. Ὁμοίως καὶ τὰς ἑτέρας μικρὰς τα’. Domine οἱ Dominator vite mea. Consimiliter el 
Ica καὶ τὴν τελευταίαν, Ὑινόμενα, ὁμοῦ τε’. Εἶτα — alias minores undecim.Deinde et postremam:adeo 


Towosq:0s, Παναγία Τριὰς, Πάτερ ἡμῶν, τὸ, Κύριερ ut omnes simul recepte sint numero Xv. Posle 
tint), (B^, καὶ τὴν παροῦσαν εὐχήν | Trisagion, Sanctissima Trinitas, Pater nos, 
Domine miserere, duodecies; ac tandem presen 

tein orationem : 
Xoisz: τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, τὺ φωτίζον καὶ ἁγιά- 934. Christe,lux vera illuminans et sanctificans 
"ow πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ση- omnem hominem venientem in hunc mundum, 
utu be! ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, (vo iv signetur super nos lumen vultus tai, ut in ipso 18’ 


αὐτῷ ólroueüa φῶς τὸ ἀπρόσιτον * καὶ κα-εύθυνον τὰ  lueamur lumen inaccessum; et dirige gressus no 
βικθέματα ἡμῶν πρὸς ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν σου πρε-  Slros ad operationem mandatorum tuorum, prec 
σθσίχις της παναχράντου σου Μητρὺὸς καὶ πάντων τῶν bus intemerato Matris tue,tuorumque sanctorum 
του ἁγίων, Αμήν. omnium. Ámen. 

Aífx. Kal νῶν, Καὶ γίνεται ἀπόλωσις, Gloria. Et nunc. et fit dimissio. 

235.C0MM Utinam,sicut hzc postrema Oratio hic integra describitur sic et reliquze omnes supra assi 
gnat deseriberentur! non occurrerent hic tot :nigmata, nulli OEdipo solvenda. In primis enim 'fr- 
2x07, qnid sit, ne inter Gracos quidem convenit, ul colligitur ex Goaro : quem qui volet,consulat in 
Euchoiogio fol.57.Ego autem hic,ex P«racletico tantum apponam troparium unum,quod Υπαχουή ibt- 
dem inscribitur. Sic autem sonal : 'H «oo λῃστοῦ μετάνοια παράδεισον ἐσύλησε * ὁ δὲ Üpnvoc τῶν μυρονό- 
jw τί Γαρὰν ἐμήνυσεν' ὅτι ἀνέστη:, Χριστὲ ὁ θεὸς, παρέχων τῷ χὸσμῳ τὸ μέγα ἔλεος. « Latronis poniten- 
tia paradisum praedala est,et lamentatio afferentium unguenta gaudium significavit; quia resurrezisti. 
Christe Deus, tribuens mundo magnam misericordiam. »Precationem itemillam, qua incipit: «Quiinomb! 
lempore,» reperire non potui, frustra Graecorum volumina hunc in finem scrutatus.At hanc,quia voces 
-uiizio2), sive «Excelsiorem » inchoatur, inveni et dedi num. 213, ideoque hic repetenda non esl. 
[nveni quoque precationem, qu: ad tres majores reverentias fundi consuevit. Ea S.Ephrem habet auclo- 
rem,non antiquum ilfum diaconum Edessenum in Syria, Basilio co:evum et amicum,sed lingue Grece 
inperitum;verumalium inultorecentiorem,monachum tamen qui in Catena hymnographorum ex sinistro 
latere antepenultimus ponitur, "Ez22^:. Καρίας, quod nomen num.25 Latine reddidi «Ephrem Carig 
Non iieo tamen hic fuerit 5. Ephrem, Milasse | in Caria episcopus, cujus Acta ad 94 Januarii ille 
siravit Henschenius : ab hoc enim diversus est Melodus, simpliciter Καρίας dictus, habituque monDa- 
«ίσο, sine episcopali pallio,expressus. Et hoc animadverso, cupit Papebrochius aliquid mutari in 500 
ad ?| Martii commentario de SS. Abrahamo et Maria, quorum ad Hellespontum in minori Asia con. 
versatorum Acta, alius quidam Ephrem scripsit, titulo sancti Patris nostri honoratus etiam 158, 
nihilo tamen minus a Melodo diversus, si hic ad seculum zx vel X pertineat, et sanétus Ab 


-- - 

















ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. CCCLXXV 


cum πθρἰο Maria non male referatur ad s:culum vi, quod alias licebit recognoscere ac forsitam etiam 
retractare. 

236. Ut ut est, precatio. quam inveni ad tres majores reverentias recitandam, auctorem habet 
S. Ephrem, juxta Typicum et Horologium; atque hoc modo peragitur. Ad primam reverentiam di- 
citur : Yüpit xai δέσποτα τῆς ζωης poo πνεῦμα ἀργίας. περιεργίας, Φφιλαργίας, xal ἀργολογίας µή µοι 
δός. ο Domine et dominator vite mee, non des mihi spiritum prigrius,curiositalis, ambitionis, et otiosi 
sermonis.» Ád alteram dicitur : Πνεῦμα δὲ ταπεινοφροσύνης, xxi σωφροσύνης, καὶ ὑπομονῆς, xal ἀγάπης 
χάρισαί µοι τῷ τῷ δούλῳ. «Sed spiritum humilitalis, el temperantie,et patientiz,et charitatis tribue mihi 
servo (uo. » Ad tertiam denique : Nai, Κύριε βασιλεῦ. δώρησαί µοι ὁρᾷν τὰ ἐμὰ mtalspatz, καὶ μὴ κατα- 
χρίνειν τὰν ἀδελφόν µου) ὃτι εὐλογητὸς eU εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. « Ita, Domine rex, da ut meos la- 
psus videam, neve condemnem fratrem meum :quia benedictus es in seculorum secula.» Verumtamen 
rudiores monachi, nullisque litteris exculti dicunt ad quamlibet uajorem reverentiam,sive corporis in- 
curvationem, hoc duntaxat cum Publicano, 0 θεὸς, ἱλασθητί µοι τῷ ἁμαρτωλῶ, « Deus, propitius esto 
mihi peccatori. » De ipsis reverentiis vide num. 202. 

MESORIUM PRIMA. 

237 Ad Prime mesorium quod attinet, de eo aliqua disseruimus num. 224,ubi et ex Typici verbis 
videre licet, quando recitetur et quo loco,quosque psalmos complectatur, quas precationes alias.At vero 
cum ibi harum precationum initia solummodo expressa fuerint, nostrum est ut reliqua ex Hirmolugio 
supppleamus. Incipiemus ergo ab illo Tropario, quod Κατανυχτικόν appellatur, et quod ibi casu nescio 
quo, « Nocturnum » Latine legitur, sed male: non enim κατανυκτικόν, ibi « nocturnum s significat, 
sed (si mihi fas sib ita loqui) compunctivum; « quoniam verbis contexitur ade» gravibus, ul inreci- 





lantium animis spiritum compunclionis facile possit p 
8 κατανύττω, « compungo, » ducit originem, non a νυς, « 


rogignere;adeoque a vóvxo «pungo,» et. propius 
&, « nox. » Est autem tale. 


Ἐλέησον ἡμᾶς, Κύριε, ἐλέησον ἡμᾶς, πάσηςΑ — Miserere nostri, Domine, miserere nostri : et- 


γὰρ ἀπολογίας ἀποροῦντες, ταύτη» σοι buslaw, ὡς 
Δεσπότῃ, οἱ ἁμαρτωλοὶ προσφέροµεν, Ἐλέησον 
ἡμᾶς. 

Δόΐα. 

Κύριε, ἑλέησον ἡμᾶς, [ἐπὶ dol γάρ πεποίθαµεν, 
μὴ ὀργισθῇς ἡμῖν σφόδρα, μηδὲ µνησθῃς τῶν ἀνο- 
μιῶν ἡμῶν, ἀλλ᾽ ἐπίθλεψον καὶ νῦν ὡς εὔπλαγχνος, 
καὶ λύτρωσαι ἡμᾶς Ux τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν σὺ γὰρ cl 
θεὺς ἡμῶν, xal ἡμεῖς λαός σοο, πάντες ἔργα χειρῶν 
σου, καὶ τὸ ὄνομά σου ἐπικεχλήμοθα, 

Καὶ νῦν. θεοτόχιον. 

Της εὐσπλαγχνίας την πύλην ἄνοιξον ἡμῖν, εὖ- 
λογηµένη θεοτόχε. ᾿Ελπίζοντες εἷς σὲ μὴ ἀστοχή- 
σωµεν, ῥοσθείημεν διὰ σοῦ τῶν περιστάσεων σὺ γὰρ 
À σωτηρία τοῦ γένους τῶν Χριστιανῶν. 

Τὸ, Κύριε, ἕλέησον, p. Δόξα. Kal νῦν, T^v 
τιµιωτέραν τῶν χερουθἰμ, "Ev ὀνόματι τοῦ Κυρίου 
θλόγῆσον, Ἡάτερ. Καὶ ποιοῦμεν µετανοίας µεγαλας 
Υ᾽ μετὰ καὶ τῆς εὐχῆς, ὣς δεδήλωται, Εἶτα λέγομεν 
τὴν παροῦσαν εὐχὴν μεγάλου Βασιλείου. 

Ὦ θεὸς ὁ αἰώνιος, τὸ ἄναρχον καὶ ἀίδιὸν φῶς, ὁ 
πάσης κτίσεως δημιουργὸς, ἡ τοῦ ἐλέους πηγη, τὸ τῆς 
ἀγαθότητος πέλαγος, καὶ τῆς φιλανθρωπίας ἀνιξ- 
ιχνίαστος ἄθυσσος, ἐπίφανον ig! ἡμᾶς [τὸ φῶς τοῦ 
προσώπου σου. Κύριε, Λάμψον Óv ταῖς χαρίαδις ἡμῶ», 
νοητὲ ἥλιε τῆς δικαιοσύνης xal τῆς εὐφροσύνης' τὰς 
φυχὰς ἡμῶν πλήρωσον, xxl δίδαξον ἡμᾶς τὰ cà µε- 
λετᾷν ἀεὶ, καὶ φθέγγεσθαι κρίµατα, καὶ ἐξομολογετ- 
ex σοι διηνεκῶς, τῷ ἡμετέρῳ Δεσπότῃ καὶ εὐεργέ- 
ty. Τὰ τῶν χειρῶν ἡμῶν ἔργα πρὸς τὸ σὸν χατεύθυ- 
νον θέλημα, καὶ πράττειν ἡμᾶς τά σοι εὐάρετα xol 
Φίλα εὐόδωσον᾽ ἵνα καὶ διά τῶν ἀναξίων ἡμῶν δοξἀ- 
ζηταὶ σου τὸ πανάγιον ὄνομα, του Πατρὸς, καὶ τοῦ 
Yioo, καὶ τοῦ ἁγίου ΗἨνεύματος, της μιᾶς θεότητός 
τι χαὶ βασιλείας, Q πρέπει πᾶσα δόξα, vue καὶ 
προσκύνησις εἰς τοὺς αἰώνχς. ᾽Αμήν. 

Εἶτα Ἐπισυνάπτομεν καὶ ταύτην τοῦ αὐτοῦ. 


enim omnis purgationis indigi hanc tibi, utpote 
Domino, supplicationem peccatores offerimus. 
Miserere nostri. 

Gloria. 

238. Domine. miserere nostri : in te enim con- 
fisi sumus, ne irascaris nobis valde, neque remi- 
niscare iniquitatum nostrarum; sed respice nos 
ut misericors, et libera ncs ab inimicis nostris. 
Tu enim es Deus noster, nos omnes opera manu- 
um tuarum; et nomen tuum invocavimus. 

Et nunc. Mariale. 

Misericordiae januam aperi nobis, benedicta 
Dei Genitrix. Non erremus in te sperantes : per 
te eripiamur necessitatibus. Tu enim salus es 


B generis Christiani. 


239. Domine, miserere, quadragies. Gloria. Et 
nunc. Excelsiorem Cherubim. In nomine Domi- 
ni, benedic, Pater. Et facimus tres majoresreve- 
rentias, et una jam assignatam precationem fun- 
dimus, ac deinde Orationem Basilii M agni. 

Sempiterne Deus, lux principii expers, ac per- 
petua omnis creatura opifex, fons misericordie, 
pelagus bonitatis, et beneficentie investigabilis 
abyssus : : signa super nos lumen vultus tui, Do- 
mine. I[ntellectualis sol justitie ac jucunditatis, 
illucesce in cordibus nostris, nostras animas ir- 
ple; et doce nos tua cogitare semper, ac loqui 
judicia, et tibi Domino ac benefactori nostro ju- 
giter confiteri. Manuum nostrarum opera secun- 
dum tuam dirige voluntatem, et ad peragenda ea, 


c qua libi placita sunt ac grata, attrahe nos, viam- 


que facilem concede; ut et per nos indignos glo- 
rificetur sanctissimum tuum nomen, Patris, et 
Filii, οἱ Spiritus sancti, unius et deitatis et regni, 
cui convenit oinnis gloria, honor et adoratio, in 
ssecula. Amen. 

Postea et. hanc ejusdem orationem adjungi- 
mus. 





GOCLXXVI 


PROLEGOMENA. 


210. Qui emittis lucem, et vadit. pui solem ori- A — 'O Εξαποστέλλων τὸ φῶς xal πορεύεται; ὁ ἀνατέλ- 


ri facis super justos et injustos, super bonos et 
malos (a), qui fabricaris auroram, totumque or- 
bem ilinminas, illumina et corda nostra. Üniver- 
sorum Domine, ut tibi hoc die placeamus, nobis 
concede, custodiens nos ab omni peccato, el omni 
iniqua aclione, liberans nos ab omni sagitta vo- 
lanle per diem, et omni adversaria potestate.Pre- 
cibus incontaminatae Domiue Deiparse, luorum ex 
nulla constanüum maleria ministrorum, cales- 
liumque virtutum, ac omnium sanclorum, qui 
tibi a seculo placuere. Tuum est enim. Deus 
noster, misereri ac servare nos : et tibi gloriam 
damus, Patri, et Filio, et Spiritui sancto, nunc et 
semper, et in saecula seculorum. Amen. 


Gloria. Et nunc. Excelsiorem. Et finis imponi 
tur. 


λων τὸν λιον ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, πονηροὺς τε 
καὶ ἀγαθούς, 0 πριῶν ὀρθρον «ài φωτίζων πᾶσαν 
thv οἰκουμένην, φώτισον xal ἡμῶν τὰς καρδίας, Al. 
σποτα τῶν ἁπάντων, χάρισαι ἡμῖν ἓν τη παρούσα 
μέρα εὐαρεστῆσαι σοι, διαφυλάττων ἡμᾶς ἀπὸ mi. 
cnc ἁμαρτίας καὶ πάσης πονηρᾶς πράξεως, ῥυόμι- 
vo; ἡμᾶς ἀπὸ παντὸς βέλους πετοµένω ἡμέξρας, xai 
πάσης ἀντιχειμένης δυνάµεως᾽ πρεσδείαις τῆς παν- 
αχράντου Δεγποίνης ἡμῶν θΘεοτόχου, τῶν ἀθλων σου 
λεντουργῶν καὶ ἐπουρανίων δυνάµεων, xal πάντων 
τῶν ἁγίων τῶν ἀπ᾿ αἰῶνος σοι εὐαρεστησάντων, Liv 
qáp ἔστι τὸ ἐλεεῖν, καὶ σώζειν ἡμᾶς, ὁ θεὸς ἡμῶν, 
καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ 
Yl, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς tox 


Β αἰῶνας τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν. 


Δόξα. Καὶ νῦν. Tav τιµιωτέραν, Καὶ γίνεται απὀ- 
λυσις. 


241. CoMM. Jam nunc marte proprio observaveri* eruditus lector, hec quz hie habet Horologium, 
non satis congruere, illis, qu& num. 223, pro rim: mesorio habet. S. Sabe Typicum. Quippe hoc 
Typicum preeterit multa, quz hic recitanda in Horologio proponuntur. Utrum utro. melius, quis deci- 
dal ? Interim cum de Horis minoribus aliis, prout passim recitantur, pauca tradat Typicum, ex eodem 


Horologio, ordinem earum ac seriem pandemus. 
HORA TERTIA. 

247. Rex caelestis, Trisagium, reverenliee ires, 
Sanctissiina Trinitas, Pater noster, Quia tuum est. 
Domine, miserere, duodecies. Venite, adoreinus, 
tertio. Deinde psalmi. 


"QPA ΤΡΙΤΗ. 
Βασιλεῦ οὐράνιε, Τρισάγιον, µετάνοιαι q^, Παν- 
αγία Τριὰς, Πάτερ ἡμῶν, "Ότι σου Τὸ. Κύριε, ἐλξη 
σον. (β’. Δεῦτε, προσκυνήσωµεν, ἐκ τρίτου. Εἶταε οἱ 


Ψαλμοί. 


Cow. Hi psalmi sunt, xvi : Exaudi, Domine, justitiam meam. xxIv : At te, Domine, levavi animam 


meam. EL L : Miserere mei, Deus, secundum. 


243. Gloria. Et nunc. Alleluia. tertio. Et, sic 


Deus Doininus dicilur, dic diei troparium, Et, 
nunc, Mariale hoc : Deipara, tu es vitis vera. Siu 
autem Alleluia, dic sequens troparium tono obli- 
quo 2 : 

Christe, qui hora tertia sanstissiimum tuum 
Spiritum apos!olis misisti, hunc, o benigne, ne 
auferas a nobis: sed eum in nobis te deprecan- 


tibus innova. 
VERSICULUS 4. 
Cor mundum crea in me, Deus (b). 
VERSICULUS 2. 

Ne projicias me a facie tua (c). 

Gloria, Et nunc. Mariale. 

Dei Genitrix, ta es vitis vera, qua vite fru- 
clum peperisü. Te, Domina, deprecamur, una 
cum; aposlolis pete animabus nostris misericor- 
diam. 

Dominus Deus benedictus, benedictus Dominus 
de diein diem. Prospera nos, Deus salutarium 
nostrorum, Deus noster, Deus salutis. 

243 bis. Trisagium, Sanstissima Trinitas, Pater 
noster, Quia tuum est, et hzc troparia : 

Benedictus es, Christe Deus noster, qui insti- 
tuisli sapientissimos piscatores, ad eosque sanc- 
tum Spiritum misisli, et per eos irretiisti orbem ; 
o hominum amans, sit tibi gloria. 

Gloria 


(a) Mallh, v, 45. 
(5) Psal. L, 42. 


Δόξα. Καὶ νῦν. )Αλληλούϊα, ἐκ τρίτου. Kal sl. μὲν, 
θεὺς Κύριος, λέγεται, λέγεται τῆς ἡμέρας τροπά- 
prov Καὶ νῦν, θεοτόχιον τῇ’ Θεονόκει có sl ᾱἅμ- 
πελος ἡ ἄληθινή' El δὲ )Αλληλούία, λέγε τὸ παρὸν 
τροπάριον πρὸς ἦχον πλ. β’. 

Κύριε, ὁ τὸ πανάγιόν σου Πνεύμα εν τῇ τρίτ 
ὥρᾳ τοῖς ἀποστόλοις σου καταπέµψας, τοῦτο, ἀγαθὲ, 
μη ἀνέλῃς ἀφ᾿ ἡμῶν. ἀλλ᾽ ἐγκαίνισον ἡμῖν δεοµένοις 
σου, 

ZTIXOZ a- 
Καρδίαν καθαρὰν xvlaov ἐν ἐμοὶ, ὃ Θεός. 
ΣΤΙΧΟΣ '. 
M13, ἀπῤῥίψῃς µε ἀπὸ τοῦ προσώπου σου. 
Δόξα. Καὶ νῦν, θεοτόχιον. 
θεοτόχε, σὺ εἶ ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινὴ, ἡ βλαστή- 
caca τὸν καρπὸν τῆς ζωῆς σὲ ἐκετεύομεν, πρέσθευε, 
Δέσποινα, μετὰ τῶν ἁποστόλων ἐλεηθῆναι τὰς ψυχὰς 
ἡμῶν. 

Κύριος ὁ θεος εὐλογητὸς, εὐλογητὸς Κύριος ἡμέ- 
pxv καθ) ἡμέραν. Κατευόδωσαι ἡμῖν ὁ θοὸς σωτη- 
ρίων ἡμῶν, ὁ θεὸς ἡμῶν, ὁ Θεὸς τοῦ σώζειν. 

Τρισάγιον, Παναγία Τριὰς, Πάτερ ἡμῶν, Ότι σου, 
xal τὰ τροπάρια ταῦτα" 

Εὐλογιτὸς εἶ, Χριστέ ὁ θεὸς ἡμῶν, ὁ πανσόφους 
τοὺς ἁλιεῖς ἀναδείξας, καταπέµψας αὐτοῖς τὸ [Πνεῦ- 
px τὸ ἅγιον, καὶ δι᾽ αὐτῶν την οἰκουμένην σαγηνεύ- 
σας, φιλάνθρωπε, δόξα σοι. 

Δόξα. 


(c) ibid. 13. 


ETERNI LS ure 





ων: 1 MFG - ἩὉ 


ACOLUTHÍIA TRIPLICIS FESTI. COCLXXVII 


Ταχεῖαν xal σταθηρὰν δίδου παραμυθίαν xotic A — Velocem et firmam famulistuis consolationem, 
Αῥούλιις sog, Ἰησοῦ, i» τῷ ἀκηδιάσαι τὰ πνεύματα Jesu, adhibe in nostrorum spirituum maerore; ne 
ἡμῶν uh qupison τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἓν θλίψεσι i3 desere animas nostras in tribulationibus; nea 
µακρύνου τῶν φρενῶν ἡμῶν bv περιστάσεσιν ἀλλ᾽ àel— mentibus nostrisin necessilalibus elongare; appro- 
tuac πρόφθασον᾽ ἔγγισον ἡμῖν, ἔγγισον, ὁ παντα- pinquanobis,appropinquaqui esubique:et quemad- 
Xow ὥσπερ καὶ τοῖς ἀποστόλοις σου πάντοτξ συνης, modum eras semper cum apostolis tuis,ita et no- 
οὕτω καὶ τοῖς σε ποθοῦσιν ἵνωσιν σεαυτὺν, οἰκτίρμον, bis tui flagrantibus desiderio adjunge te,o miseri- 
ἵνα συνημμµένοι σε ὑμνῶμεν, δοξολογῶμεν τὸ πανάχιόν — cors, ut juncti te celebremus, et Spiritus sanctis- 
σου Πνεῦμᾳ. simum tuum glorificemus. 

Καὶ νῦν. θεοτόχιον. Et nunc. Mariale. 

'H Dic, καὶ προστασία, xal xazagoyh àv Τα, illabata Dei Genitrix, es Christianorum 
Χριστιανῶ», τὸ ἀκαταμάχητον τεῖχος τῶν χαταπο- spes, et patrocinium, et perfugium; inexpugnabi- 
νουµένων, ὁ λιμὴν 5 ἀχείμαστος, σὺ st, θΘεοτόχε lis oppressorum murus, portus nescius tempea&ta- 
ἄχραντε, ἀλλ᾽ ὣς τὸν κόσμον σώζουσα τῇ ἀπαύστῳ lis : quare,sicut inundum servas jugi tua depreca- 
πρεσθεἰᾷ σου, µνήσθητι καὶ ἡμῶν, Παρθένε παν-  tione,sic et nostri recordare, 

Ju vntt, B 

Τὸ, Κύριε, Ἑλέησον, µ’. Ὁ iv mavil]xapp καὶ — 243 ter.Domine, miserere, quadragies.Qui omni 
πάσῃ ὥρα μεθ’ fv, Κύριε, ἐλέησον, Υ’, Δόξα, Καὶ temporeethora.Post quam precem, diciturDomine, 
νῦν, Την τιμιωτέραν τῶν {ερουθίµ. Ἐν τῷ ὀνόματι  misererere, ter. Gloria. Et nunc. Excelsiorem 
Κυρίου ελόγησον, Πάτερ. Kal, el ἔστι Τεσσαρα«οστὴ, | Cherubim. In nomine Domini benedic, Pater. Et, 
ποιοῦμεν τὰς µετανοίας, ὡς προεγράφη. Μετὰ δὲ sisilquadragesima, facimus reverentias, ut ante 
τήν τελευταίαν μετᾶνοιαν λέγομεν [τὴν εὐχὴν τοῦ  sciptum est. Post ultimam aulem reverentiam, 
iro) Μρδαρίου, Δέσποτα Oti, Πάτερ παντοχρά-  recitamus orationem S. Mardarii, Domine Deus, 
τορ. ; Pater omnipotens. 


Hanc orationem S. Sabe Typicum sic integram exhibet. 


Δέσποτα θεὲ , Πάτερ παντοκράτορ, xai Κύρε —— Domine Deus, Pater omnipotens, ei Domine 
V μονογενὲς Ιησοῦ Χριστὲ, ἆγιον Πνεύμα, µία Fili "nigenite Jesu Christe, sancte Spiritus, una 
θεότης, µία δύναµις, ἐλέησόν µε τὸν ἁμαρτωλόν xai deitas, una potentia, miserere mei peccatoris ; et 
ofc ἐπίστασαι Χρίμασι, σῶσόν τὸν ἀνάξιον δοῦλον quibus scis judiciis, salva me indignum famulum 
vo) , btt εὐλογητὸς εἶ εἷς τοὺς αἰῶνας. 'Apuhv: tuum, quia benedictns es in secula. Amen. 


Cox. Sed Typicum hic nomen S  Mardarii non exprimit. Hic sanctus nobi« adhuc incognitus est. 
Novimus quidem aliquem sanctum Mardarium, qui sub Diocletiano passus est in Armenia cum Eustratio, 
AnxeBtio, Eugenio et Oreste; sed hic est antiquior. qu:m ut orationem istam contexuisse videatur ; et 
quia nec Allatius quidem ipsius meminit inter Melodos, neque reperitu: in Cat»na seu Corona, jam espe 
to minala, videri possi omnibus Junior. 


MESORIUM TERTLAE. 


Μετὰ τὸ, Εὐλογητὸς, Τρισαχιον, Παναγία Tplac. C 244. Post Benedictus,Trissgion, Sanctissima Tri- 
Πάτερ ἡμῶν, Δεῦτε, προσκυνήσωµεν, v, οἱ nitas, Pater noster, Venite adoremus,ter, dicuntur 
φαλμοὶ, 0: Ὑψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπἔλαβές µε psalmi : xxix, Exaltabo te, Domine, quoniaw sus- 
εἶτα ο λα’, Μακάριοι dv ἀφέθησαν' ὁ £', Εἰσαχουσιν,  cepisti me : deinde xxxi, Bcati, quorum remissee 


ὁ θεὸς, τῆς δεήσεῶς µου. sunt : οἱ Lx, Exaudi, Dens, deprecationem meam. 

Aca, Καὶ νῦν, Τρισάγιον, Παναγία Τριὰς, Πάτες His psalmis finitis dicutur : Gloria. Et nunc. 

ἡμῶν, xal τροπάρια ταῦτα, Sanctissinia Trinitas. Pater noster, et hzc tropa- 
ria. 


O θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν, ὁ ποιών ἀεὶ μεθ᾽ Deus patrum nostrorum, qui ποβἰδουπη semper 
ἡμῶν κατὰ την σὴν ἐπιείκειαν, μὴ ἁποστήσῃς τὸ agis secundum mansuetudinem tuam, ne avertas 
ἔλεός σου ἀφ᾿ ἡμῶν, ἀλλὰ ταῖς αὐτῶν ἱκετίχι» ἐν εἷ- misericordiam tuam a nobis, sed ipsorum depre- 
pÁvy χυθέρνησον τὴ» Qv ἡμῶν, cationibus vitam nostram in pace guberna. 

Λόζα. Gloria. 

Oi µάρτυρές σου, Κύριε, ἐν τῇ ἀθλήσει αὐτῶν, Martyres tni, Domine, in suo. certamine abs te 
e*»ivox; ἐκομίσαντο τῆς ἀφθαραίας, ix σοῦ τοῦ  Ueo noslro retulerunt immortalitatis coronam:tua 
0:0) ἡμῶν) ἔχοςτεσ γὰρ vh» ἰσχύν σου, τοὺς τυ- p enim muniti fortitudine vicerunt tyrannos, et dee- 
ῥάννως καθεῖλον. ἔθραυσαν xxi δαιμόνων τὰ ἂν- nonum invalidam fregerunt audaciam Eorumdem 
ἰσχυρι θράση αὐτῶν ταῖς ἰκεσίαις, Χριστε, 0920» martyrum deprecationibus serva, Christe, animas 


τὰς ψυχὰς ἡμῶν, nestras. 
Καὶ νῦν. θεστόχιον. Et nunc. Maria'e. 
Tety oc ἀκαταμάχητον ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν ἁπάρ- Murus inexpugnabilis Christianorum es, Dei- 


yf, θεοτόκε Παρθενε πρὺς σὲ Ὑὰρ καταφεύ- — para Virgo: nam ad te. confugientes, invulnerati 


PROLEGOMENA. 


persistimus; et peccantes, te habemus deprecatri- Α γοντες ἄτρωτοι διαµένομεν᾽ καὶ πάλιν ἁμαρτάνοντε, 
cem, Ideo referimus tibi gratias, et clamamus; ἔχομέν σε πρεσθεύουσαν’ διὸ εὐχαριστούντες βοωμό 


GOCLXXVITI 


Àve, gratia plena, Dominus tecum. 

245. Domine, miserere, quüadragies. Gloria. 
Et nunc. Excelsiorem Gherubim In nomine Do- 
mini, benedic, Pater. Per preces sanctorum Pa- 
irum Tres magnas facimus reverentias, dicimus- 
que precationem S. Ephrem, ac deinde hanc Ba- 
silii magni : 

Domine Deus noster, qui pacem tuam dedisti 
hominibus, et sanctissimi Spiritus donum ad tuos 
discipulos ac apostolos demisisti, eorumque labia 
per linguas igneas tua aperuisti potentia, aperi et 
nostra peccatorum labia; ac quomodo,et pro qui- 
bus orare oporteat, edoce nos. Dirige vitam no- 
stram, tu, qui tranquillus fluctuantium portus es, 
el viam, in qua ambulemus nobis commonstra. 
Spirilum rectam innova in visceribus nostris, οἱ 
Spiritu principali confirma (a), quidquid in men- 
libus nostris lubricum est. ac inconstans; ut quo- 
tidie Spiritu tuo bono ad id,quod conveniens est, 
deducti,mandata tua observare possimus,semper- 


que meminisse tuse gloriose presentis, scrutan- . 


lis omnia, qua a nobis hominibus fiunt, et nou 
decipi fluxis hujus mundi voluptatibus; sed cupidi. 
tatem futuris fruendi thesauris corrobora. Quia 
benedictus es, et laudabilis in omnibus sanctis 
tuis in szecula seculorum. Ámen. 


cov Xatps, «ἐχαριτωμµένη, ó Κύριος μετὰ σοῦ. 

Τὸ, Κύριε, ἐλέησον, u'. Δόζα. Καὶ νῦν. Thi 
τιµωτέραν To" χερουθίμ. "Ev ὀνόματι Κυρίου, εὐλό- 
Υησου, Πάρερ. Av εὐχῶν τῶν ἁγίων πατέρων. Τὰς 
τρεῖς µεγόλας µετανοίας μετὰ καὶ της εὐχΏς to) 
ὁσίου ᾿Εφρατμ᾽ εἶτα τὴν παροῦσαν εὐχὴν τοῦ µεγάλο 
Βασιλείου’ 

Κύριε ὁ θεὸς ἡμῶν, ὁ τὴν σὴν εἰρήνην δεδωκὰς 
τοῖς ἀνθρώποις, xal τὴν τοῦ παναγίο, Πνεύματος 
δωρεὰν τοῖς cot; μαθηταῖς xal ἀποστόλοις καταπέµ- 
yac, xal τὰ τούτων χείλη ἐκ πυρίνων γλωσσῶν διαν- 
οίξας δυνάμει σου διάνοιξον καὶ ἡμῶν τῶν ἁμαρτω- 
λῶν τὰ χείλη. xal δίδαξον ἡμᾶς πῶς δεῖ, xal ὑπὲρ 

B o, Xph προσεύχεσθαι. Κωθέρνησον ἡμῶν τὴν Cody, 
ὁ εὖδιος τῶν χειμαζομἔνων Auk, xal νώρισον ἡμῖν 
ὁδὸν, bv Ἡ πορευσώµεθα, Πνεῦμα εὖθὲς ἑγκαίνιον iv 
τοῖς ἐγκάτοις ἡμῶν, καὶ πνεόµατι ἡγεμονικῷ τὸ της 
διανοίας ἡμῶν στήριξον ὁλισθερόν ἵνα καθ) ἑκάστην 
ἡμέραν, τῷ Πνεύματί σου τῷ ἀγαθῷ πρ)ς τὸ συμφί- 
pov ὁδηγούμενοι, κατσξιωθῶμεν ποιεῖν τὰς ἐντολάς 
σου, καὶ tnc σῆς ἀεὶ μνημονεύειν ἑ»δόζου καὶ ἔρε- 
νητικῆς τῶν πεπραγμένων ἡμῖν τοῖς ἀνθρώποις π1ρ- 
ουσίας, καὶ μὴ τοῖς φθειροµένοις τοῦ κόσμου τούτου 
συναπατᾶσθαι τερπνοῖς, ἀλλὰ τῶν µελλόντων -ρέ- 
45982: τῆς ἁπολαύσεως ἐἑνίσχυσον θησαυρών, "Ότι 
εὐλογητὸς, καὶ αἰνετὸς ὑπάρχεις liv πᾶσι τοῖς ἁγίοις 
σου, εἰς τούς αἰώνας τῶν ἀϊώνων, ᾽Αμὴν, 


SEXTA. 


246. Praepositus dieit ter: Venite, adoremus: C 


fiunt reverentis tres,et incipimus Horam sextam, 
canentes spsalmum Lir, Deus in nomine tuo sal- 
vum me fac : et Lxrr, Exaudi, Deus, orationem 
meam, et ne despexeris : et xc, Qui habitat in ad- 
jutorio. 

Gloria. Et nunc. Alleluia, ter. Et, si canitur 
Deus Dominus, dicimus troparium diei; si autem 
Alleluia, sequens troparium. Tonus 2. 


Qui sexta die et hora, affixisti cruci admissum 
in paradiso ab Adamo peccatum, etiam lapsuum 
nostrorum chirographum discerpe, Christe Deus, 
et salva nos. 


VERSICULUS 4. 


Exaudi,Deus, orationem meam,et nedexpexeris D 


deprecationem meam (0). 
VERSICULUS 2. 

Ego ad Deum clamavi, et Dominus audivit 

me (c). 
Gloria, Et uunc. Mariale. 

Quia non habemus fiduciam, propter multa de- 
licta nostra ; ideo tu, Virgo deipara, obtestare 
illum, qui est ex te genitus : multum enim apud 


(a) Psal. L, 14. 
(b) Psal. Psal. Liv, 2. 


" 





'O προεστώς * Atütt, προσκυνήσωµεν, ix Υ 
µετάνηίαι τρεῖς, xai ὑρχόνιεθα της ἕκτης ὥρας, ψἀλ- 
λοντες τὸν, wq, Ὁ θεὸς, iv τῷ ὀνοματί σου σῶσόν 
ps, Καὶ ΕΥ’ ᾿Ἐνώτισαι, ὁ θεὸς, τὴν προσωχΏν 
μοὺ, καὶ μὴ ὑπερδης 4^ Ὁ κανοικῶν dv ow- 
θείᾳ. 

Δόξα. Καὶ νῦν. Αλληλούῖα, ἐκ Υ’. Καὶ εἶ μὲν φἀλ- 
λεται τὸ, θεὸς Κύριος, λέγυμεν τὸ τῆς ἡμέρας τρο- 
πάριον’ el δὲ ᾽Αλληλοδία, τὸ παρὸν τροπάριον. H- 

ος β’, 

s 'O ἐν ἔκτῃ ἡμέρᾳ xal ὥρᾳ τῷ σταυρῷ προσ» 

πηλώσας τὴν bv παραδείσῳ τολμηθεῖσαν τῷ ᾿Αδὰμ 

ἁμαρτίαν, xal τῶν πταισµάτων ἡμῶν τὸ χειρόγρα- 

φον διάῤῥηξον, Χριστὶ ὁ θεὸς καὶ σῶσον tác 
ZTIXOZ α’. 

Ἐνώτισα, ὁ θεὸς, τὴν προτευχήν µου, καὶ μὴ ὑπε- 
ρίδης τὴν δέησίν µου. 

ΣΤΙΣΟΣ β'. 

Εγὼ πρὸς τὸν Θεὸν ἐκέκραξα, καὶ ὁ Κόριος εἶσ- 
ἦχυυσέ µου. 

Δόξα, Καὶ νῦν. θεοτὸχιον. 

Ότι o)x ἔχομεν παῤρησίαν δίὰ τὰ πολλὰ ἡμών 
ἁμαρτήματα, σὺ τὸν ἐκ σοῦ γεννηθέντα δυσώπησον, 
θεοτὸχε Παρθενε πολλὰ γὰρ ἰσχύει δέησις Μητρὸς 


(c) Psal. Liv, 18* 








ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


GOCLXXTX 


πρὸς εὐμένειαν Αβσπότου. Mo παρίδῃς ἁμαρτωλῶν A clementem Dominum potest Matris depreprecatio. 


ἰκεσίας, Ó πάνσεµνος " ὅτι ἐλεήμων ἐστὶ καὶ σώσειν 
βουλόαενος, ὁ καὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν καταδέξαµε- 
νος. 

Ταχὺ προκαταλαθέτωσαν ἡμᾶς οἱ οἰκτιρμοί σου, 
Κύριε * ὅτι ἐπτωχεύσαμεν σφόδρα. Βοήθησον ἡμιν, 
6 θεὸς ὁ Σωτήρ ημῶν * ἕνεχεν τῆς δόξης τοῦ Óvó- 
µατός σου, Κύριε, ῥῦσαι ἡμᾶς * xal Ἱλάστητι ταῖς 
ἡμαρτίαις ἡμῶν Évexev τοῦ ὀνόματός σου. 

Τρισάγιον, ἰαναγία Τριὰς, Πάτερ ἡμῶν, καὶ τὰ 
τροπάρια ταῦτα, εἷς fiy ov δεύτερον * 

Σωτήρια εἱργάσω ἓν µέσῳ τῆς Ὑης, Χριστὲ ὁ 
θεός * ἐπὶ σταυροῦ τὰς ἀχράντους σου χείρας ἑξέτει- 
vic, ἐπισυνάγων πάντα τὰ ἔθνη, κράζοντα, Κύριε, 
60£1 σοι. 

Δόξὰ. 

T4» ἄχραντον εἰκόνα σου προσχυνοῦμεν, ἀγαθὲ, 
αἰτούμενοι συγχώρησιν τῶν πταισμάτων ἡμῶν, Ἆρι- 
exi ὁ θεός " βουλήτει γὰρ εὐδόχησας ἀνελθεῖν ἐν τῷ 
σταυρῷ, ἵνα ῥύσῃ οὕς ἔπλασας ix τῆς δουλείας τοῦ 
ἐχθροῦ : ὅθεν Ε)χαρίστως βοῶμέν σοι * Χχρᾶς ἐπλή- 
βωσας τὰ πάντα, ὁ Σωτὴρ ἡμῶν, παραγενόµενος elc τὸ 
σώσαι τὸν κόσμον, 

Καὶ νῦν. θεοτόκιον. 

Εὐσπλαγχυίας ὑπάρχουσα πηγἡ, συµπαθείας 
ἀζίωσον ἡμᾶς, θεοτόχε  βλέψον εἰς λαὸν τὸν ἆμαρ- 
τάσανία  δεῖζον sl; del τὴν δυναστείαν Gov εἷς σὲ 
Υὰρ ἐλπίζοντες, τὸ, Xatpe, βοώμέν σοι, ὡς moti ὁ 
Γαθριηλ ὁ τῶν ἀσωμάτων ἀρχιστράτηγος. 

Ταῦτα λέγονται τῇ δευτέρᾳ, τῇ τρίτῃ, xal τῇ 
πέµπτῃ, ὅτε οὐκ ἔχει ἡ ἡμέρα κοντάχιον * τὸ δὲ ύπο- 
τεταγμένον λέγεται τῇ τετράδι, καὶ τῃ παρασκευῇ, 
ἦχος D^ σταυροθεοτὀκιον. 


Ύπερδελοξασμένη ὑπάρχεις, θΘεοτόκε [Παρθένα * 
ὑμνοῦμέν σε " διὰ γὰρ τοῦ σταυροῦ τοῦ Υίεῦ σου 
κατεθλέθη ὁ ᾧδης, xal ὁ θάνατος τέθνηκε. Νεκρω- 
θέντες ἀνέστιμεν, xal ζωῆς ἡξιώθημεν ᾿ τὸν παρά- 
δεισον ἐλάθομεν, τὴν ἀρχαίαν ἀπόλαυσιν. Ato εὖχα- 
ριστ'ώντες, δ1εολογοῦμεν ὡς κραταιὸν Χριστὸν τὸν 
θεὸ, ἡμῶν, καὶ µόνον πολυέλέον. 


Τὸ, Κύριε, ἑλέησον, μ'. 'B εὐχὴ, Ὁ ἐν παντὶ και- 
pp καὶ πάση ὥρᾳ ᾿ μεθ) ἂν, Κύριε, ἐλέησον, v'. Δόξα. 


Supplices peccalores ne despicias, o semper au- 
gusla, quia qui lubenler pro nobis passus fuit, 
esl ei niisericors, et vult nos servare. 

Cito anticipent nos misericordiz tuz, Domine, 
quia pauperes facti sumus nimis. Adjuva nos, Deus 
salutaris naster; el propter gloriam nominis tui, 
Domine, libera nos : et propitius esto peccatis no- 
siris, propler nomen tuum (a). 

Trisagium, Sanctissima Trinitas, Paler noster, 
el hxc troparia tono secundo : 

247. Salutaria operatus es in medio terra, 
Christe Deus. In cruce extendisti innocuas tuas 
manus, congregans omnes populos, clamantes, 
Gloria tibi, Domine. 


B Gloria. 


Veniam peccatorum nostrorum petentes, Chri - 
ste Deus, adoramus inconlaminalam imaginem 
tuam : lauderis,quia ultro crucem conscendisli, ut 
quos formasti, de inimici redimeres servitute. 
Unde in animi grati signum tibi clamamus : Gau- 
dio replesti universa, Servator noster, qui ad aer- 
vandum mundum venisti. 

Et nuuc. Mariale. 

Misericordie fons, Genitrix Dei, dignare nos 
coinmiseralione : respice reum populum, ostende 
perpe!uai" polentiam tuam,in te enim sperantes, 
Ave cdamamus libi, sicut olim incorporeorum 
princeps Gabriel. 

248. Hxc dicuntur secunda feria, tertia et quin- 
ta, quando dies eontacium non habet ; sed feria 
quariía el sexla lono secundo dicitur subjectum 
troparium, quod laudem crucis simul ac Deipara 
complectitur. 

Celebramus te, Virgo Deipara, quz gloria oin- 
nes exsuperas ; quoniam per Filii tui crucem vi- 
clus est. infernus, et mors mortua est. Resurroxi- 
mus qui eramus mortui : vita digni reilditi su- 
mus ; paradisum, voluptatem priscam recepimus. 
Idcirco gratias agentes, glorificamus Christum, 
qui Deus noster pr:epotens est, ac. mullum mise- 
ricors 

Domine, miserere, quadragies. Oratio, Qui 
omni temp. re et omni hora ; post quam, Domine. 


Καὶ νῦν, Τὴν τιµιωτέραν. Μετάνοιαι, ὡς εἴρηται, εἰ p miserere, ter. Gloria. Et nunc. Excelsiorem. 


ἔστι Τεσσαραχοστή * «xi ἀπόλυσις. 


Reverentia, ut dicium est, si sit Quadragesima ; 
et (inis 


MESORIUM SEXT.E. 


Τὸ, Δεῦτε, προσκυνήσωµεν, Ex τνίτου, xai ὁ ψιλ- 
ol, ὁ v[', ἘΕλέησόν µε, à θεὸς, ἑλέησόν µε, ὅτι 
κατεπάτησἑ µε ἄνθρωπος, Καὶ ὁ 9’, 'O θεὸς tiq 
Βοήθειάν µου. 

Δόξα. Καὶ νῦν. Τρισάγιον ^ Παναγία Tots. Πάτερ 
ἡμῶν * xal τὰ παρόντα τροπάρια. 

Σῶσον, Κύριε, τὸν λσόν σου, xal εὔλόγησον την 


(a) Psal. .xxvur, 8,0. 


249. Venite adoremus, ler, el psalmi Lv, Mise- 
rere mei, Deus, quoniam conculcavit me homo ; 
Lvi, Miserere mei. Deus, miserere mei, El Lxix, 
Deus, in adjutorium meum. 

Gloria. Et nunc. Trisagium : Sanctissima Trini- 
tas. l'ater noster, ef sequentia t'oparia. 

Salvum fac populum tuum, Do:nine, et benedic 


CCCLXXX 


PROLEGOMENA. 


hereditati tuze (a), victorias imperatoribus con- Α xAnpovoulav σου, víxac βασιλεῦσι κατὰ βαρδάρων 


ura barbaros concede, et tuum custodi per tuam 
crucem imperium. 
(3loria. 

Sanctorum cruciatus, quos pro te psssi sunt, 
abslerge, Domine; et cunctis nostris medere do- 
loribus, quesumus te, amator hominum. 

Et nunc. 

Sanctorum omnium ac Deipare precibus, pa- 
cem tuam nobis eoncede, Domine, et miserere 
nostri, qui solus misericors es. 

250. Domine, miserere, quadragies. Gloria. Et 
nunc. Excelsiorem In nomine Domini, benedic, 
Pater. Sacerdos: Per preces. Deinde facimus 
Ires majores reverentias, et precationem S. 


Ephrem dicimus, ac continuo sequentem Besilii p 


magni oralionem : 

Deus potestatum Domine, omisque conditor 
crealurz,qui perincomparabilis misericordiz tu: 
viscera Filium tuum unigenitum, Dominum no- 
strom Jesum Christum pro salute nostri generis 
misisli; el per venerandam ipsius crucem discer- 
psisli peccatorum nostrorum chirographum;deque 
principibus ac potestatibus tenebrarum in ipso 
triumphasti : tu idem, Domine benigne, suscipe 
has nostras peccatorum orationes,quas tibi et grati 
el supplices offerimus; et libera nos ah omni gravi 
ac tenebricoso lapsu, et ab omnibus, qui nos l- 
dere meditantur, inimicis visibilibus et invisibili- 
bus, confige Limore tuo earnes nostras, ei ne de- 
clina corda nostra in sermones vel cogitationes 
maliliae; sed tui amore nostras animas vulnera, 
ut ad te semper anhelemus, et duo ducti lumine, 
le, inaccessam eternamque lucem, intueamur; et 
jug! confessione agamus tibi gratias, ingenito 
Patri cum luo unigenito Filio, et sancto bonoque 
ac vivifico tuo Spiritu, nunc et semper, et in sz- 
cula s:ieculurum, Amen. 


Si, Deus Dominus, cantatum fuerit, recita- 
mus typica: sin autem Alleluia, ea differ post 
Noman. 


δωρούµενος, καὶ τὸ σὸν φυλάττων διὰ τοῦ σταυροῦ σου 
πολίτευμα. | 
Αόία. 

Τὰς ἀλγηδόνας τῶν ἁγίων, Ec ὑπὲρ σου ἔπαθον, 
δυσωπήθητι, Κύριε, καὶ πάσας ἡμῶν τὰς ὀδύνας ἵα- 
σαι, φιλάνθρωπε, ἀεόμεθα. 

Καὶ νῦν. 

Tà πρεσθείᾳ, Κύριε, πάντων τῶν ἁγίων, καὶ τῆς 
θεοτόχου, τὴν σὴν εἱρήνην Oc ἡμῖν, καὶ ἑλέησον 
ἡμᾶς, ὡς μόνος οἰκτίρμων. » 

Τὸ, Κύριε, ἐλέησο, u'. Δόξα. Καὶ vov, Τὴν τι- 
µιωτέραν,. Ἐν ὀνόματι Κυρίου εὐλόγησον, Πάτερ. 
'O Ἱερεύς' Av εὐχῶν. Εἶτα ποιοῦμεν τὰς µεγάλας 
τρεῖς µετανοίας, μετὰ καὶ τῆς εὐχῆς του ὁσίου 
Εφραϊμ., xai εὐθὺς τὴν παροῦσαν εὐχὴν τοῦ µεγάλο 
Βασιλείου * 

θεὲ καὶ Κύριε τῶν δυνάµεων, xal πάσης κτίσεως 
δημιουργὲ, ὁ διὰ σπλάγχνα ἀνεικάστου oue σου τὸν 
μονογενη σου Υἱὸν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ιησοῦν Χρι: 
στὸν κατἀπέμψας ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ Ὑένους ἡμῶν, 
καὶ διὰ τοῦ τιµίου αὐτοῦ σταυροῦ τὸ Ἰχειρόγραφον τῶν 
ἁμαρτιῶν ἡμῶν διαῤῥήξας, καὶ θριαμθεύσας Lv αὐτῷ 
τὰς ἀρχάς xal ἐξουσίας τοῦ σκότους αὐτὸς, Δέσποτα 
φιλάνθρωπε, πρόσδεξαι καὶ ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν 
τὰς εὐχαριστηρίους ταύτας xal ἱκετηρίοις ἐντεύξεις * 
καὶ ῥῶσαι ἡμᾶς ἀπὸ παντὸς ὀλεθρίου καὶ σκοτεινού 
παραπτώµχτος, Χχὶ πάντων τῶν χκαχώσαι ἡμᾶς ζη- 
τούντων, ὁρατῶν xxl ἀοράτων ἐχθρῶν  καθῄήλωσον ix 


«τοῦ φόδου σου τὰς σάρχας ἡμῶν, καὶ μὴ ἐκκλίνις τὰς 


καρδίας ἡμῶν εἷς λόγους fj εἰς λογισμοὺς πονηρίας " 
ἀλλὰ τῷ πόθῳ so) τρῶσον ἡμῶν τὰς ψυχὰς, ἵνα, 
πρὸς σε διαπαντὸς ἀτενίζοντες, καὶ τῷ παρὰ oU 
φωτὶ ὑδηγούμενοι, σὲ τὸ ἀπρόσιτον καὶ ἀίδιον xat- 
οπτεύοντες φῶς, ἀκαιάπαυστόὀν σοι τὴν ἐξομολόγησιν 
καὶ εὐχαριστίαν ἀναπέμπωμεν, τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, σὺν 
τῷ μονογενεῖ σου Υἱῷ, xal τῷ παναγίῳ καὶ ἀγχθῷ 
καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, vov καὶ ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς 
αἰῶνας τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν. 

Καὶ εἰ μὲν, Ot); Κύριος, ἔψαλτο, τὰ τυπιχὰ λέ- 
γοµεν * el δὲ Αλληλούϊα, ὑπέρθες αὐτὰ μετὰ τὴ, iv- 


νάτην ὥραν. 


ΝΟΝΑ. 


251. Post Benedictus, Rex coelestis, Trisagium, Ὁ — Mexà τὸ, Εὐλογητὸς, Βασιλεῦ οὐράνιε, Τρισάχιον, 


Sanctissima Trinitas, Pater noster, Domine, mi- 
serere, duodecies, Venite, adoremus, ter ; dicun- 
tur psalmi Lxxxrit, Quam delicta tabernacula, οἱ 
Lxxxiv, Benedixti, Donine, terram, et LLxxxv, 
Inclina, Domine, aurem tuam. Dicitur autem υἱ- 
umi hujus psalmi versiculus bis. Fac mecum. 

Gloria. Et nune. Alleluia, ter. Domine, mise- 
rere, ter. Et si dictum "fuerit, Deus Dominus. 
accines diei troparium ; sin autem Alleluia, tro- 
parium qnod hic ponitur, tono obliquo 4. 


(a) Psal. xxvi, 9. 


| 


Παναγία Τριὰς, Πάτερ ἡμῶν, Kdow, ἐλέησον, ιβ’, τὸ, 
Δεῦτε, προσχυ/ήσωµεν, ἐκ y'. Εἶτα ὁ ψαλμὸς 6 xq * 
᾽μὸ ἀγάπητὰ τὰ σχηνώµατα ' καὶ ὁ πδ’, Εὐλόγησας, 
Κύριε, τὴν γῆν καὶ πε, Κλίνον, Κύριε, τὸ ok 
σου. Πάλιν, Ποίησον µετ᾽ ἐμοῦ. 


Δόξα. Καὶ νῦν. Αλληλούία, kx q'. Κύριε, ἑλέη- 
cov, Y'. Καὶ εἰ μὲν θεὸς Κύριος ἔψαλτο, ἀπάσεις τὸ 
τῆς ἡμέρας τροπάριον * εἰ δὲ ᾽Αλληλούΐα, τὸ παρὸν εἰς 
ἦχον πλ. 9. : 


cpu ο 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


CCCLX XXL 


Ὁ ἐν τῇ ἐννάτι Goq δ. ἡμᾶς σαρχὶ θανάτυΑ Qui hora nona pro nobis mortem secundum 


. q«uadputvoc, νέκρωσον τῆς σαρχὸς ἡμῶν τὸ opóvnga, 


Χριστὲ ὁ θεὸς ἡμῶν, xal σῶσον ἡμᾶς. 
ZTIXOZ α’. 
᾿Εγγισάτω ἢ δέησις µου ἐνώπιόν σου, Κύριε, χατὰ 
τὸ λόγιόν σου ῥῦσαί µε. 


ΣΤΙΧΟΣ β’. 

Εἰσέλθοι τὸ ἀξίωμά μὸυ ἐνώπιο» σου, Κύριε, χατὰ 
τὸ λόγιον σου (zal. µε, 

Δόξα, Καὶ viv. θεοτόχιον. 

'O δι ἡμᾶς γεννηθεὶς ἐκ Παρθένου, καὶ σταύρωο 
ev ὑπομείνας, ἀγαθξ * ὁ θανάτῳ τὸν θάνατον σχυλεύ- 
σας, χαὶ ἔγερσιν δείξας ὡς Orbe, μὴ παρίδᾳς οὓς 
ἔπλασας τῇ χειρί σου, Δεῖξον τὴν φιλανθρωπίαν σου, 


carnem: degustasti, mortifica in nobis carnis pru- 
dentiam, Christe Dens noster, et salva nos. 
VERSICULUS 1. 

259. Appropinquet deprecatio mea in conspe- 
ctu tuo, Domine , juxta eloquium tuum da mihi 
intellectum. 

VERSICULUS 2. 

Intret postulatio mea in conspectu tuo, Domi- 

ne, secundum eloquium tuum eripe me. 
Gloria. Et nunc. Mariale. 

Qui pro nobis ex Virgine genitus es, benigne, 
et tulerata crucis morte mortem vicisti, et veluti 
Deus, demonstrasti resurrectionem, ne despicias 
quos manu tua formasti; ostende, misericors, be- 


ἑλεῆμον. Δέξαι τὴν τεχοῦσάν σε θεοτόκον, πρεσθεύου- p neficentiam tuam. Suscipe tuam Genitricem, pro 


σαν ὑπὶρ ἡμῶν * xxl τῶσον, Σῶτερ ἡμῶν, λαὸν ἄπε- 
νωσμένονν ——- 

M3 δλ παραδώῃς ἡμᾶς slc τἆλο» διὰ τὸ ὄνομά σου 
τὸ ἅγιον ^ xal p διχσκεδάσης τὴν διαθήκην σω, καὶ 
pA ἀποστήσῃς τὸ ἔλεός σου ἀφ ἡμῶν δὲ ᾿Αθραὰμ 
τὸν ἠγαπημένον ὑπὸ 300, καὶ διὰ᾽ ᾿Ισαὰκ τὸν δοῦλον 
σου, καὶ ᾿Ισραὴλ τὸν Άγιον σου, 

Τρισάγιον, Παναγία Ἱριὰς, Πάτερ ἡμῶν. Καὶ 
εἰ μὲν ἔστιν ἑορτὴ, λέγε τὸ κοντάκιον αὐτῆς, εἰ δ᾽ οὗ, 
ταῦτα. 


Βλέπων ὁ λῃστῆς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἐπὶ 
σταυροῦ xptudutvov ἔλεγεν El. μῖ  θεὸὺς ὑπῆργε 
σαρχωθεὶς 6 σὺν ἡμῖν σταυρωθεὶς, οὐκ ἄν ὁ fw 
τὰς ἀκτῖνας ἑναπέχρυψεν, οὐδὲ ἡ f, σειοµένη bxopat- 
wto * ἀλλ 5 πάντων ἀνεχόμενος, µνησθωτί µου, Kopie, 
ἐν τῇ βασιλείᾳ σου. 

Δόζα. 

Ἐν µέσῳ δύο ληστῶν ζυγὸς δικαιοσύνης εὑρέθη 
à σταυρός σου. τοῦ μὲν καταγοµένου sl; ἁδην τῷ 
βάρει βλασφημίας τοῦ δὲ κουφιζοµένου πτεισμάτω»ν 
πρὸς Ἱνῶσιν θεολογίας, Χριστὲ ὁ θεὸς, δόξα σοι, 


Καὶ vov, 

Τὸν ᾽Αμνὸν, καὶ Ποιμένα, καὶ Σωτῆρα τοῦ xó- 
σμοῦ, lv τῷ σταυρῷ θεωροῦσα Ἡ τεκοῦσα, ἔλειε ὃκ- 
χρύουσα * Ὁ μὲν χόσµος ἀγάλλεται, δεχόμενος τὴν 
λύτρωσιν * τὰ δὲ σπ)άγχνα µου φλέγονται, ὀρώσης 
τὴ» σταύρωσιν, ἣν ὑπὲρ πάντων ὑπομένεις, ὁ Yo 
χαὶ θεός µου. 

Κύριε, ἑλέησον, u'. Ὁ iv παντὶ καιρῷ xil πὰ- 
σῃ ὥρφ. Κύριε ἐλέησο», Υ’'. Δόξκ. Καὶ νῦν, Τὴν 
τιµιωτέρχν. Ἐν ὀνόματι Κυρίου, εὔλόγητον, Πὰτερ. 
Ὁ ἱερεύς ᾽ Ὁ θεὸς οἰχτειρήσαι ἡμᾶς. Καὶ εἰ ἴστι 
Τεσσαρακοστὴη, τὰς τρεῖς πεγὰλας µετανοίας ποιη- 
tiov, 


nobis deprecantem; et salvum fac,Salvator noster, 
populum profligatum. 

Ne tradas nos in finem,propter nomen sanctum 
tuum, el ne disperdas te-tamentum tuum, et ne 
avertas misericordiam tuam a nobis, propter Abra- 
bam dilectum tuuin,et propter [saac servum tuum 
et Israel sanctum tuum. 

253. Trisagium, Sanctissima Trinitas, Pater 
noster. Et, si dies festus sit, dic ejus con- 
lacium ; si autem contacium non sit, haec dican. 
lur : 

Videns latro auctorem vitz» pendentem e cruce, 
dixit : sinon esset carnem indutus Deus, qui no- 
biseum in crucem actus est, non absconderet sol 
radios suos, neque succussa lerra flucluaret : 
ergo qui hac cuncta sustines, memento mei in re- 
gno tuo. 

Gloria. 

In medio latronum fuit crux tua, veluti libra 
justitia ; altero quidem depresso ad inferos pre 
pondere impietatis; altero autem levato lapsi- 
bus, ad Dei cognitionem. Gloria tibi, Christe 
Deus. 

Et nunc. 

Agnum, et Pastorem, et Servatorein mundi in 
cruce videns Mater,dicebat lacrymaus : Mundus 
quidem exsultat accipiens redemptionem ; sed 
uruntur viscema mea, speclante crucifixionem, 


quam, me Fili mi et Deus, pro omnibus pateris. 


Domine, miserere, quadragies. Qui omni tem- 
pore et omni hora. Domine, miserere, ter. Glo- 
ria.Et nunc. Excelsiorem. In nomine Domini, be- 
nedie, Pater. Sacerdos : Deus misereatur nostri. 
Et, si sil Quadragesima, facienda sunt tres magna 
reverentia. 


MESORIUM NONE. 


Τὸ, Δεῦτε, προσκυνήσωµεν, y'. Καὶ ol Ψαλμοί 6 
ριθ’, Αἰνεῖτε, παῖδες, Κύριον * καὶ ο θ', ΈΕξομολο» 
γήσομαί σοι, Κύριε, iv ὅλη καρδίᾳ µου * xal ϱρλθ’, 
ἙἘξέλου µε, Κύριε, ἐξ ἀνθρώπου πονηροῦν 


254. Venite adoremus, ter; οἱ psalmus οχι, 
Laudate, pueri, Dominum : el 1x, Confiteor tibi, 
Domine, in toto corde eo : et Cxxxix, Eripe me, 


Domine, ab homine malo, 


GCCLXXXII 


las, Pater noster, el hac troparia : 

Qui terrestria per cruccm illuminasti, et voca- 
sti peccatores ad poenitentuam, ne me aepares a 
grege luo, Pastor bone: sed quere me, Domine, 
errantem; et,quasi solus misericors ac benignus, 
(uo sanclo gregi annumera. 

Gloria. 

Quemadmodum latro confitens clamo tibi be- 
nefico : In regno tuo rnemento mei, Domine; me- 
que ei adjunge,qui pro nobis erumnas tantas ultro 
sustinuisli. 

Et nunc. Mariale. 

Pro nobis suffisum in crucem,! venite, omnes, 

adoremus : illsm enim vidit Maria in ligno,et di- 


PROLEGOMENA. 
Gloria. Et nune, Trisagium. Sanctissima Trini- A 


Δόξα. Καὶ νῦν. Τριαάγιον,. Παναγία Τριάς,. Πά» 
τερ ἡμῶν, xal τά τροπάρια ταῦτα * Roos 

'O φωτίσας τὰ ἐπίγεια διὰ σταυροῦ, xxi καλέσας 
εἰς μετάνοιχν ἁμαρτωλοὺς, μη χωρίσῃς µε τῆς κοί- 
µνης σου, ὁ Ποιμὴν ὁ xzÀoq * ἀλλὰ ζήτησόν µε, Δέ- 
σποτα, τὸν πλανώμενον, καὶ ἁγίᾳ σου ποίμνῃ συναρἰ- 
θµησον, ὡς µόνος ἐλεήμων καὶ φιλάνθρωπος, 

Δόξα. 

Ὡς ὁ λῃστὴς ὁμολογῶν ἀναθοῷ σοι τῷ ἀγαθῷ ^ 
Ἐν τῇ βασιλείᾳ σου μνήσθητἰ µου, Κύριε * xal σύν 
αὐτῷ µε ἀρίθμησον, ὁ ἐχουσίως τὰ πάθη ὑπὲρ ἡμῶν 
Κκταδεξάµενος, 

Καὶ νῦν. θεοτόχιον, 

Τὸν δι’ ἡμᾶς σταυρωθέντα, δεῦτε, πάντες ὑμνή- 

σωµεν * αὐτὸν γὰρ κατεῖδε Μαρία ἐτὶ τοῦ ξύλο, καὶ 


xil: quamvis crucem subeas,tamen es Filius et ῃ ἔλεγεν * El καὶ σταυρὸν ὑπομένεις, a0 ὑπάρχεις ὃ Τέος 


Deus meus. 

255. Domine, miserere, quadragies. Gloria. Et 
nunc. Excelsiorem, et tres reverentia. Postea di- 
cimus istam orationem Magni Basilii : 

Regnator, Domine Jesu Christe, Deus noster, 
qui inter delicla nostra longanimis es, et nos per- 
duxisti usque ad hanc horam, in qua e vivifico ligno 
pendens bono lalroni viam ad ingressum paradisi 


praparasti, οἱ morte mortem interemisli : propi- 


tius esto nobis peccatoribus et indignis famulis tuis: 
peccavimus enim et inique egimus, neque sumus 
digni,qui levemus oculos, et suspiciamus celi alti: 
tudinem : quia dereliquimus viam justitie (uz, et 
abivimus in voluntatibus cordium nostrorum.Ergo 


καὶ θεὸς 105, 

Τὸ, Κύριε, ἑλέησον, µ’. Δόξχ. Καὶ νῦν. Την 
τιμιωτέραν, καὶ al τρεῖς µετάνοιαι. Εἶτα λέγομεν τὴν 
&)y*v ταύτην τοῦ Μεγάλου βατιλείου " 

Δέσποτα, Κύριε ᾿]ησοῦ Χριστὲ, ὁ θεὺς ἡμῶν, ὁ 
µακροθυµήσας ἐπὶ τοῖς ἡμῶν πλεμμελέμασι, xai 
ἄχρι τῆς παρούσης ὥρας ἀγαγὼν ἡμᾶς, ἐν ᾖ ἐπὶ τοῦ 
ζωαποιοῦ ξύλου χρεµάµενος, xal εὐγνώμονι λῃστῇ τὴν 
εἷς τὸν παράδεισον ὡλοποίησας εἴσοδον, καὶ θἀνάτῳ 
τὸν θάνατον ὤλεσας * ἱλάσθητι ἡμῖν τοῖς ἁμάρτωλοῖς 
καὶ ἀναξίοις δούλοις σου * ἡμάρτομεν γὰρ καὶ ἠνομή- 
σαμεν, xal οὖκ ἔσμὲν ἄξιοι ἄραι τὰ ὄμματα ἡμῶν, 
xai βλέψαι εἰς τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ * διότι χατελίπο-- 
μεν τὴν ὑδὸν τῆς δικαιοσύνης σου, xal ἐπορεύθημεν 


obsecramusincomparabilem tuaia bonitatem, ΡᾶΓοθ C ἓν τοῖς θελήµμασι τῶν καρδιῶν ἡμῶν. ᾽αλλ' ἱκετεύο- 


nobis secundum multitudinem misericordias tuz,et 
salvos nos fac propter sanctum nomen tuum, quia 
defeceruntin vanitate dies nostri : de manu inimici 
eripe nos,et dimilte nobis peccata,et carnalem no- 
stram prudentiam mortifica,ut exspolia ntes nos ve- 
terem hominem ,induamus novum,et vivamus Do- 
mino ac moderatori nostro : etsic tua secuti man- 
dala, ad :eternam perveniamus requiem, ubi est 
omnium l:tantium habitatio. Tu enim, Christe 
Deus noster, es vera {9 diligentium lztitia atque 
exsultatio : et damus gloriam tibi cum ingenito Pa- 
tre,el sancto bonoque ac vivifico tuo Spiritu, nunc 
et semper et in saecula seculorum. Amen. 


μεν την c7» ἀνείκαστον ἀγαθότητα, φεῖσαι ἡμῶν, 
Κύριε, χατὰ τὸ πληθος τοῦ ἑλέους σου, xal σῶσον 
ἡμᾶς, διὰ τὸ ὀνομα σου τὸ ἅγιον, ὅτι ξέλιπον Ev µα- 
ταιότητι αἱ ἡμέρχι ἡμῶν * ἐξέλου ἡμᾶς τῆς τοῦ ἄντι- 
Χειαένου χειρὸς, καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ἁμαρτήματα, xal 
νέκρωσον τὸ σαρχικὸν ἡμῶν φρόνηµα * ἵνα, τὸν πα- 
λαιὸν ἀποθέμενοι ἄνθρωπον, τὸν νέον ἐνδυσώμεθα, 
καὶ συζήσωµεν τῷ ἡμετέρῳ Δεσπότῃ καὶ κηδεµόνι * 
καὶ οὕτω τοῖς got; ἀκολουθοῦντες προστάγµασιν, clc 
την αἰώνιον ἀνάπαυσιν Χχταντήσωμεν, ἔνθα πάντιυν 
ἐστὶν εὐφραινομένων ἡ κατοικία. Σὺ γὰρ ἡ ὄντως 
ἀληθινὴ εὐφροσύνη καὶ ἀγαλλίασις τῶν ἐγαπώντω, 
σε, Χριστὶ ὁ θεὸς ἡμῶν, καὶ aol τὴν δόξαν ἀναπέμ- 


ποµεν σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πκτρὶ, καὶ τῷ πανχγίῳ καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν xai ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς 


» -- yi , 
αἰώνας τῶν αἰώνον, Αμήν. 


TYPICA. 


Modo ante, modo post Nonam recitanda. 


296.Cowx. Horologium quidem exhibet Typica ante Nonam ejusque iesorium; sed cum (ut ex num. 
50 colligitur) Typica modo ante,modo post Nonam ejusque mesorium recitari debeant,satius esse exi - 
stimavi magisque consultuia. ea hocce loco legenda proponere : sic enim et ponuntur in Typico S.Sa- 
bie, et Horarum minorum series atque ordo minus interrumpitur. Vox autem, Typica, multiplici si - 
gnifiealione gaudetinecclesiasticis Graecorum voluminibus. Ünarg dedimus num. 36,hic daturi aliam.De 
hac igitur voce,prout hic accipitur,ita philosophatur Goarus in Euchologio fol. 194 ad illam vocem, τὰ 
vurisd, « Psalmum vicesimum secundum (voluit scribere 102) presens vox suggerit intelligendum, qui 
el πρωτα τυπικὰ, ad discrimen inter ipsum et 149, δεύτερα τυπικὰ vocatum ponendum dicitur. Ambo 
vero τοπικα audiunt, vel quia κατὰ τοὺς τύπους juxta normam et rubricas cantari, vel potius quia in 
officio τῶν τυπικῶν legi. consuescunt. Ut enim Graci posl μέγα ἀπόδειπνον, Completorium magnum, 








EE — .. 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


aliud µικρον mimus habent : et post Primam, Tertiam, Sextam, et Nonam medias horas sibi prasceri- 
pserunt, uscóp:x vocatas... sic, quasi his ad divinas laudes non facientibus salis, post Sextam et peso 
piov ejua, ἀκολουθίαν τῶν τυπιχῶν, Typicorum officium subjunxerunt:in quo cum inter alias preces,etiam 
psalmi xxu (corrige iterum cir),et cxLv reperiantur,ut e Typicis extracti eorum primus dicilur, zoocz 
τυπιχά el secundus δεύτερχ τυπικά. ». Et fol. 186 his, ex mente eruditissimi Leonardi Phyllaree Areo- 
pagite, addendum censet idem Goarus : « Psalmos illos duos jam memoratos, τοπικῶν nomen solos 
noB mereri; sed et quecunque in liturgiz principio, Christi in mundum venturi figuram, τύ- 
zov, gerunt : psalmos autem illos hoc nomine maxime dignos, quod expressiorem, ut Patribus pla- 
cuit, Christi figuram exhibeant. » 

257. Hactenus Goarus. Restat ut nos Typica ipsa ex Horologio integra exprimamus. Dieuntur au- 
tem, ut ait S. Sab: Typicum, χύμα. id est, sinecantu et modulatione, hoc modo: Postquam dietum 
est, Εὐλόγει, ψυχἠ µου, τὸν Κύριον Εὐλογητὸς st Κύριε. « Beuedic, anima rea, Dominum; Benedictus 
es, Domine, » recitatur psalmus cit, et clauditur cum δόξα, Gloria, Deinde succedit psalmus ΟΧΙΥ, 
el dicitur, Καὶ νῦν. « Et nunc : » sequiturque hoc troparium. 

'O μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ θεοῦ àüzvxtog A — Christe Deus, qui es uuigenitus Filius εἰ Ver- 


COGLX X XIIT 


ὑπάρχων, xal καταδεξαµενος διὰ τὴν ἡμετέραν σω- 
τηρίαν σαρχωθηναι, ix τῆς ἁγίας θεοτόκου καὶ ἀει- 
παρθένου Μαρίας ἀτρέπτως ἐνανθρωτήσας, σταυρω- 
θείς τε, Χριστὲ ὁ θεὸς, θάνατῳ θάνατον πατήσας᾽ 
εἷς e τῆς ἁγίας Τριάδος, συνδοξαζόµενος τῷ Βατρὶ 
καὶ τῷ ἁγίῳ ἩΠ εὐματι, σῶσον ἡμᾶς. 

Εἰδένχι yon , ὅτι sf µεγάλῃ Τεσσαρακοστῇ οὗ 
λέγομεν τοὺς τῶν τυπιχῶν ψαλμούς ἀλλά μετὰ τὴν 
εὐχὴν τὴν, Λέσπυτα  Kópu ᾿Ιήσοῦ Χριστὲ, ὁ θεὸς 
ἡμῶν, ἄρχεται ὁ τεταγµένος χορὸς οὕτως Μνήσθητι 
ἡμῶν, Κύριε, μετὰ μέλους εἰς fiy ov πλ. 0^, καὶ εὐθύς" 
Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύµατι. Μετὰ δὲ τὸ τέλος 
τῶν στίχων ἑνούμενοι οἱ δύο χοροὶ λέγουσιν οὕτως) 


Μνήσθητι ἡμῶν, Κύριε, ἓν τῇῃ βασιλεᾳ σου 
Μνήσθητι ἡμῶν, Κύριε, ὅταν ἔλθτς ἐν τῇῃ βασιλειᾳ 
σου. 
Καὶ εἰ μὲν ἔστι Τεσσχρακοστὴ. ἑνούμενοι ol δύο 
χοροὶ ψάλλουσι μετὰ µέλους τὸ, ἨΜνήσθητι ἡμῶν᾽ 
xai µετάνοιαν α΄ εἷς τὸ καθέἑν. εἰ δ' οὗ, χύμα. 


bum immortale Dei, qui propter nostram salutem 
incarnatus, et ex sancta ac semper Virgine Maria, 
immutabiliter homo factus. crucifixusque mortem 
morte conculcasti, qui unus de sanctissima Trini- 
tate, conglorificaris cum Palre ei Spiritu sancto, 
salva nos. 

251. Scire oportet, in magna Qnadragesima 
non dici typicorum psalmos ; sed post hanc. ora- 
tionem, exhibitam ncm. 954, Regnator Domine 
Jesu Christe, Deus noster, incipit designatus cho- 
rus sic : Memento nostri, Domine, cum modula- 
Hone ad tonum obliquum 2, et stalim dicuntur 
evangelicse beatitudines : Beati pauperes spirilu 


B (4). At vero post quemlibet versiculum duo chori 


simul dicunt sic : 

Memento nostri, Domine, in regno tuo. Me- 
mento nostri, Domine, cum veneris in regnum 
tuum. 

Et sisit Quadragesima, duo simul chori psal- 
lunt modulate : Memente mei, et ad singula faci- 
unt reverentiam unain : alio autem tempore sine 
cantu et modulatione. 


958. Cou. Ne liac hereat lector; sciendum est, quatuor apud Grzcos celebrari Quadragesimas : 


primam Pascha, alteram Apostolorum, teriiam Assumptionis, 


uartam denique Nativilalis; eam au- 


tem quz Pascha antecedit, μεγάλην, magna appellari : id sid coltigitur ex Svmeone Thessaleni- 


censi, sic pronuntiante in responso Lvil : Kai διὰ τοῦτο μ1λλου τῶν ἄλλων µεγάλη λέγεται, ὅτι καὶ ἔτεραὶ 
εἶσιν᾽ αὐτῇ, δὲ τούτων ὑπερέχει, « Et propterea heec potius quam ali: magna vocitatur, quod aliis om- 
nibus excellat. » Imo vero, ut observat Cangius, jejunia seplem aul plurium dierum, anle festa 
Sanctorum observari solita, eamdem nomenclaturam obtinent. Atque id probare nititur Cangius ex 
Joanne Jejunatore qui in Panitentiali pag. 89, sic habel : Τὰς 0o) τεσσαρακυστὰς τοῦ ἁγίου Φιλίππου xxi 
τῶν t6 ἀποστόλων χρεατος μὲν ud) µετὲχειν τοὺς κοσµίχους ὀρίζομεν, » [n :lnabus Quadragesimis, S. Phi- 
lippi videlicet et duodecim apostolorum, secularibus esuin. carnis interdicimus. « liec observatio 
dispellit tenebras, quas superior Horologii locus comparatus ad alios affundere potuisset, Nunc ergo 
videamus, quomodo in minoribus illis Quadragesimis sive jejuniis concinatur istud, Μνήσθητι ἡμῶν, 


Memorato nostri. 
Δόζα, Καὶ vov. 

Μνήσθητι ἡμῶν, Κύριε, ὅταν ἕλθῃς iv τῇ βασι- 
λείᾳ σου. 

Μνήσθητι ἡμών, Δέσποτα, ὅταν Enc iv τη βα- 
σιλείᾳ σο». » 

Μνήσθητι ἡμῶν, 
σιλείᾳ σου, 

Χορὺς ὁ ἐπουράνιος ὑμνεῖ σε xal λέγει, "Άγιος 
ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαθαώθ' πλήρης ὁ οὑρανὸς 
καὶ ἡ vj τῆς δόξης σου. 

ΣΤΙΧΟΣ. 

Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθετε, xai τὰ 
πρόσωπα ὑμῶν οὗ μὴ καταισχυνθῇ. 

b Mattb. v, 3. 

. (9). 1sa. τι, 3. 


"Aqu, ὅταν Donc. ἐν τῃ βα- 





Gloria. Et nunc, 

259. Memento nostri, Domine, cum veneris in 
regnum tuum. 

Memento nostri, Dominator, cum veneris in 
reguum tuum. 

Memento nostri, Sancte, cum veneris, 1n reg- 
num tuum, 

Chorus ccelestis celebrat te, οἱ dicil ; Sanclus 
sanctus, sanctus, Dominus Sabaoth ; pleni sunl 
calli et lerra gloris Lu: (5). 

VERSICULDUS. 

Venite ad eum, et illuminamini; et vultus ves- 

tri non confundantur (c) 


(c) Psal. xxxii, 6. 


CCCLXXXIV 


Chorus celestis celebrat te, et dicit : 
sanctus, sanclus, Dominus Sabaoth; pleni sunt 
eol el terrà glorim tua. 

Gloria. 

Chorns sanctorum angelorum et archangelo- 
rum, cum omnibus coelestibus virtutibus, celebrat 
le, el dicit : Sancius, sanctus, sanctus, Dominus 
sabaoth ; pleni sunt cceli et terra glorise tuse. 

ÉElLnunc. 


PROLEGOMENA. 
Sancius A — Xepàc ὁ ἑπουράνιος ὑμνεῖ σε, καὶ λέγει "Άγιος, 


ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαθχώθ' πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ 
^ vf τῆς δόξης σου, 

Δόξα, 

Χορὸς ἁγίων ὀγγέλων καὶ πάω, μετὰ παχ- 

σῶν τών Επουρανίων δυνάμεων ὑμνεῖ σε, καὶ λέγει’ 
γιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαδαύθ: πλήρης ὁ 
οὐρανὸς καὶ ἡ Υη τῆς δόξης σου. 

Kal viv, 


260. Hic recitatur symbolum Nicenum , eoque finito dicitur sequens precatio, cui oratio Dominica 


subnectitur. 


Remilte, dimitte, condona, Deus, pecccatà aB 


nobis admissa, tam libere quam coacte, tam opere 
quam sermone, tam scienter quam inscienter, 
lam nocle quam inlerdiu, tam mente quam sen- 
su; omnia nobis condona, ut bonus atque homi- 
nui alimarns. 

Et si quoil festum Domini celebretur, dicimus 
ejus conlacium; si autem cum eo concurrat sanc- 
tus celebrandus, prius dicitur sancti contacium, 
Gloria, Et nunc; (postea) contacium festi. Si 
Alleluia cantatum fuerit, vel non sit festum Do- 
mini, dic primo contacijum Transfigurationis, 
deinde diei; feria secunda Incorporeorum jconta- 
cium. Gloria, Cum sanctis dona, Christe. Et 
nunc. Tutela Cliristianorum., Similiter terlia feria 
conlacium pr:ecursoris et deinceps. 


"Άνες, ἄφες, συγχώρησον, ὃ θεὸς, τὰ παρκπτώ- 
µατα ἡμ.Ὀν, τὰ ἐκουσία καὶ τὰ ἀκούσια, τὰ liv ἔρθῳ 
κἀὶ λόγῳ, τὰ ἓν γνώσει καὶ iv áqvolg, τὰ ἓν νυκτ 
xol iv μέρα, τὰ κατὰ νοῦν καὶ διάνοιαν' τὰ πάντα 
ἡμῖν συγχώρησον, ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάηθρωπος. 


Καὶ εἰ μὲν ἔστι Δεσποτικὴ bopvn, λέγομεν τὸ 
τκύτης xovtáxtov* εἰ δὲ τύχαι xxi. ἅγιος ἑορταζόμενος 


Ev ταύτῃ, λέγεται πρώτον τὸ τοῦ ἁγίου) Δόξα. Καὶ 


νυν) (ἔπειτα) τὸ τῆς ἑορτῆς. El δ' ᾽Αλληλούία ἔψαλτο, 
ἥ οὐκ ἔστι Δεσποτικὴη ἑορτὴ, λέγε πρῶτον τὸ της 
Μεταμορφώσιως, εἶτα τὸ τῆς ἡμέρας' τῇ δευτερᾳ 
τῶν ᾿Ασωμάτων. Δύξα. Μετὰ τῶν ἁγίων ἀνάπαυσον, 
Χριστέ. Καὶ νῦν. Ἡροστασία τῶν Χριστιανῶν. ᾿ωσαύ» 
τως τῇ τρίτῃ τοῦ προδρόµου, καὶ χαθεξῆς. 


261. Hiec autem contacia in Horologio integra subjiciuntur, hoc modo. 


Contacium Transfigurationis. 

[n monte transfiguratus es, Christe Deus : et 
quantum capaces erant discipuli tui, viderunt glo- 
riam tnam, ut quando te. cernerent. sublatum in 
crucem, nosseut le id pati libere; et ut. preedica- 
renl mundo, esse te Patris splendorem. 

262. Feria n,contacinm Incorporeorum,tonus2. 

Archistrategi Dei, administri divinz gloris,an- 
gelorum ductores, et principes incorporeorum ; 
quod convenit, in nobis petite, et magnam miseri- 
cordiam, sicul incorporeum archistrategi. 

263. Feria it, contacium pracursoris. Tonus 
H' , Sicul? πα πνιώ Troy. 

Propheta Dei, el Preecursor gratie, e capite 


tuo, velul sac errima rosa, in terra invento, mede- o xépzv 


lam semper accipimus : etenim, ut ante, preedicas 
mundo paenitentiam, 


261. Feria iv et vi, hoc. Tonus 4. 

Christe Deus, qui ultro suffixus es cruci, os- 
lende misericordiam tuam, nova illa que a te 
cognominatur gubernatione : exhilara virtute tua 
fideles imperatores nostros : ipsis victorias con- 
cede, el fer contra hostes auxilium, armaturam 
pacis, trop»um inexpugnabile. 

304, Feria v, S5. apostolorum. Tonus 2. 

Securos et divina lecutos praecones, discipu- 
lorum luorum colnmen, Domine,admisisti ad per- 
(ruenduin bonis tuis,et ad requiescendum; illorum 
enim labores ac mortem quovis holocausto luben- 


Τὸ τῆς Μεταμορφώσεως. 

Ἐπὶ τοῦ ὄρους μετεμορφώθης xal ὡς ἐχώρουν 
ol μαθηταὶ σου την δόξαν σου, Χριστὲ ὃὁ θεός, έθεά- 
σαντο" ἵνα, ὅταν σε ἴδωσι στχυρούµενον, τὸ μὲν má- 
θος νοήσωσιν ἑκούσιον, τῷ δὲ κόσμῳ κηρύξωσιν, ὅτι 
σὺ ὑπάρχεις ἀληθης τοῦ Πατρὸς τὸ ἀπαύγασμα. 

Τῇ B' κοντάκιον τῶν ἀσωμάτων, Ηχος β'. 

Αρχιστράτηγοι Θεοὺ , λειτουργοί θείας δόξης , 
τῶν ἀγγέλων ὁδηγοὶ, καὶ ἀρχηγοὶ ἀσωμάτων, τὸ συµ- 
φέρον ἡμῖν πρεσθεύσατε, καὶ τὸ μέγα ἔλεος, ὡς τῶν 
ἀσωμάτων ποπ. 

Τῇ τριτᾳ τοῦ Προδρόμου χοντακιον. Ἡχος β’. Τὰ 
ἄνω ζητῶν. 

Πρυφῆτα 


M 
την 


θεοῦ, xal πρόδροµε nc χάριτος, την 
c^», ὣς ῥόδον Ἱερώτατον, lx γῆς εὗρά- 


µενοι. τὰς ἵμσεις πάντοτε λαμθάνομεν καὶ γὰρ 
πἁλιν, ὡς πρότερον, Ev χόσμῳ κηρύττει: τὴν µετά- 
νοιαν. 


Tf τετράδι καὶ τῇ παρασκευῇ τοῦτο. "Hyoc 9. 

'O ὑψωθεις ἓν τῷ σταχυρῷ ἐκουσίως, cj ἐπωνύμῳ 
σου Χαινζ πολιτειᾳ τοὺς οἰκτιρμούς goo δώρησαι, 
Χρίστὲ ὁ θεύς' Pieptes ἐν τῇ δυνάμει σου τοὺς πι- 
στοὺς βασιλεῖς fuv: νίκας χορηγῶν αὐτοῖς, xarà 
τῶν πολεμίων συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σὴν, ὅπλον εἰρή- 
νης, ἁήττητον τρύπαιον. 

Tq πέµπτῃ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, 'Hyoc B. 

Τοὺς ἀοθφαλεῖς xai θεοφθόγγους κήρυκας, την 
κορυφην τῶν μαθητῶν σου, Κύριε, προσελάθο» εἰς 
ἁπόάαυσιν τῶν ἀγαθῶν σου xài ἀνάπαυσιν τοὺς πό- 
νους γὰρ ἐκείνων val τὸν θάνατον ἐδέξω nip πᾶ- 





ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


COCLXXXV 


σαν ἑλοκάρπωσιν, ὁ µόνος γινώσκων τὰ ἑγκάρ- A tius suscepisti, tu pui solus corda pernosti. 


δια. 

Τῇ αὐν[ ἡμέρᾳ τοῦ ἁγίου Νικολάου, Ὅχος Υ, 'H 
Παρθένος σήμερον. 

Ἐν τοῖς Μύροις, ἅγις, ἱερουργὸς ἀνεδεί(θης τοῦ 
Χριστοῦ γὰρ, ὅσιε, τὸ Εὐαγγέλιον πληρώσας, ἔθηχας 
τὴν Ψυχήν σου ὑπὲρ Àao) σου, xal ἔσωσας τοὺς 
ἀθώους ἐκ τοῦ [θανάτοῦ' διὰ τοῦτο ἡγιάσθης, ὡς µέ- 
Y*« µύστης θεοὺ τῆς χάριτος. 

Tp Σαθθάτῳ λένομεν Δόξα μετὰ τῶν ἁγίων, 
καὶ τὸ παρὸὺν μαρτορικὸν τροπάριον,. Ἠχος πλ. δ᾽, » 


262. Cow. Hoc troparium invenies num. 233 οἱ inchoatur ab his verbis 


φύσεως. : 

Τοῦτο δὲ λέγεται «καθ ἑκάστην ἐκτὸς Σα06ά- 
του. 

Προστασία τῶν Χριστιανῶν ἀκαταίσχυντε, µετι- 
τεία πρὸς τὸν Ποιητὴν ἀμετάθετε, n7, παρίδις ἁκαρ- 
τωλῶ» δεήσεωλ φωνάς᾽ ἀλλα πρόφθασον ὡς ἀγαθὴ εἰς 
την βοήθειαν ἡμῶν, τῶν πιστῶς κραυγαζόντων σοι’ 
Τάχυνον εἷς πρεσθείαν, xai σπεῦσον εἰς Ἰκεσίαν, d$ 
προστατεύυυσα ἀεὶ; θεοτόκε͵ τῶν τιμώντων σε, 


Τὸ Κύριε, ἐλέησον, u'* καὶ, el ἔστι Τεσσαρακοστὴ, 
Τὴν τιμιωτέραν τῶν γερουθίµ. Ἐν τῷ ὀνόματι Κυρίου. 
εὐλόγησον, Πάτερ. Ὁ ἱερεύς' Ὁ Κύριος οἰκτειρήσαι 
ἡμᾶς, καὶ τὰς τετυπωµένας µετανοίας. Εἶτα Ίρισ- 
ἁγιον, Πα αγία Ίριας, Πάτερ ἡμῶν, Κύριε, ἑλέη- 
σον ιδ’. Ei» τὸ ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον, καὶ τὸν 
ψαλμὸν λγ’. Et δ' οὐκ ἔστι Τεσσαρακοστὴ, μετὰ τὸ 
Κύριε, ἐλέησον, μ’, εὐθύς τὸ, Εἴπ τὸ ὄνομα Κυρίου, 
ἐκ τρίτου. Δόξα, Καὶ νῦν, zal γίνεται ἀπόλυσις, 


266. Eadem feria contacium S. Nicolai, Tonus 
9, sicut 'H Παρθένος σήμερον, 

Mirensibus, o sancte, Íuisti sacrorum admini- 
ster : nam Christi Evangelium adimplens, o Jive, 
animam tuam posuisti pro populo luo, innocen- 
tes eripuisli e morte, ideo sicul magnus mysta 
divine gratia, sanctificatus, es. 

Sabbato dicimus, Gloria cum sanctis, el pra- 
sens troparium martyrum. Tonus obliquus 


& 
Mars 
E s 


ἀπαρχας τῆς 
lllud autem, quod sequitur, dicilur quotidie, 
preterquam in Sabbato. 

Tutela Christianorum, quie non confunditur ; 
immutabilis apud Conditorem intercessio ; ne de- 
spicias voces peccatorum deprecantium, sed ma- 
tura nobis ferre auxilium : ad ie enim fideliter 
clamamus, Deipara, perpetua Le honorantium pa- 
trona, legationem accelera ; ad supplicalionem 
festina. 

Domine, miserere, quadragies ; et si sil 
Quadragesima, Exelsiorem cherubim. In nómine 
Domini, benedic, Pater. Sacerdos : Dominus 
misereatur nostri; et fiunt prostitul:e. reverentize, 
Deinde dicitur Trisagium, Sanctissima Trinitas, 
Pater noster, Domine, miserere, duodeciea, Sit 
nomen Domini benedictum (a), cum psalmo xxxiii, 
Si autein non sit Quadragesima, post, Domine, mi- 
serere, quadragies dictum, dicitur ter : Sit nomen 
Domini, Gloria, Et nunc, et (it dimissio, 


APODIPNUM. 


$67. « Apodipnum, » uti jam nuncin ipsa capitis hujus inscriptione declaratum est, respondet 
« Completorio » Latinorum; itaque nuncupatur, quia πὸ τού δείπνου, id est, a cena. decantatur. Du- 
plex autem apud Grecos est « ἀπόδειπνον ; alterum μέγα, majus; altorum μικρόν, minus. » Prius psal- 
litur pertotam magnam Quadragesimam; posterius per reliquum anni tempus : sic enim habet An- 
thologium Arcudii : Οὕτω μὲν τελεῖται μέγα ἀπόδειπνον Ev τῇ µεγάλῃι τεσσαρακοστῇ,, «x:z τὴν τζιν τοῦ mi- 
λαιοῦ καὶ καθολικοῦ τυπικοῦ, καθὼς γέγραπται΄ τὸ δὲ μικρὸν ἁπδδειπνο,, ὃ ψάλλεται ὅλῳ cip y pow παρεκτὺς τῆς 
μεγάλης τεσσαραχοστῖς, elc. « Ita quidem flt magnum Apodipnum in magna Quadragesima,secundum 
sanctionem antiqui et universalis Typici, sicnt scriptum est; sed parvum Apodipnum, quod psallitur 
toto tempore exira Quadragesimam, » etc. Hinc castigaudus videtur Goarus, qui supra num. 255,non 
obcure innuit, Apodipnum utrumque quotidie recitari. Utrumque porro describitur in Horologio: seil 
quia magnum prolixius est, quam ut commode hic possit expnni, tantum dabo « Apodipnum minus,» 
in quo interdum psalli ἠχολουθίαν aliorum sanctorum diximus num. 190. 


Ποιοῦντες στίχον λέγομεν᾽ Δόξα σοι, Geb, pov C — 268. Per modum versiculi dicimus, Gloria tibi, 
ἑόξα σοι. Deus noster ; gloria tibi. 
Βασιλεῦ οὐράνιε, Παράχλητε τὸ Πνεύμα τῆς ἆλη- Rex coelestis, Paraclele, Spiritus veritatis, ubi- 


θείος, 6 πανταχοῦ παρών xal và πά.τα πληρῶν ὁ θη- 
σπυρὸς τῶν ἀγαθῶν xal ζωῆς Χορηγός, ἐλθὲ καὶ 
σχήνωσον kv ἡμῖν. καὶ καθἀρὶσον ἡμᾶς ἀπὸ πάσης 
κηλίδος, xal σῶσην, ἀγαθὲ, τὰς ψυχὰς ἡμῶ». 

Τὸ Τρισάχιον, τὸ Παναγια Ταιάς, Πάτερ ἡμῶν, 
"Ότι σοῦ ἐστι, τὸ, Κύριε, ἐλέησον, (β’, τὸ, Δεῦτε,προσ- 


(a) Psal. cxi, 3. 


que prasens, et replens omnia, lhesaure bono- 
rum, et vitae largitor; veni et habita. in nohis, et 
nos ab omni macula expurga, el serva benigne 
animas nostras. 

Trisagium, Sanctisaima Triniias, Pater no- 
ster, Quia tuum est; Domine, miserere, duode- 


PROLEGOMENA. 


cies; Venite, adoremus, ler; et psalmus L, Miserere A κυνήσωµεν, 4" καὶ τὴν ν’, "Ελέησόν με, ὁ θεὺς, 
mei, Deus, secundum magnam misericordiam κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου" καὶ £0, 'O Θεὺς εἰς τὴν 
tuam : el Lxix, Deus, in adjutorium meum ; el Βοήθειάν λου" καὶ puÜ', Κύριε, εἰσάκουαον τῆς 
cxLit, Domine, exaudi orationem meam. προσευχῆς µου. 


COCLXXXVI 


269. Cowx. Deinde proponitur recitanda Doxologia major,quam dedi num. 207.In Apodipno autem 
recitatur lantum usque ad hzc verbainclusive, Ei; τὸν αἰῶνα τοῦ αἰώνος, in ssculum seculi, Post 
haec dicilur, Κύριε, χαταφυγή, Domine, refugium; ut eodem illo numero habetur : sed in fine omittitur 
"Άγιος 0 θεὸὺς, Sanctus Deus; el ejus loco dicitur : Καταξίωσον, Κύριε, ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ ἀναμαρτῆτους 
φυλαχθηναι ημᾶς, « Dignare, Domine, nocle ista sine peccato nos custodire. » 


Postea sic dicimus: Vere dignum est, Excel- 
siorem, Credo in unum Deum, Trisagion, Sanc- 
tissima Trinitas, Pater noster, (roparium sancti 
illo die colendi, vel sequentia. 

910. Patrum nostrorum Deus, qui semper no- 
biscum agis juxta mansuetudinem tuam, ne aver- 
tas misericordiam tuam a nobis; sed eorumdem 
rogalu vitam nostram in pace guberna. 

Sanguine martyrum, qui sunt in toto orbe, vel- 
ut purpura ac bysso, ornata Ecclesia tua tibi cla- 
mat, Christe Deus:Per illos ostende misericordiam 
tuam populo, tuo et pacem tua gubernatione con- 
cede, et animarum miserere nostrarum. 


Εἶτα οὕτως λέγομεν" "Abs ἔστιν ὡς αληθῶς, 
Την τιµιωτέραν, Πιστεύω εἰς ἕνα θεὺν, τὸ  Tpu- 
γιων, το Παναγία Τρίας, τὸ, Πάτερ ἡμῶν, τροπά- 
prov τοῦ κατα τὴν ἡμέραν ἁγίου, ἢ τὰ παρόντα.) 

'O θεὺς πατέρων ἡμῶν, ὁ ποιῶν ἀεὶ pr, ἡμῶν 
κατὰ την «ἂν ἐπιείχειαν, μὴ ἀποστήσῃς τὸ Pao; σου 
αφ᾽ ἡμῶν" ἀλλά ταῖς αὐτῶν ἰκεσίαις ἓν εἰρήνῃ xubip- 
νησον τὴν ζωην ἡμων, 

Τῶν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳμ μαρτύρων σου, ὡς πορ- 
φύραν καὶ βύσσον, τὰ αἵματα ἡ ᾿Εκκλησία σου στο- 
λισαµένη, δι αὐτῶν Bog σοι, Χριστὶ ὁ θεός' Τῷ 
λαῷ σαου τοὺς οἰκτιῤμούς σου κατάπεµφον, εἰρήνην 
Th πολιτέίᾳ σου δώρησαι, κτὶ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν v) 
μέγα ἔλεος, 

Gloria. Δόξα, 

Cum sanctis dona, Christe, requiem animabus — Meca τῶν ἁγίων ἀνάπαυπον, Χριστὲ, τὰς φυχὰς 
servorum tuorum ibi, ubi non est labor, non do- τῶν δούλων aoo ἔνθα οὐκ ἔστι πόνος, οὐ λύτη, οὐ 
lor, non gemilus, sed vila sempilerna. στεναγμὸς, ἀλλά ζωὴ ἀτελεύτητος, 

Et nunc. Καὶ v, 

Omnium sanctorum, ac Deipar: precibus, Do- — T7 πρεσθείᾳ, Κύριε πάντων τῶν ἁγίων καὶ της 
mine, pacem tuam da nobis, et miserere noslri, Θεοτόκου τὴν zv εἰρήνην ὃὺς ἡμῖν, καὶ ἐλέησον ἡμᾶ»ι 
tanquam solus misericors. ὡς μόνος οἰκτίρμων, 

971. Domine, miserere quadragies; deinde dic — T5, Κύριε, ἐλέησον, p * εἶτα καὶ τὴν εὐχὴν, 'O 
orationem, Qui omni tempore et hora. Iterum, iv παντὶ καιρῷ xal πάσῃ Opq. Τὸ, Κύριε, Ἰλέησον, 
Domine, miserere, ter. Gloria. Et nunc. Excelsio- Υ’. Δόξα, Kal vov, Tv τιµωτέραν, Ἐν ὀνόματι τοῦ 
rem. In nomine Domini, benedic, Pater. Per pre- Κυρίου εὐλόγησόν, Πάτερ, AC εὐχῶν τῶν ἁγίων πα- 
ces sanctorum Patrum nostrorum. C τέρων ἡμῶν, 

[mpolluta, incontaminala, incorrupta, inteme- "Ασπιλε, ἁμόλυντε, ἄφθορε, ἄχροννε, dvi, ! Παρ” 


rata, casta, virgo, Dei sponsa, Domina; qux: Deum 
Verbum admirabili tuo partu hominibus univisti ; 
qui abjeclam generis nostri naturam conjunxisti 
ceelestibus,et qu: es desperalorum spes unica,at- 
que oppressorum auxilium, prompta tutela ad te 
recurrentium, el omninm Christianorum perfu- 
gium, ne fastidias me peccatorem exsecrabilem ; 
turpibus cogitationibus, sermonibus et operibus 
totum inutilem; et servum voluptatum hujus vite 
prz voluntaria segnitie factum. Sed tanquam be- 
nignissimi Dei mater, benigne miserere mei per- 


diti poccatoris, et meam tibi inquinalis labiis j 
oblatam precem suscipe; atque Filium, tuum nos-- 


trorumque Dominum materna deprecare fiducia ; 
ut οἱ ipse mihi aperiat pielelis sue benigna visce- 
ra, et, non habila innumerabilium meorum lap- 
suum ralione, me converlal ad penitenliam, et 
faciat mandata sua probe adimplere. 


279. Adeslo mihi semper misericors, facilis,ac 





θένε, Θεόνυμφε, Δέσποινα, ἡ θεὺν Λόγον τοῖς ἀνθρώ- 
Toig ij πάραδόξῳ σου κυήσει ἑνώσασα, καὶ τὴν ἁπ- 
ωσθεῖσαν φύσιν τοῦ γένους ἡμῶν τοῖς οὐρανίοις συν- 
&jzsa' ἡ τῶν ἀπελπισμένων μόνη ἐλπὶς, καὶ τῶν 
πολεμουμένων βοήθεια" ἡ ἑτοίμη ἀντίληψις τῶν εἰς 
σὲ προστρεχόντων, καὶ Πάντων τῶν Χριστιτνῶν τὸ 
καταφύγιον' μὴ θδελύξη µε τὸν ἁμαρτωλὸν τὸν ἐναγῆ, 
τὸν αἰσχροῖς λογισμοῖς, λόγοις, καὶ πράξεσιν ὅλον 
ἐμαυτὸν ἀγρειώσαντα, καὶ τῇῃ τῶν ἡδονῶν τοῦ βίω 
ῥφθυμίᾳ γνώμῃ δοῦλον γενόµενον, ᾽Αλλ’ ὡς τοῦ φιλ- 
ανθρώπου Θεοῦ µήτηρ, φιλανθρώπως σπλαγχνίσθη- 
τι ix" Ἐμοὶ τῷ ἁμαρτωλῷ xal ἀσώτῳ' καὶ δέζαι µου 
τὴν ἐκ ῥυπαρῶν Ὑειλέων προσφεροµένην σοι δέησιν’ 
καὶ τὺν σὺν Τἱὸν καὶ ἡμῶν Δεασπότην καὶ Κύριοι, τη 
μητρική σου πσῤῥησίᾳ Ὑρωμένη, ὀυσώπησον, ἵνα 
ἀνοίξτι κάμοὶ τὰ φιλάνθρωπα σπλάγχνα της αὐτοῦ 
ἀγαθότητος, καὶ παριδών µου τὰ ἀναρίθμητα πταί- 
σµατα, ἐπιστρέψή µε πρὺς µετάνοιαν, καὶ τῶν αὑτοῦ 
ἐντολῶν ἐργάτην δόκιµον ἀναδείξτῃ µε, 

Καὶ πάρεαό µοι ἀεὶ, ὡς ἐλεήμων καὶ συμπαθὴς 








ACOLUTHIA TRIPLICZS FESTI. 


CCOLX XX VII 


καὶ φιλάγαθος * ἐν μὲν τῷ παρύντι βίῳ θερμή προ- A bona; el in hac quidem vita fervens patrona, at- 


στάτις καὶ βοηθὀς, τὰς τῶν ἐναντίων ἐφόδους ἀποτει- 
χίζουσα, xai πρὸς σωτηρίαν παθγδηγιῦσα µε, καὶ bv 
τῷ χαιρῳ της ἐζόδω µου την ἁθλίαν µου ψυχην πε- 
ριέπουσαχ, καὶ τὰς σκοτεινὰς Oei; τῶν πονηρῶν Oa 
μόνων πόῤῥω αὐτῆς ἀπελιύνωαχ " ἓν δὲ τῇ φοδερᾷ 
ἥμέρα ττς κρίσεως της αἰωνίου µε ῥνομένη κολά- 
σεως, κχὶ της ἀποῤῥήτου δόξης τοῦ σοῦ lio) καὶ θεοῦ 
ἡμών κληρονόμον µε ἀπηβεικνύουσα " ης καὶ τύχοιµι, 
Δέσποινά µου ὑπεραγία θΘεοτύχε, διὰ της σης µεσι- 
τείας καὶ ἀντιλήψεως, Χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ 
μονογενοῦς σου Του, τοῦ Κυρίου καὶ θεοῦ, xai Σω- 
τΏρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ " ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, 
τιµῆ καὶ προπκύνησις, 224 τῷ àvipy'p αὐποῦ Πατρὶ 
καὶ τῷ παναγἰῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύ- 


ματι, vov καὶ aci, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, B 


"Aus. 

Καὶ 60g ἡμῖν, Δέσποτα, πρὺς Όπνον ἀπιιῶσιν 
ἀνάππυσιν σώματος καὶ ψυχῆς "καὶ διαφύλαζον ἡμᾶς 
ἀπὸ τοῦ ζοφεροῦ ὕπνου τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἀπὸ má- 
στις σχωτεινης καὶ νωκτερινης ἠδυπαβείας, Παῦτον 
τὰς ὁρμὰς τῶν παθων * σθέσον τὰ πεπυρωµένακ βέλη 
τοῦ πονηροῦ, τὰ καθὶ ἡμῶν δολίως κινούμενα” τὰς 
της σαρκὸς ἡμων ἐπαναστάσεις κατάστειλον, καὶ πᾶν 
γεῶδες καὶ ὑλικὸν ἡμῶν φρόνημα κοίμησον * xai δώ- 
ρησαι ἡμῖν, ὁ θεὺς, γρ'γορον νοῦν, σώφρονα λογι- 
σμὸν, καρδίαν νήφουσαν, Όπνον ἑλαφρὺν, καὶ πάτης 
σατανικῖς φαντασίας ἀπτλλαγμένον, Διανάστησον δὲ 
ἡμᾶς ἐν τῷ καιρῶ της προσευχής, ἐστηριγμένους ἐν 
ταῖς ἐντολαῖς σου, καὶ τὴν µνήµην τῶν σῶν πριμάτων, 


que auxiliatrix, coercens adversantium impetus, 
el viam ad salutem commonsirans ; deinde exitus 
mei tempore protege miseram meam animam, 
lenebrosasque malorum daemonum formas pro- 
cul repelle; in tremendo autem die judicii a pee- 
nasempiterna erue me, el [ας heredem Filii tui 
el Dei nostri ineffabilis glorie ; quam tandem 
adipiscar, Domina mea sanctissima Deipara, tua 
intercessione ac tutela, gratiaque et benignitale 
unigeniti tui Filii, Domini, Dei et Servatoris nos- 
Iri Jesu Christi ; cui convenit omnis gloria, honor 
el adoratio, cum suo ingenilo Patre, el sanctissi- 
mo, bonoque, ac vivifico suo Spiritu, nunt et 
semper, et in szcula seculorum. Amen. 


273. Da nobis,Domine, culitumsconcedentibus 
quietem corporis,el anims,eta ealiginoso peccati 
somno nos lihera,omnique Lenebrosa ac nocturna 
mollitie. Reprime motionum impelus ; exslingue 
ignita maligni jacula adversum nos dolose emisso ; 
carnis nostre rebeílionem compone, et omnem 
terrenam,atque materialem in nobis cogitationem 
sopi ; largire autem nobis, Deus,mentem vigilan- 
tem,prudentem intellectum, cor castum, somnum 
levem,et ab omni Satanica imaginatione liberum. 
Tempore orationis de somno excita nos,in manda- 
tis tuis firmalos ; et fac,ul memoriam tuorum ju- 
diciorum indelebilem servemus. Da nobis quo- 


ἓν ἑαυτοῖς ἀπαράθραυστον Έχοντας, Παννύχιον ἡμτν C que, ut per noctem totam celebremus et bene4i- 


την Cobolelaw Ἰάρισαι, εἷς τὸ ὑμνεῖν καὶ εὐλογετν 


καὶ ὅὄοξαζειν τὸ πάντιμον καὶ μεγαλοτρεπὲς ὀνομά 


σου, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Τ]οῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
µατος, vov καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων, 
Αμήν. . 

Καὶ γίνεται ἀπόλυσις, καὶ ἡ συγχώρησις παρὰ 
τοῦ ἱερέως, 


camus alque glorificemus augustum et magnifi- 
cum nomen Iuum, Patris et Filii el sancti Spiri- 
tus, nunc et semper, et in secula seculorum. 
Amen, 


Et fit dimissio, et delictorum veniam petit sa- 
cerdos. 


14. Coww. Hie monet Horologium, illum venie peteod:e ritum quierendum esse ex Appodipno 
majore, unde non gravabor illum describere. Sic ergo habet. 


Ποιήσας ὃ προεστὼς µετανοιαν ἐπὶ γῆς, AéveD — Propositus inclinans se;ad terram usque dicit 


τοῖς ἄδελφοτς * Εὐλογεῖτε, πατέρες ἅγιοι, συγχωρή- 
σατὲ Aot τῷ ἁμαρτολῳ. Καὶ οἱ ἀδελφοί» 'O θεὸς 
συγχωρήσει σοι, Πάτερ ἅγιε, Καὶ ἄρχονται οἱ ἀθελ- 
qol ἀπὸ τοῦ ὄεξιιῶ καὶ ἀριστεροῦ Ὑηροῦ κατὰ τάξιν 
et; καὶ εἷς ποιεῖν ὑμοίως, καὶ αἱτεῖσθχ:. καὶ λαμθά- 
νειν συγγῶρησιν, μέχρις ἂν πληρωθώσιν ἅπαντες, 
0 8x ἸἹεμεὺς λέγει ^ Εὐξώμεθα ὑπὲρ τῶν ὀρθοθόξων 
Χριστιανῶν, Καὶ ἀδελφοὶ συνεγῶς τὸ, Κύριε, ἑλέη- 
a6», Ὑπὲρ εὐυδώσεως καὶ ἐνισχύσεως τοῦ φιλοχρίστου 
στρατοῦ, πὲρ τοῦ ἀριιεπισκόπου ἡμῶν, καὶ πάτης τῆς 
by Χριστῷ ἡμῶν ἀδελφύτητος, ᾿Υπὲρ τῶν ἀπολειρθέν- 
των πατέρων καὶ ἀδελφῶν ἡμῶν, ᾿πὲρ τῶν Otixo- 
νούντων καὶ διχκονησάντων ἡμῖν, '"Ymip τῶν μµισούν- 
των καὶ ἀγαπώντων ἡμᾶς, "Υπὲρ τῶν ἐντειλαμένων 
ἡμῖν τοῖς ἀναξίοις εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτῶ», Ὑπὲρ 


ἀναῤῥύσεως τῶι αἱ χγμαλώτων, ᾿πὲρ τῶν ἐν θαλάσ- 


fratribus : Benedicite, Patres sancti,ignoscite mihi 
peccatori. Et (ratres : Deus ignoscet tibi, Pater 
sancte. Et incipiunt fratres a dextero et sinistro 
choro secundum ordinem singuli facere consimili- 
teretalterabaltero pelere,etaccipere veniam,donec 
omnes absolverint. Tum sacerdos dicit : Oremus 
pro Christianis recte sentientibus. El fratres assi- 
due,Domine,miserere.Pro felici itinere, et robore 
Christiani exercitus. Pro archiepiscopo nostro, et 
lota nostra in Christo fraternitate. Pro patribus, et 
fratribus nostris derelictis. Pro omnibus,qui nobis 
serviunt, et servierunt. Pro habentibus nos odio, 
el amantibus. Pro omnibus, qui a nobis indignis 
petierunt pro se orari. Pro redemptione caplivo- 
rum. Pro navigantibus in mari. Pro jacentibus in 
infirmitale.Pro ubertate fructuum terre. Pro om- 


CCOCLXXX VIII 


PROLEGOMENA. 


nibus defunctis, patribus, et fratribus,hie sepultis, A σε πλεόντων. Ὑπὶρ τῶν ἐν ἀσθενείαις κατακειµένων, 


el pro orthodoxis, qui sunt ubique terrarum, Di- 
camus et pro illis, Domine, miserere. 


275. Et omnes accipimus veniam a proposito, 
et discedimus ad suam quisque cellulam, recitan- 
tes hanc orationem : 

Habenübus nos odio, et ledenlibus ignosce, 
Domine.Benefacientibus benefac. Fratribus,atque 
familiaribus concede facientia ad salutem postulata, 
el vitam :elernam.In(íirmos respice,et iis medelam 
largire.Guherna in mari navigantes. Iter facientes 
comitare.In bello adjuvaimperatorem.Mendicanti- 
bus pro nobis,et nostri miserentibus veniam pec- 
catorum tribue.Secundum magnam misericordiam 
tuam miserere eorum, qui se nostris indignorum 
precibus commendarunt. Memento, Domine, de- 
functorum patrum,ac fratrum nostrorum, eosque 
ibi refocilla, ubi lumen vultus tui aspicitur. Me- 
mento,Domine,fratrum nostrorum captivorum, et 
eos ab omni necessitate libera. Memento,Domine, 
referentium fructus ac bene facienium sanctis Ec- 
clesiis tuis,illisque concede salutaria ipsorum po- 
stulata,et vitam s&lernam.Memento,Domine,eliam 
nostrum humilium, peccatorum, indignorumque 
famulorum tuorum ; atque illumina mentem no- 
stram lumine cognitionis tug, et in semita manda- 


᾿Υπὲρ εὐφορίας τῶν καρπῶν τῆς γῆς. Καὶ ὑπὲρ πέν- 
των τῶν προχναπαυσαµένων πατέρων καὶ ἀδελφῶ 
τῶν ἐνθάδε κειμένων, καὶ ἀπανταχ oU ὀρθοδόξων, El. 
πωμ.εν καὶ ὑπὲρ αὐτῶν τὸ, Κύριε, ἑλέησον, 

Καὶ λαμβάνοµεν ob πάντες συγχώρησιν ἀπὸ τοῦ 
προεστώτος, καὶ ἀπαρχόμεθα kw τοῖς κελλίοις ἡμῶν, 
λέγοντες τὴν εὐχὴν ταύτην " 

Τοῖς µισουσι καὶ ἀδικοῦσιν ἡμᾶς συγχώρησον, Κύ- 
pit. Toig ἀγάθοποιοῦσιν ἀγτθοποίησον, Totc ἀδελφοῖς 
καὶ ἴδίοις ἡμῶν χάρισαι τὰ πρὸς σωτηρίαν αἰτήματα 
καὶ ζωὴν τὴν alowiow, Τοὺς kv ἀσθενείᾳ ἐπίσχεψτ', 
καὶ lagi δώρησαι, Τοὺς £v θχλάσστι κωθέρντισον, Tot; i» 
ὁδοιπορίχις σνόδεωσον. Τῷ βασιλεῖ συµµάχησον, Τοῖς 
διχκονοῦσιν xal Ἐλεοῦσι ἡμᾶς, ἁμαρτιῶν ἄφεσιν δώ- 
pnzat, Τοὺς ἔντειλακένους ἡμῖν τοῖς ἀναξίοις, εὔγε- 
σθτι ὑπὲρ αὐτῶν, ἔλέησον xarà τὸ μέγα σου ἴλεος, 
Μνήσθητι, Κύριε, τῶν προχοιµηθέντων πατέρων καὶ 
ἀθελφῶν ἡμῶν, καὶ ἀνάπαυσον αὐτοὺς ὅπου ἐπισκο- 
πεῖται τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου. Μνήσθητι, Κύριε, 
των ἀδελφῶν ἡμῶν τῶν αἰχμαλώτων, καὶ λύτρωσαι 
αὐτοὺς ἀπὸ πάσης περιστάσεως, Μνήσθητι, Κύριε, 
των καρποφορούντων καὶ καλλιεργούντων ἐν ταῖς 
ἁγίαις σου ᾿Εκκλησίαις, καὶ δὺς αὐτοῖς τὰ πρὺς σω- 
τηρίαν αἰτήματα xal ζωὴν c5 αἰώνιων, ἨΜνήσθητι, 
Κύριε, καὶ ἡμῶν τῶν ταπεινῶν, καὶ ἁμαρτωλῶν, xai 
ἀναξιων δούλων σου * καὶ φώτισον ἡμῶν τὸν νοῦν τῷ 
φωτὶ τῆς γ.ώσεως σου, xai ὀδήγησον ἡμᾶς bv τῇ 


torum tuorum nos dirige, precibus incontaminata C τρίδῳ τῶν ἐντολῶν σου, πρεσθείαις τῆς παναχράντου 
Domin: nostre Deipare et semper Virginis Ma- µΔεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου xal ἀειπαρθένου Μαρίας, 
rie, omniumque sanclorum, quia benediclus es καὶ πάντων σου τῶν ἁγίων " ὅτι εὐλογητὸς εἶ εἰς τοὺς 
in szcula ssculorum. Amen. αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 


CONCLUSIO. 


96. Hic habes,erudite lector,totum officii Grze- 
εἰ ordinem : in quo sine dubio observasti, quam 
siepe ubique ingeminelur Κύριε, ἐλέησον et Άγιος, 
ἅγιος, ἅγιος. Certe concilium Vasense, seu Vaso- 
nense (errant,qui Vasatense appellant) passim ter- 
tium inscriptum,el celebrandum anno Dxxix; con- 
suetudinem istam mirilice dilaudat ; quando can. 
J, ita sancit : « Et quia tam iu. sede apostolica, 
quam eliam per totas Orientales atque Italie pro- 
vincias,dulcis et nimium salutaris consuetudo est 
intromissa, ut Kyrie eleison frequentius cum gran- 


derabilis;vox, etiamsi die noctuque possit dici, fa- 
stidium non poterit generare. » 

211. Observasti,opinor, preterea singulos mo- 
dulos,sive troparia esse ferme singulas fidei ortho- 
doxe confessiones : modu enim Arius, modo Ne- 
storius,modo Eutyches,modo Sabellius, modo alia 
hereticorum monstra profligantur. Verumtamen 
Orientalis Ecclesia per suum Καὶ νῦν, non lam 
clare verbo eternitatem explicat, quam Occiden- 
lalis per suum Sicut erat in principio.Quanquam 
concilium Vasense supra cilatum can. 9, hanc 


di affectu el compunctione dicatur : placuit etiam U clausulam etiam in Ecclesia Orientali usurpalam 


nobis,ut in oranibus ecelesiis nostris ista lam san- 
cta consuetudo, et ad Matutinum, el ad Missas,et 
ad Vesperam,Deo propitio intromittatur. Et in om- 
nibus Missis, seu in Matutinis,seu in Quadragesi- 
malibus, seu in illis,quz pro defanctorum comme- 
moratione fiunt,semper Sanctus, sonclus,sanctus 
eo ordine,quomodo ad Missas publicas dicitur, di- 
ei debeal ; quia lam sancía et tam dulcis et desi- 


fuisse supponat. « Et quia,inquit,non solum in se- 
de apostolica,sed etiam per totum Orienteni, el 
totam Africam, vel Italiam, propter hereticorum 
astutia, qui Dei Filium non semper cum Patre 
fuisse,sed a tempore cepisse blasphemant, in om- 
nibus clausulis post Gloria, Sicut erat in principio, 
dicitur ; eliam et nos,in universis Ecclesiis nos- 
tris hoc ita dicendum esse, decernimus. » 


ACOLUTHIA TRIPLICIS FESTI. 


COCLXXXIX 


278. Sed in qusstione facti "particularis facile ^ procedere per Filium, et ait; « Hoc dogma Tara- 


errare poluit concilium. Multo facilius errare po- 
taiegoin hujusce ο! partibus conjungendis 
explicandisque; neque dubito,quin erraverim per- 
szpe : quis enim tam linceus, qui in tantis tene- 
bris nusquam offenilal, nusquam incu: rat? Quare 
oro eruditum lectorem,ut quos deprehenderit er- 
rores, mihi indicare ne gravelur.Rem gratam prg- 
slitlerit paralo, qui corrigam : nam (ut loquar eum 
S. Augustino in progemio libri'tt, de Trinit.)» ma- 
gis oplabo a quolibet reprehendi, quam sive ab er- 
ranle, sive ab adulante laudari : nullus enim re- 
prehensor timendus e-L amatori veritatis,» Hoc ta- 
men moneo, antiquum Griecorum Oflicium,neque 
ad Anthologium Α tonii Arcudii neque ad Horo- 


sius non per se explanavit, sed per doctrinain SS. 
Patrum confessus est.» Consuli etiain potest s. Tho- 
inas p. 1, q. 36, ort, 3. Nihil autem | in hane rein 
potest afferri illustrius. (aam id, quod in sua Con- 
sliL.tione, « Presbyteri Graci, » habet Clemens 
VIII. « Grieci inquil, credere tenentur, eliam a 
Filio Spiritum sanctum procedere, sed non Lenen- 
tur pronuntiare, nisi subesset scandalum ; przm- 
serlim si degant inler Latinos, auf necessitas 
postularet confitendi fidem calholicam, quia tunc 
ororteret eliam pronuntiare, » 

250. Igitur, cum liic scandali periculum abfue- 
rit, ob islid de processione ex Filio silentium ,or- 
Ihoioxia Joannis in suspicionem vocari non polest: 


logium Cryptae-ferratae ordinis S. Basilii, tanquam p adeoque nec ipsa institutio festi, ordinatioque of- 


ad suam normam, exigendum esse * quia hoc Ho- 
rologium ritibus Latinis conformius est, quam 
Grzecis : illud autem Anthologium tantum est pro 
His, « qui iter agenles seu peregre proficiscenles, 
egrolantes, vel alias legitime impediti, choro in- 
teresse nequeunt, » ut patet ex litteris Clementis 
papie ΥΠ ad ejusdem Anthologti calcem legen- 
dis. 

219. De hujus officii auctore Joanne Euchaita 
dubitare poterit aliquis, orthodoxusne fueril, an 
hereticus : quia,num. 186, diserte affirmans pro- 
cessionem Spiritus a Patre tacet de Filio ; eoque 
potest in suspicionem venire, ne commnni Grzco- 
rum plurium errore eumdem a Filio quoque pro- 
cedere non crediderit. Error, fateor, hic fuisset |. 
gravis, et quidem jam tum damnatus a Romana " 
Ecclesia; sed ex isto silentio, Joanni illi haereseos 
nota affricari non polest. Nam (nt est apud Baro - 
nium tom. IX ad an. 791) Greci, dicentesSpiritum 
sanctum a Patre procedere, sed non negantes pro- 
cedere a Filio, non damantur; sed illi duntaxat, 
qui id negant. Atque hoc modo Adrianus papa, in 
responsionibus ad Carolum Magnum datis adversus 
synodi se:unda Nicenz obtrectatores excusal Ta- 
rasium, qui Spiritum sanclum dixerat ex Paire 


ficii, quorum causa hac tr.ctavimus,ad trium do- 
clorum Graecorum communem laudem. Nec enim 
fas sit opinari, eos se voluisse per hominem hire- 
licum toti Orientali Ecclesie commendare, velut 
ex revelatione divinitus facla. Manea! eliam no- 
bis, Joannes, eo quod a Grecis jure appellabatur, 
« sanctus Paler noster;» licel necdum compertum 
si, an el quo diefuerita suis Euchaitis cultus, ut 
lalis; ef credantur sancti ipsi, ea novi sui festi in- 
slitulione, ipsismel, qui illud tunc suscepturi es- 
sent, Graecis, lanquam fidei a se predicate. secta- 
toribus, lestimonium dedisse orthodoxiz, licet 
quoad istud punctum minus explicite, dilucid:e- 
que, Oretur aulem ipsorum doctorum trias, ut ad 
(idei catholice unitale i, quam ipsi tenuerunt, 
redeant oinnes ubique eorum posteri, quibus tam 
salutari doctrina olim frui et informari licuit : 
salva rituum hinc illinc laudabiliter lsatlutonim 
diversitate, lam illi reverenter suspiciant Lati- 
norum officiorum cursum breviorem, quain La. 
tini probant prolixiorem Grecorum hoc tracta- 
tu explicatum, ad ejus honorem, quem oinnis 
lingua laudat Dominum, in ss&cula scculorum. 
Amen. 


DE RECENTIORI TRIBUSQUE GRJECORUM DOCTORIBUS, 


BASILIO, NAZIANZENO ET CHRYSOSTOMO, 
COMMUNI FESTO, 


Per Joannem metropolitam Euchaitarum instituto ipsorumque vulgatis iconibus. 


-—nM 


Janningus noster, ad diem v Junii, in Corollario 
de tribus sanctis Dorotheis, unius eorum dicti Ju- 
nioris Vitam dalurus, auctore Joanne metropolita 
Euchaitarum, de hujus ztate, scde, atque scriptis 


PaTROL G^. XXIX. 


prolixius agit toto 8 3; docelqoe, ex Andrea Dar- 
mario, postannos CccCLxiv opera illius deseriben - 
te,eisque preemillente epitomen vitze,copisse illum 
Euchaitarum Ecclesiam regeresub ConstantinoMo- 


GCCXC. 


9 
T" T 


PROLEGOMENA. 


nomacbo et imperatrice Zoe. Suscepit imperium A Instituti autem festi historia, quam dixi, conse- 


Mononiachus anno MXLII. el tenuit usque ad MLIV, 
perrexitque regnare ejus uxor Zoe usque ad wLvit. 
Sucesserunt in sceplris Michael Stratonieus, Isaa- 
cus Commenus, Gons'antinus Ducas, Romanus Dio- 
genes, Michael Ducas, et Nicephoraos Botoniates 
usque ad annum MLXxXx1; quando evectusad Lhro- 
num fuit Alexius Commenus; et adhuc in vivis eral 
pralaudatus Joannes. Isto enim anno occasionem 
datam fuisse novo festo, de quo agere hic in- 
slituimus, inlelligitlur ex rei geste narratione, 
quie legitur in excusis Mensis ad diem xxx Ja- 
nuarii, quando istud festum ibidem sic indici- 
tur : T5, ἀντῃ μηνὶ A', «Ejusdem mensis die XXx. » 
Μνήμη τῶν ἐν ᾽Αγίοις Πατέρων ἡμῶν καὶ οἴκονομι- 
xiv διδχσκάλων, Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου 
τοῦ Θεολόγου, xal Ιωάννου τοῦ Χρυσοστήμου, « Me- 
moria sanctorum Patrum nostrorum et cecumeni- 
corum Doctorum, Basilii Magni, Gregorii Theo- 
logi et Jannis Chrysostomi. » 


Harc indictionem sequitur sticherum, non 
unius ul fere alias, distüichi, sed distichorum iam- 
bicorum omnino sedecim; estque iu fine hexame 
tron, metrice ephemeridi aptum, hoc modo : 

λάμψεν Ev τριακοστῇ χρυσοτρισήλιος αἴγλη,. 

Sole nilel triplici mensis tricesima Jani. 


quenter deducitur, hic autem Latine reddilura Rh. 
P. Nicolao ΒαγΦο S. T. P. studiishisce nostris, ii 
spem continuandz successionis et operis,ex volun- 
tale superiorum nunc primum addito, cum hu 
usque progressa impressio et reliquus mensis Ju- 
nius prelo esset paratus, Itaque ipsius nomen mi- 
nus frequenter hic,frequentissime autem recurrel, 
Deo dante, in secuturo pos! Junium primi seme. 
stris Supplemento. Interim ejus, G^:ce bene periti 
opera acceptum refer, leetor, si Acta Grzca,in di- 
midia qu: imprimenda restat Junii parte occursu. 
ra, accipias haud paulo emendatiora,quam dare in 
priori parle potui, multipliciter distractus in re- 
sponsionibus ad Carmeliticas accusationes depro. 

gp perandis, et defensione Rom: alque Madrili in- 
struenda.Leo Allatius in sua de Symeonum scriptis 
Diatriba pag.112 indicat repertum a se Joannis me 
tropolitie Euchaitarum ᾿Εγκώμιον εἷς τοὺς τρεῖς 
ἁγίους ἱεράρχας, Βασίλειον τὸν Μέγαν, Γρηγόριοι 
τὸν Θθευλόνον καὶ ᾿Ιωόννην τὸν Κρυσόστομοι, hoc 
principio, Τρεῖς µε πρὺς τριώνυµον πχροτρύνου:' 
κίνητιν. a Tres me ad trinominem motum  exsli- 
mulant. » Utinam addidisset Allatius, undenam 
toIns contexus Grzcus haberi possit! quid ni la- 
men suspicemur inde sumptam esse ipsam hanc 
qnam subjicio, historiam ? 


HISTORIA INSTITUTIONIS 


Ex Mensis impressis, interprete Nicolao Rayao S. 4. 


Causa hujus festi talis 


exstitit. Imperante 


'H αἰτία της ἑορτῆς γέγονε outüg. "Emi τῆς β- 


Alexio Commeno, qui post Botoniatem sceptra ἵπι- σιλείας τοῦ Αλεξίου, ὃς μετὰ Βοτονιάτην τὰ σκῆ” 


perii suscepil, or!a esl Constantinopoli dissensio, 
inler viros scientia et vite. probilale  conspicuos. 
Alii commendabant Magnum Basilium, dieentes, 
eum alta et magna przdicare, rerum omnium na- 
turam ingenio discutere, virlute ferme superare 
angelos, vel non facile ipsis concedere ; pullere 
morum gravitate, neque quidquain terrenum ha- 
bere, Extenuabant autem iidem illi divinum Chry: 
soslomum, quasi huic omnino oppositum, ac talem 
cujus optimum quemque facillime tederet. Alii e 
contrario eumdem divinum Chrysostomum exlolle: 
bant, velut impensius deditum doclrinz, et cunctos 
ducentem lenitate oralionis, vocantemque ad resi- 
piscentiam, demum mellifluorum verborum multi- 
tudine et subtilitate cogitationum eum przeferebant 
Magno Basilio et Gregorio Theologo.Alii erga hunc 
magis aíficiebantur, perinde ac si eleganti, vario, 





Dz:pz τῆς βασιλείχς ἐδθέξατο, ἐν Κωνσταντινουπόλε: 


στάσις γέγονε παρὰ τῶν ἑλλογίμων καὶ ἑναρέτων ἀν- 
ὁρῶν" τῶν μὲν ὑπερτιθέντων τὸν Μέγαν Βασιλειον, 
ὑψήγορον αὐτὸν λεγόντων, ὡς τὴν τῶν ὄντων QUT 
ἐξερευνήσαντα καὶ ταῖς ἀρεταῖς μικροῦ τοῖς ἀγγέλοις 
παραμιλλώμενον, καὶ μὴ δ’ ἐκ τοῦ προχείρου συγχώ” 
ῥροῦντα, καὶ «b ἦθος ἐμθριθη, καὶ μηδὲν To 
&yovza* ὑπηοθιβαζόντων δὲ τὸν θεῖον Χρυσόστομου, UX 
ἐναντίως ὅηθεν ἐγείνῳ διχκείµενον κατὰ τὸ πρόχει- 
pow εἴναι καὶ ἑλκτικὸν εἰς µετάνοιαν" τῶν δὲ tope 
δὴ τὸν θεῖον Χρωσόστομον ὑψούντων, ὡς ἀνθρωπικὴ- 
τερον διχκείµενον ταῖς διθασκαλίαις, καὶ τῷ λείῳ της 
Φράσεως πάντας καθοδηγούντα, καί πρὸς μετάνοιαὺ 
ἐκναλούμανον, καὶ τῷ πλήθει τῶν μελιῤῥότων λόγων, 
καὶ τῇ κατ ἔννοιαν δεινότητι προτιθέντων του τε μὲ” 
Ἰάλου Βπαιλείου καὶ Γρηγορίου" ἑτέρων δὲ τῷ Θὲ0- 
λόγῳ Τριγορίῳ προσκειµένων, ἅτε δὴ τῷ κομφῳ καὶ 


HISTORIA INSTITUTIONIS. 


σαστα 


cp πεποικιλµένι, τῃ διατόρῳ τε τῶν λόγων, καὶ Αα insinuantique ac florido dicendi genere vicisset om- 


τῷ τῶν λέξεων ἀνθηρῷ, παντας τους ἐπὶ tp 'EAÀn- 
νικῇ, παιδεία διχβοήτους, καὶ τοὺς καθ ἡμᾶς ὑπερ- 
Giu. Kal τοὐτῷ τὴν νικῶσαν ὨΔιδόντων, πἀκείνων 
ὑπερδιθαζὴ των αὐτὸν, ὡς αυμβαίνειν, διαιρεθήναι 
tài πλήθη, καὶ τους μᾶν Ιωαννίτας λέγεσθαι, τοὺς δὲ 
Βατιλείτας, Γρηγορείτας δὲ τοὺς λοιπούς, 

᾿Επὶ µτούτοις δὴ τοῖς ὀνόμασι τῶν περὶ λήγους 
στασιχζόντων, καὶ τούτων οτι λεγομένων ἐπὶ xpó- 
ET. brboiton, ὁπτάνονται ob µέγιστοι οὗτοι — x30' 
ἕνα modrtpow, n καὶ dux (0map, οὐκ ὀναρ) τῷ 
τότε της Εὐγαπίτων πόλεως τῶν Ἱἱερῶν Εξηγουμῖνῳ, 
Ἰωάννῃ τῷ πἀνυ ἀνδρὶ, τἆλλα μὲν ἑλλογίμαω, καὶ 
παιδείας Ἑλληνικῆς οὐκ ἀἁμαθῶς ἔχουτι, ὡς τὰ αὐτῷ 
πονηθέντα δείκνυσιν, ἀρετης A6 εἰς ἄκρον Ἑληλωθότι 
καὶ µμιᾷ γλώττῃ asl πρὸς ατὸν' Ἠμεῖς ἕν ἔτμεν, 
ὡς ὁρᾷς, παρὰ τῷ Ot, xal οὐδὲν ἡμῖν ὑπεναντίον, 
oXR μάχιμων. ἀλ)α καιροῖς Ἴδοις ἕθαστος τῷ Δθείμ 
προοόμενοι Πιεύματι, τὰς πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώ- 
πων ὀιβασμαλίας συνεγραψάμεθα, καὶ ἆ ἐμυούμεῖα, 
ἐκδεῥώκαμεν" καὶ ὃ πρῶτος Ev ἡμῖν οὐκ ἔστιν, οὔτε 
μήν γε ὁ δεύτερες" ἀλλ᾽ εἰ τὸν ένα λέξεις, οἳ δύο παρ- 
έπονται Ὀῦεν κέλευε ἀνχστὰς τοῖς στασιάζουσιν 
ὑπὲρ ἡμῶν μὴ διίστασθαι" σπουδὴ γὰρ καὶ Dust καὶ 
α ταστᾶσιν ἡμῖν εἰρηνεύιν, καὶ εἰς ὁμόνοιαν ἄγειν 
τὰ πέρατα” ἀλλά καὶ ἡμέρᾳ μιᾶ σὐναψον. Καὶ, ὣς τοι 
πησηκον, τὰ τῆς ἑορτῆς ἡμῖν ἐπιτέλεσον, καὶ τοῖς 
PSI παράδος, ὡς ἡμεῖς Ev ἐσμεν τῷ θεῷ, πάντως 
δὲ καὶ ἡμεῖς τοῖς ἐκτεληῦσι τὴν μνήμην, τὰ εἷς σὠ- 
ῥοκοῦμεν γάρ τι xal ἡμεῖς 
ἔχειν παρὰ τῷ Org. Ἱαῦτα εἰπόντες ἔδοξαν αὖθις 
εἰς οὐρανοὺς ἀναπτάναι, qul ἀπείρῳ καταλαμπύµε- 
wt, καὶ ὀνομαστὶ ἀλλήλους μετακαλούμενοι, 


τηρίαν συμπράζοιµεν’ 


nes, qui etiam nostra cate fuerunt, fama Griecani- 
c: eruditionisinsignes. EL hi huic primas defere- 
hant, aliis eas transferentibus in alios. Unde fac- 
Lum est, ut, acisso sludia in contraria incerto vul- 
go, alii Joannitz, alii fasilie, Gregorilz vocita- 
rentur alii. 

Ergo dum sub his; nominibus inter se oratores 
disceplant, maximi illi, de quibus agimus, doc- 
lores primum seorsim, deinde et simul viden- 
dos sese offerunt Joanni, tunc in Euchaitarum ci- 
vilatle sacris przfecto, valde priestanli viro, el eg- 
lera quidem celebri,neque (ut indicant quz elabo- 
ravitopuscula) imperito Graecanicz ercditionis;sed 
celebriori propler virtutem,cujusapicem attigerat. 


p Vera visio fuit, non somnium : el hec ad Joannem 


mis a vox est: Nos unum sumus, ut vides, apud 
Deum,et nulla est inter nos dissensio, nulla pugna; 
verum quas suis quisque temporibus, divino im- 
pu!si Spiritu, utiles ad hominum salutem tradidi- 
mus preeceptiones; et qua discebamus arcana, ea 
in lucem emisimus. Neque vero quisquaminter nos 
primus est,nec secundus. Si unum voces, duo se- 
quuntur. Idcirco surge, et dic partibus, ne nostri 
causa dissideant : nam in ea cogilalione curaque 
versamur, ul vivos inter et nos qui e vivis excessi- 
mus,concilietur pax,et in concordiam reducantur 
extrema.(uem in finem nos uno die conjunge : et, 
quemadn:odum t€ decet,diem illum nobis festum 
consecra, itaque ostende nos coram Deo unum 
esse.Nos aulem simul dabimus omnem operam, ut 
hujusce rei memoriam celebraturi accipiant ad 
elernam salutem subsidia : videmur etiam et nos 


posse aliquid apud Deum. His dicetis visi sunt iterum subvolare in colum, multa luce circunfusi, 
el aller alterum suo quemque nomine compellanles. 


'Q 6i ἍΏετος ἔνεῖνος ἀνὴρ, 6 Εὐχαΐτων δηλαδὴ 
Ἰωάννης, καθώς ob "Αγιοι εἶσηγήσαντο διεπράζατο" 
τὸ τε πλτθος καὶ τοὺς στασιάζοντας ἁπταστείλας 
[ἐδόκει καὶ γὰρ ἐπ᾽ ἀρετῃ διαβόητος ὁ ἀνὴρ) τν ἕορ- 
την ταύτην παρέδωκε τῃ ᾿Εκκλησίᾳ ἑορτάζειν Ot. 
Καὶ ὅρα µοι τὸ φρόνηµα τοῦ ἀνδρός, Ἐπεὶ γὰρ εὗρε 
τον Ἰανουάριον μηνα, τοὺς τρεῖς ἔχοντα τούτους, κα- 
τὰ μὲν την πρώτην τὸν µέγαν Πασίλειον, κατὰ 6i 
τὲν εἴκοστην πέμπτην τὸν fito. Γρηγόριου κατὰ δὲ 
την εἰκοστὴν ἐβῥύμην τὺν θεῖον Χρυσύστομον, σονηψε 
πάλιν αὐτοὺς κατὰ τὴν τριχκοστῆν, κανόσι καὶ spo- 
παρίοις καὶ Σγκωμίοις Ὑατλστέψας ὡς προσηκεν αὖ- 
τοῖς" d «nl νεύσει αὐτῶν, ὡς οἶμαι, γεγονότα, οὐδε- 
ών, ὡς καὶ πάντων ὑπερ- 
καὶ ὅσα χε- 


vie λείπονται των εἷς 
κεταῦαι τῶν ὅσα τε ἐξ ἑκείνωυ γεγόνασι, 
νήσουται. 


* & η Li - , L! 

Hszw ói τὴν Üimw τοῦ σώματος καὶ την μορ- 
sn» d "Άγιοι οὗτοι ἔχοντες οὕτως. '"O μὲν θετος 
Χρυσύστομος, τὴν ἰδέαν τοῦ σώματος, hv Bpz jue πά- 
y tv ἠλικίαν, μεγάλην «εφαλῆν τοῖς ὤμοις αἰωρων, 
qvos εἷς τὸ ἠκριβέστατον, Ἐπιῤῥινος, εὐρὺς τοὺς 


Surgens ergo vir ille divinus, nimirum Euchai- 
larum antisles Joannes, fecit ul suaserunt sancti. 
Postquam autem vulgus partiumque conatus re- 
presserat (erat enim huic viro per virtutem conci- 
liata summa auctoritas), memoratum festum diem 
in Ecclesia Dei agendum precepit. Atque ecce viri 
prudentiam. Cum hos tresanimadvertisset coli uno 
elendem mense Januario, Magnum Basilium prima, 
divinum Gregorium quinta et vicesima, ac vicesi- 
ma septima divinum Chrysoatoium, eosdem con- 
junxit iterata colendos die tricesima. Neque pra- 
lerimisit eos debitis ornare canonibus, modulis- 
que ac pra&econiis ; in quibus, utpote non sine il- 
lorum (ut ego quidem existimo) assensu composi- 
tis, nihil ad laudationem desiderari reperias ; 
usque adeo ut superent quidquid in isto gene-. 
re editum est usque adhuc, el in posterum ede- 
lur. 

Ad constitulionem corporis ac formam quod 
allinet, hi sancli tales erant. Divinus Chrysosto- 
mus,quoad speciem corporis, erat admodum brev 
stat. ra, magno elatoque capite,summa gracililate 
justo naso,diductus non indecore naribus, pallidis- 





COCXCII 


PROLEGOMENA. 


simo alboque vultu, oculis cavis οί bulbosis. Hinc Α µυκτηρας, ὠχρότατος μετὰ τηῦ AtuxoD, κοίλους τοὺς 


(iebat,ut ejus aspectus reniteret gratiosior, etiamsi 
tristealiquid reliquaforma prieseferret Erat nuda 
magnaque fronte εἰ mullis perarata rugis ; ani- 
plis item auribus,sed barba tenui et rarissima ca- 
nisque pilis veneranda.Mazillas labebat introrsum 
depressas, pra rigidissima, qua se macerabat, 
inedia. Hoc vero necesse est de eo dicere, quod 
omnibus etiam Grecis sapientibus antecelluerit, 
uum scientia,tum maxime cogilandi acumine, flori - 
doque genere dicendi: laudandus etiam quod codi- 
ces sacros lanta explanaverit claritate quanta alio 
rum nemo; q:0dque ita studuerit promulgare 
Evaugelium, ut nisi fuisset lic. sanctus ilicet hoe 
dictum videatur confidentius), opus fuissel altero 
Christi in terras adventu : usque adeo et virtnte, 
et virlulis exercitatione, et commentatione divina- 
rum rerum praestabat czeleris.Fons etiam miseri 
cordix el charitatis nuncupatus fuit. Et certe,sicut 
fulgebat doctrina,ite etiam arlebat zelo et incredi- 
bil: erga proximum charitate. Vixit annos tres su- 
pr sexaginla,et sex gubernavit Christi Ecclesiam, 
Magnus Basilius, habitu corporis, in multam 
proceritatem erecl:e figur: excurrebat. Erat sic- 
cus et macilenlus, niger colore, pallore tempera- 
lus faciem, prieditas decoro naso et circumflexis 
ad hirquum,superciliis; in vertice contraetior; si- 
milis cogitabundo, pauculis in fronte rugis capera- 
tus; malas oblungus,cavus tempora,rasus fere a | 
cutem, barbam nutriens, eamque salis promissam 


κόγχους τῶν ὀφθαλμῶν ἔχων, καὶ βολβοῖς τούτων xt- 
Ἰβημένος µεγάλοις" ἐφ᾽ οἷς καὶ συνέβαινε, Ἰαμιέσι- 
pov ταῖς ὄψεσιν ἀποστίλδειν, εἰ καὶ τῷ λοιπῷ γαρα- 
κτῆρι τὸν ἀγθόμενον πχρελήλου: ψιλὸς καὶ μέγας τὸ 
µέτωπον, καὶ πολλαῖς βολἰσ. κεχαρχγµένος" ὧτα mt- 
Ρικειµενος μεγάλα, καὶ τὸ γένειον μικρών καὶ ἀραιό- 
τατον ὑπὸ πολιχῖς ταῖς βριξὶν Εξανθῶν' τὰς σιαγόνας 
ποπιεσµένας εἴσί ἔγων, τῇ νηστείᾳ εἰς τὸ ἀκρότατοι, 
Τοσοῦτον Gb περὶ αὐτοῦ ἀναγκατον εἰπεῖν, ὅτι λόγν 
πάντας κχὶ τοὺς παρ᾽ "Ἔλλησι σοφοὺς ὑπερῆρεν, É- 
ἀιρέτως δὲ δεινότητι ττ κατ ἔννοιαν, καὶ τῷ Ar 
καὶ ανθηρῷ τῆς φράσιως * sl; τοποῦτον δὲ την θείχ 
Γραφην ἐσαφήνισεν, ὡς τῶν ἄλλων οὐδείς * καὶ ὑπὸ 
τῷ εὐχγγελικῷ κηρύγματί συνετέλεσεν, ὡς εἰ μὴ ἣν 

S οὗτος ὁ "Άγιες (st καὶ τολμηρὺν φἀάναυ), ἔδει παλιν ἐπὶ 
γης δευτέραν τυῶ Ἀριστοῦ παρουσίαν γενέσθαι ^ cle δὲ 
αρετὴν x21 πρᾶξιν καὶ θεωρίαν τοσοῦτος ἐγένετο, ὥς 
καὶ πάντας αρδην ὑπερΏιλέσθαι " ἐλεημοσύνης xx 
ἀγάπης χρηματίσας πηγἠ, καὶ ζηλος ἄντικρος, φιλ- 
α᾿ελφίᾳ τε xal διδασγαλίᾳ. 


'O 8: μέγας Βασίλειος v τὴν Bis τοῦ τώ- 
µατος εἰς πολὺ µῆχος, ἐπὶ τοῦ ὁρθίου σχήματος ivi- 
ραμὸν, ζηρὸς καὶ λειπόσαρκος, µέλας τὸ Ἱρῶμα, 
ὠχρότητι τὸ πρόσωπον σύγκρατος, ἐπίῤῥνος, εἷς 
κύκλον τὰς ὀφρῦς περιηγµένος, τὸ ἐπισκήνιον mv 
εγππκὠς, φροντιστικῷ ἑοιχὼς, ὀλέίαις τὸ πρόπωπο 
ἁμαρυγαῖς ῥυτιδούμενος, ἐπιμήκης τὰς παρείας, κοῖ- 
λος τοὺς κροτάφωυς, ἠρέμα Eg tov bw χρῷ κουρα, 


ac semicanam. Αποϊνιι ingenio, non lantum iis στην ὑπήνην ἀρκούντως κΧαθειμένος, καὶ µεσαιπόλος, 


qui suo, verura etiam qui maltis ante seculis flo- 
ruere: quippe cum peromnes pulchras ivissel ar- 
tes,in unaquaque principatum tenuit; minus aulem 
sese exercebat in philosophia, satis habens se ea 
duce ad rerum divinarum contemplationem esse 
transgressum.Ad summi sacerdotii solium evectus 
est quadraginta annos natus,et quinque annis Ec- 
clesie preesedit, 

Divus Gregorius Theologus slatura fuil me- 
diocris, subpallidus, aliquantulum gratiusus, si- 
mus, rectis ornatus superciliis, aspeclu milis et 
placidus, subtristris altero oculo (is erat dexter, 
quem tuberculus circa hirquum contraxerat), non 
prolixe, sed dense barbatus; valde cal vus, capillis 
candidus, extremis barbe pilis subniger, et quasi 
infumalus.Hoc vero dignuim est quod de illo dica 
tur : quod, si quis ex integro hominum genere 
proponendusesset, tanquam imago aliqua et effigies 
simulacrumque virtutum omnium, is esset Magnus 
Gregorius: ulpote qui splendore vita: probatissi- 
mum quemque longissime anleivit, in tlieologia 
tantum profecit, ut omnes habuerit inferiores, et 
elegantia sermonis,et sententiarum gravitate,unde 
el Theologi cognomen invenit, Ad ministravit Con- 
stantinopolitanam Ecclesiaa! duodecim annis, vi - 
xit autem amplius ocloginta. 


Horum trium omniumque sanctorum depre- 


Obrog Ev λόγοις οὗ µόνον τοὺς κατ’ αὐτὸν, ἀλλὰ x1 
τοὺς T1À3190; ὑπερεθαλε * διὰ γάρ πάσης ἐλθὼν πᾳ- 
δεύσεως, bv ἑκάσττῃ τὸ κράτος Εκτήσατο * oy ἧττον 
δὲ τὴν διὰ πράζεως ἀτκήσας φιλοσοφίαν, καὶ ένα 
ταύτης vm θεωρίᾳ τῶν ὄντων προβάς. ᾿Επὶ τον Δού- 
νον της ἀρχιερωσύνης ἀνήχθη τεσσαράκοντά y poa 
γενόμενος, ἐπὶ πέντε ἔτεσι της Εκκλησίας mp 
στάς, 

'O δὲ Ἱἱερὸς Πρηγόριος ὁ θεολόγος, xarà Τον 
τόπον τῆς ἡλικίχς τοῦ σώματος, ἐτύγχανε μέτριος, 
ὕπωχρος, βραχὺ μετὰ τοῦ χαρίεντος, σιμὺς, ἐπ᾽ τἶ- 
θείας τὰς ὀφρῦς ἔχων, ἥμερον βλέπων καὶ προσηνές , 
Üdrtoow τῶν ὀφθχλμῶν, ὃς ἣν δεξιος, στωγνότερον 
κεκτηµένης, ὃν οὐλὴ κατὰ τὸν κανθὸν συνῆγε' τὸν 
πώγωνχ οὗ βαθὺς, δασὺς δὲ ἐπ᾽ εὐθείας, ἵκανως φα- 

D λακρὸς, λευκὺὸς ταῖς θριξὶ, τὰ ἄκρα τῆς γτνειάξος ὡς 
περικεκαπνισµένα ὑποφαίνων, Τοῦτο Oi εἰπεῖν περ' 
αὐτοῦ ἄξιων, ὅτι εἰ ἔδει γενέσθαι ἐν ἀνθρώποις εἰκόνα 
τινὰ καὶ ατήλην κατὰ µέρος, ἐκ πασῶν συγκειµέ- 
νην ἀρετῶν, τοῦτο ἣν ὁ μέγας Πρηγόριος, βίου αμ” 
πρότητι τοὺς xata moa; εὐδοκίμους ὑπερθχλώ». 
᾿Επὶ τοσοῦτον θεολογίάς προήχθη, ὡς πάντας ἧττα- 
ααχι τῆς σοφίας αὐτοῦ, τῆς τε bv λόγοις, τῆς τε bi 
δόγµασιν, Oüev xal τῆν Θεολόγος προσηγορίαν ἐκτή- 
cato' προέσπτη Ói καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως 'Éx- 
χλησίας χρόνους δώδεκα, ὑπὲρ τὰ ὀγδοήκοντα ἔτη jt- 
νόµενος, 

Τῶν τριῶν τούτων πρεσθείαις, Χριστὲ ὁ Ok 





CANON DE 8. BASILIO. 


GCOGXCITI 


ἡμῶν, καὶ más) Tu. ἁγίων, τὰς τῶν αἱρέσοων A catione, Christe Deus noster, heresum insolen- 


ἑπαναστάσεις κατάβαλε, καὶ "ug iv ὁμονοίᾳ καὶ 
εἰρηνινῇ καταστάσει διπφύλαξον, xxi τῆς οὐρανίου 
σου βασιλείας ἀξίωτον, ὅτι εὐλογητὸς εἰ εἷς τοὺς αἱῶ- 
κας τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν. 


tiam conipesce, el nos in concordia alque in paci. 
fica tranquillitate custodi, ac celesti tuo regno 
dignare, cum sis benedictus in secula szculo- 
rum, Amen. 


ANNOTATA D. P. 


Triplici istam jam proposita descriptioni form: 
cujuscunque, eo forle quo se conspiciendos sanc- 
li dederunt vultu, respondet in Menzis communis 
ha:c omnium et Grecis notissima. 


Solius Basilii, Gregorii Theologi, atque Chryso- ] 


sostomi icon, sup cujusque die in Januario eorum- 
dem Mensoruin reperitur, sed cum descriptioni- 
bus forma contraclioribus, quas descriptiones 
nihil attinet hic referre. Pro ea tamen qua Da- 
silium proponit 1 Januarii, accipe descriptionem 
alleram, sed verbis magis quam sententia diver- 
sam, qualem ex ms. Vaticano accepit Petrus Fri- 
son Basilianorum operum illustrator, in edilione 
Parisiensi anni 1618. Sic aulem ibi legitur 

*O ἐν 'Aqlow; Βασίλεος ἐπώνυμος Μέγας, προ- 
µήκης τε τὸ σῶμα καὶ εὐθὺς, τὴν μὲν ξηρότητα 
ἔχων, τὸ Oi χρῶμα μέλαν, καὶ ὠχρότητα, καὶ βᾳδί- 
σµατο; Hoc, ὄρθιος ἐγένετο τὴν ῥῖνα, τὰς κύκλιας 


vi supereiliis incurvis, barba promissa, mediocri 
canitie, inaxillis oblongis, genis parum |Lurgenti- 
bus; temporum concavitas cogitabundi erat, ut 
esse plurimum solet eoru'n, qui intra se collecti 
sunt. 

Hanc descriptionein, ex ms. Vaticano acceplam 
Petrus Frison przlaudatus supposuit vetustiori 
solius Basilii iconi, sump'a» ex pervetusto Regis 
Christianissimi codice, qui (siculi ascriplum legi- 
tur; oblatus luit Basilio Macedoni,imperium Orien- 
lis adeplo sub annum pccc.xxvir, illudque mode- 
rato usque ad annum Lxxxvi. Est ergo ejusmodi 
icon; ea quam retulimus apparitione antiquior, 
duobus ut minimum integris seculis; sed an ideo 
etiam magis exacia ad veritatem ? Non existimo, 
Vix enim credibile est, sumplam esse ex aliqua 
quae fuerit ad viventis vullum expressa. Si autem 
órium istorum formam sic expressil suis verbis 


ὀφρῦς, καθιεµενος τὺν πώγωνα, μετρίως πολιᾶς ivi- c Joannes Euchaita, qualem conspexeral in visione, 


φέρων, παρχµήκην τὰ βλέφαρα ὀλιγόγοῦεν, τὸ περὶ 
κροταφω κοίλωµαχ. αύννους τε ὡς τὰ πολλὰ. καὶ εἴσω 
συνεστηκώς,« S. Basilius,cognomento Magnus,sta- 
tura procerus erat et rectus, corpore arido,colore 
nigricante et pallido,ingressu moderalo naso decli- 


lirmiterque ez: qu? vulgo cireumferuntur icones, 
el in Mensis conspiciuntur, propius allingere ve- 
ritatem. Placuit interim, θἱ trium istorum ex 
Mensis, οἱ unius Basilii propriam ex codiee Regio 
spectandam dare. 


CANON DE S. BASILIO AD DIEM PRIMUM JANUARII 


EX MENAIS. 


ωΔΗ A'. 

Σοῦ τὴν φωνὴν ἔδει παρεῖνχι Βασίλειε, τοῖς ἓγ- 
κωµίοις σου" ἀλλά, Πάτερ, συγγνώκην ῥδιλόμενος, 
τη xot) wiuntg ἀφθόνῶς ἡμῖν, 

Τὸ ἐαπαθὶς σκίρτωια τῆς τρχννούτης σαρκὸς, 
Φιλοποφίας pui ἐπχιδχγώγησας" δι ἐν ἀκηράτοις 
πλλίζει θασιλείοις, liceo βατίλειε, 

Τῶν ἀρετων σὺ rhv τραγείαν βα σας bh», ἐπὶ την 
λείχν ἔφθασας καὶ ἀστασίαστον την οὐράνιον βασιν, 
X1: πᾶσιν ἀνχδείχθης τύπος, Βασίλειε, 

Ta της ΨυχΏς πάθη Ὑρητίµως, Βασίλεε, dua 


ODE I. 
Tuis laudibus par foret linguam tua: adesse, 
Basili!; verum Pater, veniam indulgens, gratiam 
absque invidia nobis confer. 

Passionibus obnoxium carnis impelum amore 
philosophi: casligavisli : propterea incontamina- 
lam habitas regiam, Pater Basili. 

Arduam virtulum ingressus viam, ad levem et 
imperturbatam in colis ascendisti ; omnibusque 
factus es norma, Basili. 

Passiones animi, simul et corporis gladio Spiri- 


D 


COCGXCXIV 


ον | 


PROLEGOMENA. 


lus optime circumcidisti, Basili ; leque ipsum Do- Α καὶ τὰ τοῦ σώματας iv τῷ τοῦ Πνεύματος περιέτε- 


mino obtulisti sacrificium. 


Factus ineffabilium arcanorum mysles, o. Ba- 
sili. consecrationem adeplus es, Paler ; et nobis 
lumen Trinitatis manifestati. 


ODE III (a). 


Omni repletus disciplina, non sotum humi re- 
pente alque calcanda, sed eliam mullo meliori, 
mundo lumen prebuisti, o Basili. 

Timore Domini confirmatus (initium enim ille 
est sapientic) alas polioris sapienti: assumpsisli, 
o Basili. 


Palam exorsus ab aclione, ab Lac gradum ad ῃ ᾖἉΒασίλεε, σοφῶς ἐπέθης πράξεως 
contemplationem diviniorem facere nos doce, et Όασιν θεωρίας θειοτέρας ἐπέδειξες, 


eorum, quz vere bona sunt cognitione manifesta 
nos imbue. 

Cum Chrisli natali fulget el concurrit. comme- 
moralie tua, Pater, qui mysterium ineffabile Lua 
nobis docirina manifestas 


ODE IV. 


Sicut Ecclesia, Christi sponsa, ornatur ejus 
nalivilate, ita, tua commemoralione, o beatis- 
sime. 

Graviter demonstrans esse [Christum] Filium 
Dei, religiose distinxisti divinitalem a creatura, o 
Basili. 


Dei non abjectum commilitonem te ostendisti, € 


Basili, quanto te omnibus juxta mandatum ejus 
inferiorem credidisti. 

Ecclesiam Dei forti circumvallasti muro, Basili 
beatissime. 

Dei hostibus fuisti acuta bipennis, et ignis dis- 
solvens eorum fraudem, Pater Dasili. 


ODE V. 


Hodie agit Ecclesiafestum vere duplex, Cir- 
cumcisionem scilicet Domini, quando in t-rra 
apparuit infans, el memoriam servi sapientis ac 
ter L.eati. 

Lumen incomprehensibile in te, sancte, re- 


E 


Bic Bios ταυτὸν δὲ τῷ Δεσπύτῃ θῦμα προσήνεγ- 
κας. 

X εγοιὼς μύστης ἁῤῥήτων, Βασίλειε, ἔμυστο- 
γώγησας Ἱεράτευμα, Πάτερ, σαφῶς τὸ τῆς Τριάδος 
φῶς ἁπαστράψας ἡμῖν, 


QAH I". 


Παιδείας γεγονὼς ἀπέσης ἔμπλεος, oh µόνον τῆς 
κάτω καὶ πατουµένης, πολλῷ δὲ μᾶλλον τῆς κρείτ- 
τονος. ἀναδείχθης τῷ κήσμῳ φῶς, Βασίλειε, 

Tip φόθῳ τοῦ Κωρίου στοιχειούµενος, ἀργὴ γὰρ 
σοφίας οὗτος ὑπάρχει, τῇ φιλίᾳ τῆς ἀμείνονος ἑπτε- 
ρώθης σαφίας, ὦ Βασίλειε, 

xxi πρᾶξιν ἐτί- 
καὶ tu) ὄντων 
τὴν γνῶσιν ἐμυήθης σαφῶς 


Συνέδραµε Ἀριστοῦ καὶ συν» έλαμψεν 7 μνήμη σου. 
Πάτε., τοῖς γενεθλίοις, iw τὸ ἄφραστον μυστήριον 
ταῖς σαῖς διδασκαλίχις φανέρωσας, 


ΟΔΗ A'. 


Καλλωπίζεται, ὥσπτρ τῷ τόκῳ Χριστοῦ, ἤ νὐμ- 
qn Ἐκκλησία, οὕτω καὶ 7h μνήμῃ σου, παµµα- 
κάριατε, 

Σεμνυνόμενας τέχνον ὑπάργων Θεοῦ, θεότητα εἷς 
Ἠτίσιν εὐσεθῶς, Βασίλειε, οὗ καιήγαγες, 


᾽λταπείνωτος ὤφθης συμμαγῶν, Βασίλειε, ἅπασι 
τῷ αὐτοῦ φροστάγµατι ταπεινούµενος. 


Tp ᾿Εκκλησίᾳ δέδωσαι παρὰ Θεοῦ χαράκωμα, και 
τεῖγος oy 290), Βασίλειε παμμαχκάριστε, 

Tot; ἀντιθέοις πέλεχυς ἐκκοπτιχὸς καὶ πῦρ κατ-- 
αναλίσκον τὴν ἀπάτην ὤφθης, Πάτερ Βασίλειε 


ΩΔΗ E', 


"Aqe ὄνπλην ἀληθῶς ἡ Εκκλησία ἑἕορτην σήµε-- 
pov. περιτομῆς ὡς βρέφος Δεσωότου ὠὀφθέντος 
ἐπὶ γῆς, καὶ µνήµην οἰκέτηυ σοφοῦ καὶ τριαµά-- 
4100€. 

Th ἀκατάληπνον aot 


φῶς ἀναπαυσάμενος ἓν 


quiescere, imo esse te lampadem, qus illuminat Ὁ ὅσιε, φωτιστικὴν λαμπάδα τῷ κόσμῳ σε ἴδειτε 


orbem, ostendit Christus. Ideo tuam, Basili, ce- 
lebramus memoriam. 

Non legislator Moyses, non ante legem Joseph 
fuit distribulor ejus quee ex te datur esce: ipse 
enim fuisti carnis divin: comestor. 

Universi novam nativitatem in Monte Sina sub- 
obscure figuratam Moysi, ut inlerpretatus es, bea- 


(a) Sie apud Bolland. Deest num. 2. 





Χριστὺς' διὸ σου τὴν μνήμην ὑμνοῦμεν, Bzcí- 
λειε. 

O5 νοµοβέτης Μωσης, οὗ mob τοῦ νοµου [ωστιφ 
έγονε τῆς απνὰ σὲ τροφής σιτοµέτρης" τῆς θείας 
γὰρ σαρχὸς αὐτὸς ἑστιατωρ ἐδείχθης, Βασίλειε, 

Τὴν τοῦ πάντὺς ἀμυλρὰν ἱστορηθεῖσαν iw Xia 


γέννησιν τῷ Μωσεῖ αὐτὸς ἑρμηνεύων, ἐκ θείων 


CANON DE 8. BASILIO. GCCXCV 


Βασί- A tissime Basili, ex divinis thesauris eam omnibus 
reclulens. 


Βηπαυρωῶν ἀνάπτυξας παμμάναρ 


λεις. 


must, 


QAH G'. ODE VI. 

"Ἔθρεψας λιμῷ τακείσας Φυχὰς πάντων ἀφθόνως, Animas pauperum, tabescentes fame,sine invi- 
καὶ τὰς τῶν πεινώντων καρδίας πάσης ἐνέπλησας, dia nrttrivisli, el esurientium corda, Basili, omni 
Βασίλειε, θεῖκης εὐφροσύνης. divina prudenlia implevisti. 

᾿Εθρεψας duyàc πεινώτας τροφτι τῃ Ἐπουρανίῳ' Animas esurientes nutrivisti czelesti alimento : 
ἄριος γὰρ τῶν ἀγγξλων ὑπάργει b λόγος, Βασίλεε, nam panis angelorum, o Basili, est *ermo, cujus 
οὗ ἄριστος αιτοδότης ἐγένο. eras largitor optimus. 

"Ἠθροισας τῷ τῆς µελίσσης, Βασίλειε, φιλοπόνως Sicut apis, Basili, operose collegisti florem 
ἀρετῆς ἁπάσης τὸ ἄνθος, καὶ περιδέζιος γευόµενος iv Omnis virlulis, et ut sapiens per eam beatifica- 
αὐταῖς μακαρίζςι | ris, 

"Ἔσπευσας κόσμου Quvy7:xt, xal Θεῷ συμδιοτεῦ- Accelerasti abscindi a mundo et Deo vivere. Id- 
σαι " διὸ τοῖς ἀστάτοις καὶ ῥευπτοῖς, Πάτερ Βασίλειε, ,, Circo pro rebus instabilibus ac fluxis, Pater Basili, 
τὰ µέγοντα ὡς σοφὺς κατεχτήσω. " elerna sapien!er consecutus es. 

DAH 7’. ODE VII. 

Εἰκὼν τοῦ Πνεύκατος ὁ Ἐὸς, καὶ τοῦ Του τὸ Filius imago est Spiritus, et Spiritus Filii; tu 
Πιεῦνκ, σὺ δὲ τοῦ Πνεύματος, Βασίλειε, ἀκηλίδωτον — veru, Dasili, Spirilus immaculatum speculum, et 
ἔπωπτρου, οἶκος δὲ τῆς ὅλης Τριάδος” µακαρία habitaculum tolius Trinitatis. Beata est (ini memo- 
ἡ μνήμη σου, καὶ οἱ δοξάζοντες 25-5. ἀντιδοξά- ria, el qui eam recolunt, recipiunt remuneratio- 


ζουται͵. 

Βυθίσας τὸν νοῦν εἰς τὰ βάθη τοῦ θεοῦ τὰ ἀκχτά» 
ληπτα, συλλεζαµενος δὲ τὸν πυλύτιμον σὺ μαργαρί- 
την της γνώσεως, ἐπλούτισας τὸν κόσμον σοφίας, καὶ 
κραυγάζειν ἐδίδαξας * Εὐλογητὸς ὁ Θεὺς τῶν πστέρων 
ἡμῶν, 

Ὢ σύμπνοια νοῦ Ἱερά τε ξυνωρὶς, ἡ ὥσπερ µία 


nem. 
Mentem incomprehensibili profunditati immer- 
gens, el colligens pretiosissimam cognitionis mar- 
garitam, locupletasti orbem sapientia, et docui- 
sli clamare : Benedictus es, Deus patrum nostro- 
rum. 
O consensio animorum et sanct1 socielas : qua 


Aog* i» δυαὶ σώμασιν ἀλιαίρεος, ἐν Πρηγορίῳ Bx- C velut unus et individuus in gemino corpore Spiri- 


σίλειος, πόθῳ θειἵκῷ συνηµμµένοι, ἐν Κασιλείῳ Γρη- 
όριος ' ουν Ἰκετεύσατε — Xpistóv ὑπὲρ της mol- 
pns. 

Πατὴρ ὀρφανῶν, καὶ χηρῶν προασπιστὴς, καὶ πλοῦ- 
τος πένησι, τῶν ἀσθενούντων ἡ παράκλησις καὶ των 
πλοιούντων κυθέρνησις͵ γήρους βακτηρία ἐδείχθης, 
παιδαγωγία νεότητος, xal µοναζόντων patris xxvi, 
Βασίλειε, 


ΩΔΗ B'. 


Τὸν ἀφράστῳ προνοίᾳ δωρησάµενον Βασίλειον τῷ 
κόσµῳ, φῶς εὐσεθείας σάλπιγγα τε τῆς θεολογίας 
[ζμνοῦντες λέγομεν]' Εὐλογεῖτε, τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου, 
τὸν Κύριον, 

Τὸν ὄαψιλετ ἐνεργείᾳ ἐνοικήσαντα τῷ σοφῷ Βασι- 
λείῳ, καὶ δι αὐτοῦ εὐσεθῶς θεολογηθέντα * Εὐλογεῖ- 
τε; τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου, τὸν Κύριον, 

Ol τῶν θείων σου λόγων ἀπολαθόντες, Βασίλειε, 
ἁπχύστως bv τι σου µνήµη πανηγνρίζοντες βοῶμεν " 
Εὐλογεῖτε, τὰ ἔργα τοῦ Kuplou, τὸν Κύριον. 

Τὰς ἀκτῖνας τῶν λόγων ἑξαπέστειλας, Βασίλειε, 
τῷ κόσμῳ, φυταγωγούσας µίαν σέβειν Τριάδος 
φύσιν" Ἐὐλογεῖτε, τὰ  Épyx τοῦ Koploo τὸν Κύ- 


ΡΙΟΥ, 


tus, in Gregorio Basilius divino amore unitus, in 
Basilio Gregorius fuit. Orate nunc pro grege nos- 
tro Christum. 

Pupillorum pater, protector vidusrum opulentia 
pauperum, z:grotantium solamen, et in hoc mari 
fluctuantium gubernaculum, baculus senectutis,ju- 
ventutis instructio,solitariorum regula ad omnem 
virtutem es, o Basili, 


ODE VIII, 
Ineffabili providentia concessum mundo Basi- 


lium, pietatis lucernam, tuba? theologi: [lau- 
dantes dicimus] : Benedicite, opera Domini, Do- 


D minum. 


Copiosa operatione inhabitantem Basilio,et ipso 
mediante pie expositum : Benedicite, opera De- 
mini, Dominum. 

Qui divinis tuis sermonibus fruimur,o Basili, in 
tui memoriam festive congregati, clamamus : Be- 
nedicite, opera Domini, Dominum, 

Radios sermonum tuorum mundo emisisti,o Ba- 
sili,illuminans eum,ut unam in Trinitate naturam 
venerans, dicat : Benedicite, opera Domini,Domi- 
num. 


GCCXCVI 


ODE IX. 


Primi pastoris Chrisli, tanquam ovis ejus fide- 
lis, vestigia, Basili, es secutus : animam etiam 
tuam, Pater, tradidisti lyranno, et pro Ecclesia 
quacunque pericula prompte subiisti, o beatis- 
sime. 

Ecclesi: Christi firmamentum tyrannus circum- 
spiciens, tuo prasulat. adorna!um, o sapiens, 
lotus attonitus animo concidit: fulgorem enim co- 
^no ex te Spiritus sustinere nequibat, o Da- 
sili. 

Dignus inventus es, o Basili, qui consors esses 
cathedrz: zpostolorum, chores certantium pro 
Christo imarlyrum, pa'riarcharum unionis, ju- 
storum exsultalionis, gaudii prophetarum, ο Ba- 


PROLEGOMENA. 


JUAH e', 

Toà ἀρχιποιμένως ὡς πρόδατον πιστὸν Ἀριστοῦ, 
Βασίλειε, τοῖς ζωηφύροις ty v&ztv ἐπηκολούθησας * τῷ 
τοβάννῳ γὰρ τὴν σαυτοῦ φυχῆν, Πάτερ, προδέδω- 
κας, προκινὀυνεύων ἄριστα τῆς ᾿Εκκλησίας, παµµα- 
κάριστε. 

Τὸ τῆς ᾿Εκκλησίας πανιερὸν Χριστοῦ κατιθὼν στ- 
ατηµαχ, ὑπὸ τῆς σῆς ποσμούμενον ἱεραρχίας. cogi, 
ὁ πανώλης ἐμθροντισθεὶς «αταπέπτωκε τύραννος, 
την Ὑὰρ iv sol τοῦ Πνεύματος αἴγλην οὐκ ἥνεγκε, 
Βασίλειε, 

Της τῶν ἀποστύλων κχβέδρας, της χορείας τι τῶν 
αθλοφόρων Χριατοῦ, πατρικρχῶν συνηνῖς καὶ τῶν 
δικχίων τρυφῃς, της Ὑαρᾶς τε τῶν προφητῶν ἡξιώ- 
θης, Βασίλειε, της Θεοτόκου λατρεὺς γὰρ καὶ τῆς 


sili ; fuisti enim Deipara cultor, et mystes Trini- B Τριάδος µύστης γέγωνας, 


talis. 





MONITUM AD HOMILIAS IN HEXAEMERON 


Sunt qui existiment Basilium Magnum commentarios in totam Scripturam contexuisse (1):sed cum 
hac opinio sola Cassidiori auctoritate nitatur,ea de re dubitari posse arbitramur, presertim cum de 
hac commentariorum mole altum sit selentium apud antiquiores. Habemus etiamnum homilias novem 
in opus sex dierum, boc est, in Hexaemeron, orationes decem et septém in quosdam Psalmos, am- 
plissimum in priora sexdecim Igni» eppita enrememtarium. Panca quidem hac sunt, si comparentur 
cum iis commentariis qni olim Basilie urilugi fuere ; sed tamen quarumdan γνησιότης, ut mihi qui- 
dem videtur, jure ac merito suspecta videri potest. De his in Preefatione,ubi de qualibet re suo ordine 
ac loco disputatur. Veteres autem qaanti Hezaemeron fecerint, esse hominem qui ignoret arbitror 
neminem, Ejus meminere Gregorius Nazianzenus, Gregorius Nyssenus, Hieronyinos, Socrates (2) et 
alii. Optandum certe esset, ut lectores his orationibus legendis ita hodie afficerentur, ut afficiebatur 
olim Gregorius Nazianzenus, cujus hzc sunt verba : "Οταν τὴν ᾿Εξαήμερον αὐτοῦ µεταχειρίζωμαι, xal διὰ 
γλώσσης φέρω, μετὰ τοῦ Κρίστου γ-νοµαι, καὶ γινώσκω κτίσεως λόγους, xai θχυµάζω τὸν Κτίστην πλέον fj πρὀ- 
τερον, ὄψει µόνῃ διδασκάλῳ χρώμενος. « Cum Πἐφαεπιεγοη illius in. manus sumo, atque in ore habeo, 
cum Creatore conjungor, ac creationis rationes agnosco, Creatoremque magis admiror ac suspicio, 
quam prius solebam, cum solo aspectu magistro ulerer. » Ascriba et verba Gregorii Nysseni, qui de 
eodem illo opere tam magnifiee locátos est, ut modum excedere videatur. Ita autem scripsit : Τῶν γὰρ 
κατὰ θείαν ἐπίπνοιαν kv τῇ xosuoqovig φιλοσοφηθέντων τῷ µεγάλῳ Μωῦσῇ.... ἐπέταξας ἡμῖν διά τινος ἀκολού- 
θου ξιανοίας εἷς εἰρμὸν ἀγαγεῖν, καὶ συμφωνοῦσαν πρὸς ἑαυτὴν ἀποδείξαι τὴν ἁγίαν Γραφίν΄ xai ταῦτα μετὰ τὴν 
θεόπνευστον ἐκείνην τοῦ Πατρὸς ἡμῶν εἰς τὸ προχείµενον θεωρίαν, ἣν οἱ γνωκότες πάντες, οὐδὲν ἔλαττον τῶν 
αὐτῳ Μωῦσῇ πεφιλόσοφημένω» θαυμάσουσιν, εὖ xai εἰχότως, οἶμαι, τοῦτο ποιοῦντες, « Vis enim ut quece- 
lesti numine αβ]αίυς de mundi procreatione magnus Moyses prodidit monimentis litterarum, ordine 
quodam disponam, sanctamqueque Scripturam sibi ipsi consentientem ac constantem 'esse demons. 
trem; idque post divinam illam Patris rostri in idem argumentum commentationem, quam qui lege- 
runt, non minus quam ea, qua ab ipso Moyse prescripta sunt, omnes admirantur : et merito, mea qui- 
dem sentenlia. » 

Alia quidem ratione, sed efficaciore multo et ad persuadendum aptiore hoc idem opus commenda- 
vit Ambrosius, dum, quod Basilius scripserat Grace, id ipse Latine reddidit. Et vero nemo opinor, 
bomo qui utrumque opus legerit, inficiabitur Ambrosium in illis suis orationibus interpretis,non auc- 
toris munere perfunctum fusse. Fateor quidem Ambrosium non nihil de suo addere, demere, trans- 
penere, imm utare: sed ita lamen, ut interpretem agat, interpretem, inquam, non scrupulosum, 
sed liberiorem. Quaresi quando in Ambrosio occurrunt loca quedam difücilia, perplexa, subobscu- 
ra, corrupta, qum (acessant negotium lectori, ei auctor suiQ ut ad Basilium confugiat, eoque magistro 
ac duce utatur. 

Constat Besilium bis die concionatum fuisse, matutinis horis atque vesperlinis; idque tempore Qua. 
dragesima : sed quo anno, valde incertum. Non defuere qui ex,orationis octave verbis judicarint Ba- 
silium, qua ο{αἱ viri facundia, cotfciósés has ad populum ex tempore habuisse. Et quidem, si fides 
Rufino adhipenda sit (8), sic concionari solebat Basilius. 

Hezxgejeron. Basil oliin in linguam Látirtam transtulit Eustathius : sed nihil est quod hic de ejus 
iatempretatione proloquamur, cum id opus in Appendice editum, videre cuique liceat. Easdem has Ba- 
silii orationes. transtulit quogue, querumdam judicio (4), Dionysius Exiguus : sed qua auctoritate et 
quibus testimoniis dietem.id Bit, ignoramus 

"Netésse hon e&t intflta foc loeo diteré de tribus orotionibus, quarum due priores seript:e aunt de 
bominis formatione, tertia de paradiso. Nam ea de re satis fuse in Prefatione disputatur : quam qui 
volent, legere poterunt $1, n. 10. | 


Daron. 278; Cassiod. De ἐπί. p. 538. 
Uie . ys 0. ο 585, Greg. Nyss. Hexaem. p. 1,2 et p. 45; Hieronym. V. ill. ο. 116; 
Socr. ». IV, C. . 2 


(ib.uc.9. X. 
(4) [n9 Bupiai, etc. 
PATROL. Gh. XXIX. : 1 





3 $. BASILII MAGNI " 





TOY EN ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ 


ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ 


ΑΡΣΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΛΠΠΑΔΟΚΙΑΣ 


OMIAIAI ϱ᾽ 


EIE ΤΗΝ EZAHMEPON ". 


S P. Ν. 


BASILII 


CAESAREJE — CAPPADOCLE — ARCHIEPISCOPI 
ΠΟΜΙΙ 14 IX 


IN HEXAEMERON. 


HOMILIA 1. 
In principio fecit Deus calum et terram. 


1 1. Conveniens principium est mundi structu- 
ram narraturo, narrationi sug principium quo res 
visibiles exoruate sunl praeponere. Ktenim coeli 
terreeque tradenda creatio est, que casu, ut qui- 
dam opinati sunt,producta non est, sed a Deo ori- 
ginem traxit. Ecquis auditus inagnitudine eorum 9 
qua diccuntur dignus est? quali apparatu instrui 
convenit animam ad res tantas audiendas accessu- 
ram? Par fuerit a carnis affectiouibus esse puram, 
vitie hujus curis minime exc&ecatam, alacrem, re- 
rum indagatricem,undique circumspicientem sic- 


unde Deo dignam suscipere possi' cogitationem. ϐθεν λάθοι ἀξίαν ἔννοιαν τοῦ Θεοῦ. ᾽Αλλὰ αρὶν 


Sed antequam accuratam verborum rationem ex- 


OMIAIA A' 
Ἐν ἀρχῃ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν 
T". 

1. Ἡρέπουσα ἀρχὴ τῷ περὶ τής τοῦ χόσµου sv- 
στάσεως µέλκοντι διηγεῖσθαι ἀρχὴν τῆς τῶν ipe- 
µένων διακοσµήσεως προθεῖναι τοῦ λόγο, Οὐρανῦ 
γὰρ καὶ γῆς ποίησις παραδίδοσθαι μέλλει, οὐκ αὗτο- 
µάτιος συνενεχθεῖσα, ὥς τινες ἐφαντάσθησαν, παρὰ 
δὶ τοῦ Θεοῦ τὴν αἰτίαν λαθοῦσα. Εοία ἀκοὴ tw) 
μεγέθους τῶν λέγομένων ἀξία; πῶς παρεσκευκοµέ- 
νην Quy» (6) πρὸς τὴν τῶν τηλικούτων ἀκρόασιν 
προσΏκεν ἀπαντᾷν ; Καθαρεύουσαν τῶν xal" τῆς 
σαρχὸς , ἀνεπισκότητον µερίµναις βιωτικαῖς, φιλί- 
πονον, ἐξεταστικὴν, πάντοθεν σκοποῦσαν ei u 
ετάσαι (7) τὶν ἓν τοῖς ῥήμασιν ἀκρίθειαν, καὶ 5 


(5) Aliter in aliis mss. ponitur titulus. Vetustis- B aut legendum 6866 πκρακευοµένους φυχήν, aut vo- 


simus codex Coisl. sic habet: Τοῦ iv ἁγίοις Πατρὸς 
ἡμῶν Βασιλείου tlg thv πρώτην ἡμέραν της Εξαημέ- 
ρου, Sancti Patris nostri. Basilit in primam diem 
Hexaemeron. Reg. primus : Too ἐν ἁγίοις Πατρὸς 
ἡμῶν Βασιλείου, ἀρχιεπισχόπου Καισαρείας Καππα- 
δοκ΄ας τοῦ Μεγάλου, λόγος εἰς τὴν ᾿Εξαήμερον, ftot 
εἰ τὸ, « Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν 
γῆν, » Sermo sancti. Patris nostri Basilliá Magni 
archiepiscopi Cosaree Cappadocia in Hezae- 
meron, sive ὑπ illud, « In principio fecut Deus 
cclum el terram.» Reg.quintus: Βασιλείου ἀρχιεπισ- 
κόπου Καισχρείας Καππαδοκίας εἰς τὴν ᾿Εξχήμερον ὁμι- 
λία «', Basilii archiepiscopi ἔσεατέα Cappadocie 
in Hezaemeron homilia prima. 

(6) Sic simpliciter editi e Regii primus et quin- 
lus cum utroque. Coisl. At uterque Duceei codex et 
Combef. et Colb. secundus cum Reg. uno πῶς πα- 
extuacpévny voyv Éxovcac. Quod ait Combefisius, 


cem ἔχοντας textui inserendam esse, de eo nobis 
longe aliter videtor, Utramque igitur viri doctissimi 
conjecturam rejicimus. Primam, quod vox παρα” 
σχευοµένως, τοὶ potius s, 80 
uno quidem codice reperiater: alteram, vo- 
cem ἔχοντας saperfiuam esse alque inntilem arbi- 
tremur Etenim voce ψυχή non totum ho- 
minem significari notum est. Proinde cum dicit 
Bssilius: Quali apparatu instruianimam convenit, 
idem est ac si diceret, Quali etu 
instrui convenit. Vis igitur dubitari potest, quin 
VOX ἔχοντας melius absit; eoque magis an- 
tiquioris et melioris nolm codicibus desideretur. 
Adde, antiquissimum interpretem Eustbathium 
esm vocem non agnovisse, cum vertat ad verbum: 
Quemadmodum instructus esse debeat animus. 

(7) Reg. sextus xgiy ἢ ἐξετάσαι. Mox idem ms. 
μὲ ἀφικώμεθα, 





$5 HOMILIA 1 IN HEXAEMERON. 6 
ερευνήσασθαι ἡλίκα τῶν μικρῶν φωνῶν τούτων ἐστὶ A pendainus, perscrutmurque quanta his exilibus 


τὰ σηµαινόµενα, Ἰνθυμηθῶμεν τίς ὁ δικλεγόµενος 
ἡμῖν) Διοτι σᾷν τῆς βαθείχς καρδίας τοῦ συγγρα- 
φίως ph ἐφικώμεθα διὰ τὸ τῆς διανοίας ἡμῶν ἁσθε- 
νὲς, ἀλλὰ τῇ γε ἀξιοπιστίᾳ προσέχοντες τοῦ λέγον- 
τος, αὐτομάτως εἷς συγααιάβεσιν τῶν εἱρημένων 
ἐναχθησόμεθα (8). Μωύσῆς τοίνυν ἐστὶν ὁ τὴν συγ- 
γραοὴν ταύτην καταθαλλόμενος Μωύσης ἐκεῖνος 
ὁ (9) μαρτυρηθεὶς ἀστείος εἶνχι παρὰ τῷ θεῷ, ἔτι 
ὑπομαζιος ὤν' ὃν εἰσεποιήσατο piv ἡ θυγάτηρ τοῦ 
Φαριὼ, ᾖἸξέτριφε δὲ µβασιλικώς, τοὺς σοφοὺς τῶν 
Αἰγυπτίων διῥασκάλους αὐτῷ τῆς παιδεύσεως ime 
στήσασα Oc, τὸν ὄγκον τῆς τυραννίδος µισήσας, καὶ 
πρὸς τὸ ταπεινὸν τῶν ὁμοφύλων ἀναδραμὼν (10), 
εἴλετο συγαχχκουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ θεοῷ, fj πρήσ- 


vocibus significentur,quis nos alloqualur,conside- 
remus. Quanquam enim scriptoris profunda sensa 
nouassequimur ob mentis nostre infirmitatem, 
tamen ejus qui loquitur auctoritati intenli, eu ad- 
ducemur, ut dictis non inviti assentiamus. Moyses 
igitur is est, qui banc contexuit historiam, Moyses 
ille,qui dum adhue infans lactens esset,gratus apud 
Deum fuisse perhibetur ! : quem sibi adoptavit 
Pharaonis filia, regalique cultu educavit, mayistros 
ei erudiendo praficiens eos qui inter AEgyptios 
eraut sapientes ; qui tyrannidis fastum perosus, et 
ad tribulium humilitatem recurrens, una cum Dei 
populo divexari maluit, quam temporaria peccati 
suavitale frui ; qui justitiee amorem ex ipsa natura 





xaxov ἔχειν ἁμαρτίας &móÀaucw: ὁ τὴν πρὸς τὸ ῃ sortitus est : quandoquidem prius etiam quam ei 
δίκαιον φιλίαν R$ αὐτῆς της «φύσεως κεκτηµένος, . commilteretur populi principatus, ob naturale ne- 
ὅπου γε, καὶ πρὶν ἰπιτρακῆναι αὐτῷ τοῦ Àao0 τὴν  quitiB odium ad mortem usque males insectatus 
ἀρχὰν, φαίνεται διὰ τὸ τῆς Φφύτεως µισοπόνηρον  [uisse comperitur ; qui ab iis quos beneficiis aife- 
µέχρι θανάτου τοὺς κακοὺς ἀμυνόμενος ὁ φ.Ίαδευ.  ceral, fugatus, ac lubenter /Egyptiacos tumultus 
(dc παρὰ τών εὐεργετηθέντων, xal ἀσμένως μὲν  derelinquens, adveniensque in /Ethiopiam, οἱ illie 
τοὺς Αἰγυπτιακὼς θορύδους ἀπολ,πὼν, τὴν δὲ Αἱ- omnino ab aliis negotiis leriatus,totos quadraginta 
Διοπίαν καταλαδὼν, κἀκεῖ πᾶσαν σχολὴν ἀπὸ τῶν annos rerum contemplationi imperlivit ; qui octo- 
ἄλλων ἄγων, καὶ iv τεσσαράχοντα ὅλοις ἔτεσιν τῇῃ [ΕθδίπιΙΙΗ jam natusannum, Deum,quantum homini 
θιωρίᾳ τῶ, ὄντων ἀποσχολάσας (11) ὃς, ὀγδοηκο- videre licet, vidil ; imo quantum nulli alii datum 
στὺν ἤδη γεγονὼς ἔτος, εἶδε θεὸν ὡς ἀνθρώπῳ ἰδετν est, juxtaipsumDei testimonium:S: fuerit propheta 
ὠνατὸν, μᾶλλον δὲ ὡς οὐδενὶ τῶν ἄλλων ὑπῆρξε vester Domino, in visione δὲ agnoscar,et insommo 
χατὰ τὴν µαρτυρίαν αὐτὴν τοῦ Θεοῦ, ὅτι ᾿Εὰν loquar εἰ. Non ila velut eervus meus Moyses, in 
γένηται προφήτης ὑμῶν τῷ — Kuplp, ἐν ὁράματι (ota domo mea fidelis est : os ad os loquar ei, in 
αὐτῷ Ὑνωσθήσομαι, καὶ ἓν ὕπνῳ λαλήσω a)wp. specie, et non per anigmata. 3. Hic itaque divine 
Οὐχ οὕτως, ὡς ὁ θεράπων µου Μωυσῆς, ἓν "ipsius faciei conspecla perinde ac angeli dignatus, 
ὅλῳ τῷ οἴχῳ µου πιστός ἴστι' στόµο κατὰ στόμα eaque a Deo audivit, nobis refert. Audiamus igi- 
λαλήσω αὐτῷ, ἓν εἴδε, καὶ οὗ δι αἰνιγμάτων. (ur νθγίἰαῖθ verba, non in humane sapientie 
Οὗτος τοίνυν ὁ τῆς αὐτοπροσώπου θΔέας το Oso) persuasionibus 5, sed in Spiritus doctrina prolata, 
ἐξίσου τοῖς ἀγγέλοις ἀξιωθεὶς, ἐξ ὦν Ίκουσε παρὰ quorum finis laus non est audientium, sed eorum 
τοῦ Θεοῦ διαλέγεται (12) fitv. ᾿Ακούσωμεν τοίνυν qui docentur salas. 

ἀληθείας ῥημάτων obxk iv πειθοῖς σοφίας ἀνθρωπίνης, ἀλλ᾽ ἐν διδακτοῖς Πνεύματος λαληθέντων (13). 


ὦν τὸ τέλος οὐχ 5 τῶν ἀχουόντων ἔπαινος, ἀλλ᾽ ἡ σωτηρία τῶν διδασχοµένων, 


2. Ἐν ἀρχη ἐποίησεν ὁ θΘεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ 
τὴν γῆν, ᾿Ἱστησί µου τὸν λόγον τὸ θαῦμα τῆς δια» 
νας, Τί πρῶτον εἴπω ; Ἀόθεν ἄρξομαι τῆς ἑξηγή» 
ctu ; Ελέγξω τῶν ἕξω (14) τὴν µεταιότητα ; f 


! Act. vii, 20. 3 Num. xi, θ-δ. 5I Cor. n, 4. 


2. In principio fecit Deus culum οἱ terram 4. 
Orationem meam adiiratio hujus sententie sistit. 
Quid primum dicam? unde narrandi sumam exor- 
dium ? Redarguamne ethnicorum vanitatem ? an 


4 Gen. 1, 1. 


(8) Godex Combef. ἀναχθησόμεθ.. Beg. sextus D Ceterum nemini paulum modo humaniori ignotum 


ἀχησόμιθα, ο. 

Respicit Dasilias ad versum 20Actorum c. vi: 
Kel v ἀφτεῖος τῷ θιῷ ef erat gratus. Deo. Auctor 
Veto Àclorum respexerat ad versum 2 capitis 1 
Exodi, ἰδόντες δὲ αὐτὸν ἁστεῖον, ia«kzagav αὐτὸν, vi- 
dentes autem ewm elegantem, occultaverunt eum. 
Combefisius verba Beeilii sic interpretatur: a Deo 
testimonium habens, quod elegons:sed mihi per- 
tuadere non queo ejus interpretationem cuiquam 
probatum iri. Etenim ut locum haberet interpreta- 
to Combefisii, sie debuisset loqui Basilius, ὁ παρὰ 
τοῦ θεοῦ μαρτυρηθεὶς ἀστετος εἶναι͵α[)εο testimonium 
habens, quod, eic.; non autem scripsisset ὁ µαρτυ- 
βηθεὶς ἀστεῖος εἶναι παρὰ τῷ θεῷ, adeo ut illud, παρὰ 
3 θεῷ, clare et evidenter ad vocem ἀστεῖος, non 
ad vocem µαρτυρηθείς referri debeat. Melius igitur 
Ma interpretabere : Testimonium . [a Sertptwea] 
habens, quod. gratus esset Deo, sive apud Deum. 


est Hebraismum esse, quo in significatione przs- 
tanti atque dignitatis uti solebant. 

(10) Editio Paris. εἶλετο μᾶλλον. Deest μᾶλλον in 
editione lJasil. el in nostris septem mss. 

(10) Reg. Sexlus τῇ θεωρίᾳ τῶν ὄντων ἑνατενίζων 
καὶ ἀποσχολάζων. Codex alter ἀποσχολήσας. Ibidem 
Bodl. ὀγδοηκοστοῦ .. ἔτους. Nec ita multo post mss. 
tres μαρτυρίαν αὐτοὺ τοῦ θεοῦ. 

(12) Colb. secundus ταῦτα διαλέγεται. 

(13) Editiones Paris. et Basil. λαληθέντων. At 
octo nostri mss. λαληθετσιν. Erratumne sit. libra- 
riorum, an hoc dictum sit per attractionem, 
grammaticerum eril judicium. Est creditu diffi- 
cile tot librarios simul errasse. 

(13) To» ἔξω. Intelligit Basilius aut eos qui 
omnino Deum esse negabant, aut falsorum de- 
erum cultores. 


1 S. BASILII MAGNI 6 
veritatem nostram laudibus efferam?Prodideruntó Α ἀνυμνήσω τὴν ἡμετέραν ἀλήθειαν ; Πολλά περὶ φύ- 


multa Grecorum sapientes de natura: sed ne una 
quidem opinio, posteriore priorem semper anti- 
quante, fixa inter ipsos atque inconcussa perman- 
sit. Quare dicta eorum confutare nihil nobis opus 
eal; si quidem ad mutuam suam eversionem sufli- 
ciunt. Etenim Deum qui ignoraverte,causam prorvi- 
dam ortui preesse universorum non concessere : 
sed consequentia convenienter prime sue inscitize 
concludebant. Quamobrem nonnulli, origine uni - 
versitalis rerum elementis mundi ascripta, ad cau- 
sas materiales confugerunt:alii vero atomis, et cor- 
poribus partium expertibus, mole ac meatibusnatu- 
ramrerum visibilium contineri finxerunt. Nunc qni- 


σεως ἐπραγματεύσαντο ol τῶν "Ελλήνων σοφοὶ, xii 
οὖδε εἷς παρ) αὗτοῖς λόγος ἕστηκεν ἀκίνητος xai 
ἀσάλευτος, ἀεὶ τοῦ δευτέρου τὸν πρὸ αὐτοῦ καταθάλ- 
λοντος ὥστε ἡμῖν μηδὲν ἔργον εἶναι τὰ ἐκείνων 
ἐλέγχειν ἀρκοῦσι γὰρ ἀλλήλοις πρὸς τὴν οἰκείαν 
ἀνατροπήν. Οἱ γὰρ Gsbv ἀγνοήσαντες αἰτίαν ἴμφρον: 
προεατάναι τῆς Ὑενέσεως τῶν ὅλων οὗ συνεχώρησαν, 
ἀλλ᾽ οἰκείως τῇ Ἱξ ἄρχης ἀγνοίᾳ τὰ ὶφελῆς συνεπί- 
βαναν. Διὰ τοῦτο οἱ μὲν ἐπὶ τὰς (19) ὑλικὰς ὑποθί- 
σεις κατέφυγον, τοῖς τοῦ χόσμου στοιχείοις τὴν di- 
τίαν τοῦ παντὸς ἀναθέντες οἱ δὲ ἄτομα xal ἆμερη 
σώματα, καὶ ὄγκους καὶ πόρους συνέχειν τὴν γύσιν 
τῶν ὁρατῶν ἐφαντάσθησαν. Nov μὲν (16) γὰρ συν- 





dem insecabilibus corporibus inter se conjunctis, (όντων ἀλλήλοις τῶν ἀμερῶν σωμάτων, vov δὲ µεττ- 
nunc verorursus discretis,generaliones el corrup- [y συγχρινοµένων, τὰς Ὑενέσεις καὶ -ὰς φθορὰς im- 
iones fleri, atqueindurabilioribus corporibus diu-  «(vea82v καὶ τῶν (17) διχρχεστέρων σωμάτω» τὴ, 
turnitatis causam ex atomorum inter secomplexu ἰσχυροτέραν τῶν ἀτόμων ἀντεμπλοκὴν τῆς διαμονής 
validioreproficisciarbitratisunt.Sanearanez telam τὴν αἰτίαν παρέχειν. "Όντως ἱστὸν ἀράγνης ὑφαί- 
texunt qui talia scribunt, qui celi terreque et Ἅνουσιν οἱ ταῦτα Ὑράφοντς, οἱ οὕτω λεπτᾶς xai 
maris principia ponunt adeo tenuia, nec uspiam ἀνυποστάτους ἀρχὰς οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ θαλάσσης 
consistentia.Non enim noverunt dicere: In princí- ὑποτιθέμενοι. Οὗ γὰρ ᾖδεσαν εἰπεῖν. Ἐν ἀρχῇ 
Ρίο [εοίέ Deus celum et terram. Quapropter obin- ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Διά 
habitantem inips'sdivinitatis ignorationem inhunc τοῦτο ἀχυθέρνητα καὶ ἁδιοίκητα εἶνχι τὰ σύμπαντε, 
errorem inciderunt, οἱ euncta, tanquam casu et ὡς dv τύχη (18) φερόµενα, ὑπὸ τῆς ἑνοικούσης αὖ- 
temere mota,credant nec regi nec gubernari.Quod τοῖς ἀθεότητος ἠπατήθησαν, ᾿Όπερ ἵνα μὴ πέάθωμεν 
ipsum nobis ne accidat,is qui mundifabricam con- Ἅἡμεῖς (19), ὁ τὴν κοσµοποιίαν συγγράφων εὐθὺς ἓν 
scripsit, statim in primis verbis per Dei nomen τοῖς πρώτόις ῥήμασι τῷ ὀνόματι τοῦ θΘτοῦ τὴν 
mentem nostram illustravit, dicens : In principio Κδιάνοιαν ἡμῶν κατεφώτισεν,  slzov Ἐν ἀρχῇ 
fecit Deus. Quam pulcher est ordo iste! Primo ap ἐποίησεν ὁ θεός (20). TU καλή ἡ τάξις; ᾿Αρχὶν 
posuit principium,ne qui mundum principii exper- ., πρῶτον ἐπέθηχεν, ἵνα p ἄναρχον αὐτὸν οἱπθῶσί 
tem esse opinarentur. Deinde adjecit : Fecit, ut ^ τινες (24): εἶτα ἐπήγαγε τὸ, Ἐποίησεν, ἵνα δειχθῇ, 
. ostendatur, 1es conditas minimam esse potentizte τι ἐλάχιστον µέρος τῆς τοῦ δημιουργῶώ δυνέμεώς 
opificis partem. Quemadmodum enim figulus qui ἔστι τὸ ποιηθέν. "uq γὰρ ὁ χεραμεύς, ἁ πὸ τῆς αὐτῆς 
eadem arte innumera effinxit vasa, neque artem, τέχνης µυρία διαπλάσας σκεύη, οὔτε τὴν τέχυην 
neque potentiam exhausit : ita et universi hujus οὔτε τὴν δύναμιν ἐξανάλωσεν' οὕτω καὶ ὁ τοῦ ππαντὺς 
opifex effectricem potentiam habens, non uno τούτο δημιουργὸς, οὐχ ἱνὶ χόσµῳ σύμμετρον ti 
mundo circumscriptam, sed in infinitum exceden- ποιητικὴν ἔχων δύμχμιν ἀλλ εἷς τὸ ἀπειροπλάδιον 
lem rerum qua& conspiciuntur magnitudines solo ὑπερθαίνουσαν, τῇ ῥοπί τοῦ θελήμκτος μµόνρ tk 
voluntatis nutu condidit.Itaque,si munduset prin- τὸ εἴναι παρήγαγε τὰ μεγέθη τῶν ἑρωμένων, El οὖν 
cipium habet, et facetus est,inquire,quis sit qui οἱ καὶ ἀρχὴν ἔχει ὁ xdopec, xal πεποίηται, ζήτει, τς 
dedit principium,et quis illius sit conditor. Imo ne ὁ τὴν (29) ἀρχὴν αὐτῷ δοὺς, καὶ «(c ὁ ποιητής. 
forte, si humanis inquiras ratiocinationibus a ve- Μάλλον δὲ, ἵνα. μὴ ἀνθρωκίνοις λογιαμοῖς ἀκζητών 
ritate aberres, hoc nos documento prseoccupat, παρατραπῄς που τῆς ἀληθείας, προέφθασε tf ἃ- 
dum videlicet preestantissimumDeinomenianquam — $«rxaÀíg, οἱονεὶ σφραγίδα καὶ φυλακθήριον τεῖς 


(15) Sic Regii primus et septimus oum Combef, D fegi oportere Occ idieinavit Merelius ; et ita in edi- 
et cum utroque Coisl. Edito Paris. Οἱ μὲν γὰρ ΄Μ9λο Paris. odeninin turavit. Senam  οἳ veterem 
τάς, non recte. scripturam. pariter:cum editionibus eitiquinti- 


(16) Ita tres mss. Deest µέν in editis et in ali- 
quibus mss. Ibidem sex mse. cum editione Basil. 
euvtóvtov. Editio Paris συνιέντων. 

(47) Sic septem mss. preter Bodl. qui mox 
habet ὑπερτιθέμενοι. Editio Paris. xai γὰρ τῶν. 

(18) Unus ms. ὡς ἄν τύχοι. Mox editio Paris. 
ἀπατήθησαν. Editio vero Basi! et duo Regii mss. 
ἠπατήθησαν, 

(19) lta editio Basil. cum multis mss. At editio 
Paris xai ἡμεῖς 

(20; Fusius duo Golbertini et Reg. sextus ἐποίη- 
σεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸ» καὶ τὴν γην. Hoc ipso in leco 
recte et emendatein veteribus editionibus legeba- 
lur, Τί καλή ; sed, ut verbis utar Combefisii, pro τί 


bus tuentur ct Βου]. et: nostri octe mss. 

(24) Reg. sextus ἄναρχον  νθῶσυ "οωύτην tvk. 
Sed, nisi valde fallor it omi nditum ent ibaliquo 
Grocolo, ut τοκ ταύτην νὰ wecam riecefentem 
κοσµοποιίαν Teferri posset. Neque tamenosmende- 
tione ulla epus eret. Bueilius igitur, veo καὶ 
judicio, non eeripsit ταύτην, se αὐτόν, ubi habent 
editi et reliqui mss. Respiciebat enim oretor opti- 
mus ad vocem κόσμος, ex qua vocabulum xoeo- 
ποιία componitur. 

29) Sic codex Combef.etuterque:Duc. et Bodl. 
€um aliis quMuor-mss. et cum editione Basil! 


edito Parm. cum: Anglic. tss tem) τήν, 


9 HOMILIA I IN BHEXARMERON. 


10 


ψυχαῖς ἡμῶν ἐμθαλὼν τὸ πολυτίµητον ὄνομα (23) A sigillam et antidotum in animis nostris imprimit, 


τοῦ θεοῦ, εἰπών * Ἐν ἀρχῃ ἰποίησεν ὁ θιεός. Ἡ 
µαχαρία φύσις, ἡ ἄφθονος ἀγαθότης, τὸ ἀγαπητὸν 
πᾶσι τοῖς λόγο» µετειληφόσι, τὸ πολυπόθητον κάλλος, 
ἡ ἀρχὴ τῶν ὄντων, ἡ πηγὴ τής ζωῆς, τὸ νοερὸν qux, 
4 ἁπ.όσιτος αοφία, οὗτος ᾿Εποίησεν kv ἀρχΏ τὸν 
ὠρανὸν καὶ τὴν γὴν. 

ἃ. Μη οὖν ἄνχρχα φαντάζου, ἄνθρωπε, τὰ ὀρώμε- 
να, μηδὲ, ἐπειδὴ κωχλόσε περιτρέχει τὰ κατ’ οὖρανὸν 
κινούμενα, ἡ δὲ τοῦ χύχλου pj τῇ προχείρῳ αἰσθή- 
σει ἡμῶν οὐκ εὔληπτος, ἄναρχον εἴνχι νοµίσῃς τῶν 
χυκλοφορικῶν σωμάτων τὴν φύσιν. Οὐδὲ γὰρ ὁ xj 
κλος οὗτος, τὸ ἐπίπεδον λέγω σχῆμα τὺ ὑπὸ μιᾶς 
Ἱραμμᾶς περιεχόµενον, ἐπειδὴ διαφεύγε: (24) τὴν 
ἡμετέραν αἴσθησιν, καὶ οὖτε ὅθεν ὕρξατο ἐξευρεῖν (25) 
ὠνάμεθα, οὔτε εἰς ὃ ατέληξεν, ήδη καὶ ἄναρχον αὖ- 
τὸν ὀφείλομεν ὑποτίθεσθάι, ᾽Αλλὰ κἂν τὴν αἴσθησιν 
ὀιαςεύγη, τῇ ys ἀληθείᾳ πάντως ἀπό τινος ἤρξατο 
5 κέντρῳ καὶ διαστήµατί τινι περιγράψας αὐτόν. Οὔ- 
τω χαὶ σὺ p, ἐπειδῃ εἰς ἑχυτὰ σ»)νεύει τὰ κύχλῳ 
χινουμένα, τὸ τῆς κινήσεως αὐτῶν ὁμαλον, καὶ µη- 
Gv µέσῳ (26) διακοπτόµενον, τὴν τοῦ ἄναρχον τὸν 
«όσμον xal ἀτελεύτητον εἶναι σοι πλάνην ἐγχαταλί- 
πρ. Πχράχει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου * 
xai, 'O οὐρανὸς καὶ ἡ γή παρελεύσονται (27). 
Προαναρώνησις τῶν περὶ συντελείας δογμάτων xal 
πιρὶ τῆς τοῦ χόσμου µεταποιήσεως, τὰ vov kv βρα- 
χέσι χατὰ τὴν στοιχείωσιν τῆς θεοπνεύστου διδχ- 
σκαλίας παρχδιδόµενα. Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεός. 


dicens : In principio fecit Deus. Beata natura, in- 
gens bonitas, idipsum quod omnibus rationis par- 
ticibus estamabile,pulchritudo valde desiderabilis, 
eorup) qua existunt principium, fons vitz, spiri- 
tualis lux, sapientia inaccessa, hic, {η principio 
fecit colum et terram. 

3 Ne igitur cogites,0 homo,ea qua conspiciun- 
lur, principio carere : et qui ea qua in celo mo- 
venlur, circumaguntur circulatim, circulique 4 
priccipium prompto sensu a nobis percipi non po- 
test,ne idcirco naturam eorum corporum qus orbi- 
culatim moventur pulaveris principii esse exper- 
leu. Nequeenim enim circulum hunc (figuram dico 
planam una lineacircumscriptam), quoniam sen- 
sum nostrum effugit,aut quoniam neque unde cc- 
perit, neque in quid desinat invenire possumus,con. 
tinuo el principii exsortem esse statuere debemus. 
Verum tametsi sensum fugit, revera tamen omnino 
ccepit à quopiam,qui eum centro et quodam inter- 
vallo circumscripserit.Sic et tu,quoniam qua in or- 
bem versantur,eodem redeunt,neob hanc motusip- 
sorum aquabilitatem nullo interstitio interruptam, 
falso arbitreris, mundum principio ac fine destitui. 
Transit enim figura hujus mundis. Et, Caelum ei 
terra transibuni6.Quas nunc breviter initio doctri- 
na divinitus inspirata traduntur, dogmata de con- 
summalione,deque mundi immulatione precinunt: 
In principio fecit Deus.Quie a temporeinitium du- 


Τὰ ἀπὸ ,oóvou ἀρξάμενα πᾶσα ἀνάγκη καὶ bv χρόνῳΟ xerunt,ea in tempore etiam necesse est omnino in- 


συντελεσθῆναι. EL (98) ἀρχὴν ἔχει χρονικὴν, μὴ ἆμ- 
φιδάλης περὶ τοῦ τέλους. Γεωμετρίαι γὰρ καὶ ἀρι- 
θμητικαὶ μέθοδοι, xai αἱ περὶ τῶν στερεῶν πραγµὰ- 
τεῖαι, xal 5 πολυθρύλλητος ἁστρονομία, à πιλυάσχο- 
lo; µαταιότης, πρὸς ποῖον Χαταστρέφουσι τέλος ; 
Εἴπερ οἱ περὶ ταῦτα ἑσπουδαχότες συναΐδιον εἶναι 
τῷ χτίστῃ τῶν ὅλων Θεῷ καὶ τὸν ὁρώμενον τοῦτον 
κόσμον διενοήθησαν, φρὸς τὴν αὐτὴν δόξαν ἀγαγόν- 
ὅ [ Cor. vit, 31. 9 Matth, xxiv, 98, 


(23) Colb. secundus πολύτιμον $voux. Nec ita 
multo post idem codex eum Combef.«5 ἀγαπητὸν.. 
ἀξίωμα majestas amabilis. Ibideum unus Reh.y«zii- 
ληχόσι Infra Bodl. cum editis ἐπειδὴ κύκλῳ σε. 
Coisl, secundus iv xóxA'y σε, duabus itidem voci 
bus, At Reg. sextus unica voce χύκλωσε : sed scri- 
bendum, ni fallor, χυκλόσε, non χύκλωσε. 

d Editi 919£)y At uterque Duc. et alii duo 
mss. διαφεύγει, Statim mss. sex xal οὔτε. Deest xat 
iu editis. . 

(25) Colb. primus c5pet». Mox idem ms. τὸ εἶδος 
διαφεύγῃ. Edili διάφεύγει. Nec. ita multo post mss. 
quinque ὁ κέντρῳ Editi à τῷ κέντρῳ. 

(0) Sic uterque Duc.et Anglic. et Colb.secun- 
dus cum Regiis primo et quinto. Editi cum Colb. 
primo μηδενὶ µέσον, male. Mox editio Basil. cum 
Colb. primo ἐγκαταλείπῃ, Reg. secundus ἔγχατα- 
ἀίποι. Editio Paris cum aliquibus mss. ἐγχατχ- 


(27) Editi cum Reg. primo et cum sacro textu 
παρελεύσοντχι. Αἱ quinque alii ms. παρελεύσεται, 
Haud longe Colb. primus παραδελοµένα. 

(29) Sic editio Basil. cum sex msss. At editio Pa- 
ris. εἰ γάρ. Mox quinque ms. ὀμφιδάλης. Editi 
ἐμφιθέλλῃς, Quod ait Combefisius, hanc Basilli do- 


terire.Si temporaleinitium accepere,ne dubites de 
fine. Nam geometria, rationes arithmetica, inqui- 
siiiones de solidis,astronomia adeo decantata,ne- 
gotiosissima vanitas, ad qualem finem diverlunt ? 
Siquidem harumce rerum studiosi hunc mundum 
visibilem sempiternum esse una cum conditore u- 
niversorum Deo decreverunt; mundo circumscrip- 
to, eidemque corpusex materia compactum habenti 


ctrinam nihil firmam esse, id temere dictum puta- 
mus.Causa autem cur ita judicet, haec est, quod an- 
geli animaque ceperint, nec tamen sint unquam 
desituri.Sed quis non videt immerentiBasilio litem 
iuferri, cum constet eum hoc loco non de angelis 
aut de anima,sed de solis rebus visibilibus locutum 
fuisse?Ipsum audiamus:Siquidem, inquit, harumce 
rerum studiosi visibilem hunc mundum sempiter- 
t'um essc una cum conditoreuniversorum Deo de- 
creverunt. Cum igitur angeli el anima per se non 
sint aspectabiles, nec oculis cerni possint, neque 
de hac, neque de illis verba Basilii debent accipi. 
l8 unicus scopus est Patris gravissimi ac proposi- 
(τη, οἱ ostendat, mundum per se et suapte natura 
eternum non esse, sed quidquid visibile est in 
mundo atque seasibile, id omne corruptioni sub- 
jacere.Hanc autem ejus rei causam Basilius ipse 
statim affert : Ne hoc quidem, inquit, animadver- 
tere potuerunt,quod necesse sit totum,cujus partes 
corruptioni el mutatipni sub jacent,ipsum quoque 
aliquando iisdem affectionibus obnocium esss,at- 
que illius partes. Quod argumentandi genus pace 
viri doctissimi dixerim multum habere momenti 
atque roboris. Basilium — secutus est Απζοσς” 

lib. rin. Hexaem. pag. 0, num 10, 


11 


S. BASILII MAGNI 


12 


eamdem gloriam atque incomprehensibili nature A «ec. (29) τὸν περιγεγραμμένον καὶ σῶμα ἔχονια 


et invisibili tribuentes. Ne hoc quidem animad ver- 
tere potuerunt, quod necesse sit ettotum cujus par- 
tes corruptioni et mutationi subjacent, iisdem ali- 
quando obnoxium esse affectionibus, atque ipsius 
partes.Sed usque adeo Evcanuwerunt in cogitalioni- 
bus euis, et obscuratum est insipiens cor eorum, et di- 
centes se esse. sapientes, ila sfudfí facti. eunt Ἰ, ut alii 
quidem simul cum Deo celum ab :terno exsiste- 
re affimarent; alii vero illud ipsum esse Deum si- 
ne principio et sine fine, atque gubernationis re- 
rum singularum causam esse statuerint. 
4.Pqofecto isthee mundane sapientis copia eis 
aliquando condemnationem accerset graviorem, 
quippe quia adeo acutum in vanis rebus cernentes, 
suaptesponte inintelligenda veritate obczcati sunt. 
Qui porro spatia dimetiuntur stellarum, as-ignant- 
quequsenam semper affulgeant, et quenam sep- 
tentrionales sint,et qui sitas circa austrinum polum 
stellas illic quidem habitantibus 5 conspicuas,no- 
bis vero ingnotas describunt,et latitudinem aquilo- 
narem ac zodiacum circulum innumeris spatiis di- 
vidunt,et astrorum conversiones, stabilitatem, de- 
clinationes, eorumque omnium ad prima loca mo- 
tum diligenter observant, et quanto temporeunum- 
quodque siderum errantium circulum suum exple- 
at:iiunamex omnibus artem non invenere, quaa- 
gnoscerent Deum esse cniversi opificem,et justum 
judicem, actiones vitse pro merito remunerantem; 
neque hanc consummationis cogitationem judicii 
doctrine consentaneam in animum sibi induxerunt, 
mundum videlicet necessario mutatum iri,si οἱ ani- 
marum status ad aliam vite rationem sit transitu- 
rus. Quemadmodum enim presens vita naturam 
huic mundo affinem habebat:ita etiam futura ani- 
marum nostrarum vivendi ratio sortem exceptura 
est suo statui convenientem.At vero tantum abest, 
ut hi studium impertiant hisce veritatibus,ut etiam 
effusis cachinnis irrideant nos,cum de mundi hujus 
consummatione et de seculi regeneratione verba 
facimus. Cum autem principium secundum natu- 
ram prius statuatur, quam ea que ab ipso profi- 
ciscuntur,necessario tum cum de his qut a teni- 
pore habent, quot sint, dissereret ; hanc omnibus 
anteposuit vocem, inquiens : In principio fecit. 


7 Rom. 1, 44, 22. 


ὑλικὸν, τῇ ἀπεριλήπτῳ καὶ ἀοράτῳ φύσει, μηδὶ 
τοσοῦτον ὄυνηθέντες ἔννοηθηναι, ὅτι οὗ τὰ µέρη φθο- 
ραῖς xal ἀλλοιώσεσιν ὑπόχειται, τούτου xxi τὸ ὅλον 
ἀνάγκη ποτὶ τὰ αὐτὰ παθήµατα τοῖς οἰχείοις µέρε- 
σιν ὑποστῆναι. ᾽Αλλὰ τοσοῦτον ᾽Εματαιώθησαν τοῖς 
δικλογισμοῖς αὐτῶν, καὶ ἐἑσκοτίσθη Ἡ ἀσύνετος 
αὐτῶν χαρδία, ααἱὶ «φάσκοντες εἶνιι σοφοὶ ἐμω- 
ῥάνθησαν, ὥστε οἱ μὲν σὐνυπάρχειν ἐξ ἀῑδίου τῷ 
θεῷ τὸν οὐρανὸν ἀπεφήναντο * ol δὲ αὐτὸν εἶναι Gebv 
ἄναρχόν τε (90) καὶ ἀτελεύτητον, x«i τῆς τῶν κατὰ 
µέρος οἰκονομίας αἵτιον. 

4. που αὐτοῖς ἡ περιουσίκ τῆς τοῦ χόσµου σο- 
φίας προσθήκην οἵσει ποτὲ τῆς χαλεπης vataxol- 


p σεως, ὅτι οὕτως ὁξυ περὶ τὰ μάταια βλέποντες, ἑκόν- 


τες πρὸς τὴν σύνεσιν τῆς ἀληθείὰς ἀπετυνλώθησαν, 
'AXX οἱ τῶν (31) ἄστρων τὰ δ'αστήµατα καταµε- 
τροῦντες, xai τοὺς ἀειφανεῖς αὐτῶν καὶ ἄρχιψους 
ἀπογραφόμενοι (32), καὶ ὅσοι περὶ τὸν νότιον πόλον 
κείμενοι τοῖς pv slav φανεροὶ, ἡμῖν δὲ ἅγιωστοι * 
καὶ βόρειον πλάτος, καὶ ζωδιακὸν κύκλον μυρίοις 
διχστήµασι διαιροῦντες ᾽ καὶ ἐπαναφορὰς ἄστρων, 
καὶ στηριγμοὺς, καὶ ἀπηκλίσεις, καὶ πάντων τὴν 
ἐπὶ τὰ προηγούμενα χίνησιν δι ἀκριδείας τηρήσαν- 
τες ^ καὶ διὰ πόσου χρόνου τῶν πλανωµένων ἕχαστος 
τὴν ἑαυτοῦ περίοδον Εκπληροῖ * µίαν τῶν πασῶν un- 
χανὴν οὐκ ἐξεῦρον πρὸς τὸ τὸν θεὸν ἐννοῆσαι ποι- 
ητὴν τοῦ παντὸς, xal κριτὴν δίκαιον, τὴν ἀξίαν ἀντί- 
δοσιν τοῖς βεθιωµένοις ἐπάγοντα * οὐδὲ τῷ περὶ τῆς 
κρίσεὼς λόγῳ τὴν ἀκόλουθον τῆς συντελείας ἔννοιαν 
ἐπιγνῶναι, ὅτι ἀνάγκη µεταποιηθῆναι τὸν κόσμον, cl 
µέλλοι καὶ ἡ τῶν φυχῶν κατάστασις πρὸς ἕτερον 
εἶδος ζωῆς µεταθάλλειν. Puerto yàp ἡ παροῦσα 
ζωὴ συγΥενῃ ἔσχε τοῦ κόσμου τούτου τὴν φύ- 
ew, οὕτω xal ἡ μέλλουσα τῶν ψυχῶν ἡμῶν δικ- 
γωγὴ οἰκείαν (39) τῇ καταστάσει ὑποδέξεται τὴν 
ληξιν. Οἱ δὲ τοσοῦτον ἀπέχουσιν ὡς ἀληθέσι τού- 
τοις προσέχειν, ὥστε καὶ Κπλατὺν Ἱέλωτα κατι- 
χέουσιν ἡμῶν περὶ συντελείας τοῦ κόσμου τούτου 
καὶ παλιγγενεσίακς αἰῶνος ἁπαγγελλόντων, ᾿Επειδὴ 
δὶ à ἀρχὶ, κατὰ φύσιν προτέτακται τῶν ἀπ αὗτης, 
ἀναγκαίως περὶ τῶν ἀπὸ χρόνου τὸ εἶναι ἑχόντων 
διχλεγόµενος, ταύτην ἁπάντων προέσετε τὴν uvis, 
εἰπών * Ἐν ἀρχῃ ἐποίησεν (94). 


(29) Colb. secundus ἄγοντες. Nec ita multo post D eipiet. 


Colb. primus καὶ ἀσωμάτῳ φύσει. 

(30) Sic libri veteres. Deest τε in vulgatis. 

(34) Colb. secundus ἄλλοι τῶν : cui lectioni favet 
Eustathius, qui sic vertit : Aisi stellarum inter- 
valla dinumerant. 

(32) Ita codices septem.Editi ὑπογραφόμενοι, Mox 
quatuor mss. εἰσὶ κείµενοι, Vox εἰσί deest in aliqui- 
bus mss.et in editis.Hoc ipso in loco uterque Duc. 
cum utroque Colb.et cum Reg.quinto τοῖς μέν εἶσι 

ανερο(. Editi cum Reg. primo slal φαινόμενοι.Παυά 
longe editio Basil. ἀποκλείσεις, exclusiones , 
corrupte. Editio Paris. cum multis mss. ἀποχλί- 
σεις, emendate. 

(33) Colb. primus οἰκείαν τὴν κατάστατιν ἀποδέξ- 

αι καὶ τὴν ληξιν, proprium staium εἰ sedem ex- 


(34) Antiqui duo libri ἐποίησεν ὁ θεὸς. Illud,quod 
sequitur, ἦν γάρ τι, etc.,male a Combefisio accipi 
puto. Ejus hzec sunt: Basilis hoec sententia, Greco- 
rum communis,creatos angelos aute mundum cor- 
poreum,in quam nihildum statutum est,sed in car- 
cerem animarum Oríigenianum .Sed propterea non 
statim debuit Combefisius Basilium reponere in nu- 
mero eorum, qui expresse et assevcranter dicunt 
angelos ante mundum visibilem corporeumque esse 
creatos,cum Basilius hanc opinionem non proferat 
tanquam certam atque indubitatam, sed tanquam 
verisimilem, et quam multi amplectantur. Addit 
enim,óc ἔοικε ut verisimile est ul videtur ,wut conjit- 
ce*e licet.Imo, quod sepe fit,si illud, ὡς tous, 1a 
interpretemur : ut fertur, ut aiunt; magis patebit 


13 


HOMILIA I IN HEXAEMERON. 


14 


5. "Hv γάρ tt, ὡς oou, καὶ πρὸ τοῦ χόσµου τού-Α ὅ, Nam etante hunc mundum,ut verisimile est, 


του, 5 τῇ μὲν διανοίᾳ ἡμ.ον ἐστι θεωρητὸν, ἀνιστόρητον 
δξ χατελείφθη διὰ τὸ τοῖς εἰσαγομένοις ἔτι καὶ νηπἰοις 
κατὰ τὴν γνῶσιν ἀνεπιτήδειον, "Hv τις πρεσθυτέρα 
τῆς τοῦ κόσμου «ενέτεως κατάδτασις ταῖς ὑπερκο- 
σµίοις δυκάµεσι πρέπουσα, tà ὑπέρχρονος, ἡ αἰωνία ἡ 
ἀίδιος. Δημιουργήματα δὲ Ev αὑτῇ ὁ τῶν ὅλων κτίστης 
καὶ δημιουργὸς ἀπετέλεσε, φῶς νοητὸν πρέπον τῇ µα- 
καριότητι τῶν «ριλούντων τὸν Κύριον, τὰς λογικὰς 
xzi üopátou; φύσει, καὶ πᾶσαν τὴν τῶν νοητῶν 
διακόσµησιν, ὅσα τὴν ἡμετέοχν διάνοιαν ὑπερθαίνει, 
& οὐδὶ τὰς ὀνομασίας ἐξευρεῖν δυνατόν, Ταῦτα (35) 
τοῦ ἀοράτου κόσμου συμπληροῖ τὴν οὐσίαν, ὡς δι- 
δάτκει ἡμᾶς ὁ Παῦλος, λέγων * "Ότι ἓν αὐτῷ ἑκτί- 
σθη τὰ πάντα, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρ6ό- 


erat aliquid quod nostra quidem cogitalione possu- 
mus assequi,sed narrationem ideo effugit, quod id 
his, qui instituuntur,suntque adhuc in cognitione 
infantes, nequaquam congruebat. Erat status qui- 
dam mundi ortu antiquior,coelestibus potestatibus 
conveniens, transcendens tempus omne,steraus, 
perpetuus. Opificia autem conditor et artifex om- 
nium eo iu statu perfecit,spiritualem lucem,eorum 
qui Dominuu diliguntbeatitudini consonam, ratio- 
nales et invisibiles naturas,et intelligibilium crea - 
lurarum que nostrum captum superant ornatum 
omnem:quorum ne nomina quidem possumus ex- 
cogitare.Hec complent invisibilis mundi essentiam, 
velut nos docet Paulus, dicens : Quoniam in ipso 


νο, εἴτε χυριότητες, εἴτε ἀρχαὶ, εἴτε ἐξουσίαι, p conditasuntuniversa,sivevisibilia sive invisibilia, 
εἴτε δυνάμεις, εἴτε ἀγγέλων στρατιαὶ, εἴτε ἆρχαγ- — sive lhroni,sivedominaliones,sive principatus,sive 
vie» ἐπιστασίαι ^ ὅτε δὲ ἔδει λοιπὸν καὶ τὸν xóspov— potestates,sivevir(iutes 8,8iveangelorum exercitus, 
τοῦτον ἐπεισχχθῆναι τοῖς οὔσι, προηγουμένως (36) sivearchamgelorum prefecture.Tum demum opor- 
μὲν ὀ,δασκχλεῖον καὶ παιδευτήριον τῶν ἀνθρωπίνων  lebat,et hunc mundum rebus jam exstantibus ad- 
ψυχῶν  ἔπειτα εέντοι καὶ ἀπαξαπλῶς πάντων τῶν  jungi,qui esset in primis idoneus locus edoceudis 
iv γενέσει xal φθορᾷ ἐπιτήδειον ῥἔνδιαιτημα. Συµ- — animabus hominum atque erudiendis: dein in uni- 
φυὴς ἄρα τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς ἐν αὐτῷ ζώοις τε καὶ — Yersum,ut aptum cunctis rebusque generationi οἱ 
φωτοῖς Ἡ τοῦ χρόνου διέξοδος ὑπέστη, ἰπειγχομένη corruptioni obnoxie sunt,domicilium foret.[taque 
ἀεὶ καὶ παραῤῥίουσα, vai µηδαµου πανοµένη τοῦ huic mundo productisque in ipso tum animalibus 
ὀρόμου. "H οὐχὶ τοιοῦτος ὁ 4póvoc, οὗ τὸ μὲν παρελ- — tum plantis G affinis facta est. temporis successio, 
θὸν ἠφανίσθη, τὸ δὲ µέλλον οὕπω πάρεστ, τὸ δὲ quis semper urgetur, preterfluitque,nec unquam a 
παρὸν πρὶν γνωσθῆναι διαδιδράσκει τὴν αἴσθησιν; cursu quiescit. Annon ejusmodi est tempus, cujus 
Τοιαύτη δέ cic καὶ τῶν qopévov à φύσις fj αὐ- pars preterita evanuit, futura nondum adest, pre- 
ξανομένη πάντως, ἢ φθίνουσα, τὸ δὲ Ἱἱδρυμένον sens sensum prius fugit quam cognoscatur ? Quin 
xxi στάσιμο» οὐκ ἐπίδηλο, ἔχουσα. "Enptntv o C etiam talis exsistit eorum qua fiunt natura,aut au- 
τοῖς ζώων τε xal φυτῶν σώμασιν, οἱονεὶ (97) ῥεύ-  gescens omnino, aut deficiens, nec conspicuam 
pat τινι πρὸς ἀνάγχην ἑνδεδεμένοις, καὶ τῇ πρὸς  firmnitatemaut stabilitatem obtinens.]taque anima- 
γένεσιν Ἡ φθ»ρᾶν ἁγούσῃ κινήσει συνεχοµένοις, ὑπὸ lium δἱερἱππαιθεοεροΓᾶ,υ9 ad fluxionem quam- 
τῆς τοῦ χούνου φύσεως περιέκεσθαι, συγγενή τοῖς piam nocessitate astringuntur,quaque motioni ge- 
ἀλλοιουμένοις κεκτηµένου (38) τὴν ἰδιότητα, Εντευ-  nerationis corruptionisque conciliatrici obnoxia 
θεν οἰχείως imi) τῷ περὶ αὐτὸν λόγῳ ὁ σοφῶς Sunt, pareratatemporisnatura proprietatem muta- 
(38) ἡμᾶς τοῦ κόσμω τὴν Ὑένεσιν ἐκδιδάσκων, εἰ- bilibus cognatam habente contineri. Hinc qui nos 
πών * Ἐν ἀρχῇ ἐποίησε * τουτέστιν, ἐν &pyf, ταύτῃ — rnundi ortum sapienter edocet, habendum de ipso 
vh «ατὰ χρόνον. Οὐ γὰρ δὴ κατὰ mpsgOvyivtiav máv. sermonem apte aggressus est, dicens : In principio 
των τῶν Ὑενομένων προέχεν αὐτὸν μαρτυρῶν λέγει — fecit; hoc cst,in eo temporis principio. Etenim non 
tv ἀρχῇ γεγονέναι, ἀλλὰ μετὰ τὰ ἀόρατα xal vooó- quod mundum rebus omnibus conditis antiquitate 
ενα τῶν ὁρατων τούτων καὶ αἰσθήσει ληπτῶν τὴ,  preire testetur,ait eum in principio factum fuisse ; 
ἀρχὴν τῆς ὑπάρξεως διηγεῖται. Λέγεται μὲν οὖν sed narrat has res visibiles ac sensibiles post invi- 


8 Coloss 1,16. 


Basilium hanc sententiam non proprie proposuisse D 


[ : ᾿ (36) Reg. quintus προηγούµενον. Editi et multi 
ut suam,sed ut aliorum. Scio quidem voces ὡς ἔοι- 


1396. προηγουμένως. Mox Colb. primus τῶν ἡμετέ- 


χε reddi posse aliquandd ut constal,plane,utique, | v 


sed haec interpretandi ratio rara est et insolita; et 
solum adhiheri debet tum,cum series orationis ita 
postulat:id quod hic locum non habere vident,opi- 
nor,omnes. Ad hzc Basilius hom.2,num.5,se ipse 
cla:e ac diserte explicat, dum ail : Εἴπερ τι fiv. πρὸ 
τῆς αἰσθτιτοῦ τούτου καὶ φθαρτοῦ χόσµου συστάσεως οἱ 
quid erat ante constitutionem mundi hujus sensi- 
bilis atque corruptioni obnuzxii,aut sí modo fuerit 
quidpiam ,etc.Ex quibus iatelligitur, Basilium hane 
de angé'orum prazerxsisteniia sententiam dubitan- 
ter, non asseveranter proposuisse. 

(95) Ita editio Basil. et mss.septem. Editio Pa- 
Kis. ταῦτα γάρ. 


ψυχῶὼν, 
ας diti otov, At mss. quatuor οἶονεί. Statim 
Colb. primus γένετιν καὶ 90. 

(38) Hic inter se variant nostri tum calamo no- 
tati,tum typis descripti libri. Editio Basil.et Regii 
primus et septimus cum Colb. secundo et cum 
Coisl. itidem secundo χκεκτηµένψ. Editio Paris. 
πεκτηένης. Colb. primus κεκτηµένοι, Reg. sextus 
κἐατηµένοις, Regii secundus et quintus cum Coisl. 
primo κεκτημένο : quam ultimam lectionem ce- 
teris ireetulimus; non quod convenial magis quam 
lectio editionis Parisiensis, sed quod aliquot co- 
dicum auctoritate nitatur. 

(39) Ita mss. quinque. Editi vero ὁ σοφός. 


18 |. 8. BASILIIT MAGNI — 16 


sibile$ se spirituales exsistere caxpisse.Bt qaidem 4 ἀρχὰ καὶ ἡ πρώτη κίνησις ὡς, "App ὁδοῦ ἀγαθῆς 
primus etiam metus principium dicitur: exempli τὸ ποιεῖν δίκαια ἀπὸ Ὑὰρ τῶν δικαίων 
causa: Principium via bonc, facere jusia 9. Nam 4 πρῶτον κινούμεθα πρὸς τὸν µακάριον βίον * λέγετει 
justisactionibus primum movemur ad beata.n vitam. δὲ ἀρχὴ καὶ ὅθεν γίνεταί τι, τοῦ (40) ἑνυπάρχοντος 
Rorsus principium etiam dicitur unde fit aliquid ; αὐτῷ ἑτέρου, ὡς ἐπὶ οἰχίας θεµόλιος, καὶ Ἰπὶ πλοίου 
cum scilicet aliud inest,uti fandamentum in domo, — ^ τρόπις, καθὸ εἴρηται ^ ᾽Αρχὴ σοφίας φόθος Kv- 
et carina in navi ; juxta quam acceptionem dictum µρίου. Οἷον γὰρ κρησὶς xxl βάθρον (44) πρὸς τὴν 
est: Principium sapienti timor Domini!0. Pietas τελείωσιν ἡ εὐλάδεια. ᾽Αρχὴ δὲ καὶ τῶν τεχνικῶν 
etim est velut hasis ac fundamentum ad perfectio ἔργων ἡ τέχνη * ὡς ἡ σοφία Βεσελεήλ, τοῦ περὶ τὴν 
nem. Est et artificialium operum principium ars; σκηνὴν. κόσμου. "Apy δὲ πράξεων πολλάκις καὶ τὸ 
sicut Beseleelis sapientis,ornatus tabernaculi prin- εὔχρηστον τέλος τῶν γινομένων ^ ὡς τῆς ἐλιημοσύνης 
cipium erat. Quin et utilis finis eorum quz fiunt, ἡ παρὰ Θεοῦ ἀποδοχὴ, καὶ πόσης τῆς xxt ἀρετὴν 
plerumque actionum est principium, verbi gralia, | ivepyslac τὸ v ἐπαγγελίχις ἀποχείμενον τέλος. 
concilianda Dei gratia eleemosyne principium est [tem promissorum finis, actionis cujuscunque a 
virtute proficiscentis est principium . 

6.Cum igitur tot modis dicatur principium,con- B — 6. Τοσαυταχῶς οὖν λεγοµένης τῆς ἀρχῆς, σκόπει 
sideres velim,eane vox singulis significatis conve- εἰ u^ πᾶσι τοῖς σηµαινοµένοις ἡ παροῦσα qui 
niat.Etenim 4 quo tempore structura mundi hujus Ἐφαρμόσει, Καὶ γὰρ ἀφ᾿ o0 χρόνου ἤρξατο ἡ toi 
coeperit, discere potes; si modo ex presenti ad su- ἹΧόσμου τούτου σύστασις, δυνατόν σνι μαθεῖν, ldv γε, 
periores :tates progressus, primam originis mundi ix τοῦ παρόντος εἰς τὸ κατόπιν ἀναποδίζων, φιλονει» 
diem invenire contendas.Hoc namque paeto repe- κήσῃς (42) εὑρεῖν τὴν πρώτην Ὡμέραν τῆς τοῦ χάσµω 
ries, unde insit tempori molus primus : deinde,  ysvéetox. Ἑδρήσεις γὰρ οὕτως, πέθεν τῷ χρόνψ n 
quod tanquam fundamenta qusedam et basescaslum πρώτη Χίνησις, ἔπειτα, ὅτι καὶ οἱονεὶ θεικέλιοί τινες 
et terra prestructa sint: tum, quod sit industria καὶ κρηπίδες προκατεθλήθησαν ὁ οὐρανὸς καὶ à vi: 
quéedam ratio que, uti tibi vox. principii indicat, εἶτα, ὅτι ἔστ. τις τοχνικὺς λόγος b καθη rmezysves crc 
rerum visibilium preest ornatui ac ordini.Denique τῶν ὁρωμένων διακοσµήσεως, ὡς ἐνδείκνυταί σοι ἡ 
deprehendes excogitatum fuisse mundum nonte- φωνὴ της ἀρχῆς " val τὸ μὴ six, μηδὲ µάτην, ἀλλὰ 
mere neque frustra,sed ad finem quemdam utilem, πρός τι τέλος ὠφέλιμον καὶ μεγάλην χρείαν τοῖς οὖσι 
et magno usui cunctis rebus futurum: siquidem est C συνεισφερόµενον ἐπινενοῆσθαι (43) τὸν κόσμον, εἴπερ 
revera animarum ratione preditarum gyiinasium; τῷ ὄντι φυχῶν λογικῶ» διδασκαλεῖον καὶ θεογκωσίας 
et locus est in quo Dei comparatur cognitio: quippe is) παιδευτήριον, διὰ τῶν ὁρωμένων xai αἰφθητῶν 
per res visibiles sensibilesque mentem quasi manu ἍΧχειραγωγίαν τῷ vip παρεχόµενος (44) πρὸς τὴν θεω- 
ducit ad invisibilium contemplationem;utiait Apo-  píxv τῶν ἀοράτων, καθά φησιν ὁ ) Απόστολος, ὅτι 
'stolus : Invisibilia a creatura mundi, per ea qua Τὰ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως χόσµου τοῖς ποιή- 
facta sunt,intellecta conspiciuntur 1! Aut fortasse µασι νοούµενα αχθορᾶται,. "H τάχα διὰ τὸ ἀκαριαῖον 
quia opificium illud in momento et citra ullam καὶ ἄχρονον τῆς δημιουργίας εἴρηται τὸ, Ἐν ἀρχῇ 
temporis moram absolutum est,ideo dictum 7 fuit: ἐποίησεν, ἐπειδὴ ἁμερές τι χαὶ ἁδιάστατον ἡ ἀρχή. 
In principio fecit; quandoquidem principium est Ὡς γὰρ ἡ ἀρχὴ τῆς ὁδοῦ οὕπω ὁδὸς, καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς 
quiddam insecabile,ac dimensionis expers.Quem- οἰχίας οὖκ ὀϊκία, οὕτω xal ἡ τοῦ ypóvou ἀρχὴ οὕπω 
admodum enim principium vise, nonduin est via, Χρόνος, ἀλλ) οὐδὲ µέρος αὐτοῦ τὸ ἐλάχιστον. El À 
et domus principium, nequaquam domus est: sie φιλονεικῶν τις χρόνον εἶναι λέγοι τὴν ἀρχὴν, γινῶ” 
et temporis principium, nondum tempus esl, imo σκέτω, ὅτι διαιρήσει αὐτὴν εἷς τὰ τοῦ χρόνου µέρη. 
neque pars ipsius minima.Quod si quispiam alter- ΄ Ταῦτα δέ ἔστιν, ἀρχὴ, καὶ µέσα (45), /αὶ τελευτή. 
cans dical principium tempus esse ; is sibi illud in D''Apy hy δὲ ἀρχῆς ἐπινοεῖν παντελῶς καταγέλαστον. 
temporis partes dividendum esse sciat. Hs» autem Καὶ ὁ διχοτυμῶν τὴν ἀρχὴν δύο ποιήσει ἀντὶ μιᾶς, 
sunt, principium, medium, et finis. Atqui princi- μᾶλλον δὲ πολλὰς καὶ ἀπείρους, τοῦ διαιρεθέντος ἀῑὶ 
pium priacipii excogitare prorsus ridiculum est. Et εἰς ἕτερα τεμνοµένου. Ίνα τοἰνον διδαχθώμεν ὁμοῦ 


9 Prov, xvi, 5. 10 Prov. 1, 7. !! Rom. 1, 90. 


(40) Editi οἱ mss.nonnulli τὶ τοῦ ivo. Alii sex — (42) Editi cum Colb. secundo φιλονεικήσεις.ΑΙἱί 
m8. τὶ ἐνυπάρχοντος. Áddidimus vocom ἑτέρου ex quinque mss. φιλονεικήσῃς. 
Colb. secundo. Mox Reg. quintus ὥσπερ ἐπὶ ol«'ac— (43) Codex unus ἐπινοεῖσθαι. 
θεμέλιοι, (44) Editi παρεχόµενον. Anliqui octo libri παρ 
(41) Conex Combef. cum duobus aliis ὑποθά- εχόμενος: quam scripturam ex eo veram esse in- 
θρα. Ad marginem Coisl. primi in modum scholii telligitur, quod vox χοσµος subaudiatur, ad quam 
posita sunt illa, ὑποθάθρα, θεμέλιος, kosl δέ xai referri debet vox παρεχόµενος, 
εἶδος ὑποδήματος. Hlud ὑποθάθρα, est fundamenium, —— (45) Codex Gombef, cum aliis sex ross. et cum 
cst quoque genus calceamenti. Beseleel autem, editione Basil. µέσα: ubi suppleas velim ;:pn- 
cujus stati conimendatur sapientia, ille erat Editio Paris μέσον, Hoc ipso in loco Colb.secua- 
precipuus ac sapiens artifex, qui przfeclus fuerat — dus καὶ τελευταῖα, Coisl. primus τέλη. 
conficiendo tabernaculo, eic., Exodi xxxi. | 


ft 


HOMILIA 1 IN HEXAEMERON. 


18 


fj βουλήσέι τοῦ Θεοῦ ἀχρόνως συνυφεστάναι τὸν κό» 4 quibipartito principium secas prouno duoefliciel; 


4uov, εἴρηται τὲ, Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν, "Onsp ἕτεροι 
τῶν ἑρμηνευτών (KO), σαφέστερον τὸν νοῦν ἐκδιδόντες, 
εἰρήκασιν * Εν χεφαλαίῳ ᾖἰποίησεν ὁ θεὸς, τουτ- 


imo molte et infinita; dum quod dividitar, id sesm- 
per in alia resecabitur. Igitur ut mundum voluatale 
Dei citra ulisin temporis morem simul subelitisse 


έσειν, ἁθρόως καὶ ἓν ὀλίγψ. Τὰ μὲν οὖν περὶ ἀρχῆς, edoceamor, diclum es: Iu principio fecit. Quod 
ὡς ὀλίγα ἀπὸ πολλών εἶσεῖν, ἐπὶ τοτοῦτον. ipsum imterpretes alii sententiam dilucidius red- 
dentes, dixerunt : In capilulo fecit. Deus, hoc ost, subito et brevi. At onim haetenos de principio, ul 
pauca de multis dicamus. 

7. Ἐπιειδὴ 5b καὶ τῶν τεχνών αἱ μὲν ποιητικαὶ — 7. Jam vero cum artium alis quidem dicantur 
λέγονται, αἱ δὲ πρακτικαὶ, αἱ δὲ θεωρητικαί καὶ  effectrices, ali» vero praoliesm,alie autem specu- 
τῶν μὲν θεωρητικών τέλας ἐστὶν ἡ κατὰ νοῦν ἑνίρ-  latrices; eumque speculatricum finis sil ipsa men- 
γεια, τῶν δὲ πρακτικῶν αὐτὴ ἡ τοῦ σώμχτος κίνησις, — tis operatio; practicarum vero, ipse corporis mo- 
Wc παυσαµένης οὐδὲν ὑπέστη οὐδὲ παρέμεινε τοῖς  UN6, quo cessante nihil subsistit, nihil superest vi- 
ὁρῶσιν * ὀρχήσεως γὰρ καὶ αὐλητωκῆς τέλος οὐδὲν, dentibus : finis enim saltationis et artis tibia ca- 
ἀλλ) αὐτὴ εἷς ἑαυτὴν $ ἑνέργεια καταλήγει 7 ἐπὶ δὲ nendi nollus est,sed ipsa in seipsam desinit actio : 
τών ποιητικῶν τεχοῶν, «xl πχυσαμένης (47) cnc, contra, in artibus effectricibus,cessante etiam ope- - 
kvzoytíac, προχείµενόν ἔστι τὸ dpyov * ὡς οἴκοδομι- — ratione, opus remanet; exempli causa, opus artis 
κῆς καὶ τεχτονικῆς καὶ Ἠχαλκευτικῆς καὶ ὑφαντικῆς,  mdilicandi,fabricandi, excudendi, texendi,et alia- 
καὶ ὅσχι τοιχῦται, at (48), «ἂν μὴ παρῇ ὁ τεχνίτης, Tum quarumcunque artium ejus generis : que ar- 
ixxwoc ἓν ἑαυταῖς τοὺς τεχνικοὺς λόγους ἐμφαίνουσι, — lifice vel absente abunde in seipsis causes solertes 
καὶ ἔξεστι col θαυµάσαι τὸν olxoJduov ἀπὸ τοῦ ἔργου, ac ihdustrias exhibent, potesque sedificaetorem 
καὶ τὸ» χαλκέα καὶ τὸν ὑφάντην, "Ίνα oüv δειχθᾳῄ, ὅτι erariumqueetterztorem post opus admirari.Proin- 
ὁ κόσμος τεχνικόν iru κατασκεύασμα, προχαίµενον d» ut mundus demonstrelur esee artificialis etru- 
πᾶσιν slc θεωρίαν, ὥστε δ.᾽ αὐτοῦ τὴν τοῦ ποιήσαντος  Clura,omnibus ad contemplationem proposita,adeo 
αὐτὸν σοφίαν ἐπιγινώσκεσθχι, οὐκ ἄλλη τινὶ φωνῇ utperipsum cenditoris ejussapienlia cognoscatur, 
ἐχρήσατο ὁ σοφὸς Μωυσῆς περι αὐτοῦ, ἀλλ᾽ εἶπεν (49). non alia ulla vece sapiens Moyses usus est, dum 
ν ὀρχ] ἐποίησεν * οὐχὶ ἐνήργησεν, οὐδὲ ὑπέστησεν, de eo sermonem babuit; sed dizit : {η principio 
ἀλλὰ ᾿Ἐποίησεν. Καὶ καθότι πολλοὶ τῶν φαντασθέν- — focil. Non autem dixit, operrtus est, aut informa- 
των συνυκάρχειν ἐξ ἀῑδίου τῷ Θεῷ τὸν κόσμον, οὐχὶ Vit, sed fecit. Et quia complures eorum qui mun- 
q4syevhaOx« παρ) αὐτοῦ (B0) συνεχώρησαν, ἀλλ᾽ οἰονεὶ dumab cterno ena cum Deo exsistere opinati sunt, 
ἀποσχίασμα τῆς ὃν αὐτοῦ ὄντα αὐτομάτως C Bb ipso factum esse nequaquam concesserunt : sed 


παρυποστῆναι ^ xal αἴτιον μὲν αὐτοῦ ὁμολογοῦσι τὸν 
θεὸν, αἴτιον δὲ ἀπρφαιρέτως, ὡς τῆς σχιᾶς τὸ σῶμα, 
καὶ v^ λαμπηδόνος τὸ ἁπαυγάζον τὴν οὖν το'αύτην 
ἁπάτην ἐπανδρθούμενος ὁ προφήτης, τῇ ἀκριθείᾳ ταύ- 
t» τῶν ῥημάτων ἐχρήσατο εἰπώὼν Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν 
ὁ θεός. Οὐχὶ αὐτὸ τοῦτο (51) τὴν αἰτίαν τοῦ εἶναι 
παρέσχε», ἀλλ᾽ ἐποίησεν ὡς ἀγαθὸς τὸ χρήσιµον, ὡς 
σορὸς τὸ κάλλιστον, ὡς ὀυνατὸς τὸ µέγισταν. Μόνον 


(46) Veteres quatuor libri ἑρμηνευτῶν. Alius co- 
dex τῶν ἑρμηνευόντων, Editi et duo mss. ἑρμηνέων. 
Aquilam indicat Dasilius, uti ex Hezaplis disci- 
mus,et ex Hieronymo lib. Quost. Hebraic. In Ge- 
vesim, initio. Hsc sunt verba Aquile : Ἐν xevz- 
?i'« ἔκτισεν ὁ θεὸς σὺ, τὸν οὐρανὸν, xal συν thv 


eum per se,quasi esset potentie ipsins adumbralio 
quadam ,quadam rudi ratione substitisse affirma- 
runt: et quia causam quidem ipsius Deum esse 
fatentur, sed causam non voluntariam : perinde 
&lque corpus umbre; au; res qua illuminat,splen- 
doris causa est; errorem cerle ejusmodi corrigens 
propheta, hoc accurato verborum deleciu usus est, 
dicens : [n principio fecit. Deus. 8 Neque idipsum 
in editis legitur ἔξεστί «c,in octo codicibus scriptum 
invenimus ἔξεστί σοι 

(49) Editio Basil.et multi πιφς.ἀλλ' εἶπεν. Editie 
Paris. ἀλλ᾽ εἶπε-ν. Mox mss plerique omnes οὐγί. 
Editi οὐ ἐνήργησεν, 

(50) Ita uterque Duc.ct alii non pauci. Editio Ba- 


"ἣν, In capitulo creavit Deus ewelum et lerram. D sil. cum nostra editione Paris. παρ) αὐτῷ. 


Ambrosius, ut alia mulla, ita hec a Basilio mu- 
tuatus est. Ejus hec sunt in. Hexaem. p. 8, num. 
16: Denique,inquit, alii direrunt,£v xsoxXaly,qua- 
si in capite, quo significatur, in brevi et in exiguo 
momento,summa operationis impleta.Hac Aquilze 
interpretatio, in capitulo,in summa,non parum opi- 
niohi favet Augustini,qui lib. iv De Genesi ad litt., 
cap. 33, contendit creata esse omnia simul, et uno 
eudemque momento. Eidem favet et explicatio Ba- 
silii, τουτέστιν͵ ἀθρόως καὶ lv ὁλίγμ, hoc est, subito 
el brevi, aut si mavis, acervalim el brevi. Lege 
l'raf. num. 21. 

'47) Antiqui duo libri et edili παυσαµένης, Alii 
seplem παυστµένων, Lecliouem utramque αι πι 
posse arbitramur. 

(48) Editi et duo inss.ai;, male. Rursus duo m5. 
&,non melius. At Regii secundus et septimus cuu 
utroque Coisl. a?,optime. Nec ita mullo post, ubi 


(51; Reg.primus «54i αὐτῷ τούτῳ. Reliqui mss.et 
editi αὐτὸ τοῦτο, neque idipsum in causa fuit cur 
esset, hoc est, non res 63968, non res coacta, non 
res invite el preter voluntatem agens in causa foit, 
cur muudus exstiterit. Hoc igitur dicit Basilius, 
Deur aliter agere,atque corpora opaca aut lucida. 
Nam corpus opacum producit umbrai vi atque ne- 
cessilate, nec liberius agit corpus lucidum : Deus 
vero omnia nulu conficit et voluntate. lllud ἐποίη - 
32» ὡς &1209;.etc., fecit lanquam bonus utile, etc., 
alio modo et intellexit et interpretatus est Eusta- 
thius.lllius subjicimus verba : Non causam presti- 
t£, ul esset solum, sed fecil »t bonus utilem. Àm- 
brosius pag. 9, num. 18, hunc euni'!emm Basilii lo- 
cum sic expressit: /Von dixi: quia subesse [Eie 
dizit quia causam mundo, ul. essel .prabuit : *^* 
(eei quasi bonus quod foret utile. Greca L/ 
onge prestare nemo,opinor, non videt, — 


19 


S. BASILII MAGNI 


90 


in causa fuit cur esset; sed uti bonus fecit quod A γὰρ (B3) οὐχὶ τεχνίτην σοι ἔδειξεν ἐμδεδηχότα τῇ 


utile est ; utisapiens, quod pulcherrimum est ; uti 
potens,quod maximum est. Nam ostendit tiLi arti- 
(icem tantum non rerum omnium substantiam inva- 
dentem,ct partessingulas inter se coagmentantem, 
efficientemqueuniversum mundum concordem sibi 
et consonum alque concinpum. 7n príncipio fecit 
Deuscalum et terram. Extremis duobussignificavit 
orbis totius substantiam,coelo quidem tribuens or- 
tus prserogativam : terram vero origine secundam 
esse astruens. Si quid autem in istis medium est, 
jd utique una cum ipsis finibus faetum est. Quam- 
obrem etiamsi de reliquis elementis, igne, aqua et 


οὐσίᾳ τῶν ὅλων, xai τὰ καθ ἕκαστον µέρη κρὺς ἅλ- 
ληλα συναρµόζοντα, καὶ τὸ πᾶν ὁμόλογον laut καὶ 
σύµφωνον καὶ ἐἑναρμονίως ἴἔχον ἀποτελοῦντα. Ἐν 
ἀρχῃ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ὀὐρανὸν καὶ τὴν ην. 
Ἐκ δύο τῶν ἄρχων (53) τοῦ παντὺς τὴν ὕπαρίιν 
παρηνίξατο, τῷ μὲν οὐρανῷ τὰ πρεσθοῖα τῆς γενέ- 
σεως ἀποδοὺς, vv δε Ύην δευτερεύειν φάµενος τῇ 
ὑπάρξει. Πάντως δὲ (04) καὶ εἴ τι τούτων µέσον, 
συναπεγενήθη τοῖς πέρασιν, ὠστε «ἂν µηδεν cix 
περὶ τῶν στοιχείων, πυρὸς, καὶ ὕδατος, xxl ἀέρος, 
ἀλλὰ σὺ τῇ περὰ σαυτού συνέσει νόει, πρώτον μὲν 
ὅτι πάντα lv πᾶσι µέμιχται, καὶ iv γῇ εὑρήσεις καὶ 


aere nihil dixerit, tute tamen omnia in omnibus p ὕδωρ, καὶ ἀέρα, xxl nop, εἴγε ix λίθων μὲν πῦρ ἔτάλ- 


priunum permista fuisse pro tua solertia intellige ; 
atque adeo aquam,aeremque et ignem in terra re- 
perturus es.Nam ex lapidibus quidem ignis exsilit : 
ex lerro vero, quod ipsum etiam e terra originem 
trahit, ignis abundans in affricta emicare solet.Id 
quoque par fuerit admirari,quomodo ignis qui in- 
est corporibus, in ipsis citra detrimentum delite- 
scat : contra ea, a quibus antea servabatur, simul 
ut foras eductus est,absumat, Demonstrant autem 
puleorum fossores aque naturam terre insitam 
esse : quin οἱ aeris naturam terre inesse compro- 
bant emisse ille sursum e terra humectata et a 
sole calefacta exhalatioues. Deinde cum celum na- 
tura locum supernum occupet, terra vero infima 
sit : quippe feruntur in ccelum levia; gravia vero 
ex se vergunt in terram, cumque maxime contra- 
ria sint inter se supernum et infernum; qui rerum 
longissime inter se natura diversarum mentionem 


λεται͵ ἐκ αἰδήρου δὲ, ὃς καὶ αὐτὸς ἀπὸ γῆς ἔχει τὴν 
γένεσιν, πῦρ ἄφθονον iv ταῖς παρατρίφεαι πέφυκεν 
ἀπολάμπειν. "0 καὶ θαυµάσαι ἄξιον, πῶς ἓν μὲν τοῖς 
σώμασιν ὑπάρχον (55) τὸ mop, ἀθλαδῶς ἑμφωλεύει - 
προκληθὲν δὲ ἐπὶ τὸ Efe, δαπενητικόν ἐστι τῶν φυ- 
λασσόντων τέως, Th « δὲ τοῦ ὕδατος φύσιν ἑνυκάρχου- 
qa; τι γ{ οἱ φρεωρύχοι δεικνύνουσι’ xxl την τοῦ ἀέρυς 
ol ἀπὸ νενοτισµένης αὐτῆς ἀτμοὶ ὑπὸ ἡλίου θαλφθεί- 
σης ἀναπεμπόμενοι. ᾿Ἔπειτα μέντοι xal. el φύσει τὸν 
ἄνω τήπον ὁ οὐρανὸς ἐπέχοι, ἡ δὲ γῆ τὸ κατώτατόο 
ἐστι » διότι ἐπὶ μὲν τὸν οὐρανὸν τὰ χοῦφα φέρεται͵ 
ἐπὶ δὲ τὴν γῆν τὰ βαρέα πέφηχε καταῤῥέπειν, ἕναν- 
τιώτατα δὶ ἀλλήλοις τὸ Evo καὶ τὸ κάτω ^ ὁ τῶν πλετ- 


«στον διεστώτων κατὰ τὴν φύσιν ἐπιμνῃσθείς, καὶ τὰ 


τὴν µέσην τούτοις ἐκπληροῦντα χώραν συνεχδοχικῶς 
παρεσήµανιν, "ovs μὴ ζήτει (56) τὴν τῶν καθ᾽ ἕκα- 
στον ἐπεξήγησιν, ἀλλὰ τὰ σιωπηθέντα νόει διὰ τῶν 
δηλωθέντων. 


fecit, etiam ea qua regionem mediam in his explent, acervatim significavit. Quare ne εἰηρυίογαπα 
exquiras narrationem, sed ea quee sunt silentio praerita, per eaqua indicata sunt intellige. 


8.In principio fecit Deus celum et terram. ἵπ- 
quisitio que de singularum rerum essentia fieret, 
sive earum quie sub nostram contemplationem ca- 
dunt,site earum quie nostris sensibus objiciuntur, 
sermonem longum et excurrentem in nostram in- 
terpretationem induceret, quandoquidem in hoc 
| problemateexpendendo verba plurainsumenda es- 
sent quam in reliquis,que de singulis quaesitis dici 
possunt. Preterea haud opere pretium fuerit ad Ec- 
clesic edificationem in his tempus terere. Verum 
circa coeli essentiam satis nobis sunt ea quie dicta 
sunt ab Isaia, qui vulgaribus verbis nature ipsius, 
cognitionem suíficientem nobis indidit, dum di- 
xit : Qui firmavit calum quasi fumum 13, hoc 


19 [sa. Li. 6. 


αὐτὸ τοῦτο τὴν αἰτίχν τοῦ εἶναι παρέσχεν. Verte: Non 0 


hoc solum prastitit, causam ut. esset mundus, id 
est, non nudam et simplicem mundo creationem 
prestitit, sed ut bonus fecit quod utile est,ut sa- 
pieus quod pulcherrimum. D. Fr. MARANUS. 

(52) Editi μονονουχὶ γάρ. Àt mss.non pauci ut in 
contextu. Ibidem unus codex εἰσθεθηκότα. Subinde 
Colb. primus τὰ «20422612. 

53) Editio Basil. τῶν ἀρχῶν, ez duobus princi- 
piis. Ibidem mss. τοῦ παντός, Deest articulus in 
vulgatis. . 

(54) Antiqui libri πάντως δέ, Edit. Pari :, παντὸς δέ. 


8. Ἐν ἀρχτι Ἰποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ 
τὴν vv. Ἡ περὶ τῆς οὐσίας ἔρευνα ἑκάστο τῶν 
ὄντων, fj τῶν κατὰ θεωρίαν ὑποπιπτόντων ἡμῖν, ἃ 
τῶν προκειµένων ἡμῶν τῇ αἰσθήσει, μακρὸὺν καὶ 
ἀπηρτημένον λόγον ἐπεισάγεῖ τῇ ἐξηγήσει, ὡς πλεέο. 
νας ἓν τῇ περὶ τοῦ προθλήµματος τούτου σκέψει κατ- 
αναλίσκεσθαι λόγους τῶν λοιπῶν, ὅσα ἐνδέχηται ῥη- 
θῆναι περὶ ἑκάστου τῶν ζητουμένων πρὸς τὸ (ST), 
μηδὲ προὔργου τι εἶναι εἷς τὴν τῆς Εκκλησίας olxo- 
Sog» tb περὶ ταῦτα κατασγολεῖσθχαι. Αλλα πιρὶ μὲν 
τῆς οὐσίας τοῦ οὐρανοῦ ἁρκούμεθα τοῖς παρὰ τοῦ 
ΠΗσαΐου εἱρημένοις *. ὃς ἐν ἰδιωτικοῖς ῥήμασιν ἵκανὴν 
ἡμιν τῆς φύσεως αὐτοῦ τὴν διάνοιαν ἐνεποίησεν, εἷ- 
πών' ^O οστερεώσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ χαπνόν - 


(55) Veteres duo libri ἐνυπάρχον.ΑΙϊφιααίο post 
mss. nonnulli ἐπὶ τὰ Eo. 

(86) Libri Anglici cum Colb. primo et cum Reg. 
Sextio ζητεῖν... νοεῖν. Át uterque Duc. cum Coisl. 
primo et cum aliis quibusdam mss.vulgatam tuetur 
lectionem: cui lectioni vetus interpres Eustathius 
favet: Non ergo queras, inquit, de singulis ratio- 
nem: sed illa quoque qua silentio Scriptura pre- 
terit, ex his, quc relata sunt, debebis advertere. 

(57) Codices nonnulli πρὺς τῷ. Alii cum editis 


πρὸς τό, 


21 


HOMILIA I IN HEXAEMERON. 


22 


τουτέστι, λεπτὴν φύσιν xal ob στορεὰν οὐδὲ παχεῖαν A est qui tenuem, non solidam neque erassam na- 


εἰς τὴν τοῦ οὐραννοῦ σύστασι» οὐσιώσας, Κάὶ περὶ τοῦ 
σχήματος δὲ ἱχανὰ ἡμῖν τὰ παρ αὐτοῦ, εἰπόντος iv 
δοξολογίᾳ Θεοῦ 'O στήσας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ κα- 
µάραν. Τὰ αὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ περὶ τῆς γῆς συµ- 
ξουλεύωμεν (58) ἑαύτοῖς, μὴ πολυπραγμονεῖν αὐτῆς 
τὴν οὐσίαν ἅτις ποτέ kot, μηδὲ κατατρίθεσθαι τοῖς 
λοχισιοῖς αὐτὸ τὸ ὑποκείμενον ἐχζητοῦντας, μηδὲ ζη- 
τεῖν τινα φύσιν ἔρημον ποιοτήτων, ἄποιον ὑπάρχον- 
σαν τῷ ἑαυτῆς λόγῳ, ἀλλ᾽ εὖ εἰδέναι, ὅτι πάντα τὰ 
περὶ αὐτὴν θεωρούµενα εἷς τὸν τοῦ εἶναι κατατέτακτει 
λόγον, συμπληρωτικὰ τῆς οὐσίας ὑπάρχοντα. Εἰς οὗ- 
δὲν γὰρ «καταλήξεις, ἑκάστην τῶν ἐνυπαρχουσῶν abren 
ποιοτήτων ὑπεξαιρεῖσθαι τῷ λόγῳ πειρώμενος, ᾿Εὰν 
γὰρ ἀποστήσῃς τὸ μέλαν, τὸ φυχρὸν , τὸ βαρὺ , 


turam, ad constituendam coli substantiam condi- 
didit. De:igura quoque sufficiunt nobis quz ipse in 
Dei glorificatione dixit: Qui statuit celum sieut ca- 
meram 15. Ceterum hec eadem et de terra nobis 
ipsi suademus, ut ne qualis tandem sit ejus sub- 
stantia, curiosius persecrutemur, 9 neque in sub- 
jecto perquirendo ratiocinatione defatigemur: ne- 
que naturam quampiam qualitatibus destitutam,et 
qualitatum sua ipsius conditione expertem exqui- 
ramus: sed probe sciamus omnia quecunque in ea 
considerantur, ad ipsius eysistendi rationem spe- 
ctare, quippe quee ipsius compleant essentiam. 
Etenim,si qualitates singulas,quas obtinet,ratione 
auferre coneris, es in nihilum desiturus. Nam si 


τὸ πυχνὸν, τὰς κατὺ γεῦσιν ἐνυπαρχούσας αὐτῇ ποιό» B &moveris nigritudinem, frigiditatem, gravitatem, 


τητας, f εἶ τινες ἅλλαι περὶ αὐτὴν θεωροῦνται, οὐδὲν 
ἔσται τὸ ὑποκείμενον (09). Ταῦτά τε οὖν καταλιπό,τα 
σε, μηδὲ ἐχεῖνο ζητεῖν παραινῶ, ἐπὶ τίνος ἕστηκεν, 
Ἰλιγγιάσει γὰρ καὶ οὕκως ἡ διάνοια, πρὸς οὐδὲν ὁμο- 
Ἀογούμενον πέρας διεξιόντος τοῦ λογισμοῦ. ᾿Εὰν τε 
γὰρ ἀέρα qüc ὑπεστρῶσθχι (00) πλάτει τῆς γῆς, 
ἀπορήσεις, πῶς ἡ μαλθαχὴ καὶ πολύκενος φύσις &vt- 
έχει ὑπὸ τοσούτου βάρους συνθλιδοµένη, ἀλλη᾽ οὐχὶ 
διολισθαίνει πάντοθε τὴν συνίζησιν ὑποφεύγουσα , 
καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ ἄνω ὑπερχεομένη τοῦ συμπιέζοννος 
Πάλιν, ἐὰν ὑποθῃς ἑαυτῷ (61) ὕδωρ εἶναι τὸ ὑποδε- 
θλημένον τῇ T5, xal οὕτως ἐπιζητήσεις, πῶς τὸ βαρὺ 
καὶ πυχνὸν o) διαδύνεί τοῦ ὕδατος , ἀλλ ὑπὺ τῆς 


ἀσθενεστέρας φύσεως τὸ τοσοῦτον ὑπερφέρον τῷ βά- C 


pet xpav&ícai* πρὸς τὸ xal (69) αὐτοῦ τοῦ ὕβατος 
τὴν ἔδραν ἐπιζητεῖν, καὶ πάλιν διαπορεῖν τίνι στε- 
γανῷ καὶ ἀντερείδοντι ὁ τελευταῖο: αὐτοῦ πυθμὴν 
ἐπιθαίνει. 


9. 'Eàkv δὶ ἕτερον σῶμα -ῆς γῆς ἱμθριθέστερον 
ὑποθῃ «ωλύειν τὴν γην πρὸς τὸ κάτω χωρεῖν. ἐνθυ- 
Μηθήσφᾳ κάκεῖνο ὁμοίου τινὸς δεῖσθαι τοῦ στέγοντος 
καὶ μὴ ἑῶντος αὐτὸ καταπίπτειν, Κἄν τι δυνηθῶμεν 
ἑκείνψ συµπλάσαντες ὑποθείναι, τὸ ἔχείνου πἆλιν 
ἀντάρεισμα ὁ νοῦς ἡμῶν ἐπιζητήσει, καὶ οὕτως εἷς 
ἄπειρον ἐκπεσούμεθα (08), τοῖς ἀεὶ εὑρισκορένοις 
βάθοοις ἕτερα πάλιν ἐπινοοῦντες, Καὶ ὅσηῳ ἐπὶ πλεῖον 
τῷ λόγῳ προίεµεν, τοσόύτῳ µέίζονα τὴν συνερει- 


στικὴν ἀναγκαζόμεθα (04) δύναμιν ὑπεισάχεν , ἢ 9 


προς ὅλον ὁμοῦ ὀυνήσεται τὸ ὑπερχείμενον ἀντιθα(- 
15 [sa. xL, 22. 


(38) Codex Combef. et unus Duc. cum Regio 
sexto ei cum editione Basil. euuGooAtóonev, 

(99) Reg sextus et Colb. primus οὐδὲν ἔσται τὸ 
ὑπολειπόμενον, qucd superest, nihil ecit, seu, nihil 
supercrit. Alii mss. εἰ ediji οὐδὶν ἔσται τό ὑποκεί- 
utvov, Iu est, ot loquuntur philosophi, nullum su- 
pererit subjectum. Est hodieque magnis inter phi- 
losophos agitata contentionibus quaslio, »ἰίπθ 
corporis forma entitas qusedam, an solum diversus 
partium situs, motus, etc. Videtur Basilius aut ni- 
hil, aut non ita multum a recentioribus dissentire. 

le0) Editi ὑποστόρεσθαι, corrufte. Codex unus 
ὑπεστορησθαι, corrupte quoque, Alii tres mss. ὑπε- 
οτορέσθαι, non male. At Coisl. primus ónsax0028 t, 


densitatem, et qualitates ipsius ad gustam perti- 
nentes,aot si que alit in ea conspiciuntur,super- 
erit subjectam nullum.His igitur omissis, ne illud 
quidem inquirendum moneo, videlicet super quo 
stet fulcimento. Nam et hoc pacto vertigine mens 
laborabit, quandoquidem ad certum nullum linem 
perventura est ratiocinatio. Sive enim aerem lati- 
ludini terre substratum esse dixeris; ambiges qui 
fleri possit ut natura mollis valdeque inanis tanto 
pondere compressa renitatur,et non potius dilaba- 
tur undelibet,hanc molem subsidentem aufugiens, 
seque sursnm perpetuo super id quod ipsam eor- 
primit diffundens.Rursum, si aquam terrm subje- 
clam esse lecum statueris,elian sic inquires,quo- 
modo graveet densum corpusnon penelretaquam, 
sed reslongegravior a debiliore natura detineatur. 
Ad hac ipsius etiam aqua investigabis basim, ac 
rursuin dubitabis,cuinam solido et retinenti fulcro 
ultimum ejus fundum incumbat. 

9. Quod si ponas aliud corpus esse terra gravius 
ac solidius, quo terra ne ad ima decidat impedia- 
lur; in animum inducturus es illud etiam aliquo 
alio simili indigere, quod alterum suffulciat, nec 
corrcere sinat. Et si confictum quid illisubsternere 
poterimus,rursus ejus fulefum meus nostra inqui- 
ret; atque hoc modo in intinitum dilabemur, sem- 
per preter inventa fundamen'a,alia rursus excogi- 
tantes. Etquanto longius ratione progredimur, tan- 
lo majorem retineudi ac suffulciendi vim cogimur 
inducere, qua toti simul moli superposita possit 


melius. Aliquanto post sex mss. ἀντέχει. Editi cuin 
Colb. secundo ἄντεχφ. Subinde aliquod mss. παν- 


ταχοθον, 
(δη Sic uterque Due. cum aliis tribuscodicibus. 
Colb. secundus ss27:. Editio Paris αὐτφ. 

(69) Antiqui duo libri πρὸς τῷ xai, Paulo post 
codex unus εἷς τὸ κάτω. 

(63) Uterque Colb. ἐμπετούμεθᾳ. Mox editi cum 
utroque Colb. προίεμεν. Alii quidam inss. προί- 
μεν. 

(64. Veteres aliquot libri ἀναγκαζόμενοι, Ibidem 
Reyii tres codices cum nno Colb. ἐπεισάχειν. Edi- 
ti cum uno ms., ὑπεισάχειν. 


2 


δ. BASIDII MAGNI ^ 


obniti.Quams brem mods finesquo moetiimpoe Α.νοιν. Διὰ casto ἄρους Exec τῇ διανοίφ, µή ποτέ os 


ne; ne quando curiosilatem (nam, qui incempre- 
lvensibilia perserutaris, redarguat Jebi sententia: 
neveétuquoque abeo interrogeris, Superquocirculi 
ojus Avi sint 4. Sed.etsiin Psalmis aliquando au- 
dieris : Egoconfirmavt-eolumnas ejus !5; vim illam 
qua im suo atau! confirmalur,columnas diclas esse 
pute.Nam illudt Super maría fundavit eam'9:quid 
aliud significat, quam aque naturam undique Lerre 
esse eireumfasam ? Quoinodo igitur aqna quamvis 
sit fluida,et in declive suapte natura feratur, ma- 
net suspenea,et nusquam de&uit? Tu vero non con- 
sideras quod terra per se suspensa, eamdem ant 
etiam adhud majorem pariat rationi hzesitandi lo- 


τῆς πολυπραγμοσύνης ὁ τοῦ Ἰώδ λόγος καθάψητε 
πορισκωποῦντος τὰ ἀκατάληπτα, καὶ ἐρωτηθῆς πε; 
αὐτοῦ καὶ σὺ, 'Exi τίνος (05) ol κρίκοι αὐτῆς πι- 
πήγασιν. ᾽Αλλὰ κἄν ποτε dw ψαλμοῖς ἀκούσῃς, Eve 
ἑστορέῶσα τοὺς στύλους αὐτῆς' τὴ αυνεχτικὴν c 
τῆς δύναμιν ατύλος εἰρῆσθχι νόμιαον Τὸ γὰρ, 
"Evi θαλασσῶν ἐθεμελίωσεν αὐτὴν, τί ὃηλοι, ἃ ὁ 
παντοθεν περικεχύσθχι τῇ qd τὴν τοῦ ὕδατος gin, 
Πῶς οὖν ῥωτὸν ὑπάρχον τὸ ὕδωρ καὶ ἐπὶ τὸ ρα: 
νὲς πεφυχὸς χαταπίπτειν , μένει ἀπχιωρούμενον xai 
οὐδαμοῦ ἀποῤῥέου, Σὺ δὲ οὗ λογίζᾳ (66), ὅτι τὴν aj 
την ἢ καὶ ἔτι πλείονα ἀπορίαν τῷ λόγῳ παρέχει ἡ 
γὸ καθ) ἑαυτὴν «ρεµαµένη, βαρυτέρα vi,» φύσιν ver 


cum, quandoquidem natura gravior est, Verum 80 Β Αλλὰ ἀνάγχη, xiv γῆν καθ ἑαυτὴν εἶναι δώμεν, 


necesse est, sive terram per seipsam concesseri- 
mus consistere,sive super aquas jactari dixerimus, 
nunquam de pia sententia discedere, sed fateri si- 
mul emaia per conditoris potentiam contineri. [ta- 
que tum nobis ipsis tum aliis interregaturis nos, 
quo fulcro ingens illud mec ulli ferendum terre 
onusinnixumsit,dicamus haecoportel: In manu Dei 
$un fines trerrg!! Hocnobis tutissimum estad eom- 
perondem intelligentiam,et saditoribus comducibile. 

10.Jam vere physici nonaulli etiam ob ejusmodi 
causas terram immebilein manere magno cum ap- 
paratu verborum dicunt. Nimirum quod mediam 
orbis regionem occupavit,et quod quo se magis in- 
cliaet,non habet, utpoteab extremis equaliteremni 


κἂν imi τοῦ ὕλατος αὐτὴν ἀκοσαλεύειν εἴπωμεν, 
μηλαμοῦ ἀναχωρεῖν τῆς εὐσεθοῦς διανοίας, ἀλλὰ πόντι 
ὁμοῦ συγκρατεῖσθχι ὁμολογεῖν τῇ δυνάμει τοῦ xi- 
σανῖος. Ταῦτα οὖν χρὴ ἑαυτοῖς τε λέγειν xai τοῖς 
διερωτῶσιν ἡμᾶς, ἐπὶ τίνος τὸ ἄπλετον τοῦτο xr 
ἀφόρητον τῆς γῆς ἐρήρεισται βάρος, ὅτι Ἐν τῇ χεὶ- 
pi τοῦ 0102 (07) τὰ πέρατχ τῆς nc. Τοῦτο ἀσφαλί- 
σιατον ἡμῖν! πρὸς νόησιν καὶ ὠφέλιμον τοῖς ἀχού- 
ουσιν, 

10. "Ηδη δέ τινες (08) τῶν φυσικῶν xat turca 
αἰτίαις τὴν γην ἀκίνητον uévs.v κατακομφεύνντει. ης 
ἄραε διὰ τὸ viv µέσην τοῦ παντὸς εἰληφένει j8- 
pxw, xxi διὰ τὴν ἴσην πάντοθεν πρὸς τὸ ἄκρον ἀπό- 
στασιν, οὐκ ἔχουσαν ὅπου μῦλλον ἀποκλιθῇ ἀναγκαίως 


ex parte dissita; hinc eam in seipsa necessario per- € µένειν ἐφ᾽ ἑχυτῆς, ἀδύνατου αὐτῇῃ παντελῶς τὴν iei 


manere asseverant, cum circumjacens undelibet 
i&quelitas facia,ut non queat omnino in ullam pear- 
tem declinare.Contendunt itidem terram medium 
locum non sorte, neque casu nactam esse;sed hunc 
esse terra naturalem ac necessarium situm. Nam 
cum celeste corpus regionem extremam sursum 
versum obtineat; quecunque sane,inquiunt, pon- 
derà ex eupernis elabi posuerimus, ea undique ad 
medium deferentur. Et certe, in quod deferuntur 
partes,in id utiqueetiam totum detrudelar.Etenim 
si lapides, et ligna, οί terrestria omnia deorsum 
versus torruunt, hic utique fuerit etiam toti terre 
proprius ac conveniens situs : at si quid levium e 
medio evehatur, profecto suprema petet. Quare 


τι ῥοπὴν τῆς πανταχόθεν περικειµένης -μοιότητος 
ἱμποιοὺσης. Τὴν δὲ µέσην χώραν μὴ ἀποχληρωτιάςς 
τὴν yh», μηδὲ ix. τοῦ αὐτομάτου λαχεῖν, ἀλλὰ qun- 
κὴν εἶναι ταύτην τῇ qi καὶ ἀναγχαίαν τὴν θέσιν, 
Τοῦ γὰρ οὐρανίου σώματυς τὴν ἑσχάτη» χώραν ὡς 
προς τὸ ἄνω κατέχοντος, ἄπεο ἂν, φησὶν (00), ocv 
θώμεθχ βέρη ἔκπιπτειν ἀπὸ τῶν ἄνω, ταᾶτα πχντα- 
χόθεν ἐπὶ τὸ μέσον συνενεχθήσεται. "Eg! ὅπερ (10) 
δ' ἂν τὰ µέρη φέρηται, ἐπὶ τοῦτο καὶ τὸ ὃλον e 
ὠσθέσεται δηλονότι. EL δὲ λίθοι καὶ ξύλα καὶ τὰ γεηρα 
πάντα φέρετχι πρὸς τὸ κάτω, αὗτη dv εἴη καὶ τὴ às 
Yü οἰκεῖα καὶ προσήκουσα θέσις xiv τι τῶν χούφων 
φίρηται ἀπὸ τοῦ µίτω, δηλονότι πρὸς τὸ ἀνώτατον 
κινηθήσεται, ᾿ Ωστὸ οἶχείχ φορὰ τοῖς βαουτάτοις à 


motio deorsum tendens,gravium est propria;infi- Ὁ πρὸς τὸ κάτω" κάτω δὶ ὁ λόγος μέσον toit. MA 


mum autem,mediu:m esse ex diclis patet. Neigitur 
mireris,si nusquam excidat terra, quippe que me- 

14 Job xxxvii, 0. !5 Psal. Lxxiv, 4. 

(655) Illa, ἐπὶ τίνος, etc., desumpta sunt ex Job, 
xxxvii, 6, ut legere estapud LXX. Sed Aquila οἱ 
Theodotio ex Hebreo "verterunt, αἱ βάσεις, buses. 
Nec aliterlegitur inVulgata, Super quo bases illius 
solidata sunt?Symmachus οἱ κατάπηχες, pali. Plura 
qui cupit, nutas Duca: legere potest. et Hezapla. 
. (66) Veteres quinque libri λογίζη. Editi λογί- 


ζεις. 

. 467) Colb. primus "Οτι i» τῃ χειρὶ του Θεοῦ πί- 
λαγος, Ότι iv ty χειρὶ αὐτοῦ τὰ περ. Quia in manu 
Dei est mare. Quia in manu ejus. sunt fines, etc. 


οὖν θαευµάσης εἰ μηδαμοῦ ἐκπίπτει ἡ γῇ, τὴν κατὰ 
φύσιν χώραν τὸ μέσον Éyousz. Πᾶσι γὰρ ἀντικι 


16 Psal]. xxi, 2. 17 Psal. xciv, 9. 


(68) Quod ait Basilius sensisse quosdam philoso: 
phos de telluris quiete, id pariter nostra siste ? 
quibusdam defenditur. Nam uirum terra in ceatre 
mundi immota maneat,an sol huncsilum obses, 
quastio est eliamnam inter philesophos perqsam 
celebris, et magna, wiriaque contentione agit. 

(69) Editio Basil. et sex mes. ἅπερ ἂν ent" 
Editio Paris. ezsiv. Ibidem Colb. primus Bá 
ἐμπίπτειν. . 

(10) Ita sex mss. At editi xxi ἐφ ὅπερ Paulo 
post Colb. secundus συννωθ.σθήσαται. 


*b5 


HOMILIA 1 4N'HEXAEMERON. 


30 


µένειν αὐτὴν κατὰ χώραν, ἤ παρὰ φύσιν κινουµένην Alium. loqumaetore sum consenientem occupet. 


της obuia; ἕδδρας ἐξίστασθαι, Τούτων δ’ ἄν σοι 
δοχη (71) τι πιθανὸν εἶναι τῶν .εἰρημένων, ἐπὶ τὴν 
οὕτω ταῦτα διαταξαµένην (72) τοῦ θεοῦ σοφίαν µε- 
τάθις τὸ θαῦμα. Ob γὰρ ἑλαττοῦται ἡ ἐπὶ τοῖς µεγί- 
στοις ἔκπληξις, ἔπαιδὰν ὁ τρόπος καθ 3v γίνεταί τι 
τῶν παραδόξων ἐκευρεθῇ εἰ δὲ μὴ, ἀλλὰ τό γι ἁπλοῦν 
τῆς πίστεως ἰσχυρότερον ἔστω τῶν λογικῶν ἀποδεί- 
Seo» 


plus babeat Treboris, quam quseex ratione peiuatu 


44. Τὰ αὐτὰ δὲ ταῦτα (78) καὶ περὶ οὐρανοῦ εἴ- 
ποιµεν, ὅτι πολυφωνότατοι πραγµατεῖαι τοῖς σοφοῖς 
τοῦ κόσμου περὶ της οὕρανίου φύσεως καταθέθλην- 
ται, Καὶ ol μὲν σύνθετον αὐτὸν Ex τῶν τεσσάοων 
στοἰχείων εἰρήχασιν, ὡς ἁπτὸν ὄντα καὶ ὁρατὸν, καὶ 


Omnino enim:ipeam in eo loco manere aecesse 
fuerit, aut eam preter naturam moiam a propria 
sede dimoveri. Jam si quid eorum quze diota sunt, 
probabile tibi vi 'eatur,ad Dei sapientiam, quzo bsec 
ila ordinavit, admirationein transfer. Qui enim 
maximas eb res accedit sapor, negsaquam.ideo 
mánvitur quod modus que quid &at &tupendonum, 
adinvenlus. est; sin minus, sxltem fidei eimplieitas 


F demenstraliones. 


11. Hec eadem de coelo. quoque dinerimus, cla- 
mosissünas scilicel ac verbesissimas de eoli natura 
a wuudi sapientibus propositas fuisse commenta- 
tiones. Alii quidem ipsum ex quatwor elementis 
conflalum esse dixere: quippe euto in Langendi.ac 


ετέχοντα γῆς μὲν διὰ τὴν ἀντιτυπίαν, mophc δὲ, B 0655994 sensum cadat sitque terrg.quidem parti- 


bk τὸ χαθορᾶσθαι, τῶν δέ λοικῶν διὰ τὴν llc (04): 
ol δὲ τοῦτον ὡς ἁπίθανον παρωσάμενοι τὸν λόγον, 
πέµπτην τινὰ σώματος φύσιν εἷς οὐρανοῦ σύστασιν 
οἴπόθεν val παρ) ἑαυτῶν (70) ἀποσχεδιάσαντες ἔπεις- 
ἠγαγον. Καὶ ἔστι τι παρ᾽ αὐτοῖς τὸ αἱβέριον σῶμα, ὃ 
Κάτε πῦρ; φασὶ, µήτε rho, μήτε γῆ, μήτε ὕδωρ, 
pre ὅλως ὅπερ iv τῶν ἁπλῶν' διότι τοῖς μὲν ἁπλοῖς 
οἰχεία Κίνησις ἡ in' εὐθείας, τῶν μὲν κούφων ἐπὶ cb 
ἄνω φεροµένων, τῶν δὲ βαρέων ἐπὶ τὸ κάτω. Οὔτε 
Kb vb ἕνω καὶ «b κάτω τῇ sm oh περιλινήσει ταῦ- 
τό» καὶ ὅλως τήν εὐθείαν '(Π6) πρὸς τὴν dv οὢ χύ- 
χλῳ περιφορὰν πλείστην ἀπόστασιν ἔχειν. "uv δὲ αἱ 


«eps ob solidilatem ; ignis vero, quia conspititur ; 
reliquorum tandem, ob misturam. Alii autemhac 
opinione, tanquam que vc: isimilisman esset, re- 
jecta, quintam quamdani eorporis naturam ad con- 
slitueadum celum suopte ingenio, ela seipsis te- 
mere aique inconsulte éntsodukermt, Bst et apud 
ipsos slbereum £1:quoddam. corpus, qwod Reque 
égnem dicunt esse, neque aerem, neque lerram, 
nec aquam, nec quidquam earmipo ex simplicibus, 
propierea.quod proprius einpéieium mo[fus'rectus 
rest,levibus quidem sursum gravibus vero:deorsum 
tendentibus. Neque vero sursum acdeorsum ferri, 


κατὰ φύσιν  xwüste παρηλλαγµέναι τυγχάνουσι͵ c idem est atque in orbem versari ; et in. summa, 


τούτων &vd xn, φασὶ, παρηλλάχθαι xal τὰς οὐσίας. 
᾽Αλλὰ μὲν οὐδὲ ix τῶν πρώτων Φωμάνῶν, ἅ δὴ στοι- 
Κεῖα καλούμεν, σύνθετον εἶναι δυνατὺν ἡμῖν ὑποθέ- 
«Ba. τὸν οὐρανὸν, τῷ τὰ ἐκ διαρόρων συγκείµενὰ μὴ 
δόνασθαι ὁμαλὴν καὶ ἀθίαστον ἔχειν τὴν κίνησιν, 
ἑκάστου τῶν Σνυκαρχόνιων ἁπλῶν τοῖτ συνθέτοις ἄλ- 
λην καὶ ἄλλην ὁρμὴν παρὰ τῆς φύσεως f/ovtoc, Διὸ 
πρῶτον μὲν καµάτῳ συνέχεται bv vf ουνεχεῖ κινήσει 
*à σύνθετα, διὰ τὸ µίαν κχίνησιν μὴ δύνασθαι πᾶσιν 
οὐάρμοστον εἶναι καὶ φίλην τοῖς ἐναντίοις' ἀλλὰ τὴν 
*p κούφῳ οἶκείαν Ἠπολεμίαν εἶναι τῷ βαρυτάτῳ. 
"Όταν μὲν γὰρ πρὸς τὰ ἄνω κινώµεθα, . βαρυνόμεθα 
τῷ γιώδει᾽ ὅταν δὲ πρὸς τὰ κάτω (77) φερώμεθα, 
βιαζόμεθα τὸ πυρῶδες. παρὰ φύσιν αὐτὸ πρὸς τὸκά- 
τω καθέλκοντες, 'H δὲ πρὸς τὰ dvavela Dux) τῶν 
στοιχείων διαπτώσεώς ἐστιν ἀφορμὴ. Τὸ γὰρ ἠναγκα- 
σμένον καὶ παρὰ φύσιν, ix^ ὀλίγον ἀντισχὸν, καὶ τοῦ- 
το βιαίως καὶ μόλις, τάχὺ διελύθη sl; τὰ ἐξ ὧν συν- 
ετέθη (78), ἑκάστου τῶν συνελθόντων πρὸς τὴν οἱ- 
κείαν χώραν Ἱπανιόντος, Διὰ μὲν δὴ ταύτας, ὣς gant, 
των -λοχισμῶν τὰς ἀνάγκας, τοὺς wv προκγόνθων 


(11) Voculam δέ ex duobus mss. addidimus, 
Hot ipso in loco duo mss. σοι δοχοίη. 

c4 Antíqui duo libri οὕτω τὰ πάντα διατ. Mox 
duo Mss. sópcbt. Alius ἐξευρεθείη. 

(73) Codices duo τὰ αὐτὰ δὲ “πάντα, 

(74) Codex Combef. }οιπῶν διὰ τὴν µέθεξιν Corn- 

iusnotat hanc ορἰπἰοηθίπ esse Platotis, in 

Timmo : sequerrtem, Aristotelis. 

(19) Culb. primus παρ) ἑαυτοῦς, Mox editio Ba- 
sil. οἱ quinque mss. wp, φησί. Editio Paris. 


rectum et orbicum motuta plurimum inter se dif- 
ferre censent. Quorum autem motiones secundum 
naturam divers sunt, horum etiam necesse est, 
igquiunt, essentiain esse diversam.Sed πο ex ρτί- 
mis quidem corporibus quas elementa vocamus, ca- 
ium composi, statuere pessumus;eo quod ea qua 
ex diversis constant, motum qui tquibiliter ac 
εἶσε vi.edatur, liabere non possunt ; cem singula 
qui in compositis insunt simplicia, alium atque 
alium 8 natura sortiantur impetum. Quocirca res 
compesits. primum quidem incontinuo motu segre 
continentur, quod unus motus omnibuseontrariis 
nón potest congruus esse et amieus: sed is qui rei 
lewis proprius est, gravissime aérersstur. Com 


D'enim sursum versus movemur, per id quod terreum 


9st, gravamur ; cum vero deorsum volvimur, vitn 
facimus igaco,;quippequiipsum deorsum trehamus 
prestter naturam. ise eutem elementoram in con- 
traria distractio,ruinz et dissolulienis causa exsi- 
stit. Quod enim coactum est, et preter naturam, 


-eum parum resistat, idque violenter et iegre,brevi 


aat, 
? (76) Codex unus ;, εὔθετα.... ἔχει, Hoc ipso in 
loco Colb. secundus ἁποστασίχν Pe. ]Cod. 176 a 
recentiori manu ἔχει. ] 
(71)In aliquibus mss. legilur πρὸς τὸ dvo... 
πρὸς τὸ κάτω. AÁliquanto infra Reg. primus cum 
lero ms. µεθέλκουτες, 
(18) Codices duo i& àv σύγκειται καὶ συν- 
ετέθη, 





21 S. BASILII MAGNI 4 


in ea quibue eematat dissolvitur, dum singula quie A ἀθετήσαντες λόγους, οἰχείας ὑποθέσεως ἐδεήθησαν V 
inunum convenerent, ad propriumredeuntlocum. πέµπτην σώματος φύσιν εἷς τὴν οὐρανοῦ καὶ um 
Saneob has, ut aiunt,ratiocimetionum augustias,li xxx' αὐτὸν ἁστέρων Ὑένεσιν ὑποτιθέμενοι. "Άλλοι ἃ 
qui quintam corporisnaturam ad easlistellarumque τις τῶν σφριγώντων κατὰ πιθανολογίαν ἐπανασὰς 
ipsiusconstituendam generationem commentisunt, πάλιν τούτοις, ταῦτα μὲν διέχαε xal διέλυσεν, οἰκείν 
rejectis priorum opinionibus, argumentis propriis δὲ περ) ἑαυτοῦ ἀντεισήγαγε δόξαν. Περὶ ὦν viv. λί- 
opus habuere. At quivis alius arte suadenti ΡΓῷ- — v&v ἐπιχειροῦντες, εἰς τὴν ὁμοίαν αὗτοῖς &lolseyle 
pollens, rursus hos adortus, hec confutavit, dis- ἐμπεσούμοῶκ. λλλ᾽ ἡμεῖς ἐκείνους ὑπ ἀλλήλων d- 
solvitque,et de suo opinionem propriam invexit. De σαντες καταθάλλεσθαι, αὐτοὶ τοῦ περὶ τῆς οὐνίε 
quibussi nunc dicereaggrediemur,ineasdem nugas ἀφέμενοι λόγου, πειαθέντες Μωύσετ (79), ὅτι Ἐποίι- 
atque illi incidemus, Verum sinentes nos, uL sese σεν à θεὸς τὸν οὐρανὸν xml τὴν γῆν, τὸν ἀριστο- 
invicem evertantrefellantque, jam omisso deessen- τέχνην τῶν σοφῶς καὶ ἐντέχνως γενομένων δοξάον. 
tia sermone, fidem Moysi adhibentes, quod Fecit psv, καὶ Ex τοῦ κάλλους τῶ, ὀρωμένων τὸν ὑπέρι- 
Deus ccelum el terram, artificioptimo pro his quae Ἅλον ἐννοώμεθα, καὶ ix τοῦ μεγέθους οῶν αἰφθητῶ 
sapienter ac industrie peractasunt,gloriam demus, τούτων καὶ περιγραπτῶν σωμάτων ἀναλογζώμή: 
et ex pulchritudine eorum quae videntur, eum qui ο τὸ» ἄπειρον καὶ ὑπερμεγέθη καὶ πᾶσαν διάνοιαν b 
omnen pulchritudinem superal, mente concipia- cp πλήθει τῆς ἑκυτοῦ Oovápgaux ὑπερθαίνοντα. Kei 
mus; et ex magnitudine sensibilium horum el cir- γὰρ el xai τὴν φύσιν ἀγνοοῦμεν τῶν γενοµένων, ἑλ- 
. cumseriptorum corporum,illum qui infinitus estet λὰ τό γε ὁλυσχερῶς ὑποπίπτον ἡμῶν τῇ alobim 
immensus,quique omnem prs polenlire sue multi- «*osootov ἔχει τὸ θαῦμα, ὥστε xal τὸν Ἐντρεχέστατοι 
tudine cogitationem exsuperat, intelligamus. Etsi voov ἑλάττονα ἀναφανῆναι (80) τοῦ ἐλαχίστου τῶν 
enim eorum quie facta sunt naturam igboramus : kv τῷ κόσµῳ, πρὸς τὸ ἤ δυνηθῆναι αὐτὸ xev ἀξίο 
at certe quidquid omniex partesub nostros sensus ἐπεξελθεῖν, ἤ τὸν ὀφειλόμενον ἔπαινον ἀποκληρῶσει 
cadit, tantum prt se fert admiratiodis, ut vel acu- τῷ χτίσαντι ᾧ πᾶσα δόζα, τιμὴ (81) xal κράτος, εἰς 
tissima mens imparesse comperiatur, qua» autmi- τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 

Dimum quid eorum qui in mundo sunt, pro rei dignitate explicet, aut debitam laudem rependit! 
Createri, cui omnis gloria, honor et imperium, in secula seculerum. Amen. 





HOMILIA 1I. OMIAIA, B'. 
De eo quod invisibilis erat terra et indigesta 18. Περὶ τοῦ, Αόρατος ο P καὶ ἆκατα- 


19 1. Mane in paucis explicandis verbis immo- , 4. Μικροῖς ἕωθεν (89) ἑνδιατρίψαντες ῥήμεσι v 
rati, tantam sententie profunditatem reconditam ΄ σοῦτον ἀποκεκρυμμένον τὸ βάθος τῆς Ourvolac ερο- 
invenimus, ut deiis quesequuntur,omnino despe- µεν, ὥστε τῶν ἐφεξῆς παντελώς ἀπογνῶναι Εἰ qi 
remus, Nam si sanctorum atria talia sunt, el ἰθΙΠ- τὰ προαύλια τῶν ἁγίων τοιαύτα, xai τὰ προπύλαις 
pli vestibula adeo venerandasuni,atque magnifica, τοῦ υκοῦ οὕτω σεμνὰ xal ὑπέρογχα τῇ (84) ὑπερθολῇ 
ut pulchritudinis sus praestantia oculos menlis τοῦ κάλλους τωὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας ἡμῶν περ; 
nosira perstriogant,qualia sunt.Sanctasanctorum? αστράπτοντα, ποταπὰ τὰ Άγια τῶν ἁγίων ; κεὶ εἰς 
ecquis landem cemperietur idereus,qui adyla in-  txavóc κατατολμῆσαι τῶν ἁδότω , ; ἢ τίς ἑπόψετει τὲ 
gredi ausit? aut quis conspeclurus est arcana ? ἀπόῤῥητα ; ᾿Απροσιτος piv γὰρ αὐτῶν καὶ ἡ Ws, 
Siquidem vel eorum aspecius est inaccessus; e( 68 δυσερµήνωτος δὲ παντελῶς τῶν νοηθέντων ὃ λόγος. 
quib mente concepta sunt,cegreoranino verbis pos- Πλὴν ἁλλ᾽ ἐπειδὴ παρὰ τῷ δικαίῳ κριτῇ, καὶ ὑτὶρ 
sunt explicari.Áttamen,cum apud justum judicem μόνου τοῦ προελέσθαι τὰ δεοντα, οὐκ εὖ 
vel ob id solum, quod quis officium suum sibi {- p εἶσιν ἀφωρισμένοι μισθοὶ, μὴ ἀποχνήσωμεν (88) xo 
ciendum proposuerit, constituta mercessil,eaque τὴν ἔρευναν, El γὰρ καὶ τῆς ἀξίας ἀπολεικόμεε, 
non coutemnenda;ne ad perscrutesndum fuerimus ἀλλ Ἰὰν τοῦ βουλήματος τῆς Τραφῆς uh ἐκκίφωων 


18 Gen. 1, 2. 


(79) Colb. gecundus αὐτοὶ τοὺς περὶ τῆς οὐσίας  sBus τοῦ αὐτοῦ περὶ ὑδάτων καὶ φωτὸς, ὁμιλία δευ- 
ἀφέμινοι λόγους πιστευθέντες Μωύσετ, Alius codex vp. Coisl. primus τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Bt- 
quoque ἀφέμενοι λόγους, Αί Coisl. primus vulga- σιλείου tl; την α’ ἡμέρακ τῆς ᾿Εξαημέρο Ὁμιλὰ 


tam lectionem tuetur. . "δευτέρα. Alter Coisl. eic τὰ πρῶτα τῆς γενίσεως, 
(80) Editi et duo mss. ἄν φανῆναι. At alii qua- (83) Reg. sexius cum Colb. primo μικροῖς lyspo 
tuor mss. conjuncte ἀναφανηναι. σθεν, paulo anle. At editi cum utroque Ceisl. e 


(81) Codices quatuor δόξα, τιµή. Coisl. priinus p cum multis aliis mss. μιχροῖς ἕωθεν, mane. Lege 
ἡ δόξα xal τὸ κράτος. Duc. . 
(82) Titulusnullus legitur neque in Reg.quinto, (84) Sic editio Dasil. et mss. plurimi. Edilio 
neque in Colb.secundo.In duobus mss.verbaScri- Paris. ὑπέρογκα καὶ τῇῃ. Aliquanto post iss. S6" 
pture, 5, δὲ 45 ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος, loco — ptem ἀπρόσιτος μὲν γὰρ αὐτῶν καὶ ἡ. Editi. ἀπόσι- 
sunt üluli. Alii tres mss. cum edilis περὶ τοῦ, τος γὰρ αὐτὼν ἡ θία. 
ἀόρατος fw ἡ γη καὶ ἀκατασκεύαστος. Colb. pri- ^ (85) Colb. primus μὴ ἀποκ,ησαίμην. 


| 


30 . HOMILIA II IN HEXAEMERON. 30 


τῇ βοηθείᾳ τοῦ Πνεύματος, xal αὐτοὶ o)x ἀπόδλητοι A segniores.Nam,tametsi rerum non possumus asse- 
παντελῶς κριθησόµεθα, καὶ τῇ συνεργείᾳ τῆς χάριτος — qui dignitatem; tamen, si a Scripturse proposito, 
οἰκοδομήν τινκ τῇ ᾿Εκκλησίᾳ τοῦ Oto παρεξόμεθα. Spiritu auxiliante, non excidamus,etiam ipsi non 
'B M γή ἂν, qnsiv, ἀόρατος xal Ἱκατασχεύχστος. | omnino rejectanei judicabimur; ac gratia coope- 
Bé ἀμφοτέρων ὁμοτίμως — vtvouiverv οὐρανοῦ xai rante, non nihil prestabimus aeificationis Eccle- 
γῆς, 9 μὲν οὐρχνὸς ἀπηρτίσθη, ἡ δὲ γη ἴτι ἀτελής sim Dei. Terre autem, inquit, erat invisibilis et 
ἐστι «αἱ ἀνεξέργαστος (80); "Β ὅλως, τί τὸ ἀκατά- (ἑπεοπιροείία. Quomodo conditis pariter utrisque 
σκευον (87) τῆς γῆς; καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἀόρατος celo et terra, ccelum quidem omnibus numeris 
v ; "στι μὲν οὔν τελεία κατασκεἡ vlc ἡ ἀπ᾿ αὐτῆς — absolutum]est, terra vero adhuc imperfecta est et 
εὐθηνία * φυτῶν παντοδαπῶν βλαστήσεις * δένδρον rudis? Aut omnino, qui est terra incomposita? aut 
ὑψηλοτάτων προθολαὶ χαρπίµων τε xal ἀκάρπων * ob quam causam erat invisibilis? Sane perfectus 
ἀνθῶν εὔχροιχι καὶ εὐωδίαι * καὶ ὅφα μικρὸν ὕσει- terrip apparatus ipsa illius ferüilitas est, generatio- 
oov (88) μέλλει τῷ προστάγµατι του θεοὺ ἑπανατεί- nes quarumcunque plantarum,altissimarum arbo- 
λαντα τῇ, γῇ τὴν Ἱενησαμένην κατακοσμεῖν. uv rum tum frugiferarum tum infecundarum ortus ; 
ἐπειδὴ οὐδὲν οὕπω ἦν, ἀκατάσκερον αὐτὴν εἰκότω» ὁ ,, florum colores speciosi ac odores grati,et quaecun- 
λόγος ὠνόμασε. Τὰ αὐτὰ δὲ ταῦτα xal περὶ (89) οὗ — que paulo post Deijussu eterraemergentia genitri- 
pxvoo εἴποιμεν * ὅτι οὐχ ἐξείργαστο οὕκω οὐδὲ αὐτὸς, cem suamerantornatura.Quarum rerum quoniam 
οὐδέ τὸν oburtov ἀπειλήφει χὸσμον, dct µήπω (90) σε- nibildum erat, merito Scriptura ipsam nominavit 
AXivo µήτε ἡλίψ πεαιλαμπὸμενος μηδὲ τοῖς χοροῖς τῶν incompositam. Hec eadem et de caelo dixerimus; 
ἄστρων κατεστεµµένος, Οὕπω γὰρ ταῦτα (Qi) ἔγεγο- quandoquidem vel ipsum nondum erat excultum, 
vti, "στι οὐκ ἁμαρτήσεις της ἀληθείας, xdv τὸν οὖς Beque;proprium receperat ornatum, utpote quod 
pxvàv ἁκατάσκευον εἴπῃς. ᾿Λόρατον δὲ τὴν vf» προ nondum sole ant luna splendesceret, neque astro- 
εἶπε διὰ δύο αἰτίας * fj ὅτι οὕπω hv αὐτῆς ὁ θεατὴς Tum choris coronaretur. Necdum enim isthaec con- 
ἄνθρωπος (93), fj ὃτι ὑποθρύχιος 0522 kx τοῦ ἐπιπο- dita erant. Quare a veritate non aberraveris, si 
λάζοντός τῇ ἐπιφανείᾳ ὕδατος οὐχ ἠδόνατο καθορᾶ» colum quoque dixeris fuisse incompositum. Ter- 
σθαι. Οὕπω γὰρ fjv συναχθέντα τὰ ὕδατα εἷς τὰ ol- ram autem duas ob causas appellavit invisibilem; 
χεῖα συστήµατα, ἅπερ ὕστερον ὁ θεὸς συναγαγὼν  autquod nondum esset qui eam conspiceret homo, 
προσηγόρευσε θαλάσσας. 'Adpxtov οὖν {εί εστι; Τὸ autquod ea videri 15 minime posset, quippe quae 
μὲν, ὃ μὴ πέφυχεν ὀφθαλμοῖς σαρχκὺς καθορᾶσθαι, ὡς ' aquis super ipsias superficiem innalantibus esset 
6 νοῦς ὁ ἡμέτερος * τὸ δὲ, ὃ τῇ φύσει ὁρατὸν ὑπάρχον, Submersa. Nondum enim erant aqui in suas sta- 
διὰ τὴν ἐπιπρόσθεσιν τοῦ ἐπικειμένου αὐτῷ σώματος tiones congregalse : quas postea aggregatas Deus 
ἀποχρύπτεται, ὡς ὁ ἐν wp βυθῷ σίδηρος, Καθ᾽ ὃ ση» — maria nuncupavit. Invisibile igitur quid esi? Ali- 
µαινόμενον νῦν ἀόρατον ἡγούμεθα προσειρῆσθαι cà» quando quidem id quod ex se oculis carnis cerni 
γῆν καλυπτοµένην ὑπὸ τοῦ ὕδατος. ᾿΄Επειτα μέντοι, καὶ non polest, cujusmodi est mens nosira: aliquando 
«ήπω τοῦ φωτὸς Ὑενηθέντος, οὐδὲν fjv θαυμαστὸν vero id quod ex natura sua potest conspici, sed 
τὴν ἐν σκὀτῳ (03) κ«ειµένην, διὰ τὸ &»ótotoy εἶναι incumbentis ei corporis occultatur interjectu, vel- 
τὸν ὑπὲρ αὐτής ἀέρα, ἁόρατον xal κατὰ τοῦτο παρὰ uti ferrum, quod in imo gurgite jacel.Juxta quam 
τῆς l'o19e προσειρῆσθαι. notionem, nunc invisibilem ducimus vocatam esse 
terram, utpote que ab aquis occultaretur. Deinde vero com necdum esset facta lux, nihil erat miri si 
terra in tenebris sita, quod aer super eam non illuminaretur, ob id etiam a Scriptura invisibilis ap- 
pellata sit. 


Φ. αλλ ol παραχαράκται τῆς ἀληθείας, οἱ οὐχὶ 
vj Γραφ] τὸν ἑαυτῶν νοῦν ἀκολουθεῖν ἐχδιδάσκεντες, 
ἀλλὰ πρὸς τὸ οἰκεῖον βούλημα τὴν θιάνοιαν τῶν l'pa- 
φῶν διαστρέφοντες, τὴν ὕλην φασὶ διὰ τῶν λέξεων 
τούτων παραδηλοῦσθαι. Αύτη γὰρ, φασὶ (94), καὶ 


ἄδρατος τῇ φύσει καὶ ἀκατασκεύαστος, ἄποιος οὖσα 


(86) Codex unus cum editis ἀνέργαστος xal àv- D 


απάρτιστος. Alii sex mss. ut in contextu. 

(81) Antiqui octo libri ἀκατάσχευον. Editi cuin 
Coisl. primo ἀκατασχεύαστον. — 

(88) Codex unus ὅσα μικρῶς µετ ὀλίγον ὕστερον. 
Nec ita inulto infra octo mss. ἀχατάσχευον αὐτὴν 
εἰκότως ὁ λόγος. Editi àxa120x102010v αὐτὴν ὁ λόγος 
εἰκότως Coisl. primus ἀκατασχεύχστον αὐτὴν εἰκό-- 


τώς O9. 

(89) Codices septem x&v περι. Edili cum uno aut 

tero tss. καὶ x£2l. Vox οὕπω paulo post recens 
accessil ex sex codicibus. 

(90) Veteres quinque libri ἅτε µήπω. Editi cum 
Coisl. primo ὄγε µήπω. Alius codex ὥσγε ufino. 


9.:At vero veritatis adulteratores qui suam ipso- 
rum mentem Scripture obtemperare nequaquam 
docent, sed ad propriam sententiam detorquent 
Scripturarum sensum,maleriam bisce verbis aiunt 
significari.H»c enim,inquiunt,est et invisibilis et 
incomposita suapte natura : quippe cum ex sua 


(91) Editi οὕπω x20 αὗτά. At mss. quinque uti 
in contextu, Mox mss. octo ἁκατάσκευον. Editi cum 
Coisl. primo ἀκατασκεύαστον. 

(92) Sic antiqui septem libri. Vox ἄνθρωπος in 
editis desiderabatur. Iníra Colb. secundus ἐκάλεσε 
θαλάσσας. 

(93) Editi et duo inss. iv χόσµῳψ, £n mundo, de- 
ravate. AL Regii duo cum Colb. secundo et cum 
oisl. itidem secundo iv σκότῳ, in Lenebris, emen- 

date. Codex Combef.et alii duo inss, iv σκότει͵,Νος 
ita multo post quinque mss. cum editione Basil. 
&)pavov xal. Editio París. καὶ ἄορατο». 

(94) Editio Basil. cum sex mss. φησἰ. Editio Pa- 

ris. φασι, 








9t . . 8. BASILII MAGNÍ 32 
ipsias conditione careat quaeunque qualitate, at- A vj ἑαυτῆς λόγῳ, καὶ παντὸς εἴδρυς καὶ σχήματος 


que ab omni forma dc figura sil.separata ; quam 
assumptam pro sua sapientia conformavit artifex, 
et inordinemredegit, et ita per ipsam rerum visibi- 
lium essentias constituit Quod si iagenita esl lizee, 
primum quidem parei nc Dee honor tribuendus est: 
quandoquidem eodem antiquitatis jure dignabi- 
tur.Quo quid magis impium esse possit? materiam 
scilicet quatitatis ac forms experlem, extremam 
ipsam deformitatem, feditatem ipsam figura desti- 
tutain ipsis enim eorum utor vocabulis) pari cum 
saptenti et potente ac perpulehro opiflce ac univer- 
surum conditore prerogativa ac dignitate cohone- 
stari? Deinde quidem si tanta est maleria ut totam 


κεχωρισµένη, fjv παραλαθὼν ὁ τεχνίτης τῇ ἑαυτοῦ 
σοφἰᾳ ἑμόρφωσε, xai εἷς τάξιν ἤγαχε, καὶ οὕτω M 
αὐτῆς οὐσίωσε τὰ ὁρώμενα. E! μὲν οὖν ἀγέννητος 
αὕτη, πρῶτον μὲν ὁμότιμος τῷ θεῷ, τῶν αὐτῶν 
πρεσθείων (09) ἀξιουμένη. Οὔ τί ἂν γένοιτο ám 
θέστερον, τὴν ἄποιον, τὴν ἀνείδεον, τὴν ἐἑσχάτην 
ἁμορφίαν, τὸ ἁδιατύπωτον αἴσχος (τοῖς γὰρ αὐτῶν 
ἐκείνων (90) προσρήµασι κέχρηµαι) τῆς αὐτῆς 
προεδρίας ῥἀξιοῦσθει τῷ σοφφ καὶ δυνατῷ καὶ 
παγκάλῳ δημιουργῷ xxl κτίστι τῶν ὅλων ; "Enn 
tl μὲν τοσαύτη ἐστὶν (97), ὥστε ὅλην ὑποδέχεσθει 
τοῦ θεοῦ την ἐπιστήμην xal οὕτω, τρόπον tà, τῇ 
ἀνεξιχνιάστῳ τοῦ Θεοῦ δυνάμει . ἀντιπαρεξάγουσιν 


Dei suscipiat scientiam; etsicaliquo ραείυ ipsi Dei αὐτῆς τὴν ὑπόστασιν, εἴπερ ἐξαρχεί ὅλην τοῦ θεοῦ 
polentite, quse investigari nequit, substaptiam illius g τὴν σύνεσιν δι’ ἑαυτῆς ἐκμετρεῖν ΄ εἰ δὲ ἑλάττων (99) 
tequiparant,cum omhe:n Dei intetligentiam per se ἡ ὕλη «mc τοῦ θεοῦ ἑνεργείας, καὶ οὕτως εἰς ἆτο- 
ipsam abunde possit dimeliri: si vero materia ope. πωτέραν βλασφημίαν αὗτοῖς ὁ λόγος (09) περιτρα- 
ratione Dei inferior est,sic etiam hac.eis verba in πήσεται, δι ἔνδειαν ὕλης ἁπρακτον καὶ ἀνενέργητον 
absurdius convicium vertentur,quippe qui Deam & τῶν οἰκείων ἔργων τὸν Θεὸν κατεχόντων. αλλ’ ü- 
perfciendis et abselvendis suis.operibus propter ηπάτησε γὰρ αὐτοὺς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἡ xtvla, 
materie éefeetum abarceant. Verum illos decepit Καὶ ἐπειδὴ παρ ἡμῖν ἑχάστη τέχνη περί τινα ὅλην 
ltumante natures inepia. Et quoniam ars qualibet ἀφωρισμένως ἠσγόληται, οἵον χαλκευτικὴ μὲν περὶ 
aput nos circa aliquam materiam separatim versa- τὸν σίδηρον, τεκτονικλ δὲ περὶ τὰ Qa καὶ b 
tur, velut ars ferraria cirea fertom, ligmaria vero Ἅτούτοις ἄλλο μέν τί (1) ἐστι τὸ ὑποκείμενον, ἄλλο δὲ 
circa ligua; atque m Iris alied est subjectum,aliud — 5 εἶδος, ἄλλο GÀ τὸ kx τοῦ εἴδους ἀποτελούμενον * 
forma, alitid id quod ex forma conficitur : e quis καὶ ἔστιν ἡ μὲν ὕλη ἔξωθεν παραλαμθανομένη, c 
metetia. quidem forimsecus.assumitur,ab drte vere δὲ εἶδος παρὰ τῆς τέχνης ἱφαρμοζόμενον, ἀποτί- 
aptstur forma,effectus autem ex otrisque, ex ma- λεσμα δὲ τὸ ἐξ ἀμφοῖν συντιθέµενον (x τε το εἶ- 
tería scilicet et ex fonna cemponitur;sic etiam exi- Ἅὅους καὶ τῆς ὕλης * αὔτως οἴονται xai ἐπὶ τῆς θείας 
stimant in diviao opificiomundi quidem figuram a C ὀημιουρχίας, τὸ μὲν σχῆμα τοῦ κόσμου παρὰ τῆς 
ssypientia eunditeris ariversorum ease induetam, σοφίας ἐπῆχθαι (2) τοῦ ποιητούῦ τῶν ὅλων, τὴν δὶ 
materiam autem exirinsecus Creutori advectam ac. ὕλη, ἔξωθεν ὑποθεθλῆσθαι τῷ κτίσαντι, καὶ qug 
subjedt&m fuisse, mundemque compositum exsti- wnoüx: τὸν κόσμον σύνθετον, τὸ μὲν ὑποκείμίνον 
tisse, utpote qui subjectum et essentiam aliunde καὶ τὴν οὐσίαν ἑτέρωθεν ἔχοντα, τὸ δὲ σχῆµμα xi 
habeat, figuram vero ac formam a Deo acceperit, τὴν μορφὴν παρὰ θεοῦ προσλαθόντα. Ἐκ δὲ τούτου 
Hinc autem fit,ut Deum magnum consüitutioni re. αὐτοῖς ὑπάρχει ἀρνεισθχι μὲν τὸν µέγαν θεὸν τῆς 
rum prefuisse 44 negent: sed eum taRquaim sym- συστάσεως τῶν ὄντων προεστηκέναι, olov δὲ ἐράνο 
bolam quamdam supplentem, modicam quamdaiun sóc. πληρωτὴν, ὀλίγην τινὰ μοῖραν εἰς τὴν ce 
pertionem ad rerum generalionem de seipso con- ὄντων vévsstv παρ ἑαυτοῦ συµθεθλῆφθαι ^ οὐ ὅωνη- 
tulisse: quandoquidem prz» ratiocinationum igno- — 8ivcec διὰ λογισμῶν ταπεινότητα πρὸς τὸ Opec (3) 
bilitate,ad veritatis sublmilatemrespicereRon po- ἀπιδεῖν τῆς ἀληθείας ὅτι ἐνιαὖθα μὲν αἱ τέχνι 
tuere; quie artes hic materia sunt posteriores, ut- τῶν ὑλῶν ὕστεραι, διὰ τὸ ἀναγκαῖον τῆς χρείας 
pote ob osus necessitalem in vilam ἱπίτοδιθίθο. παριισαχθεῖσαι τῷ fip. τὸ piv γὰρ ἔριον mpoUz- 
Lus enim prius exslilil: ars vero textoria succes- Ὁ ἤρχεν ἡ δὲ ὑφαντικὴὰ kxsqévaro, τὸ τῆς φύσεως 
sit, defectum nature ex ge expletura. Sio ligaqm — ivóioy σταρ) ἑαυτῆς bxxÀnpoosa, Καὶ τὸ uiv ζύλον 
quidem erat:'ac succedens ars lignaria,materia ad — f» τεκτονικὴ δὲ παραλαθοῦσα, πρὺς (4) τὴν in'- 
usus quotidie expetitosconformata,lignorum nobis τουµένην ixdstvce Ἐρείαν διαμορφοῦσα ch Όλην, 
ostendít utilitatem, nautis remum, agricolis venti- τὴν εὐχρηστίαν ἡμῖν τῶν ξύλων ὑπέδεξε, «ώπην 


(95) Editio Paris. ὁμότιμος ἔσται τῶν αὐτῶν 


quam ut Dei operatio ad eam sese eoteudel. 
πρεσθείων. Al editio Basil. ila nt edidimus. 


(90) Editio Basil. et antiqui sex Ηλ ete! 


(96) Sic seplem inss. Vox ἐκείνων in editis desi- λόγος, Editio Paris. αὐτῶν ὁ λόγος. ] 
geratur. Qi Ita codices septem. Deest τι ia vulgatis. 

(97) Ita codex Combef.et alii septem.Editio Pa- — (2) Colb. primus 5x5y0x. Mox idem codex fr 
ris, ἔπειτα δὲ τοσαύτη ἵἕσται, Editio Basil. ἴπειτε 620021, 
μὲν τοσαύτη ἴστίν,. Μοχ Colb. primus δυνάµει ἁντ- (8) Colb. primus εἰς τὸ ὕψος. Paulo post Colb. 
επεξάγουσιν, secundus παρεισήχθησαν, 

(98) Illa, δὲ ἑλάττων, ita ad verbum interpretati — (4) Editio Paris. παραλαθοῦσα καὶ πρὸς. Sed ost 
sumus: si vero materiaoperatione Dei inferior est, — junctio καί in multis mss. non reperttur, neque 6 
hoc est,ei vero maltefia est deterioris conditionis, | editione Basileensi. 


33 


HOMILIA Il IN HEXAEMERON. 


9» 


μὲν ναύταις, γεωρχοῖς δὲ πτύον, ὁπλίταις δὲ δόρυ A labrum,etarmatis militibus hastam subministrans. 


παρεχοµένη, Ὁ δὲ θεὸς, πρὶν τι τών vov (5) ὅρω- 
Μένων γενέσθαι, εἷς νοῦν βαλόμενος xal ὁρμήσας 
ἀγαγεῖν εἷς γένες.ν τὰ µη ὄντα, ὁμοῦ τε ἐνόησεν 
ὁποῖόν τινα ql τὸν κόσμον εἶναι, καὶ τῷ ε-δει αὐτοῦ 
τὴν ἁρμόζουσαν ὕλην συναπεγέννησε. Καὶ οὐρανφ 
μὲν ἀφώρισε τὴν ηὐρανῷ πρέπουσαν φύσιν ^ τῷ δὲ 
τῆς γῆς σχήματι τὴν οἰχεία, αὐτζ καὶ ὀφειλομένην 
οὐσίαν ὑπέδαλε, Πῦρ δὲ καὶ ὕδωρ καὶ ἀέρα διεσχη- 
µάτισἑ τε ὣς (6) ἔθούλετο, καὶ εἰς οὐσίαν ἤγαγεν ὡς 
6 ἑκάστου λόγος τῶν γινοµένων ἀπήτει. "Όλον GE 
τὸν χόσμον ἀνομοιομερῃ τυγχάνοντα ἀῤῥήκτῳ τινὶ 
φιλίας δεσμῷ (T) εἷς μίαν κοινωνίαν καὶ ἁρμονίαν 
συνέδησεν * ὥστε xai τὰ πλεῖστον ἀλλήλων τῇ θέσει 
διεστηκότα ἡνῶσθαι δοκεῖν διὰ της συµπαθείας. Πχυ- 


At vero Deus,priusquam quidpiam eorum qui nune 
videntur exstitissel, cum in animum induxisset, 
stalvisse'que ca quz non erant in lucem edere : si. 
inulatque cogitavit qualemnam mundum esse opor- 
leret, materiam form: ipsius convenientem pro- 
duxit. Et caelo quidem naturam assignavit, ccelo 
convenienter : figure vero terre congruam debi- 
lamquesubstantiam subjecit. Ignem autem aquam- 
que et aerem, uli voluit, conformavit, et ad sub- 
stantiam evexit, prout singularum rerum quz fie- 
bant ratio póstulabat Ceterum mundum totum di- 
versis parlibus constantem indissolubili quodam 
amicilia vinculo in unam societatem et harmoniam 
colligavit : adeo ut ea etia.3 qux plurimuminter se 


σάσθωσα» οὖν μυθικῶν πλασμάτων, ἓν τῇ ἀσθενείφ p situ (listant, conjungi per concentum videantur. 


τῶν οἰχείων λογισμῶν τὴν ἀκαταληπτον διχνοίας (8) 
καὶ ἄφατον παντελώς ἀνθρωπίνῃ φωνῇ δύναμιν ἐκ- 
κ ετροῦντες. 


3. ᾿ἸἘποίησεν 6 θεὸς τὸν οὐρανον καὶ τὴν 
γῆν ^ ox ἓξ ἡμισείας ἑχάτερον, &ÀÀ' ὅλον οὐρανὸν 
καὶ ὅλην γῆν, αὐτὴν τὴν οὐσίαν τῷ εἴδει συνειληµ.- 
µένην. Οὐχὶ γὰρ σχημάτων ἐστὶν εὑρέτης, ἀλλ) 
αὐτῆς τῆς φύτεως τῶν ὄντων δημιουργός. "Enel ἀπο- 
χρ'νέσθωσαν (9) ἡμῖν, πὼς ἀλλήλοις συνέτυχον ἤ τε 
ὁραστικὴ τοῦ θΞοῦ δύναμις xal $ παθητικὴ φύσις 
τῆς ὅλης ' $ μὲν τὸ ὀὑποχείμενον παρεχομένη χωρὶς 
uopgne, ὁ δὲ τῶν σχημάτων τὴν ἐπιστήμην ἔχων 
ἄνευ τῆς ὕλης, ἵν ἑκατέρῳ τὸ ἑνθέον παρὰ θατέρου 


Cessent igitur a fabulosis commentis ii, qui potes- 
latem menti incomprehensibilem, et quam huma- 
na vox exprimere nullo modo possit, cogitationum 
suarum imbecillitate adietiunlur. 

3. FecitDeus celum el terram; utrumque non ex 
dimidia parte,sed totum coelum,lotaraque terram, 
ipsan' substantiat cum forma conjunctam. Non 
enim inventor est. figurarum, sed ipsius nature 
rerum op'fex. Alioqui respondeant nobis, quonam 
pacto inter se tum effectrix Dei potentia, tum pas- 
siva materiei natura convenerint, hae quidein abs- 
que forina subjectum exlibens,ille vero sine mate- 
riz scientiam habens figurarum, ut id quod defue- 
ril alteri,ab altero tribuatur. opifici quidem, ut ha- 


γένηται τῷ μὲν δημιουργῷ τὸ ἔχειν ὅπου τὴν τέ- C heat unde specimen det sue arlis : maleriei vero, 


χνην ἐνεπιδείξηται (40), τῇ 0: ὕλῃ τὸ ἀποθέσθαι τὴν 
ἁμορφίαν καὶ τοῦ εἴδους τὴν στέρησιν. ᾽Αλλὰ περὶ 
μὲν τούτω» ἐπὶ τοσοῦτον πρὸς δὲ τὸ ἐξ ἀρχῆς 
ἑπανίωμεν. 'H 0i γη ἣν ἁόρατος καὶ ἀκατασκεύα- 
στος (11). Εἰπὼν, Ἐν ἀργὴ Ἀἑποίησεν 06 θεὺς 
τὸν οὐρανον καὶ τὴν (Tv, πολλὰ ἀπεσιώπησεν, 
ὕδωρ, ἀέρα, πῦρ, τὰ ix τούτων ἀπογεννώμενα πάθη * 
A πάντα μὶν ὡς συμπληρωτιὰ τοῦ χόσµου συν- 
υπέστη c» παντὶ δηλονότι (13) ^. παρέλιπε δὲ ἡ ἵστο- 
ρία, τὸν ἡμέτερον νοῦν γυμνάζουσα πρὸς ἐντρέχειαν, 
LE ὀλίγων ἀφορμῶν παρεχομένη ἐπιλογίζεσθχι τὰ 
λειπόµενα. "Enti οὖν οὐκ εἴρηται περὶ τοῦ ὕφατος, 
ὅτι ἐποίησεν ὁ θεὺς, εἴρητχι δὲ, ὅτι ἀόρατος fjv ἡ 
γῆ  σκόπει σὺ xatà σεαυτὸν τίνι παραπετάσµατι 


(5) Codex Combef. et alii sex τὸν υὖν. Vocula 2) 


v»» in editis deerat. Mox Coisl. primus et Colb. iti- 
dem primus cum Regiis quatuor βάλυµενος, aut 
βχλ]όμενος. Editi et duo mss. λχήόμειος. 

(6) Antiqui sex hbri διεσχηµάτισέν τε ὡς. Editi 
κατεσγημόάτισε. 

(7) Colb. primus et Coisl.secundus et alii qua- 
tuor [tegii 3oor«zo s φιλίας θεσμῷ, $nbincibilt 
«quadam amicitiz lege Editio Basil.cum Coisl pri- 
In9 ἀῤρόώτῳ τινὶ φ.λίας θεσμῷ, occulla quadam ami- 
citio lege. Editio Paris. cum fteg. quarto ἀῤῥή- 
«twp τινὶ φιλίας 223p, i dissolubili quodam amici- 
[ia: vinculo : quam scripturam ideo seculi sumus, 
quod ila legerit vetus interpres Eustathius, cujus 
bzec suot verba, inviolabilióus cujusdam concor- 
dice vinculis. 


PATROL. GR. XXIX. 


uude deforinitateim οἱ forinz privationem deponat. 
Sed de his liactenus.Jam ad propositum redeamus, 
Fral «utem terra invisibilis ac incomposita. Cum 
dixit: In principio fecit Deus coelum et terram ,mul- 
la tacuit, aquam, aerem, ignem, emergentes ex his 
affectiones: qua sane oinnia, tanquam qua mun- 
dum :ompleant, procul dubio una cum unicersitate 
rerum subsliterunt ; omissa sunt autem isthic ab 
historia, ut duin reliq :a ex paucis argumentis tra- 
dit :estimanda mentem nosiram ad industriam di. 
ligentiamque exerceat. itaque cum dictuin non sit 
Deuin. aquam fecisse: sed dictum 48 sit terram 
fuisse invisibilem;lute tecum reputa quo velamine 
operia non appareret. Neque igitur ignis operire 


(8) Editio Basil. et Bodl. et alii nostri mss. δια- 
vo: iis. Editio vero laris.2x«vo:z. Mox Colb. primus 
ἀνθρωπίνη φύσει, el quam lvinana natura narra- 
re nullo modo possit. 

(li) Veteres aliquot libri ἀποκρινάσθωσαν. Codex 
alius ἔπειτχ ἀποχρ. 

(40) Sic Regii primus οἱ quintus. Reg. quartus 
ἐνεπιῤείξετεαι, Ed t cum. Qolu. secundo ἐπιδείξεται, 
Colb. primus cum Reg. tertio ἐπιδείξητιι, 

(10) Fila, η 23 γή ἦν ἀόρατος καὶ ἀκκτασκεύαστος. 
desunl quidem in edilis : sed in septem inss. re- 
periuntur 

(12) Codex Bodl. et quatuor alii eum editione 
Basil. énÀovéóvt. Editio Paris. et duo mss. δηλον 
ὅτι, 








$85 


S. BASILII MAGNI y 


' terram poterat. Ignis siquidem affert lucem, ac ea A καλυπτοµένη οὐκ ἔξεφαίνεο, Οὔτε οὖν müp aim 


quibus accedit, illustrat potius, quam tenebras of- 
fundat. Neque itidem aer erat tuncierre tegumen. 
tum. Rara enin et pellucida est aeris natura, qua 
' cunetas rerum visibilium species excipit, eL ad in 
tuentium oculos transmittit. Reliquum igitur est,ut 

cogitemus nos,aquam superficiei terre innatasse, 
' eum nondnm esset liquida ista substantia in pro- 
- priam sedem segregata.Hinc autem terra non eral 
solum invisibibilis, sed erat etiam inornata.Quippe 
humoris redundantia etiaunum fructuum partum 
impedit. Eadem igitur causa est, cur et invisibilis 
esset et incomposita. Nam terre apparatus, ille 


καλύπτειν ἠδύνατο, Φωτιστιχὸν γὰρ xal κατα- 
νειαν παρέχον οἷς dv προσγένηται μᾶλλον (18; 
σχοτῶδες τὸ πῦρ. Οὐ μὴν οὐδὲ ἀὴρ προκάλυµµα 
τότε τῆς γής. ᾿Λραιὰ yàp καὶ διαφανὴς τοῦ ἀέρος ! 
φύσις, πάντα τὰ εἴδη τῶν ὁρατῶν δεχοµένη, κα 
ταῖς τῶν ὀρώντων ὄψεσι παραπέµπουσα. Λεικόμεν 
τοίνον ketl νοεῖν ἡμᾶς (14) ὕδωρ ἐπιπολάζειν 5 
ἐπιφχνείᾳ τῆς γῆς, οὕπω πρὸς τὴν olxsíav Anf cx 
ὑγρᾶς οὐσίας ἀποχριθείσης, Ἐκ δὲ τούτου οὐ µόνο 
ἀόρατος fjv ἡ qn, ἀλλὰ καὶ ἀχατασκεύαστος, Ἡ rz 
to) ὑγροῦ πλεονεξία ἔτι xal νῦν ἑμπόδιόν (15) lo 
πρὸς καρποχονίαν τι vo. 'H οὖν αὐτὴ αἶτία καὶ το 


ipse est ornatus qui ei proprius est ac naturalis, μὴ ὁρᾶσθαι, καὶ τοῦ ἀκατασκεύαστον εἶναι * cizr; 
puta undantes in convallibus segetes, prata viren. | κατασκευὴ γῆς, ὁ οἰκεῖος αὐτζ xal κατὰ φύσι 
tia el diversis floribus referta,floridi sallus acmon " xóspoc, Ada μὲν ταῖς κοιλότησιν ἐγκυμαίνουτ, 
tium cacumina silvis insmbrata : quorum nondum λειμῶνες Ὑλοάζοντες xal ποιχίλοις ἄνθεσι βρώονες, 
habebat quidquam, parturiens quidem omnium or- v&mat εὔθαλεῖς, καὶ ὁρῶν χορυφαὶ ταῖς ὕλαις κα- 
tum, ob indilam sibi ab opifice facultatem, sed ᾖτάσχιοι  ὤν οὐδὲν εἶχεν οὐδέπω  ὠδίνουσα μὲν t» 
tempora congrua exspeclans, ut juxta divinum παντων γένησιν διὰ τὴν ἐναποτεθεῖσαν αὐτῇ τιρ 
preceptum fetus suos in apertum proferret. τοῦ δημιουργὀῦ δύναμιν, ἀναμένουσα δὲ τοὺς καθήκον 
τας χρόνους, ἵνα τῷ θείῳ κελεύσματι προαγάγῃ (6) 
ἑαυτῆς εἰς φανερὸν τὰ κυήµατα, 

4. Sed ei tenebrot, ait, super abyssum. ΑΙ — 4. ᾽λλλὰ καὶ σκότος, φησὶν, ἑπάνω τῆς ἀθύε- 
rursum fabularum occasiones, et commentorum σου. Πάλιν ἄλλαι μύθων ἀφορμαὶ, καὶ πλασμάτων 
magis impiorum cause ; cum hzc verba ad suas ὀυσσεθεστέρων ἀρχαὶ πρὸς τὰς ἰδίας ὑπονοίας zi 
divertant opiniones, Tenebras enim non expo- µῥατρεποντων τὰ ῥήματα, Τὸ γὰρ σκότος οὖχ, ὡς zia 
nunt, ut mos est, aerem quemdam lucis exper- Φφυκεν, ἐξηγοῦνται ἀέρα τινὰ ἀφώτιστου, f] τόπον E 
tem, aut locum objectu corporis obumbratum, aut ἀντιφράξεως σώματος σκιαζόµενον (17), fj ὅλως κα 
denique locum quacunque ex causa lumine pri- ῥὁποιανοῦν αἰτίαν τόπον φωτὸς ἑστερημένον, ἀλλὰ ij- 
' vatum, sed potentiam malam : imo malum ipsum * γαμιν καχὰν, μᾶλλον δὲ αὐτὸ τὸ κακὺν παρ ἑαυτῦ 
' a seipso originem trahens, oppositum Dei bonitali τὴν &pjAv ἔχον, ἀντιχείμενον καὶ ἑναντίον τῇ &ys- 
' atque contrarium. Dteniin si Deus lux est 19, abs- τητι τοῦ Θεοῦ ἐξηγοῦνται τὸ σκότος, El γὰρ ὁ θε 
qne dubio, aiunt, adversans ei polentia lenebre φῶς ἐστι, δηλονότι ἡ ἀντιστρατευομένη αὐτῷ δύν- 
utique fuerint,juxta sententiz consequentiam Te- µις σκότος ἂν εἴη, φασὶ ($8), κκτὰ τὸ τῆς διανοίες 
nebrz ab alio non habent quod sint, sed sunt ma- ἀχόλουθον, Σχότος, οὐ παρ) ἑτέρου τὸ εἶναι ἴχοι 
lum per se genitum. Tenebrae hosles animarum, ἀλλὰ xaxbv αὐτογέννητον, Σχότος πολέμιον φνχῶν 
mortis conciliatrices, virlulis adversariz: quze per θανάτου ποιητικὸν, ἀρετῆς ἑναντίωσις * ὅπιρ ii 
. hec prophete verba, ut (also putant, etsubsistere, ὑφεστάναι, καὶ μὴ παρὰ Θεοῦ γεγενῆσθαι, Óx' a 
nec tamen a Deo prodiisseindicantur.Ex ho: sane τῶν μηνύεσθαι τῶν τοῦ προφήτου λόγων ἑξακατων 
principio quid non pravorum et impiorum dogma- ται, Ἐκ δὴ τούτου τί οὐχὶ συνεπλάσθη τῶν πονηρῶ, 
tum conficlum est! Qui lupi graves, gregem Dei καὶ ἀθέων δογμάτων, Ποῖοι λύκοι βαρεῖς (19) ἃ:- 
(θοθτμθηίθς 30, sumpto ab hzc parva voce ivitio, σπώντες τὸ ποίµνιον τοῦ θεοῦ, οὐχὶ, ἀπὸ τῆς pup 
animas nop iuvaserunt? Nonne hinc Marziones ? ταύτης φωνῆς τὴν ἀρχὴν λαθόντες, ἰπεπόλασαν τα 
nonneValentini?nonne abominanda Maniclieorum ψυχαῖς; Οὐχὶ Μακρίωνεε; οὐχὶ Οδαλεντῖνοι bei 
. ἱμργοσῖς, quau si quis pulredinein appellet Ecele- Όθεν ; οὐχ ἡ βδελυκτὴ τῶν Μανιχαίων αἴρεσις, fiv 51 


19 1 Joan. 1, 5. 3 Act. xx, 29. 


(13) Ita codex Combef. et alii novem mss. cum 
editione Basil. Editio Paris. sola uberius προσγέ- 
νηται xai ὁτιοῦνγὲ μᾶλλον, et, ignis esl cujusvis na- 
turc polius quam Lenebrosus. 

(14) Codex unus νοεῖν ὑμᾶς, Mox mss. non pauci 
. ἀόρατος ἦν. Deest ἓν in editione Paris, 

(19) Antiqui tres libri et editi ἐμπόδιον. Alii 
quinque Πῃςδ.ἐμπόδιος, Aliquanlo post codex Com- 
bef. παντοίοις xz: ποιχκίλοις. 
.. (16) Colb. primus προσαγάγῃ Haud longe Colb. 

secundus σχότος ἦν. Editio Paris. ἐπέχειτο ἑπάνω, 
Sed sex mss. et sacer textus simpliciter σχότος 
ἑπάνω τῆς ἀθύσσου, 


(47) Ita sex mss. editi et alius codex ἀποσκιαζό- 
µενον. Mox. Juo mss. τόπον τινά. Subinde Colb. 
rimus ἀντικείμενον xai ἐναντιούμενον, - 
(18) Multi mss. et editio Basil. «i» φησί, Edito 
Paris. oxct. Notabo preeteriens, vocem «ze! raro 
in mss. nostris legi. Mox Colb. primus xp 5 


tp. 
Ó (49) Legitur quoque Actorum xx, 29, in Greco 
λύχοι β2ρεῖς, lupi graves, infesti : at in Volgata in- 
terpretatione pro grates legimus rapaces. Hao 
longe tres iss. ποίµνιων too Χριστοῦ. Aliquanlo 
post mss. nonnulli οὐ Μαρχίωνε, οὗ 0e vii- 
νοι, 





31 


HOMILIA 1l [N. HEXAEMERON. 


38 


πεδόνα τις τῶν Ἐκκλησιῶν προσειπὼν οὐχ ἁμαρτή- ARiarum, a decoro non aberrabit? Quid procula 


. σεται (20) τοῦ προσήχοντος ; Τί μακρὸν ἀποτρέχεις 
της ἁληθείς, ἀάνθρωπε, ἀφορμὰς σεαυτῳ τῆς àm- 
ωλείας ἐπινοῶν ; ᾽Απλοῦς ὁ λόγος, καὶ πᾶσιν εὔληπτος, 
᾿Λόρατος f» à qn, φησί. Τίς ἡ αἰτία; ᾿Επειδὴ ἄθδυσ- 
σον εἶχεν ἐπιπολάζουσαν ἑαυτῇ. 'ÁoUscou δὲ ἔννεια 
τίς ; ᾿Ἴδωρ πολὺ δυσέφικτον ἔχον ἑαυτοῦ τὸ πέρας 
ἐπὶ τὸ κάτω. ᾽Αλλ᾽ ἔγνωμεν πολλὰ τῶν σωµάτων xal 
δι’ ὕδατος λεπτοτέρω καὶ διαυγοῦς πολλάκις διαφαι- 
νόµενα, Πῶς οὔν οὐδὲν µέρος τῆς γῆς διὰ τῶν ὑδά- 
των ἐδείκνυτο, Οτι ἀλαμπὴς ἔτι xal Ἐσκοτισμένος 
(21) 5» ὁ ὑπὲρ αὐτοῦ κεχυµένος ἀἡρ. Ακτὶς μὲν γὰρ 
ἁλίου, ὃν ὑλάτων διιεκνουµένη, δείχνυσι πολλάκις τὰς 
ἐν τῷ βάθει φηφῖδας' bv νυκτὶ δέ τις βάθείᾳ οὐδενὶ 
ἄν τρόπῳ τὰ ὑπὸ τὸ ὕδωρ κατιδοι, "cts τοῦ ἀόρα- 


veritate recedis, o homo, ibi ipsi exilii causas ex- 
cogitans ? Simplex est dictio, et ab omnibus com- 
prehendi facile potest.Erat,inquit,ineisibilisterra. 
Quaenam est causa ? Quia cireumfusam sibi abys- 
sum habebat. Quid autem abyssus significat * Co- 
piosam aquam, eujus fundus vix potest attingi 
deorsum versus. At complura corpora per tenuein 
el translucentem aquam scimus non raro videri. 
16 Quomodo igitur nulla terre pars sub aspectum 
cadebat per aquas? Quia effusus super eam aer, 
obscurus adhuc erat, et tenebris obductus. Nam 
solis radius eum per aquas penetrat, sape in imo 
gurgite calculos ostendit; at veroin profunda nocte 
nemo ea qute sub aqua suot, ullo pacto videre po- 


τον slvat τὴν γῆν κατσσκεέοστικὀν ἐστι τὸ ἐπαγό- P test. Itaque id quod subjungitur. abyssus incumbe- 


µενον, ὅτι xal dougaoc fiv ἡ ἐπέχουσα (22), καὶ αὕτη 
ἐσκοτισμένη.  OUtt ou» ἄθυσσος δυνάμεων πλῆθος 
ἀντικειμένων, ὣς τινες ἐφαντάσθησαν, οὔτε σκότος 
ἀρχικὴ τις xal πονηρὰ δύναμις ἀντεξαγομένη τῷ 
ἀγαθφ. Δύο γὰρ ἐξισάζοντα ἀλλήλοις κατ’ kvavtio- 
σιν φθαρτιχκὰ ἔσται πάντως τῆς ἀλλήλων συστάσεως’ 
καὶ πράγµατα ἕξει διηνεκῶς καὶ παρέξει ἁπαύστως 
πρὸς ἄλληλα συνεχόμενα τῷ πολέμῳ. Kv ὑπερδάλλῃ 
δυκάµει τῶν ἀντικειμένων (23) τὸ ἕτερον, δαπανητι- 
xbv ἐξ ἅπαντος τοῦ κρατηθέντος γίνεται. "Date εἰ μὲν 
ἰσόῤῥοπον λέγουσι τοῦ χαχοῦ τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν 
ἐναντίωσιν, ἄπαυστον εἰσάγουσι πόλεμον καὶ διηνεκή 
τὴν «φθορὰν, αρατούντων ἐν µέρει καὶ κρατουμένων’ 
εἰ δὲ ὑπερέχει δυνάµει τὸ ἀγαθὸν, τίς ἡ αἰτία τοῦ 


bat, et erat tenebris obducia, in causa est cur 
terra fuerit invisibilis. Neque igitur abyssus adver- 
sariarum potestatum est multitudo,ut quidam ipia- 
ginati sunt : neque Lenebre sunt principalis quae- 
dam ac mala potentia, bono opposita. Duo enim 
inter se contrarietate paria mutuo suam naturam 
destruen! ; ac indesinenter capient,exhibebantque 
molestias, jugi inter se bello iniplicata. Quod si 
adversantium alterum alteri viribus prastet,victum 
omnino absumit.Quare si mali contrarietatem cum 
bono equilibrem esse dicant, continuum bellum 
perpetuamque corruptionem inducunt;quandoqui- 
dei partim vincunt, partim. vincuntur. Jam si 
viribus prapollet bouum; quid fuit causz,cur mali 


τὴν φύσιν τοῦ κακοῦ μὴ παντελῶς «ἀνρρὴσθαι , ELC nalura non funditus sublata sit? Sin aliter, quod 


δὲ, 6 μὴ (24) θέµις εἰπεῖν, θχυµάζω πῶς οὐχὶ φεύ- 
γουσιν αὐτοὶ ἑαυτοὺς πρὸς οὕτως ἀθεμίτους βλασφη- 
µίας ὑποφερόμενοι, Οὐ μὴν οὐδὲ παρὰ θευὺ τὸ κα” 
κὸν τὴν ένεσιν ἔχειν εὐσεδές ἔστι λέγειν, διὰ τὸ yn- 
δὲν τῶν ἑναντίων παρὰ τοῦ ἑναντίου Ὑίνεσθαι,. Οὔτε 
γὰρ ^ ζωὴ θάνατον γεννᾷ, οὔτε τὸ σκότος φωτός ἐστιν 
ἀρχὴ, οὔτε 4 νόσος ὑγιείας δημιουργφὸς, ἀλλ᾽ ἐν μὲν 
ταῖς μεταθολαῖς τῶν διαβέσεων Ex τῶν ἑναντίων πρὸς 
τὰ kvavea ai μεταστάσεις kv δὲ ταῖς γενέσεσιν οὐκ 
, x τῶν ἑναντίων, à))' ix τῶν ὁμογενῶν ἕκαστον τῶν 
ινοµένων προέρχεται. El. τοίνυν, φησὶ (25), μήτε 
v  ἀγέννητον, παρὰ Θεοὺ γεγονὸς, πόθεν ἔχει τὴν φύ- 
σιν; Τὸ γὰρ εἶναι τὰ χατὰ οὐδεὶς ἀντερεῖ τῶν µετε- 


non licet 4ἱοθγθ,ππίγος quoinodo se ipsi non abhor- 
reant, ad tam nefanda maledicta delapsi. At neque 
malum a Deo generatum esse, dicere fas est, pro- 
pterea quod nullum contrarium a contrario gigna- 
tur.Neque enim vita mortem generat, neque tene- 
bre lucis principium sunt, neque morbus opifex 
est sanitatis : sed in affectionum commultationibus, 
e contrariis ad contraria Gunl transitiones : in ge- 
nerationibus vero, res singule quz fiunt, non ex 
contcariis,sed ex congeneribus producuntur. Pro- 
inde, inquiunt, si neque ingenitum est malum,ne- 
que a Deo genitum, unde naturam habet ? Nam 
male esse nemo vite particeps negaverit.Quid igi- 


χόντων τοῦ βίου. Τί οῦν φαμεν ; Ότι τὸ καχόν ἔστιν D tur dicimus ? Malum scilicet non substantiam esse 


οὐχὶ οὐσία ζῶσα καὶ ἔμψυχος, ἀλλὰ διάθεσις ἐν ψυ- 
qb ὀναντίως ἔχουσα πρὸς ἀρετὴν, διὰ τήν ἀπὸ τοῦ 
καλοῦ ἀπόκτωσιν τοῖς ῥᾳθύμοις ἐγγινομένη. 

D. Μὴ τοίνυν ἔξωθαν τὸ xzx)v περισκόπει, μηδὲ 


(90) Antiqui tres libri ἁμαρτήσεται. Editi. ἆμαρ- 
τήσει. Colb. primus ἁμαρτήσει τοῦ Φέονιος Mox 
Colb, secundus, ἀφορμὰς σαυτῷ τῆς. ἀσεδείας, im- 
pietatis occasiones ' 

(24) Veteres duo libri διεσκοτισµένος, Ibidem 
editio Basil. et quatuor mss. Regii cum utroque 
Colb. ὁ ὑπὲρ αὐτοῦ. 4169 Vox αὐτοῦ referri potest 
ad vocem ὕλωρ, qu: paulo ante legitur. Editio Pa- 
fi8.0 ὑπὲρ αὐτῆς. Arbitramur autem ila emenda- 
tum ab aliquo,qui sibi falso persuasisset necessa- 
1io legi oportere a5:c,ut hoc pronomen ad.vocem 


viventem, aut animatam : sed anima affectionem 
virtuti contrariam, desidiosis ac ipertibus, propter- 
ea quod a bono deciderunt, inditam. 

5. Malum ilaque forinsecus ne circumsyicias, 


15, referretur, Paulo infra quinque mss. ἡλίου ὐδά- 
νο), 

(293) Edili 74v ἐπέχουαχ. AL mss. sex ἡ ἐπ- 
ἔχουσα, 

(93) Editio Paris. τοῦ ἀντικειμένου. Editio vero 
Basil. et codex Combef. cum aliis septem τῶν àv- 
τικειµένω». Colb. primus τῷ ἀντικειμένῳ. 

(24) [n mss. non paucis legilur ὅ μηδὲ. 
(25) Ita mss. cum editione Basil. Editio Paris. 


φχαί . 


S. BABILII MAGNI T 


neve primigeniam quamdam malignitatis naturam A ἀρχέγονόν τινα φύσιν πονηρίας (26) φαντάζου' ἀλλὲ 


comminiscare : sed ευ quisque malitie se ipsum 
agnoscat suctorem Nam semper eorum quse fiunt, 
alia quidem a natura vobis contingunt, ut senectus 
el infirmitates: alia vero a casu, patu inopinati 
quarumdam rerum siepe tristium, aut etiam Ἱερία- 
rum eventus, ex alienis principiis adnascentes: 
velut puteum fodienti, thesauri inventio, aut ad 
forum progredienti, rabidi canis occursus ; alia 
tandem in nostra potestate et arbitrio sunt posila, 
ut cupiditates superare, aut voluptatibus modum 
non ponere : velut iram continere, vel in eum qui 
injuria lacessivit, manum injicere : item verum 
dicere aut mentiri : mansuetum moribus esse et 


τῆς ἓν ἑαυτῷ καχίας ἕκαστος ἑχυτὸν ἀρχηγὸν γνν- 
ριζέτω. "Ael. γὰρ τῶν γινοµένω, τὰ μὲν ἐκ φύσεω, 
ἡμῖν ἐπιγίνεται, olov γῆρας καὶ ἀσθένειχι (2T), τὰ 
δὲ ἀπὸ ταυτοµάτου, olov αἱ ἄλογοι περιπτὼσεις ἆλλο- 
τρίαις ἀἁρχαῖς ἀπισυμθαίνουσαι, σχυθρωπῶν «von 
πολλάχις fj καὶ τῶν φαιδροτέρων ὡς τῷ spin 
ὀρύσσοντι ἡ τοῦ θησαυοοῦ εὕρεσις, fj τῷ πρὸς τὴν 
ἀγορὰν ὠρμημένῳ ἡ τοῦ λυσσῶντος χυνὸς ἔντευέις' 
τὰ δὲ ἐφ᾽ ἡμῖν τυγχάνει, ὡς τὸ κρατῆσαι τῶν in- 
θυμιῶν, ἢἡ μὴ χολάσαι τὰς ἡδονάς, ὡς τὺ χατατχε] 
όργης, fj χεῖρας ἐπαφεῖναι τῷ παροξύναντι ἆλη- 
θεύειν, ἃ ψεύδεσθαι ἐπιεικὴ τὸ ἤθος εἶναι xal µέ- 
τριον, Ἀ ὑπέρογκον xai ἁλαζονείαις ὑπεραιρόμινο, 


moderatum,aut tumidum et superbia elatum. (uo- — iiv zoivov αὐτὸς εἶ κύριος, τούτων τὰς ἀρχὰς μὴ ζη- 
rum itaque tu ipse dominus es, cave quieras ho- p :fenc (28) ἑτέρωθεν ἀλλὰ Ἱνώριζε τὸ χωρίως καιὸ, 
rum principia 17 aliunde: sed malum proprie ἐκ τῶν προχιρεικῶν ἀποπτωμάτων τὴν ἀρχὴν tüs- 
dictum noveris a voluntariis lapsibus incepisse. óc. Οὐ γὰρ ἄν, εἴπερ &xoóstov Ἶν (99), καὶ μὴ is' 
Nam si malum non essetvoluntarium,nec in nostra ἡμῖν, τοσοῦτος μὲν ix τῶν νόµων 5 φόθος τοῖς ἁλ- 
potestate situm, injuriam inferentibus non impen- κοῦσιν ἑπήρτητο, οὕτω δὲ ἀπαραίτητοι τῶν Oustn- 
deret tantus timor a legibus, sicque judiciorum — plev αἱ χολάσεις, τὸ πρὸς ἀξίαν τοῖς κακούργας 
' ponmqus meritam maleficisrependuntmercedem, ἀντιμετροῦσαι. Ταυτα δέ µοι εἱρήσθω περὶ τοῦ χυ- 
forent inevitabiles. Atqui hec mihi de eo quod µρίως κακού, Νόσον γὰρ val πενίαν καὶ ἁδοξίαν xi 
proprie malum est, dicta sint.Morbum enim, pau- θάνατον, καὶ ὅσα λυπηρὰ τοῖς ἀνθρώποις, οὕκω xii 
pertatem,ignotniniam, mortem, et omnia quecun- ἐν τῇ µοίρᾳ τῶν xaxov καταλογίζεσθαι ἆξιον, διὰ τὸ 
que hominibus molesta sunt in malorum numero μηδὲ τὰ ἀντιχείμενα τούτοις ἓν τοῖς µεγίστοις ἡμᾶς 
par non est recensere: eo quod neque ea qui his τῶν ἀγαθῶν ἀριθμεῖν ὧν τὰ μὲν ἐκ φύσεώς ἐστι, 
opponuntur, inter maxima bona annumeramus: τὰ δὲ καὶ συµφερόντως πολλοῖς ἀπαντήσαντα esivi- 
quorum aliqua insunt natura: aliqua vero etiam ται, Πᾶσαν οὖν τροπικὴν καὶ δι ὑπονοίας ἑξήγησο 
utiliter rrultis accidisseconstat. Omnem igiturin- v γε τῷ παρόντι κατασιγάσαντες, τοῦ σκότους τὴν 
terpretationem, tropis et allegoriis constantem,in ,, ἔννοιαν ἁπλῶς καὶ ἀπεριεργάστως (30), ἑπόμενκ τὸ 
presentia preterinittentes, tenebrarum notionem " βουλήματι τῆς Γραφῆς, ἐκδεξώμεθα. Ἐπιζητει 35 
simpliciter οἱ citra curiositatem,sensum Scripture λόγος, εἰ συγκατεσκευασθη τῷ κόσµμῳ τὸ σκότος, xai 
seculi, accipiamus Inquirit autem ratio,an simu] εἰ ἀρχαιότερον τοῦ φωτὸς, καὶ διὰ τί τὸ χεῖρον κρε- 
cum mundo factssint tenebre, et utrum antiquio- σθύτερον. Αέγομεν τοίων xal τοῦτο τὸ σκήτος μὲ 
res sintluce, et cur id quod deterius est prius ex- κατ οὐσίαν ὑφεστηχέναι, ἀλλὰ πάθος εἶναι περὶ τὸν 
stiterit ? Dicimus igitur hasce tenebras non secun- ἀέρα στερήσει φωτὸς ἐπιγινόμενον. Ποίου 1oivov eu- 
dum substantiam substitisse: sed fuisse in aere — *5« ἅμοιρος αἰφνιδίως ὁ ἐν τῶ χόσµῳ τόπος süpiln, 
affectionem, ex luminis privatione provenientem. ὥστε τὸ σχότος ἑπάνω εἶναι τοῦ ὕδατος ; Λογζόμε 
Et vero mundi locus cujusnam lucisillico inventas — «olvov ὅτι, εἴπερ τι ἣν (31) xpo τῆς τοῦ αἰσθητοῦ 
est exsors, adeo ut tenebre super aquam essent!  coóróo xai φθαρτοῦ xósuoo συστάσεως, iv φωτὶ ἂν 
Sane si quid anteerat, quam hic mundus sensibi- Ah» δηλονότι, Οὔτε γὰρ αἱ τῶν ἀγγέλων ἀξίι, diu 
lis atque corruptioui obnoxius constitueretur,pro- πᾶσαι al kmoupáwtot στρατιαὶ, οὔτε ὅλως εἴ τί ἔσιιν 
fecto id arbitramur in lumine fuisse. Neque enim ὠνομασμένον ἢ ἀκατονόμαατον τῶν λογικῶν φύσεων, 
angelorum dignitates,nequecclestesquotquot sunt xal τῶν λειτουργικῶν πνευμάτων iv σκότῳ OTt", 


(26) Colb. secundus φύσιν πονηράν. Aliquanto D picati,ipsasretinendas esse ob hanc Eustahii inler- 
δί tres mss. εἰ γὰρ τῶν. Editi cum Colb. secun-  pretationem, Neque enim si malum ez necessita 


do ἀεὶ γὰρ τῶν. m melus ὕ- 
cumberet.id tamen non continuo colligi debere pt- 


tamus.Hinc enim non efficitur Eustathium voces :? 
κακόν invenisse in aliquo exemplari, sed sequifor 
duntaxat eum has voces,qua non obscure subin- 
telligebantur, de suo e superioribus supplewisse. 
Statim ibiBasilius loquitur de eo quod proprie m&- 
lum est, ubi intelligi peccatum nemo non videl. 

(30) Heg. sextus ἔννοιαν ἄπασαν ἀπεριεργάστως 
ἑπόμενοι. 

(51) Εἴπερ τι fv, etc. Sane si quid anle eral 
quam hic mundus, etc. Legas velim nolam ) 
pag. 9 (not. 34, supra col. 12). 


(27) Reg. sextus et Colb. secundus xai ἀσθένεια. 
Mox unus codex τὰ ài ἐξ. 

98) Colb. secundus y ζήτει, 

99) Codex Bodl. et sex alii ἀχούσιον ἂν. Vox 
ultima in editis desideratur. Ibidem editio Paris. 
καὶ μὴ io ἡμῖν τὸ κακόν, Montaculius autem, teste 
Ducs&o, affirmat illud, τὸ κακών, ex aliquibus mss. 
additum fuisse. Sed tamen hee duse voces neque in 
editione Basil. ,nequein Ducei codicibus, neque in 
Combef., neque in Bodl., neque in septem aliis re- 
periuntur.Unde eas tot codicum auctoritate expun- 
gere non dubitavimus.Possit autem quispiam sus- 


descenderet, lantus peccantibus le 


44 


HOMILIA Π IN HEXAEMERON. 


42? 


4À4' ἓν φωτὶ xxi πάσῃ εὐφροσύνῃ πνευµατικῇ tnvÀ exercitus, nequetandemsi quse alimsunat rationales 


πρέπουσαν ἑαυτοῖς κατάστασιν εἶχε. Καὶ τούτοις οὐ- 
θεὶς ἀντερεῖ, οὕχουν ὅστις γε (32) τὸ ὑπερουράνιον 
φῶς ἐν τα{ς τῶν ἀγαίῶν ἐπαγγελίαις ἐκδέχεται, περὶ 
^5 Σολομών φησι ' Φώς δικαΐοις διὰ παντός * καὶ ὁ 
Απόστολος * Εὐχαριστοῦντς τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ 
(39) τῷ ἰκανώσαντι ἡμᾶς ἐν τῇ µερίδ τοῦ κλή- 
poo τῶν ἁγίων dv τῷ φωτί. El γὰρ οἱ χαταδικαζό- 
Mivot πέµπονται εἷς τὸ σκότος τὸ Εξώτερον, δηλονότι 


οἱ τὰ τῆς ἀποδοχῆς ἄξια εἰργασμένοι, lv τῷ ύπερκο-. 


34lp φωτὶ τὴν ἀνάππαυσιν ἔχουσιν (94). ᾿Επεὶ οὖν 
ἐγένετο ὁ οὐρανὸς προστάγµατι θεοῦ ἀθρόως περι- 
ταθεὶς τοῖς ἑντὸς ὑπὸ τῆς οἰκείας αὐτοῦ περιφερείας 
απειλημμένοις, σῶμα ἔκων συνεχὲς, ἱκανὸν τῶν ἔξω 
διχστήσαι τὰ ἔνδον (33), ἀναγκαίως τὸν ἔναπολει- 


natura. ^ut si qui alii sunt administri spiritus,sive 
habeant nomen, sive non, degebant in tenebris : 
sed in luce et in omni letitia spirituali statum sibi 
convenientem babebant. Atque his contradicet ne. 
mo, non is cerle, qui in bonorum promissis co- 
lestem lucein exspectat,de qua Salomon ait Luz 
Justis semper3!; et Apostolus: Gratias agentes Deo 
et Patri qai dignos nos fecit in parte sortis sanc- 
torum in lumine3, Etenimsi damnati mittuntur in 
tenebras exteriores 35; utique qui opera laude ac 
commendatione digna peregerunt, in ccelestis lu- 
mine requiem possident.Quoniam igitur Dei jassu 
est celum factum, sic ut rebus intra suam ipsius 
circumferentiam contentis derepente circumfun- 


Οθέντα αὐτῷ τοπον (30) ἀφεγγῆ κατέστησε, τὴν p deretur;haberetque corpus continuum quod ab ex- 


ἔξωθεν αὐνην διακύψαι. Tox γὰρ δεῖ συνδραμεῖν 
ἐπὶ τῆς σχιᾶς, τὸ φῶς, τὸ σῶμα, τὸν ἀλαμπὴ τόπον. 
Γὸ τοίνυν ἐγνόσμιον σκύτος cy σκιᾷ τοῦ οὐρανίου 
πώμχτος παρ,πέστη, ἈΝόησον δέ µοι ἀπὸ παραξεί- 
γάτος ἐναργοῦς τὸ λεγόμενο», ἐν στχθηρᾷ (97) µε. 
σημθρίᾳ σκηνήν τινα ix πυκνῄς καὶ ove avi ὕλης 
ἑευτῷ περιστήσαντα, xal ἐν σκότῳ αὑτοσχεδίῳ ἔαυ- 
των καθειργνύντα. Τοιοῦτον οὖν κἀκεῖνο τὸ σχότος 
ὑπόθο», o5 προηγουμένως ὑφεστηχὸς, ἀλλ' ἔπακολου- 
θήσαν ἑτέροις. Τοῦτο δᾷ τὸ σκότος καὶ ἔπιθαίνειν 
λέγεται τῇ ἀθύσσω, ἰπειδὴ τὰ ἔσχατα τοῦ ἀέρος mé- 
φυκε ταῖς Ἐπιφανείχις τῶν σωμάτων συνάπτεσθαι. 
Τότε δε ὕδωρ ἣν τοῖς πᾶσιν Ἱπιπολάζον. Διόπερ 
ἀναγκαίως τὸ σκότος ἑπάνω ὑπάρχειν εἴρητοι τῆς 
ἀθύσπου. 


ternis interna sejungere posset 18 necessario lo- 
cum a se derelictum ac separatum obnubilavit,in - 
terciso scilicel externe splendore. Tria euim ad 
umbram concurrere oportet,lucem,torpus, obscu- 
rum locum. Itaque per colestis corporis umbram 
mundalz consliterunt te:ebre.Quod autem dici- 
mus,id intellexerisevidenti exemplo,si iumeridiefer 
ventissima tabernaculum aliquod ex densa οἱ im- 

pene'rabili materia tibi ipse circeumposueris,atque 

in tenebris exte.nporalibus teipsum incluseris. 

Velim igitur ponas et lias tenebras tales fuisse, nec 
per se substitisse, sed alias subsecutas esse. He» 
sane tenebra etiam abysso insidere dicantur, 
quod extrem: aeris partes cum corporum super - 


ο ficie solent conjungi. Tunc autem aqua omnibus 


superstabat. Quapropter necessario tenebras super abyssum exstitisse dictum est. - 


6. Καὶ πνεῦμα Θεοῦ, φησὶν, ἐπεφέρετο ἑπάνω 


6. Et spiritus Dei inquit, ferebatur super aquas. 


A Prov. xiu, 9. 23 Coloss. 1, 12. 25 Matth. xxii, 13. 


(3?) Edili ἄντερετ ὅστις γε, Αἱ Coisl. secundus et 


Colb. secundus cum duobus Regiis ivaxoAeBéves, 


Combef. ἄντερεῖ, οὕπουν ὅστις γε' ubi οὔχου» male  relicium a se locum. Editio Paris et Regii duo ἓν- 
in aliquibus codicibus scribitur com aecentu cir- — àz03220:vcz, comprehensum a se locum.Lectionem 
cumflexo οὐκοῦν, [bidem edili ἓν ταῖς τὸν ἁγίων — primam secutus est Eustathius, qui sic interpreta- 
ina vyeA'ac, in sanctorum promissis.Nostri septem — tur:O5 hoc necessario post se regionem relictam, 
mss. cum codice Combef. et cum utroque Duc. v. carentem luce constituit, utpote fulgore qui desu- 
ταῖς τῶν ἀγαθῶν ἐπαγγ., $t. bonorum promissis, seu per radiabat, excluso. Et ita legendum esse puto, 
in bonis promissis: quielectio, uti monet Duczeus, cum per lucem externam, τὴν ἔξωθεν,θα debeat in- 
legitur apud Theodoretum.Accedit etiam,quodau-  telligi,quidesuper γδὐαῦαί.----Ενακπολειφθέντα αὐτῷ 


ctoritatre Eustathii confirmari possit,qui sic inter- 
pretatur : in bonorum promissionibus operitur. 

(33) Codex Combef. cum Reg. quarto t θεῷ καὶ 
Πατρί, que lectio notatur in Testamento Oxonien- 
si. Nec aliter legit Eustathius, qui vertit : gratias 
agentes Deo et Patri. 

(34) Codex unus τὴν ἀπόλχυσιν ἔχουσιν. Mox. co- 
dices duo ὁ οὐρανός. Deest articulus in vulga- 
tis 

(35) Ducai in hunc locum verba non pigebit re- 
f-erre. Rursus, inquit. quod sequitur, inverso ordine 
exhibet Theodoretus, ἱκανὸν τῶν ἔνδον διχστήησχι τὰ 
&w,quod possit ea qua foris sita sunt, separare ab 
íis, quc intra se comprehendit. EL hanc fuisse le- 
ctionem Basilii ex Eustathio conjici potest; qui 
vertit : Ut possitea que extrinsecus habentur, ab 
interioribus separare. Huc usque vir doctissimus. 
Ututhaec sunt, omnes nostri libri tum :cala- 
mo notati, tum typis excusi habenl constanter 
Ἱκανὸν τῶν ἔξω διαστήσαι τὰ ἔνδον. 

(396) Theodoretus, editio Basil., uterque Duc et 


vno», locum a se derelictum.Legendum polius,ut 
in edit Paris.el duobus Regiis codicibus, ἑναπολη- 
φθέντα, locum a se comprehensum. Ibidem enim 
similiter legitur, τοῖς Ἐντὸς... ἀπειλημμένοις, rebus 
intza ipsius circumferentiam contentis. Negal Ba. 
silius tenebras naturam esse a Deo creatam : sed 
earum originem sic repetit.Si quid ante mundum 
sensibilem et corruptibilem exstitit, id in lumine 
fuit,neque enim angeli in tenebris degebant, sed in 
luce.Sed hzc lux corporis opaci interjectu inter- 
cidi debuit Quare cum ecelum,quod est corpusopa- 
cum, creatum est,quecumque Intra illius circum- 
ferentiam comprehen:a fuerunt, luce illa, quz est 
extra mundum sensibilem et corruptibilem, caru- 
ere Coelum ergo non locum a se derelictum obnu. 
bilavit, s^d locuin a se comprehensum. MARAN. 

(37) Reg. sextus ὑπόθου uot ἐν σταθηρᾷ. Sed 
illud. ὑπόθου µοι, neque in aliis mss., neque in 
editis legitur. Voces περιστήσαντα... Χαθειργνύν- 
τς videntur adbibite fuisse in modum casus ab- 
soluti. 


43 * 


S. BASILII MAGNI 


4 . 


Sive spiritam huic dicat diffusionem esse aeris, Α τοῦ ὕδατος. Εἴτε (38) τούτο λέγει τὸ πνεύαχ, τοῦ 


partes mundi tibi a scriptore enumerari intelli- 
gas : quippe fecit Deus ccelum, terram, aquam, 
aerem, eumque diffusum jam et diffluentem.Sive, 
quod et verius est, οἱ majoribus nostris compro- 
batum, Spiritus Dei, Sanctus ille dictus sit : eo 
quod observatum est scripturam eum ejusmodi 
appellatione peculiariter 4ο precipue dignari, 8ο 
nullum alium Spiritum Dei nominare, quam san- 
ctum illum,qui divinam et beatam Trinitatem com- 
plet.Hanc quoque sententiam si admiseris,plus ex 
ea pereepturus es emolumenti.Quomodo igitur fe- 
rebatur super aquas ? Dicam tibi non meam, sed 


viri Syri sententiam, qui tantum à mundi distabat p 


sapientia, quantum ad rerum verarum scientiam 
appropinquabat. Aiebat igitur vocem Syrorum et 
significantiorem esse,et ob suam cum Hebraicalin- 
gua cognationem, quodam modo ad Scripturarum 
sensum proprius accedere.Itaque talem dicebat es- 
se hujus dicti sententiam. Illud, inquibat, verbum 
ferebatur jinterpretantes sumunt pro verbo, confo- 
vebat, et ita nature aquarum vim tribuebat fefffi- 
candi, instar incubantis avis, et vitalem quamdam 
facultatem iis que foventur impartientis. Talem 
quamdam intelligentiam aiunt hac voce indicari. 
Nimirum ferebatur spiritus super aquas,hoc est, 
naturam aque ad fetoram preparabat.Quare quod 
a quibusdam queritur, satis ex hoc liquet, nempe 
ab actu creandi Spiritum sanctum non abfuisse. 


ἀέρος τὴν χύσιν, δέξαι τὰ µέρη τοῦ κόσμώ καταρι- 
θμοῦντα σοι τὸν συγγραφέα, ὅτι ἐποίησεν ὁ Oto οὐ- 
ρανὸν, γὴν, ὕδωρ, ἀέρα, καὶ τοῦτον χεόμενον ἤδη 
καὶ ρέοντα * εἴτε, ὃ καὶ μᾶλλον ἀληθέστερον (39) ic 
καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐγχριθὲν, Πνεῦμα θεοῦ, τὸ ἆ-ιον 
εἴρηται * διὰ τὸ τετηρησθαι τοῦτο ἰδιαζόντως καὶ 
ἐξαιρέτως τῆς τοιαάύτης µνήµης ὑπὸ τῆς Γραγης 
ἀξιοῦσθχι, καὶ μηδὲν ἄλλο Πνεῦμα θεὈῦ, T τὸ ἅγιον 
τὸ τῆς θεί c καὶ µακαρίας Τριάδος (40) συαπληρω- 
τικὸ; ὀνομάχεσθαι,. Καὶ ταύτην προσδεξάµενος την 
διάνοιχν, μείζονα τὴν kn' αὐτῆς ὠφέλειαν εὑρήσεις. 
Πῶς οὖν ἐπεφέρετο τοῦτο (41) Ἱπάνω τοῦ ὑφατος, 
"Ep σαι οὐκ ἐμαυτοῦ λόγον, ἀλλὰ Σύρου ἀνδρὺς σο- 
φίας κοσμικῆς τοσοῦτον ἀφεστηκωτος, ὅσον ἑγιὺς f 
τῆς τῶν ἀληθινῶν ἐπιστήμης, Έλεγε τοίνν τὴν τῶν 
Σύρων quvtv ἐμφατικωτέραν wr εἶνχι, xal διὰ τὴν 
πρὸς τήν ᾿Εθραίδα Ἠειτνίασιν μᾶλλον πως τῇ ἐννοίφ 
τῶν Γραφὼν προτεγγίζειν, Εἶναι οὖν τὴν διάνοιαν 
τοῦ ῥητοῦ τοιχύτην. Τὸ, Επεφέρεο, φησὶν, ἐτ- 
ηγούνται ἀντὶ τοῦ, συνέθχλπε, xxl ἐζωογόνει την 
τῶν ὑδάτων φύσιν, κατὰ τὴν εἰκόνα τῆς ἐπωχζούσης 
ὄρνιθος, καὶ ζωτικήν τινα δύναμιν ἐνιείσης τοῖς 
ὑποθαλπομένοις, Τοιοῦτόν τινκ φασιν (439) ὑπὸ τη: 
φωνῆς ταύτης παραδηλοῦσθαι τὸν νοῦν, ὡς ἔπιφερο” 
µένου τοῦ πνεύματος * τουτέστι, πρὸς ζωογονίσν 
τὴν τοῦ ὕδατος φύσιν παρασκευάζοντος * ὥστε ἵχα- 
νῶς ἐκ τούτου τὸ παρά τινων ἐπιζητούμενου δείκν” 
σθαι, ὅτι οὐδὲ τῆς δημιουργικῆς ἑνεργείας τὸ Πνεύμα 


C τὸ ἅγιον ἀπολείπεται (49). 


1.Ει dizit Deus, Είαί luz *4.Prima Dei vox lu- 
ci$ naturam creavit, disssipavit tenebras, dispulit 
moestitiam, mundum illustravit,el acervatim gra- 
tum ac jucundum aspectum universis impertivit. 
Nam et celum apparuit, antea in tenebris delite- 
scens; visa est et ipsius pulchritudo, eaque tanta 
quantum eliam nunc oculi testantur. 19 Illustra- 
batur autem aer ; imo permistam sibi lucem ha- 


34 Gen. 1, 3. 


(38) Codices non pauci εἴτε, Editi εἴγε, Mox 
Colb. secundus συγκαταριθμοῦτα. 

(39) Sic mss.septem.Editi vero καὶ μάλιστα ἆλη- 
θέστερον. Ibidem editi cum aliquibus mss. ἐγχριθέν. 
Alii mss. ἑκκριθέν. 

(40) Colb. secundus µακαρίας καὶ ἁγίας Τρι. Ibi- 
dem idem codex µείζονά τινκ ἀπ. 

(41) Sic multi mss. Deest τοῦτο. in editis. Mox 
ἑλλὰ Σύρου ἄνδρος, sed viri Syri,ectc. Monet Tille- 
montius hic intelligi posse Eusebium Samosaten- 
sem;sed cunvenilfere inter doctos, designari potius 
Ephrem diaconum Syrum.Quod autem atlinet ad 
viri illius Syri explanationem, eam omnino confir- 
mat Hieronymus, tom. Il.Qucst. Hebr., columna 
508. «Pro eo,inquit,quod in nostris codicibus scri- 
ptum est,ferebalur,in Hebreo habet,merefeth,quod 
nos appellare possumus incubabat, sive confove- 
bat,in similitudinem volucris,ova calore animan- 
tis.» Montfauconius noster,qui verbum Hebraicum 


sic exscribit litteris Grecis 2pabor0, interpretatur 


locum istum hoc modo: E! spiritus Dei motitabat 

facies aquarum. LXX verterunt, ἐπεφέρετο, 
superferebatur. Alii tres interpretes, Aquila, Sym- 
machus et Theodotio , &xiespópevov. Hunc Basilii 


7. Καὶ εἶπεν ὁ θεὺς, Γενηθήτω φῶς, Πρώτη φω- 
và Θεοῦ φωτὸς φύσιν δημιούργησε, τὸ σκότος ἠφά» 
wGt, τὴν κατήφειαν διέλυσε, τὸν κόσμὀν φαίδρυνε, 
πᾶσιν ἀθρόως Ὑχαρίεσσαν ὄψιν καὶ ἡδεῖαν ἐπήγαγεν. 
Οὐρανὸς τε γὰρ ἐξεφάνη κεκιλυμµένος τέως τῷ σκό- 
ttp, καὶ τὸ (44) ἀπ᾿ αὐτοῦ κάλλος τοσοῦτον ὅσον ἔτι 
καὶ νῦν ὀφθαλμοὶ μαρτυροῦσι, Περιελάμπετο δὲ ἀῑρ, 
μᾶλλον δὲ ἐγκεκραμένον ἑαυτῷ ὅλον διόλου εἶχε τὸ 


locum Ambrosius de more in suum Hezaemeron 
transtulit. Denique Syrus, inquit, qui vicinus He- 
brao est,et sermone consonat in plerisque et con: 
gruit,sic habet : Et Spiritns Ρεί fovehat aquas, 
elc., lib. 1 Hexaem., cap, 8, num. 29. Quin etiam 
Diodorus non aliter intellexit vocem Hebraicam, 
atque vir ille Syrus,ut videre est in notis tum Du- 
cai,tam nostri Montfauconii. Haud immerilo 61” 
stimat Tillemontius esse verisimile, AugusUnun e 
Basilii opere excerpsisse ea,quz leguntur de docto 
uodam Syro lib. 1 Dc Genesi ad litt., num. 30. 
ege Prof. num. 22. 
49) Ita mss. septem. Editi et Colb. secundus 
φησίν. Ibidem Colb. primus δίὰ της φωνής. 

(43) Sic plures mss. Editi ἀπολείπηται. Mox hatc 
verba, τὴν κατήφειαν διέλωσεν, desunt in editis, le- 
guntur vero in septem mss ,quam lectione n agn? 
vit Eustathius,qui vertit : Maeroremque dissolvit. 

(44) Sic Regii primus, ter'ijus, quartus. quintus 
et sextus cum Colb. secundo et cum Coi:l. itidem 
secondo. At edili τέως τῷ κόσµῳ, καὶ «d.]dem men- 
dum in libros editos paulo ante irrepserat. Coisl. 
vetuslior τέως τῷ σχότει. 


45 


HOMILIA II IN HEXAEMERON. 


46 


φῶς, ὀξείας τὰς διαδόσες της αὐγῆς ἐπὶ τὰ ὅριι B bebat totamin se tota,celebres fulgoris distributio- 


ἑιυτοῦ (40) πανταχού παραπέµπων. Ανω μὲν γὰρ 
µέχρ. πρὸς αὐτὸν αἴθέρα xal οὐρανὸν ἔφθανεν * ἐν δὲ 
τῷ πλατει πάντα τὰ µέρη τοῦ χόσµου, βόρειά τε καὶ 
νότια xal τὰ lpx καὶ τὰ ἑσπέρια, bv ὀξείᾳ καιροῦ 
ῥοσῇ κατεφώτιζε, Τοιαύτη γὰρ αὐτοῦ ἡ φύσις, Jem, 
καὶ διαφανἠς, ὥστε 'μηδεμιάς παατάσεως χρονικής 
προσδεῖσθχι τὸ φῶς Oi αὐτοῦ πορευόµενον. "uiro 
γὰρ τὰς ὄψεις ἡμῶν ἀχρόνως παραπέμπει πρὸς τὰ 
ὀρώμενα, οὕτω καὶ τὰς τοῦ φωτὸς προσθολὰς ia. 
ριαίως, xxi ὡς οὐδ' ἂν ἐπινοήσειέ τις ἑλάττονα 400 
νου ῥοπην, ἐπὶ πάντα ἑαυτοῦ τὰ πέρατα ὑποδέχεται. 
Καὶ αἰθὴρ λδίων μετὰ t0 qox * καὶ ὕδατα φανότερα, 
o5 μόνον δεχόμενα τὴν αὐγὴν, ἀλλὰ xal map! ἑαυτῶν 


nes ad suos ipsius terminos quaquaversum trans- 
mittens. Sursum enim ad ipsum usque rethera et 
usque ad colum pervenit: in latitudine vero omnes 
mundi partes,tum aquilonares,tum australes, tum 
orientales,tum occidentales,in brevitemporis mo- 
mento illuminabat. Ta'is est enim ipsius natura, 
tenuis scilicet et. pellucida ; adeo ut lux per ipsum 
transiens, nulla temporis mora indigeat.Quemad- 
modum enim contuitus oculorum nostrorum ad ea 
qua sub aspectum cadunt, citra lemporis moram 
deducit: sic eliam luminis accessum minima mora 
οἱ lemporis momento ita brevi,ut a nemine possit 
excogitari brevius, in omnes suos fines suscipit. 


ἀντιπέμποντα xavà τὴν ἀνάκλασιν (46) τοῦ φωτὸς, p Quin etiam sether post ortam lucem jucundior eva- 


μα μαρογῶν πανταχόθεν ἁποπαλλομένων τοῦ ὕδατος. 
Πάντα η θεία ou πρὸς τὸ ἤδιστον καὶ τιµιώταςον 

τεσχεύχσεν. ᾿Ὥσπερ γὰρ οἱ ἐν τῷ βυθῷφ ἔἑνιέντες 
τὸ ἔλαιον καταφανειχν ἐμποιοῦσι τῷ τόπῳ, οὕτως ὁ 
ποιητὴς τῶν ὅλων, ἐμφθεγξάμενος (A7), τῷ χόσμῳ 
τὴν τοῦ φωτὸς Ὑχάριν ἀθρόως ἐνέθηκε, Γενηθήτω 
φῶς. Καὶ τὸ πρόσταγμα ἔργον ἣν ^ καὶ φύσις ἐγὲ- 
vtto (468), "ic οὐδὲ Επινοῆσαί τι τερπνότερον εἰς ἀπό- 
λαυσιν δυνατόν ἐστι λογισμοῖς ἀνθρωπίνοις. ᾿Οτὰν 
δὲ φωνὴν ἐπὶ θεοῦ καὶ ῥῆμα καὶ πρόσταγμα λέγω- 
μεν (49), οὗ διὰ φωνητικῶν ὀργάνων ἐκπεμπόμενον 
ψόφον, οὐδὲ ἀέρα διὰ γλώσσης τυπούμενον, τὸ» θετον 
λόγον νουῦμεν, ἀλλὰ vh» kv τῷ θελήματι ῥοπὴν διὰ 


sit, necnon aqua limpidiores fuere, non fulgorem 
modo suscipientes, sed eum ex se ipsis etiam per 
lucisrepetcussumremittentes,vibrato undelibetab 
aqua splendore. Divina vox ad jucundissimum et 
praestantissimum statum. transmutavit omnia. Ut 
enim qui oleum in aqux» fundum immittunt, in il- 
lum locum inducunt claritatem : ila universorum 
conditor statim atque locutus est, lucis graliam 
inundo repente intulit, Fiat ur. Sane hoc prece- 
ptum opus erat; et facla est natura, qua jucundius 
quidquam ad fruendum ne excogitare quidem po- 
test humana ratio. Cum autem in Deo vocem ver- 
bumque et preceptum dicimus,non sonum per vo- 


τὸ τοῖς διδασκοµένοις εὐσύνοπτον (50) Ἀγούμεθα ἐν ᾳ calia organa emissuin,non aerem lingua conforma- 


εἴδει προστάγµατος σχηματίζεσθχι, Καὶ εἴδεν 6 
θες τὸ φῶς, ὅτι καλόν. Τίνα ἂν εἴποιμεν ἡμεῖς 
τοῦ φωτὸς ἄξιον ἔπαινον, ὃ προλαθὸν τὴν παρὰ τοῦ 
κτίσχαντος μαρτυρίαν ἔχει, ὅτι καλόν; Καὶ παρ) ἡμῖν 
δὲ ὁ λόγος τοῖς ὀφθαλμοῖς παραπέμπει τὴν χρίσιν, 
οὕτως «δὲν ἔχων εἶπεῖν τοσοῦτον, ὅσον ἡ αἴσθησις 


μαρτυρεῖ προλαθοῦσα (51). El δὲ τὸ ἐν τῷ σώματι 
35 Gen. 1, 4. 


(45) Sic editio Basil. cum utroque Coisl. et cum 
aliis multis,e quorum numero est ipsissimus codex 
Combef.Editio Paris. αὐτοῦ. [υἱάθπι editio utraque 
πχραπέµπον, ΠΕΠΙΡΘ φώς. ΛΙ codex Combef. οἱ alii 
Ser παραπέµπων, nempe ἀήρ. Quod autem scribit 
Combefisius, legi oportere non παραπέµπων, sed 


tum,divinum sermonem intelligimus : sed volun- 
latis nutum,ut discentium oculis res subjecta esset, 
in przecepti speciem adaptari arbitramur. Et vidit 
Deus lucem quod esset pulchra 35.()uasnam laudes 
luce dignas dixerimus nos : quam pulchram esse 
conditor in antecessum testatus est? Imo vero 
apud nos ipsis oculis judicium defert oratio, cum 


el caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis 
inter aquas mersus, oleum ore emiserit, clariora 
faciat ea quo profundis tegebantur occultis ! 
(471) Μοά1ο.ἐμρεγζάμενος tllucens,affulgens.Hanc 
lectionem ait Duce&us non esse contemnendam : 
Combe(isius vero affirmat eam purum mendum 


παραπέμπον, de eo nobislonge aliter videtur. Nam D esse. Ibidem Colb. secundus ἓν φθεγξάµενος ῥῆμα, 


preterquam quod παραπέµπων in omnibus nostris 
mss. legitur,przterea non recte diceretur lux ce- 
leres fulgoris distributiones ad stios ipsius terminos 
vibrasse : sed hoc idem optime dici potest de aere, 
qui acceptos a luce radios íti suos ipsius terminos 
tra»smittit. Cum igitur vox ἑαυτοῦ debeat referri 
ad vocem ἀήρ, consequens est ut. legamus z»?:- 
πέµπω», ΠΟΠ παραπέµπον * quippe hoc participium 
ad idem substantivum pertinet, ad quod pertinet 
vox ἑαυτοῦ. Ibidem codices sex ἄνω μὲν γὰρ µέχρι 
πρός. Vox µέχρι abest ab editis. Colb. secundus 
ἄνωθεν. ibidem idem Colb. secundus ἔφθασεν 

(46) Reg. sextus μετὰ τὴν ἀντανάκλασιν.ΜΟΣ edi- 
tio Paris. οὕτω πάντα. Sed vox οὕτω deest in edi- 
tione Basil.inque nostris mss. Infra οἱ iv τῷ βυθῷ, 
etc.Discimus ex Ambrosio, lib.i ín Hexaem., cap. 
9,num. 33,oleum illud quod ad lucem afferendam 
profuuditur, ore emitti. Sic autem habet Doctor 
eximius: Quid miramur,si Deus locutusest lucem, 


verbum unum proferens. 

(48) Reg. quintus φύσις ἐγίνετο. Ibidem Colb.se- 
cundus ἧς οὐδέν. 

(40) Codices tres Xéycusv. Statim editio Paris. 
τυπόµενον, percussum :. sed Duc. uterque et Bodl.' 
et Combef. cum omnibus nostris mss. et cum edi- 
tione Basil. :»xojasvov Vox utraque τυπόµενον- 
[sic| et τυπούµενονυ potest reddi Latine per vocem 
percussum, verberatum. Nam secundum Hesy- 
chium, ut monet Combefisius, τυποῦται idem valet: 
atque πλήσσεται, 

(50) Regii tertius et quintus, itemque Coisl.se- 
cundus εὐσύνετον. Editi cum Reg. quarto et cum 
Coisl. primo εὐσύνοπτον. 

(51) Sic mss.Combef.cum aliis Regiis tribus, et 
cum ulroque Coisl, Editi παραλαθοῦσα, Mox mss. 
tres ἐν σώματι, Alii quatuor tv aójao:, Editi ἓν τῷ 


σώματι, 


41 


S. BASILII MAGNI 


4f 


tantum nihil queat predicare,quanlum sensus an. A x2Àov ἐκ τῆς πρὸς ἄλληλα τῶν μερῶν (52) συµµε- 


tevertens declarat. Sed si corporis pulchritudo ex 
partium inter so syminetiia, ac apparente coloris 
bonitate oritur, quomod: in luce qua natura sim- 
plex est, similibusque constat partibus pulchritu- 
dinis ratio conservatur? Num propterea quod lucis 
temperatio non in propriis ipsius parlibus,sed in 
quadam hilaritate et lenitate visui se offerente iu 

esse perhibetur ? Sic eniin 20 pulchrum est etiam 
aurum.cuod non ex partium commensu. sed ex sola 
coloris bonitate,i'licium,et jucunditatem ad visum 
exhilarandum obtinet, Hesperus quoque stellaru:n 
esl pulcherrimus, non quod in partibus quibus con- 
slat, insit proportio et symmetria,sed quod jucun- 
dus quidam et suavis splendor ex ipso ad »culos 


τρίας, xxi τῆς ἐπιφαινομένης εὐχροίας, τὸ εἶναι 
ἔχει, πῶς ἐπὶ τοῦ φωτὸς ἁπλοῦ τὴν φύσιν ὄντος xi 
ὁμοιομεροῦς, ὁ τοῦ καλοῦ διχσώζεται λόγος;  H ὅτι 
τῷ φωτὶ τὸ σύμμετρον o)x kv τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ µέρε- 
σιν, ἀλλ᾽ Ev τῷ πρὸς την ὄψιν ἀλύπῳ καὶ προσηνεῖ 
μαρτυρεῖται; Οὕτω γὰρ καὶ χρυσὺς καλὸς, οὐκ ἐκ 
της τῶν μερῶν συμμετρίας, ἀλλ) ix τῆς εὐχροίας 
µόνης, τὸ ἐπαγωγὸν πρὸς τὴν όψιν xal τὸ τερπνὸν 
κεχτηµένος. Καὶ "Έσπερος ἀστέρων κάλλιστος, οὗ δὺ 
τὸ ἀναλογοῦντα ἔχειν τὰ µέρη (B9) ἐξ ὦν συνέστηκεν, 
ἀλλὰ διὰ τὸ ἄλυπόν τινα καὶ ἡδεῖαν την ἀπ αὐτὼ 
αὐγὴν ἐμπίπτειν τοῖς ὄμμασιν. ᾿Ἔπειτα νῦν ἡ «ὁ 
Oto) κρίσις περὶ τοῦ χαλοῦ, οὐ πάντως πρὸς τὸ bv 
ὄψει τερπνὸν ἀποθλέποντος, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν tX 


accedat. Przeterea hoc Dei de pulchritudine j.;di- B ὕστερον ἀπ᾿ αὐτοῦ ὠφέλειαν προυρωµένου γεγένηται. 


cium,non modo ad visus delectationem respicientis, 
sed etiam ad futuram ipsius utilitatem pros picien- 
tis,factum est. Nondum enim pulchritudinis lucis 
judices erant oculi. Et divisit Deus iuter lucem,et 
inter lenebras?0. Hoc est,utrarumque naturam; wi- 
sture cujuscunque incapacem.el alteram alteri ex 
adverso oppositam Deus reddidit. Hzc enim ma- 
gno inter se intervallo discrevit ac separavit. 
8. Eivocavit Deus lucem,diem,et tenebrus voca- 
tit noctem 11. Nunc quidem de reliquo pos: solis 
generationem dies est aer ipse, a sole illuminatus, 
dum in hemisrhzrio quod super terram est, lucet: 
DOx vero est,qua occultante se sole intervenit tel- 
luris obscuratio Tunc autem non secundu i» motum 


ἸΟφθαλμοὶ γὰρ οὕπω ἦσαν xottuxot (54) τοῦ ἐν φωτὶ 
άλλως. Kal διεχώρισεν ὁ θεὸς ἀνὰ µέσων 1» 
φωτὸς, καὶ ἀνὰ µέσον τοῦ σκότως. Τουτέστν, 
ἅμικτον αὐτῶν τὴν φύσιν καὶ κατ ἑναντίωσιν ἀντι- 
κειμένην ὁ θεὺς κατεσκεύχσε. ΠἨλείστρ γὰρ -Ψ 
μέσῳ διέστηκεν (05) ἀπ᾿ ἀλλήλων αὐτὰ καὶ ἃ- 
ώρισεν. 


8. Καὶ ἐκάλεσεν ὁ thc τὸ φῶς ἡμέραν, καὶ v 
σκότος ἐχάλεσε νύκτχ. Νῦν μὲν λοιπὸν μετὰ τη" 
ἡλίου γένὲσιν ἡμέρα ἐστὶν ὁ ὑπὸ ἡλίου πεφωτισµενός 
ἀἡρ, bv tp ὑπὲρ γῆν ἡμισφχιρίῳ λάµποντος, xal vi 
σκἰασµα γῆς, ἀποχρυπτομένου ἡλίου, γινόμενον (90). 


Τότε δὲ o) κχτὰ κχίνησιν ἁλιαχὴν, ἀλλ᾽ ἀναχευμένου 


φἰαγθπι, sed primigenia illa luce effusa, et rursus (, τοῦ πρωτογόνου φωτὸς ἐκείνου, καὶ πάλιν συστελλο- 


econtracta,secundum przfinitam a Deo mensuram, 

febatdies, elnoxsuccedebat. Et facta est vespera, 
et facium est mane ,diesunus?8, Vespera igitur diei 
ac noctis est communis terminus : el sin iliter 
mane, est noctis cum die vicinites. Itaque ut prio- 
ris generationis prxrogativam diei tribueret, prius 
commemoravit finem diei, deinde noctis,velut in- 
sequente diem nocte.Nam qui status in mundo fuit 
ante lucis generationem, is non erat nox,sed tene- 
bre: quod autem a die distinguebatur, eique op- 
ponebatur,id nox appellatum est; quod quidem re- 
centiorem etiam appellationem post diem obtinuit. 
Facta est igitur vespera, et factum est mane. Diei 


99 Gen. 1, 4. 27 ibid. 5. ?8 ibid. 


(52) Ita Reg. quintus, Coisl. primus, Colb. se- 
cundus et editi.Regii vero tertius, quartus el sex- 
tus cum . Coisl. secundo τῶν usÀov, membrorum. 
Nec ita multo post Reg. quintus ὁ τοῦ κάλλους, 

(53) Sic Regii quartus et sextus et Colb. secun- 
dus cum utroque Coisl. Editi cum Regiis lertio et 
quinto ἔχειν τὰ µέλη, Que lectio vetulissima est, 
cum Eustathius interpretatus sit : Non propter 
ezimiam compaginutionem. membrorum. Alla- 
men cum hic agatur de corpore generatim sump- 
to, µέρη magis arridet quam µέλη. Non multo post 
Reg. sextus αὐγὰ, ἐπιπίπτειν. 

54) Ita editi cum quatuor mss. Alii ires mss. 
uasereuxol Mox Reg. quintus ἀνάμικτον αὐτῶν, men- 
056. 


µένου κατὰ τὸ ὁρισθὲν (57) µέτρον παρὰ Θεοῦ, ἡμέρς 
ἐγένετο, καὶ νὺξ ἀντεπῄει, Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα, xii 
ἐγένετο πρωὶ, ἡμέρα µίχ. ἘἙσπέρα μὶν οὖν ἔτι 
κοινὸς ὄρος ἡμέρας καὶ νυκτός * καὶ πρωΐία ὁμοίως i, 
γειτονία νυκτὸς πρὸς Ἡμέραν, "Iva. τοίνυν τὰ πρεσδεῖα 
τῆς γενέσεως ἀποδῷ τῇ ἡμέργ, πρότερον εἶπε 0 
πέρας τῆς ἡμέρας, εἶτα τὸ τῆς νυκτὸς, ὡς losxo- 
pévac tnc voxtbo τῇ ἡμέρα. Ἡ γὰρ πρὺ τῆς T 
σεως τοῦ φωτὸς àv τῷ κόσµῳ κατάστεσις οὐχὶ " 
Aw, ἀλλὰ σχότος * tà μέντοι ἀντιδιασταλὲν πρὸς Viv 
ἡμέραν, τοῦτο vil ὠνομάσθη * ὅπερ νεωτέρας καὶ τὴς 
προσηγορίας μετὰ την ἡμέραν τετύχηχεν. "Eyeveso 
οὖν ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρω/. Τὸ ἡμερονύχτιον (98) 


(55) Hac verba, πλείστῳ γὰρ τῷ µέσῳ διέστηχεν 
kx ἀλλήλων αὐτὰ καὶ διώρισεν, desunt in editis,sel 
leguntur in editis nostris mss. Preterea eadem 
vertit Eustathius. EN 

(56) Reg. sextus νὺξ ἀποσκίασμα γῆς 779 iio 

UTTOMÉVOU γινόµενον. 

(87) Reg. sextus τὸ ópispévov. Statim Reg.quit- 
tus ἁμέρα ἐγίνετο, Infra Reg. quintus 7, T7" 
νυκτός. 

(98) Editio Basil.cum sex mss.pr:eler Bodl.se 
τὸ ἡμερονύκτιον, Editio Paris. cum Coisl. primo! " 
sius πρωὶ ἡμέρα ula τὸ. Mox multi mss. καὶ ο”. 
Ibidem Reg. S6XLUS προσηγόρευσεν ἡμέραν καὶ wit. 
At editi cum multis mss. ἡμέρα καὶ v 


49 


HOMILIA II IN HEXAEMERON. 


50 


λέχει. Καὶ οὐχέτι προσηγόρευσεν, ἡμέρα καὶ vot, A et noctis dicit spatium.Nec amplius usus est his 


ἀλλὰ τῷ Επικρατοῦντι τὴν πᾶσαν προσηγορίαν ἆἁπ- 
ένειµε. Ταύτην ἂν καὶ iv πάσῃ τῇ Γραφῇ τὴν συν: 
ήθειαν εὗροις, kv τί τοῦ χρόνου μετρήσει ἡμέρας 
ἀριθμουμένας, οὐχὶ δὲ xai νύκτας μετὰ τῶν ἡμερῶν, 
Al ἡμέραι τῶν ἑἐτῶν ἡμῶν, 6 Ψαλμῳδός φησι (59). 
Καὶ πάλιν Ó Ἰακώδ * Al ἡμέραι τῆς ζωῆς µου μιχραὶ 
καὶ πονηραί. Καὶ πάλιν * Πάσας τὰς Ἡμέρας τῆς 
ζωῆς µου. "ste τὰ viv iv ἱστορίας εἴδει παραδο- 
θέντα νοµοθεσία ἔστι πρὺς τὰ ἑξῆς, Καὶ ἐγένετο 
ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο πρωὶ, ημέρα µία. Τίνος ἕνε- 
xtv οὐχ εἶπε πρώτην, ἀλλὰ μίαν ; καἰτοιχε ἀκολουθό- 
τερον ἣν τὸν μέλλοντα ἐπάγειν δευτέραν, καὶ τρίτην, 
καὶ τετάρτην ἡμέραν, τὴν κατάρχουσαν τῶν ἐφεξῆς 
πρώτην προσαγορεῦσαι, ᾽Αλλὰ μίαν εἶπεν, Trot τὸ 
µέτρον ἡμέρας xat νυκτὸς περιορίζων, καὶ συνάπτων 
τοῦ μερονυκτίου τὸν χρόνον, O; τῶν εἰχοσιτεσσάρων 
ὡρῶν μιᾶς ἡμέρας ἐκπληρουσῶν διάστηµα, συνυπ- 
αχουοµένης δηλονότι τῇ ἡμέρᾳ καὶ (60) της νυχτὸς, 
ὥστε xdv iv ταῖς τροπαῖς τοῦ dou συμθαίνῃ 
τὴν ἑτέραν αὐτῶν ὑπερθάλλειν, ἀλλὰ τῷ Υε ἀφ- 
ωρισμένψ Ὑχρόνφ ἐμπεριγράφεσθχι πάντως ἆμφο- 
τέρων τὰ διαστήματα * ὡσανεὶ ἔλεγε, τὸ τῶν τεσσά- 
pev xai εἴκοσιν ὡρῶν µέτρον μιᾶς ἐστιν ἡμέρας 
διάστηµα * f, ἡ τοῦ οὐρανοῦ (61) ἀπὸ τοῦ αὑτοῦ 
σηµείου ἐπί τὸ αὐτὸ πάλιν ἀποχατάστασις iv μιᾷ 
"pg γίνεται * ὥστε ὁσάχις ἂν ἑσπέρα καὶ πρωία 
κατὰ τὴν τοῦ ἡλίου περιχορὰν ἐπιλαμδάνῃ τὺν xd- 
σµον, μὴ ἓν πλείονι χρόνῳ, ἀλλ) ἓν μιᾶς ἡμέρας 
διαστήµατι τὴν περίοδον ἐκπληροῦσθαι, 'Ἡ αχυριώτε- 
ρος ὁ lv ἀποῤῥήτοις παοαδιδόµενος λόγος (62), ὡς 
ἄρα ὁ τὴν τοῦ χρόνου φύσιν κἀτασχευάσας θεὸς, µέ- 
τρα αὑτῷ καὶ σημεῖα τὰ τῶν ἡμερῶν ἐπέβαλε δια- 
στήµατα, καὶ ἑθδομάδι αὐτὸν Ἰκμετρῶν, dtl τὴν 
ἑθδομάδα sl; ἑαυτὴν ἀναχυκλοῦσθαι κχελεύει, ἔξχρι- 
θμοῦσαν τοῦ Ὑρόνου τὴν Χίνησιν * τὴν ἑθδομάδα δὲ 
πάλιν ἐκπληροῦν τὴν Ἀμέραν μίαν, Ἑπτάχις αὐτὴν 
εἷς ἑαυτῖν ἀναστρέφουσαν. Τοῦτο δὲ χωκλικόν ἐστι τὸ 
σχημα, ἂἀφ' ἑαυτοῦ ἄρχεσθαι, καὶ εἷς ἑαυτὸ xata- 
λήγειν. 0 δὴ καὶ τοῦ αἰῶνος ἴδιον, εἰς ἑαυτὸν ἆνα» 
στρέφειν, xai μηδαμοῦ περατοῦσθαι, Διὰ τοῦτο τὴ» 
κεφαλὴν τοῦ χρόνου οὐχὶ πρώτην ἡμέραν, ἀλλὰ µίαν 
ὠνόμασεν * ἵνα xal ἐκ της προσηγορίας τὸ συγγενὲς 
ἔχῃ πρὸς τὸν αἰώνα. Τοῦ γὰρ μοναχοῦ καὶ ἀκοινω- 
νήτου πρὸς ἕτερον ἡ τὸν χαρακτῆρα δεικνύουσα (09) 
οἰκείως xai προσφυῶς προσηγορεύθη µία, Εἰ ὃξ πολ- 
λος ἡμίν αἰῶνας ἨἹπαρίστησιν ἡ Πραφη, αἰῶνα 
αἰῶνος, xai αἰῶνας αἰώνων πολλαχοῦ λέγουσα, ἀλλ) 
οὖν xXxtt οὐχὶ πρῶτος, οὐδὲ δεύτερος, οὐδὲ τρίτος 


39 Psal. Ίχχχιχ, 10. 59 Gen. xLvii, 9. 


(59) Deest φησίν in editione Dasil.et in quatuor 
m$$., legitur vero in editione Paris. et in. Rey. 
quarto. Áliquanto post aliqui mss. πρὸς τὸ. 

(60) Sic editio Basil. cum utroque Duc. et cum 
Anglic.uno et cum aliis sex 1565. Editio vero Paris. 
tb μιᾶς xal, male. Reg. sextus cuve2axouc - 


µένης. 
(61) Ita editio Basil. cum sex mss., et ita legit 


nominibus,dies el nox : sed prestantiori totam tri- 
buitappellationem.Hanc utique consuetudinom in- 
venies intota Scripturaobservatam:nimirurm in me- 
tiendo tempore dies enumerari,non noctesuna eum 
diebus. Diesannorum meorum ait Psalmorum can- 
tor 39. Et iterum Jacob: Diesvite meaparvi et ma- 
i150. ]tem rursus: Omnibus diebus vit meo .Qua- 
re qua nunc in historie speciem tradita sunt,ad ea 
quz sequuntur regule sunt atque legislationes. Et 
facla est vespera, et factum. est mane, dies unus. 
Quam ob causam non dixit primum, sed unum 
diem, quanquam erat convenientius, ut is qui se- 
cundam,tertiam,et quartam diem subinde memora- 
turus erat,eam diem,quasubsequentium exordium 


p fuit,primam nuncuparet? scd unam dixit,qui scili- 


cet diei et noctis definierit mensuram,el diei ac no- 
ctistempus simul conjunxerit:quandoquidem unius 
dieispatium complent viginti quatuor horz,si videli- 
cetdies et nox simulintelligantur. Quamobrem eti- 
amsi in 91 solstitiisalteram ab altera accidat supe- 
rari,tamen definito tempore spalium utriusque om- 
nino circurascribitur ; tanquam ai dixisset : viginti 
quatuor horarum mensurv,unius diei est spalium : 
vel,celi ab eodem signo ad idem reditus, uno die 
peragitur. Ilaque quoties vespera et mane mun- 
dum occupant per solis conversionem, non pro- 
lixiore tempore, sed in unius dieispatio expletur 
circuitio. Αη ea ratio in arcanis tradila, potior est 
ac validior, quod Deus qui temporis constituit na- 
turam, mensuras ei ac signa, nimirum dierum 
spatia impertivit,ac hebdomade ipsum dimetiens, 
hebdomadem qualtemporis motus enumeratur, sem- 
.per inse ipsam jubel revolvi, rursusque unum diem 
ubi in seipsum septies redierit,hebdomadem con- 
ficere? Hzc est autem orbiculata figura, qua a se 
ipsa incipit,el in se ipsam desinit. Quod sane hu- 
jus etiam seculi proprium est,reverli in se ipsum, 
nec usquam terminari. Hanc ob causam temporis 
capul,non primam diem, sei unam vocavil; ul οκ 
ipsa etiain appellatione cognationem cum evo ha- 
beat. Dies enim, qui principii unici el alteri inso- 
ciabilis exhibet characterem, proprie et apposite 
unus nuncupalus est, Quodsi plura secula nobis 
ob oculos ponit Scriptura, dum mullis in locis di- 
cit : Seculum seculi, εἰ secula seculortmn ; illic 
tainen neque primum,neque secundum neque ter- 
tium seculum nobis enumeratum est. Quapropter 
nobis potius statuum, variaru mque reruin differen- 


δι Psal. xxit, 6. 


Tilmannus. Editio Paris. ἡ τοῦ ἠλίου. Ibidem Reg. 
Sexlus αὐτὸ πάλιν σηµετ7ον. 

(62) Hic est ordo multorum mss. Editi χυριώτερος 
ἐν... « ὁ λόγος. [Ibidem Coisl. primus τὴν τοῦ κά- 
σµου φύσιν. Aliquanto. posl Keg. sexlus αὐτὸν ἂνα- 
μετρῶν. Stalim qualuor mss, ἀναχυλλοῦσθχι, Al 
edili ἀνακυκλεῖσθχι. 

(63) Aliquot mss. 9exvoa, 


91 S. BASILII MAGNI ι 52 


lie,nonautem circumscriptiones (inesqueelsucces- Α ἡμιν αἰὼν ἀπηρίθμηται (64)* ὥστε μᾶλλον χατα- 
siones seculorum ex hoc demonstrantur. Dies enit& στάσεων ἡμῖν καὶ πραγμάτων ποικίλων διαφορὰς, 
Domini .inquit,magna est el illustris 9. Et iterum : ἀλλ) οὐχὶ περιγραφὰς καὶ πέρατα καὶ διαδοχὰς αἰώ- 


Ut quid vos quaeritis diem Domini? Et ea esttene- 
bra,et non luz 33. Nam ulique iis qui digni sunt 
tenebris,tenebre sunt.Enimvero illam diem vespe- 
ra carentem, successionisque et finis expertein 
Scriptura novit : quam etiam Psalmorum cantor, 
propterea quod extra hoc tempus soplenarium sita 
sit, octavam vocavit 94, Quare sive diem, sive ϱ- 
culum dixeris,eamdem dices sententia n.Sive igi- 
tur dies,status ille dicatur; una est, et non multa : 
sive appellatur seculum, unicum utique fuerit, et 
non multiplex.Quare ut ad futuram vitam cogita- 
tionem nostram transferret,eam diem unam dixit, 
qua szeculi est imago, primitiee dierum,luci coava, 
sancta Dominica, Domini resurrectioue honorata. 
Facia est igitur vespere jinquit,et factum est mane, 
dies una.At enim hi sermones quos de illa vespera 
instituimus, dum a presenti vespera altinguntur, 
hic orationi nostre finem imponunt. Pater autem 
vere lucis, qui diem celesti lumine decoravit,qui 
ignis splendoribus illustravit noctem, qui futuri 
saculi requiem spirituali jugique luce instruxit, 
illuminet in agnitione veritatis corda vestra, ve- 
siramque vitam conservet inoffensam,largiens vo- 
bis, ut in die honeste ambuletis : ut eluceatis in 
splendore sanctorum velati sol, ad meam ipsius 
exsullationem, in die Christi, cui gloria et impe- 
rium in sacula seculorum. Àmen. 


νων ἐκ τούτου δείχνυαθαι. Ημέρα γὰρ Κυρίου, φησὶ, 
µεγάλη xal ἐπιφανής * καὶ πάλιν * "Ίνα τί ὑμῖν ζη- 
τεῖν τὴν ἡμέραν τοῦ Κυρίου (60); Καὶ αὕτη Lad 
σκότος, καὶ οὗ φῶς. Σχκότος δὲ (66), ὃπλονότι τοῖς 
ἀξίοις τοῦ σχότου. Ἐπεί ἀνέσπερον καὶ ἀδιάδοχον 
καὶ ἀτελεύτητον τὴν ἡμέραν ἐκείνην οἶδεν ὁ λόγος, 
ἂν καὶ ὀγδόην ὁ Ψαλμῳδὸς προσηγόρευσε, διὰ τὸ ἔξω 
κεῖσθχι τοῦ ἑθδομαδικοῦ τούτου χρόνου. ᾿ὠστε ϱἂν 
ἡμέραν εἴπῃς, κἂν αἰῶνα, τὴν αὐτην ἐρεῖς ἔννοιαν. 
Εἴτε οὖν ἡμέρα à κατάστασις ἐκείνη λέγοιτο, µία 
Εστί, καὶ οὐ πολλαί" εἴτε αἰὼν πρὀσαγορεύοιτο, µο- 
ναχὸς ἂν εἴη xal οὐ πολλοστός. "Ίνα οὖν πρὸς τὺν 
µέλλουσαν ζωὴν τὴν ἔννοικν ἁπαγάγῃ (617), μίαν 
ὠνόμασε τοῦ αἰῶνος την εἰχόνα, τὴν ἀπαρχὴν των 
ἡμερῶν, τὴν ὁμήλικα τοῦ φωτὸς, τὴν ἁγίαν Κυριακη», 
τὸν τῇ ἀναστάσει τοῦ Κυρίου τετιμημένηνο Εγένετο 
οὖν ἑσπέρα, φπαὶ, καὶ ἐγένετο πρωὶ, ἡμέρα µία. 
᾽Αλλὰ γὰρ καὶ οἱ περὶ της ἑσπέρας ἐκείνης λόγοι (68) 
ὑπὸ τῆς παρούσης ἑσπέρας καταληφθέντες ἔνταυθα 
ἡμτν τὸν λόγον ὑρίζουσιν. Ὁ δὲ Πατὴρ τοῦ ἀἆληθινοῦ 
φωτὸς, ὁ τὴν ἡμέραν κοσµήσας τῷ οὐρανίῳ φωτὶ, ὁ 
τὴν νύκτα φχιδρύνας ταῖς αὐγαῖς τοῦ πυρύς, ὁ τοῦ 
μέλλοντος αἰῶνος τὴν ἀνάπανσιν εὐτρεπίσας τῷ νοερῷ 
xxi ἀπαύστῳ φωτὶ, φωτίσειεν (09) ὑμῶν τὰς γαρδίας 
ἐν ἐπιγνώσει τῆς ἁληθείας, καὶ ἁπρόσκοπον ὑμῶν 
διατηρήσειε τὴν ζωῦν, παρεχόμενος ὑμῖν; ὡς iv 
ἡμέρᾳ εὐσχημόν ὃς περιπατεῖν, ἵνα ἔκλάμψητε, ὡς ὁ 


Ti iv τῇ λαμπρότητι τῶν ἁγίων, εἷς κχύχηµα ἐμοὶ, εἰς ἡμέραν Χριστοῦ (70), ip ἡ δόξα καὶ τὸ κρᾶτος 


sl; τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 





HOMILIA III. 
De firmamento. 

29 1. Prime, seu potius unius diei memorata 
sunt opera. Absit enim ut ei eam adimamus digni- 
tatem, quam in natura obtinet, utpote a conditore 
seorsum edita,nec in ordine aliarum annumerata. 
ΛΙίαπιθη postquam ea. quz in ipsa facta sunt re- 
censuit hesterna oratio; et postquam divisa audito- 
ribus enarratione,ut matutinam animarum alimo- 


353 Joe] rn, 41. 55 Amos v, 18. 


OMIAIA T", . 
Περὶ τοῦ στερεώµατος (71). 

1. Τὰ τῆς πρώτης ημέρας ἔργα, μᾶλλον δὲ τὰ τῆς 
μιᾶς * μὴ γὰρ οὖν ἀφελώμεθα αὗτῆης τὸ ἀξίωμα, ὃ iv 
τι φύσει ἔχει, παρὰ τοῦ κτίσαντος καθ) ἑαυτὴν ἔχδο- 
θεῖσα, οὖκ ἐν τῇ πρὸς τὰς ἄλλας συντάξει ἀριθμη- 
θεῖσα * πλὴν ἀλλ᾽ ὅτι τὰ ἐν αὐτ γενόµενα γθὲς ἔπελ- 
θὼν ὁ λόγος καὶ διελὼν τὴν (79) ἐξήγησιν τοῖς ἀκροω- 
μένοις, τὴν μὲν ἑωθινὴν τροφὴν τῶν ψυχών, τὴν ὃξ 


$4 Psal. vi, 4 ; xr. 1. 


(64) Reg. sextus cum Colb. primo ἀπαριθμεῖται. D Hune titulum,quem exhibent quoque codices non 
t 


(65) Ad sensum,ut notat Duczus, respexit Basi- 
lius, non ad verba. Sic vertit Ambrosius : Utquid 
vobis querere diem Domini? lib. 1 in Hexaem., 
cap. 10. 

(66) Sic multi mss. Desideratur δέ in editis. 

(67) Reg. sextus ἐπαγάγι. Colb. primus ἀγάγῃ. 

(68) [ta mss. Combel. cum utroque Coisl.aliis- 
que nonnullis. Editio Paris, ἀλλὰ «zi οἱ περὶ τῆς 
ἑσπέρας ἐκεῖνοι ÀJ «ev. Duo mss, ἀλλὰ γὰρ xal. Mox 
Colb. primus ἑσπέρας καταλε,ρθέντες, male. 

(69) Colb. primus φωτίσει, Statim Coisl. uterque 
el alii non pauci ἀπρόσκοπον, Edili ἀπρόσκοπτον, 
male. Mox Colb. primus ὑμῶν /ειραγωγήσειε τὴν 
ζωήν. Quasi manu ducat vitam vestram. 

(18) Sic septem mss. Edili ἡμέραν Κυρίου 

(71) Editio Paris. περὶ τῶν πρώτων τῆς γενέσεως. 


pauci,emendandum esse putat Ώασφας,τυ]ίαυο li- 
brarios ex oscitantia seripsisse πρώτων pro τρόπων, 
de modis generationis Verum illius conjectura co- 
dicis nullius auctoritate stabilitur.Coisl. secundus 
εἰς τὰ πρώτα τῆς γενίσεως, in prima generationis. 
Alicubi loco tituli leguntur verba Scripture, Καὶ 
stre» ὁ θεός Γενηθήτω οτερέωµά. Colb.primus περὶ 
τοῦ στερεώµατος, 646 firmamento : quem litulum ap- 
posuimus uti simpliciorem et ad propositum ma- 
xime facientem. Citerum non est quod multum 
simus solliciti de titulis harum orationum, cum 
alii alios suo ipsorum arbitratu confinxisse vi-- 
deantur. 

(72) Colb. primus cum Reg. quinto xai διελθὼν 
τήν, Editi cum quibusdam aliis mss. καὶ διελὼν 
τήν, recte. 


53. HOMILIA III IN HEXAEMERON. 54 


ἑσπερινὴν εὐφροσύνην moumsápsvoc, νὺν ἐπὶ τὰ τῆς À miam, ita vespertinam letitiam effecit,nunc ad se- 


δευτέρας θαύματα μεταβαίνει. Λέγω δὲ τοῦτο οὐκ cunda diei miracula transit. Hoz autem dico, nec 
ἐπὶ τὴν τοῦ ἐξηγουμένου δύναμιν ἀναφέρων. ἀλλ tamen refero ad enarrantis facultatem,sed ad eo- 
ἐπὶ τὴν χάριν τών (79) γεγραµµένων, φυσικῶς ἔχου: Tum quie scripta sunt gratiam, que» a natura id 
σαν τὸ εὐπαράδεκτον, xil πάσῃ xapbiq προσηνέςτε habet ut facile excipiatur, omnique cordi eorum 
xal φίλον, τῶν τὸ ἀληθὲς τοῦ πιθανοῦ προτιµώντων, qui veritatem probabili anteponunt, blanda sit et 
Ka0b καὶ ὁ Ψαλμῳδὸς (74) ἐμφατικώτατα τὸ bx τῆς grata.Juxta quod et Psaltes significantissime suavi- 
ἀληθείας ἡδὺ παριστῶν, Ὡς qÀuxía, nel, τῷ λα- tatem exhibens verilatis, ait: Quum dulcia fauci- 
porrÜ µου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ µέλι τῷ στόµατί bus meis eloquia tua, super mel ori meo 5. Post- 


µου. Ἆθὲς τοίνυν, καθόσον A» δυνατὸν (5), τῇ περὶ quam itaque hesterna de Dei eloquiis tractatione, - 


τὰ λόγια τοῦ θεοῦ διατριθή τὰς ψυχὰς ὑμῶν εὐφρά- quantum in nobis situm foit, animas vestras exhila- 
ναντες, πάλιν ἀπηντὴσαμεν (76) σήµερον iv δευτέρᾳ — ravimus : iterum hodie secunda die convenimus, 
ἡμέρᾳ, τῶν τῆς δευτέρας ἡμέρας ἔργων τὰ θαύματα miracula operum secundi diei spectaturi. Al enim 


- 


κατοψόµενοι. )Ἀλλὰ γὰρ οὗ λέληθέ µε, ὅτι πολλοὶ ΠΟΠ melatet,mullos artium mechanicarum opifices - 
τεχνῖται τῶν βανκύσων τεχνῶν, ἀγαπητῶς ix τῆς g Circumstare nos, qui sibi ex diurna opera vix pa- . 


bo' ἡμέραν ἱργασίας τὴν τροφὴν ἑχυτοῖς (77) συµπο- rantes victum,nos sermonem discindere ac decur- 
ῥίζοντες, περιεστήκασιν ἡμᾶς, ol τὸν λόγον ἡμῖν (lare cogunt, ut ne diutius ab opera distrabantur. 
αυντέµνουσιν, ἵνα μὴ ἐπὶ πολὺ τῆς ἐργασίας ἀφέλ-  [stisquid dicam ? Nimirum istam temporis parlem, 
xw tat, Πρὸς οὕς τί φημι; "Ότι το δανεισθὲν τῷ — Deo (ῶπογί datam, nequaquam perdi, sed magno 
Θεῷ τοῦ Χρόνου µέρος οὐκ ἀφανίζεται, ἀλλὰ σὺν µε- CUm incremento ah ipso rependi. Etenim quicun- 
γάλῃ ἀποδίδοται παρ αὐτοῦ «fj προσθήκη. Καὶ γὰρ que casus impedimentum afferunt, eos Deus aver- 


ὅσαι περιστάσεις ἀσχολίας ποιητικαὶ, ταύτας ὁ Κύ- — tel ; ac corpori robur, animo alacritatem, facilita- . 


ριος παραπέµψει’ καὶ σώματι τόνον, xal ψυχῇπρο- lem commercii el prosperitatem per totam vilam 
θυµίαν, συναλλαγµάτων εὐμάρειαν, xal τὴν εἷς πάντ« — iS qui spiritualia pretulerint, largiturus est. Etsi 
τὸν βίον εὐοδίαν τοῖς τὰ πνευματικὰ προτιµότερα  &ulem in praesenti non secunduin spem succedunt 
ποιονµένοις διδούς, Κἄν iv τῷ παρόντι δὲ μὴ κατ — nostra studia, at certe Spiritus doctrina pro foturo 
ἐλπίδας ἡμῖν (78) ἐκθῇ τὰ σποοδαζόµενα, ἀλλὰ πρὀς  Scculo thesaurus bonus est. Tolle igitur ex corde 
Ys τὸν ἐφεξῆς αἰῶνα ἀγαθὸς θησαυρὸς ἡ διδασκαλία omnem victussollicitudinem, totum que teipse mihi 
τοῦ Πνεύματος. "AvtÀe τοίνυν τῆς Χαρδίχς πασαν Collige. Nec enim quidquam ex coporis presentia 
τοῦ βίου µέριμναν, xxl ὅλον µοι σεαυτὸν ἐνταῦθα συν- ϱ percipitur emolumenti, si tuum cor in terreno the- 
άγαγε. Οὐ γὰρ ὄφελός τι τῆς τοῦ σώματος πχρο». Sauro comparando occupatur. 
σίας, τῆς καρδίας σου περὶ τὸν γήΐνον θησαυρὸν πο- 
νουµένης. 

2. Καὶ εἴπεν ὁ θεός Γενηθήτω στερέωμα ἐν 
µέσῳ µτοῦ ὕδατος, xal ἕστω δικχωρίζον ἀνὰ µέ- 


2. Et dixil Deus : Fiat firmamentum in medio 
aqua, et sit déscernens inter aquam et aquam 56. 


σον ὕδατος xal ὕδατος. "Hm καὶ χθὲς ἠκοὺσαμεν 
Θεοῦ ῥημάτων Γενηθήτω φῶς καὶ σήμερον’ Tl'e- 
νηθήτώ στερέωμα, Πλέον δέ τι ἔχειν δοχεῖ τὰ παρ- 
όντα, ὅτι οὐκ ἀπέμεινεν (79) ὁ λόγος iv. ψιλῷ τῷ 
προστάγµατι, ἀλλὰ xal τὴ» αἰτίαν καθ ἣν Ἐπιζητεῖται 
τοῦ στερεώµατος ἡ κατασκευη προσδιώρισεν' "Iva 
διαχωρίζῃ, φησὶν, ἀνὰ μέσον ὕδατος xal Όλατος, 
Πρώτον μὲν οὖν ἀναλσθόντες ζητῶμεν, πῶς ὁ Oto; 


Jam audivimus heri Dei verba : Fíat lux.Et hodie : 
Fiat firmamentum.Awplius antem quiddam habe- 
re videntur presentia:quandoquidem sermo non in 
nudo precepto permansit, sed causam etiam cur 
firmamenti structura requiratur, declaravit, dum 
ait : Ul sit discernens inter 9$ aquam οἱ aquam. 
Primum quidem quod susceptum est, id inquira- 
mus, quomodo Deus loquatur. Num more nostro, 


διαλέγεται. Ἆρα τὸν ἡμέτερον (80) τρόπον, πρότε- p prius rerum species impriraitur in intellectu : 


pov μὲν ὁ ἀπὸ τῶν πρχγµάτων τύπος ἐγγίνετι τῇ 
35 Psal. cxvni, 103. 36 Gen. 1, 7. 


(73) Colb. primus ἐπὶ τῆς χάριτος τῶν. 

(74) Editi cum nonnullis mss. ὁ aApoc,et ita le- 
git Eustathius. Àt vero mss. quinque ὁ Ψαλμφδός, 

(75) Colb. primus καθόσον πᾶσιν δυνατόν, prout 
quisque poterat. Haud multo post editio Paris 
cum Regiis tertio et quarto ψυχὰς ὑμῶν, et sic legit 
Eustathius. Sed editio Basil. cum quinque mss. 

χὰς ἡμῶν, 

(16) Colb. primus ἁπαντήσωμεν. Ibidem editi. ἐν 
τῇ δευτέρᾳ Sed deest articulus in sex mss.Hoc ipso 
ΙΒ loco quatuor mss. δευτέρας ἡμέρας ἔργων, Deest 
ἡμέρας ineditis ét in nonnullis mss. Colb. secundus 
ἔργων τὰ θαυµάσι:. 

(17) Colb. primus τρυφὴν ἑαυτών, Ea videtur esse 


deinde post conceptam animo imaginem proprias 


vis vocisa (221,59; QuiputanMes secum beneactum, 
si victum ex diurnavpera sibi comporent.IIoc est, 
viclum vir paramntes,el parasse satis habentes. 
Mox mss. seplem λόγον ἡμῖν συντ͵ Editi λόγον ἡμῶν. 
[nfra τὸ δανεισθέν. lege notam Duczi, qua. vim 
verbi δανείζεσθαι explicat. Sic vertit vir doctus : 
Quam [portionem] commodarint. — 

(78 lta mss. Combef. cum aliis juinque mss. 
Editi cum Regio tertio ὑμῖν. 

(79) Sic editio Basil. cum septem mss. Editio 
Paris. ἐπέμεινεν. 

(80) Edili κατὰ τὸν ἡμέτερον, Deest κατά in mss. 
Aliquanto post tres mss. φαντασιωθηναι, non dis- 
simili sensu. 








95 


S. BASILII MAGNI 


96 


et unicuique subjecto aecorsmodas significationes Α νοήσει, ἔπειτα μετὰ τὸ φαντασθῆναι, ἀπό τῶν ὑπο- 


seligens,enuntiat? num denique vocalium organo- 
rum ministerio cogitata committens, ita demum 
per aeris impressionem,ad vocis motum articulate 
distinctum accommodatam, cogitationem internam 
manifestat ? Et quomodo non fabulosum est,dicere 
Deum ad suas cogitationes declarandas circuitione 
tali indigere? Nonne magis piam est dicere, 
voluntatem divinam, primumque motionis in- 
telligentis impetum, Verbum esse Dei? Porro 
verborum ambilu ipsum adumbrat delineatque 
Scriptura, ut demonstret quod non voluerit 
solum fieri creaturam, sed eam eliam in lu- 
cem edi per quempiam operis sui socium ac con- 


κειμένων τὰς οἰχείας καὶ φυεῖς ἑκάστω σηµα- 
σίας ἐκλεγόμενος ἐξαγγέλλει ; εἶτα τῃ ὑπηρεσίᾳ τῶν 
φωνητικών ὀργάνων παραδοὺς τὰ νοηθέντα, οὕτω 
διὰ τῆς τοῦ ἀέρος τυπώσεως, κατὰ vf,» ἔναρθρον τῆς 
φωνῆς Χίνησιν, iv τῷ «ρυπτῷ νόηµα σαφηνίζει (81) ; 
Καὶ πώς οὗ μυθῶδες τῆς τοιαύτης περιόδου λέγειν 
τὸν θεὀν χρῄσειν πρὸς τὴν τῶν νοηθέντων δήλωσιν ; 
"H εὐσεθέστερον λέγειν, ὅτι τὸ θεῖον (82) βούλημα καὶ 
à πρώτη ὁρμὴ τοῦ υοεροῦ κινήματος, τοῦτο Λόγος laci 
τοῦ Θεοῦ ; Σχηματίζει δὲ αὐτὸν διεξοδικῶς ἡ Γραφη, 
ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐχὶ γενέσθαι µόνον ἐθουλήθη τὴν κτί- 
σιν, ἀλλὰ καὶ διά τινος συνεργοῦ παραχθῆνχι ταύτην 
εἷς Ὑέννησιν. ᾿Εδύνατο γὰρ, ὡς ἓξ ἀρχῆς εἶπε, περὶ 


sortem. Poterat enim, uli initio locutus fuera! de p πάντων ἐπεξελθεῖν. Ἐν ἀρχη ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὗ- 


singulis dicere : In principio fecit Deus calum et 
terram ; deinde : Fecit lucem ; tum : Fecit firma- 
mentum. Nunc autem Deum imperantem et collo- 
quentem inducens Scriptura, illum cui imperat, et 
quocum loquitur, tacite subindicat, quippe quz 
nobis non invideat cognitionem, sed ad desiderium 
nos accendai; dum arcani vestigia quadam ac 
indicia conimonstrat. Quod enim labere partum 
esl, cum gaudio suscipitur, et diligenter conserva- 
tur : Contra, qua facile comparantur, ea cum con- 
temptu possidentur. Quapropter via quadam el or- 
dine nos ad Unigeniti notitiam perducit. Et certe 
vocali sermone non erat opus incorpores nalurz: 


pzvóv καὶ τὴν γην) εἶτα' ᾿Ἐποίησε φῶς (83) εἶτα᾽ 
᾿Εποίησε τὸ στερέωµμἁ, Nüv δὲ τὸν θεὸν προστάτ- 
τοντα xai διαλεγόµενον εἰσάγουσα, τὸν ᾧ προστάσσει 
καὶ ᾧ διαλέγεται κατὰ τὸ σιωπώμενον ὑποφαίνει, οὗ 
βασκαίνουσκ ἡμῖν τῆς Ὑγνώσεως, ἀλλ ἐχκαίουσα 
ἡμᾶς πρὸς τὸν πόθον, δι’ v ἔχνη τινὰ καὶ ἐμφάσεις 
ὑποθάλλει τοῦ ἀποῤῥήτου, Τὸ γὰρ πόνῳ κτηθὲν κε- 
ριχαρῶς ὑπεδέχθη καὶ Φφιλοπόνως διεφυλαχθη” dv 
μέντοι πρόχειρος ὁ πορισμὸς, τούτων ἡ κτῆσις εὖὐ- 
χαταφρόνητος. Διὰ τοῦτο ὁδῷ τινι xal τάξει ἡμᾶς εἷς 
την περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἔννοιαν προσθιθάζει (84). 
Καΐτοιγε τοῦ ἐν φωνῇ λόγω οὐδὲ οὕτως ἦν χρεία τῇ 
ἀσωμάτῳ φύσει, αὐτῶν τῶν νοηθέντων µεταδίδοσθχι 


quandoquidem quz fuerant cogitata, isthtec cum C δυναμένων τῷ συνεργοῦντι.. "Ώστε τίς χρεία λόγου 


eo qui operis socius ac consors erat,poterant com- 
municari. Quamobrem quanam erat sermonis ne- 
cessilas iis, quiipsa cogitalioneseinvicem suorum 
consiliorum poterant facere participes ? Nam vox 
propter auditum, et audilus propter vocem.Porro 
ubi non es! aer, nec lingua, nec auris, nec meatus 
intertus sonos ad sensum in capite repositum refe. 
rens: ibi neque verborum usus est : sed ex ipsa, 
ul ita dicam, animi cogitalione fit voluntatis com- 
municatio. Quare, quod aiebam, ut ad inquisitio 
nem personz ad quam hic sermo dirigitur,excita- 
relur mens nostra, sapienter atque scite illa lo- 
quendi forma usurpata est. 

3. Disquirendum est secundo loco, an hoc fir- 
mainentum sit aliud quid ab eo coelo. quod in prin - 


τοῖς ὀυναμένοις ἕξ αὐτοῦ τοῦ νοήματος χοινωνεῖν ἆλ- 
λήλοις τῶν βουλευμάτων ; Φωνὴ μὲν γὰρ δι ἀχοὴν. 
καὶ ἀκοὴ φωνῆς ἔνεκεν ὅπου δὲ οὐκ ἀἡρ, οὐχὶ 
γλώσσα, οὐχὶ οὓς, οὐ πόρος σκολιὸς ἐπὶ τὴν iv τῇ 
αεφαλῇι συναίσθησιν ἀναφέρων τοὺς φόφους, ἔχει οὐδὲ 
ῥημάτων χρεία, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῶν, ὡς ἄν εἴποι (85) τις, 
τῶν iv καρδίφ νοημάτων τοῦ θελήµατος ἡ µετάδοσις 

"Ὅπερ οὖν ἔφην, ὥστε διαναστῆνχι τὸν νοῦν ἡμῶν 
πρὸς τὴν ἔρευναν τοῦ προσώπου πρὶς ὃν ol λόγοι, σο- 
φῶς καὶ Εντέχνως τὸ σχΏμα τοῦτο τῆς διαλέκτου παρ- 
είληπται. 


Q Δεύτερόν ἔστιν ἐξετάσαι, εἰ ἕτερον παρὰ τὸν 
, d , 9 . 9 , - 
kv aoyf πεποιηµένον οὖρχνον τὸ στερέωμα τοῦτο, ó 


cipio factum fueral:quod ipsum itidem appellatum D καὶ αὐτὸ ἐπεκλήθη οὐρανὸς, καὶ εἰ ὅλως οὐρανοὶ δύο᾽ 


sit celum, vel, utrum duooinino sint celi.Sed qui 
decolo disseruere philosophi,amittere linguassuas 
malint,quam id ceu verum admittere.Ponuntenim 
celum unu esse,necejusesse natura ,ut secundum, 
aut tertium, aut multiplex ei accedat, cum,ut putant, 
lota celestis corporis substantia ad unicum cunsti- 


n Colb. primus σαφηνίζετα.. 
82) [ta quinque mss. Editi cum uno aut altero 
mS. τὸ óot^ov, 

(83) Ita codices septem. Illud, εἶτα ἐποί σε φᾶς, 
desideratur in editis. Mos editio Basil. cum Dodl. 
el cum pluribus aliis mss. προστάσσει. Nec ita 
multu post voce ἀποῤῥήτου, a? cani, intelligit Basi- 
lius Verbum, quasi Deus cum Verbo in condendo 
mundo fuissel collocutus. 


jnep οἱ τὰ περὶ οὐρανοῦ φιλοσοφήσαντες (86) ἕλοιντ᾽ 
ἂν μᾶλλον τὰς γλώσσας προέσθαι, f, ὡς ἀληθὲς πεαρα- 
δέξασθαι, "Eva γὰρ ὑποτίθεντχι οὐρανὸν, καὶ οὐκ 
ἔχειν αὐτῷ φύσιν, δεύτερον, fj τρίτον, fj πολλοστὸν 
προσγενέσθαι, πᾶσης τῆς οὐσίας τοῦ οὐρανίου σώμα- 
τος εἷς τὴν τοῦ ἑνὺὸς σὔύστασιν ἁπαναλωθείσης, ὡς 


(84) Reg. primus cum Colb. primo προθιθάζει. 

(85) Sic septem mss. Editi à; zv εἴπῃ. Ibidem 
Regii primus, ter ius, quartas et quintus ἐν καρδίᾳ. 
Editi cum aliquibus mss. νῶν ἐγκαρδίων. Reg. sex- 
lus τῶν ἐγκαρδίων θεληµάτων, 

(86) Colb. primus φιλοσοφοῦντες. Statim Bodl, 
cum aliis duobus mss. ὡς ἀληθώς, Ibidem Colb. 
primus ὑποθέξασθαι, 


57 


HOMILIA III IN HEXAEMERON. 


b8 


οἴονται. "Ev. γάρ qao (87) τὸ χυκλοφορικὸν σῶμα, Α tuendum fuerit consumpta. Etenim corpus inorbem 


καὶ τοῦτο πεπερασµένον * ὅπερ εἶ συναπήρτισται τῷ 
πρὠτῳ οὑρανῷ, μηδὲν ὑπολείπεσθαι πρὸς δἐυτέρου 
& τοίτου γένεσιν. Ταῦτα μὲν οὖν οἱ ὕλην ἄγέννητον 
ἐπεισάγοντες τῷ δημιουργῷ φαντάζοντάι, ἐκ τῆς 

ς µυθοποιίας πρὸς τὸ ἀκόλουθον ψεῦδος ὑπο-. 
φερόµενοι (88) * ἡμεῖς δὲ ἀξιοῦμεν τοὺς τῶν Ελλή- 
νων σοφοὺς μὴ πρότερον ἡμᾶς καταχλευάζειν πρὶν 
τὰ πρὸς ἀλλήλοως διάθωνται. Πὶσὶ γὰρ ἐν αὐτοῖς oi 
ὀπείρους οὐραύοὺς καὶ κόσμους εἶναι φασιν, Gv ὅταν 
ἀπελέγξωσιν τὸ ἀπίθανον οἱ μθριθεστέραις ταῖς ἆπο- 
δείξεσι χρώμενοι, xal ταῖς γεωμετρικαῖς ἀνάγχαις 
συστήσωσι μὴ ἔχειν φύσιν ἄλλον οὐρανὸν γενέσθαι, 
παρὰ τὸν ἕνα, τότε καί (89) μᾶλλον καταγελασόμεθα 
τῆς γραμμικής χαὶ ἐντέχνου αὐτῶν φλυαρίας, εἴπερ 
ὁρώντες ποµφόλυγας διὰ τῆς ὁμοίας αἰτίας γινοµέ- 
vac μίαν τε xal πολλὰς, εἶτα ἀμφιθάλλωσι περὶ οὐ- 
ρανῶν πλειόνων, ti ἐξαρχεῖ αὐτοὺς ἡ δημιουργικὴ 
δόναμις παραγαγεῖν εἰς τὸ εἶναι. "Qv τὴν ἰσχὺν xai 
τὸ μέγεθος οὐδὲν ἠγούμεθα διαφέρειν τῆς χοίλης vo- 
τίδος τῆς ὑπερφυσωμένης ἐν τοῖς χρουνοῖς, όταν mp; 
τὴν ὑπεροχὴν της τοῦ θεοῦ δυνάµεως ἀποθλέγωμεν, 
ωστε καταγέλαστος αὐτοῖς (00) o τοῦ ἀδυνάτου λο- 
ος. Ἡμεῖς δέ τοσοῦτον ἀπέχομεν τῷ δευτέρῳ ἀπι- 
στεῖν, ὥστε xal τὸν τρίτον ἐπιζητοῦμεν, οὔ τῆς θέας 
ὁ µακάριος Παῦλος (94) ἠξιώθη. 'O δὲ ψαλμὸς, ὀνο- 
µάζων οὐρανοὺς οὐρανῶν, καὶ πλειόνων ἡμῖν ἔννοιαν 
ἑνεποίησεν. Ob δήπου δὲ ταῦτα παραδοξότερα τῶν 
ἑπτὰ χύχλων, καθ) dy ol ἑπτὰ ἀστέρες σχεδὸν παρὰ 
πάντων συμφώνως ὁμολογοῦνται φέρεσθαι, οὓς καὶ 
ἐνηρμόσθαι φχσὶν ἑτέρῳ τὸν ἕτερον, κατὰ τὴν εἰκόνα 


τῶν κάὀων τῶν εἷς ἀλλήλους ἐμθεθηχότων, Τούτους 


δὲ τὴν ἑναντίχν τῷ παντὶ φερομένους (92), περισχι- 
ζομένου τοῦ αἰθέρος αὗτοῖς, εὔηχόν τινα καὶ ἔναρμό- 
νιον ὁποδιδόναι φθόγγον, ὥστε πᾶσαν τὴν ἐν µελ- 
ιδίαις ἡδυνὴν ὑπερθάλλειν. Εἶτα ἐπειδὰν τὴν διὰ τῆς 
αἱσθήσεως πίστιν οἱ ταῦτα λέγοντες ἀπαιτῶνται, τί 
φασιν; Οτι διὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς συνήθειαν πρὸς τὸν ψό- 
cov ix πρώτης Ἱενέσεως συνεθισθέντες αὐτῷ, Ex 
πολλῆς τῆς περὶ τὸ ἀχούειν μελέτης τὴν αἴσθησιν 
ἀφπρήμεθα - ὥσπερ οἱ iv τοῖς χαλχείοις σονεχῶς τὰ 
ὥτα κατακρουόµενοι, "Qv τὸ σεσοφισµένον καὶ σαθρὸν 
διελέγχειν, οὕτως ἐναργῶς ix πρώτης ἀχοῆς πᾶσι 
καταφαινόµενον, obx ἔστιν ἀνδρὸς οὔτε χρόνου εἶδό - 


24 circeumactum,unum esse aiunt, illudque finitum 
esse: quod sane si omnino insumptum est ad pri- 
mum ccelum conficiendum, consequens fuerit ul 
nihil jam ad secundi vel tertii generationem super- 
sit.Hec quidem fingunt,qui opifici ingenitam ma- 
leriam subministrant, ex hoc primo commento fa- 
buloso ad subsequens mendacium delapsi:nos vero 
Grecorum sapientes rogamus,ul ne prius nos irri- 
deant,quam inter se convenerint. Sunt enim inter 
ipsos, qui ceelos et mundos aiunt esse infinitos : 
quorum cum ineptias redarguerint ii, qui argu- 
mentis utuntur gravioribus, atque geometricis de- 


B monstrationibus probaverintid natur: repugnare, 


ut celum aliud preter unum (lat ; tunc eorum li- 
neares artificialesque nugas etiam magis deridebi- 
mus. Siquidem etsi ob similem cansam fleri vident 
sive unam,sive multas bullas, nihilominus de ce- 
lorum multitudine dubitant, an polestas effectrix 
eos in lucem edere potuerit.Quorutu robur ac ma- 
gnitudinein, cum ad diving polentis prestantiam 
respicimus,ab eo humure concavo quiin fontibus 
salientibusintumescit,nihildifferreputamus.Quare 
id feri uon posse ridicule dieunt.Sed tantum abest, 
ut nos de altero ccelo dubitemus,ut etiam tertium 
cujus aspectu beatusPaulus dignatus est, 57 inqui- 
ramus.Psalmus autem dum nominat colos εώίο- 
rum 58 plurinm eliam tribuit nobis notitiam. Νο 
que vero hec atupenda sunt magis, quam septem 
circuli : in quibus stellas septem ferri omnes uno 
fere consensu counfitentur:quos etiam alterum al- 
teri,instar cadorum in se mutuo insertorum,apta- 
los esse aetruunt. Quin etiam hosce circulos con- 
trario universi motui cursu abreptos, diffisso ab 
ipsis aethere,gratum quemdam 86 concinnum so- 
num contendunt reddere, adeo ut melodies suavita- 
tem omnem exsuperet. Deinde cum ii qui talia di- 
cunt,sensuum fidem actestimonium rogantur,quid 
respondent?Nos ob eam qurm initio cum sono ha- 
bemus consuetudinem, huic eidem sono a primo 
ortu assuetos, sensu isto pre frequenti audiendi 
exercitatione privari; perinde atque hi quorum au- 
res in officinis erariis assidue ohtunduutur. Quo- 
rum confutare cavillationem ac (utilitatem, ita 


τος φείδεσθαι, οὔτε τῆς συνέσεως τῶν ἀκουόντων Daperte omnibus ex primo auditu se prodentem, viri 


στοχαζοµένου. Ῥλλλὰ τὰ τῶν ἔξωθεν τοῖς ἔξω καταλι- 
πὀντες ἡμεῖς ἐπὶ τὸν ἐχκλησιαστιαὸν ὑποστρέφομεν (08) 
λὸγον. Εἴρηται μὲν οὖν τισι τῶν πρὸ ἡμῶν, gi 


$1 Π Cor. xu, 2. 3 Psal. οχιτια, 4. 


(87) Nonnulli mss. φησί. 
(8) Colb. secundus ἐπιφερομενο. [ρίάθιη Reg. 
primus τῶν Ἑλλήνων παῖδας, Grocorum pueros. 

(89) Sic mss. multi. Deest καί in editis.Sub iude 
codicés duo τῆς γραμματικῆς καὶ. 

(00) Colb primus αὐτῶν. Editi cum utroque 
Coisl. et cum aliis multis αὐτοῖς. Haud multo post 
editio Basil. cutn decem mss. ἀπιστεῖν, Oct xal 
τὀν. Editio Paris, ὥστε xai «óv. 

(91) Codices tres ὁ µακάριος ἀπόστολος Παῦλος. 
&düti'cum Colb. primo ὁ µακάριος Παῦλος. Lege 


non est, qui aut parcere sciat tempori, autaudien- 
tiumintelligentiam conjectet. Verum externa exter- 
nis relinquentes,nos ad ecclesiasticum revertimur 


Ducsum,de caelorum numero.Ibidem Colb.secun- 
dus ὁ δὲ Ψαλμφδός, Aliquaato post sex mss. 09 δή- 
που δὲ ταῦτα. Edili οὐ δήποτε δὲ. 

(92) Colb.primus cum Reg.sexto πεοιφεροµένους. 
Stauim mss. nostri plerique omnes cum Bodl. εὖ- 
ηχόν τινα. Editio Paris. évnyóv τινα, non ita recte. 

(93) Sic codex Gombef. cum aliis tribus mss, 
Editi et Colb. primus ὑποττρέψωμεν, Reg. quintus 
ὑποστέφωμεν, Aliquanto post Colb. primus vaoaól- 
δοσθαι. Statim codex idem ἐνταῦθα ét ἐπεργαστικώ- 
τορον. 


59 


S. BASILII MAGNI 


60 


sermonem.Dictum est igitur a quibusdam, qui nos 4 δευτέρου οὐρανοῦ Ὑένεσιν εἶναι ταύτην, ἀλλ ἔπεξ- 


preecessere, non secundi coli generationem hanc 
esse, sed ampliorem prioris explanationem : pro- 
pterea quod illic cceli et terra creatio in summa 
traditur, hic vero Scriptura modum quo singula 
facta sunt, accuratius nobis et perfectius exponit. 
Nos autem, cum et nomen aliud et munus secundi 
οἱ proprium traditum sit, dicimus hoc celum ab 
eo quod in principio conditum fuit, aliud esse:si- 


ἠγησιν τοῦ προτέρου, O.à τὸ ἑκεῖ μὸν iv χεφαλαίῳψ 
παραδεδόσθαι οὐρανοῦ καὶ γῆς ποίησιν, ἑνταῦθα δὲ 
ἐπεξεργαστικώτερον τὸν τρόπον καθ) ὃν ἕκαστον γέ- 
Ύονε τὴν Γραφὴν ἡμῖν παραδιδόναι, Ἡμεῖς δέ φαμεν 
ὅτι ἐπειξὴ, καὶ (04) ὄνομα ἕτερον καὶ χρεί» ἰδιάζουσα 
τοῦ δευτέρου οὐρανοῦ παραδίδοται, ἕτερος ἐστι παρὰ 
τὸν ἐν ἀρχῇ πεποιηµένον οὗτος, στερεωτέρας φύσεως, 
καὶ χοείαν ἔξαίρετον τῷ παντὶ παρεχόµενος. 


quidem solidioris est nature, ac precipuam universo affert commoditatem. . 


4. Ei dixil Deus : Fiat firmamentum in medio 
. aqua,et sil discernens inter aquum et 9 aquam. 
. Et fecit Deus firmamentum: et divisit Deus inter 
aquam quc erat sub (irmamento,etinter aquam quee 
eral super firmamentum 59, Sed antea quam Scri- 


4. Kal εἶπεν 6 θεὸς * Γενηθήτω (95) στερέωµα ἐν 
µέσῳ τοῦ ὕδατος, xal ἔστω διαχωρίζου ἀνὰ μέσον 
ὕδατος xal Ὀδατος. Καὶ ἐποίησεν ὁ θεὺὸς τὸ στε- 
ῥέωμα xal διεχώρισεν ὁ θΘεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ 
ὕδατυως 5 ἦν ὑποχάτω τοῦ στερεώµατος, xzl ἀνὰ 


ptura sententiam attingamus,id quodab aliis obji- B μέσον τοῦ ὕδατος τοῦ ἐπάνω «τοῦ στερεώµατος. 


citur, dissolvere enitamur Percontantur enim nos, 
si sphaerale est firmamenti corpus, ut ipsi testantur 
oculi, si itidem aqua diffluere et e supernis qua- 
quaversum dilabi soleat,quomodo potuerit in gibba 
firmamenti circumferentia retineri ? Quidnam ad 
hocrespondebimus?In primis quidem.quod etiamsi 
. quidpiama nobisrotundum conspiciatur secundum 
internam convesitatem nequaquam necesse sil ex- 
terna etiam superficie ad sphaerae modum confe- 
ctum fuisse, aut totum esse perfecte tornatile, ac 
. planeetaquabiliter circumductum:quandoquidem 
lapidea balneorum tecta,et :&dium in antri speciem 


Και πρό Qt τοῦ ἄφψασθαι τῆς διχνοίας τῶν γεγραµ.- 
µένων, πειραθῶμεν xo παρὰ τῶν ἄλλων ἀντεπαγόμε- 
vov διαλύσαι, ᾿Ερωτῶσι γὰρ ἡμᾶς, εἰ σφαιρικὸν μὲν 
τὸ cupa τοῦ στερεώµατος, ὡς ἡ ὄψις δηλοῖ, ῥυτὸν 
0$ τὸ ὕδωρ καὶ περιολισθαῖνον τοῖς ὑψηλοῖς, πῶς ἂν 
ἑδυνήθη (96) ἐπὶ εης χυρεῆς περιφερείας τοῦ στερεώµα- 
τος ἱδρυνθηναι ; Τι O3, πρὸς τοῦτο εροῦμεν ; "Ότι |εά- 
λιστα μὲν oUx, €t τι πρὸς ἡμᾶς χωκλοτερὲς ὁρᾶται 
xutk τὴν ἔνδον κοιλότητα, τοῦτο ἀνάγχη xai τὴν 
ἔξωθεν Ἐπιφάνειαν (07) σφαιρικῶς ἀπηρτίσθαι, καὶ ὅλον 
ἀκοιθῶς ἔντοβνον εἶναι xal λείως περιηγµένον ' ὅπου 
γε ὁρῶμεν τῶν τε λουτρῶν τοὺς λιθίνους ὁ καὶ 


ssdificatarum structuras videmus ; qua&licetin se- C τὰς τῶν ἀντρωδῶν οἰχοδομημάτων κατασχευὰς, d 
micirculi formam ex parteinterniaspectuscircum- κατὰ τὸν ἔνδον ὄψιν cic ἡμικύχλιον σχΏῆμα περι- 
. ducantur,sepetamenin superioribus tecli parlibus ηγµένα, ἐν τοῖς ἄνω τοῦ τέγους (98) ὁμαλὴν ἔχει πολ- 


levem ac plenam habent superficiem.Neque igitur 
. hujus rei gratia facessent negotia sibi ipsis,neque 
nobis exhibeant,quasi aquam in supernis partibus 
detinere non valeamus. Consequens autem fuerit 
dicere,quzs sit natura firmamenli,et ob quam cau- 
sam jussasit medium quemdam inter aquam locum 
obtinere. Solet Scriptura in iis rebus qua robore 
ac viribusprepollent, nomen firmamenti osurpare: 
. velut cum dicit: Dominus firmamentum meum, el 
refugium meum40; ei : Ego confirmavi columnas 
ejus ;et illud: Lauwdateeum in irmamentovirtutis 
ejus €. Et quidem philosophi hoc corpus dicunt 


λάχις τὴν ἐπιφάνειαν. "gts τούτου γε ἕνεχα µήτε 
αὐτοὶ ἐχέτωσαν πράγματα, μήτε ἡμῖν παρεχέτωσα», 
ὡς οὐ δυναµένοις τὸ ὕδωρ «ατασχεῖν ἐν τοῖς ἄνω. 
Ἐξης 0 ἂν ein λέγειν, τίς 3) φύσις τοῦ στερεώµατος, 
καὶ διὰ xiva αἰτίαν μεσιτεύειν ἐτάχθη τῷ ὕδατι (9h). 
Τὸ τοῦ στερεώµατος ὄνομα σύνηθες τῇ Γραφῃ ἐπὶ 
τῶν κατ ἰσχὺν ὑπερθαλλόντων τάσσειν᾽ ὡς ὅταν λέ- 
Υπ. Κύριος στερέωμα µου xal καταφυγή µου * 
καὶ ᾿Εγὼ ἑστερίωσα τοὺς στύλους αὐτῆς ' καὶ 
τὸ, Αἰνεῖτε αὐτὸν kv στερεώµατι δυνάμεως αὐτοῦ. 
Οἱ μὲν γὰρ ἔξωθεν στερεὸν λέγουσι σῶμα τὸ otov να- 
στον καὶ πλῆρες, ὃ πρὸς ἀντιδιαστολὴν τοῦ µαθηµα- 


firmum, quod quasi solidum est et plenum, quod D τικοῦ Msc, "Eccc δὲ τὸ μὲν μαθηματιχὸν τὸ ἐν 


ita appellatur, uta mathematico distinguatur. Est 
. autem mathematicum, quod in solis consistit di- 


µόναις ταῖς διαστάσεσι τὸ εἶναι ἔχον, ἐν τῷ πλάτει͵ 


m 


λέγω καὶ τῷ βάθει, καὶ τῷ oysc (1)^ τὸ δὲ exspeov ὃ 


39 Gen. 1,6; 7. 40 Psal. xvi, 3. 4! Psal. Lxxrv, 4. Ἡ Psal. ος, 1. 


(94) Ita mss. plures. Deest xa! in editis. 
(95) Sic mss. plerique omnes cum sacro textu. 
verba, xai ἔστω διαχωρίζον ἀνὰ µέσον ὕδατος 
καὶ ὕδατος, desiderantur in vulgalis. 
(96) Reg. primus πῶς ἂν δυνηθείη. Reg.sextus ἂν 
θυνήθη 


ουν 9 
(97) Colb. primus ἔξωθεν περιφέρειαν, externam 
. circumferentiam . 
(98) Nonnulli mss. τοῦ exéyouc, Mox mss. τούτου 
γε ἔνεχεν. Edilio Paris. ἕνεκα, Colb. primus τούτων 
ἕνεχεν. 
(99) Colb. primus τὸ ὕδωρ. 
(1) Sic Regii primus, tertius, quartus, quintus 


et sextus cum Colb.sccundo et cum utroque Coisl. 
Editio Dasil. iv τῷ πλάτει λέγω, καὶ τῷ ὕψει, xal 
τῷ βάθει: quibus vocibus percelebres tres dimen- 
siones intelliguntur, latum,profundum etlongum. 
Nam βάθος hic sumi videtur pro µῆκος, hoc est, 

ro longitudine.Et vero docet Budseus, βάθος alti- 

udinem dici, qua refertur ad τὸ y xoc.Lege TAe- 
saurum Henrici Stephani ad vocem βάθος. Editio 
Paris. iv τῷ πλάτει λέγω xal τῷ µήχει καὶ τῷ 
βάθει, Optime quidem : sed codex nullus huic le- 
clioni suffragatur.Unde typographi Parisienses sic 
excudisse videntur non ex fide codicum rmss., sed 
de suo.Nolo tamen eos fraudis accusatos aut laita- 


61 


HOMILÍA ΙΠ ÍN HEXAEMERON. 


62 


πρὸς τοῖς διαστήµ.ασι και τὴν ἀντιτοπίαν ἔχει. Tf, δὲ A mensionibus,in latitudine,inquam,ac profunditate 


Γραφτι σύνηθες τὸ κραταιὸν καὶ ἀνένδοτον στερέωμα 
λέγειν, ὡς καὶ ἐπὶ ἀέρος πολλάχις χαταπυχνωθέντος 
τῇ φωνῇ ταύτῃ χεχρῆσθαι ' ὡς ὅταν λέγῃ * Ὁ στε- 
ρεῶν βροντήν. Την γὰρ στεῤῥότητα xal ἀντιτυπίαν 
τοῦ πνεύματος τοῦ ἑναπολαμθανομένου ταῖς Χοιλό- 
τησί τῶν νεφῶν (2), καὶ διὰ τὸ βιαίως ἐκρήγνυσθαι 
τοὺς κατὰ τὰς βροντὰς ἀποτελοῦντος Ψόφους, ατερέω- 
ew βροντης ἡ Γραφὴ προσηγόρευσε. Καὶ οῦν τοΐνων 
Ἀγούμεθα ἐπί τίνος στεῤῥᾶς φύσεως στέγειν τοῦ 
féaroc τὸ ὁλισθηρὸν καὶ εὐδιάλυτον (3) ἐξαρχούσης, 
τὴν φὠνὴν ταύτην τετάχθαι. Καὶ οὗ δήπου, ἐπειδὴ 
κατὰ τὴν κοινὴν bxXBoyd« ἐκ τοῦ ὕδατος δοκεῖ τὴν γέ- 


οἱ longitadine.Firmum aulem illud est,in quo pre- 
ter dimensiones durilies etiam et renixus inest. 
Porro Scriptura, quod validum est et inflexibile, 
firinamentum vocare consuevil,ita ut eliam aerem 
valde densatum designatura, sepe hac ipsa voce 
utatur, velut cum dicit: Firmans tonitru45, Solidi- 
tatem enim et renixum spiritus,qui in nubium fini- 
bus inclusus, ob violentam eruptionem fragorem 
tonitruum edit,tonitrui firmitatem Scripturaappel- 
lavit. Itaque et hic hanc vocem pro firma quadam 
natura que aquam 96 lubricam ac facile díssolu- 
bilem continere possit, usurpatam essearbitramur. 


víiotw beynxiva, d ὕδατι memnyóu ἐμφερὲς εἶναι — Nec vero, quoniam firmamentum ex communi ac- 
προσήκει νοµίζειν, ἤ τινι τοιαύτῃ DÀm ἐκ τῆς τοῦ ῃ Ceptione ab aqua ortum traxisse videtur, putandum 
ὑγροῦ διηθήσεως τὴν ἀρχὴν λαμθανούσῃ, ὁποία ἐστὶν θ8ί illud simile esse aut 4469 congelatzm, aut tali 
ἤ τε τοῦ κρυστάλλου λίθου, ὃν δι’ ὑπερθάλλουσαν cuidam materim,ex humore percolato principium 
τοῦ ὕδατος πῆξιν µεταποιεῖσθχι φᾶσιν, ἢ ἡ τοῦ σπέ- accipienti. Qualis est natura aut crystalli lapidis, 
χλου φύσις (4) kv µετάλλοις συνισταµένη. Affe; δέ quem ob prsstantissimam aqua congelationem 
ἐστι διαυγὰς, (διάζουσαν xal καθαρωτάτην τὴν δια-  transmulari aiunt: aut specularis lapidis, qui inter 
φάνειαν κσκτηµένος, ὃς, ἐὰν κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν — metalla concrescit.Est autem hic lapis pellucidus, 
ἀκριθὴς εὑρεθῃ, μήτε κατεδηδεσµένος σηΚεδόνι τιν, peculiari ac purissima claritate donatus,qui si pro 
µήτι τὸ βάθος ὑπεῤῥηγμένος ταῖς διαφύσεσι, μικροῦ Sua naturasincerus et absolutus repertus est, ne- 
τῷ ἀέρι τὴν διαύγειαν ἔοικεν. Οὐδενὶ οὖν τούτων εἷ- — queulla exesus putredine, neque fissuris sese ad in- 
κάζομεν τὸ στερέωμα. Thai; γὰρ τῷ ὄντι xal teriores usque partes extendentibus divisus,splen- 
ἁπλῆς διανοίας τοιαύτας ἔχειν περὶ τῶν οὐρανίων (6) dore aeri fere similis exsistit. Nulli igitur horum 
τὰς ὑπολήψεις. 05 μὴν οὐδὲ εἰ πάντα ἓν ἅπασίν ἐστι, comparamus firmamentum. Puerilis enim revera et 
Up μὲν lv Υῇ, &np δὲ ἐν ὅδατι, καὶ τῶν ἄλλων ὡσαύ- simplicis animi est,tales de coelestibus habere opi- 
τως ἐν ἑτέρῳ τὸ ἕτερον * xai. μηδὲν τῶν αἰσθήσει ὑπο- | niones.Nequetamen quoniam cuncia in cunctis in- 
πιπτόντων στοιχείων slxpivé; ἐστι xal ἁμιγὲς fj ^sunt,ignis quidem in lerra, aer vero in aqua,et ex 
τῆς πρὸς τὸ µέσον, ἢ trc πρὺς τὸ ἀντικείμενου χοι- aliis similiter allerum in altero; nec ut ullum est 
νωνίας * τούτομ ἕνεκεν καιαδεχόµεθα τὸ στερέωµα ἡ elementorum sub sensus cadentium purum et sin- 
ἐξ ἑνὸς τῶν ἁπλῶν, f τὸ ἀπὸ τούτων μίγμα φῆσαι — Cerum,omnem sive cum tnedio,sive cum opposito 
ὑπάρχειν, δεδιδαγµένοι παρὰ τῆς Τραφῆς, μηδὲν  Societalem excludens, non idcirco dicere audemus, 
ἑπιτρέπειν ἡμῶν τῷ νῷ πέρα τῶν συγκεχωρηµένων  firmamentumaulex uno simplicium conflari,aut ex 
φαντασιοζαθαι. M3, παραδράµηι δὲ ἡμᾶς μηδὲ ἐκεῖνο — his permistionem quamdam esse : quandoquidem 
ἀπαρασήμαντον, ὅτι μετὰ τὸ προστάξαι τὸν θεὸν, edoctisuiuus a Scriptura, ut nihil menti nostre 


. 9 Amos iv, 13. 


cie, cum per asteriscum eo loci appositum, lecto- 
rem monere videantur,se sua,non codicum aucto- 
ritate ita edidisse. Illud autem omittere non debe- 
mus, codicem Bodleianum habere µήχει καὶ τῷ 
Oye. Sed,nisi me mea fallit opinio, vox µῆχος pri- 
mum apposita est ad marginem, eo consilio, ut 


(8) Reg. sextus ὁλισθηρὸν καὶ εὐδιάχυτον. Infra 
Colb. primus νοµίζειν τοῦ ἀέρος τὴν χύσιν. 

(4) Editlo Basil.cum quibusdam Ánglicis,quibus 
adjungendi sunt duo Duc.et Regi rimus, tertius, 
uarius, quintus et sextus et odi. cum utroque 

isl. τοῦ σπέχλου gocic * quam lectionem putat 


moneretur lector per vocem ὕψος, qua usus erat p Duceeus mendosam esse atque vitiosam. Hinc,nisi 


Basilius, hic intelligi profundum; deinde hzc ea- 
dem vox ὄψος, quod sepe factum est, in textum 
irrepsit. 

($5 Multi mss. νεφελών, Mox editio Paris. ἀπο- 
τελοῦντος, prout emendaverat Montaculius ex Án- 
glicis mss. Editio Dasil.cum Regiis primo et quinto 
et cam duobus Colb. itemque cum Coisl. utroque 
et Bodl. ἀποτελοῦντας. Uterque Duc. cum Regiis 
tertio et quarto et cum aliis duobus Regiis ἆποτε - 
λουµένους, Deest καὶ ante διά in mss. nonnullis. 
Cornarius hunc locum sic interpretatur: Eo quod 
eiolenter erumpant strepitus tonitrua eficientes. 
Eustathius vero, qua spiritus conceptus in nubi- 
bus, violenterque prorupius efficit sonum toni- 
trualem. Anglica lectio ἀποτελοῦντος germana est 
ac genuina : quippe vox ἀποτελοῦντος ad vocem sa- 
periorem πνεύματος refertur, nisi dicere mavis δί- 
tractionem esse. 


valde fallor, factum est, ut editio Paris. habeat τοῦ 
σπεκλαρίου φύσις, Verum non facile adducar υἱ 
credam cum Ducao lectionem hanc σπέκλου inter 
menda recensendam esse. Libentius tot codicum 
sequor auctoritatem, arbitrorque vocem σπέχλου 
substantivum esse, unde vox. adjectiva σπεκλάριος 
derivatur. Et vero vox. specularis, qu: respondet 
voci exexAápioc, adjective sumitur apud Plinium lib. 
11,cap.31 ,ubi hzc leguntur : Metallis... tota ferme 
Hispania scatel : Citerior et specularibus lapidi- 
bus. Et lib. xxt, cap. 14: Multa alvearia speculari 
lapide fecere. Quamobrem edidimus, uti in codici- 
bus mss. legitur, 5, , τοῦ σπέκλου φύσις, Aut qualis 
est specli natura, hoc est, specularis lapidis. 

6) Editi cum aliquibus mss. τῶν οὐρανίων * alii 
quidam mss. τῶν οὐρανῶν, Mox editio Basil. cum 
mss. plurimis inter quos numerantur Coisl.uterque 
et Bodl. οὐδὲ εἰ. Editio Paris, οὐδὲ ὅτι, 


63 


S. BASILII MAGNI 6 


preter ea qua& concessa sunt,permittamus commi- Α Γενηθήτω στερέωμα, οὐκ εἴρηται ἁπλῶς, xal ἐγέ- 


nisci.Nos autem ne hoc quidem annotare omitta- 
mus,quod posteaquam praeceperat Deus: Fia! fir- 
mamentum,no: dictum est simpliciter: Et factum 
es! firmamentum; sed, Et fecit Deus firmamentum; 
et rursum : Divisi? Deus. Audite, surdi, et cxi, 
suspicite. Sed ecquis surdus est, nisi is, qui Spi- 
rinm non audit, magna adeo voce inclamantem ? 
Ecquis vero caecus est ? [lle ipse est qui adeo clara 
de Unigenito argumenta non videt. Fiat firmamen- 
tum. liec vox est primari: et principalis causa. 
Fecit Deus firmamentum. Hoc. est effectricis po- 
tenti: alque creatricis testimonium. 

9.Sed ed interpretationem conlinuandam sermo- 
nem revocemus.Sit discernens,in.quit,inter aquam 


νετο στερέωμα * ἀλλὰ, Καὶ ἐποίησεν o θεὸς «b στε- 
ῥέωµα * καὶ πάλιν, Διεχώρισεν ὁ θεός. Οἱ χωφοὶ, 
ἀκούσατε, xal οἱ τυφλοὶ, ἀναθλέψατε. Καὶ τίς κωφὸς 
ἀλλ' fj ὁ μὴ ἀκούων οὕτω µεγαλοφώνως ἐμθοῶντος (6) 
τοῦ Πνεύματος ; Καὶ τίς τυτλὸς ; Ὁ μὴ ἐνορῶν ταῖς 
οὕτως ἑναργέσι περὶ τοῦ ὙἩονογενοῦς ἀποδείξσι. 
Γενηθήτω στερέωµαε Αὔτη ἡ (T) φωνὴ τῆς προχα- 
τἆρκτικης αἰτίκς. "Emoinstv ὁ θεὸς τὸ στερέωµς, 
Aja τῆς ποιητικῆς καὶ δημιουργικῆς ὀυνάμεως µαρ- 
τυρία. 


9. λλ᾽ ἐπὶ τὰ συνεχη τῆς ἐξηγήσεως τὸν λόγον 
ἐπαναγάγωμεν. "Est διχχωρίζον, φησὶν, ἀνὰ gi- 


εἰ aquam. Infinita erat, ut videiur, aquarum effu- p σον ὕδατος καὶ ὕδατος. ᾿Απειρος μὲν ἦν, ὡς (8) 


sio, cum quaquaversus inundarent terram, ac su- 
pra jpsam suspenderentur : ita ut ipsas inter el 
caetera elemeota videaturesse proporlio nulla.Pro- 
pterea enim dicebatur antea abyssus terram undi- 
que circumdedisse. Verum ejus copis causam in 
sequeniibus proferemus in medium. Profeclo aute 
uemo vestrum, ne eorum quidem qui mentem ha- 
bent valde exercitalam atquein hac mortali et fluxa 
natura acute vident,opinionem hanc impelet,quasi 


ἔοικε, τῶν ὑδάτων ἡ χύσις, πανταχόθεν ἔπιχυμαι- 
νόντων τῇ Υῇ xai ἁπαιωρουμένων αὐτῆς * ὡς xal τὴν 
πρὸς τὰ ἄλλα στοιχεῖα δοκεῖν ἀναλογίαν ἐκθαίνειν 
Διὰ τοῦτο γὰρ ἓν τοῖς κατόπιν ἐλέγετο ἄθυσσος (9 
πανταχόθεν περιθεθλῆσθαι τῇ yn. Την δὲ αἰτίαν τοῦ 
πλήθους iv τοῖς ἑξῆς ἀποδώσομεν, Πάντως δὲ οὐδεὶς 
ὑμῶ, οὐδὲ (10) τῶν mávo κατησκηµένων τὸν νοῦν, 
xal περὶ τὴν φθειρομένην ταύτην xal ῥέουσαν φύσιν 
ὀξυωπούντων, ἐπισκήψει τῇ δόξι (14), ὡς divin 


ἡ πλασματώδη ὑποτιθεμένων χατὰ τὸν λόγον οὐδὶ 


res qua secundum rationem fieri non possunt, aut 
ἀπαιτῆσει ἡμᾶς εὐθύνας, ἐπὶ τίνος ἡ τῶν ὑδότων 


qua& commenplitia sunt,proponamus : neque a no- 
bis exiget, ut 97 supra quo fulcro natura aqua- ἤδραστο (12) φύσις. Ὦ γὰρ λόγῳ τὴν γην βαρυτέραν 
rum firmata sit, cisquiramus. Qua enim ratione . οὖσαν τοῦ ὕδατος ἀπαιωροῦσι τοῦ µέσου τῶν ἐφχάτων 
lerram aqua graviorem ab extremis abducunt et in ^ ἁτάγοντες, τῷ αὑτῷ δήπου Πάντως καὶ τὸ βυρίον 
medio pensilem collocant:eademsaneomninoetin- ὕδωρ kxstvo διά τε τὴν κατὰ φύσιν ἐπὶ τὸ χάτω φο- 
finitam illam aquam tum propter naturalem quem- βὰν xai διὰ τὴν πανταχόθεν ἰσοῤῥοπίαν περὶ τὴν γῆν 
dam deorsum versus impelum,tum propler Φηυα]θ ἀτρεμεῖν συγχωρήσουσιν. Οὐκοῦν ἄπλετος i, τοῦ ὕδε- 
ex omni paite pondus, circum terram quiescere τος φύσις τῇ vf περιεχέχυτο (19), οὐχὶ συµµέτρως 
concessuri sunt. Igitur terr:e circumfusa eratim- ἔχουσα πρὸς αὐτὴν, ἀλλ᾽ elc τὸ πολλαπλάσιον ὑπερ- 
inensa aqui nalura, nec lan:en. ipsicum ea inerat θάλλουσα, οὕτως ἕξ ἀρχῆς τοῦ μεγάλου τεχήτω 
proportio,sed eam longe superabat,opifice magno προθλεψαμένου τὸ µέλλον, καὶ διὰ τὴ, ἔφεξης χρείαν 
futurum sic initio prospiciente : ac propler neces- τὰ πρῶτα διαθεµένου. Τίς οὖν χρεία τοῦ ἀμύθητον 
sitatem consequentem prima ordinante.Quid igijur ὕὅσον ὑπερθάλλειν τὸ ὕδωρ; ᾿Επειδὴ ἀναγκαία τῷ 
opus erat, υἱ aqua amplius quam dici queal exsu- παντὶ τοῦ πυρὸς ἡ οὐσία, o) µόνον πρὸς τὴν τῶν 
μογαγαι] Quoniam ignis substantia necessaria est περιγείων οἰκονομίαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς την συμπλή- 
universo,non ad constituenda solum res lerrestres, οωσιν τοῦ παντός. Κολοθὸν γὰρ ἄν fjv. τὸ ὅλον ἑνὶ τῷ 
sed ad universum etiam complendum.Nam mutilum μεγίστῳ xat. χαιριωτατῳ πάντων (14) ἑλλεῖπον. 'Av- 
esset totum,si uno hoc maximo el omnium oppor- ρτικείµενα δὲ ταῦτα ἀλλήλοις, καὶ φθαρτικὸν ἕτερον 
tunissimo elemento destilueretur. Jam vero hiec τοῦ ἑτέρου * müp μὲν τοῦ ὕδατος, ὅταν ἐπικρατί v- 
sibi mutuo adversantur et alterum alterius parit vápst* ὕδωρ δὲ πυρὸς, ὅταν ὑπερδάλλῃ τῷ πλήδε., 


(6) Reg. quintus βοῶντος, lbidem deest: in — (9) Reg. sextus ἐλέγετο ἄάωσσον. Infra Colb. se- 
nonnullis mss.Hoc ipso in loco Anglicilibri ἀλλ’ ὁ eundus iv τοῖς ἔφεξης. u 
μὴ ἐνορῶν' quam leciionem lectioni vulgate pre- (10) Editio Basil. et sex mss. οὐδεὶς ἡμῶν, οὐδὲ, 
fert Duczeus.Sed pulo virum doctum scribere vo- Codex Combef. et Regii sextus et octavus οὐδεὶς 
luisse : ἀλλ᾽ ἢ ó μὴ ivopov. Editi cum ambobus ὑμῶν, οὐδέ. Editio Paris. οὐδεὶς, οὐδέ. Aliquanlo 
Duc. et cum reliquis nostris mss.simpliciter o μὴ post Colb. secundus ῥέουσαν σοφίαν, 
ἐνορῶν, (11) Sic mss. plerique omnes cum edJitione Ba- 
(7) Sic aliqui mss. Abest *, ab editis.Statim co- — sil. Editio Paris. τῇ δόξῃ ἡμῶν. Bene, sed non fa 
dex Combef, ποιητικῆς τοῦ Υἱοῦ καί. Nec ita multo vent mss. 
post multi mss. ixzvxyéopev. Editi ἐπαναγω- (13) Reg. sextus ἤδρασται, Aliquanto post idem 

εν. (0$. ἁπάγοντες καὶ τὴν µέσην στάσιν αὑτζι διδόντες, 6ί 
(8) lta mss. plerique omnes. Editi Απειρως μὲν medium silum οἱ tribuentes. 
οὖν, óc. Mox editi cum mss. nonnullis ὑδάτων 3, —— (13) Sic multi mss. Editi περικέχυτο. 
χύσις alii quidam codices ὑδάτων ἡ φύσις, aqua- (14) Colb. secundus καὶ χυριωτάτῳ πάντων, 08” 
rum natura. πένα polissimo. 


65 


HOMIIAÁ HI IN HEXAEMERON., 


06 


"Eóe δὲ µήτε στάσιν εἴναι πρὸς ἄλληλα, μήτε ἐν τῇ A corruptionem : corrumpit uiwirum πάσει ignis, 


παντελεί τοῦ ἑτέρου ἐχλείψει ἀφορμὴν παρασχεθᾶναι 
τῷ παντὶ πρὸς διάλυτιν. Τυσαύτην (15) τοῦ ὑγρου 
τὴν φύσιν οἰχονομῶν τὸ πᾶν προαπέθετο, ὥστε µέχρι 
τῶν τεταγµένων ὄρων τῆς τοῦ κόσμου συστάσεως 
xztà μικρὸν tfj δυνάµει τοῦ πυρὸς ἐξαναλισκόμενον 
ἀντισχεῖν. Ὁ τοίνων ἅπαντα στχθμῷ xal µέτρῳ δια- 
ταξάµενος (ἀριθμηταὶ γὰρ αὐτῷ, κατὰ τὸν Ἰὼδ, xal 
σταγόνες εἰσὶν ὑετοῦ) δει πόσον τῷ χόσµῳ χρόνον 
ἀφώρισεν εἷς διαμονὴν, καὶ món» ἆχρη τῷ πυρὶ 
προαποθέσθαι ὀαπάνην. Οὗτος ὁ λόγος τῆς τοῦ ὕδατος 
περιουσίας κατὰ τῖ, ατίσν. 'AJÀk μὴν τό γε τοῦ 
πυρὸς ἀναγκαῖον τῷ χόσμῳ, οὖδες οὕτως ἔξω τοῦ 
βίου παντάπασιν, ὥστε τῆς bx τοῦ λόχου διδασκαλίας 


eum prestat viribus: destruit vero ignem aqua, 
cum copia prevalet.Oportebat antem neque sedi- 
lionem inter se esse, neqae dissolutionis dari oc- 
casionem univers^,ob integrum alterius defectum. 
Tantam humoris naturam preestituit totius guber- 
nator, ut usque ad statutos constitutionis mundi 
terminos, dum paulatim iguis vi absamitur, resi- 
steret. Et vero qui cunct& pondere ei mensura dis- 
posuit 44(numerabiles enim suutipsisecundumJob 
vel pluvis guttae. 45), noverat ille quanto tempore 
secunduin prescriptum suum duraturus esset 
mundus, quantumque pabuli oporteret igni prae- 
paratum. Eam ob causam aqua in creutione sie 


προσδεῖσθαι οὗ µόνον ὅτι al συνεχτικαὶ τῆς ζωῆς B abundavit. Atqui nullus «sque adeo extra. vitam 


ἡμῶν τέχναι τῆς ἐμπύρου ἐγρασίας ἐπιδέονται πᾶσαι, 
ὑφατικὴ, λέγω, καὶ σχυτοτομικὴ, καὶ οἰχοδομικὴ, 
καὶ dimora, ἀλλ᾽ ὅτι οὔτε δένδρων βλάστησις (16), 
οὗ «αρπῶν πέψις, οὗ ζώων ἐγγείων fj, τῶ» ἑνύδρων 
γένεσις, οὐχ αἱ τούτων τροφαὶ ἡ ἐξ ἀρχῆς ἄν συν- 
έστησαν, fj πρὸς χρόνον διήρκεσαν, τοῦ θερμοῦ μὴ 
παρόντος. Οὐκοῦν ἀναγκαία μὲν τοῦ θερμώ ἡ Χτίσις 
διὰ τὴν τῶν Ὑιγνομένων σύστασίν τε xal διαμονήν 
ἀναγκαία δὲ τοῦ ὑγροῦ ἡ δαψίλεια, διὰ τὸ ἄκαυστον 
εἶναι καὶ ἁπαραίτητον τοῦ πυρὸς τὴν δαπάνην. 


positus est, ei ut sit opus, ut ignem mundo neces- 
sarium esse ratione edoceatur : non solüm quod 
aries quibus nostra vita conservatur, ignis ef&- 
cientia indigeant oranes, textoria,inquam,sutoriat, 
architectoaice et agricultura, sed quod neque ar- 
burum gerwioatio, neque maturitas fructuum, 
neque aut terrestriom aut aquatilium animalium 
generatio,neque horum alimenta, aut constitissent 
ab initio, aut ad tempus perseverassent,calore non 
presente. Nezessaria igitur δεί caloris cremtio ; ut 


ea quie gignuntur, et coagmentari possint et permanere. Rursus aqu: abundantia erat perneceasaria, 
quod vis 'gnis consumens interquiescere non queat, neque vitari. 

6. Περίδλεψαι πᾶσαν τὴν κτίσιν, xai 89e τος — O. Circumspice omues res creatas, οἱ caloris vim 
θερμοῦ τὴν δύναμιν τοῖς iv. Ὑενέσει xal φθυρᾷ πᾶσιν — in omnibus qui generantur ac corrumpuntur, vi- 
ἐνδυνκστεύουσαν, Διὰ τοῦτο πολὺ τὸ ὕδωρ ὑπὶρ γῆς debis dominari. Idcirco multa aqua effusa est sa- 
κεχυµένον, xal ὑπερέκεινα τῶν ópuptvov ἀπενεχθὶν, per terram, atque ultro ea quae sub aspectum ve- 
καὶ προσέτι παντὶ τῷ βάθει τῆς γῆς ἐνεσπαρμένον. — Biunl, transvecta est,ét insuper toli terrz profum- 
"O6ev πηγῶν ἀφθονίαι, καὶ φρεάτων σύῤῥοαι, καὶ ditati fuit inspersa.Ünde fontium copia,congeries- 

Gv ῥεόματα, χειμάῤῥων τε xal ἀεννάων, ὑπὲρ que puteorum, ei fluenta lluviorum,tam eorum qui 
τοῦ ἓν πολλοῖς καὶ ποικίλοις ταµείοις διατηρεῖσθαι torrentes sunt, quam eorum qui perennes, ut in 
τὴν ὑγρασίαν (17). Ἐκ μέν γε τῆς ἕω ἀπὸ μὲν χει- multis et variis promptuariis conservaretur humi- 
μερινῶν τροπῶν ὁ Ἰνδὺς jet ποταμὸς, ῥεύμα πάντων ditas.Et quidem ex oriente ab hiberno solstitio [n- 
ποταµίων ὁδάτων πλεῖστον, ὡς οἱ τὰς περιόδους ví, dus fluvius manat, flumen omnium fluvialium 
γῆς ἀναγράφοντες ἱστορήκασιν ἀπὸ δὲ τῶν µέσων aquarum maximuin. velut hi qui terra circuitum 
τῆς ἀνατολῆς ὅ τε Βάκτρος, xal à Χοάσπης, καὶ 6 (18) — descripsere, prodiderunt: a medio autem Orientis 
'Apatne, ἀφ οὔ xxl ὃ Távaic ἀποσχιζόμενος εἰς τὴν ϱ Bactrus, et Choaspes, et. Araxes, a quo et Tanais 
Μαιῶτιν ἔξεισι λίμνην καὶ πρὸς τούτοις ὁ Φάσις, τῶν — diffissus iu Misotidem 98 paludein dilabitur. Et 
Καυκασίων ὁρῶν ἀποῤῥέων, καὶ μµυρίοι ἕτερι ἀπὸ prseter hosPhasis a Caucasiis montibus effluens,et 
τῶν ἁρκιφων τόπων ἐπὶ τὸν Εὔξεινον Πόντον φέρον- — innumeri alii a septentrionalibus locis in Pontum 
ται ἀπὸ δὲ (10) δυσμῶν τῶν θερινῶν ὑπὸ τὸ Πυρη: Εασίηυιῃ feruntur.Contra,aboccasu sstivo sub Py- 
vato» ὄρας Ταρτησός τε xal ᾿Ίατρος v 6 μὲν ἐπὶ renco monte ei Tartessus οἱ [ster : quorum ille 
viv ἕξω Σεηλῶν ἀφίεικι θάλασσαν, ὁ δὲ ᾿Ἱστρος, &à.— quidem in mare extra Columnas exoneratur ; Ister 
τῆς Εὐρώπης ῥέων, ἐπὶ τὸν Πόντον ἐχθίδωσι. Και τί vero per Kuropam fluens, in Pontum effunditur. Bt 
δεῖ τοὺς ἄλλους ἀπαριθμεῖσθει, οὓς αἱ ᾿Ριπαὶ γεννῶ- — quid attinet alios enumerare, quos ipei montes, 


45 Sap. x1, 21. 45Joh xxxvi, 27. 


(15) Editio Paris. τοσαύτην οὖν. At. desideratur — (19) Editi cum aliquibus mss. ἀπὸ δέ, Abest 5i 
οὖν in editione Basil. ique codicibus mss. Haud ab aliis mss. Monitum lectorem volo, hic multa 
longe Colb. secundus et Reg. octavus ὁ οἰκονομῶν, — dici a Basilio ex opinione vulgi: quee si diligentius 
Infra idem Colb. secundus πάντα σταθμῷ. expendautur, a vero longe abesse constabit.Quare 

16) [ta multi mss. Editi «τη Reg. octavo βλα- — si uis vult edoceri ortum,cursuin, magnitudinem 
σεις... πέψεις... γενέσεις. fluminum eorui,de quibus hic fit mentio, οἱ auctor 

(17) Colb. primus et Reg. octavus cum ms. sum ut consulat Plolemsum, Strabonem, aliosque. 
Combef. τὴν ὑγρὰν οὐσίαν, humidam substantiam. — geographiz peritos. 

(18)1ta codices Ποβ pauci. Abest articulus ab edit. 


PATROL. G8. XXIX. 3 


6) 


qui ultra intimam Scythiam siti sunt, generant ? 
Quoruin ex numero est et Rhodanus cum infinitis 
aliis fluviis, iisque navigabilibus, qui occidentales 
Galatas Celtasque elvicinosipsis barbaros przeter- 
labentes,in occidentale pelagus omnesinfluunt. A lii 
e meridie a supernis plagis per ZEthiopiam partim 
in nostrum perveniunt mare, pariim in illud quod 
extra navigabile jacet, exonerantur ; /E£gon nimi- 
rum et.Nyses, et Gbremes quem vocact, et Nilus 
quoque, qui peque fluviis natura est similis, cum 
instar maris inundet /gyptum. Sic bujus terre 
nostra habitabilis locus aqua cireumseptus est, et 
adeo multiplici alligatus mari. ac innumeris fluviis 
perennibus irriguus per ineffabilem sapientiam 
ejus,qui edversam igni naturam consumi vix posse 
statuit. Erit quidem tempus cum.et igne ardebunl 
omnia ; velut ait Isaias, ubi Deum alloquitur uni- 
versorum : Qui dicis abysso, Desolaberis.et omnes 
[luvios (uos arefaciam 49. Quamobrem sapientia, 
qus infatuata est, abjecta, suscipe nobiscum veri- 
tatis doctrinam, imperitam quidem sermone, sta- 
bilem vero firmamque cognitione. 


. 1, Idcirco Fiat firmamentum in medio aqua, et 
8it disoarnens inler aquam et aquam. Dictum cst quid 
significet in Scriptura firmamenti vocabulum. Ni- 
mirum firmamentum non dicit quamdam esse na- 
turam resistentem ac solidam, gravitáte el reuixu 
prieditem . Alioqui hoc pacto id sibi nominis polius 
vindicasset terra. Sed quia natura superiorum cor- 
porum tenuis est et rara, nec ullo potest sensu 
percipi, ideo finmamentum hoc vocavit, coimpara- 
tione eorum qus tenuissima sunt, nec sub ullum 
sensum cadunt.Porro quemdam mihi locum cogita, 
humorisdiscernendi facultate preditam,qui humo- 
rem quidem tenuem et percolalum sursum trans- 
máíttat, crassissimum vero et terreum deorsumver- 
sus demittat, ut,subtrahentibus se paulatim bumo- 
ribus, ab initio ad finem usque temperies eadem 


' 46Tsa. xciv, 27. 


20) Variant inter se codices. Reg. sextus cum 
Coisl. vetustiore ὁ Ῥοδανός, Rhodanus. Editi cum 
Regiis tertio et octavo, itemque cum Colb.secundo 
o Ηριδανός, Padus. Coisl. alter ὁ Ἰροθιανός, Regii 
primus et quintus ὁ Ῥαδανὸς pro ᾿Ροδανὸς, Credere 
parestpriorem lectionem germanam esse ac genui- 
net, cum: huic lectioni faveat Eustathius, qui sic 
intenpretalus est: Quorum est Rhodanus. Adde ser- 
monem institui de (αἱ flumine, non de [tali 

uvio, qualis est Eridanus, seu Padus. Ambrosius 
neutri lectionifavet,cum de utroque fluvio Padoet 
Rhodano mentionem faciat. Sie enim loquitur lib. 
It, cap. $. num. 12: Padus maritimorumcommea- 
Iuum Italicis subsidiis fidus invector, Rhodanus 
rapido concitus cursu Tyrrheni aequoris [reta 
seindens Veram sive legas Ῥοδανὸς, sive 'Ho:cavoc, 
fatendum est ea qua& hic narrantur, falsa esse. 
Nam fluvius neuter ex montibus Riphais oritur, 
aüt-in occidentalern Oceanum influit. Lege Du- 
esum et Lexicon Michaelis Baudran. 7 

(21) Ita editi cum Reg, tertio et cum Coisl. pri- 
mo. Reg. primus àAX' ἐκ τῆς : alii tres. mss. ἀλλὰ 
xai ix. Colb. secundus ἀλλὰ καὶ ol kx. 

(22) Sic editio Basil. et alter Duc. et Bodl., et 


S. BASILII MAGNI 


Act, τὰ ὑπὲρ τῆς ἐνδοτάτω Σκυθίας 0pn.; "Uv ἐστι xi 
ὁ Ῥοδανὸς (20) μετὰ µυρίων ἄλλων ποταμῶν, κά 
αὐτῶν ναυσιπόρων, ot, τοὺς ἑσπερίους Γαλάτας xi 
Κελτοὺς, xal τοὺς προσεχείς αὐτοῖς βαρθάρους παρῖ- 
µειψάμενοι, ἐπὶ τὸ ἑσπέριον πάντες εἰσχέονται πίλα- 
ος. Άλλοι ix (91) τῆς µεσηµθρίας ἄνωθεν διὰ τῆς 
Αἰθιοπίας, ol μὲν ἐπὶ τήν πρὸς ἡμᾶς ἔρχονται θά- 
Aaccaw, οἱ δὲ ἐπὶ την ἔξω τῆς πλδομένης (22) ἆπο- 
αενοῦνται᾽ Ἡ τε Αἰγὼν xal ὁ Νύσης, xal ὁ καλούμενο 
Χρεμέτης, 4x0 πρὸς γε ἔτι ὁ Νεῖλος, ὃς οὐδὲ ποτι- 
Rote thv φύσιν ἔοικεν, ὅταν ἵνα θαλάσσῃ πιλαγζη 
τὴν Αἴγυπτον, Οὕτως ὁ τῆς «αθ ἡμᾶς οἰκουμίνης 
τόπος ὕδατι περιείληπται, πελόγεσίτε ἁπλέτοις bv. 
δεδεµένος xal µυρίοις ποταμοῖς ἀεννάοις κατάῤῥυτος, 
διὰ τὴν ἄῤῥητον σοφίαν τοῦ τὴν ἀντίπαλον τῷ τυρὶ 

B φύσιν δυσεξανάλωτον εἶναι οἰκονομήσαντος. "Esta: 
μέντοι ὅτε καὶ πάντα χαταφρυγήσεται τῷ πυρὶ, X 
φησιν Ἡσαίας ἐν οἷς πρὸς τὸν τῶν ὅλων θεὸν διαλέ- 
Ίδται Ὁ λέγων (93) τῇῃ ἀθύσσψ. ᾿Ερημωθήσῃ, 
καὶ πάντας τοὺς ποταμούς σου Κξηρανῶ, ωστε, 
ἀποῤῥίψας τὴν μωρανθεῖσαν σοφίαν, κατάδεξαι μεθ 
ἡμῶν «b διδασκάλιον τῆς ἀληθείας, ἰδιωτικὸν μὲν τῷ 
λόγῳ, ἁδιάπτωτον δὲ κατὰ τὴν γνῶσιν. 

7. Διὰ τοῦτο Γενηθήτω στιρέωµα kv μµέθῳ τοῦ 
ὕδατος, καὶ ἔστω διαχωρίζον ἀνὰ μέσον ὕλατος 
καὶ ὕδανος. Εἴρηται ^l τὸ σηµαινώμενον παρὰ τῇ 
Toa τὸ τοῦ στερεώµατος ὄνομα, Ότι οὐχὶ τὴν 
ἀντίτυπον καὶ στερέµνιον φύσιν, τὴν ἔχουσαν βάρος 
καὶ ἀντέρειτιν, οὐ ταύτην (24) λέγει στερέωμα. "B 
οὕτως ἂν κυριώτερον ἡ n τῆς τοιαύτης κλήσεως ἀιιώ- 

gn. )Αλλὰ διὰ τὴν φύσιν τῶν ὑπερκειμένων λεπτὴν 
οὖσαν καὶ (2B) ἁραιὰν καὶ οὐδεμιᾷ αἰσθήσει καταλη” 
πτὴν, στερέωμα τοῦτο ὠνόμασε, συγκρίσει εῶν λεκτο 
τάτων καὶ τῇ αἰσθήσει ἀκαταλήπτων, Καὶ νόει uo 
τόπον τιγὰ διακριτικὸν τοῦ ὑγροῦ' τὸ μὲν λεπτὸν καὶ 
διηθούµενον ἐπὶ τὰ ἄνω διιέντα, τὸ δὲ παχύτατον καὶ 
γεῶδες ἑναφιέντα τοῖς κάτω, iv. ἐξ ἀρχης μέχρι τ- 
λος ἡ αὐτὴ εὐκρασία συντηρηθῇ, κατὰ µέρος της 
ὑφαιρέσεως (26) τῶν ὑγρῶν γινοµένης. Σὺ δὲ τῷ μὲν 


Regii primus, tertius, quintus, sextus οἱ oclavus, 

cum Colb. secundo et cum utroque Coisl. Editio 

Paris, ἔξω τοῖς πλεομένοις, mendose. Mox Colb. 

secundus ὅς οὐδὲ ποταμός. Subinde mss. plerique 
D omnes ἴσα θαλάσσῃ. Editi ἴσα θαλάσσης. 

(23) Ὁ λέγων, Qui dicis. Interpretati sumus ad 
sensum Basilii, non&d sensum prophetes. Nam. οἱ 
notat Ducteus, ueque jam propheta πρὸς τὸν Gs» 
διαλέχεται, aut, ut vclunt quidam, προφήτης περὶ τῦ 
θεοῦ, sed potius πρὸς τὸν λαὸν ὁ θεός, popslun 
Deus alloquitur. Itaque recte Vulgata Latina, Qui 
dico profundo, Desolare. Unde et sequitur Grisce, 
καὶ τοὺς ποταμούς σου ξηρανῶ, e£ flumina "μα art- 
faciam. Huc usque vir doctissimus, cujus notam 
legas suadeo. . 

(24) Editi cum Reg. tertio et eum Coisl. τοία- 
stiore οὗ ταύτήν, Deest o5 in aliis quatuor mss. e! 
in Combef. . 

(25) lta codices octo. Editi διὰ τὸ τὴν φύσιν τῶν 
ὑπερχειμένων λεπτὴν εἶναι χχί. Mox editi cum Reg. 
primo et Colb. secutido καταλήπτων, male. Refi 
terius, quintus, sexjus et. octavus, cum utroque 
Coisl. et eum Combef. ἀκαταλήπτων, bene. 

(26) Editi cum uno aut altero ms. ὑφαιρέσεως : 





69 


HOMILIA III IN HEXAEMERON. 


EEEENMEEEEENMEEEEEEDENMRZGIINIIUUHUHMTUHESUBUUBB 1... 585ΝΨ.ΗΗΗ ΜΗ... 


70 


πλήθει τοῦ ὕδατος ἀπιστεῖς, πρὸς δὲ τοῦ θερμοῦ τὸ A conservetur. Tu 99 vero hanc aque copiam a fide 


πλῆθος οὐχ ἀποθλέπεις ^. ὃ, xdv. ὀλίγον ᾗ τῷ µεχέθει, 
πολλὴς ἐστι διὰ chi δύναμιν ἀναλωτιχὸν ὑργασίας. 
Ἐφέλκεται μὲν γὰρ τὸ παρακείµενον ὑγρὸν, ὡς δη - 
Ào: ἡ σικύα ' δαπανητικὸν δέ ἐστι τοῦ ἑλχυσθέντος 
κατὰ τὴν εἰχόνα τοῦ λυχνιαίου πυρὸς, ὃ, ὁιὰ τῆς 
θρυαλλίδος τὴν παραχειμένην τροφῆν ἐπισπασάμε- 
vov, ταχέως διὰ τῆς μεταδολῆς ἀπτθάλωσε. Tiv δὶ 
αἰθέρα τίς ἀμφιδάλλει μη οὐχὶ πυρώδη εἶναι καὶ 
διακαῆ ; ὃς eb μὴ τῷ ἀναγκαίῳ τοῦ ποιήσαντος αὐτὸν 
δρῳ κατείχετο, xl ἂν Ἐκώλυσεν αὐτὸν πάντκ φλογί- 
ζοντα (27) καὶ καταπιμπρῶντα τὰ συνεχΏ, πᾶσαν 
ὑμοῦ τὴν iv τοῖς οὖσιν ἐξαναλῶσαι νοτίδα; Διὰ ταῦ- 
τα ὕδωρ ἀέριον (28), νεφουµένου τοῦ ἄνω τόπου i» 
τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἀτμῶν, οὓς ποταμοὶ, καὶ κρηναι, 


καὶ τενάγη, καὶ λίμναι, xal πελάγη πάντα προίεν- p 


ται, ὡς dv μὴ πάντα πυρακτῶν ὁ alo ἐπιλάδοι’ 
ὅπου γε xal τὸν Ίλιον τοῦτον ὁρῶμεν ὥρᾳ θέρους 
ξιάθροχον πολλάκις καὶ τεναγώδη χώραν iv βραχυτάτῃ 
χρόνου ῥοπῇ ἄνικμον παντελῶς καὶ ξηβὰν χαταλιμ» 
πάνοντα. Ποῦ τοίνυν ἔχείνο τὸ ὕδωρς Δεικνύτωσαν 
Ἁμιν cl τὰ πάντα δεινοί, "Ap! οὐχὶ παντὶ δήλον, ὅτι τῇ 
θερµότητι τοῦ ἡλίου διατμηθὲν ἀνηλώδη; Καίΐτοιγε 
οὐδὲ Δερμὸν (29) εἶναι τὸν ἥλιον ἐκεῖνοι λέγουσι’ τοσοῦ- 
τον αὐτοῖς τοῦ λέγειν περίεστι. Καὶ σκοπεῖτε ποτὰ- 
vij ἀποδείξει ἐπιρειδόμενοι πρὸς τὴν ἐνάργειαν (30) 
ἀντιδαίνουσιν. Ἐπειδὴ λευκός ἑστι, φασὶ, τὴν γροιὰν, 
ἁλλ᾽ οὐχὶ ὑπέρυθρος, οὐδὲ ξανθὸς, τούτου ἕνεχεν 
οὐδὲ πυρώλης τὴν φύσιν * ἀλλὰ xal τούτου φασὶ τὸ 
θερμὸν ἐκ τῆς ταχείας εἶναι περιστροφῆς. Τί ἐντεῦ- 
θεν ἑαυτοῖς διοιχούµενοι; Ὡς μηδὲν δόξαι τῶν ὑγρῶν 
ἁπαναλίσκειν τὸν ἥλιον, ᾿Εγὼ δὲ, xdv μὴ ἀληθὲὶς f 
τὸ λεγόµενον, ἀλλ) ὡς συγχατασκευάζον ἐμοὶ τὸν Aó- 
ον οὐχ ἀπιαθοῦμαι. ᾿Ελέγειο Ὑὰρ διὰ τὴν ἐκ τοῦ 
θερμοῦ απάνην ἀναγκαῖον εἶναι των ὑδάτων τὸ πλη- 
θος. Διαφέρει δὲ οὐδὲν ἐκ φύσεως εἶναι θερμὸν, fj. ix 
πάθους ἔχειν τὴν πύρωσιν πρὸς γε τὸ τὰ αὐτὰ συµ- 
πτώματα περὶ τὰς αὐτὰς ὕλας ἀπογεννῆν, ᾿Εάν τε 
γὰρ τριθόµενα ξύλα πρὸς ἄλληλα πῦρ χαὶ φλόγα 
ἀνάφψῃ, Ἱάν τε ἐκ φλογὸς ἀναπτομένης κατακαυθῇ, 
ἴσον doti καὶ παραπλήσιον ἐξ ἀμφοτέρων τὸ τέλος. 
Καΐτοιγε ὁρῶμεν τὴν μεγάλην τοῦ τὰ πάντα χυθερ- 
νῶντος σοφίαν, μετατιθεῖσαν (31) τὸν tov ἐξ ἑτέ- 
psv εἰς ἕτερα, ἵνα μὴ, τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ προσδιατρί- 


abhorrere censes : sed ad copiam non respicis ca- 
loris,qui tametsi quantitale parvus, multum tamen 
humoris vi sua consumere potest. Áttrahit quidem 
adjacentem humorem, velut indicat cucurbitula : 

consumit vero altractum, instar videlicet ignis lu- 
cernarum,qui per ellychnium alimentum vicinum 
attrahens, cito illud in fuliginem transmutat. Jam 
vero :ethera quis ambigit esse ignitum et ardentem? 
qui nisi ineluctabili Conditoris prescripto coerce- 
retur, quidnam eum prohibzisset, contiguis omni- 
bus rebus inflammatis ac combustis,omnem simul 
earum humiditatem absumere? Quapropter aqua 
aeria oritur tum,cum locus supernusab evectis sur- 
sum vaporibus,quos fluvii,fontes, vada, paludes ac 
inaria omnia emittunt,obnubilatur,ut ne sther in. 
vadat,concremetque universa: cum hunc etiam so- 
lem videamus in estiva tempestate madidam et cce- 
nosam regionem plerumquehumoris prorsuaexper- 
tem ac siccam brevissimotemporis inomento relin- 
quere.Quoqusso abiit aqua illa?Ostendant nobisill 

rerumompiumscientia predili.Annon cuivis liquet 

eam calore solis in vaporem solutam esseatque con" 
sumplam?Quamobrem ne calidum quidem solem es. 
seilli dicunt:adeo loqui ipsis vacat. Verum conside- 
rate quali demonstratione nixi, evidentia reluctan- 
tur.Quoniam,iaquiunt,colore albus est, non autem 
subruber,nec flavus,ideo neque suapte natura igni- 
tus est:sed et ejus calorem ex veloci circumactu af- 
firmant oriri .Quid sibi inde commodi asciscunt? Ut 
nihil consumere humorum sol existimetur.Ego ve- 
ro,tametsi id quod ab ipsis dicitur, verum non est, 
tamen id ipsuia. tanquam quod meam sententiam 
comprobet,non respuo.Nam aquarum copiaob eam 
qua a calore efficitur consumptionem, necessaria 
esse dicebatur.Jam vero ad eosdem in eisdem ma- 
teriis producendos effectus nihil interest, utrum scl 
suapte natura sit calidus,an ex affectione ardor ei 
accesserit. Sive enim ligna inter se mutuo confri- 
cta, ignem ac flammam exsuscitent, sive accensa 
flamma combusta fuerint, par et consimilis finis ex 
utroque resilit. Ceterum magnam ejus qui omnia 
gubernat,sapientiau cernimus, solem aliunde alio 
transmoventem,ut ne in iisdem locis semper com- 


Gv, τῇ πλεονεξίᾳ τοῦ θερμοῦ λυµήνηται τὴν διακό- D morans, rerum ordinem per caloris redundantiam 


sex alii codices ἀφαιρέσεως. Statim Bodl. eum aliis 
ocio mss. et. cum editione Basil. ὕδατος ἀπιστεῖς, 
bene. Editio P Par dri om ἀπιστεις. Pec aliter 
i i ustathius, qui sic vertat : Sed tu 
dcm ο udin mon déscrodis. Unde 
patet mendum illud in aliquet codices irrepsisse. 
(21) Colb. secundus ir ode Mor més. 
plerique emnes τὰ cuve 5. t articulus ab edi- 
tione Paris. " κ 
KEditie Paris. ἀέριον ται, Deest νετπαι 1n 
editione Besil. οἱ in octo mss. Bodl. Ali- 
wanto post Reg. tertius ἐπιλάσῃ. Statim editi ἓν 
Ls. Abest iv ab oeto mss. 
(98) Καιτοίχε οὐδὲ θερµόν, Vetus illa querum- 
dam philosophorum opinio,qui,solem calidum es- 
80 negantes, afürmabant illius calorem nihil aliud 


esse nisi velocem quemdam circumactum et mo- 
tum, temporibus nostris viget maxime, placetque 
quam plurimis. 

(30) Sic Regii primus et octavus cum Colb. se- 
cundo et cum Coisl. itidem secundo ; et ita legit - 
Eustathius, cujus hec sunt: KE! consideraie quo 
freti documento,rebus evidentissimis adversantur. 
Editi cum Regiis tertio et quinto cumque Coisl. 

fino πρὸς τὴν ἐνέργειαν. Mox multi mss, ἀλλ᾽ οὐχί. 
ditio Paris. ἀλλὰ οὐχ. Subinde Colb. secundus 
τοῦτο τὸ θερµόν. 

(31) Sic nostra editio Basil. eum septem mss. 
Editio Paris.uecateteav. Morellus citat nescio quam 
editionem Basil. in qua legitur τατιθόντος, Ἴμο- 

ue subdit : Favcent tot iig ἑ casus moz sub- 
fecti, "Avexex, Bene, sed refragantur mee, 





71 


eirca hiberna solstitia transvehit, nunc vero ad 
tequinoctíalia transfert signa : et inde ad septen- 
trionalia in »stivis solstitiis reducit : adeo ut, eo 
transeunte, in locis terrenis temperies conserve- 
tur. Videant auteman ipsi secum non $0 rugnent, 
qui scilicet mare dicant fluminibus non reduna- 
re ob eam que a sole sit consumptionem,ac insu- 
per salsum et amarum reliqui, eo humore qui te- 
nuis estac potui aptus, absumpto, quod ipsum 
accidit maxime ex ea quam sol habet discernendi 
facultate, qua id quod leve est, abripit, cra-sum 
vero et terrestre tanquam limum et fiecem relin - 
quit : unde amaritudo, et salsugo, et siccandi fa- 
cultas mari inest.Porro qui talia de mari garriunt, 


rursus mutata sententia humorem a sole nihi! im- B 


minui affirmant. 


8.Etvocavii Deus firmamentum celum 4; ita ut 


$. BASILII MAGNI D 
devastet. Sed nunc quidem ad austrinam partem A σµησιν * 


ἀλλὰ νῦν μὲν αὐτὸν iml τὺ νότιον µέρο 
κατὰ τὰς χειμερινὰς τροπὰς ἀπάγοντα (32), vv & 
ἐπὶ τὰ ἰσημερινὰ σημεῖα µετατιθέυτα, κἀάχεῖθεν ixi 
τὰ προσάρχτια ὑπὸ τὰς θερινὰς τροπὰς ἐπανάγοντα ᾿ 
ὥστε τῇ κατὰ μικρὸν αὐτοῦ µεταθάσει τῷ περὶ γή 
τόπῳ τὴν εὐκρασίαν φυλάσσεσθχι. Σκοπείτωσαν ἅ 
& µῆ αὐτοὶ ἑαυτοῖς περιπίπτουσιν, oi Q6 τὴν θάλαο- 
σαν λέγουσι µήτε πλημμυρεῖν τοῖς ποταμοῖς bx τᾶς 
τοῦ ἡλίου δαπάνης, xal προσέτι ἀλμυρὰν xal πι- 
κρὰν ἀπολείπεσθαι, τοῦ λεπτοῦ xal ποτίµου ὑπὸ t 
θέρµης ἀναλωθέντος ^ ὅπιρ ἐκ τῆς τοῦ ἡλίου µάλιστ: 
γίνεται δικκρίσεως, τὸ μὲν κοῦφου ἀπάγοντος (33, 
τὸ δὲ παχὺ καὶ γεῶδες οἷόν τινα ἱλὺν καὶ ὑποστά- 
θµην ἐναφιέντος | ἐξ οὗ τὸ πιαρὸν xai ἀλμυβὸν χεὶ 
ξηραντικὸν τῇ θαλάσστι προσεῖναι (94). Οἱ δὴ ταντε 
περὶ θαλάσσης λέγοντες, πάλιν µετσαδαλλόμενοι, µη- 
δεµίαν τοῦ ὁγροῦ Ἰίνεσθαι µείωσιν ἐκ τοῦ ἡλίω 
aat, 


8. Kal ἰκάλεσεν ὁ θεὸς τὸ στερέωµα οὐρανόν 


proprie quidem conveniat alteri isthaec appellatio, ὣς Χυρίως μὲν ἑτέρρῳ τῆς προσηγορίας ἐφαρμοζο 
similitudine verofirmnamentum quoque hujusnomi- σης, xa0' ὁμοίωσιν δὲ καὶ τούτου µεταλαμθάνοντκ 
nissit particeps.Ceeterum aspectabilemhunclocum τῆς χλήσεως (35). Τετηρήχαμεν δὲ πολλαχοῦ τὸν 
- dici ceetum sxpe observavimus,ob densitatem con- ὁρώμενον τόπον οὐρανὸν λεγόμενον (36) (διὰ τὸ να- 
'tinuitatemque aeris,offerentisse clare nostroaspe- στὺν καὶ συνεχὲς τοῦ ἀέρος ἐναργῶς ἡμῶν ταῖς Oe 
ctüi,et ex eo quod videtur,celi nomen obltinentis, ew ὑποπίπτοντος, xai παρὰ τὸ ὁρᾶσθαι τῆς τοῦ οὐ- 
ubi videlicet ait Scriptura: Volucres cali*8. Etite- — pavoo (37) προσηγορίας ἀξιουμένου ἓν οἷς φησι * Τὰ 
rum: Volantia secundum firmameutum cali*9, Tale πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ * xal πάλιν * Tà πετόµενε 
est et illud: Ascéndunt usque ad celost0, EL Moyses κατὰ τὸ στερέωµα τοῦ οὐρανοῦ. Τοιοῦτόν ieu xn 


benedicens tribui Joseph,a fructibus ος el rore, 
: et a solstitiis οἱ coitionibus lunarum, et a vertice 
montium,et collium z:ternorum benedictiones im- 
pertit$!:quippe quod circumjacens telluri locus per 


τό * Αναθχίνουσιν ἕως τῶν οὑρανών. Καὶ Most, 
εὐλογῶν τὴν φυλὴν τοῦ Ἰωσέφ, ἀπὸ ὡρών (40) ο 


c pavo, xal ὁρόσου, xal ἀπὸ ἡλίου τροπῶν, xii συν” 


όδων μηνῶν, καὶ ἀπὺ κορυφῆς ὀρέων καὶ βουνῶν ἀεν- 


4! Gen. 1, 8. 4δΡεαΙ. viri, 9. 49 Gen. 1, 40. 90 Peal. cvi, 20. 5! Deut. xxu, 49-45. 


.(92, Editio Paris. τροπας απάχοντος... σημεῖα 
µετατιθέντος,.. τροπχς imavávovio,. Nostra editio 
Dasil.et uterque Coisl. et Bodl. cum Regiis primo, 
tertio,quinto et sexto,et cum Colb. secundo,prout 
edidimus.Ceterum arbitramur,editores Marte pro- 
prio non ex fide codicum mss.edidisse µετατιθέν- 
τος . ἀπάγόντος, eic., ul ne videretur Basilius 
contra regulas gramniatices peccasse.Et vero si ra- 
lio liabereturregularum grammaticarum debuissel 
Basilius scribere ἀπάγωσαν, nempe σοφίαν, Ned 
constat exemplis multis insignes tuagnosque ora- 
tures ad pracepta grammatica non semper allen- 
dere, sed ea nonnunquam negligere. Itaque non 
jam ea participia ἀπάγοντα, etc., referas ad vocem 
σορίαν, Sed ad vocem subintellectam, κυδερνήτην, 

(33) Colb. secundus χοῦφον ἀνάγοντος. 

(84) Reg. primus προσιέναι. 

(38) Colb. secundus κλήσεως * οὕτως ὡς εἴρηται. 
Vult Pasilius firmamentum non proprie coelum no- 
minari, sed duntaxat coeli noinine inaigniri per 
quamdam similitudinem. 

—. (36) Colb. secundus et Reg octavus cum Coisl. 
' $ecundo τὸν ὀρώμενον τοῦτον &ipx οὐρανὸν λεγόμενον, 
' Callerum aspectabilem hancaerem dici cadum sc- 
pe observavimus. Editi et Regii primus et quintus 
* euim Coil, velusliore τὸν ὀρώμενον τόπον οὐρανὸν λε- 

όµενον, Übservavimus autem non raro visibilem 

unelocum celum appellari. Equidem non inficias 
iverim, Δι πλ! posse lectionem utramque : mihi 
tamen nescio quómodo verisimilius fit,posteriorem 
priori esseanteponendam.Suspicor enim librarium 


quempiam e regione vocis τόπον per modum scholi 
ad marginern sui codicis apposuisse τοῦτον ἄέρε, 
et hinc factum esse,ut librarii alii hanc lechoaem 
inseruerint textui.Nec parum hanc noslram cosje- 
cturam adjav.t,quod Eustathium constet τόκον lt- 

isse,cum sic vertat: Scimus tamen sopissume c2- 

um dici locum spissum densatumque aeris. Vocem 
autem aeris,ut alias permultas,videtur de suo ad- 
didisse Eustathius, explanationis causa. 

(51) Hec quidem sonant optime in Grasis, quod 
VOX οὐρανός el verbum ὁρᾶσθαι habeant nier 66 
cognationem quamdam : in Latinis non item, que 
inter vocem c&lum et verbum videri conveniealit 
nulle sit. 

(38) ᾽Απὸ ὡρῶν,α fruetibus. Quam lectionem 10! 


' editi solum exhibent, sed etiam Sixt. Βἰδίία, Coi. 


secundus, Colb.seeundus, Regii quintus el ool19! 
cum Mediemo. Henricianus vero cum Regis pri» 
et tertio ὁρῶν, a montibus, quie ultima lectio, test 
Flaminio Nobilio reperitur ia quibosdam Deutere- 


nomii codicibus, ius procul dubio lepl s? 
ὄρων,ουπι lib.i in Hezaem. ,cap.4,num. 16,9 hs- 
beat : Denique et Moyses benedictiones (ribs Je 
seph a finibus cali. Nec aliter legit Buetathios, 5 


vertat: ex finibus cati. Vulgata, de gomisccli. 
Hebrza,inquit Duceus, delicias et delicaios fractus 
siguiücat. Unde Pagninus ad verbam, de delicati 
cxlorum.Cmterumad exemplumaliorum verigut, 
&. fructibus: qu Opa, Ron tam ig in- 
elum,quam maturi fructus eximium colorem eique 
gratiam. Lege Ducum. 


13 


HOMILIA III IN HEXAEMERON. 


7Á 


νάων τας" εὐλογίας δίδωσιν, ὡς τοῦ περὶ γῆν τόπου A horum temperiem fecundetur.Quinetin maledictis 


διὰ της ἓν τούτοις εὐταξίας εὐθηνουμένου. ᾽Αλλὰ xal 
ἓν ταῖς χατάραις τῷ Ἰσραλλ (39), "Εσται σοι, φη- 
div, ὁ ὑπὲρ κεφαλῆς οὗρανος χαλκοῦς. Τί τοῦτο λέ- 
ων; TA» παντελη ξηρασίαν καὶ ἐπιλειψιν τῶν ἀε- 
ῥρίων ὑδάτω», δι dv τῇ qj τὸ Ὑόνιμον τῶν καρπῶν 
Ἐνυπάρχει. "Όταν οὖν bx τοῦ οὐρανοῦ φέρεσθαι λέγῃ 
ὁρόσον fj ὑετὸν, περὶ ὑδάτων νοοῦμεν ὅσα τὴν ἄνω 
κατέχειν διατέτακται χώραν. Συναγοµένων γὰρ τῶν 
ἀνάθυμιάσεων περὶ τὸ ὄψος, καὶ πυχνουµένου του 
ἀέρος ταῖς ix τῶν πνευμάτων πιλήσεσιν, ὅταν μὲν 
αἱ τέως ἀτμοειδῶς xal λεπτῶς ἑνεσπαρμέναι τῷ vé- 
Φει νοτδες ἀλλήλαις προσχωρήσωσι, σταγόνες γί- 
q*ovtat, τῷ βάρει τῶν συγκριθέντων φερόµεναι πρὸς τὸ 
κάτω) καὶ αὕτη ὑετοῦ Ὑένεσις ὅτον δὲ τὸ ὑγρόν 
ἐξαφριστῃ, ταῖς lau τῶν ἀνέμων ἀναχοπὲν , εἶτα 
εν ἄκρον καταψυχθὲν, ὅλον διόλοῦ παγῇ, θραυοµέ- 
νου τοῦ νέφους, ἡ γιὼν καταφέρεται, Καὶ ὅλως, κατὰ 
τὸν αὐιὸν λόγον, ἔξεστί σοι ὁρᾷν πᾶσαν τοῦ ὑγροῦ 
την φύσιν περὶ τὸν ὑπὲρ χεφαλῆς ἡμῶν ἀέρα συν- 
Ἱστχμένην. Καὶ μηδεὶς τῇ περιεργίᾳ τῶν περὶ οὖρα- 
νοῦ φιλοσοφησᾶντων τὸν ἁπλεῦν καὶ ἁκατάσκευον τῶν 
πνευματικῶν λόγων παραθαλλέτω, "Os γὰρ τὸ ἐν 
ταῖς σώφροσι (40) γάλλος τοῦ ἑταιριχοῦ προτιµότε- 
pov, τοσοῦτον xxi τῶν ἡμετέρων λόγων πρὸς τοὺς 
Έξωθεν τὸ διάφορον. Οἱ μὲν γὰρ κατηναγκασμένον τὸ 
πιθανὸν εοῖς λόγοις ἐπάγουσιν' ἐνταῦθα δὲ γυμνὴ τε- 
Χνασμάτων ἡ ἀλήθεια πρόκειται. Καὶ τί δεῖ πράγ- 
µατα ἔχειν ἡμᾶς τὸ ψευδὲς αὐτῶν διελέγχοντας, oic 
ἐξαρχεῖ τὰς αὐτῶν ἐκείνῶν βίθλους ἆλληλαις ἄντιπα- 
θᾳθέντας ἐν ἡσυχίᾳ πολλῇ θεκτὰς οὐτῶν τοῦ πολέμου 


Israeli, Et erit, inquit, tibi celum quod super ca- 
put est; aeneum 52. Quid his verbis indicare vult ὃ 
Omnimodam siccitatem, et aquarum aeriaruum de- 
fectum, quibus telluri fertilitas fructuum con- 
fertur. Cuin igitur deferri de οσο rorem aut plu- 
viam dicit,tum aquas eas quee supernam regionem 
occupare jusse sunt, intelligimus. Collectis enim 
in sublimi vaporibus, et aere per ventorum com- 
pressionem condensato, ubi Lumiditates, prius 
in modum vaporis tenuiterque nubi insperss, 
inter se muluo cohaserunt, tunc gignuntur gutL», 
ad imaconcretorum humorum pondere decidentes; 
atque hic est pluviz ortus.Cum vero humor vi ven- 
lorum dissectus, in spumam redactus est, cumque 


p deinceps summe refrigescens,totus omnino conge- 


latus est, tum fracta nube nix delabitur.Et in sum- 
ma,oheamdem rationem licet tibi omnem humoris 
naturam circum aerem capiti nostro superstantem 
cernere. Nemo autem spiritualium sermonum sim- 
plicitatem ac incultum cum curiositate eorum quide 
celo philosophati sunt,comparet. Quanto enim ca- 
starum pulchritudo meretricia prastabilior est, 
lanto sermones nostri externis prestant.Hi namque 
probabilitatem vi extortam suis sententiis conei- 
liant * hic vero nuda 51 et ab arlificiis vacua pro- 
ponitur veritas. Sed quid opus est nos in mendaciis 
ipsorum confutandis fatigari, quibus satis fuerit, 
si iibris ipsorum inter se collatis, belli ipsorum 
speclatores in summo otio sedeamus ? Nau neque 
numero pauciores neque diguitate inferiores, sed 


xi05no0z: (11); Οὔτε γὰρ ἀριθμῷ ἑλάττους, οὔτε oquacitate etiam longe praestantes contrariz sibi 


ἀξιώματι ὑφειμένοι, πολυφωνίᾳ δὲ καὶ παρὰ πολὺ 
διαφέροῦτες πρὸς τὸν ἑναντίον αὐτοῖς ἀντικαθισταν- 
ται λόγον, οἱ τὸ πᾶν ἐκπυροῦσθαι λέγοντες, xal ἆνα - 
διώσκεσθαι πάλιν ix τῶν σπερματικῶν λόγων τῶν 
ἑναπωμενόντων τοῖς ἐκπυρωθεῖσιν' ὅθεν xai ἀπείρους 
φθορὰς κόσμου καὶ παλιγγενεσίας εἰσάγουσιν. ᾽Αλλ᾽ 
ἐκεῖνοι piv, ἐφ᾽ ἑχάτερα τῆς ἀληθείας ἀποσχιζόμενοι, 
ἔνθεν xai ἔνθεν τὰς ἐπὶ τὴν πλάνην ἑαυτοῖς ἔκτρο- 
πᾶς ἐξευρίσκουσιν. . 

9. "Ilut» (42). àà xai πρὸς τοὺς ἀπὸ τῃς Ἐκκλη- 
σίας ἐστί τις λόγος περὶ τῶν δικκριθέντων ὑσάτων, 
ot προφασει ἀναγωγῆς , καὶ νοημάτων ὑψηλοτέρων , 
ei ἀλληγορίας κατέφυγον, δυνάµεις λέγοντες πνευ- 


ματικὰς καὶ ἀσωμάτους τροπικῶς ix τῶν ὑδάτων ση- D 


µαίνεσθαι' καὶ ἄνω μὲν ἐπὶ τοῦ στερεώµατός uepevn- 
xívat τὰς κρείττοναχς, κάτω Ol τοῖς περιγείοις καὶ 
ὑλικοῖς τόποις προσαπομεῖναι (45) τὰς πονηράς. Aux 
τοῦτο δη. φασὶ, καὶ τὰ ἑπάνω τῶν οὐρανῶν ὕδατα 
αἶνεῖν τὸν θεό, τουτέστι, τὰς ἀγαθὰς δυνάμεις 
ἀξίας οὖσας διὰ καθάρότητα τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸν πρέ- 


5! Deut. xxvii, 23 


(89) Ita edili cum Reg. tertio et cum Coil. ve- 
tustiore. Reg. sextus τῷ Ἱσραὴλ ὁ Ἱερεμ, ἔσται͵ Alii 
quatuor mss. habent Ἱερεμίᾳ pro Ισραήλ. 

(40) Editi et Coisl. vetustior ἐν ταῖς σώφροσι, 
Alii septem mss. ἐν τοῖς σώφροσι, Mox duo mss. 
τοσούτῳψ xal, 


opinioni refragantur, ii qui universum aiunt com- 
buri, ac iterum ex seminalibus quibusdam rationi- 
bus qua in rebus exusiis remanent, reviviscere. 
Unde etiam infinitas mundi corruptiones et rege- 
nerationes inducunt. Verum illi quidem utrinque 
a veritate dissiti, hino et inde ad errorem sibi 
ipsis diverticula inveniunt. 


9.Quinetiamaliquis nobia adversusecclesiasticos 
quosdam scriptores de discretis aquis habendusest 
sermo : «ui anagoges el sublimioris intelligenti; 
nomine confugeruntad allegorias,adeo utspiritales 
et incorporeas virtutes asserat per aquas tropice 
^ignificari : eL sursum quidem supra firmamentum 
inansisse przstabiliores, deorsum verointerrestri- 
hus crassisquelocis malignas subsedisse.Propterea 
dicunt el eas aquas qua supra colos locatre sunt, 
Deum laudare,hoc est,bonas potestates,ob mentis 
munditiam dignas,quz convenientem Conditorilsu - 


e Y 1 


(41) Reg. sexlus πολέμου καθίστασθαι. 

(42) In confesso est apud omnes tum antiquos 
tum recentiores hic coargui Origenem. Lege Preef. 
num. 23. 

(43) Reg. sextus προσαναμεῖναι. 





75 


8. BASILIT MAGNI 


7 


dem exsolvant: aquas vero iníra celos constitutas, Α ποντα αἶνον (44) ἀποδιδόναι cp «τίσαντι' τὰ δὶ ὑπο- 


spiritales malignitates esse, a naturali sublimitate 
ad imam nequitiam delapsas : quas, utpote turbu- 
lentas seditiosasque et sffectuum tumultibus ex- 
s»stuantes, docent maris nomine fuisse vocatas, ob 
motuum 4 voluntate proficiscentium instabilitatem 
atque inconstantiam. Tale porro sermones veluti 
somniorum interpretationes et aniles fabulas reji- 
cientes,aquam aquam intelligamus, et secretionem 
a firmamento factam juxta allatam rationem acci- 
piamus. Verum etiamsi aque ill supra coelos con- 
ται nonnunquam ad universorum communem 
Dominum laudandum adhibeantur;non idcirco eas 
naturam rationalem esse putamus.Neque enim ani- 
mati sunt celi, eo quod Dei enarrant gloriam S5 


neque firmamentum animal est sensu prieditum,eo B 9 Διηγοῦνται δόξαν 


quod Opusmanuum ípsiusannuntiat δὲ Et si dicat 
quis ccelos quidem esse contemplativas virtutes, fir- 
mamenium vero polestates actuosas, οἱ eorum qua 
decent effectrices : hunc sermonem quidem tan- 
quam solerterconfictum suscipimus.sed verum esse 
non omnino concedemus.Sic enim elros,et pruina, 
et frigus, et testus, propterea quod apud Danielem 
laudare universorum Opificem jussa sint 55, erunt 
spiritualis quedam et invisibilis natura. Sed hec 
loquendi ratio, si in illis locis a sagacibus modo 
spiritaliaecipiatur,Creatoris laudationem complet. 
Etenim non solumaqua supra ceelos repositab6,tan- 
quam quie precipuis honoribus ob prestantiam in 
se ex virtute insidenterh condecoretur,Deo laudem 


* 


κάτω τῶν οὑρανῶν ὕδατα và πνευματικὰ εἴνχι τῆς 
πονηρίας, ἀπὸ τοῦ χατὰ φύσιν ὕψως εἰς τὸ τῆς κα- 
κίας βάθος καταπεσόντα᾽ ἅπερ, ὡς ταραχώδη ὄντα καὶ 
στασιαστικὰ, xxl τοῖς θορύθοις τῶν παθῶν χυµαι- 
νόµενα , θάλασσαν ὠνομάσθαι διὰ τὸ εὐμετάθλητον 
καὶ ἄστατόν τῶν κατὰ προαίρεαίν χινηµάτων, Τοὺς 
δὴ τοιούτου. λόγους ὡὣς ὀνειράτων συγκρίσεις xai 
γραώδεις μύθους ἀποπεμφάμενοι, τὸ ὕδωρ ὕδωρ νοή- 
σωμεν καὶ τὴν διάκρισιν τὴν ὑπὸ τοῦ στερεώµατος γε- 
νοµένην κατὰ τὴν ἀποδοθετσαν αἰτίαν δεξώμεθα (45). 
Καὶ μέντοι, κἂν εἷς δοξολογίαν ποτὲ τοῦ κοινοῦ 
τῶν ὅλων Δεσπότου τὰ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν παρα- 
λαμθάνηται ὕδατα, οὗ λογικὴτ αὐτὰ φύσιν παρὰ 
τοῦτο τιθέµεθχ. Οὔτε γὰρ ol οὐρανοὶ ἴμψυχοι, ἔπει- 
θεοῦ) οὔτε τὸ στερέωμα 
ζῶόν ἔστιν αἰσθητιχὸν, πειδὴ ᾿Αναγγέλλει rotam 
τῶν χειρῶν αὐτοῦ. Κἄν λέγῃ τις οὐρανοὺς μὲν εἷ- 
ναι τὰς θεωρητικὰς δυνάμεις, στερέωμα δὲ τὰς πρα- 
χτίκὰς xal ποιητικὰς τῶν καθηχόντων, Oc Χεκομ- 
ψευμένον μὲν τὸν λόγον ἀποδεχόμσθα, ἆληθη δὲ εἷ- 
ναι οὗ πάνυ τι δώσομεν. Οὕτω γὰρ ἂν καὶ δρόσος , 
καὶ πάχνῃ, καὶ ψῦγος, xal καῦμα, ἐπειδὴ ὑμνεῖν περὰ 
τῷ Δανιηλ (46) τὸν τῶν ὅλων Δημιουργον επετάχθη, 
νοερά τις ἴσται xal ἀόρατος φύσις. ᾽Αλλ b dv τού-- 
τοις λόγος, παρὰ τῶν νοῦν ἑχόντων τε : 

ἐκλαμθανόμενος, ουμπληρωτικός ἔστι (47) vic. δοξο- 
λογίας τοῦ χτίσαντος. Οὐ µόνον γὰρ τὸ Ἱπάνω τῶν 
οὐρανῶν ὕδωρ, ὡς προηγούµενον ταῖς τιμαῖς διὰ τὴν 
ἐξ ἀρετῆς προσοῦσαν αὐτῷ ὑπεροχὴν τῷ Oti τὸν αἱ- 


persolvit : sed etiam, Laudate eum, inquit, ef qua ᾳ vov ἀποπληρο", ἀλλ᾽, Αἰνεῖτε γὰρ αὐτὸν, φησὶ, καὶ 
ez terra eslis,dracones et omnes abyssiS1 Quare et τὰ Ex. τῆς Ὑῆς, δράκοντες καὶ πᾶσαι ἄθυσσοι. 
abyssus quam in pejorem $9 partem ii qui alle- — "Qecs καὶ f, ἄθυσσος, ἣν εἰς τὴν χειρονα potoav oi 
goriis utuntur, rejecerant, ne ipsa quidem Psal- ἀλληγοροῦντες ἀπέῤῥιψαν, οςδὶ αὐτὴ ἀπόθλητος 
morum cantori visa est aspernebilis et rejectanea, ἐκρίδη τῷ ψαλμφὸῷ (48), tlc τὴν κοινὴν τῆς κτίσεως 
cumincommunem ascita sit chorum creaturarum: ἍἸχοροστασίαν παραληφθεῖσα ἀλλὰ καὶ αὐτὴ κατὰ 
imo etiam illa pro indito sibi modo concinne τοὺς ἑνυπάρχοντας αὐτῇ λόγους ἁρμονίως συμπληροῖ 
hymnorum cantum impertit Conditori. τὴν ὑμνφδίαν τῷ ποιητῇ. 

10. Et vidit Deus quia pulchrum est58 Ocolis Dei 10. Kal εἶδε 6 θεὸς, ὅτι καλόν. Οὐχὶ ὀφθαλ- 
jucunditatem res ab ipso fact: nequaquam affe- got; θεοῦ τέρψιν παρέχει τὰ παρ αὐτοῦ γινόμενα, 
runt: neque talis est apud ipsum rerum pulchra- οὐδὲ τοιαύτη παρ᾽ αὐτῷ ἡ ἀποδοχὴ τῶν καλῶν, ofa 
rem commendatio, qualis apud nos: sed id pul- καὶ παρ) ἡμιν ἀλλὰ καλὸν τὸ τῷ λόγῳ τῆς sg ncc 
chrum est, quod ad artis rationem perfectum et — kxveAec0iv , καὶ πρὸς τὶν τοῦ τέλος εὐχρηστίαν 
absolutum est, atque ad finis utilitatem tendit. συνιεῖνον. 'O τοίνυν ἔναργη (49) τὸν σκοπὸν τῶν 
Qvi igitur manifestum eorum quise fiunt finem sibi, γινοµένων προθέµενος, τὰ χατὰ µέρος γινόμενα ὡς 
proposuit, res singulas uti finem complentes ad ΄ συμπληρωτικὰ τοῦ τέλους τοῖς τεχνικοῖς ἑαυτοῦ 
artis sus» rationes recognoscens, comprobavit. Et- λόγοις, ἐπελθὼν (50) ἀπεδέξατο, Έπε καὶ χεὶρ xa$' 
enim si manus seorsum, aut oculus privatim, aut ἑαυτὴν καὶ ὀφθαλμὸς ἰδίᾳ, καὶ ἕκαστον τῶν τοῦ 


US Psal. xvir, 2. Séibid. 55 Dan. nr 67, 08. 96 Psal. cxrviu, 4. S ibid. 7. 58 Gen. 1, 40. 


(44) Ita mss. octo. Editi πρέποντα ὕμνον. (48) Sic codices sex. Editi cum duobus aut tri- 
(45) Beg. sextus γινοµένην κατὰ τὴν δοθεῖσαν αἱἰ- bus mes. παρὰ τῷ φαλμ. . 
δεξόμεθα. (49) Ita uterque Duc., uterque Coisl., Regii pri- 
(46) Reg. sextus παρα τοῦ Azv. Statim reg. pri-  mustertius, quintus sextus οἱ octavus,cum (οἱ). 
IDus τῶν ὅλων θεὸν ἔπετ. secundo. Νο aliter legit Eustathius, Editio l'aris. 
(47) Duo mss. e nostris eum Combef.copzAnpo- ἐν ápyn, in principío. Editio Basil. uno verbo 


τικὸς ἔσται, Nec ita multo post editi cum Rer. ναρχῇ. 
octavo et cum utroque Coisl. προηγούµενον. Alii (90) Reg. sextus. ἐπανελθών Aliquanto post edi- 
ti cum aliquibus mss. Spnpévox. Regii tertius, 


tres mss. προηγµένον. Colb. secundus προηγουµέ- 
vex. quintus et sextus &uodutvox, fortwito. 


t 


Tl HOMILIA IV IN HEXAEMERON. 78 


ἄνδριαντος μελῶν διηρηµενως κείµενα, οὐκ ἂν φα- A unumquodquestatuzmmembrum separatim Jücéret, 
νείη xaÀk τῷ τυχόντι πρὸς δὲ τὴν οἰκείαν τάξιν Ίνῶο utique non €uivis pulehra viderentur : si vero 
ἀποτεθέντε, vb ἐκ τῆς ἀναλογίας, ἐμφανὲς (51) µὀ- ἵπ proprium locum ac ordinem ΓΘΡΟΠΑΠΕΙΕ, tum 
At ποτὲ, xal τῷ ἰδιώτῃ παρέχεται Ἰπώριμον. Ὁ  pulchritudoex proportione emergens,qu: modó vix 
μέντοι τεχνίτης xal mpb τῆς συνθέσεως olÀs τὸ ἑκά- in conspectum veniebat, jam vel cuivisrudi et im- 
στου καλὸν, xal ἐπχινεῖ τὸ καθ ἕκαστον, πρὸς τὸ perito manifesta evadit. Verum artifex ante com- 
τέλος αὐτῶν ἑπαναφέρων τὴν ἔννοιαν. Τοιοῦτος οὖν  missuram novit cujusque partis pulchritudinem, 
δή τις καὶ νῦν ἔντεχνος ἐπαινέτης τῶν κατὰ µέρος laudatque singula,utpote qui ad eorum finem ani- 
ἔργων ὁ θΘεὸς ἀναθέγραπται' μέλλει δὲ τὸν προσή- mum intendat. Deus itaque et nunc depingitur ceu 
κοντα (59) ἔπαινον καὶ παντὶ ὁμοῦ τῷ κόσμῳ ἆπαρ- talis quispiam artifex, qui opera singulalaudat,imo 
τισθέντι πληροῦν. )Αλλὰ γάρ ἐνταῦθα piv οἱ περὶ liam toti simul mundo absoluto congruam laudem 
τῆς δευτέρας ἡμέρας χαταληξάτωσαν λόγοι, ὥστε non dubitat tribuere. Ceterum nostri de secunda 
τοῖς μὲν φιλοπόνοις ἀκροαταῖς καιρὸν παρασχεῖν τῆς  üie sermones hic desinant,quo studiosis auditori- 
ὦν ἤχουσαν ἑξετάσεως, ὥστε εἴ τι χρήσιμον ἐν αὖ- bus temporis opportunitas prabeatür ea quz audi- 
τοῖς, τοῦτο τῇ µνήµτ συσχεῖν (53), καὶ διὰ τῆς φιλο- verunt expendendi,u: si quid utile in ipsis sit,idi- 
πόνου μελέτης, οἷον διὰ τινος πέψεως, τὴν τών ὦφε- g ipsum memoria conservent,ac per sedulam medi- 
λίμων ἀνάδοσιν ἀναμεῖναι' τοῖς δὲ περὶ τὸν βίον tationem velutper quamdam coclionem,eorum quae 
ἀσχόλουμένοις δοῦναι σχολὴν διὰ τοῦ μέσου χρόνου utilia sunt exspectent digestionem : utque detur 
τὰς φροντίδας διαθεµένοις (54), καθαρᾷ μεριμνῶν «5 otium his qui victu comparando occupantur, ut 1η: 
rry πρὸς τὴν ἑσπερινὴν τῶν λόγων ἔστιασιν ἆπαν- termedio tempore negotia disponentes, anima cu- 
τῆσαι. 'O δὲ τὰ μεγάλα δηµιουργήσας θεὺς, καὶ τὰ ris purgata ad vespertinas sermonum epulas occur- 
μικρὰ ταῦτα λεχθηναι οἰκονομήσας, ὄφη ὑμῖν σύνεσιν rant.Deus autem qui tanta effecit,et quo disponente 
b» πανιὶ τῆς ἑαυτοῦ ἀληθείας, ἵν ἐκ τῶν δρωµένων pauca hzc dicla sunt,tribuat vobis in omnibus sus 
τὸν ἀόρατον ἑννοῆητε, xal ix μεγέθους καὶ χαλλονῆς veritatis intelligentiam, ut per visibilia invisibilem 
τῶν κτισμάτων την πρέπουσαν δόξαν περί τοῦ κτ-  cognoscatis,alque ex magnitudine ac pulchritudine 
σαντος ἡμᾶς ἀναλαμθάνητε (09). Τὰ γὰρ ἆόραι«κ creaturarum decentem de Conditore nostro opinio- 
αὐτοῦ ὑπὸ ατίσεως αόσμοῦ τοῖς ποιήµμασι vooó- nemconcipialis. Invisibilia enim ipsius a creatura 
μενα καθορᾶται, f| τε αἴδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ  mundi,pereaque facta sunt intellectaconspiciuntur:sem- 
θειότηςς ὥστε καὶ iv γῇ, καὶ ἓν ἀέρι, καὶ iv 6ὐρανῷ, — piterna quoque ejus virtus et divinitass9 : adeo ut 
καὶ ἓν ὕδατι, xal iv νυκτὶ, καὶ ἐν ἡμέρᾳ, καὶ iv πᾶσι — in terra, in aere, in coelo,in aqua, in nocte,in die; 
τοῖς ὁρωμένοις ἐναργῆ λαμθάνειν ἡμᾶς τοῦ εὐεργέ- C el in omnibus visibilibus,non obscureejus qui no- 
το tà ὑπομνήματα (50). Οὖτε γὰρ ἁμαρτίαις Χχιρόν — bis benefecit recordemur.Neque enim peccatis oc- 
τινα δώσομεν, οὔτε τῷ ἐχθρῷ τόπον iv ταῖς καρδίας — casionem ullam sumus daturi, neque inimico in 
ἡμῶν καταλείψοµεν, διά τῆς συνεχους μνήμης ἔνοι- nostriscordibus locum relicturi, si modo per assi- 
«ov ἔψοντεσ ἑαυτῶν (57) τὸν θεόν ᾧ πᾶσα δόξα καὶ duam memoriam Deum in nobis inhabitantem ha- 
προσκύνησις νῦν καὶ dsl, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν  beamus: cui omnis gloria et adoratio, nunc el 
αἰώνων. ᾽Αμήν. semper, et in saecula steculorum. Amen. ο 


nc "C !—— '!'rO]———— d—À————— —— (€ AERA AÁmÁÉSSGRÁÁÉsógÀÀfÓ (€ € $1 9599 


OMITIA A'. HOMILIA IV. 
Περὶ συναγωγῆς τῶν ὑδάτων (58). De aquarum congregatione. 
4. Ele τινες πόλεις παντοδαποῖς Βεάµασι θαυµα- — 5 t. Sunt quzdam civitates, quz oinnigenis ργᾶ- 
τοποιῶν ἀπὸ βαθέος ὄρθρο» µέ(ρις ἑσπέρας αὐτῆς sligiatorum spectaculis a summo mane ad jpsam 
ἑστιῶσαι τὰς ὄψεις. Καὶ μέντοι καὶ μελῶν τινῶν (59) usque vesperam oculos pascunt. Et certe quamvis 
κεκλασμένων καὶ διεφθαρµένων καὶ παντάπασι πολλὴν D cantilenas quasdam dissolulasque corruptasque et 
ἀκολασίαν ταῖς ψυχαῖς ἐντικτόντων, bri πλεῖστον ἀκού- omnibus modis multam in animis impuritatem, gi; 


59 Rom. |, 20. 


(51) Regii primus et sextus cum Colb. secundo — (56) Ita mss.octo. Eustathius vertit,monumenta 
et cum utroque Coisl. Ἐμφανές, Editi cum duobus certissima, Edili ὑποδείγματα, exempla. 
mss. εὐφανές. Codex Combef. cum Reg. octavo — 157) Colb. secundus ἔχοντες ἑχυτοῖς. Mox editi 
Muro ' cum Reg. tertío εἰς τοὺς σύμπαντας καὶ ἀταλευτή- 

(59) Sic Regii primus, tertius, quintus, sextus, τους αἰῶνας. Voces σύμπαντας καὶ ἄτελευτήτους de- 
octavus, Colb secundus et Combef. cum utroque sunt in quinque codicibus. NEM 
Coisl. Editio Paris. 5 θεός. ᾽Αναγέγραπται δὲ τοῦτο (58) Reg. octavus περὶ συναγωγῶν ὑδάτων, CoisL. 
τὸν πρόσ Editio vero Basil. ἀναγέγραπται δὲ τὸν nobc. — primus simpliciter ὁμιλία τετάρτη. ü 


Li 


" 
1 
* L] 
, LI 


Utraqáe male. (59) Sic octo mss. Editi «vic. Verisimile mihi fit, 
(53) Sic codices sex. Editi et Coisl. primus sv»- — typographos sua ipsorum auctorilale. contra fidem 
ἔχειν. mss. edidisse τινές pro τινῶν, ne mendum subesse 
(54) Tta quatuor mss. Editi διατ'θεµένοις. videretur, el ut vox τινὲς cum voce ἁχούοντες cons- 


(55) Sie Regii primus, tertius, sextus et Colb. trui posset. Sed hiec eorum emendatio necessaria 
secundus,bene.Coisl.uterque et editi, etReg.quin- non erat, cum vox ἀκούοντες queat referri ad gene- 
tus ἀναλαμδάνειν, rale quoddam nomen, puta πολτται. 


19 


-. ΒΑΡΗ MAGNI 


50 


gnenptes, vel dintissi- e audiant, nequaquam οχΚΑ- C οντες οὐχ ἐμπίμπλανται, Καὶ τους τοιούτους δήµους 


tiantur. Quin etiam tales populos mulli predicant 
beatos,quod, relictis fori mercaturis,aut artium ad 
yitam tutandam spectantium inventionibus neglectis 
in omni otio atque voluptate tempus vitz sibi prz 
stitutum transigunt;nesciente orchesiram que spe- 
ctaculis impuris abundat, his qui illic consident 
communem ac publicam esse lascivim offücinam. 
Quin et ill: tibiarum modulationes perquam con- 
cinns,ac meretricis cautiones,audientium animis 
insidentes,cunctis, utpote ciiharedorum aut tibici- 
num pulsum semulantibus,nihi! aliud quam obceni- 
tatein suadent, Jam vero nonnulli qui equis supra 
modum delectantur, vel in somnis pro equis conten- 
dunt,transjungentes currus, aurigas transmutan- 
tes, etinsumma ne in somniorum quidem visis a 
diurna insipientia vacant. Nos autem,quos Dowi- 
pus, magnus rerum mirabilium effector ac opifex, 
ad suacummendandaopera convocavit, num in con- 
templandiset auscultandis Spiritus eloquiis aut fa - 
tiscemus,aut pigri erimus? Nonne potius,magnam 
illam variamque divini opificii officinam circum- 
slantes, et unusquisque ad transacta terapora mei- 
te retrogressi, mundi totius ordinationem contem- 
plabimur? celum quidem juxta propheticum ser- 
monem in modum fornicis conflatum 90:terram ve- 
ro magnitudine ac gravitate infinitam,ipsam seipsa 
innixam:diffusum aerem,mollem et suapte natura 
humidum, proprium et perpetuum respirantibus 
aliünentum suppeditantem,cedentem autem,et pre 


πολλοὶ µακαρίζουσιν, ὅτι, τὰς κατ’ ἁγορὰν ἑἐμπορίας, 
fj τὰς ix τῶν τεχνῶν πρὸς τὸ ζῆν ἐπινοίας καταλιπόν- 
τες (60) , διὰ ῥᾳθυμίς πάσης xal ἡδονῆς τὸν 
τεταγµένων ἑαυτοῖς τῆς ζωης χρόνον διαπερῶσιν, 
οὐκ εἶδότες ὅτι ὀρχήστρα εὐθηνουμένη θεάµασιν ἆχο- 
λάστοις xowóv xal δηµόσιον διδασκαλεῖον ἀσελγείας 
τοῖς συγκἀθηµένοις ἐστὶ, xal τὺ παναρλόνια τῶν 
αὐλῶν µέλη καὶ ᾧσματα πορνικὰ, ἐγκαθεζόμενα ταῖς 
τῶν ἀκουσάντων (61) ψυχαῖς , οὐδὲν ἕτερον fj πάν- 
τας ἀσχημονεῖν ἀναπείθει, τὰ τῶν κιθαριστῶν fj τὰ 
τῶν αὐλητῶν κρούµατα (62) µιµουµέννς. "Ἠδη δέ 
τίνες τῶν ἱππομανούντων xal ὄναρ ὑπὲρ τῶν ἵππων µά- 
χονται͵ ἅρμαια μεταζευγνύντες xal ἡνιόχους µετατιθέν- 
τος; xal ὅλως τῆς µεθηµερινης ἀφροσύνῃς οὐδὲ kw 
ταῖς καθ ὕπνον φαντασιαις ἀφίστανται. Ἠμεις ὃξ 
ἄρα, οὓς ὁ Κύριες, b μέγας θχυματοποιὸς xal τεχνί- 
της, ἐπὶ τὴν ἐπίδειξιν συνεκύλεσε τῶν οἰκείων ἔργω» , 
ἀποχαμούμεθα πρὸς την θέαν (09),  ἀποκνήσομεν 
πρὸς τὴν ἀκρόασιν τῶν λογίων τού Πνεύματος ; 
Αλλ’ οὐχὶ τὸ µέγα τοῦτο xai ποικίλον τῆς θείας 
δημιουργίας ἑργαστήριον περιστάντες, xal πρὸς τοὺς 
ἄνω Ὑρόνους ἐπανελθόντες «m διανοἰᾳ ἕκαστος, ὀψό- 
μεθα τὴν διακόσµησιν τοῦ παντός; οὐρανὸν μὲν 
ἱστάμενον (04) , κατὰ τὸν προφητικὸν λόγον, ὡσεὶ 
καμάραν) γῆν δὲ, τὴν ἄπειρον µεγέθει καὶ βάρει, a5- 
τὴν ip! ἕαυτης ἑδραζομένην' ἀέρα κεχυµένον µαλα- 
xbv καὶ ὑγρὸν τῇ φύσει, οἴχειαν μὲν καὶ διηνενῆ 
εροφὴν τοῖς ἀναπνέουσι παρεχὀμένον, ὑπείκοντα δὲ 
καὶ περισχιζόµενον τοῖς κχινουµένοις δι ἀπαλότητς, 


mollitiaa corporibus motis sese interscindi sinen- ὡς μηδὲν ἐμπόδιον εἴναι παρ᾽ αὗτου τοῖς ὁῤμῶσιν, 
tem, nihil ut impedimenti sit per ipsum meanti- C ἀεὶ πρὸς τὸ κατόπιν τῶν τεµνόντων αὐτὸν ἀτιπερι- 
bus;cum ad tergum eorum qui ipsum findunt,re- :etzpévoo (65) ῥᾳδίως xai περιῤῥέοντος, "rüxvoc δὲ 


eipiat se facile ac diffluat. Aquae denique naturam, 
tum ejus que alimentum subministrat, tum ejus 
quae ad alios nostros usus destinatur,simulque or- 
ordinatam ejusdem ad definita loca congregatio- 
nem,ex hisqua modo nobis lecta sunt,conspicies. 

3.94 Etdizil Deus:Congregetur aquaquz sub ca 
lo in congregationem unam, et appaveat arida. Et 
factum esi sic:el congregata est aqua que sub carlo 
erat in congregationes suas:et apparuit arida. Et 
vocavit Deus aridam ,terram,et collectiones aquarum vo- 


φύσιν τοῦ τε τροφίµου καὶ τοῦ κατὰ τὰς ἄλλας 
χρείας ἡμῖν εὐτρεπισθέντος, xal τὴν εὔτακτον τούτυ 
πρὸς τοὺς ἀφωρισμένους τόπους συναγωγὴν, bx τῶν 
ἁρτίως ἡμῖν ἀνεγνωσμένων κατόψε;. 


9. Καὶ εἶκεν ὁ θεός" Ῥυναχθήτω τὸ ὕδωρ τὸ 
ὑποχάτω τοῦ οὑρανοῦ εἷς φυναγωγὴν μίαν, καὶ 
ὀφθήτω (66) ἡ ξηρά. Καὶ ἐγένετο οὕτως, καὶ 
συνήχθη τὸ ὕὅδωρ τὸ ὑποχάτω τοῦ οὐρανοῦ slc 
τὰς συνφγωγὰς αὐτῶν , xai ὤφθη ἡ ξηρά. Καὶ 


eacít πιαγίαδ!.Ουαπία mihiin superioribus sermo- ἆἔκάλεσεν ὁ θεὸς τὴν ξηρὰν, γῶν, καὶ τὰ συστή- 
nibus exhibuisti negotia,dum causam requireres, Όματα τῶν ὑδάτων ἐκάλεσε θαλάσσας. Πόσα µοι πρά- 
quomodo terrafuerit invisibilis:quandoquidemcui- γματα παρεῖχες ἐν τοῖς κατόπιν λόγοι, ἀπαιτῶν 
libet corpori naturaliter inest color,et omniscolor τὴν αἰτίαν πῶς ἀόρατος ἡ γῆ (07), παντὶ σώματι 


60 [sa. χι, 22. 6! Gen. 1, 9, 10. 


(60) Nonnulli mss. καταλείποντες. 
(61) Colb. secundus ἀχουόντων. 

(62) Sic mss. quinque. Editi cum duobus mss. 
κρούσματα. e Ambrosius lib. i In Hezaem , 
cap. 1, num. 5, inquo legendum suspicor : mor- 
tiferi cantus cromatum scenicorum aut potiuscri- 
malwm scenicorum, ob auctoritatem Basilii, qui 
hic hac ipsa voce utitur. 

(663) Colb. secundus θέαν καὶ ἔρευναν, contem- 
plandis et scrutendis, etc. 

(64) Regii sextus et octavus cum Colb. secundo 
Ἱστάμενον. Editi cum aliquibus mss. ἱστώμενον. 

(65, Sic mss. quinque. Editi περιισταμένου. Reg. 


primus ἀντιδιισταμένου. 

(66) Regii primus et quintus εἰς τας συναγωγὰς 
αὐτῶν, καὶ τω. Editi cum multis mss. et cum 
sacro textu εἰς σὑνχγωγὴν μίαν, Mox sacer textus 
et editi mss. multi hoc secundo loco habent εἰς 
τᾶς συναγωγὰς αὐτῶν, καὶ ὤφθη 5, elc. Reg. sextus 
in utroque loco habet εἷς συναγωγὴν μίαν. [πίγα λα- 
glici mss. θάλασσφ»,θοπίτα fidem reliqaorum (158. 
in quibus legitur θχλάσσας, 

(7) Reg. quintus ἂν à γή. [Ibidem Colb. £«« ;n- 
du» παντὶ uiv. Alii duo mss. simpliciter παν: σώ- 
ματι φυσικῶς χρώματος αἰσθητοῦ τῇ ὁράσει καζέστη- 
κότος, Editi cum aliis mss. fusius et rectius. 


$i 


HOMILIA IV IN HBXAEMERON. 


a2 


φυσικῶς χρώματος σ,µπαρβόντος, παντὸς δὲ χρώμα- À Vi&us sensu. apprehenditur ? Et foe que prolata 


τος αἰσθητοῦ τῇ ὁράσει καθεστηκότος ; Kai τάχα σοι 
οὐχ ἰδόκει αὐτάρκως ἔχειν τὰ εἰρημένα, ὅτι πρὸς 
ἡμᾶς vb ἀόρατον, οὐ πρὸς τὴν φύσιν εἴρητο (08) 
διὰ “τὴν τὴν τοῦ ὕδατος ἐπιπρόσθισιν, ὅ τότε τὴν qv 
κᾶσαν περιεκάλυπτεν. ᾿Ιδοὺ νῦν ἄκουε αὐτῆς ἑαυτὴ» 
τῆς Γραφῆς φανερούσης. Συναχθήτω τὰ ὕδατα, xil 
ὀφθήτω ἡ ξηρά. Συνέλκεται τὰ παραπετάσµατα, ἵνα 
ἐμφανὴς Ἱένηται ἡ τέως μὴ ὀρωμένη, "Ioue 9 ἄν 
τις κἀκεῖνο προς τούτοις ἐπιζητήσειε, Πρῶτον μὲν, 
διὰ τί ὃ κατὰ φὺσιν ὑπάρχει τῷ ὕδατι φέρεσθεχι πρὸς 
τὸ κάταντες, τοῦτο ἐπὶ τὸ πρόσταγµα τοῦ Δημιουρ- 
χγοῦ ὁ λόγος ἀνάγει; "Eo μὲν γὰρ ἄν ἐπὶ τοῦ ἰσο- 
πέδου κείµενον τύχη (609) τὸ ὕδωρ, στάσιµόν ἔστιν, 


sunt satis esse libi non videbantur, cum diceremus 
videlicet vocem ,invisibile,non respeciunaturt,sed 
respectu nostri, οὗ 80150 terram omnem tune ope- 
rientis interpositum,adbibitam luisse ac usurpatam. 
Ecce nunc audi ipsam Scripturam, seipsam expla- 
Bantem. Congregentur aquo. el appareat arida. 
Contrahuntur vela, ut aspectui sese objiciat ea, qute 
antea non conspiciebatur. Fortassis autem quispiam 
illud etiam preeter hasc inquisierit.Primum quidem, 
curquod ex natura competit aquas, ut scilicet ad 
declive feratur, idipsum referat Scriptura ad Opi- 
ficis imperium. Quandiu enim in sequo planoque 
solo sita est aqua, stabilis est, quippe quia non ha- 


οὐκ ἔχων ὅπου gsvadofy ἐπειδὰν δέ τινος πρανους p bet quo diffluat : sed posteaquam declivem aliquem 


λάδηται, εὖθὺς ὁρμήσαντος τοῦ πρ'άγοντος, τὸ 
συνεχὲς αὐτῷ τὴν βάσιν τοῦ κινηθέντος ἐπιλαμθά- 
vtt, xal τὴν ᾖἐκείου τὸ ἐφεπόμενον καὶ οὕτως 
ὑπεκφεύγει μὲν ἀεὶ τὸ προάγον, ἔπωθεῖ δὲ τὸ ἔπερ- 
xóusvov' xxi τοτούτῳ ὀξυτέρα q^ φορὰ γίνεται, ὅσῳ- 
περ ἄν καὶ ti βάρος Π πλεῖον τοῦ καταφεροµένου, 
καὶ τὸ χωρίον χοιλότερον, πρὸς ὅ ἡ ἑπίῤῥυσις, El οὖν 
οὕτω πέφυκε τὸ ὕδωρ, παρέλχοι ἂν τὸ πρόσταγμα 
*à κχελεῦο; σωναχθῆναι elc συναγωγὴν μίαν. "Εμελλε 
γὰρ πάντως διὰ τὸ κατάῤῥοπον τῆς φύσεως, ἐπὶ τὴν 
πάντων κοιλοτέραν χώραν αὐτομάτως συνδίδοσθαι, 
καὶ μὴ πρότερον στήσεσθαι πρὶν ὁμαλισθήναι τὰ 
νῶτα. Οὐδὲν γὰρ οὕτω χωρίον ἰσόπεδον, ὡς ἡ τού 
ὕδατος ἐπιφάνεια. ᾿Ἔπειτα πῶς, φπσὶν, εἰς συναγω- 
γὰν μίαν ἐκελεύσθι τὰ ὕδατα συνδραμεῖν, ὄπουγε 
φαίνονται πολλαὶ οὖσαι θάλασσαι, καὶ πλεῖστον ἀλλή- 
Ὅ λων τῇ θέσει διωρισµέναι; Πρὸς µεν οὖν τὸ πρότε- 
gov τῶν ἐπιζητηθέντων ἵἘκεῖνό φχμεν᾽ ὅτι μαλιστα 
μὲν σὺ μετὰ τὸ πρόσταγµα τὸ δεσποτικὸν ἐπέγνως 
τοῦ ὕδατος τὰς κινήσεις, ὃτι τε περιῤῥεπές (70) ἐστι 
xai ἀστήρικτον, καὶ πρὸς τὰ πρανῆ xai χοῖλα φέρε- 
ται κατὰ φύσιν πρὸ τούτου δὲ, πῶς εἶχε δυνάμεως 
πρὶν αὐτῷ τὸν ix τοῦ προστάγµατος τούτο ἔγγε- 
νέσθαι δρόμον, οὔτε εἶθες αὐτὸς, οὔτε ἱδόντος fjxoo- 
σας. Νόησον vàp, Ott θεοῦ φωνὴ φύσεώς ἔστι ποιη- 
Tuch, xal τὸ Ὑενόμενον τότε τῇ Χτίσει πρόσταγμα 
τὴν πρὸς τὸ ἔφεξης ἀκολουθίαν τοῖς κτιζοµένοις 
πιερέσχετο. 'Hyuépz καὶ vol ἅπαξ ἐδημιουργήθη, 
καὶ kj ἐκείνυ καὶ νῦν ἀλλήλας διαδεχόµενχι, καὶ 


locum nacta est,statim ut praecedens est concitata, 
eaqui ipsi cohzret,sedem ejus quse mota est, oc- 
cupat: illiua itidem locum ea qus consequitur : et 
sic semper aufugit quidem qua precedit, adurget 
vero qua insequitur; et impetus tanto fit velocior, 
quanto amplior fuerit gravitas ejus quei defertur, 
lecusque ad quem fit fluxio, fuerit depressior. Itaque 
si htec est aqui natura, preceptum quod ipsam ju- 
bet in unam cogi collectio nem,inane est utique ac 
supervacaneum. Nam profecto futurum erat ut, 
propter naturalem suam ad ima proclivitatem, ad 
locum maxime omnium declivem spoate sua con- 
cederet, et non prius stabilis permaneret, quam 
ejus exasquaretur superficies. Nulla enim exstat re- 


c Sio pereque plana, ac ipsa est aqu superficies. 


Deinde, inquiet quis, quomodo jusss sunt aqua in 
unam eoncurrere collectionem,cum multa conspi- 
ciantur maria. plurimoque inter se intervallo ac 
situ disparata? Ad id igitur quod primo qussitum 
est, dicimus,quod tu optime quidem pestDominicum 
imperium motum aqua cognoveris, aquam videli- 
cet quoquo versum fluere, instabilemque esse, et 
suapte natura ad devexa et coneava loca dilabi.Sed 
quid prius obtinuerit virium, ante nimirum quam 
cursus hic ei isto precepto ingigneretur, nec nosti 
ipse, nec quemquam qui noverit, audisti. Cogita 
enim Dei vocem nature esse effectricem, ac per 
preceptum illud, quod creature datum tunc est, 
modum ae ordinem creatis rebus in futurum impo- 


κατ ἰσομοιρίαν διαιρούµεναι τον χρόνον οὐκ ἀπολή- D ni. Creata sunt enim semel dies et nox ; et ex illo 


γουδιν. 


δ. Συναχθήτω τὰ ὕδατα. ᾿Εκελεύσθη τρέχειν τῶν 
ὑδάτων ἡ φύσις (71), καὶ οὐδέποτε χκάµνει τῷ προσ- 
τάγµατι ῥἐχείνῷ κατασπευθοµένη διηνεχῶς, Τοῦτο 
δὲ λέγω, προς τὴν ῥυτὴν ἀφορῶν τῶν ὑδάτων uot- 
pr», Τὰ piv γὰρ αὐτόματα ῥεῖ, olov τὰ κρηναῖα xol 
τὰ ποτάμια) τὰ δὲ συλλογιμαῖά ἐστι καὶ ἀπόρευτα. 
λλλ' ἀμοὶ νῦν περὶ τῶν ὁρμητικῶν ὑδάτων ὃ λόχος, 


(68) Reg. sextus εἴρηται, 
. (69) Sic quinque mss. Editi τύχοι. Mox quatuor 
mss. cum Bodl. μεταῤῥοῇ, bene. Edili µεταῤῥῃ. 
. (70) Reg. primus cum Combef. ὅτιπερ περιῤῥε- 


momento etiam nunc sibi invicem succelere, ac 
in parles equales tempus dividere non desinunt. 

3. Congregentur aqua. Jussaest currere aqua- 
rum natura,nec unquam przcepto illo eam semper 
urgente fatigatur. Hoc autem dico,ad fluidam aqua- 
run sortem respiciens. Alie quidem sua sponte 
fluunt, cujusmodi sunt fontane et fluviatiles: alise 
vero sunt collectitis et stabiles. Atqui nunc mihi 
sermo est de aquis impetu quodam commotis. Con- 


πές. Reg. terius ὅτι διεῤῥεπές, Ibidem deest ἐστι 
in editis : sed reperitur in mss. omnibus. 

(14) Editi ὑδάτων φύσις. At mss. multi ὑδάτων ἡ 
φύσις. 


83 


δ. BASILII MAGNI 


84 


gregentur aque incongregationemumam.Nom an- Α Συναχθήτω τὰ ὕδατα εἷς συναγωγὴν μίαν. EU ποτέ 


quam tibi propter 56 fontem aquam copiosam ege- 
rentem stanti insedit cogilatio, quis ex terre sinu 
impeliat illam aquam? quis ipsam ulterius adur- 
geat ? qualia sint promptuaria unde procedit? quis 
sit locus ad quem festinat ? quomodo tandem ne- 
que hac deficiant, neqae illa expleantur?Isthaec ex 
prima illa voce dependent. Inde incltata aqua est 
ad currendum. Ad omnem aquarum historiam, 
prima illius vocis, Congregentur aque, memor 
esto. Üportebat eas, ut proprium locum occupa- 
reat, decurrere ; deinde ipsas in statutis locis co- 
actas, in seipsis manere, nec ulterius progredi. 
Quapropter secundum hanc Ecclesiast: senten- 
tiam, Omnes torrenles vadunt in mare, et. mare 


σοι ἐπὶ κρήνης ἑστῶτι ἄφθονον ὕδωρ ἀνχαδιδούσης 
ἔννοια ἐγένετο, τὶς à ὠθῶν ἐκ τῶν λαγόνων τῆς γῆς 
τοῦτο (72) τὸ ὕδωρ, τίς ὁ ἐπείγων ἐπί τὰ πρόσω; 
ποῖα ταμεῖα ὅθεν προέρχεται; τίς ὁ τὔπος ko ὃν 
ἐπείγοτχι ; πῶς xal ταῦτα obx ἐκλείπει (79), κἀπκεῖνα 
obx ἀποπίμπλαται ; Ταῦτα τῆς πρώτης ἐχείνης φωνΏς 
Ἡρτηται. "ExetÜsv τοῦ τρέχειν τῷ ὕδατι τὸ ἑνδόσιμον. 
Κατὰ πᾶταν ἱστορίαν ὑλάτων, µέμνησο τῆς πρώτης 
φωνῆς' Συναχθήτω τὰ ὕδατχ. "Έδει δραμεῖν αὐτὰ, 
ἵνα τὴν οἰκείαν κατχλάθῃ (74) χώραν᾽ εἴτα γενόµενα 
ἐν τοῖς ἀφωρισμένοις τόποις, µένειν Bo! ἑαυτῶν, καὶ 
μὴ χωρεῖν περαιτέρω, Διὰ τοῦτο, κατὰ τὸν τοῦ (75) 
᾿Εκκλησιαστοῦ λόγον, Πάντες ol Κείμαῤῥοι ἐπὶ την 
θάλασσαν πορεύονται, καὶ ἡ θάλασσα οὐκ ἔστιν 


non esi impletum 9. Nam et fluunt aquae vidivini p ἐμπιμπλαμένη, ᾿Ἐπειδὴ καὶ τὸ ῥεῖν τοῖς ὕδασι διὰ 


precepti, et maris intra suos terminos circums- 
criptio a prinia legis sanctione pendet : Congre- 
gentur aquo in congregationem unam. Ut ne dif- 
flueus aqua, in regiones ipsam excipientes effusa, 
transgrediens semper, atque alias post alias ex- 
plens,omnem terram continentem inundaret,jussa 
est in unam congregationem colligi. Ob id ssepe- 
numero ventis furens mare,et prz fluctibus in ma- 
ximam altitudinem exsurgens, ubi litlora solum 
auigit, impetu in spumam dissoluto, revertitur. 
Án me non tim»bitis dicit Dominis, qui posui 
arenam terminum mari?! Mare cujus violentia 
ferri non potest, re omnium invalidissima, arena 
scilicet refrenatur ac coercetur. Alioqui quid pro- 
hiberet mare Rubrum omnem Egyptum se ipso 
demissiorem invadere,eique pelago, quod /Egypto 
adjacet conjungi, nisi esset Conditoris prxcepto 
alligatum?Nam qui maria /Egyptiacum et Indicum, 
in quo est mare Rubrum, inter se conjungere vo- 
luerunt, ii Egyptum mari Rubro deniissiorem esse 
nobis reipsa persuaserunt. Quamobrem destitere 
ab inceplo /Egyptius ille Sesostris, qui id aggres- 
sus est primus, tumque Darius Medus, qui hoc 
ipsum perficere in animum induxerat. Hac a me 
dicta sunt, ut. vim atque efficaciam intelligamus 
illius, Congregentur aque in congregationem 
unam. Hoc est, Alia post hanc congregatio mini- 
me fiat, sed id quod collectum est, in prima col- 
lectione permaneat. 


4. Deinde qui aquas dixit congregari in unam 
61 Eccle. 1, 7. 95 Jer. v, 32. 


(12) Ita mss. permulti. Deest τοῦτο in.editis. 
us lta plurimi mss. Editi cum Reg. tertio ἐπι- 
&'TEt, 

(74) Reg. sextus καταλάδοι. Aliquanto post Reg. 
primus μὴ συγγωρεῖν, 

(?5y Sic mss. nostri. Deest τοῦ in editione Paris. 
Anglici quidam in Ducazi noliS ᾿Εκκλησιαστικοῦ, 
coatra auctoritatem librorum tum excusorum, tum 
calamo exaratorum. 

16) Sie quinque mss. Editi meevrpáqeeta 

71) Reg. quintus εἰ ἐμὲ οὐ. LXX μὴ ἐμὲ οὐ. Sta- 
tim Reg. quintus ὃρια τῇ. Mox editio Paris. χαλινοῦ- 
-at θάλασσα : qne vox θάλασσα reperitur quidem in 

Tlicis libris: sed deestin utroque Duc. et in 


τὸ θεῖον πρὀσταγμα, καὶ τὸ εἴσω τῶν ὅρων περιγε- 
ράφθαι (76) τὴν θάλασσαν, ἀπὸ τῆς πρώτης ἑστὶ 
νομοθεσίας Συναγθήνω τὰ ὕδάτα εἷς συναγω ἣν 
μίαν. "Ίνα μὴ τὸ ἐπιῤῥέον ὕδωρ, τῶν δεχοµένων αὐτὸ 
χωρίων ὑπερχεόμενον, μετεκἔχῖνου dei καὶ ἄλλς ἐξ 
ἄλλων πληροῦν, πᾶσαν κατὰ τὸ συνεχὶς ἐπικλυσφ 
τὴν ἄπειρον, ἐκελεύσθη συναγθΏναι εἷς συ αγωγὴν 
µίαν. Διὰ τοῦτο  µπινοµένη πολλάχις ἕξ ἀνέμων ἃ 
θάλασσα, καὶ εἷς ὕψος µέγιστον διανισταµέενη τοῖς 
xópzctw, ἐπειδὰν µόνον τῶν αἰγιαλῶν ἄψηται, εἷς 
ἀφρὸν διχλύσασα την ὑὁρμὴν ἐπανηλθεν. "H ἐμὲ 
οὐ (77) φοθηθήσεσθε, λέγει Κύριος, τὸν τιθέντα 
ἄμμον ὃὅριον τῇ θᾳχλάσσι; Τῷ ἀτθενεστάτῳ πάντων 
τῃ Váup ἡ ταῖς βίχις ἀγόρητος χαλινοῦται. ᾿Επεὶ 
τί ἐκώλοε τὴν) Ερυθρὰν θάλασταν πᾶσαν τὴν Αἴγυ- 
πτον xotÀotéozv οὔσαν ἕχντης Ἐπελθεῖν, καὶ συνχφθη- 
Όχι τῷ παρακειρένῳ τῇ Αἰγύπτρ πελάγει, εἰ μὴ τῷ 
προστάγµατι ἣν πεπεδηµένη τοῦ κτίσαντος; Ότι 
γὰρ ταπεινοτέρα τῆς Ἅ᾿Εροθρᾶς θαλάσσης ἡ Αἴγνο- 
πτος, ἔργῳ ἔπεισαν ἡμᾶς οἱ θελήσαντες ἀλλήλοις τὰ 
πελέγη συνάψαι, τό το Αἰγύπτιον καὶ τὸ Ἰνδικὸν, kv 
ᾧ à "Ερυθρά ἐστι (18) θάλασσα. Διόοπερ ἐπέσχον 
τὴν ἐπιχείρησιν S. τε πρῶτος (18) ἀρξάμενος Σέσω- 
στρις ὁ Αἰγύπτιος, καὶ ὁ μετὰ ταῦτα (S0) βουληθεὶς 
ἐπεξεργάσασθχι Δαρεῖος ὁ Μῆδος. Ταῦτά pot εἴρη- 
ται, ἵνα νοήσωμεν τοῦ προστάγµατος τὴν δύναμιν 
Συναγθήτω τὰ ὕδατα εἷς συναγωγὴν μίαν. Τουτ- 
ἐστιν, Άλλη ἀπὸ ταύτης μὴ ἀποχενηθήτω ἀλλ ἐν 


Ὀτῃ πρώτῃ συλλογᾗ ἀπομεινάτω τὸ συναγόµενον. 


4. "Ἐπειτα ὅ εἰπὼν συναχθῆναι τὰ ὕδατα slc συν- 


sex aliis mss. non secus ac in editione Basil. Eu- 
stathius lamen interpretatur, Jussu Dei violen- 
tiam maris frenat. Aristoteleia secutus Basilius 
afürmavit Egyptum mari Rubro depressiorem 
esse atque humiliorem: sed Strabo natione p- 
tius falsum id esse tradit lib.xvit.Legas velim Du- 
cium ea de re erudite disserentem. 

(78) Ita editio Basil. cum sex mss. Deest ἐστι in 
editione Paris. 

(79) [ta codices sex. Reg. octavus ὅτε πρώτως, 
Deest 5x: in editis. 

(80; Καὶ 5 μετὰ ταῦτα. Reg. sextus εἶτα ὑ. Infra 
ideni ms, «ἶγον πᾶσαν τῶν ὑδάτων συλλογή». 


85 


HOMILIA IV IN HEXAEMERON. 


86 


αγωγὴν µίαν, ἴδειξέ σοι ὅτι πολλὰ ᾗν xatà πολλοὺς Α congregationem, plurimas fuisse aquas per multa 


τόπους διηρημένα τὰ ὕδατα. AT τε γὰρ civ ὁρῶν κοι- 
λότητες, φάραγξι βαθείας ὑπεῤῥηγμέναι, εἶχον τῶν 
ὑδάτων τὴν συλλογήν, Καὶ προσέτι πεδία πολλά τε 
καὶ ὕπτια «δὲν (84) τῶν μµεφίστων πελαγῶν κα- 
τὰ τὸ μέγεθος ἀποδέοντα, καὶ αὐλῶνες µυρίο:, καὶ 
al κοιλάδες χατ᾽ ἄλλα καὶ ἄλλα ' σχήματα χοιλαι- 
νόµεναι͵, πάντα ὑδάτων τότε πεπληρωµένα, &mtxt- 
νώθη τῷ θείῳ προστάγµατι;, πρὸς µίαν συναγωγὴν 
τοῦ πανταχόθεν ὕδατος συνελασθέντος. Καὶ μηδεὶς 
λεγέτω, ὅτι, Εἴπερ ἂν ὕδωρ ἱπάνω τής γῆς, πάντως 
πᾶσαι αἱ κοιλότητες, αἱ νᾶν τὴν θάλασσαν ὑποδεξί- 
µενοι, πεπληρωμµέναι ὑπῆρχον. [loj τοίνυν ἔμελλον 
γίνεσθαί τῶν ὑδάτων αἱ συλλογαὶ (82), προχατειλημ- 


μένουν τῶν κοίλῶν; Πρὸς δὲ τοῦτο ἐροῦμεν, ὅτι τότε 


loca divisas tibi indicavit.Nam montium concava, 
profundis convallibus perrupta, collectitias aquas 
continebant. Quin et campi multi, iique supini, 
nihi! maximis pelagis magnitudine impares,et val- 
les innumerz,convallesque aliis et aliis modis ex- 
cavats»,quas omnia tunc aquis replebantur, precep- 
to divino evacuata sunt, aqua undelibet in unam 
congregationem conveniente.Et nemo dicat omni- 
no necesse esse,si aqua terre superstaret,cavaom- 
nia quae tunc pelagus suscepere.fuisse referta.()uo 
igitur,concavis jam occupatis, collectur; se erant 
aqua? Ad hoc sane respondebimus, preparata tunc 
fuisse receptacula, cum 56 aquam oporteret in 
unam secerni coacervationem.Neque enim eratil- 


wal τὰ ἀγγεῖα συγκατεσχευάσθη, ὅτι ἔλει µίαν σύστα- Β jud quod est extra Gades mare,neque magnum il- 


αυν ἀποκριθΏναι τὸ ὕδωρ. OD γὰρ fv ἡ ἔξω Γαδείρων 
θάλασσα" οὐδὲ τὸ µέγα ἐκεῖνο καὶ ἀτόλμητον πλω» 
τῆρσι πέλαγος, τὸ τὴν Βρεττανικὴν νῆσον «al τοὺς 
Ἱσπερίους "Ἵδηρας περιπτυσσόμενον’ ἀλλὰ τήύτε τῆς 
εὑρυχωρίας τῷ προστάγµατι τοῦ θεοὺ δηµιουργη” 
θείσης, ἐπ᾿ αὐτὴν συνεδόθη τῶν ὑδάτων τὰ πλήθη. 
Πρὸς δὲ τὸ, ὅτι ὑπεναντίως ἔχει τῇ πείρᾳ ὁ τῆς παρ 
ἡμίν κοσµοποιίας λόγος (ob γὰρ εἷς μίαν συναγω- 
γὴν ὑδάτων τὸ ὕδωρ ἅπα, φαίνεται συνδραμὸν), 
πολλὰ μὲν ἔστιν εἰπεῖν, καὶ πᾶσιν αὐτόθεν γνώριμα᾿ 
µήποτε δὲ καὶ τὸ διχµαχεσθαι τοῖς τοιούτοις γελοῖον. 
Οὐ δήπου γὰρ καὶ τὰ τελµατιαῖα, xal τὰ ἐξ ὄμθρων 


lud et horrendum navigantis pelagus , quod Bri- 
tannicam insulam et occidentales Hispanos ambit: 
sed posteaquam Dei mandato instructus est locus 
amplissimus, tunc in ipsum se recepere aquarum 
copias. Ad hoc autem, quod nostra de mundi opi- 
ficio sententiaexperientis adversetur(constat enim 
non in unam congregationem aquam omnem con- 
currisse),multa dicere licet, eaque omnibus per 
se nola. Sed forlasse etiam cum talibus certare 
ridiculum est. Nunquid debent palustres aquas,et 
eas qui ex imbribus aggregantur, nobis oppone- 
re,alque arbitrari,se nostram sententiam ope illa- 


συναθροιζόµενα προφέρει; ἡμῖν ὀφείλουσι, xxl Oc rum refellere? Enimvero maximum amplissimum- 


τούτων τὸν λόγων ἡμῶν ἑλέγχειν οἶεσθαι; ᾽Αλλά τὴν 
µεχίστην καὶ τελεωτάτην (83) «υνδρομὴν τῶν ὑδά- 
τῶν ὠνόμασε συναγωγὴν μίαν, Καὶ γὰρ τὰ φρέατα- 
συναγωγαὶ νδάτων εἰσὶ χειροποίητοι, ἐπὶ τὸ κοιλαν- 
Ov τῆς γῆς τῆς ἐνεσπαρμένης νοτίδος ἐπ'ῤῥεούσης. 
Οὐ τυίνυν τὰ τυχόντα τῶν ὁδάτων ἀθροίσματα dj της 
συαγωγῆς (84) ἐμφαίνει προσηγορία, ἀλλὰ τὴν ἕξ- 
έχουσαν «αἱ μεγίστην, lv f) πᾶ» τὸ στοιχεῖον ἀθρόον- 
διαδείχνυται. "onto γὰρ τὸ πῦρ καὶ εἷς μικρὰ xa- 
τακεκερματισμένον ἐστὶν imi τῆς ds χρείας , καὶ 
ἀθρόον ἔπὶ τοῦ αἰθέρος κέχυται' xal ὁ ἀλρ διἠρηταί 
μὲν καὶ κατὰ μικρὰ, xal ἀθρόως ὃξ τὸν περίγειον 
Ἐκπεριείληφε τόπον οὕτω xai ἐπὶ τοῦ ὕδατος, εἰ καὶ 
µικραί τινες εἶσι διῃρηµέναι συστάσεις, ἀλλὰ µία «t 
ἐστι συναγωγὴ (85) & τὸ ὅλον στειχεῖον τῶν λοιπῶν 
ἀποχρίνουσα (86). Al μὲν γὰρ λίμναι τε κατὰ τὰ µέ- 
gn τῆς ἄρχτου, xzl ὅσαι περὶ τὸν )Ελληνικόν εἶσι 
τόπον, τὴν τε Μακεδονίαν, καὶ την Βιθυνών χῶραν, 
καὶ τὴν Παλαιστίνων κατέχουσαι, συναγωχαί εἶτι δη- 
λονότι᾽ ἀλλὰ νῶν περὶ τῆς µεγίστης ἁπασῶν xal τῷ 
µεγέθει τῆς γῆς παρισουμένης ὁ λόχος, "Ac πλη- 
θος(ϐ7) μὲν Ey tv ὕδατος οὐδεὶς ἀντερεῖ. οὗ µην 02Àac- 


(81) lta sex mss. Editi οὐδέ. 
(82) Regii quintus, sextus et octavus ὑδάτων συν- 
ererat. iti cum aliis quibusdam mss. αἱ συλλο- 


(83) Omnes fere mss. cum editione Basil. xai 
τελεωτάτη», Editio Paris. cum Reg. tertio τελειο- 
τάτην͵ 

(5h Reg. primus ὁ τῆς μιᾶς συναγ. Statim idem 
codex ἐξέχουσαν καὶ àptavn» ἓν f. 


jueaquarum concursum congregationem unam nun- 
cupavit.Nam putei,collectiones aquarum sunt ma- 
nufact:»,cum in cavatam terris partem humor ei in- 
spersus influit.Non ergo quos libet aquarum coa - 
cervationes congregationis appellatio indicat, sed 
praecipuam et maximam, in qua totum elementum 
coacervatum ostenditur.Quemad nodum enim iguis 
et in minutas parles pao nostro usu dissectus est, 
et acervalim in xthere diffusus; item quemadmo- 
dum aer divisus quidem est in exiguas partes,etta- 
men adjacentia telluri loca acervatim occupavit:ita 
etin aqua tametsi parv: qusedam collectiones fue- 
runt separats»,tamen una est conyrregatio, quito- 
tum aceteris segregat elementum.Nam stagna lum 


p 68 qua ail partes septentrionales sita sunt, tum e& 


qua&jacent circa Grecorum tractum,tum que Mace- 
doniam ac Bithynorum Paleetinorumque regionem 
obtinent sunt, quidem congregationes: sed nunc 
deeaquse omnium maxima ust,quaque magunitudi- 
ne telluri equalis est, habetur sermo.Copiam autem 
in illis contineri aquaruin negabit nemo, nec tamen 
quisquam eas congruaappellatione maria vocaverit, 


(89) Regii quintus et sextus ἐστὶν ἀγωγή. 

(86) lta mss. quinque com Combef. Editi cum 
Colb. secundo &rzoxptvxsx. Mox Reg. sextus αἵ τε 
χατὰ µέρος τῆς. 

(87) Editio Basil. et Bodl., et alii plurimi mss. 
ἃς πλῆθος. Editio Paris. ixe(vac δὲ πλῆθος, Aliquanto 
post. mss. plerique omnes θαλάσσας γε. Ábest γε 

itis. 


81 


S. BASILII MAGNI 


88 


etiamsi nonnulle plurimum salsi ac terreni perin- A σας γε ἄν τις αὐτὰς κατὰ τὸν εἰκότα λόγον προσ- 


de atque magnum mare habeant : uti est in Judza 
Asphaltitis lacus, et Serbonitis ille, qui Agyptum 
inter et Palestinam per Árabiam desertam proten- 
ditur.Hzc enim stagna sunt : at mare, ut qui ter- 
ram lusiravere narrant, unum est.Quanquam sunt 
qui Hyrcanum et Caspium mare in seipsis circum- 
scripta esse arbitrentur; si qua tamen fides iis qui 
geographiam conscripserunt, adhibenda est, inter 
se mutuo perforata sunt, omnia in maximum ma- 
re per angusta quadam ostia concidunt, quemad- 
modam et mare Rubrum cum eo quod ullra Gades 
est, connecti ferunt. Quomodo igitur, inquiunt, 
Deus collectiones aquarum nuncupavit maria? Quia 


concurrerunt quidem aqua in unam congregatio. B τὰ συστήµατα τῶν ὑλάτων ἑκάλεσε θελάσσας; 


nem : sed aquarum coacervationes, id esl sinus 
qui secundum propriam figuram a terra circumja- 
cente comprehensi sunt, maria Doininus appella- 
vit. Sunt quippe mare septeuntrionale, mare austri- 
num, orientale mare, et occidentale 97 rursum 
aliud est. Sunt itidem nomina marium propria : 
Pontus Euxinus, Propontis, Hellespontus,ZEgzum 
et lonium,Sardonicum pelagus et Siculum,et Tyr- 
rhenum aliud est.Quin infinita sunt marium nomi- 
mina, qua longum nunc fuerit ac plane ineptum 
accurate recensere ac uumerare.Idcirco Deus co- 
acervationes aquarum maria nuncupavit. Verum ad 
hoc quidem nos deduxit orationis series : sed ad 
id quod initio proposuimus, redeamus. 


εἶποι' οὐδ' ἂν ὅτι μάλιστα τὸ ἀλμυρὸν καὶ γτῶδές τι- 
νες παρχπλήσιον ἔχωσι τῃ µεγόλῃ θχλασσῃ, ὡς ἤ 
τε ᾽Ασφαλτῖτις λίμνη ἐπὶ τῇ Ἰουδαίας, καὶ ἡ Σερθωνῖ- 
τις ἡ μεταξυ Αἰγύπτου καὶ Παλαιστίνης τὴν Αραδι- 
xi» ἔρημον παρατείνουσα. Λίμναι γὰρ εἶσιν αὔται, 
θάλασσα δξ μία, ὡς οἱ τὴν γῆν περιοδεύσαντες lato- 
ῥοῦσιν, El καὶ τὴν ᾿Ὑρχανίαν οἵονται τινες, καὶ τὴν 
Κασπίαν περιγεφράφθαι καθ ἑχυτάς. ἀλλ ei γὲ 
τι (88) χρὴ ταῖς τῶν ἵστορησαντων προσέχειν γεω- 
ραφίαις, συντέτρηντχι πρὸς ἀλλήλας, κχὶ πρὸς τὴν 
µεγίστην θάλασσαν ἅπασαι συνᾶνεστόμωνται (89): 
ὣς καὶ τὴ ᾿Ερυθρὰν θάλασσάν φασι πρὸς την km- 
έχεινα Γαδείρων συνάπτεσθαι, Πῶς οὖν φησὶν, ὁ θεὸς 
"Oct 
συνέδραµε μὲν (90) εἷς συναγωγἠν μίαν τὰ ὕδατα᾽ 
τὰ δὲ συστήµατα τῶν ὑὕδατων, τουτέστι τὼς κόλ- 
πους τοὺς κατ ("Ov σχημἁ ὑπὸ τῆς περικειµένης 
γῆς ἀποληφθέντας , θαχλασσας ὁ Κύριος προσηγό- 
Ρευσε. θάλασσα βόρειος, θάλασσχ νότιος, box θάλασ» 
σα καὶ ἑσπερία πάλιν ἑτέρι. Καὶ ὀνόματα τῶν πε- 
λαγῶν ἴθιάζοντα' Πόντοτ Εὐζεινος, καὶ Προποντὶς (01), 
Ἑλλήσπουτος, Alvato; καὶ Ἰώνιος, Σαρδονικὸν πέ- 
λαγος καὶ Σικελικὸν, . καὶ Τυῤῥηνικὸν ἕτερον. Καὶ 
µυρία γε ὀνόματα πελχγῶν, ἃ μακρὺν ἂν εἵη vov (95) 
καὶ ἀπειροκχλίας μεστὸν OV ἀκριδείας ἀπαριθμήσα- 
σθαι. Διὰ τοῦτο ὠνόμασεν Ó θεὺς τὰ συστήµατα tor, 
ὑδάτων θλᾳλάσσας, Αλλ᾽ εἷς τοῦτο μὲν ἡμᾶς ἐξήνεγ- 
xtv ἡ ἀκολουθίχ τοῦ λόγο», ἡμεῖς 9$ πρὸς τὸ lE ἀρχῆς 
ἐπανέλθωιεν 


5. Et dizit Deus,Congregentur aqux incongre- 5. Σὰὶ εἶπεν ὁ θεύς' Συναχθήτω τὰ ὕδατα εἰς 


gationem unam et appareat αγἰάα. Νου dixit: Et ap- 
pareat terra: ne iterum ipsam ostendat incompo- 
sitam, ceinosam, aqua immistam, necdum propria 
forma aut virtute indutam. Simul etiam, ne aridita- 
lis causam soli attribueremus, erra ariditatem ge- 
neratione solis effecit Opifex vetustiorem.Attende 
autem corum quz scripla sunt, sententiam, quod 
non solum redundans aqua e terra defluxerit, sed 
εἰῖα η quod quidquid per profundiora loca ipsi ad- 
mistum erat,id quoque inevitahili Domini imperio 
obtemperans recesse:it. Et faetum est ita.Hac in- 
ductiosat demonstrabat Opificis vocem ad effeclum 
per venisse;adjectum est lamen in multis exempla- 
ribus: Et congregata estaqua qua sub callo erat in 
congregationes suas, el apparuit arida. Qua; sano ver- 


(88) Sic mss., Editi ἀλλὰ γε €? τι͵ 

(89) Sic quatuor mss. cum Bodl. Excusi cum 
Reg. primo συνεστόµωντχι, 

(90) Ito multi mss. e nostris preter Bodl. Editi 
νέδραμεν elc, 

(91) Editio Basil. cum aliquibus mss. Προπόντος. 
Editio Paris. cum aliis mss. Προποντις. 

.99j lta codices sex. Deest νῦν in editis. Mox 
quinque mss. ἀπαριθμεῖσθαι. Editi cum Reg. primo 
ei cum Coisl. primo ἀπαριθμήσασθαι, Μοχ editio 
Basil. cum quinque mss ὠνύμασεν, Editio Paris. 


ου 


ὠνόμακεν. Subinde codex Combef. ἡμᾶς ἐξήγα- 


γεν. 

(93) Reg. quintus πρεσθυτέραν αὐτῆς τοῦ. Infra 
multi mss. ὅσον ἀνεμέμικτο, Statim. Reg. quintus 
κοῦτο ἔπεξηλθεν, 


συναγωγην μίαν, καὶ ὀφθήτω d Enpi. Oox sime: 
Καὶ φθήτω ἡ Q47, ἵνα μὴ πάλιν αὐτὴν ἀκατάσκευον 
ἐπιδείξτ, πηλώδη οὖσαν , xal ἀναμεμιγμένην τῷ 
ὕδατι, οὕπω την οἰκείαν ἀπολαδοῦσαν μορφὴν οὐδὲ 
δύναμιν, "Opoo δὲ, ἵνχ μὴ τῷ ἡλίῳ τοῦ ávzín- 
βαΐνδιν γὴν γῆν αἰτίχν προσθώμεν, πρεσθυτέραν της 
τοῦ (03) ἡλίου γενέσεως τὴν ξηρότητα τῆς γῆς ὃ 
Δημιουργὸς παρεσκεύχσεν. ᾿Επίστησον δὲ τῇ ἐννοίᾳ 
τῶν Ὑεγραμµένων , ὅτι οὗ μόνον τὸ πλεονάζον ὕδωρ 
ἀπεῤῥόη τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀνεμέμίκτο αὐτῇ 
διὰ βάθους , xal τοῦτο ὑπεσῆλθε τῷ ἀπαραιτήτῳ 
προστάγµατι τοῦ Δεσπότου πεισθέν. Καὶ ἐγένετο οὗ - 
τως. ᾿Αρκοῦσα αὕτη ἡ ἐπαχγωγὴ προς τὸ δεῖξαι εἷς 
ἔργον ἐλθοῦσα» τοῦ Δημιουργοῦ τὴν φωνήν. Πρόσχει- 
ται δὲ ἐν (91) πολλοτς τᾶν ἀντιγράφων᾽ Καὶ συνήχθη- 


(94) Sic Regii primus, tertius,quintus.sestus et 
oclavus cum utroque Coisl. et Colb.secundo.Editi 
iv τισι. Paulo post mss. habent ἡ ξηρά. Dest i, in 
editione Paris. Verba illa, xxi συτήθη τὸ ὕδωρ τὸ 
ὑποχάτω τοῦ οὐρανοῦ slc τὰς συναγωγὰς αὐτῶν, καὶ 
ὤφθη ξηρά. Et congregata estaqua, quc sub colo, 
in congregationes suas, εἰ appareié arida,etiam- 
num leguntur apud LXX. Sed neque Hebreorum 
exemplar, neque Vulgate, neque Aquila, neque 
Symmachus, neque Theodotio ea agnoscunt. Àm- 
brosius tamen lib. in in Hecaem., iniuo capitis 
quinli, hoc LXX interpretum additamentum com- 
probat Multa enim, inquit son otiose a Septua- 
gin4a viris Πεὐγαίοα lectioni addsta et adjuncta 
comperimus. 


89 


HOMILIA IV IN HEXAEMERON. 


90 


τὸ Jówp τὸ ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ εἷς τὰς συν- A ba nulliexreliquisinterprelibustradidere,necusus 


αγωγὰς αὐτῶν, xal ὤφθη ἡ ξηρά * ἆπερ οὔτε τινὲς 
τῶν λοιπῶν ἐκδεδώκασιν ἑρμηνέων (05), οὔτε ἡ χρῆ- 
σις των Εθραίων ἔχουσα φαίνεται, Καὶ γὰρ τῷ ὄντι 
παρέλκει μετὰ τὴν µαρτυρίαν τοῦ, ὅει ᾿Εγένετο οὔ- 
τως, ^ τῶν αὐτῶν πάλιν ἐπεκδιήγησις. Τὰ τοίνων 
ἀχριθῶ τῶν ἀντιγράφων ὠδθέλιστχι * ὁ δὲ ὀθελὸς ἆθε- 
τήσεως σύμθολον. Καὶ ἐχάλεσεν ὁ Osho τὴν ξηρὰν, 
γῆν, χαὶ τὰ συστήµατα τῶν ὑδ΄ίτων ἐκάλεσε θα- 
λάσσας (96). Διὰ τί καὶ bv τοῖς κατόπιν εἴρηται᾽ 
Σωνιχθήτω τὰ ὕδατα εἷς συναγωγὴν μίαν, καὶ 
ὀφθήτω ἡ ξηρὰ, ἀλλ᾽ οὐχὶ γέγραπται, Καὶ ὀφθήτω 
à γής καὶ ἐνταῦθα πάλιν ^ Ώφθη ξηρὰ, καὶ ἑκάλε- 
σεν ὁ θὲὸς τὴν ζηρὰν, q7,» ; "Ότι ἡ μὲν ξηρὰ τὸ ἰδίω- 
pá ἐστι, τὸ olovel χαρακτηριστικὸν τῆς φύσεως τού 
ὑποκειμένου * ἡ δὲ yn προσηγορία τις ἔστι ψιλἠ τοῦ 
πράγματος. "Uc γὰρ τὸ λογικὸν ἴδιόν ἐστι τοῦ ἀνθρώ.- 
που, ἡ δὲ ἄνθρωπος φωνὴ σημαντική ἐστι τοῦ ζώου d 
ὑπάρχει τὸ ἴδιον' οὕτω καὶ τὸ ξηρὸν ἴδιόν στι τῆς γῆς 
καὶ ἐξαίρετον. Ὦ τόίνυν ἰδίως ὑπάρχει τὸ ξηρὸν, τοῦτο 
ἐπικέκληται γ΄ ὥσπερ d ἰδίως πρόσεστι τὸ χρεµετι- 
στιχὸν, τουτο ἐπικέχληται ἵππος. Οὐ µόνον 02 ἐπὶ τῆς 
γῆς ἐστι τοῦτο, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων σ:νιχείων ἕκαστον 
ἰδιάζουσαν καὶ ἀποχεκληρωμένην ἔχει ποιότητα, δι 
fc τῶν τε λοιπῶν ἀποκρίνεται, καὶ αὐτὸ ἕκαστον 
ὁποῖόν ἔσειν ἐπιχινώσκεται. Τὸ μὲν ὕδωρ ἰδίαν ποιό- 
τητα τὴν φυχρότητα ἴχει * ὁ δὲ ἀλρ την ὑγρό- 
vata ^ τὸ δὲ πῦρ τὴν θερμότητα, ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν 


Hebraeorum habere videtur.Nain revera post testi- 
inonium illud, Factum cstíta,eadem iterum narrare 
est supervacaneum.Notata sunt igitur obelo exem- 
plaria accuratiora : obelus autein signum estrepu. 
diationis. El vocaeil Deus aridam.Ierram;et collec- 
lionesaquarumvocavit maria.Cur elsuyradictum 
est: Congregentur oqua ín congregalionem unam, 
et appareat arida;non autem scriptum est : Et ap- 
pareat terra? et hic rursus : Apparuit arida, et 
vo7avit Deus aridain, terram? Quia arida quidem, 
est velut proprietas juedam,qua subjecti naturam 
quasi exprimit ac designat : terra vero, nudaquz- 
dam est rei appellatio.Quemadmodum enimratio- 


DB nale hominis proprium est: hanc vero vero vox, 


homo, animal ipsum eui illa proprietas inest, si- 
gnifical : sic etiam aridum, proprium est terre, 
eique peculiare. Cui igitur proprie inest ariditas. 
id vocatum est terrra: perinde atque cui proprie 
hinnibile adest, id nuncupatu'n est equus. Nec in 
terra solum id se ita habet : sed cuilibet etiam 
aliorum elementorum suppetit propria etsorte ob- 
tenta qualitas,qua et secernilur a caeteris, et quale 
unumquodque sit,internoscitur,. Aqua quidem ha- 
bet propriam qualitatem, frigiditatem : aer vero, 
humiditalem:ignis autem,caliditutem.Ratio autem 
ad euni quem diximus modum isthec 66 tanquam 
prima rerum compositarum elementa speculatur: 


ὡς πρῶτα στοιχεία τῶν συνθέτων κατὰ τὸν εἴρη- ᾳ que vero jam in corporibus digesta sunt, et sub 
µένον τρόπον τῷ λογισμῷ θεωρεῖτει, τὰ δὲ ἤδη sensum cadunt, conjuncias inter se qualitates ha- 
ἐν σώματι κατατεταγµένα xal ὑποπίπτοντα τῇ al- bent.Nec quidquam eorum qua visui ac sensibus 
σθήσει συνεζευγµέναι ἔχει τὰς ποιότητας. Καὶ οὐδὲν — jacent,est absolute singulare,aut simplex, aut pu- 
ἀπολελυμένως ἐστὶ μοναχὸν οὐδὲ ἁπλοῦν καὶ εἷλι-  Fum : sedlerra quidem arida et frigida est : aqua 
κρινὲς τῶν ὁρωμένων καὶ αἰσθητῶν * ἀλλ' à μὲν vero humida et frigica : rursus aer calidus et ha- 
Y^ ξηρὰ καὶ ψυχρὰ, τὸ δὲ ὕδωρ ὑγρὸ» καὶ φυχρὸν,  midus, ignis autem caliduset siccus.Sic enim per 
ὁ δὲ ἀὴρ θερμὸς καὶ ὑγρὸς, τὸ δὲ mop θερμὸν καὶ conjugatam qualitatem singula singulis possunt 
ξηρόν, Οὕτω γὰρ διὰ τῆς συζύγου ποιότητος &  permisceri:siquidem vicino elemento unumquod- 
θύναμις προέρχεται (01) τοῦ ἀναμιχθῆναι ἑκάσιῳ  quecommiscetur per communem qualitatem, et per 
πρὸς ἕκαστον * τῷ τε γὰρ γείτονι στοιχείῳ διὰ τῆς eam quam cum affini habet societatem contrario 
κοινῆς ποιότητος ἕχαστον ἀναχίρναται, καὶ διὰ της conjungitur. Exempli gratia: terra, qua arida est 
πρὸς τὸ σύνεγγυς κοινωνίας τῷ ἀντικειμένῳ (989) et frigida, cum aqua ob frigidilatis affinitatem co- 
συνάπτεται. Οἷον, ^ 5, ξηβὰ οὖσα καὶ ψυχρὰ, pulatur: jungitur autem per aquam aeri; quando. 
ἑνοῦται μὲν τῷ ὕδατι κατὰ τὴν συγγένειαν της ψυ» quideiu aqua, inter utrumque media conslitula, vel- 
χβότητος, ἐνοῦται δὲ διὰ τοῦ ὕδατος τῷ ἀέρι * ἐπειδὴ | ut duabus injectis manibus per utramque qualita- 
µέσον ἀμφοτέρων τεταγµένον τὸ ὕδωρ, οἱονεὶ χειρῶν — tem elementa proxima attingit, terram per frigidi- 
δύο imÓ6olg ἑκατέρᾳ ποιότητι τῶν παρακειµένων tatem, aerem per humilitatem.Aeriterum pugnane 
ἐφάπτεται, vB μὲν ψυχρότητι τῆς γῆς, vf ὑγρότητι — tem aque et ignis naturam suo interpositu conci- 
& τοῦ ἀέρος, Πάλιν ὁ &àp τῇ ἑαυτοῦ µεσιτείᾳ διαλ- — Jiat,cum aque per humiditatem, igni vero per calo- 
λακτὴς «qivsat τῆς µιχομένης φύσεως ὕδατος καὶ rem conjungatur. Ignis autem qui Suaple nalura 


(95) Reg.sextus ἑρμηνευτῶν Putat Duceus verba — legantur et in editis libris, et in mss. codicibus 
illa quie sequuntur,sà xolvov &xpi65,elc., ad finem — omnibus, pula in utroque Coisl., in Regiis tertio, 
wsdue periodi, a Basilio inter concionandum pre- quinto el octavo, atque in reliquis. Addam repe- 
lata non fuisse; cum, inquit,ve:ba ista non agno-  risse nos verbacontroversaim iis ipsis quos Duczeus 
acat Eustgtbius. Sed ea.in re viro doctissimo non contulit codicibus. 
queo asseüfiri. Nam fiéri potuit ut verba illa ex (96) Editio Paris. ἐκάλεσε θάλασσαν. Al inss, et 
oscitantia librarii omissa sinLin eo codice,ad'cujus editio Basil. θᾳλάσσας., 
fidem. interpretatio Eustathii excusa typis est.I:no (9i) Duo mss. προσέργεται. Editi cum aliis qui- 
nihil mirum videri debet,si Eustathius ipsein co- busdam inss προέρχεται, longe melius. . 
dicem mutilum vitiatumque incidérit. Et eerte (98) lta ms, Coimnbef. cum aliis quinque. Editi 
alterutrum par est cogitare, cum verba laudala τῶν ἀντιχειμένων, 


91 


S. BASILII MAGNI 


calidus est et siccus,colligalur cum aere percalo- Α πυρὸς, τῷ ὕδατι μὲν διὰ τῆς ὑγρότητος, τῷ πυρὶ δὲ 


rem, ac rursus per siccitatem ad terre societatem 
redit. Atque ita omnibus consentientibus ac mu- 
luum quedam ordinem inter se hal''entibus, cir- 
eulus fit,ac concinnus chorus.Unde et proprie ip- 
sis adaplata fuil appellatio elementorum.Hzec a me 
dicla sunt, ut causam afferrem cur vocaverit Deus 
aridam terram; nec tamen terram, aridam appel- 
l,verit. Nimirum quia aridum non ex his est qua 
lerra in osterum accesserunt, sed ex his qua ab 
inilio essentiam ipsins constituunt. Porro qua in 
causa sunt cur aliquid exsistat, iis que poslea ac- 
cedunt,natura sunt priora ac prastantiora.Quam- 
obrem note οἰίᾳυ ex anterioribus el vetustio- 
ribus ad terram designandam sunt jure excogi- 
tale. 


6. Et vidit Deus,quod pulchrum essct. Non hoc 
indicat Scriptura,nempe jucundum quemdam maris 
aspectum fuisse Deo exhibitum. Non enim oculis 
pulchritudinem creature intuetur Conditor,sed quae 
fiunt,sapientia ineffabili contemplatur.Est quidem 
gratum spectaculum equor inalbescens,cum stabi- 
listranquillilasipsum occupal:rursus esl etiam gra- 
tum,cum ipsius superficies fenibus auris exaspera- 
la,cernentibus purpureum aut caeruleum colorem 
offert:quando neque violenter verberat vicinam ter- 
ram,sed velut pacificis quibusdam amplexibus eam 
complectitur. Non tamen putandum est, ad hunc 
modum dixisse Scripturam,mare Deo visum fuisse 


διὰ τοῦ θερμοῦ συμπλεκόµενος, Τὸ δὲ mio, θερμὸν 
καὶ ξηρὸν ὑπάρχον τὴν φύσιν, τῷ μὲν θερμῷ (99) 
πρὸς τὸν ἀέρα συνδεῖται, τῷ fno δὲ πάλιν πρὸς 
την κοινωνίαν τῆς γῆς ἐπανέρχεται. Καὶ οὕτω γίνε- 
ται χύχλος καὶ Ὑχορὸς ἐἑναρμόνιος, συμφωνούντων 
πάντων ααὶ συστοιχούντων ἀλλήλοις. 'Όθεν κυρίως 
αὐτοῖς xal à προσηγορία τῶν στοιχείων ἐφήρμο- 
αται (1). Ταῦτά µοι εἴρηται περιστῶντι τὴν αἰτίαν 
δι) ἣν ὁ θεὸς τὴν ξηρὰν ἐκάλεσε γῆν, ἀλλ) οὐχὶ τὴν 
q^ προσεῖπε ζηράν. Διότι τὸ ξηρὸν οὐχὶ τῶν ὕστε- 
pov (9) προσγινοµένων ἐστὶ τῇ vf, ἀλλὰ τῶν ἐξ ἀρχης 
συμπληρούντων αὐτῆς τὴν οὐσίαν. Τὰ δὶ αὑτὴν τοῦ 
εἶναι αἰτίαν παρέχοντα, πρότερα τῇ φύσει τῶν μετὰ 
ταῦτα προσγινοµένων καὶ προτιµότερα, "oca εἰιότως 


B ἐκ τῶν προὐπαρχόντων καὶ πρεσθυτέρων ἐπενοήθη εῇ 


Y8 τὰ γνωρίσματα. - 

6. Καὶ εἶδεν ὁ θεὸς, ὅτι καλόν. Οἱ αὐτὸ τοῦτο 
τερπνήν τινα όψιν θαλάασης ὁ λόγος ἑνδείκνυται τῷ 
Os πεφηνέναι (3). Ob γὰρ ὀφθαλμοῖς βλέπει τὰ 
κάλλη τῆς Χτίσεως ὁ ποιητὴς, ἀλλὰ εᾗ ἀῤῥήτῳ σο- 
φίᾳ θεωρεῖ τὰ Ἱινόµενα. ᾿Βδὺ μὲν γὰρ θέαµα λευ- 
καινυμένη θάλασσα, Ἰαλήνης αὐτῆν σταθερᾶς κατ- 
εχούσης * 490 δὲ καὶ ὅταν πραείχις αὔραις τραχυνο- 
µένη τὰ νῶτα, πορφύρουσαν χρόαν fj xuavhvw τοῖς 
ὁρῶσι προσδάλλῃ (4) * ὅτε οὐδὲ τύπτει βιαίως τὴν 
γείτονα χέρσον, ἀλλ᾽ olov εἰρηνικαῖς τισιν αὐτὴν πε- 
ῥιπλοκαῖς κατασπάχεται. Οὐ μὴν οὕτω καὶ θιῷ 
οἴεσθαι χρὴ τὴν Γραφὴν εἱρηκέναι χαλὴν xat ἡδεῖαν 
ὦφθαι τὴν θάλασσαν, ἀλλὰ τὸ καλὸν ἔχετ τῷ λόγψ 


pulchrum ac jucundum:sed bic ex opificii ralione τῆς (5) δημιουργίας χρίνεται. Πρῶτον μὲν, ὅτι πηγὰ 


dijudicatur pulchritudo Primum quidem,quia ma- 
ris aqua totius terreni humoris fons et origo est. 
Hic quidem per occultos meatus di:tribuitur; uti 
laxe atque hiantes terrze,quas fluidum mare subit, 
indicant:quod ubi in obliquis,non autem recta ten. 
dentibus, diverticulis 59 inclusum est, impulsum. 
que fuit a vento illud movente,tum superficie dis- 
rupta foras erumpit; atque emendante amaritudi- 
nein percolatione, potui aptum evadil.Jam vero cali- 
diore qualitate etiam ex metallis in transitu accep- 
ta,ex eadem moventis causa fervidum fit ut pluri- 
"mum et ardens :id quod in mullis insulis, multisque 
maritimis locis fas est intueri. Quinetiam,ut parva 


της περὶ (7$ ἁπάσης νοτίδος ἐστὶ τὸ τῆς θαλάσσης 
ὕδωρ * τοῦτο μὲν iv τοῖς ἀφανέσι πόροις διαδιδόµε- 
vov, Qc δηλοῦσιν al συμφώδεις τῶν ἠπείρων καὶ 
ὕπαντροι, ὑφ Bc ἡ ῥοώδης διαυλωνίζουσα θάλασσα, 
ἐπειδὰν σκολιαῖς καὶ οὗ (6) πρὸς τὸ ὄρθιον φεροµέ- 
ναις ἑναποληφθζι διεξόδοις, ὑπὸ τοῦ κινοῦντος αὐτὴν 
πνεύματος ὠθουμένη, φέρεται ἔξω τὴν ἐπιφάνειαν 
διαῤῥήξασα, καὶ γίνεται πότιµος ἐκ τῆς διηθήσεως 
τὸ πικρὸν ἰαθεῖσα. "Hón δὲ καὶ θερµοτέρας ix μὲ- 
τάλλων ποιότητος Χκτὰ τὴν διέξοδον προσλαθοῦσα, 
ix τῆς αὐτῆς τοῦ κοινοῦντας αἰτίας ζέουσα Ὑίνεται͵ 
ὡς τὰ πολλὰ, καὶ πυρώδης ΄ ὅπερ πολλαγοῦ μὲν τῶν 
νήσων, πολλαχοῦ δὲ τῶν παραλίων τόπων ἔξεστιν 


magnis comparemus, in mediterranis regionibus ῥἱστορῆησαι. "Ὅπου γε xai χατὰ τὴν µεσόγειαν (7) 


simile quiddam perpetiunturloca qusedam aquis 
fluvialibus confinia Quid est igitur cur hoc a ine 
dictum sit? Quod tota tellus, aqua per occultos 
meatus ex maris principiis subtermeante, cunicu- 
lis referta est ac repleta. 

1. Pulchrum itaque est mare Deo, ob humorem 


99, Duo mss.:5 μὲν θερµόν : quorum alter habet 
tb ínpóv δὲ πάλιν, Alii tres Inss. τῷ μὲν θερµῷ..... 
τῷ ξπρῷ δὲ. Mox Reg. primus χορὸς παναρµό- 
voc. 

(1) Reg. tertius στοιχείων προσήρµοσται. 

(2) Multi mss. ὕστερον. Editi ὑστέρως. 

(9 Reg. sextus τῷ θεῷ ntgoxtvat, 

n Codices duo προθἀλλῃ. 
(5) Ita editio Basil. et ms. Combef. cum aliis 


τόποι τινὲς τῶν ποταµίων ὑδάτων γείτονες, ὡς µι- 
κρὰ µεγάλοις εἰκάσαι, τὰ παραπλήσικ πάσχουσι. 
Πρὸς οὖν τί τοῦτο εἴρηται qot; "Οτι wow ὑπόνομός 
ἐστιν ἡ 47, διὰ πόρων ἀφανῶν lx tov ἀρχῶν τῆς 
θαλάσσης ὑπονοστοῦντος τοῦ ὕδατος. 

7. Καλὴ τοίνυν à θάλασσα τῷ θεῷ καὶ διὰ τὴν ἓν 


quinque mss. Res; sextus ἀλλὰ τὸ καλὸν ἴχει, τῷ 
καλῷ της, etc. Editio Paris, xaXov ἐκείνῳ τῷ λό- 


P6) Sic Combef. cum Reg. octavo et cum Colb. 
secundo. Deest οὐ in editis et in multis mss. 

(1) Sic Regii tertius,quintus et sextus cum utro- 
que Coisl. Editi cum quibusdam aliis mss. κατὰ 
τὴν µεσόχειονο 


$98 


HOMILIA V IN HEXAEMERON. 


ή 


τῷ βάθει τῆς ἱκμάδος ὑποδρομήν' καλὴ καὶ διότι, A per intima loca subeuntem : pulchrum item, quod 


ποταμῶν οὖσα (8) δοχεῖον, εἰς ἑαυτὴν τὰ πανταχόθεν 
καταδέχεται ῥεύματα, καὶ μένει τῶν ὅρων εἴσω τῶν 
ἑαυτῆς' καλὴ καὶ διότι τοῖς ἀερίοις ὕδασιν ἀρχὰ τις 
ἐστι καὶ κηγἡ, θαλπομένη μὲν τῇ ἀχτῖνι τοῦ ἡλίου, 
ἀποτιθεμένη δὲ τὸ λεπτὸν τοῦ ὕδατος διὰ τῶν ἀτμῶν, 
ὅπερ ἑλχωσθὲν εἷς τὸν ἂνω τόπον, sica, καταψυ- 
χθὲν διὰ τὸ ὑψηλότερον γενέσθαι τῆς ἀπὸ τοῦ ἐδά- 
qoo« ἀνακλάσεως τῶν ἀχτίνων, καὶ ἡμοῦ τῆς ἐκ τοῦ 
νέφους σκιᾶς τὴν ψύξιν ἐπιτεινούσης, ὑετὸς γίνεται, 
καὶ πιαίνει τὴν γῆν. Καὶ τούτοις οὖδεὶς ἀπιστεῖ 
πάντως τοὺς ὑποκαιομένους λέθντας ἑννοήσας, ot, 
πλήρεις ὄντες ὑγροῦ, πολλάχις κενοὶ κατελείφθη” 
σαν (9), εἰς ἀτμὸν παντὸς τοῦ ἑψομένου διαχριθέντος. 


cum sit fluviorum receptaculum, fluenta undelibet 
in se recipit,atque intra suos terminos manet.Pul- 
chrum eliam, quoniam aeriarum aquarum origo 
quadam ac fons est, tepescens quide solis radio, 
emiltena vero per vrporesaquam lenuiorem:quain 
supernum locum attracta, deinde reírigescens eo 
quod radiorum a solo reflexorum repercussu altior 
evasit,simulque nubis umbra refrigerationem inten- 
dente,pluvia fit,ac terram pinguefacit.Atque his ne. 
mo prorsus fidem detracturus est, qui ad motos igui 
lebetes consideraverit : qui humore pleni, eo toto 
quoJ coquebatur, in vapores resoluto, s:pe vacui 
remansere. Quinetiam ipsam maris aquam a navi- 


'AMM xal αὐτὸ ἔστιν ἶδεν τὸ τῆς θαλάσσης ὕδωρ — ganlibus concoqui videre licel,qui vapores spongiis 
παρὰ τῶν γαυτιλλοµένων ἑψόμενον᾽ ot, τοὺς ἄτμοὺς g excipientes, in necessitatibus utcunque penuriam 
απόγχοις ὑποδεχόμενοι (10), τὴν χρείαν μετρίως — elevant.Pulchrum est autem et alio modo apud De- 
ἐν ταῖς ἀνάγκαις παραμυθοῦνται. Ka) δὲ xai ἄλλως — um quod constringit et coercet insulas, eis tum or. 
παρὰ θιῴ, ὅτι περισφίγχει τὰς νήσους, ὁμοῦ μὲν  nalum, tum securitatem simul per seipsumimper- 
κόσμον αὐταῖς, ἁμοῦ δὲ καὶ ὀσφάλειαν παρεχοµένη — tiens:deinde etiam,quod terras plurimum a seinvi- 
δι’ ἑαυτῆς' ἔπειτα καὶ ὅτι τὰς πλεῖστον ἀλλήλων — cem distantes per se conjungit,ac navigautibus ex- 
διεστώσας ἠπείρους συνάπτει OU ἑαυτῆς, ἀχώλυτον peditum commercium prastat:per quos et historias 
τοῖς ναυτιλλοµένοις τὸν ἐπιμιξίαν παρεχοµένη δὺ rerum ignotarum largitur,et divitias mercatoribus 
ὦν καὶ ἱστορακς τῶν ἀγνοουμένων χαρίζεται, xal paril, et facile vit:e medetur necessitatibus:quippe 
πλούτο» πρόξενος üpmópote γίνεται, καὶ τὰς τοῦ βίου iis qui rerum copiaaffluunt, id largitur ut res su- 
χρείας ἐπανορθοῦται ῥᾳδίως, ἐξαγωγὴν μὲν των πε- — perfluasalio exportent ; indigentibus vero, ut id 
ριττῶν τοῖς εὐθηνουμένοις παρεχοµένη, ἐπανόρθωσιν — quod sibi deest comparent. Sed unde mihilicet to- 
δὲ τοῦ λείποντος χαριζοµένη τοῖς ἑνδεέσι' Kal πὺθεν (8η maris pulchritudinem,quanta Conditoris oculo 
gol ὅλον ἰδεῖν μετὰ ἀκριθείας τῆς θαλάσσης τὸ xdÀ. — visa est, sedulo atque accarate conspicere?Quodsi 
λος, ὅσον τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ποιήσαντος χατεφάνη; mare pulchrum ac laudabile est apud Deum,nonne 
El δὲ θάλασσα καλὴ xai ἐπαινετὴ τῷ θεῷ, πῶς οὐχὶ , pulchrior est hujusce consessus frequentia: in quo 

αλλίων ἐκκλλαίας τοιαύτης σύλλογος, kv f$ συμµι- ΄ permistus sonus virorum mulierumque et infan- 
τὰς Άχος, οἵὸν τινος κύματος div mposespopévoo, tium.velut fluclus cujusdam ad littus illisi,per no- 
ἀνδρῶν xal γυναικῶν xol νηπίων, κατὰ τὰς πρὸς τὸν  stras ad Deum precationes emittitur ? Hunc autem 
θεὸν (14) ἡμῶν δεήσεις, ἐκπέμπεται ; Γαλήνη δὲ  conservatinconcussum profunda tranquillitas, cum 
βαθεῖα ἁσάθευτον αὐτὴν διασώζει, τῶν πνευμάτων  malignitatis spirilus eum hereticis dogmatibus 
τῆς πονηρίας ταράξαι αὐτὴν τοῖς αἱρετικοῖς λόγὸις perturbare non potuerint. Fiatis igitur Domini 
μὴ δυνηθέντων. Γένοισθε οὖν ἄξιοι της ἀποδοχῆς τοῦ laude digni, disciplinam istam decentissime obser- 
Κυρίου, τὴν εὐταξίαν ταύτην Bel τὸ εὐπρεπέσιατον  vanles, in Christo Jesu Domino nostro, cui gloria 


διασώσαντες (43), iv Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ 


et imperium in sacula seculorum. Amen. 


ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα ^al τὸ κράτος clc τοὺς αἰῶνας τῶν. αἰώνων. ᾽Αμήν. 





OMIAIA Ε’. 
(19) Περὶ βλαστήσεως γῆς, 


HOMILIA V. 
De germinatione terra. 


4. Καὶ εἶπεν 5. θεὸς Βλαστησάτω 4 γῆ BovívavD — A01. Et dixil Deus:Germinet terra herbam feni, 


χδρτσυ, σπεῖρον cmípua κατὰ qévoc, καὶ (14) 
ξύλον κάρπιµον ποιοῦν καρπὸν κατὰ Υένο, οὗ 
τὸ σπέρμα αὐτοῦ iv αὐτῷ, ᾿Ἀχολούθως μετὰ τὸ 
ἀναπαύσαφθαι τὴν γῆν (15) ἀποσκευασχμένην τὸ βά- 
poc we) ὕόντος, τὸ πρὸσταγµα αὐτῇ yéyove βλαστῃ- 

€4 Gen. 1, 114. i 


(8, . $8X(US ποταμοῖς οὖσα, u 

o inni sex e nostris prater Combef. Editi 
καητελήφθησαν. 

(10), Reg, sextus σπόγγοις ἀποδεχόμενοι, 

41  Mulli mss. πρὸς τὸν θεόν. Abest articulus 
ab ebitis. Paulo post Beg. quintus αἱρετικοῖς λογι- 

τς. 
12) Colb. secundus διασώζοντες, 
13) Deest titulus in aliquibus mss. Coisl. pri- 
mus Ομιλία ε’. 


seiminans semen juxta genus, et lignum fructife- 
rum, faciens [rucium juxta genus, cujus semen in ἐρεοδό, 
Haud inepte posteaquam terra,deposito aque pon- 
dere, interquievit, jussa est primo herbam, deinde 
lignum germinare;quod ipsum sane etiamnum fieri 


(14) Τι editio Basil. et Vulgata cum nostris octo 
mss., quibus adjungendi snnt Cormbeft. et Bodl. 
Editi cum LXX κατὰ γένος καὶ καθ) ὁμοιότητα. Sed 
in sequentibus illa, καὶ καθ᾽ ὁμοιότητα, reperiuntur 
el in editis el in inss. 

(15) Regii quintus et sextus el. Colb. secundus 
cum Coisl. secundo μετὰ τὸ ἀναπαύσααθαι τὴν γῆν. 
Editi cum aliis quatuor mss, non mala ηοἰῶ iva- 
πνεῦσαι. Sensus eodem redit, 


S. BASILII MAGNI 


96 


videmus. Vox enim illa tonc. omissa, ac primum & σαι πρῶτον βοτάνην, ἔπειτα ξύλον' ὅπερ ἔτι καὶ νῦν 


illud preceptum, velut lex quadam nature evasit, 
inhasitque Lerrie,ac ei generandi, fructusque in po- 
sterum ferendi "im contulit. Germiuel lerra. Pri- 
mum quiddam est in graininis generatione germi- 
natio:deinde,cum prominuerint paululum germina, 
herba fit : post capto incremento, fenum est tum, 
eum paulatim gramina suis jam arliculis distingu- 
untur, et ad semiais usque perfectionem perveni- 
unt. HerL escunt enim pari prorsusratione ac vires- 
cant omnia.Germinet lerra herbam feni. Terra per 
seipsam proferat germinationem,nullo auxilio ali- 
uude indigens. Quoniam arbitrantur nonnulli so- 
lem,dum per caloris attractionem vim ex imis par 

tibus ad superficiem trahit, eorum qu ex terra pro- 


ὁρῶμεν γινόµενον, "H γὰρ τότε φωνὴ, xal τὸ πρῶτον 
ἐκεῖνο πρόσταγμα, olov νόμος τις Ἰγένετο φύσεως, 
καὶ ἐναπέμεινε τῇ γῇ, τὴν τοῦ γενιᾷν αὐτῇ (46) καὶ 
καρποφορεῖν δόναμιν εἰς τὸ iT; παρεχόµενος. Bàa- 
στησάτω ἡ dq". Πρῶτόν ἔστιν ἐν τί γενέσει τῶν 
φυοµένων ἡ βλάστησις' ἔπειτα, ὅταν προχύφῃι μικρὸν 
và βλάστήματα, βοτάνη γίνεται» εἶτ' ἐπειδὰν abEn- 
05, Χόρτος iot, χατὰ μικρὸν δικρθρουµένων τῶν 
φυοµένων, xal µέχρι τῆς ἐπὶ τὸ σπέρμα τελειώσεως 
προϊόντων. Τὸ γὰρ χλοερὸν καὶ ποάζον παραπλήσιόν 
ἐστιν ἁπάντων. βλαστησάτω d ΥΠ βατάνην χόρ- 
του. Καθ) ἑαυτὴν ἡ q*» προφερέτω τὴν βλάστησιν, 
οὐδεμίᾶς συνεργείας (17) ἑτέρωθεν δεοµένη. ᾿Επειδὴ 


τινες οἴονται τὸν ἤλιον αἴτιον εἶναι τῶι ἀπὸ τῆς γῆς 


ducunturcausam esse:ideo telluris ornatus sole est p φυοµένων, τῇῃ ὀλκῇ τοῦ θερμοῦ πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν 


antiquior; ut ii qui errore decepti sunt, solem tan - 
quam rerui ad vitam pertinentium auctorem desi- 
nant adorare.ltaque,si persuasum ipsis fuerit, om- 
nem terram ante ipsius solis exortum fuisse excul- 
tam, etiam immodicam de ipso conceptam admira- 
tionem rewittent,dum venieteis in mentem ,orium 
illius feno el herba essenosteriorem.Numigitur pe- 
coribus quidem prepauratus est pastus, nostrum vero 
alimentum providentia nulla visum est dignum?l mo 
qui bobus equisque praeparavit pastionem, tibi ma- 
xiine divitias ac commoda parat. Nam pecora tua 
qui pascit, tibi supellectilem vitse adanget. Deinde 
seminum ortus quid aliud est, nisi vitse tue appa- 
ratus ? Accedit quod plura eoruin quie adhuc her- 
bs et olera sunt, hominum exstant alimentum, 


τὴν ix τοῦ βάθους ὀύναμιν ἐπισπώμενον διὰ τοῦτο 
πρεσθυτέρα τοῦ ἡλίου ἡ περὶ γῆν διακόσµηαις ἵνα 
καὶ τοῦ προσκυνεῖν τὸν fiov, ὡς αὐτὸν τὴν αἰτίαν 
τῆς ζωῆς παρεχόµενὀν, ol πεπλανηµένοι παύσωνται, 
Ἐὰν ἄρα πεισθῶσιν, ὅτι πρὸ τῆς ἐκείνου γενέσεως 
τὰ περὶ τὴν γην πἀντὰ (18) διακεκόσµητο, xal τοῦ 
ἀμέτροὺ περὶ αὐτὸν θτύµατος καθυφῶσιν, ἔνθυμη- 
θέντες, ὅτι Ὑόρτου καὶ Botávnc νεώτερός ἔστι κατὰ 
τὴν Ὑένεσιν. "Apa οὖν τοῖς µέν βοσκήµασιν ἡ τροφὴ 
προαπετέθη, τὸ δὲ ἡμέτερον οὐδεμιᾶς ἐφάνη προνοίας 
ἄξιὸν ; ᾽Αλλὰ µάλισια μὲν ὁ βουσὶ καὶ Ίπποις τὸν χιλὸν 
προαποθέµενος, gol τὸν πλοῦτον καὶ τὴν ἁπόλαυσιν 
παρασκευάζει’ ὃ γὰρ τὰ πτήνοά eo, διπτρέφων v 
σὴν (19) συναύξει «60 βίου κχατασκευήν' ἔπειτα ἡ 


C τῶν σπερµάτων Ὑένεσις εἰ ἄλλο bec, καὶ obyl τῇς 


σῆς διχγωγῆς παρασκευή ; πρὸς τῷ πολλὰ τῶν ἐν mda ἔτι καὶ λαΚάνοις ὄντων τροφὴν ἀνθρώπων (20) 


ὑπάρχειν. 

9. Germinetterraherbam feni,c«eminans semen, 
inquit, secundum genus. Quanquam igitur aliquod 
herbes genus animantibus reliquis prodest, tamen 
illerum ulilitas ad nos revertitur, nobisque semi- 
num assignatus est usus ; adeo ut talis sit eorum 
qu& dictu sunt,sensus: Germinet terra herbam feni, 
et semen seminificans secundum genus. Nam ita et 
verborum ordo ac series restitui poterit(nuuc enim 
constructio inepta ac incongruens esse videtur), 


(16) Anglici mss.. τοῦ γεννᾷν αὐτῆς. Plurimi mss. D nisse quod alias ssepe, ut. 


αὐτῇ, bene. Alii duo mss. αὐτὴν xat, 


(17) Editi cum quiuque mss. συνερχείας. Reg.. 


quintus antiquissimus cum Reg. sexto συνεργα- 
σίας, cultura nulla indigens. Haud contemnenda 
lectio. Reg. octavus ἐνερνείας. 

(18) lta multi mss. Editi τὰ περὶ qi» παντα. 
lbidem Colb. secundus διεκεχόσµητο, Editi cum 
aliquibus mss. lonico more διακεκόσµητο. Rég.ter 
lius διαχεκόσµηται. 

(19) Editio Paris. à γὰρ τὰ Χτήνεά σω διατρέ - 
Φων, τὴν σὴν. ΟΡρ/ίπιο φαἰάεπη; sed nullus ms:hanc 
tuetur scripturam. Regii primus, terlius, quintus 
et sextus, cum Colb. secundo 9 γὰρ τὰ κτήματά σου 
παρασχευάζων καὶ διατρέφων, etc. Coisl. secundus 
τὰ κτίµατα, mendose, pro ripas. In reliquis 
Yero consentit cum prroribus codicibus. Reg. octa- 
vUS ὁ γὰρ τὰ κτήματά σου αὔξων καὶ διατρένω», etc. 
Ex quibus intelligitur in codicibus omnibus legi 
κτήματα, non κτήνεα. Hinc suspicio oritor,hic eve- 


9. Ἡλαστησάτω ἡ T5 βοτάνην χόρτο, σπεῖρον 
σπέρµα, nol, κατὰ Ὑένου, σεε, ἄν τι γένος 
βοτάνης ἑτέροις διαφέρῃ, χάέίνων τὸ χέρδος πρὸς 
ἡμᾶς ἐπανέρχεται, καὶ ἡμῖν η χρηοις τῶν σπερµά- 
των ἀφώρισται΄ ὥστε εἶναι (24) τὸν νοῦν τῶν εἰρημά- 
wuy τοιοῦτον" Βλαστησᾶτω ἡ η βοιάνην χόρτου, 
καὶ σπέρµα σποῖρον κατὰ γένος. Οὕτω γὰρ καὶ cb 
τῆς λέβεὼς ἀκόλουθον ἀπυκατωστῆναι ὀυνήσεται, 
ἁκαταλλήλως νῦν τῆς αυντάξεως ἔχειν δοκοὺσης, va 


phi rati alique 
vitium inesse, immultarint de suyo monnihil, et vo- 
cem unam in alterius locum .suffecerint. Quare 
non longe absum ut credam κτήματα legi oportere, 
Ron κτήνεα. Eoque magis confirmor in sententia, 
quod x*,4z generale nomeu sit, quo significatur 

uidquid a quopiam possidetur, etquod ut reliqua, 
ita τὰ κτήνεα ipsa comprehendat. Ut ut hsc seat, 
nihil intettu mutandum esse patavimns. Ul quisque 
affectos ento ita leget. R 

0) . secundus τροφὴν ἀνθρώποις. 
en lta codices non κος fiiio Putis. ox 

εἶναι, Hoc Scripture verba, BXaetr odcteo 17$; βοτά- 
νην χόρτου, σπεῖρον σπέ κατὰ Ὑένος, ViS&à sunt 
Basil à ab usitato loquendi genere deflectere, lgi- 
tur ea ad grammatices regulas redigere atque re- 
vocare conatur. Quod ut primum de suó 
particulam καί addit : deinde harum vocum σπεῖ- 
pov σπέρµα ordinem invertit. Lege textétm. 


97 


HOMILIA V IN HEXAEMERON. 


τὸ ἀναγκαῖον τῶν ὑπὸ της φύσεως οἰκονομουμένων Α alque necessaria qusdam eorum quas ajnetura dis- 


διασωθήσεται. Ἡρῶτον μὲν γὰρ βλάστησις, εἶτα 
Κλόη, εἶτε χόρτου αὔξλσις, sica 6 ἀπαριισμὸς τῶν 
αὐξομένων (29) διὰ τοῦ σπέρµατοφ. Πῶς οὖν, aei, 
πάντα εἶναι τὰ ἐκ τῆς γῆς φυόµενα σπερματικὰ 6 
λόγος ἐνδεύχνυται, ὅπου Ίο οὔτε χάλαμος, ots ἄγρω- 
στις, οὔξε ἡ µένθη, οὗ κρόλος, cb σκόροδον, οὐ βού- 
τοµον, οὐ ἄλλα pupa viv φυνῶν σπεῤματίζοντα 
φαίνεται ; Πρὸς δὴ τοῦτο φαµεν, ὅτι πολλὰ φῶν φυο- 
µένων ix τῆς γῆς ἐπὶ «οῦ «υθµένος καὶ οἷς (23) ῥί- 
ζης ἔχει τὴν δύναμιν τῶν σπερµάτων. "Ώεπορ ὁ κά- 
λαμος μετὰ οὖν ἑπέίειον αὔξῃσιν ἀπὸ vro ῥίζης dg- 
inel τινα προθολὴν, σπέρματος λόγον ἔχουσαν πρὸς 
τὸ μέλλον. Τοῦτο δὲ ποιεῖ xal ἄλλα µυρία, ὅσα διὰ 
γῆς νεµόµενα ἓν ταῖς ῥίζαις τὴν διαδοχὴν κέκτηται. 


pensantor,consecutiecepserwabitur. Primum qui- 
dem germinatie, deinde virens herba : tar feni 
incrementum, postremo sbsoletio per(bctioque:sa- 
gescentium per semen. (Quomodo igitar, inquiunt, 
omnia ex terra nascentia, in semen abire ostendit 
Scriptura,cum neque arundo, nequegramoen ueque 
mentha,non crocus, non alliem,ron butomen, ne- 
que innumera elia plantarum genera semen produ- 
cere videantur? Sanead hoe dicimus, multa ex terra 
nascentia in imis wie partibus et in radiee vim ae 
virtutem seminum includere. Exempli caasa,atun- 


.do,post anmuum auctum, prejectum quemdam,qui 


in futurum rationem seminis habet,a radice emit- 
tit.Id autem faciunt δὲ alie innumera, que per ter- 


"aleca παντός ἐστιν ἀληθέστερον «5. ἑκάστῳ τῶν φυο- g ram dispersa, in radicibus successionem eoncla- 


µένων ἃ σπίρµα εἶναι, Tj δόναµίν τννα σπορµατικὴν 
ἱνυκάρχειν. Καὶ τοῦτό bow τὸ. Κατὰ Ἰένος, Οὐ γὰρ 
3 προθολὴ τοῦ χαλάµου ἕἑλαίας ἐστι ποιητικὴ, ἀλλὰ 
kx καλάμόὀυ μὲν ἕτερος χάλαµος, ἐκ δὲ τῶν σπερµάτων 
τὰ συγγενή τοῖς καταθληθοῖσιν ἀποθλεστάνει, Καὶ 
οὕτω τὸ) iv τῇ πρώκῃ γενέθει προθληθὲν παρὰ τῆς 
yc μέχρι νῦν διασώζεται, cx, ἀκολουθίᾳ τῆς διαδοχ]ς 
ένου φοῦ γένους. Ἡλαστησάτω ἡ yh. Nón- 

σόν qot ix μικρᾶς φωνής, καὶ προσνώγµατσος οὕτω 
βραχέος, τὴν κατεφογµένην καὶ ἅγονόν ὠὡδίνούσαν 
ἀθρόως καὶ πβῤὸς Χαρπογονίαν συγκινφυµένην, ὥσπερ 
τινὰ σποθρωπὴν καὶ «πενθήρη ἀπουῤῥίψασαν περιθο- 
Ay, µεθαμφιεννυμένην «Άν φανδροτέραν καὶ τοῖς ciu 
χείφις χόσμαις ἀγαλλομένην, καὶ tü μωρία γένη τῶν 
προθάλλουσαν. ἈΒδάλομαί σοι σφοδμόπαρον 


dunt.Quare omni se id vemus.est, in singulis stir- 
pibus autsemen,aut seminalem quamdam virtutem 
inesse. Atque hoc est quod dicitur, Juxia genes. 
"iquidem ille arundinis projectus nequaquam oli- 
vam producit : sed ex erundéne arundo alia nasci- 
lur ; atque ex seminibus, cognata iis quas fueram 
jacta,germinaat. Etita quod in prima generatione 
a terra editum est,id etiammum, servate per.suc- 
cessionis comsecutionem genere,conserrvatur. Ger- 
imineLterra. Cogites velim terram fsigescesmtem et 
infecundam, hac voce parva preceptoque adeo 
brevi coafestim parturientem, et ad edendum íru- 
cluin concitatam, et veluti moesio quodam ae lu- 
gubri amicto abjeeto,splendidiore veste indui, ac 
prepriisorpamenGsesenliantem infinita plantarum 


3 c ότως ἐνιδρυνθῆναι t θαύμα, ἵν ὅπον cep ἂν C genera procreare. Yole imprimi án te vehementius 





εὑρεθίς, καὶ ὁκοίῳ δήποτε γένει τῶν φυομένων παρα-  cremturiaimirationem,quo,ubicunque repezriaris, 
σιῇς, dvappn λαμθάμις τοῦ ποιῄσαντος τὴν ὑπύό-  ebcuicunque occurneris plantarum generi, plane 
μνησιν. Πρώτον μὲν οὖν ὅταν ἴδῃς βατάνην χόρτο», Creatoris inemineris.Primuim quidem cum herbam 
καὶ ἄνθος εἷς ἔννοιαν ἔρχου τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, leni et florem conspexeris, venial iibi in mentem 
pepvnpéves τῆς εἰκόνος τοῦ φοφοῦ Ἡσαΐου, ὅτι Βᾶ- humana natura, banc sapientis laaic iwaginein re- 
σα σὰρξ ὡς χόρτος, καὶ πᾶσκ δόξα ἀνθρώπο ὡς cordanti: Omniscaro ul fenum,el omnis gloria ho- 
ἄνθος χόρτου. Τὸ γὰρ ὁλιχοχρόνιον ve ζωῆς, καὶ minis ul flos [ενέ θδ.Ναιη vitie brevitas, et proape- 
*b dw ὀλίγῳ περιχαρὲς xal ἱλαρὸν τῆς ἀνθρωπίνης ritatis hamana lsetitia hilaritasque haud diu dura- 
εὐημερίας, xa της παρὰ τῷ προφήτη τοτύκηχε turaaccommodalissiuam apud prophetam sortita 
τῆς εἰκόνος. Σήµερον εὐθαλὴς τῷ σώματι, κατασε- — est similitudinem.Hodie qui floret corpore,qué pra 
φάρκωμένὸς ὑπὸ τρυφῆς, ἐπανθοῦσαν ἔχων τὴν εὖ- deliciis carmosus est, qui colorem prse setaus dure 
χβθιαν ὑπὸ che καὰ τὴν ἡλικίαν ἄκμης, σφριγῶν — efflorescentem pre se lert,qui vigel et acer est, ei 
καὶ σύντονος, καὶ ἀνυκόψακτος (24) «hv ὁρμὰ», αὕριον D cujus nequit sustineri impetus, hic idem cras mi- 
ὁ αὑτὸς οὗκος ὑλοουὸς, f| p χρόνψ μερανθεὶς, J| νό- serabilis est,aul tempore amarcidus,aut morbo dis- 
vw διαλυθρίς. Ὁ δεινὰ περίθλεπτος ἐπὶ χρημάτων  solutus.Quispiam divitiarum copia inclaruit,i psum- 
περιονσίᾳ * x«l πλῆθος περὶ αὐτὸν χθλάκων * δορυφο- que adulatorum circwms(al mwltijude: adest ctor 
p« φίλων πρὺφποτητῶν «hv ἀπ᾿ αὐτοῦ χάριν θηρευόν- — rumaqniiconum graiéam ilüusesuantima Corm AL: 
των (25)  πλῆθος συγγενείας, xal ταύτης κατέσχη- frequentes sun consanguinei, iique simulationisar- 
µατισµένης * ispbo τῶν ἐφεπομένων µυρίος τῶν τε — liflcio eruditi zabos! ageneuieequacium ingumuro- 


€5 Ts. 1L, 6. 


(22) Colb. seeundus cum Reg. octavo τῶν αὖξα- 
νομένων. | 


(23) Sic multi mss. Deest «^: in editione Pa- 
ris 


(24) Regii primus et quintus ἑνοπόστατος. Editi 
cum aliis mss. ἀνυπέστατος, bene. Mox tres mes. 
αὔριον αὐτός. Codex Combef. ἀὔριον οὗτος, 


PATROL. Gn. XXIX. 


(85) Editio Parit χάριν 9npsod veo» . Regii primas; 
tertius, qui&(us et sextus, itemque Colb,secumdus 
cum Coisl. utroque et cum editione Daail. χάριν 
θεραπευόννων, haud dissimili sensu. Reg. ectktus 
την αὐτοῦ χρείαν (epaxtuóvtov. Gode Combef. sa» 
ἀπ᾿ αὐτοῦ yotíav Φήρενόντων. 


99 ' 8, BASILIT MAGNI 100 


rum,qui partim parandi cibigratia,partim ob alias Α ἐπὶ αιτίων καὶ τῶν κατὰ τὰς χρείας αὐτῷ mpost- 
necessitates ipsi astant : quos dum οἱ abiens, el µρευόντων, οὓς καὶ προϊὼν καὶ πάλιν ἐναπιὼν Ἐπισυρύ- 
iterum 49 rediens secum trahit, in se occurren- µενος ἐπίφθονός ἔστι τοῖς ἐντωγχάνουσι. ἤροσθες τῷ 
tium concitat invidiam .Adde divitiis etiam civilem πλούτῳ καὶ πολιτικήν τινα δυναστείαν, fj καὶ τὰς ἐκ 
aliquam potestatem, aut etiam delatos a regibus βασιλέων τιµάς * f ἐθνῶν (26) ἐπιμέλειαν ^ ἢ στρατο- 
honores, aut gentium gubernalionem, aut exerci- πέδων ἡγεμονίαν * τὸν xfpuxx μέγα βοῶντα πρὺ αὖ- 
luum imperium : praeconem magna voce ante ip» τοῦ * τοὺς ῥαθδούχους ἔνθεν xai ἕνθεν βαρυτάτην xz- 
sum clamantem : liclores hinc et inde subditis li- τάπληξιν τοῖς ἀρχομένοις ἐμθάλλοντας * τὰς πληχάς' 
morem gravissimum inferentes : plagas, publica- τὰς δηµεύσεις * τὰς ἀἁπαγωγάς (27) * τὰ δεσµωτήρι:, 
tiones bonorum,exailia,vincula: equibusintolera- ἓξ &v ἀφόρητος ὁ παρὰ τῶν ὑπογειρίων en- 
bilis ille subjectorum metus concrescit.Quid vero Ἅαθροίζεται φόθος. Καὶ t μετὰ τούτο; µία νὺξ, f 
post boc? Una nox,aut una febris,aut pleurilis,aut πυρετὸς «Tc, f, πλευρῖτις, ἢ περιπνευµονία, ἀν- 
pulmonis inflammatio,hunc hominem ex homini- ἁρπαστον k£ ἀνθρώπων ànáqousa τὸν ἄνθρωτο 
bus abreptum abducit,illico omnem illius scenam οἴχεται, πᾶσαν τὴν κατ αὐτὸν  axnvav ἑξαπίνις 
nudat,atque gloria illa ceu somnium esse convin- ἀπογυμνώσασα, xal ἡ δόξα ἐκείνη ὥσπερ kvimwo 
citur. Quare propheta humanam gloriam cum de- ῃ ἀπηλέγχθη. "ωστε ἐπιτέτευκται (28) τῷ προφήτῃ à 
bilissimo flore comparavit. , πρὸς τὸ ἀδρανέστατον ἄνθος ἁμοίωσις τῆς ἀνθρωπίνης 
δόξης. 

3. Germinet terra herbam feni,seminans semen —— 8v Βλαστησάτω ἡ γἡ βοτάνην χόρτο, σπεῖρον 
secundum genus et secundum similitudinem.Etiatn- σπέρμα κατὰ Ὑένος xai xaü' ὁμοιότητα, "Ew «ii 
num nascentium ordo ordinationem primam tesla- νῦν ἡ τάξ.ς τῶν (99) quogévev μαρτυρεῖ τῇ zpóty 
tur: quippe herbamomnem, omneque gramen an- διακοσµήσει. Β γὰρ βλάστησις καθηγεῖται πόσης 
lecedit germinatio. Sive enim quidpiam a radice ᾖβοτένης xal πάσης πόας. Εἴτε γὰρ ἀπὺ ῥίξης ἐχδίδο- 
ex interiori projectu prorumpit, utcrocus etgra- ταί τι ἐκ τῆς κἄτωθεν προθολῆς, Oz κρόκος xm 
men, id oportet germinare, et foras prominere : ἄγρωστις, ἀναθλαστῆσαι δεῖ καὶ ἐπὶ τὸ ἔξω πρσύ- 
sive a semine gignitur,etiam sic necessario fit pri- ψαι * εἴτε ἀπο exépuatoz, xal οὕτως ἀνάγκη πρῶτον 
mum germinatio;deinde herba,tum viresciifenum, | BAéatnatv, εἶτα βοτάνη» γενέσθαι, «iva χόρτον χλοά- 
postremo fructus in arido jam etcrassoculmo tur- ζοντα, εἶτα τὸν καρπὸν bxc ζηρᾶς ἤδη καὶ mzytic 
gescit.Germinet terra herbam feni. Cum semen in τῆς καλάµης ἀδρυνόμενον (30). Βλαστησάτω ἡ và 
terram humore et calore moderato predilam in- µβοτάνην χόρτου. "Όταν εἰς vnv καταπέαῃ tb cmi? 
cidit,laxum evadens,ac plurimis plenum meatibus , pa συµµέτρως νοτίδος xal θέρµης ἔχουσαν, χαῦνον 
terram adjacentem complexum,propria sibi el co-  vevdpsvov xal πολύπορον, τῆς παρανειµένης γης πε- 
gnata ad se attrahit. Verum tenuissimze terre par- ριδραξάµενον, τὰ οἰχεῖα xxl σύμφυλα πρὺς imm 
tes meatibus illis allapsse,el eis sese inserentes, Lmumázzt, "Epmintovez δὲ τοῖς πόροις καὶ περιολ- 
amplius molem ipsius dilatant : adeo ut deorsum — eüa(vovca. τῃέ γῆς τὰ λεπτότατα μόρια, ἐπὶ πλέον 
quidem agat radices, sursum vero promineat. tol ἀνευούνει τοὺς ὄγκους αὐτοῦ (314)^ ὥστε ῥζοῦσθα 
culmis videlicet,quol radices sunt, emergentibus. μὲν εἷς τὸ κἄτω, ἐπὶ τὸ àvo δὲ προχύπτειν, ἰσαρίθμων 
Tepescente autem semper germine, attraclus per ταῖς ῥίζαις τῶν καλάμων προθαλλοµένων * θαλκοµί- 
radices humor, per caloris attractioneim modera- νου δὲ ἀεὶ τοῦ βλᾶστήµατος, συροµένην διὰ τῶν f 
tum deterraalimentum adducit; idquein culmum, ζῶν τὴν νοτίδα, τῇῃ ὀλκῇ τοῦ θερμοῦ συνεπάγεσθι 
et in corticem, et in frumenti thecas, et in ipsum Ἅᾖτοῦ τροφίµου τῆς γῆς ὅσον µέτριον, «xl τοῦτο κατα” 
triticum, et in aristas disperlitur. Atque qualibet µερίζειν εἷς καλάµην καὶ φλοιὸν, xal τὰς θήχας 20) 
res nascens, incremento sic paulatim accepto, ad σίτου, καὶ αὐτὸν τὸν σῖτον καὶ τοὺς ἀνθέρικας ' χαὶ 
idoneam propriamque pervenit mensuram,sive 4 οὕτω κατὰ μικρὸν τῆς αὐξήσεως γινοµένης, ἐπὶ τὸ οἵ- 
frumenti,aut leguminis,aut oleris, aut Íruticis ge- — xetov µότρον ἕκαστον τῶν φυοµένων ἀποκαθίστασθαι, 
nus pertineat. Unuin fenum, herbaque una totam D εἴτε τι τῶν σιτηρῶν, εἴτε τῶν χεδρόπων, εἶτε τῶν 
tuam mentem in ea,ex qua prodiit, arte conside- λαχανωδῶν fj φρυγανικῶν τυγχάνοι. Εἷς χόρτος καὶ 
randa. occupare potest : quomodo geniculis pr&&- µία βοτάνη ἔξαρκετ τὴν διάνοιἠν σου πᾶσαν εἰς τὴν 
cingatur frumenti culmus,quo veluti vincula qua- θεωρίαν τῆς ἐξεργασαμένης (32) αὐτὰ τέχνης ἀπ᾽ 


(26) Ita mss. multi. Deest ἤ in editis ante ἐθνῶν, (90) Reg. sextus καλάµης facovoptoov. 
Paulo post editi cum quatuor mss. τοὺς ῥαθδού- i31) Editi τοὺς ὄγκους αὐτοῦ. videlicel σπέρμ:; 
χους. Alii quatuor τοὺς ῥαᾳθδοφόρους, τος’ quam lectionem exhibet quoque Coal pr 
(27) Reg.sextus et uterque Coisl. eum Colb. se- secunda manu emendatus. Álii septem codices 2» 
cundo τὰς ἐπαγωγάς, id est, poenas, captivitalem, τῆς, videlicet βοτάνης — Statim. duo mss. ivo 9 
et omnia quo inferri possunt mala. Statim mss. προχόπτει». Editi cum aliis mss. προκύπτειν, TeC- 


eX συναθροίζεται, Edili ἀθροίζεται. tius. - 
( 28) Ita codices sex.Editi Ἐπιτέτοκται, male.Mox (32! Sic mss. sex, optime.Editio Paris. ἔξειργΣ” 
Colb. secundus πρὺς τὸ ἀδρανέστερον. σµένης, Editio Basil. eum duobus mss. ἑξεργασμέ- 


(29) Sic mss. Deest τῶν in editis. Statim mss. vn. 
multi ἐχδίδοταί τι. Desideratur τι in editis. 





101 


aTyolhozu πῶς γόνασι διαζώννυται ἡ καλάμη τοῦ σἰ- 
του, (va ὥσπερ σύνδεσμοί τινες ῥᾳδίως τὸ βάρος τῶν 
ἀστάχύων φέρωσιν, ὅταν πλὴρεις ὄντες καρπῶν πρὸς 
την γὴν κατακλίνωνται. Διὰ τοῦτο ὁ μὲν βρόµας δι- 
όλου κενὸς, Rcs μηδενὶ τὴν κεφαλὴν βαρυνόµενος" τὸν 
δὲ σῖτον τοῖς συνδέσµοις τούτοις d φύσις κατησφαλί- 
σχτο. Ἐν xs δὲ τὸν xbxxov ἀποθεμένη, ὡς μὴ εὖ- 
Ἀιάρπαστον etvat τοῖς σπερµολδγοις (90). ἔτι καὶ 4$ 
προβολῇ τῶν ἀγθερίκων olov ἀχίσι τὰς ἐκ τῶν μικρῶν 
ζώων ἀφίστησι βλάδας, 

4. Τί εἴπω ; τί σιωπήσω ; Ἐν πλουσίοις τῆς xil 
σεως θησαυροῖς ἄπορος μὲν ἡ εὄρεσις τοῦ τιµιωτέ- 
ρου, δυσφορωτάτη δὲ d ζημία τοῦ παρεθέντος. Βλα- 
στησάτω ἡ v^, βοτάνην χδρτου. Καὶ εὐθέως συνεξζ- 
eO τοῖς τροφίµοις τὰ δηλητήρια" μετὰ τοῦ σίτου 
τὸ χώνειον, μετὰ τῶν λοιπῶν τροφίμων ἑλλέδορος, 
xal ἀκόνιτον, καὶ μανδραγδρας, καὶ ὅ τῆς µήχωνος 
ὁπὸς. Τί οὖν ; ἀφέντες τὸ ἐπὶ τοῖς χρηαίµοις τὴν χά- 
ριν ὁμολογεῖν, ἐγκαλέσομεν τῷ Δημιουργῷ ἐπὶ τοῖς 
φθαρτιχοῖς ἡμῶν τῆς ζωῆς ; ἐκεῖνο δὲ οὐ λογισόμεθα, 
ὅτι οὐ πάντα τῆς γαστρὸς ἕνεχον τῆς ἡμετέρας δεδη- 
µιούργηται : "AAA! ἡμῖν μὲν αἱ ἀποτεταγμέναι τρο- 
qai πρὀχειροι, καὶ πᾶσιν εὔγνωστοι" ἕκαστον δὲ τῶν 
Ἱενομένων ἴθιὸν τινα λόγον lv. τᾖ κτίσει πληροτ. M3, 
Υὰρ, ἐπειδή σοι ὁπλητήριον τὸ ταύριον αἷμα, τούτου 
ἔνεχεν ἔδει f) μὴ παραχθῆναι τὸ ζῶον, ἤ παραχθὲν 
ἀναιμον (94) εἶναι, οὔ τῆς lay oc πρὸς τοσαῦτα ἡμῶν 


ἐπιδεῖται ὁ lo; ; ᾽Αλλὰ eol μὲν αὐτάρχης ὁ σύνοικος o 


λόγος πρὸς τὴν φυλακὴν τῶν ὀλεθρίων. Οὐ δήπου γὰρ 
mpobztz μὲν καὶ αἴγες ἴσασιν ἀποφεύχειν τὰ χα- 
κοῦντα αὐτῶ» τὴν ζωὴν, µόνῃ τῇ αἰσθήσει τὸ βλα- 
δερὸν διακρίνοντα" σοὶ δὲ, i καὶ λόγος πάρεστι, καὶ 
ἱπτρικλ τέχνη τὸ χρήσιμον ἐκπορίζωυσα, καὶ à τῶν 
προλαθόντων πεῖρα, τῶν βλαπτόντων τὴν φυγὴν ύπο- 
δάλλουσα, χαλεπόν ἐστιν, εἰπέ µοι, ἐχκλίναι τὰ δηλη- 
τήρια ; "στι δὲ τούτων οὐδὲν ἀργῶς, οὐδὲν ἆ χβήστως 
χἐγενηµένον, "H γὰρ τροφὴν παρέχει civi τῶν ἁλό- 
των, ἢ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς παρὰ τῆς ἰατρικῆς τέχνης εἰς 
παραμυθίαν τινῶν ἁῤῥωστημάτων (35) Γξεύρηται, 
Τὸ μὲν γὰρ χώνειον οἱ ψᾶρες βόσχονται, διὰ τὴν xa- 
τασκε»Ών τοῦ σώματος τὴν ἐκ τοῦ δηλητηρίου βλάδην 
ἀποδιδράσκοντες' λεπτοὺς γὰρ ἔχοντες τοὺς ἐπὶ (36) 
τῆς καρδίας πόρους, φθάνουσιν ἐκπέψαι τὸ χαταπο- 
θὲν, πρὶν τὴν ἀπ᾿ αὐτοῦ ψῦξιν τῶν Χαιρίων καθάψα- 
σθαι. Ἑλλέθορος δὲ ἑρτύγων ioi τροφὴ, ἰδιότητι 
ἁράσεως τὴν βλάδην ἀποφευγόντων, "Ecc δὲ καὶ 
αὐτὰ ταῦτα lv xaipip ποτε καὶ ἡμτν χρήοιµα, διὰ 
«ατεπάγου- 
τῶν σωμάτων 
Χατακοιμἰζουσιν. "Hón δέ τινες τῷ κωγείῳ xa! τὸ 
λυσσῶδες τῶν ὀρέξεων πατεµάραναν' xal τῷ ἑλ- 
λεδόρῳ πολλὰ τῶν χρονίων παθῶν ἐξεμόχλευσαν, 
"fet* Ü ἑνόμιζες ἔχειν κατὰ τοῦ κτίσαντος ἔγχλη- 


(65, Colb. secundus τοῖς σπερμολόγοις τῶν ὀρνί- 
θων. Mox Colb. secundus cum Reg. octavo ἄπορος 
μὲν ἡ αἴρεσις, difficilis est optio meliorum. Lectio 
optima. Editi et Coisl. uterque,et Regii primus et 
leriius ἄπορος piv ἡ εὗρεσις" cui lectioni favet 
Eustathius, duin vertit: Es( quidem difficilis assecu- 
lio meliorum.Ibidem codex Combef. τοῦ τιµιωτάτου, 


HOMILIA V IN HEXAKMERON. 


102 


Α dam facilius spicarum pondus ferant, cum fructi- 


bus plene, interram proclinantur.Quapropterave- 
na quidem omnino est vacua, eujus scilicet caput 
re nulla gravetur:contra, vinculishis triticum com- 
munivit natura. [n theca vero granum recondidit, 
ne facile a frugilegis avibus diripiatur. Insuper et 
arisiarum eminentia, quasi cuspidibus, anima- 
lium parvorum noxam arcet atque detrimenta. 


4. Quid dicam?quid silentio preteribo ? In opu- 
lentis creationis thesauris perdifficile quidem est 
rem prestantiorem invenire : si tamen omittitur, 
vix jactura illius potest tolerari. Germinet terra 
herbam feni. EA statim una cum edulibus A5 pro- 
lata sunt noc.va, cicuta cum frumento, cum escu- 
lentis reliquis helleborus, aconitum, mandragora, 
papaveris succus. Quid igitur ? gratiam ob utilia 
confiteri omittentes, Conditorem ob ea ques nostre 
vit exitiosa sunt, accusabimus ? Illud autem non 
reputabimus,quod non omnia ventris Dostri gratia 
creata sunt?Porro nobis quidem destinata alimenta 
obvia sunt, et omnibus probe nota: singula vero 
quz condita sunt,pro»riam quamdam rationem in 
crealione explent. Num enim quia laurinus sanguis 
toxicum tibi est, ideo animal illud,cujus robore in 
tot et tanlis rebus vita nostra indiget, aut non pro- 
duci, aut productum exsangue esse oportuit ? Sed 
libi contubernalis ac domestica ratio ad res exitia- 
les vitandas sufficit. Nunquid enim oves quidem et 
capra sciunt ea quis sua vila nocent, declinare 
solo sensu noxia discernenles: tibi vero, cui adest 
el ratio, et ars me.lica, quod utile est offerens, et 
eorum qui te anteverterunt exeinplum, quo» de fuga 
nocivorum adinoneris, difficile est, dic, queso, a 
venenis cavcre? Nihil autem horuin frustra, nibil 
es! inulililer in lucemeditum.Aut euim alicui bru- 
torum animalium subminisirant alimentum, aut 
eliam nobis ipsisa medicaarte ad deliniendas quas- 
dài egrolationes inventa sunt.Nau cicuta vescun- 
lur sturni, et lainen veneni exitium declinant ob 
corporis constitulionem:cuu enim in eorum corde 


? insint tennesmeatus,devor.tam ciculam prius con- 


coxere, quam ipsius frigus principales partesattin- 
gat. Helleborus vero coturnicum, qua per tempe- 
rationis proprietatem noxam effugiuni, alinentum 
est. Quinetiam sunt hzc ipsa Pro temporis oppor- 
tunitate nonnunquam nobis conducibilia. Nam per 
mandragoram iaducunt somnum medici : conso- 
piunt itidem vehementes corperum dolores opio. 
Jam vero nonnulli cicuta obtuderunt rabiosam ap- 
petentiam, atque inveteratas egritudines nec pau- 
cas helleboro exstirparunt. Quare,quam te existi- 


. (34) Sic Regii primus et octavus cum Coisl.se- 
cnndo et cum Colb. itidem secundo. Editi cuin 
aliquot mas. ἢ ἄναιμον, mutile. 

(5) lta sex mss., bene, Του ἀῤῥωστημάτων de- 
sideratus in editis. 
(36) Codices sex τοὺς ἐπί, Editi τοὺς ἀπὸ, 





103 


S. BASILII MAGNI - 


104 


mabas habere contra Creatorem accusationem, ea'A pz, τοῦτό σοι sl; προαθήχην εὐχαριστίας περιελή- 


tibi in graüiarum actionis additamentum cessit. 

5. Germinelterru herbam feni. Quot alimenla 
sponte naturi& emergentia his verbis complectitur, 
tum in radicibus, tam in ipsa herba, tum in fru- 
clibus ! quot vero sunt, qua ex diligentia et agri- 
cultara nobis accedunt! Non statita jussit semen 
et fructum proferri, sed germinare et virescere 
terram, tumque ad semen pervenire; ut primailla 
preceptioad futuram successionem esset nature 
documenti loco. Quomodo igitur, inquiunt, tellus 


λυθεν, 

9. Ἑλαάτἠσάτω ἡ γη βοτάνην χόρτο. Πόσην 
αὐτόματον λέγει τροφὴν lv τούέοις, τήν τε ἓν ῥίζαις, 
xal ἐὰν kv αὐτῇ τῇ βοτάνῃ, καὶ τὴν ἐν καρποῖς ἤδη ! 
πόσην δὲ τὴν ἐξ ἔπιμελείας καὶ γεωργίας ἡμῖν προς- 
[euim ! Οὐχ εὐθὸς Ἐλέλευσε σπέρµάἀ καὶ καρπὸν 
ναδοθῆνα:, ἀλλὰ βλαστήσαι καὶ Ἰλοάσαι tÀ» Thy, 
καί τότε cic ὅπέῤμα τελειωθήναι (37), ἵνα πρῶτον 
ἐκεῖνο πρόσταγμα Κδιδασκάλιον τι φύὐθέι γένητχι 
πρὸς τὴν Ἑξῆς ἀχολουθίαν. Πῶς οὖν κατὰ γένος, φα- 


secundum genus edit semina, cum, disseminalo z σἷν {28], Ἡ γῆ προφέρει τὰ σπἐρμάτα, ὑπότε, σῖτον 


ssepe tritico, nigrum hoc frumentum colligamus ? 
Verum hoc ipsum nequaquam est ad aliud genus 


πολλακις χατχθαλόντε, τὸν µέλανα τοῦτον πορὸν 
συγχοµίζοµεν ; ᾽Αλλὰ τοῦτο οὐχὶ πρὸς ἕτερον γένος 


transinutatio,sed velut morbus quidam, A4acsemi- ἐστὶ µεϊαδὸλὴ, ἄλλ᾽ οἱονεὶ νόσος τις καὶ 


nis segritudo. Non enim frumentum esse desiit, 
sed,ut et ex ipsa appellatione discere est, per adu- 
stionem nigrum evasit.Nam nimio frigoreadustum, 
in alium colorem ac saporem degeneravit. Àtque 
etiam si modo iGoneam terram, ac bene teu: pera. 
lum aerem nactum sit, rursus ad pristinam for- 
mam redire ferun!. Quare nihil preter preceptum 
illud in rebus nascentibus fieri comperias. Porro 
lolium quod dicitur, et reliqua adulterina semina, 
qus cum esculentis commiscentur queque nuncu- 
pare zizania consuevit Seriptura,non ex frumenli 
commutatione proveniunt, sed ὃς proprio subsi- 
stunt principio, propriumque genus obtinent. Qua 
profecto imaginem exprimunteorum,quidocumen- 


B τοῦ σπέρµατος. O) γὰρ ἄπεθετυ τὸ εἵναι (39). ἀἴτος, 


ἀλλ᾽ ἐμελάνθη διὰ τῆς καύσεως, ὡς καὶ ἐξ αὐτῆς Eoo 
της προσηγορίας µαθειν. Τά ὑπεροολλ ap τοῦ 
χρύους ὑπερκαεὶς (40), πρὸς ἑτέραν καὶ χρόαν καὶ 
γεῦσιν µετέπεδε. Καὶ μέντοι καὶ πάλιν λέγεται, ἔπει- 
δὰν γῆς ἑπετηδείας καὶ ἀέρων εὐχράτων λάδηται, 
πρὸς τὸ ἀρχαῖὸν εἶδος ἑπανιέναι, "ace οὐδὲν παρὰ τὸ 
πρόσξαγµα εὗροις ἂν ἓν τοῖς φυομένοις ἐπιτελούμε- 
vov, 'H δὲ Ἰεγομένη αρα, xxi ὅσα λυιπὰ νόθα οπέρ- 
para τὸτς τροφίµοις ἐγκατχμέμικεαι, ἅπερ ζιζάνια 
προέαγσρεύειν φύνηθες τι Γρκφῇ, οὐχ kx τὴς τοῦ 41) 
σίτου μµτταδοχής γίνεφαι, ἀλλ᾽ ἐζ οὐαίας ἀρχῆς οπέ - 
etn, TO» ἔχονεα Ὑένὸς, "Απερ τὴν εἰκόνα πληροῖ 
τῶν ἸἈχραχαραθδόνίων τὰ «οῦ Κυρίοὸ διδάγκατα͵ 


ta Domiui adulterantes, nec legitime sermonem c xat μὴ γνησίως βαθητευομένων τῷ λόγῳ, XXX ἐκ 


edocti,sed a maligni doctrina corrupti, tamen cum 
sano Ecclesias corpore seipsos permiscent,ut clan- 
culum errores suos in simpliciores transfundant. 
Jan "ero Dorninus perfectionem etiam eorum qui 
inipsum crediderunt,seminum incremento compa- 
rat,dicens : juemad modum si homo projeceril se- 
men in Lerram,et dormial,et exsurgal nocte et die, 
el semen surgat,el tncrescut, dumnescit ipse. Ultro 
enim lerra fructificatl primum herbam deinde spi- 
cam,deinde plenum frumentum in spica66.Germi- 
net terra herbam. In minimo eliam temporismo- 
mentoa germinationeexorsa terra,ulConditoris le- 
gesservaret,peromnem accrelionis speciem progre- 
diens,confestim germina deduxit ad perfectionem. 


της τοῦ πονηροῦ διδαενκαλίας διεφθαρᾳένων, χατὰμι- 
ἠνύντων δὲ ἑαυτοὺς (£2) τῷ ὑγιαίνουει σώματι τῆς 
Ἐκκλησίας, ἵν ix τοῦ ἀφανοῦς τὰς παρ) ἑαυτῶν 
βλάθας τοῖς ἀκεραιοτέροις ἐμδάλωσιν, "Bàn δὲ ὁ Ko- 
poc καὶ τηῦ τελείωσιν τῶν εἰς αὐτὸν πεκιστεοχότων 
τῇ τῶν σπερµάτων αὐξήσει Καρεικάζει, λέγων: ως 
ὅταν ἄνθρωπος Λάλι µτὸν σπόρον ἐπὶ τῆς γῆς, 
καὶ ακθτύδῃ, καὶ ἐχείρηται — vina καὶ ἡμέραν, 
καὶ à σπόρος ἐγείρηται, καὶ μηχύνηται, ὣς οὐκ 
οἵδεν αὗτός. Αὐτομάτη γὰρ ἡ 7 ακρποφορεῖ 
πρωτον χόρτόν, εἴτα στάχον, tltx Πλήρή σῖτον 
bv τῷ στέχυϊ. Βλαστησάτω Ἡ γή βυτάνην. Καὶ Ev 
ἀκαριαίᾳ χρόνου Boma ἀπὸ τῆς βλαστήσεως ἁρξαμένη 
5 q5, νὰ φυλάξῃ τοὺς νόµους τοῦ κτίόαντος, πᾶδαν 


Atque prata quidem feni copia erantdepressa ; ac Ὀ ἰδέαν αὐξήσεως διεξελθοῦόα, εὐθὺς fole τὸ τἐλειον 


66 Marc. iv, 26-28. 


(37) Reg.primus et Colb. secundus ἡμῖν sejaw- 
θῆναι. Ibidem editio Basil. cum multis mss, ἵν« 
τὸ . Abest articulus ab editione Paris. Hoc ipsoin 
loco Regii sextus et oelavus διδασκάλιον. Editi cum 
quibusdam aliis mss. διδασκαλεῖον, non ilà recte. 
Hóc enim aomen scholarm,in i(üa juventus docetur, 

oprie &igni(icat : quam notionem haic loco noh 

elle convenire vident, ut opinor, omnes, 

(38) Editio Basil. cum multis mss. φησίν. Editio 
Paris. φασίν. Monere libet, illud, φασίν, rarissime 
legi in antiquis mss., sed semper fere reperiri φη- 
ci, Nihil tamen impedit quoniinusillud, φησί, pos- 
sit verti, aiunt, inquiunt, cum nOn raro nomen 
collectivum sit subintelligendum. Exempli causa : 
Secta philosophorum ait,aut atunt.Quod cum non 
animadverterent editores Pai:isienses videntur 

"«rte proprio contra fidem mss. φησίν in φασίν 


se giuapec apecmutasse quoti de Siiaicek sóBa6u£& fu ENB- 
rub qultirudinisestujsltd. e. his sepe mo- 
puisse salis sit. Tempus malednpare arhitrareinur, 


*j deinceps ediioru e) codicum ms. eà iu 
discrepanliam — accurate notareihus, cum mib 
intersit hoc an illo modo legatur. 


(90) Sic mss. pleHiüe omes diio Paris. 
ἀπέθετο τοῦ εἶναι, Editio Dasil. ἀπέθετο εἴναι. 

(40) Ita quinque mss. Fditi vero ὑπεκχαείς, Aum - 
brosius sic ad verbum interprétatór:Si uut frigore 
adwrantur:in quo videtuf Virgifium imitatus, 
qui 1 Georg. scripserat, 

Aut βυγοῦ penetrabile frigus adurat. 
Ybidem Beg. Hips tic ἑτεραν. 
*- (44) Sic editi Basil? tut wrattis: ms; Sitio 
Paris. ἐκ τοῦ. Mox Colb. secundus εἶχδνα ónAot, 
(42) Ita quatuor mss. Editi et unus ms, αὐτούς 


οὐ HOMIL[A V IN HEXAEMERON. 106 


ἤχαγε τὰ βλαατήµατα. Kal λειμῶνες uiv ἦσαν βα- A lertiles campi, segetibus horrescentes, pelagi flu- 
θετς cj ἀφθονίφ τοῦ χόρτο, τῶν δὲ πεδίων τὰ sj- cluantis imaginem perspicarum motum represen- 
καβπα φρίσσοντα τοῖς ληίοις (43), εἰκάνκ πελάγους  tarunt.Oimnis autem herba,ac omne oleraceum ge- 
χυµαίνοντας iv τῇ χινήσει τῶν ἀσταχύων ἀπέσωζε. pus, et si quid in fructicibus aut inleguminibus re- 
Πᾶσα 8i fotávA καὶ πᾶν λαχανηρὸν vívog, καὶ et τι peritur,omni cum ubertate tunc supra terram emi- 
kv φρυγάνοις, καὶ εἴ τι ἐν ὁσπρίις, κατὰ πᾶσαν  cabat. Neque enim infelix ullus successus iis que 
ἀφθονίαν τότε τῆς γῆς ὑπερείχαν, Οὐδε γὰρ ἀπό- unc producebantur, erat extimescendus, cum ne- 
τευγµά τι ἦν ἐν τοῖς τότε προθληθεῖσιν, οὔτε Ύεωρ- — queagricolarum imperitia,nequeaerisintemperies, 
γῶν ἀπειρίας, οὔτε ἀέρων δυσκρασίας, οὔτε τινὸς neque alia ulla causa rebus nascenlibus noceret. 
ἆλλης αἰτίας τοῖς Ὑινομένοις Aopatvogévae, OÓ μὴν Verum enim vero damnatorium judicium tum 
οὐδὲ 4 χαταδίκῃ ἐἑνεπόδιζε τῇ εὐθηνίφ τῆς γῆς.  unpedimento non erat telluris fertilitati. Istheec 
Πρεσθύτερα γὰρ ταῦτα τῆς ἁμαρτίας, δι’ ἂν xavevpl- enim antiquiora sunt peccato, cujus gratia ad hoc 
θηµεν iv ἱδρῶτι τοῦ προσώπου ἡμῶν ἔσθίεν «ov Sumus damnati, ut panem in sudore nostri vultus 
pto, coinedamus 67. 

6. ᾽λλλὰ Καὶ ξόλον κάρπιµον, Φφησὶ, ποιοῦν 6.Sed ΕΙ lignum [fructiferum,inquit,faciens fru- 
καρπὸν, οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ iv αὐτῷ κατὰ Ὑένος Q Clum, cujus semen ejus sil in ipso secundum genus et 
καὶ καθ ὁμοιότητα ἐπὶ τὶς γῆς. 'Emi τούτῳ «p secundum similitudinem super lerram8. Sane hoc 
ῥήμασι πᾶσχι μὲν λόχμαι κατεπυκνοῦντο πάντα δι Verbo densabantnr nemuraomnia;omnesque emer- 
ἄνετρεχε δένδρα, τά τε πρὸς µήκιστον ὕψος ὅδιαν- — sere arbores, qua scilicet in longissimam altitudi- 
(στασθαι (44) πεφυχότα, ἑλάται καὶ χέδροι, καὶ xo- nem exsurgere solent, abieles, cedri, cupressi,pi- 
πάρισσοι, καὶ πεῦχαι * πάντες δὲ θάμνοι εὖθὺς fjsav  Ce2 ; item, Irulices omnes illico comati fiebant el 
ἀμφίκομοι καὶ δασεῖς * xal τὰ στεφανωματικὰ λε- densi. Prodiere etiam plante qus dicuntur coro- 
Ἱόμενα τῶν φυτῶν, al τε ῥῳδωνιαὶ, xal µυρσίναι, καὶ naris, roseta, myrti et lauri. Omnia quie prius 
δάφναι, πάντα kv µίᾳ καιροῦ ῥοπί, οὐκ ὄντα mpóe super terram non exstabant, in unotemporis pun- 
τερον ὑπὲρ cfe vie, εἰς τὸ εἶναι παρῄλθε (45) μετὰ — clo eo devenero ut essent, cum sua quaque pro- 
τῆς οἰκείας ἕκαστον ἰδιότητος, ἑναργεστάταις μὲν Ga-.— prietate, manifestissimis quidem 455 differentiis ab 
φοραῖς ἀπὸ τῶν ἑτερογενῶν Κωριζόμενα, οἰκείῳ δὲ lis quae diversi generis sunt, discreta, singula ta- 
ἕκαστον γνωριζόµενον χαρακτήρι, Πλήν ye ὅτι τὸ ῥ- men proprio charactere insignita. Verum rosa tunc 
δον (40) τότε ἄνευ ἀκάνθης ἦν, ὕστερον δὲ τῷ κάλλει sine spina erat, poslea vero floris pulchritudini 
τοῦ ἄνθους ἡ ἄκανθα παρεζεύχθη, ἵνα τῷ τερπνῷ fuil spina adjuncta,ulfruendz voluptati foret dolor 
τῆς ἀπολαύσεως ἐγγύθεν ἔχωμεν παραχειµένην τὴν — Conliguus, dum recordaremur peccati,cujus causa 
λύπην, μµεμνημένοι τῆς ἁμαρτίας, δι fjv ἀκάνθας καὶ Ὁ ad hoc damnala terra est, ut nobis spinas profer- 


τριθόλους ἡμῖν ἀνατέλλειν κατεδικάσθη ἡ γη. ᾽Αλλὰ 
προσετάχθη, Φφησὶ, Ἔύλον κἄρπιμον, ποιοῦν χαρ- 
πὸν ἐπὶ τῆς γῆς, οὗ τὸ σπέρμα αὐτοῦ iv αὐτῷ, 
ἐκδοῦναι *» v5 * πολλὰ δὲ τῶν δένδρων ὁρῶμεν οὔτε 
καρποῖς οὔτε σπέρµατι (47) κεχρηµένα' Τί οὖν εροῦ- 
μεν ; "Ow τὰ τιμιώτερα τῇ φύσει προηγουµένης της 
µνήµης τετύχηκεν ' ἔπειτα, ὅτι ἀκριθῶς θεωροῦντι 
καὶ πάντα φανήσεται fj σπέρµατι x&ypnuiva, fj τὰ 
ἰσοδυναμοῦντα τοῖς σπέρµασιν ἔχοντα. Αἴγειροι γὰρ 
καὶ ἱτέαι, καὶ πτελέαι, καὶ λεῦχαι, καὶ ὅσα τοιαῦτα, 


61 Gen. πε, 19. 98 Gen. 1, 11. 69 Gen. rii, 18. 


(43) Colb. secundus βρίθοντα τοῖς ληίδις 
bus onusti. Haud mala lectio. Editi cum aliis mss. 

ἰσσοντα, horrescentes. Sic Virgilius t1 Georg., 

9: Horrescunt segetes et camj4. Αά marginem 
Reg. primi in modum scholii apposita sunt illa : 
"H M λέγεται ἡ ἀνάστασις xal ἡ πωχνότης τῶν 
ἄστα γύων᾽ Horror dicitur agitativ atque densitas 
carum. 

(44) Reg.quintus ὕψος ἀνίστασθαι, Mox editio 
Paris. καὶ τὰ ταπεινά. πάντες δὲ sed illud, τὰ τα- 
xtivá, desideratur in editione Basil. et in octo mss. 
Coisl. vetustior πεῦκαι καὶ πάντες δὲ O4uvor* at 

icula xx! deest in aliis mss. Suspicamur autem 
1]α4,τὰ ταπεινά, additum fuissea typographis, aut 
a quibusvis, eo consilio, ut antithesis quedam in 
Basilii verbis reperiretur: sed propterea quidquam 
addi necesse non (uit,cum sine ulla accessione sa- 
tis superque conspicua sit antithesis. Postquam 


ret atque tribulos 69, Sed, inquiunt, jussa est terra 
producere Lignum fructiferum faciens fructum su- 
per terram, cujus semen ejus sit in ipso; eL tamen 
complures arbores cernimus, neque fructibus, ne- 
que seminibus praeditas. Quid ergo dicturi sumus? 
Quod res qux natura prestant, primaria menlione 
dignata sunt : deinde, quod accurate consideranti 
constabit, aut omnia semen ferre, aul vim quam- 
dam seminibus zqualem habere.Nam populi nigra, 
salices, ulmi,albz populi, et ali: ejusdein generis, 


segeti- D enim locutus est Basilius de altis arboribus, statim 


loquitur de plantis coronariis,quarum plerzque fe- 
re repunt humi. Animadvertas velim illud, τὰ τα- 
ttd, a veleri interprete agnitum non fuisse. 

(45) Reg. sextus zapiA0ov. Editi cum aliis mss. 
παρηλθε. Reg. terlius εἷς τὸ εἶναι παρήχθη. Statim 
edili cum tribus aut qualuor mss. χαριζόµενα, Re- 
gii primus, quintus et octavus cum Colb. secundo 
Καριζόμενον. 

(46) "Οτι τὸ ῥώδον, Secutus est Basilium Ambro- 
sius lib. ir in Hexaem., cap. 11. Idem docet Au- 
guslinus juoque lib. 1 De Genesi contra Mani- 
chaos, cap. 13. Sed postea, ut notat Ducius, lib. 
μι De Genesi ad litteram, cap. 18, sententiam 
mutavit. 

(47) Colb, secundus οὔτε σπέρµασι. Aliquanto 
post idem codex cum Reg. sexto 5 σπέρμ σι 


χεχρ. 


101 


S. BASILII MAGNI 


108 


fructum quidem nullum aperte afferre videntur; A καρπὸν μὲν οὐδένα δοχεῖ φέρειν ἐκ τοῦ προδήλου, 


heec tamen si quis diligenter expenderit, singulas 
istas arbores semen habcre comperiet. Enimvero 
granum illud quod folio subjectum est, quodque 
nonnulli in nominibus confingendis operam navan- 
tes, mischon sppellant, vim seminis atque virtutem 
obtinet.Quiscunque enim a ramis solent oriri inde 
ul plurimum radices emittunt. Fortassis aulern s *- 
minis rationem habent,et ipsi qui ex radicibus pul- 
lulant surculi : quos dum avellunt plantarum culto- 
res, genus earum multiplicant. Prius tamen, utl 
diximus, ez arbores memorate sunt, qui nostrain 
vitam magis conservant,quzque propriis fructibus 
hominem donantes, luculentum illi victum erant 


σπέρμα δὲ ἕκαστον τούτων ἔχον ἀχριθῶς dv τις ἵξ- 
ετάζων ἐξεύροι (48). 'O γὰρ ὑποχείμενος τῷ φύλλῳ 
xóxxoc, ὃν µίσχον τινὲς τῶν περὶ τὰς ὀνοματοποιίας 
ἐσχολακότων προσαγορεύουσι, τοῦτο σπέρματος 
ἔχει δύναμιν. "Όσα γὰρ ἀπὸ (40) κλάδων γίνεσθαι 
πέφυκεν, ἐντεῦθεν ὡς τὰ πολλὰ προθἀλλει τὰς ῥίζα-. 
Τάχα δὲ απέρµατος ἐπέχουσι λόγον xal αἱ τῶν ῥιζῶν 
ἀποφύσεις, ἃς παρασπῶντες ol φυτοχόμοι (50) τὸ χέ- 
vo; αὔξουσι. Πρότερον μέντοι, ὥσπερ ἴφαμεν, µνή- 
µης ἠξιώθη τὰ σὐνεκτικώτερα τῆς ζωῆς ἡμῶν, ὅσα 
ἔμελλε, τοῖς οἰκείοις Χαρποῖς τὸν άνθρωπον δεξιού- 
μενά, ἄφθονον αὐτῷ παρασκευάζειν τὴν δίαιταν ^ Xu- 
πελος μὲν οἶνον γεννῶσα εὐφραίνειν μέλλοντα καρδίαν 


suppeditaturz: vitisquidem,generaturavinuin,quo ἀνθρώπου * ἑλαία δὲ καρπὸν παρεχοµένη Ἰλαρύνειν 
erat cor hominis lztificandum : olea vero, eu: qui β δυνάµενον πρόσωπον iv ἑλαίφῳ Πόσα συνέτρεχε κατὰ 
vultum in oleo exhilarare potest, fructum allalura. ταυτὸν ἠπειγμένως ὑπὸ τῆς φύσεως παραγόμενα | Ἡ 
Quot festinanter in unum concurrerunt, producta δίζα τῆς ἀμπέλου * τὰ χλήµατα Ev κύκλρ εὔθαλη καὶ 
a natura! Radix vitis, palmites orbiculatim vire- μεγάλα ὑπὲρ γῆς xsyopéva * 6 βλαστὸς, οἱ ἔλιχες, ὁ 
scentes, valdeque super lerram diffusi, germen, ὄμφαξ, οἱ βότρυες (51). ᾿Αρχεῖ σου τῇ ὄψει καὶ ἅμ- 
εἰανίευ]ερ, uva acerba, racemi. Vitem si tuis oculiS πελος συνετῶς ὁραθεῖσα ὑπόμνησίν σοι τῆς φύσεως 
attente conspexeris,vel ipsate salis ad nature me. ἐμποιῆσαι. Μέμνησαι γὰρ δηλονότι τῆς τοῦ Κυρίου 
moriam revocat. Meministi enim Domini similitu- εἰκόνος, ὅτι ἄμπελον ἑαυτὸν λέγει, καὶ τὸν Πατέρα 
dinem, qua se ipsum vitem, et Patrem agricolam τὸν γεωργὸν, καὶ τοὺς xx0' ἕνα ἡμῶν διὰ τῆς πίστεως 
nuncupat 70 : nos item singulos Ecclesi: per fidem ἐμπεφυτευμένους (59) τῇ ᾿Ἐκκλησίᾳ κλήματα προσ- 
insertos, palmites appellavit, atque ad mullum πηγόρευσε * καὶ προσκαλεῖται ἡμᾶς εἷς πολυκαρπίαν, 
fructum afferendum invitat nos 7!, ne inutilitatis ἵνα μὴ ἀχρηστίαν καταγνωσθέντες τῷ πυρὶ πχραδο- 
damnati, igni tradamur; nec cessat hominum ani- θῶμεν * xol o) παύετχι πχνταχοῦ τὰς ψυχὰς τῶν ἂν 

mas ubique vitibus comparare. Vinea namque, in- θρώπων (93) ταῖς ἀρπέλοις kfogou»). ᾿)λμπελὼν 
quit, facta est dilecto incornu, in locopingui 3 : et, γὰρ ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ, φησὶν, ἓν κέρατι, iv 
Vineam plantavi,et sepem circumdedi 15. Animas ο τόπῳ πίονι καὶ, ᾽Αμϕελὼν» ἐφύτευσα, καὶ πε- 
humanas plane vineam dicit, quas sepe, mandato- ριέθηχα φραγμὸν. Τὰς ἀνθρωπίνας φυχὰς δηλονότι 
rum scilicet tutela et angelorum custodia circum- λέγει (ὅ4) τὸν ἀμπελῶνα, alc πραγμὸν περιέθηχε τὴν 
dedit. /mmittet enéimangelus Domini incircuituLi- Ἐκ τῶν προσταγµάτων ἀσφάλειχν xxl τὴν φυλακὴν 
mentium eum?5* . Deinde etiam,constilutisin Eccle- τῶν ἀγγέλων. Παρεμθαλετ (55) γὰρ ἄγγελος Koploo 
sia primum apostolis,secundo prophetis,terlio do- κύκλῳ τῶν φοβουµένων αὐτὸν. "Έπειτα καὶ οἱονεὶ 
ctoribus?4,quasi valla nobis defixit.A(queanti;uo- χάρακας ἡμῖν παρακατέπηξε θέµενος lv τῇ Ἔκκλη- 
rum ac beatorum virorum exemplis in sublime ἐνθ- σίφ πρῶτον ἁποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον 
xit nostram mentem, nec eam prosterni humi, aut διδασκάλους. Καὶ τοῖς τῶν παλαιῶν καὶ µακαρίων 
conculcatione dignam esse sivit. Vult autem nos ἀνδρῶν (B6) ὑπαδείγμασιν εἷς ὕψος ἡμῶν ἀνάγων τὰ 
charitatis amplexibus ceu quibusdamclaviculis A8 «φρονήματα, οὐκ ἀφῆχεν ἐῥῥιμμένε χαμαὶ, καὶ τοῦ 
proximum nostrum complecti, ac in ipsis acquie- πατεῖσθαι ἄξια. Βούλεται δὲ ἡμᾶς καὶ οἰονεὺ ἔλιξι τι- 
scere, ut jugi impeli sursum versus contendentes, σι ταῖς περιπλοχαῖς τῆς άγαπης τῶν πλησίον ἀντέχε- 
inster vinearam quarumdam arbores conscenden- σθαι, καὶ ἐπαναπαύεσθαι αὑτοῖς, "v', ἀεὶ πρὸς τὸ 
tium, nosmetipsos rerum altissimarum verlicibus ἄνω τὴν ὁρμὴν ἔγοντες, olov τινες ἀναδενδράδες ταῖς 
adequemus. Quin οἱ a nobis exposcit, ut dum de- D κορυφαῖς τῶν ὑψηλοτάτων ἑαυτοὺς περισέζωμε». 
fodimur, sustineamus.Defoditur autem anima,cum ᾿Απαιτετ (87) δὲ ἡμᾶς καὶ τὸ καταδέχεσθαι σκακτο- 
mundi curis, qua cordibus nostris sunt oneri,se- µένους. )Αποσκάπτεται Bb ψυχη ἐν τῇ ἀποθέσει τῶν 


70 joan. xv, 1. Τι ibid. 5. 72 ]sa. v, 1. 75 Matth. xxi, 33. 79 Psal. xxxin, 8. 74 L Cor. xm, 28 


48) Mss. duo ἐξευρίσκοι. Alii duo εὗροι. (53) Codices tres quy àc ἡμῶν τῶν ἀνθρ. 

49) Ita editio Basil. cum octo mss. e nostris — (54) Reg. sextus ἀνθρωπίνας δυνάμεις ψυχὰς δη- 
preter Bodl. Editio Paris. ὅσα δὲ ἀπό. λονότι λέγει, 

(90) Editio Basil. cum Combef. οἱ cum multis (55) Παρεμθαλει, etc. Vulgata, Immi'tet ae.gelus 
aliis m$3, φυτοχόµοι. Editio Paris. φυτηκόµοι, male. Domíni in circuitu timentium eum. 
Infra Colb. secundus συνέτρεχε κατὰ τουτὸν τὺν —— (56) Vox ἀνδρῶν deest in editis et in multis 
κχιρόν. mss.; sed legitur in Regiis terlio el sexto. laulo 

(51) Quatuor mss. oi féxpoe«c. Editi cum uno post codex Gombef. cum Reg. octavo iji ivoa, 
aut altero ms. βότρυς. male. 

(52) Codices aliquot ἐμφντευομένους. Mox editi — (57) Reg. sextus ἀπαιτείται. 
προχαλεῖτχι * al Sex mss. προσκαλεῖται, 


109 


HOMIL1A-V IN HEXAEMERON. 


110 


τοῦ κόσμου μεριμνῶν, wi βάρος εἰσὶ ταῖς Χαρδίαις ^ ipsam exuit. Quamobrem qui carneum amorem, 


ἡμῶν, "Ωστε b τὴν σχρχίνην ἀγάπην ἀποθέμενος, xal 
thv πρὸς τὰ χρήματα quiae, fj τὴν περὶ τὸ ὃ»στη- 
vov δοξάριον τούτο πτόησιν ἀπόπτυστον καὶ εὖχατα- 
φρύνητον ἠγησάμενος, ὥσπερ ἑσκάφη καὶ ἀνέπνευ- 
σεν ἀποσκεωασάμενος τὸ µάταιον βάρος τοῦ Υπί,ου 
φρονήµατος. Ast δὲ, xarà τὸν λόγον τῆς παροιµίας, 
μηδὲ ὑλομανεῖν, τουτέστι, μὴ ἐπιδεικτικῶς πολιτεύε- 
cÜxi, μη τὸν πα ὰ τῶν ἔξωθεν ἔπαινον θηρᾶ- 
σθαι (58), ἀλλ᾽ ἔγκαρπον εἶναι, τῷ ἀληθινῷ γεωργὼ 
τὴν ἐπίδειξιν τῶν ἔργων ταμιευόµενον. ZU δὲ καὶ 
"uc ἑλαία κατακχρπος ἔσο iv τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ. 
µηδέποτε Ἱυμνούμενος τῆς ἑλπίδος, ἁλλ᾽ dui θάλ- 
λουσαν ἔχων περὶ σεχντὸ, τὴν διὰ πίστεως σω 
τηρίαν. Οὕτω γὰρ τὸ ἀειθαλὲς τοῦ φυτοῦ µι - 


aut suum erga divitiasstudium deposuit,aut qui mi- 
sere hujus gloriol& libidinem conspuendam et as- 
pernabilom duxit,is veluti defossus est, ac, terrenae 
affectionis inani pondere excusso,respiravit.Opor- 
tet autem secundum proverbii sententiam,ut neque 
silvescamus,hoc est, minime ]jactanter degamus,ne- 
que ab externis aucupemur laudem, sed simus 
fruciuosi,veroque agricola specimina operum as- 
servemus.Tu vero Sicul oliva fructifera sis in do- 
mo Dei 15, nec unquam spe denuderis, sed semper 
in (eipso habeas fluridam salutem per fidem. Sic 
enim hujus plantae perpetuam imitatorus es viri- 
ditatem ; ac ejus fecunditatem emulabere,si uber- 
rima'n omni tempore largiare elee;nosynain. 


p 7n, xat τὸ πολύκαρπον δὲ αὐτοῦ ζηλώσεις, ἆφθονον τὴν ἐλεηιιοσύνην ἓν παντὶ κχιρῷ T2608 Ou voc. 


7. ᾽Αλλ’ ἐπανέλθωμεν πρὸς την ἔρευνα» vào τεχνι B 


κὠν διατάξεων. [όσα τότε γένη φυτῶν ἐπανέδραμε, 
τὰ μὲν ἔγκαρπα, τὰ δὲ ἐἑρέψιμα, ἄλλα πρὺς vxu- 
πηγίαν ἐπιτήδεια, ἄλλα πρὸς χαῦσιν | Ἐν τούτοις 
πάλιν ποικίλη μὲν ἐν ἑκάστω δένδρφῳ ἡ τῶν 
αὐτοῦ διακόσµησις, δυσέφικτος δὲ καὶ ᾗ 
ἑξεύρεσις τῆς ἑκάστου ἰδιότητος, καὶ ἡ θεωρία τῆς 
πρὸς ἕκαστον τῶν ἑτερογενῶν διαφοράς, loc τὰ 
μὲν αὐτων βαθύῤῥιζα, τὰ 0b ἀκρόῤῥιζα καὶ τὰ μὲν 
xxi µονοσυέλεία, τὰ δὲ χαμµαίζηλα καὶ 

εὖθὺς ἀπὸ τῆς onc εἰς πολλὰς ἑκφύσεις διῃρηµέ- 
να. Πῶς ὅσον μὲν (59) ob κλάδοι προµήχεις ἐπὶ 
πολὺ τοῦ ἀέρος ἐἑκτεταμένοι, τούτων xai αἱ tu: 
βαθεται, ἐπὶ πλείστον ἐν χύκλῳ διανεµόµεναι, otov 


1. Verum ad artificiosas ordinationes perqui- 
renlas redeamus. (uoti tunc arborum genera 
euersere, alia quidem frugifera. alia vero con- 
sStruendis tectis idonea, hzc ad fabricandas naves 
apta, illa ad cremationem destinata! In his rur- 
sus varia est partium uniuscujusque arboris dis- 
positio : singularum autem arborum proprietas 
vix invenitur; et earum qua diversi generis sunt, 
discrimen vix animadvertitur. Quomodo alis ar- 
bores in. profundum agant radices, alie easdem 
in superficie habeant : hz rectze assurgant,sintque 
unistirpes, ille deprimantur humi, atque stalim 
a radice in plures caudices dividantur. Quomodo 
quarum rami prolizi sunt, ac in aerem valde ex- 


θεµελίους τινὰς ἀνκλογοῦντας τῷ βάρει τῶν ἄνωθεν ϱ passi, harum etiarn profunda sint radices, et la- 


ὑποτιθείσης τῆς φύσεως. Πόσαι τῶν φλοιῶν al διαφοραί! 
Τὰ μὲν γὰρ λειόφλοικ τῶν φυτῶν, τὰ δὲ ῥηξίφλοια * 
καὶ τὰ μὲν µονόλοπα αὐτῶν, τὰ δὲ πολύπτυχα. "O δὲ 
θαυμαστὸν, ὅτι καὶ τῆς ἀνθρωπίνης νεότητος καὶ 
τοῦ γήρως εὗροις ἂν καὶ iv τοῖς φυτοῖς παραπλήσιχ 
τὰ συμπτώματα. Τοῖς μὲν γὰρ νέοις, xal εὐθαλέσιν 
ὁ φλοιὸς περιτέταται (660) ^ τοῖς 96 γηράσκουσιν oTov 
ῥυσσούται καὶ ἐκτραχύνετχι, Kal τὰ μὲν κοπέντχ 
ἐπιθλαστάνει ^ τὰ δὲ μένει ἁδιάδοχα, ὥσπερ τινὰ θά- 
νατον την τομὴν ὑπομείναντχ. "Ηδη δέ τινες τετηρή- 
κασιν ἐκτεμνομένας fj καὶ ἐἘπικαιομένας τὰς πίτυς 
sic ὀρυμῶνας µεθἰστασθαι. Τινὰ δὲ καὶ τὴν ix φ”- 
σεως κακίαν ᾖἔπιμελειχις Ὑεωργῶν Θθεραπευόµενα 
ἔγνωμεν * otov τὰς ὀξείχς ῥοιὰς, καὶ τῶν ἀμυγδαλῶν 
τὰς πιχροτέρας, ὅταν διατρηθεῖσαι τὸ πρὸς τῇ $a 
στέλεχος σφῆνα φεύνης (61) λιπαρὸν τῆς ἑντεριώνις 
µέσης διελαθέντα δέξωνται, de εὐχρῃστίαν μεταθὰλ- 
λουσι τότε τοῦ χυμοῦ vrv δυσχΜρειαν. Μηδεὶς οὖν ἐν 
απκίᾳ διάγων, ἑχυτὸν ἀπογινωσκέτω, εἰδὼς ὅτι γεω;- 
γία (63) piv τὰς τῶν φυτῶν ποιότητας µεταθάλλει, η ὁὲ 


735 Psal. Li, 10. 


(58) Golb. secundus Exzwov 0npácz. ——  — 

(59) fta quatuor mss. Deest µεν in editis et in 
Colb. secundo. 

60) Ita sez mss Editi παρχτέταται͵Ώοῦ ita recte. 

δη) "Ocav.. ,.Oxnvx πεύκης, elc. Hunc locum pau- 
lo aliter exprimit Ambrosius lib. ti in. Hezaem., 
cap. 13, num.56 : Amygdalis quoque, inquit, hoc 


lissime in orbem distributz : perinde quasi funda- 
menta quadam oneri impendentium accommodata 
subjecisset natura.Quot corlicum sunt discrimina! 
Nam aliis arboribus levis, aliis scaber est corlex : 
aliae unico, alie multiplici teguntur cortice.Quod 
vero mirandum est, ea que plantis accidunt, ea 
comperias modo haud dispari juventuti hominum 
ac senectuti accidere. Enimvero novellis ac vigen- 
tibus cortex circum extenditur : ubi secuerint, 
quasi rugosus et asper evadit. Et alia germinant 
licet inciss: alie autem citra successionem et pro- 
paginen: remanent, cesuram perinde ut mortem 
quamdam perpessa. Jam vero succisas, aut etiam 
combustas pinus quidam observarunt in querceta 
verti. Porro naluralia quarumdam arborum vitia 
agricolarum diligentia curari novimus; cujusmodi 
sunt mali punica acida, el amygdal.e amariores, 
qua, ubi perforato ad radicem irunco pinguem 
picee cuneum per mediam medul'am adactum 
susceperint, tunc succi 47 acerbitatem in bonum 


genere medicari feruntur agricolz, ul ex amaris 
dulces [iant [ructus, ut el Lerebrent ejus radicem 
arboris,el in medium inseranl surculum ejus ar-- 
boris, quam Graci πεύκην, nos piceam dicimus : 
quo facto succi amaritudo deponitur. 

(62) Reg. quintus, ὁ γεωργός, agricola. 


141 


se ipse desperet : haud nescius, plantarum quali 
ates υἱ agricultura commutan ; ita animi dili- 
geniia,que in consequenda virtute adhibenda est, 
inürmitetes omnes superari posse.ÁL vero tapta esl 
Írugiferarum arborum in edendis íructibus diffe- 
rentia, ul ne possit quidem quisquam eam verhis 
explicare. Non enim solum in arboribus genere 
diversis diversitas reperitur fructuum: sed in ipsa 
eliam arboris specie multum est discriminis; 
quandoquidem alia in marium, alia in feminarun, 
fructu nota distincta est a stirpium cultoribus, qui 
scilicet palmae etiam in mares ac feminas dividans. 
Atque aliquando videas eam que ab ipsis femina 
nuncupatur, demillentem ramos, velut libidine 
concitatam, marisque amplexum appetentem. Vi- 
deas itidem harumce arborum cultores velut qu:e- 
dam mascularum scmina qua pseues vocantur, 
ramis ejus immittere; sicque ipsam quasi in {γη - 
tionis sensu constitutam,iterum ramos erigere, et 
hujus arboris comam ad propriam forinam redire. 
Porro idipsum eliam narrant de ficis. Unde «iii 
quidem ficos silvestres juxta bortenses censerunt : 
alii vero grossos caprilüci fructuosis ac domesticis 
ficis alligantes,ipsarum medentur infirmitati jam- 
que diffluentem ac evanescentem fructum grossis 
eaprifici contineat. Quid vult sibi illud naturse 
exemplum ? Quod nos vel ab iis qui a fide alieni 
sunt, impetum quemdam ac vigorem ad dandum 
bonorum operum specimen sepe accipere debe- 
mus. Etenim si videris eum, qui aut vitam ethni- 
cam agit, aut ob perversam quamdam hzresim ab 
Ecclesia abscissus est, proba ac conlinentis viz, 
et relique moralis disciplinastudiosum 0556: 18 Ὢ 
magis intende sedulitatem, ut fructifera fico ex 


| S. BASILI MAGNI 
asm U(ananutant.Nemo igitur iu vitio degens,de A κατ’ &oevày τὴς 


412 


ἃς ἐπῳμέλες Δωνατή hav. παν- 
τοδαπῷν. των ἐπικρατῆααι, HO δὲ πιρὶ 
τὰς καρπαχονίας διαφορὰ τῶν φυτῶν τοσ- 
αύτη, ὅσην οὐδ ἂν ἐπελθεῖν τις δυνηβείη τῷ λόγψ. 
Οὐ γὰρ µόνον bv τοῖς ἑτερογενέσιν αἱ διαφαραὶ τῶν 
καρπὼν, ἀλλ ἤδη καὶ dv αὐτῷ τῷ εἴδε (63) τοῦ 
δένδρου πολὺ τὸ διάφορον * ὄπουγε καὶ (04) ἄλλος μὲν 
χαρακτὴρ τοοῦ καρποῦ τῶν ἀῤῥένων, Qo δὲ τῶν 
θηλειῶν, παρὰ τῶν φωτουργῶν διαχέκριται, of Τε 
καὶ τοὺς φοίνικας εἷς ἄῤῥενας καὶ θηλείας Διστῶσι. 
Καὶ ἴδοις ἄν ποτε τὴν παρ) αὐτῶν ὀνομαζομένην θή- 
λειαν καθιεῖσαν τοὺς κλάδους, οἵον ὀργῶσαν, καὶ τῆς 
συμπλοχῆς ἐφιεμένήν τοῦ ἄῤῥενος, τοὺς δὲ θεραπε»- 
τὰς τῶν qutüv ἐμθάλλοντας τοῖς κλάδοις, οἷόν τινα 
σπέρματα τῶν ἀῤῥένων, τοὺς λεγοµένους ψῆνας * 


Β καὶ οὕτως olov iv συναισθήσει τῆς ἀπολχύσεως χι- 


νεσθαι xxl ἀνορθοῦσθαι πάλιν τοὺς κλάδους, xxi πρὸς 
τὸ οἰπεῖον Gy ux τοῦ φυτοῦ τὴν χόµην ἀποχαθίστα- 
σθαι. Τὰ αὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ περὶ τῶν συχῶν exo. 
"O0sv οἱ μὲν τὰς ἁγρίας (05) συκᾶς παραφυτεύουσι 
ταῖς ἡμέρος * ol δὲ τοὺς ὀλύνθως ἑγνδήσαντς, 
τῶν εὐχάρπων καὶ ἡμέρων συχῶν τὴν ἀτονίαν 
Ἠῶνται, ῥέοντε δη καὶ σχεδαννύμενον τὸν καβπὺν 
τοῖς ὀλώνθοις Ἐπέχοντες. Τί σοι τὸ παρὰ τῆς φύσεως 
αἵνιγμα βούλεται (68) ; "Ow χρὴ πολλάχις ἡμᾶς καὶ 
παρὰ τῶν ἀλλοερίῳων τῆς πίστεως εὐτόνίκν τινὰ 
προς ειν &l τὴν τῶν ἀγαθῶὼν ἔργων ἐπίδειξεν - 
"Eàw γὰρ ἴδῃς τὸν kv βίῳ ἐθνικῷ, f ἀπό τινος aioé- 
σεως ῥἐνδιαστρόφου τῆς Εκκλησίας ἀπεσχισμένον, 
βίου σώφρονος καὶ τῆς λοιπῆς κατὰ τὸ ἦθος εὐταξίας 
ἐπιμελούμενον, πλεῖον σεαυτοῦ τὸ σπουδαῖον ἐπίτει- 
vov, ἵνα vévg παραπλήσιος τῆ καρποφόρρ συκῇ, ix 
της τῶν ἀγρίων παρουσίας ἀἁθροιζούσῃ την δύναμιν, 
καὶ την μὲν ῥύσιν ἐπεχούσῃ, ἐπιμελέστερον δὲ τὸν 
xapzbv (07) ἐκτρεφούαῃ. 


eaprificorum presentia colligenti vires εἰ defluvium cobibenti, fructumque diligentius enutrienti, 


similis evadas. 

8. Tales igitnr sunt circa generationis modum 
differentis plantarem,ut pauca admodum de plu- 
rimis dicamus. Ipsorum autem fructuum varieta- 
tem,figuras,colores,saperum proprietatem, unius- 


cujusque utilitatem quis recensere possit?Quomodo 


8. Τοιαῦται μὲν οὖν al περὶ τὸν τρόπον τᾶς γενέ- 
σεως αὐτῶν διαφοραὶ, ὡς ἐλάχιστα εἰπεῖν ἀπὸ πλεί- 
στων. Αὐτῶν δὲ τῶν καρπῶν τίς ἂν ἐπέλθοι τὴν ποικι- 
λίκν, τὰ σχήματα, τὰς χρόας, φῶν χυμων τὴν ἴδιότης 
ται τὸ àe' ἑχάστου χρήσιµον ; Πῶς cx μὲν γυμνὰ 


quidam nudi coquantur & sole, quidam vero pula y πέπτεται τῷ ἡλίῳ (68), τινὰ δὲ ἐν Dispo κεκα- 
minibus contecti, compleántur ; eL quarum arbo- λυμμένα πληροῦται ; καὶ ὦν μὲν ἁπαλὸς ὁ καρπὸς, 


rum tener est fructus,in ii8 crassum sit folii tegu- 
mentum, velut in fico : quarum vero (ructus sunt 
firmiores, leve sit foliorum tutamen, uli in nuce. 
Nam illisob debilitatem subsidio majore opus erat: 
his vero amictus crassior propter frondium um- 
bram nocuisset. Quomodo diffissum sit vitis folium, 
ut uva et aeris injuriis resistat, el radium solis 
per illius raritatem ubertim suscipiat. Nihil sine 


(63) Editio Basil. cum octo mss., ἐν αὐτῷ τῷ 
εἴδει. Editio Paris., tv τῷ aye εἴδει. 

(64) Sio mss. tres, Deest xal in excusis. 

(65) Ita sex mes. Editi ἀτρίους. 

(66) Ita Reg.octavns cum Culb.secundo et Cotn- 
bef. Abest βούλεται ab editis. 

(67) Editi cam ono aut altero ms, τοὺς χαρπούς. 
Àt Combef. cum aliis qualuor mss. τὸν καρπὀν. 


Td φύλλου τὸ σπεπἀστήριον, ὡς ἐπὶ cl συκὰς, 
ὧν δὲ οἱ καρποὶ στεγανώτεροι, ἐλαφρὰ τῶν φύλλων 
^ προδολὴ (69), ὡς ixl τῆς api; "Ov ἐκεῖνα 
μὲν διὰ τὸ ἀσθενὲς πλείονος ἐδεῖτο τῆς βοηθείας * τού - 
τοις δ' ἂν προσθλαθλλς ἐγένετο ἡ πα(υτέρα περιδολὴ 
ix τῆς ἀπ᾿ αὐτῶν σκιᾶς, Πῶς κατέσχιστα: τὴς ἁμπέ - 
λου τὸ φύλλον, ἵνα καὶ πρὸς τὰς ἐκ τοῦ ἀέρος βλάβας 
ὁ βότρυς ἀντέχῃ, καὶ τὴν ἀκτῖνα τοῦ ἡλίου διὰ τῆς 


(68) Colb. secundus γυμνά πεπαίνεται τῷ Aly 
παραδεικνύ-ενα, nuda coquanur, οἱ soli expenan- 
(ur. Reg. terlius πέπτεται τῷ dup παραδε.,./- 

ενα, 

(69) Colb. secundus φύλλων ἡ xsp9923,, folicr um 
amic(us. Lectio optima. Edit cum aliis ud. i προ- 
θολή. Reg. tertius αἱ ἑλαφραὶ τῶν φύλλων αἱ προ- 


θιλαί. 


418 


Πολ V IN HEXAEMERON. 


444 


ἁραιόκιτος δεψιλῶς ὑποδέχηται» GUÀy ἀναίτίον A causa, nihil temere factum est: ompia ab inaffahili 


οὐδὲν ἀπὸ ταυτοµάτου ^ πάντα ἔχει τινὰ σοφίαν 
ἁπόῤῥητον, Τίς ἂν ἱφίκοιτο λόγος; Πῶς ἀνθρώπινας 
wage πάντα μετ ἀκριθείας ἐπέλθοι, ὥατε χαὶ κατ. 
εδειν τὰς ἱδιότητας, καὶ τὰς πρὸς ἔχαστον διακφορὰς 
ἑναργῶς διαχρῖναι, καὶ τὰς πεκρυμµένας ἀἰτίας ἆνεν- 
διῶς παραστῆσαι; "Ev ὕδωρ, διά τῆς ῥίζης ἑλκόμε- 
vow, ἄλλως μὲν τρέφει τὴν ῥίζαν αὐτὴν, ἄλλως δὲ 
τὸν φλοιὸν τοῦ στελέχους, xa: ἄλλως τὸ ξύλον, καὶ 
τὴν ἐντεριώνην ἑτέρως. Τὸ αὐτὸ καὶ φύλλον γίνεται, 
xal εἷς ἀκρέμονας xal κλάδους κατασχίζεται, xal 
τοῖς καρποῖς παρέχει τὴν αὔξησιν, χαὶ δάκρυον του 
φυτοῦ xal ὁπὸς ἐκ της αὗτης αἰτίας (70) προέρχεται’ 
ot« πόση πρὸς ἄλληλά ἔστιν ἡ διαφορὰ, οὐδεὶς ἂν λόγος 


ἐξίκοιτο. ” Άλλο γὰρ τοῦ σχίνου τὸ δάκρυο», καὶ ἄλλος p 


6 ὁπὸς τοῦ βαλσάμο» καὶ νἀρθηχὲς τινες ἐπὶ τῆς 
Αἰγύπτου xai Λιθύης ἕτερον ὁπῶν γένος ἀποδα- 
πρύουσι. Λόγος δέ cl; ἔστι xal τὸ ἤλεκτρον ὁπὸν εἶναι 
φυτῶν εἷς λίθου φύσιν ἀποπηγνύμενον. Μαρτυρεί δὲ 
vg λόγφ τὰ ἐμφαινάμενα κάρφη xal τὰ λεπτότάτα 
ἀὺν ζώων, ἅπερ, ἁπαλοῦ ὄντος τοῦ ὁποῦ, ἕναπο- 
λφφθέντα κατέχεται. Καὶ ὅλως τὴν κατὰ τὰς ποιότη- 
τας τῶν ὁπῶν διαφορὰν ὃ μὴ τῇ πείρᾳ διδαχθεὶς o22- 
iva λόγον εὐρήσει τὴν ἐνέργειαν παριστῶντα, Πῶς 
πάλιν ἀπὸ τῆς αὐτῆς νοτίδος ἐν μὲν τῇ ἀμπέλῳ οἴνος 
συνίσταται, kv δὲ τῇ dag τὸ ἔλαιον; Καὶ οὗ τοῦτο 
µόνον θαυμαστὸν, πῶς ὧδε piv τὸ ὑγρὸν ἀπεγλ»- 
κάνθη, ixst δὲ λικαρὸν γέγονεν, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ Ey τοῖς 
λυκέσι καρποῖς ἀμύθητος ἡ παραλλαγὴ τῆς ποιότη- 
τος. Αλλο γὰρ τὸ àv ἀμπέλῳ γλυχὺ, καὶ ἄλλο τὸ ἐν 


quadam sapientia proficiscuntur. Quaenam oratio 
possitomnia assequi?Quomodo omhia:aceurale re- 
censere possit mens homana,adeo ut proprietales 
cognoscat, secernal clare singulorum differeptias, 
et occultas causas cetto proferat ? Una aqua per 
radicem attracta, aliter nutrit ipsam radicem,ali- 
ter trunci corlicem,aliter lignum,aliter medullam. 
Eeadem et folium fit, et in majores ac in minores 
ramos discinditur, 48 οἱ przstat fructibus incre- 
mentum: lacrymae etiam et succus plant: ex ea- 
dem cau:a proveniunt : qna quantum inter se dif- 
ferant, nullus sermo explicare possit. Alia est enim 
lentisci lacryma, alius balsami succus : quedam 
eliam ferule in /Egypto et in Libya stillant aliud 
succorum genus.Ferunt quoque electrum,succum 
esse plantarum, in lapidis naturam concretum. 
Porro opinionis bujus testimonium sunt festuce in 
ipso apparentes,ac bestiolz tenuissima,qu:ze, pro- 
pterea quod in tenero ac molli succo consederiht, 
detinentur incluse. Et in summa, qui non experi- 
mento edoctus est, quantum inter se discrepent 
Suecorum qualitates, is ad eorum vim et effica- 
ciam explicandam nullum reperturus est sermo- 
nem. Quomodo iterum ab eodem, humore in vite 
quidem viuum producitur, in olea autem oleum ? 
Alque non id solum mirandum est, quonam pacto 
humor hic duleis, illic pinguis evaserit : sed quod 
etiam in dulcibus fructibus inenarrabilis eet qua- 
litatis commutatio. Alia est enim in vite dulcedo, 


µηλέφ, «al σύκῳ, καὶ φοΐνιχι. "Ετι σε BoUAopat περὶ C alia in malo, in fico, ac in palina. Volo insuper, ut 


τὴν ἐξέτασιν ταύτην φιλοτεχνῆσαι, nux τὸ αὐτὸ ὕδωρ 
νῦν μὲν Àctóv ἐστι τῇ αἰσθήσει, ὅταν iv τοῖσδὲ τισι 
νοῖς φυτοῖς Ὑενόμενον ἀπογλυκανθῇ vov ὃξ πληκτι- 
xov ἐστι τῆς γεύσεως, ὅταν δι ἄλλων φωτῶν ἐνεχθὲν 
ἀποξύνηται. Καὶ πάλιν εἰς τὴν ἐσχάτην πικρότητα 
µεταθάλλον ἐκτραχύνει τὴν αἴσθησιν, ὅταν ἐν ἀφίνθῳ 
& σχαµµωνίᾳ (14) γένηται" καὶ kv μὲν ταῖς βαλάνοις 
4 τῷ καρπῷ τῆς κρανείας πρὸς τὴν στυφὴν καὶ αὐστη- 
ῥὰν ποιότητ« µεταθάλλει' ἓν OE ταῖς τερεθίνθοις xai 
ταῖς καρύσις πρὸς ἁπαλὴν καὶ ἰλαιώδη φύσιν μµεθ- 
ίσταται. 

9. Καὶ τί δεῖ τὰ πόδρω λέγειν, ὅπου γε ἐπὶ της 
αὗτης συχης πρὸς τὰς ἐναντιωτάτας µεταθαίνει ποιό» 


hzc majori studio et arte perscruteris : quomodo 
aqua eadem nunc sensui lenis sit, cum in quibus- 
dam plantis commorans dulcescit: nunc vero 
pungat gustum, cum per alias plantas diducia 
acescit. Ac rursus in extremam amaritudinem 
versa, sensum exasperat, cum in absinthio aut 
scammonea insederit. Quinetiam in glandibus,aut 
in corni fructu, ad astringentem asperamque qua- 
litatem transit : in terebinthis vero et nucibus, in 
teneram et oleosam naturam transmutatur. 


9. Et quid opus est procul dissita proferre,cum 
in eadem ficu in qualitates maxime contrarias 


vntae; Πικρότατιν μὲν γάρ ἔστιν iv τῷ ὀπῷ, γλυκύ- p commigret? Est enim in succo amarissima : con- 


τατον δὲ ἐν αὐτῷ (79) τῷ καρπῷ. Καὶ ἐπὶ τῆς ἀμπέ- 
λου στυπτικώτατον μὲν ἐπὶ τῶν ἀκρεμόνων , ἥδιστον 
δὲ ἐν τοῖς βότρυαιν. Al δὲ κατὰ τὰς χρόας διαφορχὶ 
πόσαι! "Io; ἂν εν λειμῶνι τὸ αὐτὸ ὕδωρ ἔρυθραι- 
νόµενον μὲν iv τῷδε τῷ ἄνθει, xai iv. ἄλλῳ πορφυ- 
poov (13), καὶ κυανὸν ἐν τῷδε, καὶ lv ἑτέρῳ Atuxóv 
καὶ πλείονα πάλιν της dv ταῖς χρόαις ποικιλίας τὴν 
κατὰ τὰς ὀδμὰς διαφορὰν παρεχόμενον )Αλλὰ γὰρ 


(70) Reg. tertius. ix τῆς τοιαύτης αἰτίας. Ibidem 
Reg. quintus προσέρχεται. 
1) Colb. secundus f, ἀσχομμωνίᾳ quam quo- 

que lectionem exhibet quidem Reg. sextus sed se- 
tundis curis. Editi, Coisl. uterque, et Regii tertius 
él quimtus ocxaupoviq Scammenia autem, seu 
scammonea, herto est regionem iranemarinarum, 


tra, dulcissima es; in ipso fructu.Etin rite,astrin- 
gentissima est in ramis, in uvis vero suavissima. 
Quot autem differenti sunt colorum! Videas enim 
in prato eamdem aquam in hoc quidem flore rube- 
scentem, in alio purpuream, in hoc ctruleam, in 
alio albam : atque iterum differentiam majorem 
exhibet in odoribus, quam ipsa est colerum va- 
rietas. Sed enim orationem meam cerno ob inex- 


qua presertiin in Ásia et in agro Colophonio cre- 
scit, cujus süceus valet ad medicinas.Plura qui cu- 
piet, Ruellium legere poterit. 

(12) Ita editio Basil.cum codice Combef. et cum 
aliis sex mss. Editio Paris, iv αὐτοῦ τῷ. 

(73) Codex Combef.cum Reg. octavo πορφυροῦν. 
Editi cutn Reg. quinto πορφυρόν, 


145 8. BASILII MAGNI 116 


plebile ista speculandi desiderium, ultra modum A 5pà µοι τὸν (74) λόγον τῇ ἁπληστίᾳφ τῆς θεωρίας sic 
exscrescere: quam nisi astrinxero,revoeaveroque ἀμετρίαν Ἐκπίπτοντα, ὃν ἓὰν μὴ δήσας πρὸς ἀνάγκην 
ad creationis legem, dies me deficiet magnam ἁἀπαγάγω τῆς χτίσεως, ἐπιλείψει µε $i ἡμέρα τὴν µο- 
vobissapientiam ex minimis rebus exhibentem. γἆλην σοφίαν (15) ἔκ τῶν µικροτάτων ὑμῖν παριστῶνο 
Germinelterra lignum fructiferum.faciens(ructum τὰ. ἉΒλαστησάτω ἡ γή ξύλον κάρπιµον, ποιοῦν 
super lerram. Et subito montium cacumina co- καρπὺν ἐπὶ τῆς γῆς — Koi εὖθὺς αἱ κορυφαὶ των 
mantia com parebant, et solerler concinnabantur ὀρέων ἑκόμων” καὶ ἐφιλοτεχνοῦντο παράδεισοι, καὶ 
horti, et fluviorum ripe infinitis adornabantur πυταμῶν ὄχθαι μµυρίοις Ὑένεσι φυτῶν ὡραῖζοντο. 
plantarum generibus. Atque he quidem ad exor- Καὶ τὰ uiv τὴν ἀνθρωπίνην ηὐτρέπιστο κατακοσμῆ- 
nandam hominum mensam ordinabantur: ille vero σαι τράτεζαν τὰ δὲ βοσκήμασι τροφὴν καρεσχεύαζεν 
ex frondibus fructibusque alimentum pecoribus ἐκ τῶν φύλλων, ἐκ τῶν καρπῶν, ) Άλλα τὰς ἐκ τῇς 
prsstabant. Ali: conferunt nobis medicinz subsi- ἱατρικῆς ὠφελείας ἡμτν προεξένει ΄ τοὺς χυλοὺς, τοὺς 
dia, succos, liquores, festucas, cortices, fructum : ὁποὺς, τὰ χάρφη, τοὺς φλοιοὺς , τὸν καρπὸν' καὶ 
el uno verbo, quaecunque nobis invenit diutina ex- ἁπαξαπλῶς ὅσα à χρονία πεῖρα ἑξεῦρν , ἐκ τῶν 
perientia, dum 49 ex singulis casibus id quod g Χατὰ µέρος περιπτώσεων συλλεγοµένη τὸ χρήσιμον, 
utile est colligit ; Ώερο omnia perspicax Conditoris ταῦτα 4 ὀξεῖχ τοῦ κτίσαντος (7θ: πρόνοια, t$ ἀρχῆς 
providentia, ab initio res prospiciens, edidit ac προθλεψαμένη, εἷς Ὑένετιν ἤγαγ:. Σὺ δὲ ὅταν ἵδῃς 
produxit.Tu vero cum videris hortensia,silvestria, τὰ ἥμερα, τὰ ἄγτια τὰ φίλυδρα,τά (1:002, xà χερσαῖα τὰ 
aquatica, terrestria, florifera aut non florenlia, in ἀνθοφοροῦντα, fj τὰ ἀνανθη , ἓν μικρῷ τὸν µέγαν 
parvo magnum agnoscens, semper tuam magisac ὨἔΕπιγινώσχων, πρόσθες ἀεὶ τῷ θχύματι, καὶ αὔξησον 
magis intendas admirationem, ac velim augeas µοι τὴν ἀγάπην τοῦ ατίσαντος. ᾿Εξέταζε, πῶς τὰ μὲν 
amorem in Creatorem tuum. Expende, quomodo ἀειθαλῆ ἐποίησε, τὰ δὲ γυμνούμενα καὶ τῶν ἀειθχ- 
alias arbores perpetuo virentes, alias vero nuda- λῶν τὰ μὲν φυλλοθόλα, τὰ δὲ ἀείφυλλα. Φυλλοδολετ 
toni obnoxias condiderit : el quomodo inter eas γὰρ καὶ kAa(x καὶ πίτυς, el καὶ λεληθότως ὑπαλλάσ- 
qua semper virescunt, ali:e amittant frondes, alie σει τὰ φύλλα, ὥστε μηδέποτε δοχκεῖν τῆς χόµης ἄπο- 
semper ipsas servent. Enimvero olea et pinus γυμνοῦσθαι. ᾽Αείφυλλον δὲ ὁ φοίνέ, τῷ αὐτῷ φύλλψ 
exunntur foliis; tametsi sensim occulteque frondes ἐκ τῆς πρώτης βλαστῄσεως εἰς τέλος συμπαραμένων, 
alternant,adeo ut nunquam coma denudari videan- Επειτα (77) κἀκεῖνο σκόπει, πῶς ἡ µυρίκη ὥσπερ 
tur. Palma autem perpe.uo folia relinet, utpole c, ἀμφίδιόν εστε, xal τοῖς φιλυδροις συναριθμούμενον, 
quacum eisdem foliis a prima germinatione ad καὶ κατα τὲς ἐρήμους πληθυνόµενον. Διὸ καὶ ὁ "Ic- 
finem usque permaneat. Deinde οἱ illud animad- ρεµίας δικαίως τὰ πονηρό-ερχ (18) καὶ ἐπαμφοτερί- 
verte quomodo myrica est veluli anceps : annu- ζοντα τῶν ἠθῶν τῷ τοιούτω φυτῷ παρεικάζει. 
merantur nimirum et inter aquatica,et in solitudi- 

nibus abundat. Quapropter etiam Jeremias pejores et ambiguos mores huic planta» merito comparat 76. 


19. Germinat terra. Hoc perbreve preceptum 
slatim magna natura et arlificiosus sermo erat, in- 
numeras stirpium proprietates cogitatione nostra 
citius proferens. Praeceptum illud,quod etia:n nunc 
lerre inest, eam quotannis urget, ut facultatem 
suam omnem, qua ad herbas, semina,arboresque 
generandas praedita est, exserat. Quemadmodum 
eni:n turbines ex primo ictu ipsis incusso, eos qui 
deinceps sequantur gyros conficiunt, cuin in se- 
ipsis, fixo centro, circumferuntur: sic et nalura 
ordo ab hoc primo precepto exorsus, ad omne 


10. Βλαστησάτω ἡ ΥΠ. Τὸ μικρὺν τοῦτο πρόσ- 
ταγµα εὐθὺς φύσις µεγάλη καὶ λόγος ἔντεκνος ἦν, 
θἄττον τοῦ ἡμετέρυ νοήματος τὰς µυρίας τῶν 
φυοµένων ἰδιότητας ἐκτελῶν. ᾿Εκεῖνο ἔτι καὶ vov 
ἐνυπάρχον (79) τῇ γ τὸ πρόσταγμα, Ἐπείγει αὐτὴν 
καθ ἑκάστην ἔτους περίοδον ἐξαγειν τὴν ὀύναμιν 
ἑαυτης ὅσην ἔχει πρὀς τε βοτανῶν καὶ σπερµάτων 
καὶ δένδρων Ὑένεσιν, "uc γὰρ ol στρὦλοι ix τῆς 
πρώτης αὐτοῖς ἑνδοθείσης πληγῆς τὰς ἐφεξῆς ποιοῦν- 
ται περιστροφὰς, ὅταν πήξαντες τὸ χέντρον ἐν ixo- 
τοῖς περιφρέρωνται' οὕτω καὶ à τῆς φύσεως ἀκολου- 


deinceps tempus transit, donec ad communem uni- Día, ἐκ τοῦ πρώτοῦ προστάγµατος τὴν ἀρχὴν δεξα- 


versi consummationem pervenerit. Ad quam : t nos 
omnes referti fructibus, ac bonorum operum pleni 
festinemus, ut plantati in domo Domini, in atriis 
Dei nostri 1? efflorescamus,in Christo Jesu Domino 

76 Jer. χι 6. 77. Psal. xci, 14. 

UA) Reg. primus ὁρῶ µου τὸν, Editi cum multis 
(8$. ὁρῷ µοι τὸν 

(16) Colb. secundus cum Reg. sexto σοφἰαν τοῦ 
Χτίσαντος. Sed illud, τοῦ κτίσαντος, desideratur in 
editis et in aliis mss. 

(76) Reg. quintus τοῦ κτίσοντος, 

71) Reg.sextus à φοίνιξ τὸ αὐτὸ φύλλον ix τῆς 
πρώτης βλαστήσεως εἷς τέλος συμπαραμένον ἐχων. 
"Ἔπειτα, eic. Palma qua easdem frodes a prima 


uiv 80), πρὸς πάντα τὸν ἐφετῆς δεξέρχετει χρό. 
vov, µέχρις ἂν πρὸς τὴν κοινὴν συντέλειαν τοῦ παν- 
tóc καταντήσι. 'Eq' f καὶ ἡμεῖς πάντες ἔγναρποι 
καὶ πλήρεις ἴργων ἀγαθῶ, ἐπειγώμεθα, ἵνα, φυτευ- 


generatione ad fnem usque permanentes servat. 
(18) Colb. secundus τὰ πονηρότατα Ibidem Reg. 
secundus καὶ ἀμφοτερίζοντα. u 
(79) Ita Duc. uterque et alii quinque mss. Editi 
áoyov. 
(80) Reg. sextus. τὴν ἀπαρχὴν Ciíagiva. Ibidem 
mss. quatuor 5«tipyscat. Editi cuin duobus aut tri- 
bus mss, διέρχεται. 


117 


HOMILIA VI IN HEXAEMERON. 


118 


θέντες kv τῷ οἴκῳ Κυρίου, ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ θεοῦ A nostro, cui gloria et imperium in szmcula ssculo- 


ἡμῶν ἐξανθήσωμεν iv Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ — Koply 


rum, Àmen. 


ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἷς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν. 





OMIAIA G*. 
Περὶ γενέσεως φωστήρων (81). 

4. Tóv ἀθλητῶν θεατὴν µετέχειν τινὸς προσηκε 
καὶ αὐτὸν εὐτονίας. Καὶ τοῦτο lx τῶν πανηγυρικῶν 
θισμῶν ἄν τις χατίδοι, ol τοὺς συγκαθεζοµένους slc 
τὺ στάδιον (82) γυμνῇ καθῆσθαι τι κεφαλῇ διαγο- 
ῥεύουσιν * ἐμοὶ δοκεῖν (83), ἵνα μὴ θεκτὴς µόνον 
ἀγωνιστῶν, ἀλλὰ καὶ ἀγωνιστὴς ἕκαστος αὐτὺς ἐν 
τῷ μέρει τυγχάνῃ. Οὕτω τοΐνυν καὶ τὸν τῶν µεγά- 
λων xai ὑπερφυῶν θεαµάτων ἐξεταστὴν, καὶ τὸν τῆς 
ἄρκας ὄντως καὶ ἀποῤῥήτου σοφίας ἀχροατὴν προσ» 
Wxsv οἴκοθεν ἔχειν ἠκοντά τινας ἀφοῤμὰς πρὸς τὴν 
θεωρίαν τῶν προχειµένων, καὶ χοινωνεῖν ἐμοὶ τῆς 
ἀγωνίας εἷς δύναμιν, οὐχὶ κριτὴν μᾶλλον fj συναγω» 
νιστὴν παρεστῶτα  µήποτε dox διχλάθῃ ἡμᾶς τῆς 
ἁληθείας ἡ εὗρεσις, καὶ τὸ ἐμὸν σφάλμα κοινὴ ζη- 
µία τῶν ἀκουόντων γένηται, Πρὸς οὖν τί ταῦτα λέ- 
49; Οτι, ἐπειδὴ πρόχειται ἡμῖν εἰς την τοῦ χόσµου 
σύστασιν ἐξέτασις xal θεωρίκ τοῦ παντὸς, οὐκ ix 
της τοῦ κόσμου σοφίας τὰς ἀρχὰς ἔχουσα, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν 
τὺν ἑαυτοῦ θεράποντα ὁ θεὸς ἐξεπαίδευσεν, ἐν εἴδει 
λαλήσας πρὸς αὐτὸν, xal οὐ δι αἰνιγμάτων, ἀνάγκη 
που πάντως τοὺς τῶν μεγάλων Φφιλοθεάµονας μὴ 
ἀγόμναστον ἔχειν τὸν νοῦν πρὸς t^v τῶν προκειµέ- 
νων ἡμῖν κατανόησιν. Εἴ ποτε οὖν, ἐν αἱθρίφ voxtt- 


θινῇ, πρὸς τὰ ἄῤῥητα κάλλη τῶν ἄστρων (84) ἑνατε- 


HOMILIA VI. 
De generatione luminarium. 

1. Speetatoremathletarum oportetet ipsum con- 
tentionis participem esse.Idque ex panegyricis le- 
gibus quivis cognoverit, qua, in stadio considen- 
tes,Dnudo capite sedere jubent:ut quisque, mea qui- 
dem sententia, non sit solum decertantium specta- 
tor, sed etiam aliqua ex parte athle!a exsistat.Sic 
sane etiam magnorum atque admirabilium specta- 
culorum inquisitorem, illiusque vere summa ac 
ineffabilis sapientia auditorem, dum accedit, par 
fueritquadam ad res propositas contemplandas in- 
citamenta ex se habere,ac mecum pro viribus esse 
certaminis consortem, nec magis judicem astare, 
quam concertantem;ne forte pretereat nos veritalis 
inventio,ac meuserror commune audientium dam- 
num fiat. Quorsum $0 hzc tandem ? Quia cum in- 
quirenda nobis proponatur mundi constitutio,uni- 
versique contemplatio,quze ex mundi sapientia ne- 
quaquam principium ducit, sed ex his qui suum 
servumDeus docuit, illiin specie, non per enigma- 
ta locutus: necesse est omnino, ingentium specta- 
culorum amatores non animum habere ad proposi- 
tarum uobis rerum perceptionem inexercitalum. 
Itaque siun quam in nocturna serenitate,inenarra- 
bilem astrorum pulchritudinem intentis oculissu- 


νίσας, ἴἔννοιαν ἔλαθες τοῦ τεχνίτου τῶν ὅλων, τίς ὁ C spiciens, deuniversorum opifice cogitasti, quisnam 


τοῖς ἄνθεσι τούτοις διαποιχίλας τὸν οὗρανον, καὶ ὅπως 
ἐν τοῖς ὀρωμένοις πλέον τοῦ τερπνοῦ τὸ ἀναγκαῖόν 
ἐστι ^ πάλιν dv ἡμέρς εἰ νήφοντι τῷ λογιαμῷ 
χατέμαθες τὰ τῆς ἡμέρας θαύματα, καὶ διὰ τὼν 
ὀρωμένων ἀνελογίσω τὸν οὐχ ὡρώμενον, ἔμπαρα- 
σκευος χεις ἀκροατὴς xal πρέπων τῷ πληρώματι 
τοῦ σεμνοῦ τούτου καὶ µχκαρίου θεάτρου, Δεῦρο δὴ 
οὖν, ὥσπερ ol τοὺς ἀήθεις τῶν πόλεων τῆς χειρὸς 
λαθόμενοι περιηγοῦνται, οὕτω 0) xai αὐτὸς ἐπὶ τὰ 
πεκρυµµένα θαύματα ὑμᾶς τῆς μεγάλης ταύτης 
πόλεως ξεναγήσω. Ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, bv fj ἡ ἀρχαία 
πατρὶς ἡμῶ, (85), ἧς µετανέστησεν ἡμᾶς ὁ ἄνθρω- 
ποκτόνος δαίµων, τοῖς ἑαυτοῦ δελεάσµασιν ἀνδραπο- 
δίσας τὸν ἄνθρωπον * Ἐνταῦθα κατόψει τὴν πρώτην 
τοῦ ἀνθρώπου Ὑένεσιν, καὶ τον εὖθὺυς ἡμᾶς ἔπικατα- 
λαθόντα (80) θάνατον * ὃν ἐγέννησεν ἡ ἁμαρτία, τὸ 
πρωτότοχον ἔκγονον τοῦ ἀρχεχάκου δαίµονος. Καὶ 
γνωρίσεις σαμτὸν Ὑήινον μὲν τῇ φύσει, ἔργον δὲ 
θείων χειρῶν *. δυνάµει μὲν xal παραπολὺ τῶν ἁλόγων 
λειπόµενον, ἄρχοντα δὲ χειροτονητὸν τῶν ἁλόγων 
καὶ τῶν ἀφόχων ' ταῖς μὲν ix τῆς φύσεως mT202- 


(81) Illa, καὶ εἶπεν ὁ θεός *. Γενεθύτωσαν φωστῆ- 
pec ἐν τῷ στερεώµατι τοῦ οὐρανοῦ, reperiuntur initio 
orationis in uno aut altero codice : sed desunt in 
antiquioribus, puta in utroque Coisl. Nos omisi- 
mus. 

(82) Εἰς τὸ στάδ.ον, etc. Lege Duceeum. 

(83) Reg. sextus ἐμοὶ δοχετ. Mox unus ms, a,«- 


is sit, qui his floribus caelum distinxit,et quomodo 
jn rebus visibilibus major sit utilitas, quam volu- 
ptas ; rursus si interdiu diei miracula didicisli,per 
diligentem meditationem .inviaibilemque per visibi- 
lia :estimasti,paratus accedisauditor, acdignus qui 
venerandum illud ac beatum theatruin compleas. 
Age igitur, quemadmodum qui urbium insuelos, 
manu apprehensa, circuniducunt : ita οἱ ipse ad 
octulla magna istius civitatis miracula vos tan- 
quam peregrinos conducam. In civitate illain qua 
est vetus patria nostra,ex qua expulit nos demon 
homicida ille, qui suis illecebris hominem redegit 
in servitulem: intuebere hic primam hominis ge- 


D nerationem, el illam qua nos statim apprehendit 


mortem:quam peperit peccatum, primogenitus ille 
daemonis malorum auc*oris partus .Quinette ipsum 
nosces ut natura terreum, ila manuum divinarum 
opus: viribus quidem longe brutis animalibus im- 
parem, irrationalium vero etinanimatorum princi- 
pem conslitutum:inferiorem quidem naturali appa- 
ratu, eum vero, qui rationis praestantia possis ad 


νιστῶν EX 20105. 

84) Nonnulli mss τῶν ἀστίέρων. 

89) Codex Bodl. i, ἀρχαία πατρὶς, πατρὶς ἡμῶν, 
cetus illa patría, patria nostra. 

(86) lta Combef cum aliis quatuor mss. Editio 
Paris, κατχλαθόντα. 


S. BASIUI MAGN] 


120 


ipsum celum evehi, Isthsec si fugrimus edocti, A σχευαῖς ἐλαττούμενον, τῃ δὲ τοῦ λόγου περιουσί 


nosmetipsos cognoscemus,sumus Deum cognituri, 
adorabimus Conditorem, Domino serviemus,glori- 
ficabimus Patrem, nostrum amabimus nutritoreni, 
reverebimor benefacientem, nostre vil» presen: 
tis et future auctorem colere non desinemus : qui 
scilicet per eas quas jam largitus est divitias,etiam 
bonis promissis fidem faciat,ac ea qui exspectan- 
tur, presentium experimento nobis confirmet. Et- 
nim si temporaria talia sunt,qualia erunt seterna ? 
Item si visibilia adeo pulchra sunt,qualia censenda 
sunt invisibilia? Si colli magnitudo exsuperat hü- 
mans intelligenti: mensuram,quisnam intellectus 
valeat sempiternorum naturam perscrutari? Si sol 


πρὸς οὐρανὸν αὐτὸν ὑπεραρθῆναι  Dovdusvov. "Ekv 
ταῦτα µαθωµεν, ἑαωτοὺς ἐπιγνωσόμεθα, θεὺν γνω- 
ῥίσομεν, τὸν κτίσαντχ προσκυνήσοµεν, τῷ Δεσπόνῃ 
δουλεύσοµεν, τὸν ΠἩκτέρα δυκάσοµεν, τὸν τροφέα 
ἡμῶν ἀγαπήσομεν, τὸν εὐεργέτην αἰδεσθησόμεθα, 
τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωης ἡμῶν τῆς παρούσης καὶ της 
µελλούσης προσχωνοῦντες οὐκ ἀπολήξομεν, τὸν δι’ 
οὗ παρέσχετο ἤδη πλούτου (81) καὶ τὰ ἐν ἔπαγχε- 
λίαις πιστούµε»ον, xal «f πείρᾳ τῶν παρόντων 
βεθχιοῦντα ἡμῖν τὰ προσδοκώµενα. El γὰρ τὰ πρόσ- 
χαιρα τοιαῦτα, ποταπὰ τὰ αἰώνια; Καὶ el τὰ bpus- 
μενα οὕτω xxÀà, ποταπὰ τὰ ἁόρατα; El οὐρανοῦ 
μέγεθος µέτρον ἀνθρωπίνης Λιχνοίας ἐκθαίνει, τῶν 


ille corruptioni obnoxius, adeo pulcher estet adeo ῃ ἀῑδίων τὴν φύσιν tl; ἄρα νοῦς ἐξιχνιάσαι ὀυνήσεται ; 


magnus,cum velox ad motum, tum ordinatos cir- 
cuitus explens, magnitudinem quidem ad univer- 
sum ita accommodatam nactus, ut eam, quam 
cum universo habet, proportionem non excedat; 
sua vero pulchritudine tanquam nature oculus 
quidam pellucidusres creatas condecorans : liujus 
$i insatiabilis est aspectus, quali pulchritudine «οἱ 
justitie preditus est ? Si hunc solem non cons- 
picere, ci»co detrimentum est : quale est. pecca- 
tori dispendium lace vera carere ? 

9. Et dixitDeus: Fiant luminaria in firmamento 
cceli ad illuminationem super terram:ufó4 discer- 
nant inter diem et noctem 18, Colum et terra pre- 
cesserant : post hiec fuerat lux creata: dtes et nox 
discrel: fuerant:item factum erat firmamentum, 


Eló và φθορᾷ ὑποκείμενος ἥλιος (88) οὕτω καλὸς, 
οὕτω μέγας, ὀξὺς μὲν κινηθῆναι, εὐτάκτους ὃξ τὰς 
περιόδους ἀποδιδοὺς, σύμμετρον μὲν ἔχων τὸ μέγεθος 
τῷ παντὶ, ὥστε μὴ ἐκθαίνιν τὴν πρὸς τὸ ὅλον ἆνα- 
λογίαν * τῷ δὲ κάλλει της φόσοως οἷόν τις ὀφθαλμὸς 
διαυγὴς ἐμπρέπωυ τῇ χτίσει * εἰ ἀχόρεατος τούνου à 
θέα, κποταπὸς τῷ κάλλει ὁ τῆς δικαιοσύνης ήλιος ; El 
τυφλῷ ζημία τοῦτον μὴ βλέπειν, ποτακὴ ζημία ce 
ἀμαρτωλῳῷ τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς στερηθηναι ; 


4. Καὶ εἶπεν ὃ θεός Γενηθήτωσαν φωττῆρες 
ἐν τῷ στερεώµοτι τοῦ οὐρανοῦ εἷς φαεῦσιν ἐπὶ 
τῆς γης ὥστε διαχωρᾶειν (80) ἀνὰ μέσον τῆς 
ἡμέρας xal ἀνὰ μέσον τῆς νυκτός. Οὐρανὸς απροει- 
λήφει καὶ γή ^ τὸ φῶς ἐπὶ τούτοις δεδηµιούργητο’ 


et arida fuerat detecta. Collecta erat aqua in 8ί8- C ἡμέρα καὶ νὺξ διεκέχριτο πάλιν ατερέωμα, καὶ 
bilem ac definitam congregationem.Terra propriis ξηρᾶς φανέρωσις. Τὸ ὕδωρ συνήθροιστο εἰς συν» 
germinibuseratreferta:quandoquidemetinnumera εστηχυῖαν καὶ ἀφωρισμένην συναγωγήν. Ε vh πε- 
protulerat herbarum genera, etomnimodis planta- πλήρωτο τοῖς οἰκείοις γεννήµασι, τά τε µυρία γένη 
rum speciebus εσυροταὺαἰ, Necdum tamen eratsol, τῶν βοτανῶν ἐκθλαστήσασα, xai παντοδαποῖς εἴδεσι 
neque luna : ne solem lucis auctorem ac patrem φυτῶν εὐθηνουμένη. "Πλιος δὲ οὕπω ἦν xai σελήνη, 
appellarent,neve qui Deum ignorant,ii arbitraren ἵνα µήτε φωτὸς ἀρχηγὸν καὶ πατέρα τὸν fjtov ὀνομά- 
tur ipsum rerum e terra nascentium opificem esse. σωσι, µήτε τῶν ἐκ τῆς γῆς φυοµένων δημιουργὰν οἱ 
Quapropter quarta jam dies accesserat,ettuncDeus τὸν Θεὸν ἀγνοήσαντες (90) ἡγήσωνται, Διὰ τοῦτο 
dixit: Fiant luminaria in firmamento celi.Cum lo- τετάρτη ἡμέρα ^ καὶ τότε εἶπεν ὁ θεύς. Γενηθήτω- 
quentem non ignores, illico mente audientem con- σαν Φφωστῆρες ἓν τῷ στερεώµατι τοῦ οὐραναῦ. 
junge. Ρέγίέ Deus, Fiant. lyminaria.... et fecit. Όταν τὸν εἰπόντα διδαχθης, εὖθὺς cfi Σ»νοίφ σύναπτε 
Deus duo luminaria 79, Quis dixit, et quis fecit? τὸν ἀχούσαντα. Εἶπεν ὁ θεός) Γενηθήτωσαν φω- 
Nonne in his duplicem personam percipis?Ubique , στῆρες, xal ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοὺς δύό φῳστᾶρας. 
historie inspersum est mystico modo theologis ' Τίς εἶπε, καὶ τίς ποίησεν; Οὖκ ἐννοεῖς ἐν τούτοις τὸ 
dogma. Additur etiam generandorum luminarium (01) διπλοῦν τὸν προσώπων, Πκυταχοῦ τῇ isvepig 
necessitas: Ad illwminationem, inquit, super ter- τὸ δόγμα τῆς θεολογίας μὺστικῶς συμπαρέσπαρται. 
ram 90. Si lucis generatio preecesserat, quomodo Καὶ ἡ 4 psix πρόσκειται τῆς τῶν ostípuv γενέσεως | 
nunc $ol iterum dicitur ad illuminationemeditus? El; φαῦσιν, qnsiv, ἐπὶ τῆς γης. El προειλήφει 
Primum quidem singularis isthzec loquendi ralio τοῦ φωτὸς ἡ Ὑένεσις, πῶς viv ὁ ἥλιος πάλιν εἰς 
nullum tibi risum moveat: siquidem vesirum istum φαῦσιν λέγεται γεγονέναι; Πρῶτον μὲν οὔν τῆς λέ- 
verborum delectum nonsequimur,neque concinns ξεως (92) τὸ ἰδιότροπον αηδένα σοι χινείτω Ἰέλωτα, 


78 Gen. 1, 14. 79 ibid. 16. 80 ibid. 


(87) Reg. primus, sextus et octavus cum aliis 


m Ita quinque mss. Editi vero ἀγνοοῦντες. 
tribus mss. πλούτου ὕπαρξιν, Vocem ὕπαρξιν neque 


91) Reg.sextus tv τούτῳ cé. Aliquanto post Golb. 


editi agnoscunt, neque alii tres mss. 

88) Reg. sextus óxoxelutvoc οὗτος 5 fÀtos. 

(89) ]ta Regii primus et octavus,et Colb.secun- 
dus.Deest ὥστε in editis et in aliquibus mss. LXX 
vero et Coisl. primus τοῦ διαχωρίζειν. 


secundus χρεία πρόκειται. 
(92) Regii tertius et octavus λέξεως ἡμῶν. Desi- 
deratur ἡμῶν et in editis et in aliis mss. Mox editt 
παρ) ὑμῶν. Αἱ mss. quinquo ut in textu. Cedex 
'Combef. cam altero. ms. παρ’ «cts, nostra vecte. 


191 


HOMILIA VI IN HEXAEMERON. 


122 


εἴπερ μὴ ἑπόμεθα ταῖς παρ ὑμῖν ἐκλογαῖς τῶν ῥη- A eorum coustructioni studemus. A pud nos énim non 


µάτων, μηδὲ τὸ τῆς θέσεως αὐτῶν εὔρυθμον ἔπιτη- 
δεύ»µεν. Οὐ γὰρ τορευταὶ λέξεων map! ftv ^ οὐδὲ τὸ 
εὔηχον τῶν φωνῶν, ἀλλὰ τὸ εὔσημον τῶν ὀνομά- 
των (93) πανταχοῦ πρατιµότερον. Σχόπει τοίνυν εἰ μὴ 
διὰ της φχύφεως ἀρχούντως ἐνέφηνεν ὃ ἐθούλετο * 
ἀντὶ γὰρ two φωτισμού τὴν φαῦσιν εἴρηχεν. ᾿Εστι δὲ 
οὐδὲν µαχόμενον τοῶτο τοῖς περὶ τοῦ φωτὸς εἰραμέ- 
νοις. Τότε μὲν γὰρ αὐτὴ τοῦ quos ἡ φύσις πχερήχθη * 
νῦν δὲ τὸ ἡλιαχὸν τοῦτο σώμα ὄχτμα εἶναι τῷ πρω- 
τογόνῳ ἐχείνφ φωτὶ παρεσχεύασται. ως γὰρ ἄλλο 
τὸ πὖρ, xal ἄλλο ὁ λύχνος' τὸ μὲν τὴν τοῦ φωτίζειν 
δύναμιν ἔχον, τὸ δὲ παραφαίνιν τοῖς δεοµένοις 
πεποιηµένον * οὕτω καὶ τῷ καθαρωτάτῳ ἐκείνῳ καὶ 


sunt qui verba tornando exspoliant, neque cure 
sunt sonore voces,sed ubique nominum claritatem 
anteponimus. Vide igitur, num satis quod volebat, 
perhanc vocem illuminationem expresseril:quippe 
persplendore i/luminationem dixit.Hoc autem cum 
iis quz de luce dicla sunt,nihil pugnat. Tunc enim 
producta est ipsa lucis natura: nunc autetn est so- 
lare illud corpus conditum, vehiculum ut sit pri- 
mogenilz illi luci. Quemadmodum enim aliud est 
ignis, aliud lucerna : illi quidem vis inest illumi- 
nandi, hzc vero ad lumen egentibus prebendum 
fabricata est: sic etiam luci illi purissima since- 
reque et materi: experti ceu veliculum illa luiui- 


εἶλικρινεῖ καὶ Uh oz ὄχημα vOv οἱ φωστῆρες y Daria nunc preparata sunt. Sicut enim Apostolus 


κατεσχευάσθησαν Ὡς γὰρ ὁ ᾿Απόστολος λέγει τινὰς 
φῴστᾶρας lv κόσμῳ, ἄλλο δὲ ἐστ. φῶς τοῦ κόσμου τὸ 
ἀληθινὸν, οὗ κατὰ µέθεξιν οἱ ἅγιοι φωστῆρες ἐγί- 
νρντο τῶν φυχῶν, à; ἐπαίδευον, τοῦ σκότους αὐτὰς 
τῆς ἁγνοίας fuóutvot * οὕτω καὶ νῦν τὸν ὤλιον τοῦ- 
τον τῷ φανοτάτῳ ἐκείνῳ ἐπισχευᾶσας quil ὁ τῶν 
ὅλων δημιουργὸς περὶ sov κόσμον ἀνηψεν. 

3, Καὶ μηδενὶ ἄπιστον εἶναι δοχείτω τὸ εἰρημέον, 
ὅτι ἄλλο μέν τι τοῦ φωτὸς ἡ λαµπρυτης, ἄλλο δὲ τι 
τὺ ὑπκείμενον τῷ φωτὶ cupa. Πρώτον μὲν οὖν (04) 
ἐκ τοῦ τὰ σύνθετα πάντα οὕτω παρ ἡμῶν διαι- 
ρεῖσθαι, sic τε τὴν δεχτικὴν οὐσίαν xal εἰς τὴν ἔπι- 
συμθᾶσαν abr] ποιότΏτα. ας οὖν ἕτερον µέν {ι τῇ 
φύσει à λευκότης, ἕτερον δέ τι τὸ λελευχασμένον 
σώμα, οὕτω καὶ τὰ νῦν εἰρημένα, διάφορα ὄνια τῇ 
φόσει 495), Ίνωται τῇ δυνάμει τοῦ κτῖσαντος. Καὶ 
μή µοι λέγε ἀδύνατα εἶναι ταῦτα dm) ἀλλήλων διαι» 
ῥεῖσθαι. Οὐδὲ γὰρ ἐγὼ τὴν διαίρεσνν τοῦ φωτὸς ἀπὸ 
τοῦ ἡλιακοῦ σώματος ἐμοὶ xal σοὶ δυνατην εἶναί φημι, 
ἀλλ οτι ἃ ἡμῖν τῇ ἐπινοίᾳ ἐστὶ χωριστὰ, ταύτα δύ- 
ναται καὶ av tn ἑνεργείφ παρὰ τοῦ ποιητοῦ τῆς 
φύσεως αὐτῶν διαστῆναι. "Emsl xal σοὶ τὴν xaugti- 
xiv δύναμιν τοῦ πυρὺς ἀπὸ τῆς λαμπρότητος χω- 
ρίσαι ἀμήχανον ^ ὁ δὲ θεὸς, παραδόξῳ θεάµατι τὸν 
ἑαυτοῦ θεράποντα ἐπ.στρέφαι βουλόμενος, mop ἵπ- 
έθηχε τῇ βάτῳ ἀπὸ µόνης τῆς λαμπρότητος ἕνερ- 
γοῦν, τὴν δὲ τοῦ καίειν δύναμιν σχολάζουσαν ἔχον. 
ως καὶ ὁ Ψαλμῳφδὸς (96) μαρτυρεῖ λέγων, uv 
Κυρίου διακόπτοντος φλόγκ — mupóc. ὋὈθεν καὶ 
ἐν ταῖς τῶν Λβεθιωµένων ἡμῖν ἀνταποδόσεσι λό- 
q9« τις ἡμᾶς iv ἀποῤῥήτῳ παιδεύει, διαιρεθήσεσθαι 
τοῦ πυρὸς τὴν φύσιν, xal τὸ μὲ, φῶς εἰς ἁπόλαυσιν 
τοῖς δικαίοις, τὸ δὲ τῆς καύσεως ὀδυνηρὸν τοῖς xo- 
λαζομένοις ἀπυταχθήσεσθχι » Επειτα μέντοι xal ix 
τῶν περὶ σελῴνἈν παθῶν δυνατὸν ἡμᾶς τὴν πίστιν 
τών ζητουμένων εὕρασθαι. Λήγουσα γὰρ, xai µειου- 
µένη, οὐχὶ τῷ παντὶ ἑαυτῆς σώματι ὁαπανᾶται, 


"τοι Philipp. nt, 15. 82 Peal. xxvn, 7. 


(93) Keg. quinjus τὸ οὕσημαν τῶν νοημάτων, 

i94; Sic quinque mss Deest ov» in editis. Statim 
Colb. secundus παρ ἡμῖν. |. 

(95) [ία codex Combef. cum sex aliis mss. Illud, 


quosdan ait esse luminaria in mundo '! ; sed est 
tamen alia lux mundi vera; cujus participatione, 
sancli facti sunt animarum quas erudiebant lami- 
naria, dum eas ignoranti: tenebris eximerent: ita 
eliam nuncsolein hunc, post splendidissimam illam 
lucem conditum, in mundo exsuscitavit conditor 
universorum. 

3.Nec cuiqu:un incredibile videatur quod dicium 
est,lucis scilicet splendorem aliud quiddam esse : 
aliquid vero aliud, ipsum corpus luci subjectuin. 
Primum quidem ex eo quod composita omnia sic a 
nobis dividaniur, et. in recipientem substantiam, 
el in qualitatem ipsi advenientem.Quemad modum 
igitur aliud natura est albor, aliud corpus dealba- 


C tum : sic etiam quie modo retulimus, lícet natura 


diversa,tamen Creatoris potentia fuere conjuncta. 
Nec mihi dixeris fieri non posse,ut hac a se invi- 
cem separentur.Neque enim aio lucis a solari cor- 
pore separationem mihi et tibi esse possibilem : 
sed qua nostra cogilatio:e dividi possunt,ea dico 
a 02 nalurz conditore etiam reipsa sejungi posse, 
Nam et tu vim ignis adurentem a splendore sepa- 
vare nequaquam potes : Deus vero, qui famulum 
suum stupendo.miraculo attrahere volebat, ignem 
in rubo imposuit, qui eflicaciam a solo splen- 
dore mutuabatur, vim autem urendi habebat 
otiosam. Velut etiam Psaltes lestatur, diceus : 
Voz Domini intercidentis flammam ignis 82.Unde 


D eliam cun rerum in vila gestarum merces relri- 


bueiur, arcanus quidam sermo nos docel na- 
turam ignis divisum iri, et lucem quidem in 
[ruitionem justis, adustionis vero acerbitatem pu- 
niendis destinandam esse. Deinde vero etiam ex 
lung vicissitudinibus fldem quisitis afferre pos- 
sumus, Énimvero dum desinit, et decrescit, non 
toto sui ipsius corpore consumilur, sed circum- 
positam luceu deponens,et iterum gssumepns,de- 


τῇ φύσει, desiceratur in editis. lbidem idem codex 
Combef. el alii duo ἥνωνται, 
. (96) Nonnulli mss. ὁ ψάλμός, Mox unys ms. δια- 


χοπόντος. 


123 


S. BASILII MAGNI 


12i 


crementispeciem et incrementi nobisexhibet.Quod A ἀλλὰ τὸ περικείµενον φῶς ἀποτιθεμένη xal -xposiau- 


autem luns& corpus,ipsa silente, non absumatur,ea 
qua cernimus,evidenter probant.Nam in aere puro 
omnique nebula purgato, cam maxime falcatam 
figuram babet luna, licet tibi observare ac videre, 
partem ipsius obszuram ac luce destitutam,a tanta 
curvatura circumscribi,quantain pleniluniis to'am 
ipsam explet.Quamobrem circulus absolutus clare 
conspicitur, si modo visus opacuin el caliginosum 
sinum ad partem illuminatam referat. Nec dicas, 
quaso,lucem lunz adventitiam esse, eo quod im - 
minuitur, dum ad solem accedit, iterum vero au- 
getur, dum discedit. Neque enim illud nobis in 
presenti investigandum proponitur,sed quod aliud 


θάνουσα πύλιν, ἑλαττώσεως ἡμῖν xal αὐξήσεως τὰς 
φαντασίας παρέχεται. Too δὲ um» αὑτὸ τὸ σῶμα αὐτῆς 
ληγούσης ἀπαναλίσχεσθαι ἑναργὲς µαρτύριον τὰ ὁρώ- 
μενα. "Ἔδεστι γάρ σοι xal iv καθερῷ τῷ ἀέρι xai 
πάσης ἀχλύος ἀπηλλαγμένώ, ὅταν μάλιστα μηνοειδὴς 
τυγχάνῃ κατὰ τὸ σχΏµα ἐπιτηρήσαντι (07), κατιδεῖν 
τὸ ἀλαμπὶς αὗτῆης καὶ ἀφώτιστον xzl τηλικαύτης 
ἀψῖδος περιγραφόµενον, ἡλίη (98) ἓν ταῖς κανσε- 
λήνοις τὴν πᾶσαν αὐτὴν ἐκπληροτ, Ώστε τηλευγῶς 
ἀπηρτισμένον καθορᾶσθαι ζὸν κώκλον wp περιλαµπο- 
μένῳ µέρει τὸν σκιερὸν καὶ ἀερώδη κόλπαν αυνανε- 
φερούσης τῆς ὄψεως. Καὶ µή uot λέγε ἐπείφακτον 
εἶναι τῆς σελήνης τὸ que, διότι μειοῦται μὲν πρὰ 


est corpus ipsius, aliud vis illuminans. Sane tale B cov φεροµένη, αὔξεται δὲ πάλιν ἀφισταμένη. Οὐδ 


quidpiam mihi cogita et de sole: preterquam quod 
hic lucem, quam semel accepit ac sibi altem pera - 
tam habuit, minime deponit : illa vero, dum assi- 
due velut exuit et rursus induit lucem,per seipsam 
ea etiam, qua& de sole dicta sunt, confirmat. Hac 
luininaria jussa sunt quoque diem ac noctem inter 
se separare.Etenim superius a tenebris lucem di- 
visit Deus; luncque naturam ipsorum in contrarium 
partitus est: ut inter ipsa intercedat admistio nulla, 
et luci cum teaebris nulla sit societas. Quod enim 
est in die umbra, idipsum esse noetu tenebrarum 
naturam putandum est.Nam si omnis umbra,splen- 
dore aliquo illucescente, in partem luci adversam 


γὰρ ἐκεῖνο ἡμῖν [ξετάζειν iv vip. παρόντι πρόκειται 
ἀλλ᾽ ὅτι ἕτερον μὲν αὐτῆς τὸ σῶμα, ἕτερον δὲ τὸ φω- 
τίζον. Τοιοῦτον δή τί µοι νοει καὶ ἐπὶ τοῦ ἡλίω * 
πλην ὅτι ὁ μὲν, λαθὼν ἅπαξ καὶ ἐγκεκραμέ.ον ἔτν- 
τῷ (99) τὸ φῶς ἔχων, οὐκ ἀποτίθεται * ἡ δὲ, συνεχώς 
otov ἀποδυομένη καὶ πάλιν ἐπαμφιαζομένη τὸ φώς, 
δι ἑαυτῆς xai τὰ περὶ τοῦ ἡλίου εἰρημένα πιστοῦται. 
Οὔτοι καὶ διαχωρίζειν Ετάχθησαν ἀνὰ µέτον τῆς ἡμέ- 
px« καὶ ἄνὰ µέσον τῆς νυκτος. Ανω μὲν γὰρ διεχὼ 
Ρισεν ὁ θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μέσον t9) 
σκότους * τότε δὲ τῆν (1) φύσιν αὐτῶν πρὸς τὸ ἕναν- 
τίον ἀπέστησεν * ὥστε ἀμίκτως ἔχειν πρὸς ἄλληλε, 
καὶ φωτὶ πρὸς σκότος µηδεµίαν εἶναι καινότητα. "0 


a corporibus excidit, et mane quidem ad occasum ο γὰρ ἓν ἡμέρᾳ ἐστὶν ἡ σκιὰ, τοῦτο οἴεσθαι χρὴ iv 


protenditur, vespere vero ad oriente: versus ver- 
git, filque in meridie septentrionalis : etiam nox 
in parles radiis oppositas secedit, cum secundum 
naturam nihil aliud sit quam terre umbra.Quem- 
admodum enim umbra ideo in die subsistit, quod 
aliquid lucem obstruit : ita naturaliter nox nasci- 
tur, cum aer terre circurofusus obumbratur. ltaque 
idipsum est quod dictum fuit : Deus divisil (ucem 
a tenebris 9:quandoquidem lucis accessuin decli- 
nant tenebree,cum alienatio naturalis in prima pro- 
creatione inter se institula sit. Nunc autem diei 
metiendo solem praefecit: lunam vero,cum in pro- 


νυκτὶ τοῦ σχότους εἶναι τὴν φύσιν. El γὰρ πᾶνε 
σκιὰ (2), αὑγῆς τινος διαφαινούσης, ἀντικειμένως τῷ 
φωτὶ ἀπὸ τῶν σωμάτων ἐἑκπίπτει καὶ ἕωθεν μὲν 
πρὸς δυσμὰς τέταται ἱσπέρας δὲ πρὸς ἀνατολὴν 
ἀποχλίνει, iv δὲ c7, µεστιαθρίᾳ ἀρκτῴα γίνεται * χεὶ $ 
vo£ ἐπὶ τὸ ἑναντίον τοῖς ἀχτῖσιν ὑποχωρεῖ, οὐδὲν 
ἕτερον οὖσα χατὰ τὴν φύσιν ἡ σχίασµκα γῆς. "X γὰρ 
bv. ἡμέρᾳ ἡ σχιὰ τῷ ἀντιφράσσοντι τὴν αὐγὴν cip 
υφίσταται, οὕτως ἡ voL σκιαζοµένοωυ τοῦ περὶ ΤΝ) 
ἀέρος συνίστασθαι πίφυκε. Τοῦτο τοίνυν isi τὸ εἷ- 
gnuévov, ὅτι διεχώρισεν ὁ Orb; ἀνὰ μέσον τώ 
φωτὸς ^al ἀνὰ μέσον τοῦ σκότως * ἐπειδὴ τὸ σχό» 


prio circulo omnibus suis numeris absolula est, p to« ὑποφεύγει τοῦ φωτὸς τὰς ἐπιδρομᾶς, ἐν τῇ 199 


noctis moderatricem 55 statuit. Tunc. enim fere 
ex diametro iuter se opposita sunt luminaria. Nam 
luna in pleniluniis,ezoriente sole,ecouspectu eva- 
nescit : coitra, occidente sole, baec ipsa sepenu- 
mero ab oriente emergit. Quod si cseteris in formis 
lunare lumen una cuin nocte non ex sequo perfici- 
tur,nihil ad institutum serinoneim refert. Verum- 
tamen cuin suum statum perfectissimum attigit, ut 
noctisobtinet principatum, proprio lumine acsplen- 


85 Gen. 1, 4. 


(97)Ita editio Basil.cum Combef.et cum aliis sex 
mss. At edilio Paris. κατὰ τὸ σχῆμα ἡ σελήνη. 

(98) Euitio Basil. cum sex nostris mss. ἡλίκον. 
Editio Paris. 44x». Ibidem Colb. secundus πᾶσαν 
αὐγὴν ixnXnpot. 

(99) Colb. secundus ἐγχεκραμένον iv ἑαυτῷ. 

(1) Quinque mss. τότε μὲν τήν, Editi cum Reg. 


ττι δηµιουργίᾳ φυσικῆς αὐτοῖς τῆς ἀλλοτριώσεως x2- 
τασκευασθείσης (3) πρὸς ἄλληλα. ΧΝῦν δὲ ἥλιον ἐκ 
έταξε τοῖς µέτριοις τῆς ἡμέρας ^ xal σελήνην, ὅταν 
ποτὲ πρὸς τὸν ἴδιον κύκλον ἀπαρτισθῇ, ἀρχλγὸν 
ἑποίησε τῆς νυχτός. Σχεδὸν γὰρ τότε κατὰ διάµετρον 
ol φωστῆρες ἀλλήλοις ἀντικαθίστανται. Ανκτέλλον» 
της μὲν γὰρ τοῦ ἁλίου, iv ταῖς πανσελήνοις καταά- 
ρεται πρὸς τὸ ἀφανὲς ἡ σελήνη * δυομένου δὲ κάλιν 
τοῦ ἡλίου, αὕτη πολλάχις ἐξ ἀνατολῶν ἀντανίσχει (4). 


ociavo τότε δὶ τήν. Aliquanto post Reg. quinis 
εἶναι χοινωνίαν. 

(2)]ta quatuor mss. Editio Paris. ἡ γὰρ 4 
vaca, Deest σχιά in editione Basil. 

(3) Colb. secundus ἀλλοτριώσεως  waperxtot- 
σθείσης. 

(4) Reg. primus ἀνίσχει, 


125 


HONILIA VI IN HEXAEMERON. 


126 


εἰ δὲ κατὰ τὰ ἄλλα σ/ήματα ob σο,απαρτίεται τῇ A dore astra superans, οἱ tellurem | illustrans: iia 


vo«tl τὸ σεληναῖον φῶς, οὐδὲν πρὸς τὸν προχείµενον 


temporis spatia cum sole ex &quo partitur. 


λόγον Ελὴν ὅτι, ὅταν ἑαυτῆς τελειοτάτη τυγχανῃ, xz: p/st μὲν τῆς νυκτὸς τῷ Dp φωτὶ τὰ Xr 
ὑπεραυγάζουσα xal τὴν γην περιλάµπουσα (9), ἐξίσου δὲ πρὺς ov tAv» τοῦ 4 20v02 διαιρείται τὰ µέτρα, 


&. Καὶ ἔστώσαν εἲς σηµεία, καὶ εἷς χχιροὺς, xal 
elc Ἀμέρας, καὶ εἰς ἐνιαυτοὺς. ᾿Αναγκαῖαι πρὺς τὸν 
ἀνθρώπινον βίον αἱ ἀπὸ τῶν φωστήρων σημειώσεις. 
Εὰν γὰρ µή (6) τις πέρα τοῦ μέτρου τὰ ἀπ᾿ αὐ- 
τῶν (7) σηµεῖα περιεργάζηται, χρησίµους αὐτῶν τὰς 
ἐκ τῆς μακρᾶς Ἰμπειρίας παρατηρήσεις εὑρήσει. 
Πολλὰ μὲν γὰρ περὶ ἐπομθρίας ἔστι μαθεῖν, πολλὰ 
δὲ περὶ αὐχμῶν xxi πνευμάτων χ'νήσεως, Tj μερικών 
à καθόλου, βιαίων f, ἀνειμένων, "E^ γάρ τι τῶν ἀπὸ 
τοῦ ἡλίωυ παραδειχνυµένων καὶ ὃ Κύριος ἡμῖν πα- 
ῥαδέδωκεν (8) εἰπὼν, ὅτι Χειμὼν ἔσται' στυγνάζει 


4 Elsint in signa,et in tempora el in dies, et in 
annos, Necessarise sunt ad huimana:n vilam notte 
luminarium atque significationes. Etenim si qus 
signa eorum non ultra modum explorat,utiles ip»o- 
rum observationes ex longa experientia comperiet. 
Multa namque de pluviis,multa de siccitate, deque 
ventorum motu, tum particularium, tum universa- 
lium, violentorum aut remissorum discere licet. 
Profecto unum aliquod solis signum etiam Dominus 
nobis exposuit, cum ait : Tempestas eri! : triste esl 
enim rubens cium δὲ, Cum enim per nebulam fit 


γὰρ πυῤῥάζων ^ οὐρανός. ᾿Επειδὰν γὰρ δι ἀχλύος solis ascensus, obscurantur quidem radii ; sed sol 
à ἀναφορὰ Ὑένηται τοῦ ἡλίου, ἀμαυροῦνται μὲν al carbonum in moremruiilans et colore subcruentus 
ἀκτίνες. ἆ.θρακώδης δὲ καὶ ὕφαιμος τὴν χρόαν ὁρᾶ- B conspicitur, hanc oculis speciem objiciente aeris 
ται, τῆς παχύτητος τοῦ ἀέρος ταύτην ἐμποιούσης τὴν — Crassitudine.Constat autem aerem illum condensa- 
φαντασίαν ταῖς Όψεσι. MÀ διχχυθεὶς δὲ ὑπὸ τῆς lum ac compactum,cuin a radio non diffunditur,ob 
ἀκτῖνος ὁ πεπυχνωµένος τέως καὶ συνεστὼς ἀλρ δηλός Vaporum e terra exsurgentium fluxionem contineri 
ἐστι διὰ τὴν ἐπίῤῥοιαν τῶν Ex τῆς γῆς ἀτμῶν κρα” ΠυΠΡω»θο; sed in his regionibus circa quas cogitur, 
τηθήναι μὴ δυνηθεὶς, ἀλλὰ τῶ πλεονασμῷ τοῦ ὑγροῦ Le npesta em ob humoris copiam excitaturum. Si- 
χειμῶνα ἑπάξων xoóc χωρίοις περὶ d :υναθροίζεται. — militeretiamcumundelibet restagnat lna,et ares, 
Ὁμοίως δὲ xal ἐπειδὰν ἡ σελή»η περιλιµνάζηται’ καὶ quas vocant, solem cireumscribunt, tunc aut aquse 
τῷ ἡλίῳ δὲ ὅταν al Acyóusvat ἅλωες (9) περιγραφῶ- — aeret abundantiam, aut. vehementium ventorum 
avv, ἤ ὑῥατος ἀερίου πλῆθος, ἢ πνευμάτων βιαίων (10) | motum significant : quiuetiam ii quos adversos so- 
κίνησιν ὑποφαίνουσιν' fj καὶ, οὓς ὀνομάζουσιν ἀνθ-  lesappellant,quandouna cum solis conversione cir- 
nÀlouc, ὅταν συµπεριτρέχωσι τῇ τοῦ ἡλίου φορᾷ, συµ- — cuincursant, aeriorum quorumdam casuum fiunt 

τινῶν ἀερίων σημεῖα γίνεται, "Ώσπερ οὖν presayia ltaet virga illa qua iridis imitantur co- 
καὶ αἱ ῥάδδοι, αἱ κατὰ τὴν χρόαν τῆς ἴριδος εἰς ὁρθὸν — loreun, ac ι6εἰ in nubibus apparent, pluvias aut 
τοῖς νέφεσιν ἐμφαινόμεναι, ὄμθρους fj, χειμῶνας ἐξ- ο ingentes. procellas, aut denique maximam aeris 
axalouc, ᾗ ὅλως τὴν ἐπὶ πλεῖστον µεταθολὴν τοῦ ἀέρος immultationem portendunt. Multa quoque indicia 
ἐνδείκνυνται, Πολλὰ δὶ καὶ περὶ σελήνην αὖξομέ- circa crescertem vel decrescentem iunam a3bserva- 
νην (14) fj λήγουσαν οἱ τούτοις ἐσχολακότες τετηρή- — verunt, qui rebus istis operam impendere ; quasi 
κασι σηµειώδη, ὡς τοῦ περὶ vrv ἀέρος ἀναγκαίως — aer terre circumfusus,simul cum ipsius figuris ne- 
τοῖς σχήµασιν αὐτῆς συμμεταθαλλοµένου. Λεπτὴ μὲν  cessario permutetur. Cum enim circa tertium diem 
γὰρ οὖσα περὶ τρίτην ἡμέραν καὶ καθαρὰ, σταθερὰν — tenuis est et pura, firmam constantemque sereni- 
εὐλίαν χατεπαγγέλλεται παχεῖᾶ δὲ ταῖς χεραίαις καὶ latem prenuntia! : sin autem cornibus crassa, et 
brépofipoe φαινοµένη, fj (12) ὕδωρ λάθρον ἀπὸ νεφῶν,  subrubicunda cernitur, aut copiosam aquam e nu- 
& νότου βιαίαν χίνησιν ἀπειλει. Thy. δὲ ἐκ τούτων — bibuslapsuram,aut violentam austri motionem fu- 
σηµείωσιν ὅσον τῷ βίῳ παρέχεται τὸ ὠφέλιμον, τίς turam minatur. Jam vero quantum afferant utilita- 
&qvost ; "Ἔξεστι μὲν γὰρ τῷ πλωτῆρι εἴσω λιμένων tis generi humano harumce rerum ohservationes, 
κατέχειν το σκάφος, τοὺς ix τῶν π͵ευµάτων κινδύ- — quis ignorat ? Nam naut:e navem intra portus con- 
νους Tpoopepéwp* ἔξεστι δὲ τῷ ὁδοιπόρῳ πόῤῥωθεν p tinere licet, pericula e ventis impendentia pravi- 


ἐκκλίνειν τὰς βλάδας, ἐκ τῆς στυγνότητος τοῦ ἀέρος 
τὴν µεταθολὴν ἀναμένοντι. Γεωρχοὶ δὲ, οἱ περὶ τὰ 
σπέρματα καὶ τὰς τῶν φυτῶν θεραπείας πονούμενοι, 
πάσας ᾖἐντεῦθεν εὑρίσχουσι τὰς εὐχαιρίας τῶν ἔρ- 
Qquv. "Ἠδη δὲ καὶ τῆς τοῦ παντὸς διαλύσεως Ev ἡλίῳ 
καὶ σελήνῃ καὶ ἂστροις σηµεῖα φανήσεσθαι ὁ Κύριος 


$4 Matth. xvi, 3. 


(6) Regius primus et Colb. secundus xal ci, κτἰ- 
σιν περιλάµπουσα. 

(6) Editi tà» γὰρμή. Deest γάρ in nostris septem 
mss. 

(7j Codices duo ἐπ᾽ αὐτῶν. Alii quatuor Πιθθ.ἀπ᾽ 
αὐτῶν. Edili vero ὑπ αὐτῶν. Aliquando post editi 
πολλὰ δὲ καί. Deest xa: in quinque mss. 

(8) lta septem mss. Editi παρέδωκεν. Coisl. pri- 


denti. Fas est viatori eminus incommoda declinare, 
ex coeli tristitia aeris mulalionem exspeclanti.Agri- 
col: quoque,qui circa semina ac plantarum cultum 
occupantur, iude conjectaat omnem faciendorum 
operum opportunitatem. $4 Jam vero et dissolu- 
tionis universi signa in sole lunaque et astris pra- 


mus παρέδωχεν ἡμῖν. 

(9) Codices duo ἄλλωες, Regii itidem duo cum 
€oisl. secundo ἅλωες, Editi ἅλως, 

(10) Editio Basil. cum quinque mss. βιαίαν. Edi- 
tio Paris. cum duobus aliis mss. fi:zfov. 

(11) Codices duo σελήνην αὐξανομένην, 

(12) lta editio Basil. cum multis mss.Editie Pa- 
ris. ἤ x«l. Ibidem Colb. secundus ὑπὸ νεφῶν. 


19 S. BASILII MAGNI 128 


dixit Dominus apparitura esse : 564 vertetur ín Α xponyópsustv' Ὁ foc. (19) µεταστραφήσετει εἰς 
sanguinem, et luna non. dabit lumen suum. Hac αἶμα, καὶ ἡ σελήνη οὐ δώσοι «b «φέγγος αὐ- 
sunt consummationis universi signa. Th«. Ταῦτα σηµεῖα «ς τοῦ παντὸς συμκληρώ- 
εως. 

$. Sed qui fines pretererediuntur sententiam —— B. αλλ’ οἱ ὑπὲρ τὰ ἑσκαμμύνα πηδῶνεες (14), bri 
iflam ad defendendam genethliacorum artem tra- — vÀv συνηγορὶαν τῆς Ὑενεθλιαλογίας tbv λόγρν qon, 
hunt ; dicuntque vitam nostram a celestium molu καὶ λέχουσι πρυπηρνήσθαι τὸν ἡμετέραν ζωὴν τῇ 
pendere ; ideoque ea qui nobis accidunt,a Chal- κινήσει τῶν obpttvlur καὶ διά τοῦτο Ex σῶν ἄστρων 
déeis astrorum ope significari. Atque simplicem. roa. παρὰ τῶν Χαλδαίον τὰς σηµαιώσεις ον 
hanc Scripture dictionem, Sint in signa, tion de περὶ Agác συµήνπομάτων. Καὶ ἁπλαῦν Όὄντα τῆς 
aeris affectionibus,neque detemporum imeutatio- Γραφῆς «b» λόγον, "Εστωσαν εἲς onuatz, οὐχὶ um 
ne,sed de vitz sorte, suo arbitraty accipiunt. Quid περὶ τὸν ἀέρα τεροπῶν, οὐδὲ τῶν περὶ τὰς ὥρας µι- 
ebim dicunt? Quod horum astrorum quee moventur ταθολῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς τῶν βίων ἀποκληρώσεως, sp 
complexus, uhi cum iis stellis qus in zodiaco sita τὸ δοκοῦν ἑαυτοῖς, ἐξακούουσι, Τί γάρ φασιν, "0v 
sunt,secundum talem figuram inter se concurrerint, p τῶνδε μὲν νῶν χινσυµένων ὥστρων ἡ ἐπιπλοκὴ, πρὶς 
tales generationes efficit: contra,quod taliseorum- τοὺς ἓν ep ζωδιακῷ κοιµένους (10) ἀστέρας κατὰ 
dem habitus, vitre sortem reddit contrariam. De Ἅτοιόνδε cya συνελθόνεων ἀλλήλως, τὰς τοιάσὸι 
quibus forte explanationis gratia, re paula altius ενέσεις ἀποτελεῖ, ἡ δὲ τοιάδε σχέσις τῶν αὐτῶν τὴν 
repetita, inutile non fuerit disceptare. Nihil autem ἑναντίαν ἀποχλήρωσιν τοῦ βίου mot. Περὶ ὦν oix 
mei ipsius proprium dicturus sum, sed ad eos con- ἄχρηστον ἴσως σαφηνείας ἕνεκεν μικρὸν ἄνωθεν &ve- 
futandos suis ipsorum verbis utar: ut praoccupatis λαδόντας εἰπεῖν. ᾿Ερῶ δὲ οὐδὲν ἑμαυτοῦ ἴδιον, ἀλλὰ 
quidem jam hoc morbo afferam aliquod remedium, τοῖς αὐτῶν ἐκείνων αβὸς τὸν wer! αὐτῶν ἔλεγχον 
reliquis vero, nein similes erroresincidant, »uni- ἀποχρήσομαι, τοῖς μὲν ἤδη προιληµµένοις εἷς ey 
men et tutelam. Hanc genethlioloriam quiinvenere, βλάδην ἴασίν τινα παρεχόµενος, τοὺς δὲ λαιποῖς 
multas in temporis latitudine ac spatio figuras ase ἀεφάλειαν πρὸς τὺ μὲ τοῖς ὁμοίοις φεριπεσεῖν. Οἱ «nc 
ignorari cum intelligerent, mensuras temporis in. γοναθλικλογίας ταύτης εὑροτα, xacxpaüóvux, ὃν 
angustum prorsoe contraxerwni: quasi vel infra ὃν do πλάτει coU χρόνου πολλὰ τῶν σχημάτων αὐτοὺς 
minimum ac brevissimum éntervallum, quale dicit διαφεύγει, εἰς σοενὸν πανεελῶς ἀπίκλεισαν τοῦ χρό- 
Apostolos, [π puncto temporis,in iciuocul/85,maxi- vou τὰ piszpa* ὡς xii παρὰ τὸ µειρόεατον vai i3- 
mutn discrimen intercedat inter ortum et ortum. t βιαῖου, οἷόν φησιν (50) ὁ ᾽Απόσταλος, τὸ be ἀκόμῳ, 
Atque hinc quiin ου momento genitusfuilurbimm καὶ τὸ b» enm ὀφθαλμοῖ, µογίενης οὔρης Διαφορᾶς 
rex ést, et locupletissimus ae potens populerum — vece πρὸς γένεσιν’ καὶ τὸν bv νοάτῳ (17) εῷ &x- 
princeps: qui vero in altero temporis puncto natus βιαίῳ γοννηθέντα τύραννον stvat πόλεων, καὶ ἄρχοντε 
est, mendicus quispiam foturus est, el vagus, a δήµων, ὑπερκλουτοῦντα καὶ δυναστεύοωτα΄ τὸν δὲ ἓν 
foribus ad fores quotidienivictuscemparandi causa τῇ bip ῥοπξ τοῦ καιρο γενκηθόντα, πβοθαίτν 
iransiens. Quamobrem eo orbe,qui signifer appel- — «và καὶ ἁλρτην, θύρας ἐκ θωρῶν ἀμείθοντα ας by 
latur, duodecim in partes diviso, quoniam soltri- ἡμέραν τροφῆς (18) ἕνεχα. Διὰ τοῦτο viv ζωνφόρον 
ginta dierom spatio.globi illius, qui inerrans dici- λεγόμενον χύχλον δικλόντες εἷς δώδέκα µέρη, ἐπειδὴ 
tur, duodecimam partem pertransit, ideo singalas διὰ τριάκοντα ἡμερῶν ἠἐκβαίνι τὸ δωδήκεννν τῆς 
illas duodeciu: parles in triginta portiones parlili ἁπλανοῦς λεγομάντης σφαίρας ὁ Άλιος, οἷς τρλέβοντε 
sunt. Deinde singulis partibusán sexaginta divisis, µοίρας τῶν δωδεκατηµαρίων ἔκαυσον ἀῃρήκαειν. 
singulas rursus sexagesimas sexagies secuerunt. D Εἶτα ἑκάστην μοῖραν εἷς ἐξήκουτα διελόντες (19), 
Jam vero nascentium ortum przfinientes, videa- ἔκαστον πάλιν τῶν ἐἑξηκοσνῶν ἑξηχοντάχις ἔτεμον. 
mus an hanc exactam temporis divisionem conser- ᾖΤιθέντες τοίνυν τὰς γενέσεις «9v. τικτοµένων, ἴδωμαν 


υ 
85 I Cor. xv, 92. 


(13) "0 ηλιος, etc. Videtur Basilius confudisse dam aliis mgs, χειµένους. 

versum 94 capitis 1Joelis cum versu 29 capitisxxiv — (10) Ita quinque mss. Editi $ φησιν. 
Matthzi. Qua. dere ut emque existimare liceat, ij ; sextua καὶ xbv ἐπὶ τούτῳ. Al 
utriusque Yerba proferam.joelis igiturhec sunt ο 1 ν rog tác c" . Ali qui 
Ἆλιος i ταστραφήσεται εἷς σκότος, καὶ ἡ σελήνη εἷς dam mss. της ἐφ᾽ ρα, re c. Mor codex Com- 
alya.Sol convertetur in tenebras,et luna in sangui  bef. cum duobus aliis mss. τὸν ζωθιάφόρον Áes- 
nem. Apud Matheum vero sic legitur :. ^O fivc — gsvov, Editi cum Begiig teria et quinto ζωρρόρ»». 
σκοτισθήσετκι͵ καὶ ἡ σελήνη οὐ δώσρι τὸ φέγγοξ αὐσης — Statim sex mss. breton διά. EdiUi ἐπεὶ διά. 
Sol obscurabitur, e£ (una non dabit lumen suum. ο (19) Henricianus codex ἑξήκοντα διαιροῦντες. Me 

44) Illud, ὑπὲρ τὰ ἑσκαμμένα πηδᾷν, in proverbio  diceeus cum sex aliis mes. διελόντες. Ibidem edilio 
dici solebat,pro eo quod est, fines retalicujus iran- — Basil. cum utroque Duc. et cum aliis. septem τῶν 
silire, eoque usus est Lucianus in Gallo, c. 6.  ἑξηκοστῶν ἑξηκοντάχις, Deest ἐξηχοστῶν in editione 

(48) Reg. sextus οἱ Bodl. cum editione Basil. Paris. 

iv τῷ Zubexgxuvewdvoec Edilio PAEjs. enm quibus- 





129 


HOMILIA VI IN HEXAEMERON. 


130 


εἰ τὴν ἀκρίδειαν ταύτην τῆς τοῦ χρόνου δικιρέσεως ^ Vare possint.Nam simul atque natus est puer,quod 


ἁποσῶσαι ὀωνήσονται. "Ouod τε γὰρ ἑτέκθη τὸ παι- 
(iov, καὶ ἡ µαῖχ χΧατασκοπεί τὸ γεννηθέν ἄῤῥεν [di 
θηλ» * εἶτα ἀνχμένει τὸν κλαυθμὸν, ὅπερ σηµεῖών ἔστι 
τῆς ζωης τοῦ τεχῆέντος. Πόσα βούλει iv τούτῳ τῷ 
Xpóvp παραδραμεῖν ἑξηχοστά ; Εἶπε (20) τῷ Χαλδαίῳ 
τὸ γἐννηθέν, Διὰ πόσων, βούλει, θῶμεν τῶν λεπτοτά- 
των τῆς µαίας τὴν φωνὴν παρελθετ» ἄλλως τε xal 
εἰ τύχοι (24) E) τῆς γυναικωνίτιδος ἑστὼς ὃ τὴν 
ὥραν ἀποτιθέμενος ; Δεῖ γὰρ τὸν τὰ ὡροσκοπεῖα x1- 
ταμαθεῖν μέλλοντα πρὸς ἀκρίθειαν την ὥραν ἀπογρά- 
Φεσθαι; εἴτε ἡμερινὰ ταῦτα, εἴτε νυκτερινὰ τυγχά- 
vot, Πόσων ἐξηκοστῶν cuoc ἓν τούτῳ πάλιν παρα- 
τρέχει τῷ χρόνῳ 5 Ανάγκη γὰρ εὑρεθῆναι τὸν ὥροσχο- 
ποῦντα ἁστέρχ ob µόνον κατὰ πόστου (23) δωδεκατη- 
μορίου ἐστὶν, ἀλλὰ «xi κατὰ molxc μοίρας τοῦ δωδε- 
κατηµορίου, καὶ iv πόσιῳ ἐξηκοστῷ, cl; ἆ ἴφχμεν 
διχιρεῖσθχι τὴν µοῖραν (93): f, ἵνα τὸ ἀκριθὲς εὑρεθῃ, 
ἓν πὀστῳ ἐξηχοσιῷ τῶν ὑπολιπρημένων ἀπὸ τῶν 
πρώτων ἐξηχοστῶν, Καὶ ταύτην τὴν οὕτω λεπτην 
καὶ ἀκατάληπτον εὕρεσιν τοῦ χρόνου ἐφ' ἑκάστου 
τῶν πλανητῶν ἀναγκαῖον εἶναι ποιεῖσθχι λέγουσιν, 
ὥστε εὑρεθῆναι ποταπὴν εἴχον 2χέσιν πρὸς τοὺς 
ἁπλανεῖς, καὶ πυταπὸν fjv τὸ σχΏµα αὐτῶν πρὸς ἆλ- 
λήλους ἓν τῇ τότε γενέσει τοῦ τικτοµένου. ᾿Ώστε el 
τῆς ὥρας ἐπιτυχεῖν ἀκριδῶς ἀδύνατον, ἡ δὲ τοῦ βρα- 
χυτάτου παραλλαγὴ τοῦ παντὸς διχμαρτεῖν ποιεῖ 
κατκγέλαστοι καὶ oi περὶ τὴν ἀνύπαρκτον ταύτην 
τέχνην ἐσχολακότες, xal ol. πρὸς αὐτοὺς χεχηνότες, ὡς 
δυναµένους εἰδέναι τὰ κατ’ αὐτούς, 


6. Ota δὲ καὶ τὰ ἀποτελεσματικά (24) ; ' δεῖνα 
οὖλος, φηαὶ, τὴν τρίχα (25), καὶ χαροπός Κριοῦ γὰρ 
ἔχει «hv ὥραν ^ τοιοῦτον δέ πως ὀφθῆναι τὸ ζῶον, 
᾽Αλλὰ xai µεγαλόφρων ᾽ ἐπειδὴ ἡγεμονιχὸν ὁ Κριός * 
xai προετικὸὺς (26), καὶ πάλιν ποριστικός ' ἐπειδῃ τὸ 
ζῶον τοῦτο xal ἀποτίθεται ἁλύπως τὸ ἔριον, xal 
πάλιν παρὰ τῆς «φύσεως µῥᾳδίως Επαμφιέννυται. 
)λλλὰ καὶ ὁ Ταυριανὸς τληπαθὴς (27), φησὶ, καὶ δου- 
λικός “ ἐπειδη ὑπὸ ζωγὸν ὁ ταῦρος. Καὶ ὁ Σχ.ρ- 
πιανὸς πλήχτης διὰ τὴν πρὸς τὸ θηρίον ὁμοίωσιν. 
Ὁ δὲ Ζυγιανὸς δίκαιος, διὰ τὴν map! ἡμῖν τών ζυγῶν 
ἰσότητα, Τούτων τί ἂν Ὑένοιτο καταγελαστότερον ; 
'O Κριὸς, ἀφ᾿ οὗ τὴν Ὑένεσιν τοῦ ἀνθρώπου λαµθά- 
νεις, οὐρανοῦ µέρος isti τὸ δωδέκατονρ ἐν ᾧ γενό: 


genitum est,idne massit an femina obstetrix explo- 
rat : subinde exspeclat vagitum, quod vitz ejus 
qui natus fuit, signum est. Quot vis per hoc tempus 
preteriisse sexagesimas partes? Chaldzo declarat, 
quod natum est. Quol minutissimas partes, interea 
dum obstetrix loqueretur, vis ponamus 65 pi :eter- 
iisse, praesertim si contingat, ut exira gynaeceum 
steterit qui horam colligit acexponit?Oportet enim 
eum qui horarum nalalium scientiam discere vult, 
temp».s et horam accurate describere,sive diurnz, 
sive nocturn:ze sint. Quanta iterum sexagesimarum 
inultitudo per hoc tempus preterfluit ? Necesse est 
enim inveniri sidus natalium, non juxta quotam 
modo duedecimam partem sit,sed juxta quas etiam 
duodecim parlis partes occurrat, et in quota sexa- 
gesima, in quas partes parlem unamquamque di- 
vidi diximus : aut, ut certa rei veritas inveniatur, 
in quota scxagesima ex iis qu: a primis sexagesi- 
mis subdivise sunt. Et hanc adeo tenuem οἱ in- 
comprehensibilem temporis investigationem inqui- 
busque planetis (ieri necesse esse aiunt, ut-.com- 
pertum sit et exploratum, qualem habeant cum 
inerrantibus stellis habitum, et qualis eorum inter 
se essel figura in ejus qui tunc natus estortu.Quare 
εἰ fieri non possit, ut horam accurate assequantur, 
et lamen brevissimi temporis immutoztio in causa 
sil cur a toto aberretur, deridendi suut et ii qui 
in hac arte imaginaria excolenda studium ponunt, 
et ii qui in ipsos aperto ore intenti sunt, perinde 
quas: ea qu& ipsis surit e7entura, cognoscere pos- 


C sint. 


6. Quales autem producuntur effectus ? Hujus 
capilli, inquiunt, futuri *untcrispi, oculive decori: 
Arielis scilicet habet horam : namque animal illud 
quodammodo est tale aspectu.Quin etiam erit gran. 
di animo el elato ; quippe penes Árietem est prin- 
cipatus: erit et largus, el rursus quastuosus; 
quandoquidem boc animal el citra molestiam de- 
ponit lanam, et rursus facile a natura vestitur. Sed 
in Tauro natum, tolerantem esse laborum dicuut, 
atque servilein:quoniam jugo traurus subjicitur.Qui 
vero editus est sub Scorpione, erit percussor, ob 
eam quam eum isto animali habet similitudinem, 
Qui autem in Libra nalus est, futurus est justus, 
propter librarum apud nos zqualitatem, Quid his 


µενος à ἥλιος τῶν ἐαρινῷῶν σηµείων ἅπτεται (28). Ὁ magis ridiculum esse possit ? Aries ille, a quo ho- 


Kal Ζυγὸς, xal Ταῦρος ὡσαύτως, ἕκαστον τούτων 
δωδεκατηµόριόν ἔστι τοῦ ζωδιακοῦ λεγομένου κύ- 


(90) Si€ editio Basil. et nostri septem mss. At 
editio Parig. εἶτα εἶπε, 

(21) Reg. sextus sl «yx. 

(22) Ita editio Basil. et quinque mss. e nostris 
preter Combef. Editio Paris. κατὰ πόσου. 

(23) Nostra editio Basil. cum septem mss. διαι- 
ῥεῖσθχι τὴν µοῖραν. Editio Paris. διαιρεῖσθαι ἑχάστην 
τριακοστὴν μοῖραν, 

24) Editio Basil. et Bodl. cum Regiis primo et 

uinto et cum Coisl. primo ἀποτελεστιχά. Editio 
Paris. cum nonnullis mss. ἀποτελεσματικά. 

(25) Editi φασί, mess. φησ!. Mox editio Dasil. οἱ 


PATROL. 48. XXIX. 


minis natalem desumis, cceli pars est duodecima, 
in qua cum fuerit sol, verna signa attingit.Et Libra 


nostri septem mss. κριῷ γάρ. Editio Paris. κριοῦ 
γάρ. Bodl. κριῶν γάρ. i. . 

(96) Variant ediü el mss.Editio Paris. cum Reg. 
oclavo προετικός. Editio Basil. cum Reg. lertio et 
cum Bodl. προχιρετικός. Cois!. priinus προεκεικὸς 
δὲ καί. Coisl. secundus πρ,ηγητικός. Reg. quintus 
cun; Colb. secundo προσεκτικός. Notam, qua hunc 
locuin illustrat Duczus, legas suadeo. 

(97) Reg. sextus τληπαθὴς φύσει καὶ δουλινός, 
laborum tolerans est natura, el servilis. 

[25) Ita codices septem. Editi et Coisl. primus 
ἑφάπτεται. 


ὔ 


131 


S. BASILÍI MAGNI 


131 


et Taurus similiter, unumquodque ex his signis A xAoo. Πῶς οὔν ἐκεῖθεν τὰς moonvoousvxe αἰτίας λέγων 


ejus circuli qui zodiacus vocatur, pars est duode- 
cima. Quomodo igitur illinc praecipuas vite huma- 
na causas proficisci doces, et ex lerrenis pecudi- 
bus nascentium hominum mores exprimis alque 
effingis ? Nam qui in Ariete exoritur, liberalis est, 
non quod illa pars co-li mores tales efficiat, sed 
quod huic pecori talis natura insit. Quid ergo fidem 
ex astris tibi faciens perterrefacis nos hecque per 
balatus conaris persuadere ? Nam si ccelum ab ani- 
malibus tales accipit morum proprietates, ipsum 
etiam alienis principiis est subjectum,quippe quod 
causas ex his pecoribus dependentes habeat. (Quod 
si id asserere ridiculum sit, longe magis ridiculum 
est, ex iis inter que nulla ^6 necessitudo inter- 
cedit, conari opinionem illam credibilem probabi- 
lemque reddere. Atqui hz istorum argui: aranea- 
rum telis sunt consimiles, in quas cum culex, aut 
musca, aut quodvis animal hice ünbecillibus si- 
mile inciderit, irretita detinentur: at cum fortius 
aliquod animal accesserit.illud el facile pertransit, 
ei lenuem banc texturam perrumpit ac dissipat. 
7. Verum non his solis contenti sunt, sed etiam 
quarum rerum domina est uniuscujusque nostrum 
voluntas (hoc est, studiorum virtutis aut vitii),illa- 
rum etiam causas caolestibus attribuunt. Quibus 
contradicere alioqui ridiculum est:sed quia plures 
eo errore praoccupantur, hzc forle necesse fuerit 
silentio non prate: ire. Primum quidem illud ipsos 
interrogabimus,numnestellarum figura diebus sin- 
gulis sexcenties mutentur ? Nam cum stelle illa 
qua nuncupantur errantes, semper moveantur, el 
alie quidem cilius sibi mutuo occurrant, ali:e vero 
circuitus tardiores conficiant, in eadem hora szpe- 
numero et se invicem respiciunt, et occultantur. 
Et cum in ortu id maxiini sit momenti, aul a bene- 
fica stella, ut ipsi loquuntur, aut a imalefica con- 
spici; et cum sepe id tempus quo benefica stella 
testimonium praebebat, non assequantur, ob unius 
minutissimi spatii ignorantiam, hanc ipsam velut 
in mala fortuna sitam recensuerunt. Cogor enim 
ipsis eorum vocibus uti. Sane multum est amentiz 
in his verbis, sed longe plus est impietatis. Nam 
maleficz stellae malignitatis su: causam in suum 
ipsarum conditorem transferunt. Etenim si ipsis a 
natura inest raalum, conditor ipse erit mali effe- 
ctor, si vero sua sponte el voluntate inalee eva- 
dunt, primum quidem animalia erunt eligendi fa 
cultate przdita, soluto ac libero impelu utentia; 
id quod deinanimatis ementiri ac fingere, dementia 
summ est. Deinde quantum a ralione abhorret, 
malum aut bonum non pro merito cuique distri- 


Codices qualuor τοῖς 4px vloc.Reg.octavus 
τοῖς ἀραχνείοις. Editi cum Reg. lerlio τοῖς τῶν 
ἁραχνίων ὑφάσμασιν. Coisl. primus τοῖς τῶν &pa- 
νυν ὑφ. Coisl. secundus, τοῖς xtv αραχνείων ὃς. 
30) Quatuor mss. ἐκπίπτει, uu 
en Codices qualuor µόνον. Edilio Basil. µόνων. 
(32) Colb.secundus 1 «upla.Mox editi cum Reg. 
secundo δή. Alii quatuor mss. δὲ, St.tim Combef, 


(29) 


ὑπάρχειν τοῖς τῶν ἀνθρώπων βίοις, k« τῶν παρ 
ἡμῖν βοσκηµάτων τῶν µγεννωµένων ἀνθρώπων τὰ 
ἤθη χαρακτηρίζεις: Εὐμετάδοτος Ὑὰρ ὁ Κριανὸς 
οὐκ ἐπειδὴ τοιούτου ἤθους ποιητικὸν ἐκεῖνο τὸ µέρος 
τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ τοιαύτης φύσεώς ἐστι c 
πρόθατον. Τί οὖν ὁυσωπεῖς μὲν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς dio. 
πιστίας τῶν ἅστρων, πείθειν δὲ ἐπιχειρεῖς (a τῶν 
βληχημάτων , El μὲν γὰρ παρὰ τῶν ζώων λαδὼν ὁ 
οὐρανὸς ἔχει τὰ τοιχῦτα τῶν ἠθῶν Ἰδιώματα, xz 
αὐτὸς ὑπόχειται ἀλλοτρίαις ἀρχαῖς, ix τῶν βοσχη- 
µάτων ἔχων τὰς αἱτίακς ἀπηρτημένας " εἰ δὲ κατα- 
γέλαστον τοῦτο εἰπεῖν, καταγελαστότερον πολλῷ ix 
τῶν μηδὲν κοινωνούντων ἐπάγειν ἐπιχειρεῖν τῷ 
λόγῳ τς πιθανήτητας, ᾽Αλλὰ ταῦτα μὲν αὐτῶν τὰ 


p αοφὰ τόῖς ἀραχνείοις (29) ὑφάσμασιν ἔοικεν, οἷς 


ὅταν μὲν χώνωψ, f puta, T, τι τῶν παραπλησίως 
τούτοις ἀσθενῶν ἑνσχεθῇ, καταδεθέντα κχρατεῖται ' 
Επειδὰ δὲ τῶν ἰσ(υροτέρων τι ζώων ἐγγίσῃ, αὐτό 
τε ῥᾳδίως διεκπίπτει (30), xal τὰ ἀδρανη ὑφάσματι 
διέῤῥηξς καὶ ἡφάνισε. 


7. Καὶ o)x ἐπὶ τούτων ἴστάντχι µόνον (21), Ua 
καὶ &v ἡ πῥοαίρεσις ἑκάστου ἡμῶν κυρία (33) (λέγω 
δη, τῶν ἐπιτηδευμάτων ἀρετῆς fj κακίας), καὶ τού- 
των τὰς αἰτίας τοῖς οὐρανίοις συνάπτουσιν, Οἷς τὸ 
ἀντιλέγειν ἄλλως μὲν καταγέλαστον, διὰ 6i τὸ mpo- 
κατέχεσθαι τους πολλοὺς τῇ ἁπατῃ, ἀναγκαῖον 
ἴσως μὴ σιωπῃ παρελθεῖν. Πρῶτον μὲν oov ἐκεῖνο 
αὐτοὺς ἐρωτήσωμεν, cl μὴ ἓφ ἑκάστης ἡμέρας 
µυριάκις ἀμείθετχι τῶν ἀστέρων τὰ σχήματα ; ει- 
κίνητοι γὰρ ὄντες οἱ πλανηται λεγόμενο:, καὶ οἱ μὲν 
θἄττον ἐπικαταλαμθάνοντες ἀλλήλους, οἱ δὲ osx- 
τέρας τὰς πεοιόδους ποιούµενοι, ἐπὶ τῆς αὗτης ὥρας 
πολλάκις καὶ ὁρῶσιν ἀλλήλους καὶ ἀποχρύπτοντι, 
µεγίστην τε ἔχει δύναμιν ἐν ταῖς (33). γενέσεσι τὸ 
fj παρὰ ἀγαθοποιοῦ ἐφορᾶσθαι, ἢ κακοποιοῦ, eX 
αὐτοὶ λέγουσι. Καὶ πολλάχις καθ) ὃν ἐπεμαρτύρει ὁ 
ἀγαθοποιὸς ἀστὴρ τὸν xatpóv οὖκ ἐξευρόντες, mpi 
την ἑνὸς τῶν λεπτοτάτων ἄγνοιαν, ὡς iv τῷ κα- 
κοδαιµονήµατ:. αὐτὸν κείμενον ἀπεγράφαντο. Τοῖς 
γὰρ αὐτῶν ἐχείνων (34) συγχρήσασθαι ῥήμασιν ἀντγ- 
κάζομχι. Ἐν δη τοῖς τοιούτοις λόχοις πολὺ μὲν 
τὸ ἀνόητον, πολλαπτλάσιον δὲ τὸ ἀσεθές. Οἱ γὰρ xz- 
κοποιοὶ τῶν ἁστέρων τῆς ἑαυτῶν πονηρίας ἐπὶ τὸν 
ποιῄσαντα αὐτοὺς τὴν αἰτίαν µκτατιθέασιν. EL μὶν 


D γὰρ ix φύσεως αὐτῶν τὸ κακὸν, ὁ δημιουργὸς ἴσται 


τοῦ καχοῦ ποιπτής * εἰ δὲ προαιρέσει καχύνονται, 
πρῶτον μὲν ἔσται ζῶα προαιρετικὰ, λελυμέναις xii 
αὐτοκρατορικαῖς ταῖς ὁρμαῖς κεχρηµένα ΄ ὁ μανία 
ἐστὶν ἐπέχεινα καεχψεύδεσθαι τῶν ἀψύχων. "Ez: 
πόσον τὸ ἄλογον, τὸ κακὺν xal τὸ ἀγαθὸν μὴ χατά 


cum aliis quinque mss. προσάπτουσιν. Editi com 
Colb. secundo συνάπτουσιν. 

(33) Sic quinque mss. Editi vero ἐπὶ ταῖς. St- 
tim quinque iss. καθ) ὃν ἐπεμαρτύρει, Editi ipse- 
*UOEÉt, 

.. (84) Colb. secundus αὐτῶν ἐκείνοις. Lege Morel 
lum in hunc locum. 


133 


HOMILIA VI IN HEXAEMERON. 


134 


τὴν ἀξίαν διανέµειν ἑκάστῳ, ἀλλ) ἐπειδη ἓν «5t A buere,adeoque proliteri, ideo stellam esse bene- 


τῷ τόπῳ ἸὙέγονεν, ἀγαθοποιὸν ὑπάρχειν (35), καὶ 
ἐπειδὴ ὑπὸ τοῦδε ὁρᾶται, Χακοποιὸν Ὑίνετθχι τὸν 
αὐτόν xal ἐπειδὰν πάλιν μικρόν τι παρεγαλίνῃ τοῦ 
σχήματος, εὐθὺς τῆς χακίας ἐπιλανθάνεσθαι» Kal 
ταῦτα μὲν εἷς τοσοῦτον. El δὲ καθ ἕκαστον ἀχχ- 
ριπῖον τοῦ χρόνου im' ἄλλο xal ἄλλο µεθαρµόζονται 
αχῆμα, i» δὲ ταῖς µμυρίαις ταῦταις μεταθολαῖς, 
πολλάκις τῆς ἡμέρας (30), οἱ τῶν βασιλικῶν γενὲ- 
σεων ἀποτελοῦνται σχηματισμοί. διὰ τί οὖκ iq 
ἑχάστης ἡμέρας γεννῶνται βασιλεῖς ; fj διὰ τί ὅλως 
πατρικαὶ παρ) αὐτοῖς εἷσι βασιλείας διαδοχαί ; OO 
ὅππου γὰρ ἕκαστος τῶν βασιλέων παρατετηρηµέ- 
νως (37) εἰς τὸ βασιλικὸν τῶν ἀστέρων σχῆμα τοῦ 
ἰδίω volo) τὴν Ὑένεσιν ἑνχρμόζει,. Τίς γὰρ ἀνθρώπων 
χύριος τοῦ τοιούτου., Πῶς οὖν ᾿Οζίας ἐγέννησε τὸν 
Ἰωάθαμ, Ἰωάθαμ τὸν ᾽Ακαζ ; "Aya (38) τὸν Ἐζε- 
xiav , καὶ οὐδεὶς ἐν τούτοις ὀδουλικῇι συνέτυχεν ὥρᾳ 
γενέσεως ; ᾿Ἐπειτα εἶ καὶ τῶν χατὰ χαχίαν xal ἀρετὴν 
ἐνεργημάτων οὐχ ix τοῦ ἐφ᾽ ἡμϊν εἶσιν al. ἀρχαὶ, 
ἀλλ ἐκ τῆς Ὑενέσεως αἱ ἀνάγκαι, περιττοὶ μὲν οἱ 
νοµοθέται, τὰ πραατέα ἡμῖν καὶ τὰ φευχτὰ διορί- 
ζοντες (99), περιττοὶ δὲ καὶ οἱ δικασταὶ, ἀρετὴν 
τιμῶντες, καὶ πονηρίαν χολάζοντες, Οὐ γὰρ τοῦ 
xÀémtoo τὸ ἀδίχημα, οὐδὲ τοῦ φονέως ᾧ γε οὐδὲ 
Βουλομένῳ δυνατὸν d» ακρατεῖν τῆς χειρὸς διὰ τὸ 
ἀναπόδραστον τῆς ἐπὶ τὰς πράξεις αὐτὸν κατεπει- 
γούσης ἀνάγκης. Ματαιότατοι δὲ πάντων καὶ οἱ περὶ 
τὰς τέγνας πονούμενοι' ἀλλ᾽ εὐθηνήσει μὲν ὁ γεωρ- 
γὸς, µήτε σπέρματα καταθάλλων, μὴτε δρεπάνην 
θηξάµενος ὑπερπλουτήσει δὲ ὁ ἔμπορος, κἄν βού- 


ficam, quia in hoc loco stat, et, quoniam ab hac 
conspicitur, idcirco eam fieri maleficam : et eam- 
demrursus.postquam paululum declinaverit a figu- 
ra, suzeprotinus oblivisci malignitatis? Atque haec 
quidem hactenus.Si vero singulis temporis momen- 
tis stelle in aliam atque aliam transmutantur figu- 
ram,si in his innumeris commutationibus sepe in 
die regiarum nalivitalum figurationes perficiuntur; 
cur singulis diebus non nascuntur reges? aut cur 
omnino regni successiones paterne apud ipsos 
sunt? Neque enim rex quilibet diligenter ad re- 
giam stellarum figuram, filiisui ortum accommodat, 
Quis enim mortalium talis rei dominus esse possit? 
Quomodo ergo Ozias genuit Joatham, Joatham 


p Achas, Achas Ezechiam,et nullus ex his servilem 


nativitatis horam nactus est? Przterea, si vitiorum 
aut virtutum principia non sunt in nobis sita, sed 
sunt necessitates ab ortu pendentes; inutiles sunt 
legislatores, qui nobis agenda ac fugienda pres- 
cribunt; inutiles quoque judices, qui virtutem ho- 
nore, 57 vitium poenis afficiunt. Non enim furis est 
iniquitas, neque homicide; qui ne volens quidem 
poterat manum continere,ob ineluctabilem neces- 
8itatem ipsum ad agendum impellentem. Vanissimi 
autem omnium sunt qui artes excolunt:quippe fru- 
gibus abundabit agricola, tamelsi neque semina in 
terram dejiciat, neque falcem exacuat. Mercator 
itidem, velit, nolit, surra modnm ditescet, fato ei 
opes coacervante. Magna autem ille Christiano- 
rum spes evanescentes excidenl nobis,cum neque 


ληται, κἄν μὴ, τῆς εἱμαρμένης αὐτῷ αυναθροι- " justitia honoribus ullis afficiatur, neque puniatur 
ζούσης τὰ χρήµατκ. Αἱ δὲ µεγάλαι τῶν Χριστιανῶν — peccatum, propterea quod nihil ab hominibus li- 
ἐλπίδες φροῦδαι (40) ἡμιν οἰχήσονται, οὔτε δικχιο- bero animi proposito agatur. Nam ubi necessitas 
σύνης τιµωμµένης, οὔτε κατακρινοµένης τῆς ἆμαρ-  etfelum dominatur, ibi dignitatis meritique ratio 
τίας, διὰ τὸ μηδὲν κατὰ προαίρειν ὑπὸ τῶν ἀνθρώ- nullum locum habet: id quod tamen przcipuum 
πων ἐπιτελεῖσθα. "Omou γὰρ ἀνάγκη καὶ εἶμαρ- justi judicii fundamentum est. Et quidem adversus 
µένη κρατεῖ, οὐδεμίαν ἔχει χώραν τὸ πρὸς ἀξίαν, ὅ illos hucusque. Neque enim verbis pluribus egetia 
τῆς δικαιοχρισίας ἐξαίρετόν ἐστι. Καὶ πρὸς μὲν vos, qui scilicet a vobis ipsis san: mentis silis : 
ἐκείνους ἐπὶ τοσοῦτον. Οὔτε γὰρ ὑμεῖς πλειόνων Óet-— neque tempus ultra modum adversus eos invehi 


σθε (41) λόγων παρ᾽ ἑαυτῶν ὑγιαίνοντες, ὅτε xatpoc 
οὐκ ἑνδίδωσι πέρα τοῦ μέτρου πρὸς αὐτοὺς ἁποτεί- 
νεσθαι, 

8. Πρὸς δὲ τὰ ἑξῆς τῶν ῥημάτων (49) ἐπανέλθω- 
psv. Εστωσαν, φησὶν, slc σηµεῖα, καὶ εἷς και- 
ροὺς, καὶ εἰς ἡμέρας, xai εἷς ἐνιαυτούς, Εἴρηται 
ἡμῖν τὰ περὶ τῶν σημείων. Καιροὺς δὲ ἡγούμεθα 
λέχειν τὰς τῶν ὥρῶν ἐναλλαγὰς, ἈΧειμῶνος, καὶ 
ἴαρος, xai θέρους, καὶ µετοπώρου dq εὐτάχκτως 


86 Gen. 1, 14. 


(35) [ία quatuor mss. Editi vero. ἀγαθὸν ὑπάρ- 
χειν, minus recte. 

(36) Codices quatuor ποσάχις τῆς ἡμέρας quoties 
in die ? Editi sallem cum Reg.octavo ootimz notae 
πολλάκις τῆς ἡμέρας. 

(3b) Codices duo παρατετηρηµένον, Editi cum 
aliis mss. παρατετηρηµένως. Mox sex mss. τοῦ ἰδίο 
vlov, Desideratur ἰδίου in editis. 

(38) Colb. secundus Ἰωάθαμ δὲ ἐγέννησε τὸν 
" Àxat. "Axat, &. Reg; sextus Ἰωάθαν δὲ ἐ6ν, 


nos sinit. 


8. Jam ad verba consequentia redeamus. Sin! 
inquit, in signa, et in tempora, et in dies, et ín 
annos 86. Dictum est a nobis de signis. Tempora 
autem putamus dici ipsastempestatum mutationes, 
hiemis, veris,zestatis el autumni : quibus ordina- 
tus luminarium motus tribuit, ut nos ordinate lu- 


(39)Colb.secundus gtuxz2tx διορ. Mox Reg.quin- 
tus οἱ δικάζοντες. Reg. sextus τιμῶντες καὶ καχίαν 
κολαζοντες, 

(40) Codices quinque ἐλπίδες φροῦδαι. Editi cum 
Reg. octavo ἐλπίδες φροῦδοι. Nec ita multo post 
Bodl. 8 τῆς δικαίας κρίσεως. 

41) Duo mss. ἐδετσθς, 

"m Codex Combef. t25« τῶν ῥητῶν, Β6θρ. sextus 
ἑξῆς τοῦ λόγου Ἐπανέλθωμεν. 





135 


S. BASILII MAGNI 


436 


strent. Fit enim hiems,cum sol in austrinis com- Α περιοδεύειν ἡμᾶς τὸ τεταγµένον τῆε Χινύσεως τῶν 


moratur parlibus, ac multum nocturne umbre 
in his nostris regionibus efficit. Quamobrem refri- 
geratur aer terri circumfusus, ac omnes humida 
exhalationes circa nos coactze, imbrium frigorum- 
queet nivium copiosissimarum causa sunt et origo. 
Δί cum iterumabaustralibus regionibus reversus, 
in medio steterit, adeo ut ex &quo partiatur diei 
noctisque lempus : quanto plus supra terrz loca 
commoratur, tanto meliorem temperiem per vices 
reducit Atque ver accidit, omnibus quidem plantis 
germinandi auctor, arboribus vero plurimis re- 
viviscendi ansam przbens, omnibusque animali- 
bus tum terrestrihus tum aquatilibus per prolis 


successionem genus asservans. Hinc autem jain ad B παρέχον τὴν ἀναδίωσιν, 


solstitiumzstivum versus ipsum septentrionem ner- 
gens sol, dies nobis maximos adducit. EL quoniam 
diutissime in aere immoratur,torrcfacit ipsuin ae- 
rem capiti nostro imminentem, et terra ? omnem 
exsiccal,hoc pacto el seminum maturitatem juvans, 
et arborum fructus ad concoctionem urgens. Αἱ 
vero quando flagrantissimus est sol, breves in 
meridie umbras efficit, proterea quod ex alto re- 
giones nostrasillustrat.Nam maximi dies ii sunt,in 
quibus umbrz sunt brevissima: et contra, bvevis- 
simi dies ii sunt, qui umbras habent lougissimas. 
Idque apud nos contingit,qui appellamur heteros- 
cii,quique aquilonares terre partes labitamus. Ve- 
rum enim vero sunt nonnulli, qui per duos unius- 


φωστήρων παρέχει, Χειμὼν μὲν γὰρ γίνεται, τοῖς 
νοτίοις µέρεσι τοῦ ἡλίου προσδιατρίόοντος, καὶ πολὺ 
τὸ νυκτερινὸν σχίασµα περὶ τὸν καθ ἡμᾶς τόπον 
ἀποτελοῦντος' ὥστε «καταψύχεσθαι μὲν τὸν περὶ γῆν 
ἀέρα, πάσας δὲ τὰς ὑγρὰς ἀναθυμιάσεις σονιστα- 
µένας περὶ ἡμᾶς, ὅμδρων τε αἰτίαν καὶ κρυικῶν 
καὶ νιφάδος ἀμυθήτου παρέχειν. ᾿ἘΕπειδὰν δὲ ἐκ- 
ανιὼν πάλιν ἀπὸ τῶν μεσημδρινῶν χωρίων ἐπὶ τοῦ 
μέσου γὙένηται, ὥστε ἐξίσου µερίζειν νυκτὶ πρὸς 
ἡμέραν τὸν Χβόνον, ὅσῳ πλεῖον τοῖς ὑπὲρ γῆς (43) 
προσδιατρίθει τόποις, τοσούτῳ χατὰ µέρος ἐπανάχει 
τὴν εὐκρασὶχαν. Καὶ Ὑίνετχι ἔχρ, πᾶσι μὲν φυτοῖς 
τῆς βλαστήσεως ἀρχηγὸν, δένδρων δὲ τοὺς πλείστοι- 
ζώοις δὲ Ἰερσαίοις xai 
ἐνύδροις ἅπασι τὸ γένος φυλάσσον ἐκ τῆς τῶν ἐπι- 
Ὑινομένων διαδοχς. Ἐκεῖθεν Oi ἤδη πρὸς θερινὰς 
τροπὰς ἔπ᾽ αὐτὴν τὴν ἄρκτον ἀπελαύνων ὁ fue, 
τὸς µεγίστας ἡμῖν τῶν ἡμερῶν παρίστησι (44:. 
Καὶ διὰ τὸ ἐπὶ πλείστον προσομιλεῖν τῷ ἀέρι, 
αὐτόν τε Χχαταφρύσσει τὸν ὑπὲρ κεφαλῆς ἡμῶν 
ἀέρα, xoi την Av πᾶσαν καταξηραίνει, τοῖς τε σπὲρ- 
µασιν ἐκ τούτου αυνεργῶν πρὸς τὴν ἂδρησιν (45), 
καὶ τοὺς τῶν δένδρων καρποὺς κατεπείγων ἐπὶ 
vn) πέψιν ὅτε xai φλογωδέστατός ἐστιν ἑαυτοῦ ὁ 
ἥλιος, βραχείας ποιῶν τὰς σχιὰς ἐπὶ τῆς µεσηµμ- 
δρίας, διὰ τὸ ἀφ᾿ ὀψιιλοῦ τὸν περὶ ἡμᾶς καταλάµ- 
πειν τόπον. Ἠέγισται Ὑάρ slow ἡμερῶν, ἓν αἷς 
βραχύταταί εἶσιν αἱ wal, xai βραχύταται πάλιν 


cujusque anni dies omnino umbra carent, in me- c Ἡμέραι, αἱ τὰς σχιὰς ἔχύυσαι µαχρότάτας. Καὶ 


ridie constituti : quos a vertice illustrans sol,ipsos 
suo lumine ita ex &equo undelibet circeumfundit,ut 
etiam puteoruni profundorum aqua perangusta ora 
illuminetur : unde quidam illos vocant $8 ascios. 
Verum qui ultra terram odoriferam habitant, in 
utramque partem alternaut umbras. Soli enim ex 
his qui hanc nostrum orbem habitabilem iucoluut, 
umbras in meridie ad australes partes dimittunt. 
Unde eos quidam amphíscios vocarunt. Ubi autem 
$0] jam ad aquilonarem partem transiit, tum hac 
omnia fiunt. Sane quantus sit ardor qui ex radiis 
solaribus aeri accedit,qualesve casua producat, ex 
his conjectare licet. Hinc autumui tempus nos exci. 


τοῦτο παρ ἡμῖν τοῖς ἑτεροσκίοις λεγομένοις ὅσοι 
τὰ ἀρκτῷα τη: γῆς ἰἘποικοῦμεν' ἔπεί εἷσί γε ἤδη 
τινὲς οἱ Χατὰ δύο ἡμέρας τοῦ παν-ὸς ἐνιαυτοῦ 
καὶ ἄσκιοι παντελῶς κατὰ τὴν µεσημθρίαν γινόμε- 
vot, οὓς χατὰ χορυφῆς ἐπιλάμπων ὁ ἥλιος, ἑξίσου 
πανταχόθεν περιφωτίζξει, ὥστε καὶ τῶν iv. βάθει 
φρεᾶτων τὸ ὕδωρ διὰ στοµίων στενῶν χατχλάµκε- 
cÓxv: ὅθεν αὐτούς τινες xzl ἀσκίους χαλοῦσιν. Οἱ M 
ἐπέχεινα τῆς δρωματοφόρο (40) γῆς ἐπ ἀμφότερε 
τὰς σκιὰς παραλλάσσουσιν. Μόνοι γὰρ ἐν τῇ καθ 
ἡμᾶς οἰκυυμένῃ ἐπὶ τὰ νότια κατὰ τὴν µμεσηµόρίαν 
τὰς σχιὰς ἀποπέμπουσιν ὅθεν αὐτούς τινες καὶ 
ἀμφισκίούς ὠνόμασαν. Ταῦτα δὲ πάντα πρὸς τὸ βό- 


piens, infringit quidcm nimium zstuimn, paulatim Ώ ttov. µέρος παροδεύσαντος Άδη γίνεται τοῦ ἡλίου. "Ex 


vero de calore remittens, ex se per temperatura 


(43) Colb. secundus ὑπὲρ γή». Ibidem Reg. sex- 
tus διατρίδει. 

(44) Codices octo ἡμερῶν περιίστησι. Editi παρ- 
[στησι, 

(45)Editi οἱ Regil primus,tertius et quintus cum 
Colb. secundo πρὸς τὴν ἄδρησιν. Ad quam vocem 
explicandam librarius in rnarginelegii primiappo- 
suit iila, πρὸς τὸ áópov καὶ πέπειρον γενέσθαι, Ut ae- 
men bene nulritum sit et maturum.Coisl.primus 
πρὸς τὴν ρὔξησιν άλρησιν. Ubi nemo non videt vo- 
cem αὔξησιν e margine in textum fluxissc.Primum, 
ut videlur, vox ao;72:» posila fuerat in margine 
tanquam interpretotio vocis ἄδρησιν : sed postea, 
quod non raro contigit, translata est in textum. 
ltaquesecundum hancinterpretationem illud, ἄδρη- 
exc,aignificat hoc loco augmentum.Reg.sextus πρὸς 


δὲ τούτων εἰκάζειν Éste τὸν lx. τῆς dco ἀκτῖνος 


τὴν ἄδρυνσιν. Coisl. secundus ἄδρυσιν. 

(46) Editi et codices multi simpliciter τῆς ἄρωμα- 
τοφόρου.00ἱ0.9θουπάυς et Reg. octavus τής ἀρωμα- 
τοφόρου γῆς. Nec forlassis aliter legit Eustathius, 
qui sic interpretatur : Jlli autem qui extra terras 
ndoriferas habitant. Cornarius vero sic vertit : Qui 
ceroultraaromatiferam Arabiam habitant. Ad mar- 
ginem autem Regii primi leguntur illa, τῆς Ινδίας, 
τῆς Ev τῷ νοτίῳ uépst διακειµένης : quibus verbis 
ἱπά]σαί librarius hic sermonem haberi de[ndia qu& 
in australi parte sita est. E regione verborum illo- 
rum, ἐπ᾽ ἀμφότερα τὰς σκιάς, idem librarius appo- 
suit θἱ illa, ποτὲ μὲν ἐπὶ τὸ νότιον µέρος ἀποπέμπουκι 
τὰς σχιὰς, oti δὲ ἐπὶ τὸ βόρειον, Nunc quidem ad 
australem, nunc vero ad aquilonarem poriem 
umbras demitiunt. Lege Ducseum. 








131 


HOMILIA VI IN HEXAEMERON 


138 


ἐγγινομένην πύρωσιν τῷ ἀέρι, ὅση τίς ἐστί, xai πο- A mediocritatem ad hiemem noscitranoxam deducit, 


ταπῶν ἀποτελεστικὴ (41) συμπτωμάτων, Ἐντεῦθεν 
διαδεξχµένη ἡμᾶς τοῦ µετοπώρου ἡ ὥρα, ὑποθραύει 
μὲν τοῦ πνίγους (48) τὸ ὑπερθάλλον, κατὰ μικρὸν δὲ 
ὀφιεῖσα τῆς θέρµης, διὰ τῆς κατὰ τὴν κρᾶσιν µεσό- 
τητος ἀθλαθῶς ἡμᾶς δι᾽ ἑαυτῆς τῷ χειμῶνι προσάχει 
δηλονότι τοῦ ἡλίου πάλιν ἀπὸ τῶν προσαρκτίων ἐπὶ 
τὰ νότια ὑπιστρέφοντος. Αὔται τῶν ὡρῶν αἱ περιτρο- 
xal, ταῖς Χινήσεσιν ἑπόμεναι τοῦ ἡλίου, τὸν βίον 
ἅμιν οἰκονομοῦσιν. ᾿ Εστωσαν δέ, φησὶ, καὶ sl 
ἡμέρας * οὐχ ὥστε ἡμέρας ποιεῖν, ἀλλ᾽ ὥστε κατάρ- 
χειν τῶν ἡμερῶν. ὮΒμέρα γὰρ xal νὺξ πρεσθύτερα 
τῆς τῶν φωστήρων Ὑενέσεως, Τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται 
ἡμῖν καὶ ὁ ψαλμὸς λέγων ᾽ Ἔθετο ἥλιον εἷς ἔξου- 
σίαν τῆς ἡμέρας, σελήνην καὶ ἀἁστέρας sl; ἆξ- 
ουσία, τῆς νυχτός. Πῶς οὖν ἔχει τὴν ἐξουσίαν τῆς 
ἡμέρας ὃ ἥλιος: Ότι τὸ φῶς iv ἑαυτῷ περιφέρων, 
ἐπειλάν ποτε τὸν x10' ἡμᾶς ὁρίζοντα ὑπεράρῃ, ἡμέ- 
pxv παρέχει διαλύσας τὸ σκότος, ᾿Ωστε οὐκ ἄν τις 
ἁμάρτοι, ἡμέραν ὁρισάµενος εἶναι τὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου 
πεφωτισμένον ἀέρα * fj, ἡμέραν εἶναι Χρόνου µέτρον 
ἐν ᾧ ἐν τῷ ὑπὶρ γῆν ἡμισφχιρίῳ ὁ ήλιος διατρίθει. 
)λλλὰ καὶ εἷς ἐνιαυτοὺς ὶτάχθησαν ἥλιος xal σελή- 
vn. Σελήνη μὶν, ἐπειδὰν δωδεχάχις τὸν ἑαυτῆς ἐκ- 


sole videlicet rursus ab aquiloniis regionibus ad 
austrinas remeante.Hz ipse,que solis motum se- 
quuntur, temporum vicissitudines, vitam nostram 
moderantur.Sinl,inquit,et in dies,non ut diescon- 
ficiant,sed ut diebus presint.Dies enim et nox lu- 
minarium ortum antecesserunt.[dipsum enim no- 
bis psalmus declarat,in quo dicitur : Posuit solem 
in potestatem diei, lunam et slellas in potestatem 
noctis 89" Quomodo igitur sol diei obtinet potesta- 
tea? Quia lucem in seipso cireumferens,ubi tan - 
dem horizontem nostrum fuerit prztergressus, 
dissolutis fugatisque tenebris diem affert.Quamo- 
brem non erraverit,qui diem ita definiet,ut aerem 
esse dicat a sole illuminatum, aut temporis men- 


p Suram,quo sol super terram in nostro hemispha- 


rio commoratur. Sed et in annos sol et luna ordi- 
cati sunt.Luna quidem postquam duodecies suum 
perfecit cursum,annum peragit : nisi quod mense 
intercalari $2pe opus est ad accuratum tempesta- 
tum concursum, velut antiquius Hebrzi,et Greco- 
rum velustissimi annum metiebantur. Ánnus au- 
tem solaris, reditus est solis ex eodem signo in 
idem signum per proprium motum. 


τελέσῃ δρόμον, ἐνιαττοῦ  kott ποιητική» πλὴν ὅτι μηνὸς ἑωθολίμου δεῖτχι πολλάκις πρὸς τὴν ἀχριθή 
τῶν ὡρῶν συ)δρομὴν, ὡς ᾿Εθραῖοι τὸ παλαιὸν (49) τὸν ἐνιαυτὸν ἦγον καὶ x&v ᾽Ελλήνων ot ἀρχχιότατοι. 
ἘἨλιακὸς δέ ἕστιν Ἱνιαυτὸς à ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σηµείου ἐπὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον κατὰ τὴν οἰχεία, κίνησιν τοῦ ἡλίου 


ἀποκαταίστασις, 


9. Καὶ ἐποίησεν ὁ θεὸς τοὺς δύο φωστῆρας vox C O.Elfecit Deus duoluminariamagna87 .Cum ma- 


μεγάλους. ᾿Επειδὴ τὸ μέγα τὸ μὲν ἀπόλυτον ἔχει 
τήν ἔννοιαν ὡς µέγας ὁ οὑρανὸς, καὶ µεγάλη ἡ v5, 
καὶ µεγάλη (50) ἡ θάλασσα ' τὰ δὲ ὡς τὰ πολλὰ 
πέφυχε πρὸς ἔτενον ἀναφέρεσθαι, ὡς μέγας 6 ἵππος, 
καὶ ὁ βοῦς ὁ μέγας (οὐ γὰρ ἐν τῇ ὑπερθολῇ τῶν τοῦ 
σώματος ὄγχων, ἀλλ᾽ ἐν τῇ πρὸς τὰ ὅμοια παραθίσει 
τὴν μαρτυρίαν τοῦ μεγέθους τὰ τοιαῦτα λαμθάνει)’ 
πῶς τοίνυν (51) τοῦ µεγάλω τὴν ἔννοιαν ἐκδεξόμεθα ; 
Πότερον ὡς τὸν µύρμηκα, Ἡ ἄλλο τι τῶν φύσει µικρῶν, 
μέγα προσαγορεύοµεν διὰ την πρὸς τὰ ὁμογενῆ σαὐγ- 
Χρισιν τὴν ὑπεροχὴν μαρτυροῦντες ; fj τὸ μέγα νῦν 
οὕτως, ὡς iv τῇ οἰκείᾷ τῶν φωστήρων κατασχευῇ 


gnum modo absolutam habeat intelligentiam, veluti 
magnum est ceelum,magna est terra, magnum est 
tare : modo vero, quod vulgo fit,ad alterum re- 
ferri soleat : exempli causa, magnus equus, aut 
magnus bos : non enim ob amplam corporea molis 
quantilalem,sed ob institutam cum similibus com - 
parationaem,testimonium magnitudinis consequun- 
tur:quomodo igitur inagni significationem aecipie- 
mus ? Utrum quemadmodum formicam aut aliud 
quodvis aninial suapte natura parvum, magnum ap- 
pellamus,ob factam cum aliis ejusdem generis com- 
parationem, molem solito majorem testificantes? an 


τοῦ μεγέθους ἐμγαινομένου; ᾿Εγὼ μὲν οἴμαι τοῦτο. D nunz magnum accipiendum est,ita ut in proprialu- 


Οὐ γὰρ ἐπειδὴ µείζους τῶν µικροτέρω» ἀστέρων, διὰ 
τοῦτο μεγάλοι * ἀλλ' ἐπειδὴ τοσοῦτοι τὴν περιγραφὴν, 
ὥστε ἐξαρχεῖν τὴν ἀπ αὐτῶν ἀναχεομένην αὐγὴν 
xil οὐρανὸν περιλάµπειν καὶ τὸν ἀέρα, καὶ ὁμοῦ má- 
στ τη yn καὶ τῃ θαλάσσῃ συµπαρεκτείνεσθαι. Οἵ γε 
κατὰ Xv µέρος τοῦ οὐρανου γινόµενοι, xal ἀνατέλ- 
Άοντες καὶ δυόµενοι καὶ τὸ μέσον ἐπέχοντες, loo 
πανταχόθεν τοῖς ἀνθρώποις προφαίνονται, ὅπερ ἀπό- 


96 Psal. cxxxv, 8, 0. 81 Gen. 1, 16. 


41) Reg. sextus ποταπῶν ἀποτελεσματική, 
48) Too xv/you;, Et hic in margine Regii primi 
inveniuntur illa, τοῦ πνίγχους τοῦ καύματος. Πνιγεὺς 
ὁ κλίθανος. ᾿Εντεῦθεν καὶ πεπνιγµένη ὄρνις, ἢ 
Ev κλιθάνῳ ὁπτηθεῦσα. Πνίγους, id est, aestus. Nam 
clibanus est pynigeus. Hinc etiam avis,qua in cli. 
bano tosta est, estuasse dicilur. 
(49) "uc ᾿Εθραῖοι τὸ παλαιόν. Lege notas Ducsei et 


minarium constitutioneac natura magnitudo appa- 
rei? Ego equidem sic sentio.Non 89 enim quia hac 
luminaria majora sunt minoribus stellis,ob id ma- 
gna sunt: sed quia tantum habent ambitum, ut dif- 
fususab ipsis splendor ccelo et aeri illustrando satis 
sit, seque simul ad omnem terram et mare exten- 
dat.Que sane in quacunque coli parte fuerint, dum 
et oriuntur,et occidunt, et medium occupant, un- 


Morelli. 

(50) Ita Regii quintus et sextus. Abest µεγάλη ab 
editis ela multis mss.Ibidem editio Basil. cum sex 
ross. τὰ δὲ. Editio Paris,c5 δέ. Statim mss. plerique 
omnes 5 Bou; μέγας. Editi βοῦς ^ μέγας. 

(51) Codices aliquot cum editis πῶς τοίνυν, Duo 
mss, πῶς vov. [teg.terlius πῶς οὖν vov. Ibidem Reg. 
sextus ἔννοιχ» ἐκληψόμεθα. 


188 


S. BASILII MAGNI . 


146 


dique ab hominibus zqualia conspiciuntur,id quod 4 δειξιν ἔχει axo τῆς τοῦ μεγέθους περιουσίας, τῷ 


immensam eorum magnitudinem aperle ostendit, 
quandoquidem terrzelatitudo nihil confert,quo ipsa 
aut majora aut minora videantur. Nam ea quee longe 
distant,minora quodammodo cernimus : ad qu& si 
propius accedimis, melius eorum comperimus ma- 
gnitudinem. At soli propinquior est nemo, ab eo 
nemo remotior: sed ex :equali intervallo quibusvis 
quamcunque volueris terre partem habitantibus 
obviumseoffert. Argumentoid fuerit, quod [ndi jux- 
la ac Britanni ipsum z::qualem contuentur. Neque 
enim sol,dum occidit, magnitudinem suam ergaeos 
qui orientales regiones incolunt,imminuit : neque 
oriens occidentis habitatoribus minor comparet : 
neque vero cum medium celum attingit, in alter- 


μηδὲν αὐτοῖς ἐπισημαίνειν τὸ πλάιος τῆς γῆς πρὸς 
τὸ µείζονας δοκεῖν Jj ἐἑλάττονας εἶναι. Τὰ μὲν γὰρ 
πόῤῥωθεν ἀφεστῶτα µικρότερά πως ὁρῶμεν  οἷς ὃ ἂν 
μᾶλλον ἐγγίσωμεν, μᾶλλον αὐτῶν τὸ μέγεθος ἕξευ- 
βισκοµεν, Ti δὲ ὁλίῳ οὖδείς ἐστιν ἐγγυτέρω καὶ ob- 
δεὶς ποῤῥωτέρω, ἀλλὰ ἀπ᾿ ἴσου τοῦ διαστήματος τοῖς 
Χατὰ πᾶν µέρος τῆς γῆς κατφκισμένοις προσδαλ)ει. 
Σημεῖον δὲ, ὅτι καὶ νδόὶ καὶ Βρεττανοὶ τὸν ἴσον (59) 
βλέπουσιν. Οὔτε γὰρ τοῖς τὴν bzw οἰκοῦσι χαταδυό- 
ενος τοῦ μεγέθους ὑφίησιν, οὔτε τοῖς πρὺς δοσμαῖς 
πατῳχκισμένοις ἀνατέλλων ἐλάττων φαίνεττι " οὔτε 
μὴν ἐν τῷ µεσουρανήµατι Ὑινόμενος, τῆς ἐφ ἑκάτε- 
px (53) ὄψεως παραλλάττει, Μὴ Ἑξχπατάτω σε τὸ 
φαινόμενον . un ὅτι πηχυχῖος τοῖς ὁρῶσι Soxe?, το- 


utram partem immutat aspectum. Cave te decipial p σοῦτον αὐτόν εἶναι λογίσῃ. Συναιρεῖσθχι γὰρ πέφυ- 


species solis; neque quia cubitalis cernentibus esse 
videtur, hanc ipsi inesse magnitudinem putes.Con- 
trahi namque in maximis distantiis solet eorum 
qua cernuntur magnitudo.quando quidem vis ipsa 
cernendi non potest loca interposita penetrare: sed 
velut in medio spatio absumitur,aul parva sui ipsius 
parte, ea qua conspiciuntur attingit. Cum igitur 
visus noster parvus fit,tum in causa est cur ea qua 
aspiciuntur,reputenlur parva,sua ipsius affectione 
in res conspecias translata.Quare,si fallitur visus, 
fides nulla judicio illius est adhibenda.Memineris 
porro tuorum ipsius affectuum, eta te ipso eorum 
qua& dicuntur habebisargumentum atque probatio- 
nem. Si unquam ex magni montis cacumine cam- 
pum ingentem simul et supinum conspexisli,quanta 
tibi visa sunt boum juga ? quanti οἱ ipsi aratores? 
Anronquamdam formicarum imaginem libi repr;- 
sentarunt? Si vero el a specula ad vastum pelagus 
conversa oculos in mare conjecisti, quant libi 
vise sunt insula maxima? quanta rursus tibi ap- 
paruit una navis oneraria et pragrandis,albis ve- 
lis super ceeruleum mare invecta? Nonneimaginem 
tibi exhibuit quavis columba minorem? Quia,ut di- 
xi, visus in aere consumptus, exilis evadens, res 
oculis subjectas accurate appreheadere nequit. 
Quin et aspectus maximos montes profundis vaili- 
bus abruptos, rotundos et leves esse judicat, cum 
sit ad solas eminentias intentus,nec concava inter- 
media propter imbecillitatem ingredi queat. Sie 


καν ἓν τοῖς µεγίστοις διαστήµασι τα μεγέθη τῶν 
ὁρωμένων, τῆς ὁρατικῆς δυνάµεως οὐκ ἐξικνουμέ- 
νης (54) τὸν μεταξὺ τόπον διαπερᾷν, ἀλλ᾽ «ἱονεὶ ἓν- 
δαπανωµένης τῷ µέσῳ, καὶ κατ’ ὀλίγον αὐτῆς µέρος 
προσθαλλούσης vot ὅρατοῖς, Mixoà οὔν ἡ ὄψις ἡμῶν 
γινοµένη, μικρὰ ἐποίησε νοµίζεσθαι τὰ ὑρώμενᾶ, τὸ 
οἰκεῖον πάθος τοῖς ὁρατοῖς ἐπιφέροσσα, "Use el ψεύ - 
δεται (55) ἡ ὄψις, ἄπιστον τὸ κριτήριον. Ὑπομνή- 
σθητι δὲ τῶν οἰκείων παθῶν, καὶ παρὰ σεαυτοῦ ἕξεις 
τῶν λεγομένων τὴν πίστιν. Εἴ ποτε ἀπὸ ἀκρωρείας 
μεγάλης πεδίον εἶδες πολύ τε καὶ ὕπτιον, ἡλίκα μὲν 
σοι τών βοῶν (80) κατεφάνη τὰ ζεύγη ; πηλἰχοι δὲ οἱ 
ἀροτῆρες αὐτοί; Ei μὴ µυρµήχων τινά σοι παρέσχον 
φαντασίαν ; El δὲ καὶ ἀπὸ σκοπιᾶς ἐπὶ μέγα πέλαγος 


« τετραμµένης τῇ θαλάσσῃ τὰς ὄψεις ἐπέδαλες, ἡλίχαι 


μέν σοι ἔδοξαν εἶνχι τῶν νήσων αἱ µέγισται (57) ; πη- 
λίκη δὲ σοι κατεφάνη µία τῶν µυριοφόρων ὀλκάδων 
λευχοῖς ἱστίοις ὑπὲρ γυανῆς κομιζοµένη θαλάσσης : 
El μὴ πάσης περιστερᾶς µικροτέραν σοι παρέσχετο͵ (58) 
την φαντασίαν ; Διότι, καθάπερ ἔφην, ἐνδαπανηθεῖσα 
τῷ kp ἡ ὄψις, ἐτίτηλος Ὑινοµένη, πρὸς τὴν ἀχρι 6ῇ 
κατάληψιν τῶν ὁρωμένω, οὐκ ἐξαρχετ. "H2v δέ που 
καὶ τῶν ὁρῶν τὰ μέγιστα, βαθείχις φάραγξιν ἐκ- 
τετμηµένα (59), περιφερῃ καὶ Aeta ἡ ὄψις εἶναί φησι, 
ταῖς ἐξοχαῖς προσθάλλουσα µόναις, ταῖς δὲ μεταξὺ 
χοιλότησιν ἐμθῆναι OU ἀτονίαν μὴ δυναµένη, Οὕτως 
οὐδὲ τὰ σχήματα τῶν σωμάτων ὀποῖά ἔστι διχσώ- 
ζει (00) ἀλλὰ περιφερεῖς otevat εἶται τοὺς τετραγώ- 
νους τῶν πύργων. "ωστε παντκχόθεν δῃλον, ὅτι ἐν 


neque corporum figuras quales sunt servat : sed D ταῖς µεγίσταις ἀποστάσεσιν οὐκ ἔναρθρον, ἀλλὰ συγ- 
quadrangulas turres tereles esseputat.Quareunde- κεχυμένην τῶν σωμάτων λαµδάνει τὴν (01) slxasiav, 


(52) Editi cum Regiis tertio et quinto τὸ, tcov. 
Colb.secundus τὸν ἡλίῳ toov. Regii sextus et octa- 
vus τὸ tcov, qualiter, bona lectio. 

(83) Τῆς ἐφ᾽ ἑκατέρα. Rursus librarius idem ad 
marginem ejusdem Regii primi codicis πρός τε &va- 
τολὴν και πρὸς δύσιν, (am ad orientem, quam ad 
occidentem. Ibidem sex mss. παραλλάττει, Editi 
διαλλάττει, 

(54) Ita editio Basil.cum sex mss. et cum Bodl. 
Editio Paris. οὐκ ἐξαρκουμένης. Coisl. primus se- 
cundis curis o) κατερχοµένης. 

(55) Codex Combe cum aliis quinque mss. ὥστε 
ψεύδεται. Editi cum Colb.secundo ὥστε εἰ ψεύδεται, 

(96) Ita sex mss. lllud, τῶν βοῶν, deest in utra- 


que editione Basil.et Paris. Aliquanto post duo mss. 
goi παρέσχοντο. 

(1) Codex Coinbef.cum aliis tribus mss.uéyccat, 
Editi cum Colb.secundo uéq:2.Ibidem editio Pa- 
ris. τηλίκη δέ. Editio nostra Basil. πηλίκη, bene. 

(58) Reg. primus παρέσχεν, Nec ita multo post 
quinque mss. &sicnAoc γινοµένη, Editi γενοµένη. 

(59) Sic Regii primus, terlius,quintus et sextus 
cum duobus Colberlinis. Reg.octavus ἔντετμημένη, 
Editi gravi mendo ἐκτετηγμένα. Paulo post. Reg. 
quintus ἐξοχαῖς προθάλλουσα. 

(60) Colb. secundus τῇ αἰσθήσει διασώ.ει, per 
sensuin. observat. 

(61) Colb. primus σωμάτων ἔχει τὴν, 


144 


HOMILIA VI IN HEXAEMERON. 


142 


Μέγας οὖν ὁ φωστὴρ, κατὰ τὴν τῆς Γραφῆς µαρτυ- Α libet constat,in maximis intervallis non perfectam, 


plav, καὶ ἀπειροπλασίων τοῦ φαινομένου. 


10. Κάχεῖνο δέ σοι ἑναργὲς ἔστω τοῦ μεγέθους 
σηµεῖον. ᾿Απείρων Όντων τῷ πλήθει τῶν κατ οὐρανὸν 
ἀστέρων, τὸ παρ) αὐτῶν συνερανιζόµενον φῶς οὐκ 
ἑξορχεῖ τῆς νυχτὸς τὴν κατήφειαν διαλῦσαι. Μόνος 
δὲ οὗτος, ὑπερφανεὶς τοῦ ὀρίζοντος, μᾶλλον δὲ ἔτι 
καὶ προσδοχώµενος, πρὶν xoi ὑπερσχεῖίν (02) ὅλως 
τῆς Υῆς, ἡφάνισε μὲν τό σκότος, ὑπερηύγασε δὲ τοὺς 
€, xai πεπηγότα τέως xal συμπεπιλημένον 
τὸν περὶ γῆν ἀέρα κατέτηξε καὶ διέχεεν. 'Όθεν καὶ 
ἂνεμοι ἑωθινοὶ καὶ δρόσοι iv αἱθρίᾳ τὴν γῆν περιῤ- 
ῥέουσι, Τοσαύτην δὲ οὖσαν τὴν γῆν πῶς ἄν ἠδυνήθη 
ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ τὴν πᾶσαν καταφωτίζειν, εἰ μὴ 
ἀπὺ μεγάλου τοῦ κύκλου (03) τὴν αὖγὴν ἐπηφίει ; 
Ἐνταῦθά µοι τὴν σοφίαν τοῦ τεχνίτου κατάµαθε, πῶς 
τῷ διαστήµατι τούτῳ αύμμετρον ἔδωκεν αὐτῷ τὴν 
θερμότητα. Τοσοῦτον γάρ ἐστιν αὐτοῦ τὸ πυρῶδες, 
ὥς μήτε δι’ ὑπερθολὴν καταφλέξαι τὴν γην, μήτε διὰ 
τὴν ἕλλειψιν χατεφ» 'μένην αὐτὴν καὶ ἄγονον ἀπολι- 
πεῖν, ᾿Αδελφὰ δὲ τοῖς εἱρημένοις καὶ τὰ περὶ τῆς σε- 
λὴνης νοείσθω. Μέγα γὰρ καὶ τὸ ταύτης σῶμα, καὶ 
Qxvóvavóv v μετὰ τὸν ἥλιον. Οὐκ ἀεὶ μέντοι ὁρατὸν 
αὐτῆς διαμένει cb μέγεθος ἀλλὰ νῦν μὲν ἁπηρτισμέ- 
v^ τῷ κύκλῳ, νῦν δὲ ἐλλείπουσα (64) καὶ μειουμένη 
φαίνεται, xa0' ἕτερον ἑαυτῆς µέρος προδεικνῦσα τὸ 
λεῖπον. "AX μὲν γὰρ µέρει σκιᾶζεται αὐξομένη, 
ἄλλο δὲ µέρος αὐτῆς kv τῷ xatpq τῆς λήξεως ἄπο- 
κρύπτεται. Λόγος δέ τις ἄῤῥητος τοῦ σοφοῦ δηµιουρ- 
199 τῆς ποικίλης ταύτης ἐναλλαγῆς τών σχημάτων. 
"H γὰρ ὥστε ἡμῖν ὑπόδειγμα ἐναργὲς παρέχειν (69) 
τὶς ἡμετέρας φύσεως) ὅτι οὐδὲν μόνιμον τῶν άνθρω- 
πίνων, ἀλλὰ τά μὲν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος πρόεισιν εἰς τὸ 
τέλειον. τὰ δὲ πρὸς τὴν οἰχείαν ἀχμὴν «φθάσαντα καὶ 
τὸ ἀκρότατον µέτρον ἑαυτῶν αὐξηθέντα, πάλιν ταῖς 
xità μικρὺν ὑφαιρέσεσι φθίνει τε xal διόλλυται͵, καὶ 
μειούμενα καθχιρεῖται, "ace bx τοῦ χατὰ τὴν σελή- 
wn» θεάµατος πχιδεύεσθαι ἡμᾶς τὰ ἡμέτερα, καὶ τῆς 
ταχείας τῶν ἀνθρωπίνων περιτροπής λαμθάνοντας 
Évvotzv, gh μέγα «φρονεῖν ταῖς εὐημερίαις τοῦ 
βίυ, pv ἐπαγάλλεσθαι δυναστείαις, μὴ ἕπαί- 
ρεσθαι πλούτου ἀδηλότητι, περιφρονεῖν τῆς σαρχὸς 
περὶ ἣν d ἀλλοίωσις, ἐπιμελεῖσθαι δὲ τῆς ψυχᾶς 
ἧς τὸ ἠγαθόν ἐστιν ἀπχίνητον. El δὲ λυπεῖ σε ἡ 
σελήνη ταῖς αχατὰ μικρὸν ὑφαιρέσεσι τὸ φέγγος 
ἰξαναλίσχουτα᾽ Ἀνπετω σε πλέον duy ἀρετὴν 
κτησαμένη (00), xal διὰ ἀπροσεξίας τὸ χκαλὸν ἀφανί- 
ζουσα, καὶ µηδέποτε ἐπὶ τῆς αὐτῆς διαθέσεως µέ- 
νουσᾶα, ἀλλὰ πυκνὰ τρεποµένη καὶ μεταθαλλομένη 


(62) Reg. quintus πρὶν καὶ ὑπεροχεῖν. Colb. pri- 

mus xal! ὑποσχεῖν. Editi cum aliquibus ΠΠ6δ. xal 

ὑπερσχετ',. Et paulo post Colb. secundus συµπεπη- 
*23. 

63) Codices non pauci τοῦ κύκλου. Desideratur 
articulus in excusis Infra mss.multi τὴν γῆν. Abest 
art'culus ab editis, Subinde codices duo καταλιπεῖν. 
Statim permulti mss. τῆς σελήνης. Deest articulus 
in excusis. 


e 


sed confusam corporum effigiem apprebend!. Ma- 
gnum igitur est luminare juxta Scripture testimo- 
nium, ac infinito majus quam apparet. 

60 10. Sed et illud tibi evidens sit magnitudinis 
signum. Quamvis innumera sit in colo stellarum 
multitudo; collectum ipsarum lumen ad noctis tri- 
stitiam dissolvendam non suflicit. At solum illud 
luminare, simul ut super horizontem apparet,imo 
dum a:huc exspectatur, priusquam eliam omnino 
supra terram emineat, et tenebras dissipat,el stel- 
las splendore superat, et circuimjacentem telluri 
aerem antea concrelum et densatum liquefacit ac 
effunait. Unde et venti matutini et ros in sudo 
terram circumfluunt. Quomodo autem terram to- 


B tam, cum tantasit, uno temporis momento illu 


strare possel,nisi a magno orbe lumen emilteret ? 
Hic disce, queso, opificis sapientiam, quomodo 
calorem ipsi contulit tanto hic intervallo conve- 
nientem. ls est enim ipsius, calor, ut neque pro- 
pter nimielatem adurat tellurem, neque per de- 
fectum perfrigeratam illam infecundamque relin- 
quat. Jam germanum quiddam ac simile his qua 
dicta sunt,de luna etiam intelligatur. Est enim et 
corpus ipsius maguum,et post solem sane splendi- 
dissimum. Non tamen semper visibilis permamet 
ipsius magnitudo : sed nunc quidem in suo circulo 
absoluta, nunc vero deficiens atque imminuta con- 
spicitur,et altera sui parte defectum ostendit. Et- 
enim dum crescit,altera parle obumbratur: altera 
vero illius pars tempore decrementi occultatur. 
Porro sapienti opifici in hac varia figurarum per- 
mutationenon defuitarcanaquzedam ratio.Aut enim 
id fit, ot nobis nostra nalurs& perspicuum exemplum 
praebeat, scilicet nihil humani stabile esse: sed alia 
quidem qua non exsistebant,ad perfectionem per- 
duci: alia vero ad proprium vigorem progressa, 
summumque mensura ipsorum incrementum ade- 
pta,ilerum paulatim decrescendo corrumpi, dissol- 
vique, et imminuta destrui. Quareex lunz aspectu 
nos nostra erudimur,ut celebrem rerum humana- 
rum mutationem percipieates, ob vitz felicitatem 
non nimium nobis arrogemus, neque in potentia 
gloriemur, neque divitiarum incerto attollamur, 
sed carnem quz? mutatur, aspernemur, animam 
vero cujus immotum esl bonum, curemus. Quod 


psi luna dum splendorem paulatim decrescendo 


absumil,tibi tristitiam creat : dolore te majore af- 
ficiat anima,quz, postquam virtufem assecuta est, 
bonum amittit ob negligentiam,et nunquam in ea- 
dem persistit affectione, sed frequenter ob animi 


(64) Colb. primus ἑλλιποῦσα. Statim duo mss. 
αὐτῆς µέρος, Ibidem Reg. quintus cum aliis duobus 
Π169. προδεικνύουσα Editi cuin. Reg. tertio προδει- 
xvosz, Mox Reg. sexlus σκιάζεται αὐξανομένη, 

(65) Colb. primus x2022,«tv. Infra Reg. primus 
ἀφχιρέσεσι φθίνει. 

(66) Colb. secundus μὴ κτησαµένη. Aut nihil, 
aul parum refert, addas an detrahas negalionem. 


143 


S. BASILII MAGNI 


144 


inconstantiam vertitur ac mutatur. Vere enim, ut A διὰ τὸ τῆς γνώμης ἀνίδρυτον. Τῷ Óvtt γὰρ κατὰ 


dictum est, Stullussicut luna mutatur88, Quinetiam 
ad aniinalia constituenda, οἱ ad res ceteras quae 
ex terra noscuntur perficiendas,luna mutationein 
non parum conducere aibitror.Aliter enim ea de- 
crescente,aliter eadem increscente afficiuntur cor: 
pora.Nunc quidem,ea desinente,rara fiunt et va- 
cua:nunc vero, augescente et ad plénitudinem fe- 
stinante, etiam ipsa rvrsus replentur; propterea 
quod honorem quemdam calori immistam,qui ad 
partes usque interiores pervenit, latenter 61 im- 
mittit. Id declarant lum ii,qui sub luna dormiunt, 
copioso humore capitis eorum capacitates implen- 
le:tum carnes recensnecatze, dum cito permutan« 
tur lunze defluvio: tum animalium cerebrum, et 


marinorum animalium humidissima, et arborum ? 


medullae Qus sane omnia mutatione sua commuta 
re non posset, nisi, juxta Scripture testimonium, si 
inesset quidpiam ingens,ac viribus przpollens. 
41. Sed et qua aeri accidunt affectiones, cum 
lunz mutationibus consentiunt, velut Lestantur no- 
bis et repentinz pertubationes, que dum nascilur 
luna, nubibus exagitatis ac sibi invicem occurren- 
libus,szpe post tranquillitatem ventorumque silen- 
tium exoriuntur : ilem, euriporum refluxus; ac 
maris,quod vocatur Oceanus, stus reciproci, quos 
repererunt accolae conversionibus luna ordinate 
respondere.Nam euripi inter reliquas lun: figuras 
effluunt in utramque partem:sed ortus ipsius tem- 


τὸ εἰρημένον, Ὁ ἄφρων ὡς ctÀ?vm ἀλλοιοῦται 
Οἴμχι δὲ καὶ tij τῶν ζώων κατασκευῇ, καὶ τοῖς 
λοιποῖς τοῖς ἀπὸ γῆς Φφυομένοις, μὴ μικρὰν ὑπάρ- 
ειν ἐκ τῆς κατὰ τὴν σελήνην µεταλο)ης τὴν τυντέ- 
λειαν. "Ae γὰρ διατίθεται μειωμένης αὐτῆς, καὶ 
ἄλλως αὐξομένης τὰ σώματα νῦν μὲν ληγούσης 
ἀραιὰ Ὑιγνόμενα καὶ κενὰ, νῦν δὲ αὐξομένης xai 
προς τὺ πληρες ἐπειγομένης xal αὐτὰ πάλιν (617) 
ἀναπληρούμενα' διότι ὑγρότητά τινχ θερµότητι κε- 
κραμἔνην ἐπὶ τὸ βαθης φθάνουσαν λεληθότως ἑἙνίπσι. 
Δηλοῦσι δὲ oi καθεύδοντες ὑπὸ σελήνην, ὑγρότητος 
περισσῆς τὰς τῆς χεφαλῆς εὐρυχωρίας πλτρούμενοι: 
κχὶ τὰ νεοσφαγη τῶν Xotv" ταχὺ τρεπόµενς τῇ 
προσδολ{ι τῆς σελήνης, καὶ ζώων ἐγκέφαλοι, καὶ τῶν 
θαλαττίων τὰ ὑγρότατα, καὶ αἱ τῶν δένδρων ἐντεριῶ- 
ναι. ΛΑ πάντχ οὐχ ἄν ἐξήρκεσε τῇ ἑαυτῆς ἀλλο:ώσει 
συμμεθιστᾷν, εἰ µη ὑπερφυές τι ἣν xxi ὑπερέχον 
δυνάμει κατὰ τὴν τῆς Γραφής µαρτυρίαν. 

114. Καὶ τὰ περὶ τὸν ἀέρᾳ δὲ πάθη ταῖς μετχβολαῖς 
ταύτης συνλιατίθεται, ὡς µμαρτυοροῦσιν Ἆμιν αἱ τς 
κατα τὶν νουµηνίαν πολλάκὶς ἀπὸ γαλήνης xxi ντι- 
νεµίας αἰφνίδιοι ταραχαὶ, νερῶν καλονουμένων καὶ 
συ πιπτόντων ἀλλήλοις, καὶ αἱ περὶ τοὺς εὐρίπους 
παλίῤῥοιαι, καὶ ἡ περὶ τὸν (68) λεγόµενον ὠκεανὸν 
ἅμπωτις ἣν ταῖς περιόδοις τῆς σελήνης τεταγμεέ- 
wo; ἑἐπομένην ἑεῦρον οἱ προσοικοῦντες. Οἱ μὲν γὰρ 
εὕριποι µεταῤῥέουσιν bo' ἑκάτερα κατὰ τὰ λοιπὰ 
σχήματα τῆς σελήνης ἓν δὲ τῷ κχιρῷ τῆς γενέ- 


pore, ne brevissimo quidem momento quiescunt, C σεως (69) οὐδὲ τὸ βραχύτατον ἀτρεμοῦσιν, ἀλλ᾽ ἓν 


sed in agilatione,atque in continualibratione per- 
severant,donec rursus apparenshuic reciprocationi 
ordinem aliquem dederit.Occiduum autem mare 
testibus reciprocis obnoxium est,nunc quidem re- 
verlens, nunc vero reslagnans : quasi re!rorsum 
subtraheretur lune respirationibus,ac iterum ip- 
sius expirationibus ad propriam mensuram impel. 
leretur.H»c a me dicta sunt,ut luminarium demon- 
straretur magnitudo,ulque constaret iu verbis di- 
vinitus inspiratis ne ullam quidem syllabam esse 
otiosam: quanquam fere nihil eorum qux momenti 
alicujus sunt ac principaliora, oratio nostra atli- 
git:plura namque de magnitudine, deque distantiis 


σάλῳ καὶ ταλαντώσει διη»εκεῖ καθεστήκασιν, ἕως 
ἄν, ἐκφανεῖσα πάλιν, ἀκολουθίαν τινὰ τῇ παλιῤῥοίᾳ 
παρασχηται, Ἡ ὃὲξ ἑσπερία θάλασσα τὰς ἀμπώτεις 
ὑφίσταται, νῦν μὲν ὑπονοστοῦσα (10), πάλιν C ἔπι- 
κλύζουσα, ὥσπερ ἀναπνοαϊῖς τῆς σελήνης ὑφελκομένη 
πρὸς τὸ ὀπίσω, καὶ πάλιν ταῖς ἀπ᾿ αὑτῆς ἐκπνοίχις, 
el; τὸ olxetov µέτρον προωθουµένη, Ταῦτά pot εἴριι- 
ται πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ κατὰ τοὺς φωστῆρας µεγε- 
βους, xai σύστασιν τοῦ μηδὲ μεχρι συλλαθῆς ἀρχόν 
τι εἶναι τῶν θεοπνεύστων ῥημάτων, καίτοι γε οὖδε- 
vos Ώψατο σχεδον τῶν χαιρίων ὁ λόγος πολλὰ γὰρ 
περὶ μεγεθῶν καὶ ἀποστημάτων ἡλίου καὶ σελήνης 
ἔστιν ἔξευρεῖν τοῖς λογισμοῖς τὸν μὴ παρέργως τὰς 


solis ac lung ratiocinando excogitare poterit, qui 0 ενεργείας αὐτῶν χαὶ τὰς δυνάµεις ἐπεσχεμμένον. 


vim et virtutem eorum baud perfunctorie expende- 
rit. taque ingenue accusanda esl nostra ipsoruin 
imbecillitas,ne quis opificia maxima nostris ver- 


88 Eccli. xxvi, 12. 


(67) Duo mss. καὶ ταῦτα πάλιν. Infra Reg. quin- 
tus εὑρυχωρίας πληρουµένης, 

(68) Illa, καὶ ἡ περὶ xov, etc.,sic explicat idem ille 
cujus jam mentionem fecimus librarius: τικτοµένης 
γὰρ τῆς σελήνης, ἐν ἔκείνφῳ τῷ τόπῳ τοῦ ὠκεχνυὺ 

ποδιίσταται τὸ χύμα, καὶ 5, Y^ φαίνετε (SiC, pro 
νεται), Cum enim luna parit, in. illo oceani 
0co separat undam, et terra apparet. 

(69) Editio Paris. γενέσεως αὐτῆς. Deest o»- 
τῆς in editione Basil. et in multis mss. Mox Reg. 
Sexius σάλῳ xat ταραχῇι διηνεκετ. Illud, ταλαν ώσει, 
interpretatur laudatus jam librarius per vocem κι- 


νήσει, 


Εὐγνωμόνως οὖν δεῖ κατηγορεῖν ἡμᾶς (71) τῆς àxo- 
τῶν ἀσθενείας, ἵνα μὴ τῷ ἡμετέρῳ λόγῳ µετρήται (72; 
τῶν δημιωργηµάτων τὰ μέγιστα, ἀλλὰ ἐξ ὀλίγω, 


(70) Duo mss. ἀπονοστοῦσα. Statim codices ali- 
quot ὥσπερ ἀναπνοίαις, Aliiquidam mss. cum editis 
ἀναπνοαῖς. Subinde editio Basil., Coisl. uterque 
et alii quinque mss. ἐμπνοίαις. Editio Paris. :»- 
πνοίαις. Hec. lun respiratio philosophis nostri 
temporis non placet. Putantquidem sestus reci; ro- 
cationem a luna tanquam a causa pendero:sed : em 
longe aliter explicant. l'ossuut eorum libria .u- 
riosis legi. 

(71) Editio Basil. cum Bodl. ei com multis aliis 
m$. xacnyopttv ἡμᾶς. Editio Paris. per oscitantiam 
typographorum ὑμᾶς, . 

(72) Ita mss. et utraque nostra editio.Quare non 


145 


HOMILIA VI IN HEXAEMERON. 


146 


τῶν εἰρημένων παρ ἑαυτοῖς ἀναλογίζεσθχι, πόσα A bis metiatur : sed ex paucis ques retolimus, quof 


τινά ἐστι xal πηλίκα τὰ παρεθέντα. Mj τοίνυν μηδὲ 
σελήνην ὀφθαλμῷ µετρήσῃς, ἀλλὰ λογισμῷ, ὃς πολλῷ 
τῶν ὀφθαλμῶν ὀκριθέστερός ἔσιι πρὸς ἀἁληθείας ε- 
ρεσιν. Μῦθοί τινες καταγέλαστοι ὑπὸ γραϊδίων κω- 
θωνιζοµένων παραληρούμενοι πανταχοῦ διεδόθησαν, 
ὅτι μαγγανείχις τισὶ τῆς οἰκείχς Έδρας ἀποκινηθεῖσα 
σελένη πρὸς γην καταφέρεται. Πῶς μὲν οῦν κινήσει 
γοήτων ἔπαοιδη, ἣν αὐτὸς ἰθεμελίωσεν ὁ ’Ὑψιστος, 
Ποτος δ ἂν καὶ τόπος χκατασπχσθεῖσαν αὐτὴν ὑπ- 
εδέξατο ; Βούλει ἀπὸ μικρῶν τεκμηρίων λαθεῖν τοῦ 
μεγέθους αὗτης τὴν ἀπόδειξιν ; Αἱ χατὰ τὴν olxou- 
µένην πόλεις πλεῖστον ἀλλήλων ἀπῳκισμέναι ταῖς 
κατὰ τὴν ἀνατολὴν τετραμµένεχις ῥυμοτομίαις ἐξίσου 
πᾶσπι τὸ σεληναῖον φῶς ὑποδέχονται. Αἷς εἰ μὴ mí- 


et quanta sint ea qua omissa fuere, apud vos re- 
putare debetis.Ne igitur oculo lunam metiare, sed 
ratione,qua& ad inveniendam veritatem oculis longe 
accuralior esl ac certior. Ridicule quedam fabulae 
ab anieulis tumulentis insipienter conficlee ubique 
pervulgata sunt,quod luna incantationibus quibus- 
dam ex propria sede omota, ad terram deferatur. 
Quomodo ergo przstigiatorum incantamentum eatn 
emovebit,quam ipse Altissimus fundavit? Quisnam 
vero locus detractam ipsam suscipere potuisset ? 
Vis ex exiguis indiciis magnitudinem illius com- 
pertam habere?Urbes orbis terrarum,quam longis- 
simo licet inter se dissitze intervallo, ex equo om- 
nes in iis qui orienti obversi sunt vicis, lunare lu- 


σχις ἀντιπρόσωπος 4), τεὺς μὲν im! εὐθείας τῶν p men excipiunt.Quibus omnibus nisi oppositam fa- 


στε,ωπῶν πάντως ἂν κατεφώτισε, τοὺς δὲ τὸ πλάτος 
αὐτᾶς ὑπερπίπτοντας ἐγχεκλιλέναις ἂν ταῖς αὐγαῖς 
ἐπὶ τὰ πλάγικ παραφεροµέναις προσέθαλλεν (189). 
"Omsp xai ἐπὶ τῶν λύχνων ἔστιν ἰδεῖν χατὰ τοὺς 
οἴκους γινόμενον. ᾿Επειδὰν πλείους περιστῶσιν αὐ- 
τὸν, ἡ μὲν τοῦ κατ εὐθεῖαν ἑστῶτος σχιὰ πρὸς τὸ 
ὅρθιον ἁ:.οτείνέται, al δὲ λοιπαὶ καθ ἑκάτερον µέρος 
ἐχλίνουσιν (74). "ωστε, εἰ μὴ ἀπλετόν τι ἦν καὶ 
ὑπερέχον µεγέθει τὸ σεληνιακὸ» σῶμα, οὐκ ἂν ὁμοίως 
ἀντιπαρετείνετο πᾶσιν. Ὁμοίως γὰρ αὐτῆς ἀπὸ τῶν 
ἰσημερινῶν τόπων ἀνατελλούσης ol τε προσοικοῦντες 
τῇ κατεφυγµένῃ xal ὑπὸ (75) τὰς περιστροφὰς της 
ἄρκτου κείµενοι μµεταλαμέάνουσι, xat οἱ κατὰ τὰ 
xotÀx τῆς µεσηµθρίας τῆς δικκεκα»µένης Ὑείτονες * 


ciem haberet,angiportus quidem recta ipsi respon- 
dentes oinnino illustraret; in eos vero 69 qui lati- 
tudinem ipsius excedunt,inclinatos radios in obli- 
qua delapsos immitteret. Id quod etiain ex accensis 
in domibus lucernis observare licet. Nam cum plu- 
res circumsteterint ipsam lucernam, umbra ejus 
qui directo stat, in. directum porrigitur, relique 
vero in utramque declinant partem. Quare, nisi 
corpus lunare essel immensum quiddam et pre- 
grande, non ulique ad omnes similiter extendere 
se posset. Enim vero qui et zonam rigentem aeco- 
lunt.et sub urs; siti sunt conversionibus, et juxta 
meridiei cava vicini sunt zone torrida, hi luna ab 
tequinoctialibus locis oriente pariter fruuntur: ad 


olg πᾶσι κατὰ τὸ πλάτος ἀντιπαρήκοσσα, σαφεστά- , quos omnes secundum latitàdinem ex adverso ac- 


vn? µμαρτυρίαν τοῦ μεγέθους παρέχεται. Τίς οὔν 
ἀντερεῖ μὴ οὐχὶ παμµέγεθες αὐτῆς εἶναι τὸ σῶμα, 
τὸ τηλικυύτοις ὑμοῦ καὶ τοσούτοις δ'.ατ.ήμχσιν ἕς- 
ισούμενων ; Καὶ τὰ μὲν περὶ μεγεθῶν ἡλίου καὶ σελή- 
νης ἐπὶ τοσοῦτον, Ἠμῖν δὲ ὁ γαρισάµενος διάνοιαν ἐκ 
τῶν µικροτάτων τῆς κτίσεως τὴν μεγάλην τοῦ τεχν.- 
του σοφίαν (16) καταμανθάνειν, παράσχοι xai ἐκ τῶν 
μεγάλων µείζονας λαμθάνειν τὰς ἑννοίας τοῦ κτίσαν- 
τος. Kaícov;t συγχρίσει τοῦ ποιητοῦ ἥλιος καὶ σελήνη 
ἐμπίδος xxi µύρμηκος ἐπέχουσι λόγον (Ti). O5 γὰρ 
ἔστιν ἀξίαν τοῦ μεγέθους τοῦ θ.οῦ τῶν ὅλων ἐκ τοῦ- 
των λαθεῖν τὴν θεωρίαν, ἀλλὰ μιχραῖς τισι xal. ἁμνυ- 
ὁραῖς ἐμφάσεσι δι) αὐτῶν προδιθασθῆναι (78), ὥσπερ 


cedens,magnitudinis suz testimonium manifeslis- 
simui praebet. Quis igitur inficias ierit maximum 
esse ipsius corpus,cum tot ac tantis simul distan. 
tiis adzequetur? Et quidem de sol.s ac lunc magni- 
tudine hactenus. Czeterum qui eam intelligentiam 
(ρου (αἱ ex minimis rebus creatis inagnam opifi- 
cis sapientiam condisceremus,tribuat etiam ut ex 
magnis majora de creatore sentiamus concipiamus- 
que.Quanquam conditoris comparatione,sol etluna 
culicis ac formicz rationem obtinent. Notio siqui- 
dem quz Dei universorum magnitudine digna sit, 
ex iis desumi non potest:sed ex parvis quibusdain 
οἱ tenuibus indiciis per ipsa quemadmodum et per 


καὶ δι) ἑκάστου τῶν µικροτάτων iv ζώοις fj, iv βοτά- D singula minutissima animalia,aut etiam per ininu- 


vate, ᾿Αρκεσθῶμεν τοῖς εἱρημένοις ^ b μὲν εὖχχ- 
ριστήσας τῷ τὴν µιχρἀν pot ταύτην διακονίαν τοῦ 
λόγού Ὑγαρισαμένῳ, ὑμεῖς δὲ c διχτρέφοντι ὑμας 
ταῖς πνευματικαῖς τροφαῖς, ὃς καὶ νῦν ὑμᾶς oiov 
κριθίνῳ τινὶ ἄρτῳ τῇῃ εὐτελείᾳ τῆς ἡμετέρας φωνῆς 
διέθρεψε * καὶ διατρέφοι γε εἷς ἀεὶ, κατὰ τὴν ἄναλο- 


secuti sumus Duceum, qui ait legi oportere µετρή- 
xt. Vult rursus vir doctissimus legi hic debere ava- 
λοχίστησθε. non ἆ,αλογίσασθε, ut in vulgaus habetur 
Sed nostri novem mss. neque ἀνχλογίσησθε, neque 
&vxÀoviczs0s proferunt, sed ἀναλογίζεσθαι. 

(79) Ita multi mss. At editi προσέθαλεν. 

(14) Sex mss. ἐχκλίνουσν. Edili. ἐγαλίνουσιν. 
Mox septem mss.preter Combef. ἄπλετόν c. Abest 


tissimas herbas incitamur.His qu: dicta fuere,si- 
mus contenti.Ego quidem gratias ago ei,qui exigu- 
am hanc verbi administrationem mihi imperlivil ; 
vos vero grates peraolvalis ei qui vos spiritualibus 
nutrit alimentis,qui etiam nunc vos vocis mea exi- 
litate lanquam hordeaceo quodam pane enutri- 


τι ab editis. 

(15) Editio Basil. cum quinque inss. xai υπό, 
Edito Paris. καὶ οἱ ὑπό. 

(16) Ita. novem mss. Át edili μεγάλην τοῦ θεού 
σοφίχν. 

11) Duo mss. ἔχουσι λόγον. 

78) Codices seX προσθ,δασθῆναι, Editi cum aliis 
tribus mss. πτροθιθασθῆναι, 


441 8. BASILII MAGNI 148 
vit. Et utinam alat. semper, juxta fidei portionem A γίαν τῆς πίστεως χαριζοµενος ὑμῖν τὴν φανέρωσιν 
largiens vobis Spiritus manifestationem 89 in τοῦ Πνεύματος bv Xpwrwp Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, 
Christo Jesu Domino nostro, cui gloria el impe- ᾧ ἡ 99$ καὶ τὸ χράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. 


rium in szcula seculorum. Απο. 


Αμήν, 





HOMILIA VII. 
De reptilibus. 

1. Et dizit Deus:Producunt aqua veptiliaanima- 
rumviventium juxta genus,elvolalilia volantía se- 
cundum firmamentum coli jurta genus 90. Post lu- 
minarium creationem mox aqua etiam replentur 
animantibus, ut et hec portio exornaretur. Ácce- 
perat enim terra ex propriis germipibus ornatum, 
coelum quoque acceperat stellarum flores,ac veluti 
geminorum oculorum conjectu,magnorum scilicet 


luminarium conjugatione,fuerat adornatum. Reli- 8 


quum erat,ut aquis etiam suum tribueretur orna- 
mentum. Venit prxceptum,et statim fluvii donan- 
tur vi producendi,et singula stagna pariuntsua na- 
turaliaque genera. Quin el mare omnimoda nata- 
tilium genera parturiebat : et ne ea quidem aqua 
qua eral in limosis a£ caenosis locis, permanebat 
oliosa : nequea fine in creatione proposito aberra- 
bat. Nam certe ex ipsis abunde emergebant rane, 
muliones,culices.(us enim GS etiamnum videntur, 
argumentum sunt preteritorum. Sic aqua omnis 
exsequi conditoris sui imperium festinabat:et quo- 
rum negenera quidem ullus enumerare possit,ho- 
rum statim vitam magna ac ineffabilis Dei potentia 


'OMIAIA Z'. 
Περὶ ἑρπετῶν (79). 

|]. Kal εἶπεν ὁ θεός ^. ᾿Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ 
ψΨυχῶν ζωσῶν κατὰ Ὑένος, καὶ πετεινὰ πετόµενα 
χατὰ τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ κατὰ γένος. Μετὰ 
τὴν τῶν φωστήρων δηµιουρχίαν καὶ τὰ ὕδατα λοιπὸν 
πληροῦται ζώων, ὥστε καὶ ταύτην διχκοσμηθῆναι τὴν 
ληξιν. ᾿Απέλαθε μὲν γὰρ ἡ γή τὸν ἐκ τῶν οἰκείων 
βλαστημάτων κόσμον  ἀπέλαδε δὲ ὁ οὐρανὸς τῶν 
ἄστρων (80) τὰ ἄνθη, καὶ οἱονεὶ διδύμων ὀφθαλμῶν 
βολαῖς τῇῖ σοζργίᾳ τῶν μεγάλων φωστήρων κατ- 
εκοσµήθη. Λειπόμενον ἦν καὶ τοῖς ὕδασι τὸν οἶκεῖον 
κόσμον ἀποδοθῆναι, Ἕλθε πρόσταγμα, καὶ εὖθὺς καὶ 
ποταμοὶ bveoyol, καὶ Ἀλίμνχι Ὑόνιμοι τῶν οἰκείων 
ἕκαστον αὐτῶν καὶ κατὰ φύσιν γενῶνι Καὶ ἡ θάλασσα 
τὰ παντοδαπὰ Ὑένη vov πλωτῶν ὥδινε, καὶ οὐδὲ 
ὅσον ἐν ἱλύσι καὶ τέλµασι τοῦ ὕλατος ἦν, οὐδὲ τοῦτο 
ἀργὸν, οὐδὲ ἅμοιρον τῆς κατὰ τὴν χτίσιν συντελείας 
ἀπέμεινε, Βάτραχοι γὰρ καὶ ἑωπίδες καὶ κώνωπες 
ἔξ αὐτῶν ἀπεζέννυντο (8|) δηλονότι, Τὰ γὰρ ἔτι καὶ 
νῦν ὀρώμενα ἀπόδειξίς ἐστι τῶν παρελθόνεων, Οὕτω 
πᾶν ὕδωρ ἠπείγετο τρ δημιουργικῷ προστέγµατι 
ὑπουργεῖν ' καὶ ὦν οὐδ ἂν τὰ Ὑένη τις ἐξαριθμή- 
σασθαι δυνἸθείη, τούτων τὴν ζῶὴν εὖθός ἐνεργὸν 


efficacein ac motu przditam reddidit, ubi primum C καὶ κινουμένην ἀπέλειξεν (82) ἡ µεγάλη καὶ ἄφατος 


aqua per illud imperium ad generandum animal 
idones: ffecteesupt.Producantaqua reptiliaanimarum 
viventium.Nunc primum animatum etsensns parti- 
ceps animal creatur.Nam plante et arbores etiamsi 
vivere dicantur, propterea quod facultatem quam- 
dam qua nutriuntur augenturque, pariter habent ; 
non tamen animalia «unt, neque res animatzz. Eam 
ob causam, Producantaqua reptilia.Natalile quod- 
libet,sive in superficie aque innatet,sive in fundo 
aquam secet,ad reptilium attinet naturam, quippe 
quod per aqua cornus sese trahat.Quanquam au- 


τοῦ Θεοῦ δύναμις, ὁμοῦ τῷ προστάγµατι τῆς πρὸς 
τὸ ζωογονεῖν Ἐπιτηδειότητος ἐγγενομένης τοῖς ὕδασιν. 
Ἐξααγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν. Nüv 
πρῶτον ἔμψυχον καὶ αἰσθήσεως µετέχον (83) ζῶον 
δημιλυργεῖται. Φυτὰ γὰρ καὶ δένδρα, χἂν Qi» λέγη- 
ται διὰ τὸ µετέχειν τῆς θρεπτικης καὶ αὐξητιχῆς 
δυνάμεως, ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ Qux, οὐδὲ ἔμψυχα. Τούτου 
γε ἕνεκα, Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἐρπετά. Πᾶν τὸ 
νηχτικὸν, κἂν τῇ ἐπιφχνείᾳ τοῦ ὕδατος ἐπινήχηται, 
κἂν διὰ βάθους τἐμνῃ τὸ ὕδωρ, τῆς τῶν ἑρπηστικῶν 
ἔττι φύσεως, ἐπισυρόμενον τῷ τοῦ ὕδατος σώματι. 


tem quedam ex aquatilibus,pedes habent,ac gra- D Kv ὑπόποδα δὲ καὶ πορευτικὰ ὑπάρχῃ τινὰ τῶν 


diuntur(maxime cum horum pleraque sint amphi- 
bia, velut phocz, crocodili, fluviatiles equi, ranz 
et cancri),attamen natatile locum praecipuum ob- 
μπεί. Propterea, Producant aquo reptilia. In his 
exiguis verbis quodnam omissum est genus? quid 
non compreliensum est in hoc opificii praecepto ? 
Nonne ea qua animal pariunt, comprehendun- 


89 [ Cor. xit, 7. 90 Gen. 1, 20, 21. 


(19) Coisl. primus simpliciter ὁμιλίχ $6501. 
(80) Editi cum Colb. secundo ἀστέρων.Αἱ quin- 
Ue mss. ἄστρων. 

(81) Editio Paris. ἀπεξένυντο, Editio Basil. ἅπ- 
εξέννυντοι utraque male. llegii tertius, quintus et 
sextus cum Coisl. primo ἀπεζέννυντο,θή verb: m [er- 
veban!,hoc est,scatebant.abunde emergebant.Re- 
gii vero quartus el octavus cum Colb.secundo ἁπ- 
εζωοῦντο, uünimalia fiebant,animabuntur. Possunt 

** ultime lectiones ad arbitrium admitti. 


ἔνύδρων (μάλιστα μὲν ἀμφίθια τὰ πολλὰ τούτων 
ἐστίν * olov φῶκαι, xai κροκόδειλοι, xai οἱ ποτάµιοι 
ἵπποι, καὶ βάτραχοι, καὶ καρκῖνη), ἀλλ᾽ οὔν προ- 
ηγούμενον ἔχει τὸ νηκτιχόν. Διὰ τοῦτο, Εναγαγέτω 
τὰ ὕδατ« ἑρπετά. Ἐν τούτοις τοῖς μικροῖς ῥήμασι 
τί παρεῖται (84) γένος; τί οὐκ ἐμπεριείληπται τῷ 
προστάγµατι τῆς ὀὁηριουργίκς» Οὗ τὰ ζωοτο- 


(82) Codices duo ἐπέδειξεν. Subinde Reg.sextus 
cum Colb. primo *:9 Θεοῦ σοφία καὶ δύναµις. Nec 
ita multo post unus ms. ἐγγινομένης τοῖς. 

(83) Duo mss. µέτοχον. Statim quatuor mss. Gov 
λέγεται. Editi cum. uno ms. λέγεται. Paulo infra 
codex Bodl. olov φώκαι καὶ δελφῖνες καὶ vápxzt καὶ 
ol ποτᾶμιοι, elc. - 

(84) Colb.secundus τί οὗ παρεῖται, invitis ac re- 
clamantibus tum reliquis mss.tam editis libris,in 
quibus deest οὐ, 





149 


HOMILIA VH IN HEXAEMERON. 


150 


κοῦντα, οἵον φῶκαι καὶ δελφῖνες. καὶ νάρκαι, καὶ τὰ A tur, ut phocm, delphines, torpedines,. et his 


ὅμοια τούτοις, τὰ σελοχη λεγόμενα; οὗ τὰ ᾠάτόκα, 
ἅπερ ἑστὶ πάντα σχεδὸν τῶν ἰχθδων τὰ γένη; οὐχ 
ὅσα λεπιδωτὰ, οὐχ ὅσα φολιδωτὰ (85), οὐχ οἷς ἑττι 
πτερύγια xal ole µή ἔστιν; Ἡ μὲν qrovi τοῦ προστά- 
γµατος μικρὰ, μᾶλλον δὲ οὐδὲ φωνὴ, ἀλλὰ ῥοπὴ 
póvov καὶ bog τοῦ θελήµατος τὸ δὲ τῆς ἐν τῷ 
προστάγµατι διανοίας πφόλύχουν τοσοῦτόν ἐστιν, ὅσαι 
καὶ (86) αἱ τῶν ἰχθύων διαφοραὶ καὶ κοινότητες, οἴς 
πᾶσι δι) ἀκριθείας ἐπεξελθεῖν ἴσον ἐστι val κύ- 
µατα πελάγως ἀπαριθμεῖσθα:, fj ταῖς Χχυτύλαις πει- 
ρᾶσθαι τὸ ὕδῶρ τῆς θαλάσαης ἀπομετρεῖν. Ἐξαγα- 
γέτω τὰ ὕδατα ἑρπετά. "Ev τούτοις ἔνι τὰ πελάγια , 
τὰ αἰγιχλώδη, τὰ βὔθια, τὰ πετρώδη, τὰ ἀγελαία, τὰ 
σποραδικὰ, τὰ χήτη, τὰ ὑπέοογκα , τὰ λεπτότατα 


similia, que dicuntur carlilaginosa? onnon ea 
comprehensa sunt sunt qu: ova edunt,qualiasunt 
omnia fere piscium genera? nonne squammosa om- 
nia? nonne omnia corlicosa? nonne quibus insunt 
pinnz, et quibus non sunt? Vox quidem przcepti 
parva,imo ne vox quidem, sed solum nutus et vo- 
luntatis impetus : at vero sententiz,qua in prace- 
pto delitescit,tanta est varietas, quanta et ipsa pi- 
scium differentia,aut socielas.Quz omniaaceurate . 
recensere,perinde est atque si quispiam fluctus pe- 
lagi enumerare, aut manus vola aquam maris ad- 
meteri conaretur. Producant aquo reptilia.In his 
sunt pelagia,littorea,aliain profando degentia,alia 
petris adherentia : sunt gregalia, solivaga, cete, 


την ἰγθύων, Tà γὰρ αὐτῇ δυνάµει, xal τῷ ἴσῳ προ- g maximi et minulissimi pisces. Enim vero virtute 


στάγµατι, τό τε μέγα χαὶ τὸ μικρὸν µεταλαγχά- 
vet τοῦ εἶναι. Ἐξαγα (έτω τὰ ὕδατα. ᾿Ἐδειξέ σοι τὴ» 
φωσιχὴν τῶν νηκτῶν πρὸς τὸ ὕδωρ σὔγγένειαν, 
διὸ (87) μικρὸν οἱ ἴχθύες “Κωρισθέντες τοῦ ὕδατος 
διαφθείρονται. Οὐδὲ γὰρ ἔχουσιν ἀναπνοὴν , ὥστε 
ἕλκειν τὸν ἀέρα τοῦτον. ἀλλ ὅπερ τοῖς χερσαίοις 
ἐστὶν ἀλρ, τοῦτο τῷ πλωτῷ γένει τὸ ὕδωρ. Καὶ ἡ 
αἰτία δήλη. "Ott ἡμτν μὲν ὁ πνεύµμων ἔγχειται, 
ἁραιὸν xal πολύπορον σπλάγχνον, ὃ διὰ τῆς τοῦ θώ- 
pxxo; διαστολῆς τὸν ἀέρα δεχόµενον, τὸ ἔνδον ἡμῶν 
θερμὸν διαῤῥιπίζει καὶ ἀναψύχει' ἐκείνοις δὲ ἡ τῶν 
Βραγχἰων διαστολη καὶ ἐπίπτυξις , δεχοµένων τὸ 
ὕδωρ καὶ διιένιων, τὸν τής ἀναπνοῆς λόγον ἁποπλη- 
pot, ᾿διος χλῆρος τῶν ἰχθύων, Ula φύσις, δίαιιχ 
κεχωρισµένη, ἰδιότροπος ἡ ζωή. Διὰ τοῦτο οὐδὲ τι- 
θασσεύεσθαί τι τῶν νηχτῶν αχταδέχεται, οὐδὲ ὅλως 
ὑπομένει χειρὸς ἀνθρωπίνης ἐπιθολὴν 

2. ᾿Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπειὰ φψυχῶν ζωσῶν 
χατὰ Ὑένος. ᾿Εκάστο) ἨὙένους τὰς ἀπαρχὰς vOv, 
οἱονεὶ σπέρµχτά τινα τῆς φύσεως, προθληθηναι χε- 
λεύει (88) τὸ δὲ πληθος αὐτῶν dv τῇ μετὰ ταῦτα 
διαδοχῇ ταμιεύετχι͵ ὅταν αὐξάνεσθαι αὐτὰ καὶ πλῃ- 
θύμεοθαι δὲῃ. "Άλλου γένους ἐστὶ τὰ ὁστρακόδερμα 
προσαγορευόµενα. olov χογχαι, καὶ Χτένες, xal κο- 
χλίαι θαλάσσιοι, καὶ στρόµδοι, καὶ al µυρίαι τῶν 
ὀστρέων διχφηραί. "A)Ào πάλιν παρὰ ταῦτα γένος, 
τὰ µαλαχόστρακα προσειρηµένα, κάρχθοι, xal καρκῖ- 
vet, xzi τὰ παραπλήσια τούτοις, "Ettpov παρὰ ταῦτα 
γένος ἐστὶ τὰ μαλάκια οὕτω προσαγορευθέντεα͵ ὅσων 
à σὰρξ ἁπαλὴ «αἱ γαύνπ᾽ πολύποδες, καὶ σηπίαι͵ 


eadem et :equali precepto animal tum magnum lum 
parvum in lucem editur. Producant aqua.Ostendit 
libi eam quam natatilia cum aquis habent affinita- 
tem;eoque pisces paululum ab aqua semoti,inter- 
eunt. Neque enim ipsis inest respiratio, ut hunc 
possint trahere aerem : sed quod terrestribus est 
aer, id aqua est huic natatilium generi. Et causa 
clara est et manifesta. Nimirum in nobis est pulmo, 
viscus rarum ac multis mealtibus patens,quod per 
thoracis distensionem aerem recipiens, internum 
nostrum ralorem ventilat refrigeratque : in illis 
vero branchiarum distensio et contractio, quae 
aquam suscipiunt οἱ emittunt, munus ac vicem ex- 
plent respirationis. Propria piscium est sors,natura 
propria, victu separatus, peculiaris vita. [deo ne- 
que cicurari quidquam ex natalibus potest, neque 
ullo modo humanas manus contactum patitur. 

2. Producant alque reptiliu animarumGAviven- 
(um secundum genus.Uniuscujusque generis pri- 
mitias nunc,quasi quedam nalura semina, produci 
jubel : eorum autem multitudo in seculuram suc- 
cessionem rermitlitur, cum ea aucta oportuerit ac 
multiplicata. Alterius generis sunt ea quae lestis 
operta dicuntur, ceu concha, pectines, cochlem 
marinz, strombi, et. innumere ostreorum diffe- 
réntie Prater lec aliud rursus genus sunt qua 
crustacea vocantur : nimirum carabi,cancri, et his 
similia. Aliud preter hac genus est eorum quae 
mollia appellant : quorum caro tenera est el laxa, 
uti polypi,el sepiz, ceteraque ejusmodi.Et in illis 


καὶ τὰ ὅμοια τούτοις, Καὶ ἓν τούτοις πάλιν διαφοραὶ p iterum infinite reperiuntur varietates. Dracones 


pupíat, Ἀράκοντες γὰρ val µύραιναι (89) καὶ ἐγχέ- 
λυες, αἱ κατὰ τοὺς ἱλοώδεις ποταμοὺς xai λίμνες 
γινόµεναι, τοῖς ἰοθόλοις μᾶλλον τῶν ἑρπετῶν, ἢ τοῖς 
ἰχθύσι κατὰ τὴν ὁμοιότητα τῆς φύσεως προτεγγί. 
ζουσιν, Άλλο θένος τὸ τῶν ὡοτοχούντων, xzi ἄλλο 
τὸ τῶν ζωοτοκούντων, Ζζωστοκεί δὲ τὰ γάλεώδη καὶ 


(85) Sic Duc. uterque οἱ Comhef. cum aliis qui- 
busdam mss. Nostra editio l'aris, φωλιδωτά, 

(86) [ta mss. multi. Abest xat ab editis. 

(87) Unus ms. 9' ὅτι, Aliquanto post quinque 
mss.. ὅτι ἡμῖν (μὲν c. Deest piv in utroque edi- 


enim,murens, el anguille in limosis fluminibus 
εἰ in stagnis nascentes, reptilidus venenatis magis 
quam piscihus juxla nature similitudinem accedunt. 
Pertinent 4 aliud genus ea qua» ovum, ad aliud 
vero ea quz animal pariunt. Procreant autem ani- 
mal ea qu: mustelini generis sunt et cynisci,et in 


liune. 

(88) Reg. sextus cum Colb. primo ἐμθληθῆναι 
κελεύει. Ibidem quatuor inss. τὸ δὲ πλήθος. Abest δέ 
ab excusis. 

(89) Mulli mss, καὶ opJpatvzt, 


15! 


8. BASILII MAGNI 


112 


summa,ea qui» cartilaginosa vocantur.Quin etiam A ol. κυνίσκοι (00) , καὶ ἁπαζαπλῶς τὰ σελάχη λεγό- 


inter cete, plurima sunt qua animal gignunt, del- 
phines et phocte, qute suos catulos recentes adhuc 
ac teneros, aliqua ex causa perterritos,in ventrem 
denuo admissos, in Lutelam suam recipere narran- 
tur.Producant aquo juxta genus. Aliud cetorum 
genus, aliud exiguorum piscium.Rursusinpiscibus 
ΙΠΠΙΠΙΘΓΕΘ sant differenti: secundum genera divi- 
sa:quarum et nomina propria,et alimentum diver- 
sum,et figura,et magnitudo,et carnium qualitates: 
omnia maximis inler se differentiis distincta, in 
aliis atque aliis speciebus constituuntur. Qui sunt 
igitur tbunnorum exploratores, qui diversa eorum 
genera nobis enumerare possint? Quauquam in 
magnis piscium gregibus dicuntur etiam illorum 
numerum declarare.Quis veroex iis qui circa litto- 
ra ac ripas consenuere, omnium nobis historiaiu 
accurate patefacere ac indicare valeat?Alia genera 
cogzoscunt qui in Indico mari piscantur : alia,qui 
in JEgyptio sinu : alia, insulares : alia, Maurusii. 
Omnia autem zqualiter tum parva tum magna pri- 
mum illud mandatum, et inenerrabilis illa poten- 
tia procreavit. Mulla vivendi diversitas : multum 
circa uniuscujusque generis successionem discri- 
men. Non αἱ aves, ovis incubant piscium plurimi: 
non censtruunt nidos, neque cum labore suos 
enutriunt fetus : sed aqua elapsum ovum susci- 
piens, animal efficit. Quin et immutabilis et cum 
altera natura insociabilis successio inest generi 
unicuique. Non velut multorum in terra,aut qua- 
rumdam volucrum permistiones,quibus adulleran- 


tur genera. Nullum piscium genus dimidia ex parte C 


instructum est dentibus,ut bos et ovis apud nos : 
neque enim ipsorum quisquam ruminat,nisi scarus 
solus secundum quorumdam narrationem. Át vero 
omnes pisces acutissima condensatorum dentium 
acie communiuntur, ne esca dum diutius mandi- 
tur diffluat:nisi enim celeriter dissecta in ventrem 
detruderetur,extenuata per aquam dissiparetur. 
69 3. Aliudautem aliis piscibus destinatumestali- 
meniu:n secundum genus.Quidam enim li.0.qui - 
dam vero alga vescuntur; alii herbis in aqua na- 
scentibus sunt contenti. Contra, piscium plnrirmi 
vorant se invicem, minorque apud illos alimentum 
est majoris, Et si unquam contigerit, ut is qui mi- 
norem superaverat, alterius fiat praeda: ambo in 


µενα Καὶ τῶν κητῶν τὰ πλεῖστα ζωοτόχα. ελφῖνες 
καὶ φῶχαι, ἃ καὶ νεαροὺς ἔτι τοὺς σκύμνος, ὅτα - 
πτοηθέντας ὑπὸ αἰτίας τινὸς, λέγεται πᾶλιν τῇ γα- 
στρὶ ὑποδεχόμενα περιστέλλειν, ᾿Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα 
κατὰ (04) γένος, Ἔτερον γένος τὸ κητῶδες, καὶ τὸ 
τῶν λεπτών ἰχθύων ἕτερον. Πάλιν kv. τοῖς ἰχθύσι uo- 
plat διαφοραὶ κατὰ γένη διπρηµέναι ὦν καὶ ὀνόμα- 
τα ἴδια, καὶ τροφὴ πχρηλλαγμένη, καὶ σχημα, καὶ 
έθος, καὶ σχρχῶν ποιότητες, πάντα µεγίσταις διαφο- 
pate ἀλλήλω, κεχωρισμένα, καὶ ἐν ἑτέροις καὶ ἑτέ- 
pote εἴδεσι καθεστῶτα. Ποῖοι μὲν οὖν θυννοσκόποι 
τῶν γενῶν τὰς διαφορὰς ἡμῖν ἁπαριθμῆσασθαι ὁὐύ- 
νανται ; Καΐτοι φασὶν αὐτοὺς iv µεγάλαις ἀγέλαις 
ἰχθύων καὶ tbv ἀριθμὸν ἀπαγγέλλευ, Τίς δὲ τῶν πε- 
pl αἱγιαλοὺς καὶ ἀκτὰς καταγηρασάντων δύναται ἡμιν 
τὴν ἱστρορίαν πάντων δι ἀκριθείας γνωρίσαι; Άλλα 
γνωρίζουσιν οἱ τὴν ᾿Ἰνδικὴν ἁλιεύοντες θάλασσαν᾽ 
ἄλλα ol τὸν Αἰγύπτιον ἀγρεύοντες χόλπον ἄλλα νη- 
σιῶται καὶ ἄλλα Μαυρούσιοι. Πάντα δὲ ὁμοίως ut 
κρά τε xxi µεγόλα τὸ πρῶτον ἐκεῖνο πβόσταγµα καὶ 
à ἄφατος ἐκείνη παρήγαγε ὀύναμις, Πουλλαὶ τῶν fiov 
αἱ παραλλαγαί πολλαὶ καὶ αἱ περὶ τὰς διχδοχὰς 
ἑχάστου γένους διαφοραί. Οὖκ ἐπωάζουσιν ol πλετ- 
στοι τῶν ἰχθύων ὥσπερ αἱ ὄρνιθες, οὔτε χαλιὰς πή- 
γνυνται , οὔτε μετὰ πόνων ἐκτρέφουσιν ἑχυτῶν τὰ 
ἔκγονα ἀλλὰ τὺ ὕδωρ , ὑποδεξάμενον ἐπεσὸν τὸ 
Gy , ζῶον ἐποίησεν. Καὶ ἑκάστῳ γένει ἡ διχδοχἡ 
ἀπαράλλακτος xal ἀνεπίμικτος πρὸς ἑτέραν φύσιν’ 
ὀὐχ οἷαι τῶν ἡμιόνων ἐπὶ τῆς χέρσου, f, xal τινων 
ὀρνίθων ἐπιπλοχαὶ παραχαρασσόντων τὰ γένη. Οὐδὲν 
παρὰ τοῖς χθύσιν ἐξ Ὡμισείας ὤπλισται τοῖς ὁδοῦσιν, 
ὡς βοῦς παρ ἡμῖν καὶ πρόθατον. οὐδὲ γὰρ µηρυκί- 
ζει τι παρ) αὐτοῖς, εἰ μὴ τὸν σκάρον μόνον ἱστοροῦσί 
τινες, Πάντα δὲ ὀξυτάτχις ακμαῖς ἠδόντων καταπε- 
πύκνωται, ἵνα μὴ τῇ ypovig µασήσει ἡ τροφὴ διαῤ- 
pén^ ἔμελλε γὰρ, εἰ μὴ ὀξέως κατᾶτεμνομένη tx, Υασ- 
«pi παρεπέµπετο, ἐν cy λειπτοποιήσει διαφ,ρεῖσθαι πα» 
ρὰ (92) τοῦ ὕδατος. 

9. Tgog δὲ Ἰχθύσιν ἄλλοις ἄλλη κατὰ γένος διω- 
ρισµένη. Οἱ μὲν γὰρ Ἱλύϊ τρέφονται, οἱ δὲ τοῖς que 
Χίοις ἄλλοι (93) ταῖς βοτάναις ταῖς ἑντρεφομέναις 
τῷ ὕδατι ἀρχώνται. ᾿Αλληλοφάγοι δὲ τῶν Ἰχθύων οἱ 
πλεῖστοι, «v ὁ μικρότερος παρ) Ἐκείνοις βρῶμά io 
τοῦ μείζονος. Κἄν ποτε συµθ] τὸν το ἱλάττονος 
χρστήσαντα ἑτέρου γενέσθαι θήραμα, ὑπὸ τὴν μίαν 


unum eteumdem posteriorisventrem ingrediuntur. D ἄγονται αστέρα τοῦ τελευτείου. Τί οὖν ἡμεις οἱ 


Quid igitur aliud nos liomines agimus,dum tyran- 
nide et potentia opprimimus inferiores?quid a po- 
stremo pisce differl is, qui pr: voraci divitiarum 
cupiditate in inexplebilibus avaritie suc finibus 


(90) Καὶ ol κυνίσκοι. Piscis ille cui Grece nomen 
esl κυνίσκος, Latine dicitur ab Eustethio asellus. 
Ejus hac sunt verba: Fucit autem catulos mustella, 
οἱ asellus, et omnia que sine squammis sun!, quc 
salatia Graci nominant.Sed pro salatía legendum 
puto selachia ob illud Basilii, ce3.2y ».Plinius lib. 
ΙΧ, cap.24,sic loquitur : Age Grace in universum 
selache appellavit Aristoteles primus, hoc nomine 
eis imposito. Nos distinguere von possumus, nisi 


ἄνθρωποι ἄλλο τι ποιοῦμεν ἐν τῇ κχταδυναστείφ τῶν 
ὑποδεεστέρων; τί διαφέρει τοῦ τελευταίου ἰχθύος ὁ 
τῇ λαιμάργῳ φιλοπλουτίφ τοῖς ἀπληρώτοις τῆς πλεον- 
εξιας αὐτοῦ χάλποις ἑναποχρύπτων τοὺς ἀσθενεῖς; 


cartilaginea appellare libeat. 

(91) Colb. secundus ὕδαικ ἑρπετὰ κατά. Mox 
Reg. sextus cum Colb. primo τὸ τῶν λεπτο-ά- 
των, 

(92) Ita codex Combef. cum aliis quinque mss. 
Deest παρά in editis. lbidem codices octo 1po»^ δὲ 
t4052tv, aut τοῖς ἰχθύσιν, Edili ἰχθύων. 

(93) Sic quinque. mss. Editi ἄλλοι δὲ. Statim 
Reg. sextus cum Colb. primo ὕδατι διακοῦνται. 





153 HOMILIA Υ1 fN HEXAEMERON. 164 


'Exsitvog εἴχε τὰ τοῦ πένητος ΄ σὺ τοῦτον (04) λαδὼν A imbecilles abscondit?Ille possidebat pauperis bona: 
µέρος ἐποιήσω τῆς περιουσίας σεαυτοῦ. ᾽Αξίκων ἀδι- — tu ipsum apprehensum fecisti tuc ipsius opulentize 
Χώτερος ἀνεφάνης, xal πλεονεκτικώτερος πλεον- partem. Injustis injustiorem, el avaro avariorem 
έκτο. "Hoa μὴ τὸ abi σε πέρας τῶν ἰχθύων ἐκδὶ — teostendisti. Cave excipiat te idem finis, qui pi- 
ξηται, ἄγκιστρόν mou, fi χύρτος, ἢ δίκτυον, Πάντως 650686 : hamus videlicet,aut nassa,aut rete.Ümnino 
γὰρ καὶ ἡμεῖς πολλὰ τῶν ἀδίκων διεξελθόντες (05), enim et nos,si multum admiserimus iniquitatis, ul- 
τὴν τιλευταίαν τιµωρίαν οὖκ ἀποδρασόμεθα. "Hóm δὲ  timam non effugiemus peenam.Jam vero etiam in 
xai iv ἀσθενετ [up πολὺ τὸ πανοῦ:γον xal ἐπίδουλον infirmo animali astutias multas et insidias cum 
κκταμχθὼν, βούλομαί σε φυγεῖν τῶν κακούργων τὴν perspicis, maleficiorum imitationem fugere tevolo. 
pigs, Ὁ καρκῖνος τῆς σαρχὸς ἔπιθυμετ τοῦ Appetit οδἰγὸῷ carnem cancer: sed dilficilis captu 
ὁφτρέου * ἀλλὰ δυσάλωτος à ἄγρα αὐτῷ διὰ τὴν πε- — est ei baec preeda, propter teste munimentum.Nam 
Ριθολὴν τοῦ ὀστράκου γίνεται. ᾽Αῤῥαγεϊ γὰρ ioxüp  infragiliseptocarnisteneritudinem natura commu- 
τὸ ἁπαλὸν trc σαρχὸς à Φφύσις κατησφαλίσατο. Διὸ — nivit.Quapropter et hocanimalostracodermon voca- 
καὶ ὀστρακόδερμον προσηγόρωται. Καὶ ἐπειδὴ δύο , tur.Et quoniam duo cava accurate sibi invicem con- 
κοιλότητες ἀκριθῶς ἀλλήλαις προσηρµοσμέναι τὸ /— juneta,ostream ainbiunt etcircumplectuntur, forci- 
ὅστρεον περιπτύσσονται, ἀναγκαίως ἀπραλτοί εἶσιν — pes cancri necessario inefficaces sunt. Quid igitur 
αἱ χηλαὶ τοῦ xapxivou. Τί οὖν most ; "Όταν ἴδῃ ἐν molitur ? Cum viderit ostream in tranquillis locis 
ἁπηνέμοις χωρίοις μεθ) ἡλονῆς διαθαλπόµενον, καὶ non sine voluptate apricautem, et ad solis ra- 
πρὸς τὴν ἀχτῖνα τοῦ ἡλίω τὰς πτὺχας ἑαυτοῦ δι- dios valvas suas explicantem : tunc clanculum in- 
απλώσαντα, τότε δη, λάθρα ψηφῖδα παρεμθαλὼν, δικ- — jecto calculo,plicaturam impedit; atque quod viri- 
κωλύει τὴν σύμπτυξιν καὶ εὑρίσκετι τὸ ἑλλε- busdeerat,id astu et dolo obtinere deprehenditur. 
xov (06) τῆς δυνάµεως διὰ chc ἐπινοίας περιεχό- — Hacesteorum qua neque ratione, neque voce pra- 
p&voc, Αὔτη ἡ καχία τῶν gut Ao; μῆτε φωνής dita sunt, malitia.Ego autein volo,ut tu cancrorum 
µετεχόντων, Εγὼ δὲ σε βούλομαι, τὸ ποριστικὸν καὶ in viciu comparando artem ac industriam imitatus, 
εὐμήχανον τῶν καρχίνων ζηλοῦντα, τῆς βλάδης τῶν ἃ ΡΓΟΧΙΠΙΟΓΗΠΙ noxa incommnodisque tibi temperes. 
πλησίον ἀπέχεσθαι. Τοιοῦτὸς ἔστιν ὁ προς τὸν ἆδελ- — Talis est. qui ad fratrem frudulenter accedit,ad- 
φὸν πορευόµενος δόλψ, καὶ ταῖς τῶν πλησίον ἀκαι- — Versamque proximi fortunam insidiose impetit, et 
paw ἐπιτιθέμενος, καὶ ταῖς ἀλλοτρίας συμφοραῖς — alienis insultat calamitatibus.€ave cemuleris homi- 
ἐντρυφῶν. Φεῦγε τὰς µιµήσεις τῶν κατεγνωσµένων, nes improbatos.Tuis si$ contentus rebus. Pauper- 
Tot obo ἀρκοῦ. Ἠενία μετὰ αὐταρχείας ἆλη- (, tas,cum rerum necessariarum copia vere suppetit, 
θοῦς πάσης ἀπολαύσεως τοῦς σωφρονοῦσι προτιµο- voluptati omnia sapientibus anteponitur.Non poly- 
τέρχ. Οὐκ ἂν παρέλθοιµι τὸ τοῦ πολύποδος δολερὸν pi praterierim dolum ac furacitatein qui qualicunque 
καὶ ἐπίκλοπόν, ὃς ὁποίᾳ ποτ dv ἑκάστοτε πέτρᾳ πε-  landemasaxoadheseritilliasinduit colorem.Quam- 
ριπλακῇ, (01), τὴν ἐκείνης ὑπέρχεται χρόαν ὥστε obrem plerique pisces improvide παἰ8Πί65 in poly- 
τοὺς πολλοὺς τῶν ἰχθύων ἀπροόπτως νηχοµένους τῷ pum utiin petram ἱποίάμηί, paratamque versuto illi 
πολύποδι περιπίπτειν, ὡς τῇ πέτρᾳ ὀᾖθεν, καὶ ἔτοι- praedam sese offerunt.Talibus moribussunt pradi-- 
μον Τίνεσθαι θήραμα τῷ πανούργῳ. Τοιοῦτοι εἶσι τὸ liqui semper potestatibus dominantibus assentan- 
Ίθος οἱ τὰς ἀεὶ χρατούσας δυναστείας ὑπερχόμενοι, {υΓ,δὸδθρυθα quoslibet modos ususque accomino- 
καὶ πρὸς τὰς ἑκάστοτε χρείας µεθαρμοζόµενοι, μὴ  dant,nec in eadem animi senlentia semper persis- 
ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀεὶ προχιρέσεως βεθηχότες, ἀλλ’ ἄλλοι tunt,sed alii atque alii facile effecti, temperantiam 
καὶ ἄλλοι ῥαξίως Ὑινόμενοι, σωφροσύνην τιμῶντε Cum temperantibus venerantes,impudici cum im- 
μετὰ σωφρόνων, ἀκόλαστοι δὲ ἐν ἀκολάστοις, πρὸς  pudicis,sententiam mutant ad uniuscujusque grati- 
τὴν ἑκάστου ἀρέσκειαν τὰς γνώμας µετατιθέµενοι. am conciliandam.Quos difficileest evitare,sibique ab 
Οὓς οὐδὶ ῥάδιον ἐκκλίναι, οὐδὲ την ἀπ᾿ αὐτῶν φυλά- ipsorum nocumentis cavere, propterea quod eorum 
ξασθαι βλάδην, διὰ τὸ ἐν τῷ προσχήµατι τῆς φι- concinnata pravitas sub amicitie specie alta contegi- 


λίας (98) βαθέως κατασκευασμένην τὴν πονηρίαν D tur, Mores hujusmodi appellat Dominus rspaces lupos, 
κατακεχρύφθαι. Τὰ τοιαῦτα ᾖθῃ λύχους ἅρπαγας  inovium indumentis sese oatentantes 91. Fuge hosce 


ὀνομάζει ὁ Κύριος, ἓν ἐνδύμασι προδάτων προφαινο- 
µένους. Φεῦγε τὸ παντοδαπὸν καὶ πολλαπλοῦν τοῦ 
τρόπου * δίωκε δὲ ἀλήθειαν, εἱλιχρίνειαν, ἁπλότητα. 
"OQ ὄφις ποικίλος ΄ διὰ τοῦτο xal ἕρπειν κατεδικάσθη. 


91 Matth. vit, 10. 93 Gen. xxv, 27. 


(94) Ita editio Basil. cum duobus Duc. et cum 
aliis quinque mss. Editio Paris. σὺ τοῦτο. Subinde 
qualuor mss. ἐφάνης, Editi cum uno aut altero ms. 
ανξεφανῆ». 

(95) Reg. sextus cum Colb.primo ἀδίκων ὑπεξελ- 
θόντες. Aliquanto post ideia ms.cum eodem Colb. 
primo φυγεῖν τῶν κακῶν τὴν μίμησιν. 


mores varios ac multiplices:imo sectare veritatem, 
sinceritatem,simplicitatem. Varius estserpens,et ob 
id ad 660 reptandum condemnatus est.Justus fictio- 
ne caret,qualis fuit Jacob 93, Quapropter Dominus 


96) lta sex mss, Editio utraque τὸ λεῖπον, 

97) Reg.sextus cum Colb.primo πέτρᾳ συµμπλα» 
xt. Infra quinque mss. περιπίπτειν τῇ. Editi cum 
Reg. octavo περιπίπτειν ὡς τῇ rectius. 

(98) Ita sepiem mss. Editi iv τῷ προσχήµατι τῆς 
εὐλαδείας, sub pietatis specie. 





155 


B. BASILH MAGNI 


1*6 


inhabitare facit unitis morís in domo 98. Hoc mare Α Ὁ δίκαιος ἅπλαστος, ὁποῖος 6 ᾿Ιακώθ (00). Διὰ «uoto 


magnum et spatiosum : illic reptilia,quorum non 
est numerus: animalia pusilla cum magnis9*.Sed 
tamen est in illis sapiens quzeedam etprobe ordinata 
dispositio. Non enim solum accusare pisces pos- 
sumus; sed sunt eliam quie oper: pretium est 
imitari, Quomodo singula piscium genera regio - 
nem sibi ipsis idoneam partita,alia in aliorum se- 
des non transeunt, sed intra proprios fines di- 
versantur? Geometra nullus habitationes apud 
hec piscium genera distribuit ; non circumscripta 
sunt muris,non finibus divisa,et quod cuique pro- 
dest, id cuique sponte nature destinatum est.Hic 
enim sinus quaedam piscium genera pascit, ille 
alia : et qu: hic abundant, ea alibi vix invenias. 
Nullus mons acutis verticibus porrectus,ea sejun 
git ; non transitum discindit fluvius : sed quedam 
est natura lex, qu& aque justeque pro uniuscu- 
jusque commodo vivendi rationem quasi sortito 
singulis praescribit. 

4.Nos vero nequaquam tales sumus.Unde? Quod 
ipsi terminos zlernos transferimus,quos 95 patres 
nostri posuerunt. Perperam scindimus tellurem ; 
domum domui,agrum agro adjungimus,ut a proxi- 
mo aliquid auferamus. Norunt cete vivendi genus 
sibi a natura constitutum.Occupant id mare,quod 
ultra habitabiles plagas situm, insulis caret, cui 
continens nulla terra e regione opponitur.(Juam- 
obrem innavigabile est, nec ullum cognoscendi stu- 


Κατοιαίζει Κύριος µενοτρόπους ἐν οἴκῳ. Αὔτη ἡ 
θάλασσα ἡ µεγάλη καὶ εὐρύχωρος * ἔχει ἑρπετὰ, 
ὦν οὐκ ἔστιν ἀριθμός  ζῶα μικρὰ μετὰ μεγάλων, 
ἸΑλλ᾽ ὅμως σοφή τίς ἔστι παρ αὐτοῖς καὶ εὔτακτος 
διακόσµησις. Οὐ γὰρ µόνον κατηγαρεῖν ἔχομεν τῶν 
ἰχθύων (1), ἀλλ ἔστιν ἃ καὶ µιµήσχασθαι ἄξιον. Πώς 
τὰ γένη τῶν ἰχθύων ἕχαστα τὴν ἐπιτηδεῖαν ἑαυτοῖς 
διανειµάµενα χώραν, οὐκ ἐπεμθαίνει ἀλλήλοις, ἀλλὰ 
τοῖς οἰχείοι, ὅροις ἑνδιατρίθει ; Οὐὖδεὶς γεωµέτρης 
παρ αὐτοῖς κατένειµε τὰς οἰκήσεις * σὺ τείχεσι πε- 
ρ'γέγραπται ' οὐκ ὀροθεσίοις διῄρηται » καὶ αὗτο- 
µάτως ἑκάστῳ τὸ Ὑχρήσιμον ἀποτέτακται. Οὗτος μὲν 
γὰρ ὁ κόλπος τάδε τινὰ (2) γένη τῶν ἰχθύων βόσκει, 


p χάχεῖνος ἕτερα καὶ τὰ ὧδε πληθύνοντα ἄπορα παρ᾽ 


ἑτέροις. Οὐδὲν ὄρος ὀξείιις κχορυφαῖς ἀνατεταμένον 
διίστησιν, οὗ ποταμὸς τὴν διάδασιν ἀποτέμνεται 7 
ἀλλὰ νόμος τίς ἐστι φύσεως ἴσως καὶ δικχίως κατὰ 
τὸ ἑκάστου χρειῶδες τὴν δίαιταν ἑκάστοις ἀποχλη- 
gov (3). 

4. λλλ᾽ οὐχ ἡμεῖς τοιοῦτοι. Πόθεν; Οἴγε µεταί- 
Ροµεν ὅοια αἰώνια, ἃ ἔθεντο οἳ Πατέρες ἡμῶν. 
Παρατεμνόμεθα (4) mv, συνάπτοµεν οἰκίαν πρὸς 
οἰκίαν καὶ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν, ἵνα τοῦ πλησίον ἀφ- 
ελώμεθά τι. Οἶδε τὰ κέτη τὴν ἀφωρισμένην αὐτοῖς 
παρὰ τῆς φύσεως δίαιταν, τὴν ἔξω τῶν οἰχουμένιον 
χωρίων χατείληφε θάλασσαν, τὴν ἐρήμην νήσων, f 
µηδεµία πρὸς τὸ ἀντιπέρας ἀντικαθέστηνεν ἤπειρος. 
Διόπερ ἅπλους Εστὶν, οὔτε ἱστορίας οὔτε τινὸς χρείκς 


dium, nec ulla necessitas illud tentare unquam C κατατολμᾷν αὐτῆς τοὺς πλωτῆρας ἀναπειθούσης. 


nautis persuasit. Hoc mare occupant cete,maximis 
montibus magnitudine similia,velut hi qui viderunt 
narrant : manent intra proprios terminos, nec in- 
sulas neque urbes maritimas infestant. Sic igitur 
unumquodquegenusin definitis sibi maris partibus, 
perinde atque in civitatibus, aut vicis quibusdam, 
aut antiquis patriis, immoratur.Jam vero quidam ex 
piscibus peregrinantes, velut a communi curia in 
externas regiones ablegati, omnes sub uno signo 
proficiscuntur.Cum enim przscriptum fetandi tem- 
pus institerit,alii ab aliis emigrantes sinibus,com- 
muni natur: lege concitati, ad mare aquilonium 
festinant.Et quidem ipso ascensus tempore pisces 
coactos per Propontidem in Eoxinuin Pontum in- 


᾿Εκχείνην καταλαθόντα τὰ κήτη, τοῖς µεγίστοις τῶν 
ὁρῶν κατὰ τὸ μέγεθος  Louxdkz, ὣς ob τιθεαχµένοι 
φασὶ, µένει Ev τοῖς οἶκειοις ὅροις, µήτε ταῖς νήσοις, 
μήτε ταῖς παρχλίοις (5) πόλεσι λυμαινόμενα. Οὕτω 
μὲν οὔν ἕκαστον Ὑένος, ὥσπερ Ἠπόλεσιν, ἢ χώμχις 
τισὶν, 7j πατρίσιν ἀρχαίαις, τοῖς ἀποτεταγμένοις αὐ- 
τοῖς τῆς θαλάσσης µέρεσιν ἑναυλίζεται. "Ἠδη δέ 
τινες καὶ ἀποδημητιχοὶ τῶν ἰχθύων, ὥσπερ ἀπὸ 
κοινοῦ βουλευτηρίου πρὸς τὴν ὑπερορίαν στελλόμε- 
vot, 99' ivi συνθήµατι πάντες ἀπαίρουσιν. ᾿Επειδὰν 
γὰρ ὁ τεταγµένος χΧχιρὸς τῆς χυήσεως (6) καταλάδῃ, 
ἄλλοι ἀπ᾿ ἄλλων κόλπων µεταναστάντες, τῷ χοινῷ 
τῆς Φύσεως νόμρ διεγερθέντες, ἐπὶ τὴν βορεινην 
ἐπείγονται θάλασσαν. Καὶ ἴδοις ἂν κατὰ τὸν καιρὸν 


fluentes, uti torrentem quemdam videre possis, Ὀτῆς ἀνόδου ὥσπερ τι ῥὲῦμα τοὺς ἰχθῶς ἠνωμέ- 


95 Psal. Lxvu, 7. 


(99) Ita quatuor mss.Deest articulus in editis.In 
aliis tribus mss. legitur xai ó 'Iaxo6. Colb. primus 
καὶ 5 '156. Nec aliter legit Eustathius, qui sic inter- 
pretatur: Justus nihil habet fictum sicut Job. Respi- 
cit Basilius ad illud, 12x66 δὲ, ἄνθρωπος ἅπλαστος οἱ- 
x&v olxlav,Jacob autem homo simplez, habitans do- 
mum (Gen. xxv, 27), Particula xat, quee, ut nota- 
vimus, in aliquot mss. reperitur, fere facit ut le- 
gendum suspicer ὁποῖος ὁ 'Iaxà6 καὶ ὁ Ἰώθ. 

(4) Colb. secundus τῶν τοιούτων ἰχθύων, Mox 
idem ms. καὶ µιµεῖσθαι, 

(9) Sic quatuor mss.Editi cum duobus mss. τὰ 
δέ τινά τὰ. Statim editi &xopx Tp ἐκείνοις. ΔΙ sex 
mss. παρ) ἑτέροις. Ibidem editio Basil.cum Bodl.et 
cum septem aliis mss. οὐδὶν ὄρος. Kditio Paris. 
οὐδὲ ὄρος. 


94 Psal. cir, 25, 40. 95 Prov. xxii, 98. 


(8) Editi cum Reg. tertio et cum Colb. primo 
ἑκάστοις ἀποχληρῶν. Codex Combef. cum aliis qua- 
tuor mss. ἀποπληρῶν. — — 

(4) Notat Duczeus legi in editione Basiliensi po- 
steriori xz0znslvou.ev,aitque Cornarium maleemen- 
dasse, cum ex παραπείνοµεν effecit mapaxelvousv, 
ampliamus terram.Celerum Ducai Codices sque 
ac nostri habent παρατεµνόµεθα, secamus. 

(5) Codices aliquot cum editione Basil. παρ- 
aMaw. Editio Paris. cum aliis quibusdam mss, 
παρχαλίοις. 

(6) Editio Basil. καιρὸς τῆς κινήσεως, et ita legit 
Cornarius. Sed Duc. uterque et Anglici mss. et 
Combef. cum sex nostris χαιρὸς τῆς χυήσεως. Nec 
aliter legerunt Ambrosius et Eustathius. 





151 


HOMILIA VII IN HEXAEMERON. 


158 


νους (7), καὶ διὰ τῆς Προποντίδος ἐπὶ τὸν Εὔξεινον A Ecquis movet? quodnam est regis imperium?qualia 


ῥέοντας, Τίς ὁ κινῶν ; ποῖον πρὀσταγμα βασιλέως ; 
ποῖα διαγράµµατα xav! ἀγορὰν Ππλωμένα τὴν προ- 
θεσµίαν δηλοῖ , οἱ ξεναγοῦντες τίνες ; ὈΟρᾷς τὴν 
θείαν διάταξιν πάντα πληροῦσαν, καὶ διὰ τῶν µι- 
κροτάτων διήχουσαν. ἸΙχθως οὐκ ἀντιλέχει vp 
θεοῦ, «al ἄνθρωποι σωτηρίων διδαγµάτων οὐκ ἀν- 
εχόμεθα. Μη κατχφρόνει τῶν ἰχθύων, ἐπειδὴ ἂφωνα 
καὶ ἄλογα παντελῶς' ἀλλὰ φοθοῦ p καὶ τούτων 
ἀλογώτερος Tie, τῇ διαταγῇῃ τοῦ κτίσαντος ἀνθιστά- 
µενος, Άχουε τῶν ἰχθύων µμονονουχὶ φωνὴν ἀφιέν» 
των OU ὦν ποιοῦσιν, ὅτι Εἰς διαμονὴν τοῦ γένους 
τὴν μακρὰν ταύτην ἀποδημίαν στελλόμεθα. Οὐκ 
ἔχουσιν ἴδιον λόγον ἔχουσ. Oi τὸν τῆς φύσεως νό» 
pov ἰσχυρῶς ἐνιδρυμένον, xal τὺ πρακτέον ὑποδει- 
χνύντα" Παδίσωµε», φασὶν, ἐπὶ τὸ βορειον πέλα- 
γος (8). Βλ υκύτερον γὰρ τῆς λοιπῆς θαλάσσης ἐκεῖνο 
τὸ Όδωρ, διότι in! ὀλίγου αὐτῃ προσδιατρἰθων ὁ 
ἥλιος, οὖκ ἐξάχει αὐτῆς ὅλον διὰ τῆς ἀκτῖνος τὸ 
πότιµον. Χαίρει δὲ τοῖς Ὑλυχέσι xal τέ θαλόσσια’ 
ὅθεν κἀὶ ἐπὶ τοὺς ποταμοὺς ἀνανήχετχι πολλόκις, 
καὶ πόῤῥω θχλάσσης φέρεται. Ἐκ τούτο) προτιµό- 
τερος αὐτοῖς ὁ Πόντος τῶν λοιπών ἐστι κόλπων, ὡς 
ἐπιτήδειος ἐναποχυῆσαι καὶ ἐἑκθρέψαι τά ἔκγονα. 
Ἐπειδάν δὲ τὸ σπουδαζόµενον ἁρκούντως ἔκπλη- 
ρωθῇ, πάλιν πανδημεὶ τάντες ὑποστρέφουσιν οἵ- 
xzós, Καὶ τίς ὁ λόγος, ἀκούσωμεν παρά (O) τῶν 
σιωπώντων, ᾿Επιπόλαιος, φασὶν, ἡ βορεινὴ θάλασσα, 
καὶ ὑπτία προχειµένη τῶν ἀνέμων ταῖς βίαις, ὁλί- 
42« ἀκτὰς xai ὑποδρομὰς (40) ἔκουσο. Aib καὶ ix 
πυθµένος οἱ ἄνεμοι ῥᾳδίως αὐτὴν ἀναστρέφόυσιν, 
ὡς καὶ th» βωθίαν ψάμμον τοῖς αύμασιν ἀναμίγνυ- 
σθαι. )Αλλὰ xal ψυχρὰ χειμῶνος ὥρᾳ, ὑπὸ πολλῶν 
καὶ μεγάλων ποταμῶν πληρουµένη. Διὰ τοῦτο ἐφ 
ὅσον µέτριον ἀπολαύσαντες αὐτῆς ἐν τῷ θέρει, πά- 
Av χειμῶνος ἐπὶ τὴν ἐν τῷ βυθῷ ἀλέαν (11) καὶ τὰ 
προσήλια τῶν χωρίων ἐπείγονται, καὶ φυγόντες τὸ 
δυσήνεµον τῶν ἀρχτῴων, τοῖς ἐπ᾽ ἕλαττον τινχσσοµέ- 
νοις χόλποις ἐγκαθορμίζονται. 

5. Εἶδον ταῦτα kd, ^ai τὴν iv πᾶσι τοῦ Θεοῦ 
σοφίαν ἐθαύμασα. El τὰ ἄλογα ἐπινοητικὰ καὶ qu- 
λακτικὰ τῆς (ac αὐτῶν σωτηρίας, xxl οἷδε τὸ αἱ- 
Ρρετὸν αὐτῷ xal τὸ φευκτὸν ὁ ἰχθύς' τί ἐροῦμεν 
ἡμεῖς ol λόγῳ τετιµηµένοι, καὶ νόµῳ πεπαιδευµέ- 


edicta in foro exposita, prafinitum tempus indi- 
cant? qui sunt hospitum advenarumque ductores? 
Vides divinam ordinationem cuncta complentem, 
atque per minutissima pervadentem. Piscis divine 
legi non adversatur, nos vero salutaribus praceptis 
non obsequimur.Cave pisces asperneris,quod muti 
sunt, et omnino rationis 67 expertes:sed time,ne 
etiamhisinferior sis ratione,ordinationi conditoris 
obsistens. Audi pisces,qui per ea qus faciunt,tan- 
tum non emittant hanc vocem: Nos ad perpetuam 
generis conservationem in longinquam banc pere. 
grinalionem mittimur.Non ipsisinest propriaratio; 
sed nature leyem habent sibi fortiter insidentem, 
et quod agendum est suggerentem. Eamus, inqui- 
unt, ad aquilonare pelagus. Dulcior est enim illa 
aqua quam reliquum mare, propterea quod sol bre- 
vi tempore in eo commorans, non ex eo per suos 
radios educit quidquid potui aptum est.Gaudent οἱ 
marina aquis dulcibus : unde et ad flumina sepe 
enatant, proculque a mari discedunt. Hac de causa 
caeteris sinibus ab ipsis prefertur Pontus, velut ad 
[θείας edendos atqueenutriendos idoneus. Postquam 
vero id quod in votiserat, expletum abunde fuit ; 
rursus omnes catervatim ad propria revertuntur. 
Et que sit redeundi ratio, a mutisaudiamus. Aqui- 
lonare:quor, inquiunt, profundum non est, cumque 
supinum sit, violentis ventis exponitur, ac littora 
pauca et paucos recessus habet. Quapropter etiam 
ab imo solo ipsum facile conculiunt venti, adeo ut 


C arena qua in fundo subsidebat, fluctibus permi- 


sceatur.Quin et frigidum est hiemis tempore,quip- 
pe quod a multis magnisque fluviis repleatur.Prop- 
terea ipso in :state moderate potiti, rarsus hieme 
ut ad teporem in profundo conservalum, ita et ad 
aprica loca properant, atque septentrionales ven- 
tos graves οἱ infestos fugientes, in sinus minus 
exagitalos velut in portus sese recipiunt. 


5. Vidi isthaec ego ipse, et Dei in omnibus sa- 
pientiam admiratus sum.Bruta si prospiciunt sibi, 
ac propriam suam salutem servant, si novit piscis 
quid sibi eligendum sit aut effugiendum: quid nos 
sumus dicturi, ui ratione cohonestati,lege eruditi, 


vou, ἐπαγγελίαις πρυτραπέντες, Πνεύματι σοφισθέν- p pollicitationibus invitati, et Spiritu edocti, adhuc 


τες, εἶτα τῶν ἰχθόων ἁλογώτερον τὰ καθ ἑαυτοὺς 
διατιθέµενοι ; εἴπερ οἱ μὲν ἴσασι τοῦ µέλλοντός τινα 
ποιεῖσθαι mpóvotav, ἡμεῖς δὲ ἐκ τῆς πρὸς τὸ µέλλον 
ἀνελπιστίας δι) ἡδονᾶς βοσκηµματώδους τὴν ζωὴν (19) 
ἀναλίσκομεν. Ιχθὺς τοσαῦτα διαµείδει πελάγη ὁπὲρ 
τοῦ εὕρασθαί τινα ὠφέλειαν" τί ἐρεῖς o0 ὁ τῇ ἀργίᾳ 
συζῶν ;'Apyia δὲ καχουργίας ápyd. Μηδεὶς ἄγνοιαν 
προφασιζίσθω, Φυσικὸς λόγος οἰχείωσιν ἡμῖν τοῦ 


(7) Codiees quatuor τοὺς ἰχθας,. Editi τοὺς 
ἰχθυῦς. 
Y 8) Colb. primus ἐπὶ τὸ βόρειον µέρος, ad. aqui- 
lonarem partem. Infra duo mss. 4aíos« γὰρ τοῖς. 
9) Codex Combef. ἄκουσον παρά. . 
10) Editi cum Reg. tertio ὑποδρόμους. Alii sex 


lamen res nostras ineptius quam pisces ipsi dispo- 
nimus?llli enim futura quodammodo providere no- 
runt:nos autem spe futuri abjecta in belluinis vo- 
luptalibus vilam nostram absumimus. Piscis tot 
mutat maria, ut aliquid inveniat emolumenti;quid 
tu dicturus es, qui in otio ac desidia vitam degis ? 
Otium autem, mali faciendi origo. Nemo igaoran- 
tiam pratexat. Insita est nobis naturalis ratio,quze 


IDs. ὑποδρομάς, Puto autem voce ὑποδρομή signi- 
ficari hic profundum aliquem recessum. 

(11) Ita Regii primus, tertius, quintus,sextus et 
octavus, eque ac Colb. secundus cum Combef. At 
edilio utraque ἐν τῷ βυθῷ ἁλαίαν, mendose, 

(12) Colb. primus tov ἡμῶν, 


455 


. 8. BASILH MAGNI 


196 


inhabitare facit unitis moris $n domo 8. Hoc mare A Ὁ δίκαιος ἅπλαστος, ὁποῖος ὁ ᾿Ιακώδ (09). Aux τοῦτο 


magnum et spatiosum : illic reptilia,quorum non 
est numerus: animalia pusilla cum magnis9*. Sed 
tamen est in illis sapiens quedam et probe ordinata 
dispositio. Non enim solum accusare pisces pos- 
sumus; sed sunt etiam quie operz prelium est 
imitari. Quomodo singula piscium geuera regio- 
nem sibi ipsis idoneam partita,alia in aliorum se. 
des non transeunt, sed intra proprios fines di- 
versantur? Geometra nullus habitationes apud 
hec piscium genera distribuit ; non circumscripta 
sunt muris,non finibus divisa,et quod cuique pro- 
dest, id cuique sponte nature destinatum est.Hic 
enim sinus quadam piscium genera pascit, ille 
alia : et qu: hic abundant, ea alibi vix invenias. 
Nullus mons acutis verticibus porrectus,ea sejun 
git ; non transitum discindit fluvius : sed quedam 
est natura lex, que «sque justeque pro uniuscu- 
jusque commodo vivendi rationem quasi sortito 
singulis prescribit. 

4.Nos vero nequaquam tales sumus.Unde? Quod 
ipsi terminos seternos transferimus,quos 95 patres 
nostri posuerunt. Perperam scindimus tellurem ; 
domum domui,agrum agro adjungimus,ut a proxi- 
mo aliquid auferamus. Norunt cete vivendi genus 
sibi a natura constitutum.Occupant id mare,quod 
ultra habitabiles plagas situm, insulis caret, cui 
continens nulla terra e regione opponitur.(Juam- 
obrem innavigabile est, nec ullum cognoscendi stu- 


B κἀκεῖνος ἕτερα * 


Κατοιαίζει Κύριος µενοτρόπους ἐν οἴκῳ. Αὔτη ἡ 
θάλασσα ἡ µεγάλη καὶ εὐρύχωρος * ἐκεῖ ἑρπετὰ, 
ὦν οὐκ ἔστιν ἀριθμός  ζῶα μιχρὰ μετὰ μεγάλων. 
"AX ὅμως σοφή τίς isti παρ) αὐτοῖς καὶ εὔτακτος 
διακόσµησις. 0) γὰρ µόνον κχτηγορεῖν ἔχομεν tov 
ἰχθύων (1), ἀλλ ἔστιν ἃ καὶ µιµήσασθαι ἄξιον. Πώς 
τὰ γένη τῶν ἰχθύων ἕκαστα τὴν ἐπιτηδείαν ἑαυτοῖς 
διανειµάµενα χώραν, οὖκ ἐπεμθαίνει ἀλλήλοις, ἀλλὰ 
τοῖς οἰκείοι; ὅροις ἑνδιατρίδει ; Οὗδεὶς γεωµέτρης 
παρ) αὐτοῖς κατένειµε τὰς οἰκήσεις * 0b τείχεσι πε- 
ρ'γέγραπται ' o)x ὀροθεσίοις διῄρηται ' καὶ αὗτο- 
µάτως ἑκάστῳ τὸ Ὑχρήσιμον ἀποτέτακται. Οὗτος μὲν 
γὰρ ^ κόλπος τάδε τινὰ (2) γένη τῶν ἰχθόων βόσχει, 
καὶ τὰ de πληθύνοντα ἄπορα παρ᾽ 
ἑτέροις. Οὐδὲν ὄρος ὀξείχις κορυφαῖς ἀνατεταμένον 
διίστησιν, οὐ ποταμὺὸς τὴν διάδασιν ἀποτέμνεται - 
ἀλλὰ νόµος tl, ἐστι φύσεως ἴσως καὶ δικαίως κατὰ 
τὸ ἑκάστου χρειῶδες τὴν δίαιτα» ἑκάστοις ἆποχλη- 
gov (3). 

4. ᾽λλλ' οὐχ ἡμεῖς τοιοῦτοι, Πόθεν; Οἴγε µεταί- 
poutv ὅρια αἰώνια, ἃ ἔθεντο ob πατέρες ἡμῶν. 
Παρατεμνόμεθα (4) mv, συνάπτοµεν οἰκίαν πρὸς 
οἰκίαν καὶ ἀγρὸν πρὸς ἀγρὸν, ἵνα τοῦ πλησίον ἀφ- 
ελώμεθά τι, Οἶδε τὰ χέτη τὴν ἀφωρισμένην αὐτοῖς 
παρὰ τῆς φύσεως δίαιταν, τὴν ἔξω τῶν οἰχουμένω» 
χωρίων κατείληφε θάλασσαν, τὴν ἐρήμην νήσω», f 
µηδεµία πρὸς τὸ ἀντιπέρας ἀντικαθέστηνεν ἤπειρος, 
Διόπερ ἅπλους Ἐστὶν, οὔτε ἱστορίας οὔτε τινὸς χρείας 


dium, nec ulla necessitas illud tentare unquam C κατατολμᾷν αὐτῆς τοὺς πλωτῆρας ἀναπειθούσης. 


nautis persuasit. Hoc mare occupant cete,maximis 
montibus magnitudine similia, velut hi qui viderunt 
narrant : manent intra proprios terminos, nec in- 
sulas neque urbes maritimas infestant. Sic igitur 
unumquodque genusin definitis sibi maris partibus, 
perinde atque in civitatibus, aut vicis quibusdam, 
autantiquis patriis, immoratur.Jam vero quidam ex 
piscibus peregrinantes, velut a communi curia in 
externas regiones ablegati, omnes sub uno signo 
proficiscuntur.Cum enim przscriptum fetanditem- 
pus institerit,alii ab aliis emigrantes sinibus,com- 
muni nature lege concitati, ad mare aqvilonium 
festinant. Et quidem ipso ascensus tempore pisces 


Ἐχείνην κατχλαθόντα τὰ κήτη, τοῖς µεχίστοις τῶν 
ὁρῶν χατὰ τὸ μέγεθος  Loudkz, ὡς ol τεθεαμένοι 
φασὶ, μένει ἓν τοῖς οἶχειοις ὅροις, µήτε ταῖς νήσοις, 
μήτε ταῖς παραλίοις (5) πόλεσι λυµαινόμενα, Οὕτω 
μὲν οὔν ἕκαστον Ὑένος, ὥσπεο Ἠπόλεσιν, Jj χώµεις 
τισὶν, fj πατρίαιν ἀρχαίαις, τοῖς ἀποτεταγμένοις α)- 
τοῖς τῆς θαλάσσης µέρεσιν ἐναυλίζεται. "Ἠδη δέ 
τινες καὶ ἀποδημητιχοὶ τῶν ἰχθύων, ὥσπερ ἀπὸ 
κοινοῦ βουλευτηρίου πρὸς τὴν ὑπερορίαν στελλόμε- 
vot, ὑφ᾽ ivi συνθήµατι πάντες ἁπαίρουσιν,. ᾿Ἐπειδὰν 
γὰρ ὁ τεταγµένος Χαιρὸς τῆς χυήσεως (6) καταλάδῃ, 
ἄλλοι ἀπ᾿ ἄλλων κόλπων µετχναστάντες, τῷ χοινῷ 
τῆς φύσεως νόμρ διεγερθέντες, ἡἘπὶ τὴν βορεινὴν 


coactos per Propontidem in Euxinum Pontum in- ἐπείγονται θάλασσαν. Καὶ ἴδοις ἂν κατὰ τὸν xatpbv 
fluentes, εἰ torrentem quemdam videre possis. D «nc ἀνόδου ὥσπερ τι ῥεῦμα τοὺς ἰχθῶς ἠνωμέ- 


95 Psal. στι, 7. 


99) Ita quatuor mss.Deest articulus in editis.In 
aliis tribus mss. legitur καὶ o 'Iaxo6. Colb. primus 
καὶ 6 "156. Nec aliter legi Eustathius, qui sic inter- 
pretatur: Justus nihil habet fictum sicul Job. Respi- 
cit Basilius ad illud, Ἰακὼθ δὲ ἄνθρωπος ἅπλαστος ι οἱ- 
κῶν olxlav,Jacob autem homo simplez, habitans do- 
mum (Gen. xxv, 27), Particula καί, quee, ut nota- 
vimus, in aliquot mss. reperitur, fere facit ut le- 
gendum suspicer ὑποῖος à Ἰακὼθ xal ὁ Ἰώδ. 

(1) Colb. secundus τῶν τοιούτων ἰχθύων, Mox 
idem ms. xai µιµεῖσθαι. 

(9) Sic quatuor mss.Editi cum duobus mss. τὰ 
δέ τινά τὰ. Stalim editi ἄπορα m;p' ἐχείνοις. At sex 
mss. παρ᾽ ἓτέροις. Ibidem editio Dasil.cum Bodl.et 
cum septem aliis mss. οὐδὲν ὄρος, Editio Paris. 


οὐδὲ ὄρος, 


94 Psal. cir, 25, 40. 95 Prov. xxr, 28. 


(3) Editi cum Reg. tertio et cum Colb. primo 
ἑχάστοις &noxÀnpov. Codex Combef. cum aliis qua- 
tuor mss. ἀποπληρῶν. 

(4) Notat Ducius legi in editione Basiliensi po- 
Steriori παραπείνομεν,Βἰίᾳμο Cornarium maleemen- 
dasse, cum ex παραπείνοµεν effecit παρατείνοµεν, 
ampliamus terram.Caelerum Duczi Codices sque 
ac nostri habent παρατεµνόµεθα, secamus. 

(8) Codices aliquot cum editione Basil. παρ- 
αλίχις. Editio Paris. cum aliis quibusdam mss. 
παραλίοις. 

(6) Editio Basil. καιρὸς τῆς κινήσεως, et ita legit 
Cornarius. Sed Duc. uterque et Anglici mss. et 
Combef. cum sex nostris καιρὸς τῆς χυήσεως, Nec 
aliter legerunt Ambrosius et Eustathius. 


151 


HOMILIA VII IN HEXAEMERON. 


158 


νους (1), καὶ διὰ τῆς Προποντίδος ἐπὶ τὸν Εὔξεινον A Ecquis movet? quodnam est regis imperium?qualia 


ῥέοντας, Τίς ὁ xiv ; ποῖον πρόσταγμα βασιλέως ; 
ποῖα διαγράµµατα κατ ἀγορὰν ηπλωμένα τὴν προ- 
θεσµίαν δηλοῖ ; oi ζεναγοῦντες τίνες ; Ὀρᾷς τὴν 
θεῖαν διάταξιν πάντα πληροῦσαν, καὶ διὰ τῶν µι- 
κροτάτων διήχουσαν. ᾿Ίχθος οὐκ ἀντιλέχει νήμφ 
θεοῦ, καὶ ἄνθρωποι σωτηρίων διδαγµάτων οὐκ àv- 
εχόμεθα. Mi, κατχφρόνει τῶν ἰχθύων, ἐπειδὴ ἂφωνα 
xai ἄλογα παντελῶς, ἀλλὰ φοθοῦ p; καὶ τούτων 
ἀλογώτερος Tic, τῇ διαταγΏ τοῦ κτίσαντος ἀνθιστά- 
µενος. "Axout τῶν ἰχθύων μονονουχὶ φωνὴν ἀφιέν» 
των Ot dv ποιοῦσιν, ὅτι El; διαμονὴν τοῦ γένους 
τὴν μχακρὰν ταύτην ἀποδημίαν στελλόμεθα. Οὐκ 
ἔχουσιν ἴδιον λόγον ἔχουσ. 0i τὸν τῆς φύσεως νό- 
μον ἰσχυρῶς ἐνιδρυμένον, καὶ τὺ πρακτέον ὑποδει- 
χνύντα Παδίσωμεν», xot», imi τὸ βορειον πέλα- 
γος (8). [λυκύτερον γὰρ τῆς λοιπῆς θαλάσσης b«stvo 
τὸ ὕδωρ, διότι ἐπ᾿ ὀλίγον αὖτῃ προσδικτρίδων ὁ 
ἥλιος, οὐκ ἐξάγει αὐτῆς ὅλον διὰ τῆς ἀκτῖνος τὸ 
πότιµον. Χαίρει δὲ τοῖς Ὑλυκέσι xal τά θαλόσσια" 
ὅθεν xal ἐπὶ τοὺς ποταμοὺς ἀνανήχεται πολλόχις, 
καὶ πόῤῥω θχλάσσης φξρεται, Ἐκ τούτου προτιµό- 
τερος αὐτοῖς ὁ Πόντος τῶν λοιπῶν ἐστι κόλπων, ὡς 
ἐπιτήδειος ἐναποχυῆσαι καὶ ἐκθρέψαι τά ἔχγονα, 
Ἐπειδάν δὲ τὸ σπουδαζόµενον ἁρκούντως έκπλη- 
ρωθῇ, πάλιν πανδημεὶ τάντες ὑποστρέφουσιν οἵ- 
χαδε. Καὶ τίς ὁ λόγος, ἀκούσωμεν παρά (0) τῶν 
σιωπώντων. ᾿Επιπόλαιος, φαδὶν, ἡ βορεινὴ θάλασσα, 
καὶ ὑπτία προκειμένη τῶν ἀνέμων ταῖς βίαις, ὁλί- 
γας ἀκτὰς καὶ ὑποδρομὰς (40) ἔκουσο. Διὸ καὶ ix 
πυθµένος οἱ ἄνεμοι ῥᾳδίως αὐτὴν ἀναστρέφόυσιν, 
ὣς καὶ τὴν βυθίαν ψάμμον τοῖς αύμασιν ἄναμίγνυ- 
σθχι. )Αλλὰ καὶ ψυχρὰ Ἰειμῶνος ὥρᾳ, ὑπὸ πολλῶν 
καὶ μεγάλων ποταμῶν πληρουµένη, Διὰ τοῦτο ἐφ᾽ 
ὅσον µέτριον ἀπολαύσαντες αὐτῆς ἐν τῷ θέρει, má- 
λιν χειμῶνος ἐπὶ τὴν ἐν τῷ βυθῷ ἀλέαν (11) καὶ τὰ 
προσήλικ τῶν χωρίων ἐπείγονται, καὶ φυγόντες τὸ 
δυσήνεµον τῶν ἀρχτφων, τοῖς ἐπ᾽ ἕλαττον τινχσσοµέ- 
νοις χόλποις ἐγκαθορμίζονται. 

5. Εἶδον ταῦτα Εγὼ, αἱ τὴν iv πᾶσι τοῦ Θεοῦ 
σοφίαν ἰθαύμασα. El τὰ ἄλογα ἐπινοητικὰ καὶ qu- 
λακτικὰ τῆς (xq αὐτῶν σωτηρίας, καὶ οἶδε τὸ al- 
βετὸν αὐτῷ xal τὸ φευκτὸν ὁ ἰχθύς' τί ἐροῦμεν 
ἡμεῖς ob λόγῳ τετιμηµένοι, xai νόµῳ πεπαιδευµέ- 


vot, ἐπαγγελίχις πρυτραπέντες, Πνεύματι σοφισθἑν- p 


τες, εἶτα τῶν ἰχθύων ἁλογώτερον τὰ καθ ἑαυτοὺς 
διατιθέµενοι ; εἴπερ οἱ μὲν ἴσασι τοῦ μέλλοντός τινα 
ποιεῖαθχι πρόνοιανι ἡμεῖς δὲ ἐκ τῆς πρὸς τὸ µέλλον 
ἀνελπιστίας δι’ ἡδονᾶς βοσκηματώδους vt». ζωὴν (12) 
ἀναλίσκομεν. "Lyc τοσαῦτα διαµείδει πελάγη ὁπὲρ 
τοῦ εὕρασθαί τινχ ὠφέλειαν" τί ἐρεῖς σὺ ὁ τῇ ἀργίᾳ 
συζῶν ; ᾽Αργία δὲ καχουργίας ἀρχλ. Μηδεὶς ἄγνοιαν 
προφασιζέσθω. Φυσικὸς λόγος οἰκείωσιν ἡμῖν . τοῦ 


(7) Codices quatuor τοὺς ἰχθύας, Editi τοὺς 
ἰχθὺς. 

T 8) Colb. primus ἐπὶ τὸ βόρειον µέρος, ad. aqui- 
lonarem partem. Infra duo mss. «(αίρει γὰρ τοῖς. 
9) Codex Combef. ἂκουσον παρά. . 

10) Editi cum Reg. tertio ὑποδρόμους. Alii sex 


edicta in furo exposita, prefinitum tempus indi- 
cant? qui sunt hospitum advenarumque ductores? 
Vides divinam ordinationem cuncta complentem, 
atque per minulissima pervadentem. Piscis divinz 
legi non adversatur,nos vero salutaribus praeceptis 
non obsequimur.Csve pisces asperneris,quod muti 
sunt, et omnino rationis 67 expertes:sed time,ne 
etiam hisinferior sis ratione,ordinationi conditoris 
obsistens.Áudi pisces,qui per ea quz faciunt,tan- 
tum non emittant hauc vocem: Nos ad perpetuam 
generis conservationem in longinquam hanc pere. 
grinationem mittimur.Non ipsis inest propriaratio; 
sed nature leuyem habent sibi fortiter insidentem, 
et quod agendum est suggerentem. Eamus, inqui- 
unt, ad aquilonare pelagus. Dulcior est enim illa 
aqua quam reliquum mare, propterea quod sol bre- 
vi tempore in eo commorans, non ex eo per suos 
radios educit quidquid potui aptum est.Gaudent et 
marina aquis dulcibus : unde et ad flumina sepe 
enatant, proculque a mari discedunt. Hac de causa 
c;teris sinibus ab ipsis prefertur Pontus, velut ad 
fetos edendos atqueenutriendos idoneus.Postquam 
vero id quod in votiserat, expletum abunde fuit ; 
rursus omnes catervatim ad propria revertuptur. 
Et que sit redeundi ratio, a mutisaudiamus. Aqui- 
lonarezQquor,inquiunt, profundum non est,cumque 
supinum sit, violentis ventis exponitur, ac littora 
pauca et paucos recessus habet. Quapropter etiam 
ab imo solo ipsum facile concutiunt venti, adeo ut 


C arena qua in fundo subsidebat, fluctibus permi- 


sceatur.Quin et frigidum est hiemis tempore,quip- 
pe quod a multis magnisque fluviis repleatur.Prop- 
terea ipsoin zstate moderate potiti, rarsus hieme 
ut ad teporem in profundo conservatum, ita et ad 
aprica loca properant, atque septentrionales ven- 
los graves et infestos fugientes, in sinus minus 
exagilatos velut in portus sese recipiunt. 


b. Vidi isthzc ego ipse, et Dei in omnibus sa- 
pientiam admiratus sum.Bruta si prospiciunt sibi, 
ac propriam suam salutem servant, si novit piscis 
quid sibi eligendum sit aut effugiendum: quid nos 
sumus dicturi qui ratione cohonestati,lege eruditi, 
pollicitationibus invitati, et Spiritu edocti, adhuc 
lamen res nostras ineptius quam pisces ipsi dispo- 
nimus?llli enim futura quodammodo providere no- 
runt:nos autem spe luturi abjecta in belluinis vo- 
luptatibus vitam nostram absumimus. Piscis tot 
mutat maria, ut aliquid inveniat emolumenti;quid 
tu diclurus es, qui in otio ac desidia vitam degis ? 
Otium autem, mali faciendi origo. Nemo ignoran- 
tiam prztexat. Insita est nobis naturalis ratio,quze 


I085. ὑποδρομάς. Puto autem voce ὑποδρομή signi- 
ficari hic profundum aliquem recessum. 

(11) Ita Regii primus, tertius, quintus,sextus et 
octavus, eque ac Colb. secundus cum Combef. At 
editio utraque lv τῷ βυθῷ ἁλαίαν, mendose. 

(19) Colb. primus tov ἡμῶν, 


159 


$. BASILII MAGNI 


bona nobis vindicanda esse, noxia vero fugienda Α καλοῦ, καὶ ἀλλοτρίωσιν ἀπὸ τῶν βλαθερῶν ὑπο- 


submonet.À marinis exemplisnequaquam discedo: 
quandoquidem isthaec nobisexpendenda proponun- 
tur. Audivi aquodam maritimo, echinum marinum, 
parvum prorsus et aspernabileanimal,saepenumero 
tranquillitatis et tempestatis navigatoribus monito- 
rem fieri. Qui cum ventorum prazsenserit co mo- 
tionem, validum aliquem calculum subit,et in ipso 
tanquam in anchora firmiter fluctuat, ejusque pon- 
dere detinetur,ne facile afluctibusabstrahatur. Hoc 
signum ubi viderint nautici, violentam ventorum 
agitetionem imminere sciunt.68A strologus nullus, 
nullus Chaldeus, ex astrorum ortu aeris turbatio- 
nes conjectans, isthzc echinum docuit : sed maris 
et ventorum Dominus vel parvo animali evidens et 
apertum magna su? sapientia vestigium impressit. 
luprovidum nihil,nihil a Deo fuit neglectum. Spe- 
culatur omnia oculus ille insopitus.Omnibus adest, 
unicuiquesalutis consequenda facultatem largiens. 
Deus si echinum 4 sua providentia non excludit, 
rebus tuis non prospicit? Viri, diligite uxoes 96. 
Quamvis externi inter vossitis, tamen in conjugii 
societatem convenistis.Hoc natur: vinculum, hoc 
jugum per benedictionem impositum, distantium 
sit conjunctio. Vipera reptüilium exitiosissima ad 
marine murzene nuptias accurrit : et ubi sibilo 
suam presentiam denuntiavit, ipsam a fundo ad 
nuptialem complexum evocat. Illa autem obtem- 
perat, et cum venenata bestia copulatur. Quid sibi 
vult bic sermo? Nimirum necesse esse, ut conjux 
maritum perferat, licet asperum, licet moribus 
ferum, nec ob ullam causam conjunctionem diri- 
mere velit. Percussor est? Sed vir tuus est. Te- 
mulentusne?At tibi est natura conjunctus. Durusne 
etimplacidus ? At membrum jam tuum est, et 
membrorum praestantissimum. 

6.Audiatautem etvir convenientem sibi admoni- 
tionem. Vipera nuptiasreverila, virus evomit : tu 
animi duritiam et inhumanitatem ob conjunctionis 
reverentiam non depones ? Aut fortassis nobis et 
alio modo proderit viperz exemplum:quod nature 
adulterium quoddam est hic ille viperz et murznze 
complexus. Discant igitur qui alienis insidiantur 


δεικνύς ἐγκατέσπαρται. Οὖκ ἀφίσταμχι τῶν θαλασ- 
σίων ὑποδειγμάτων, ἐπειδὴ ταῦτα ἡμῖν πρόχειται 
el; ἐξέτασιν (15). "Ἠκουσα ἐγὼ τῶν παραλίων τι- 
vbe, ὅτι ὁ θαλάσσιος ἐχῖνος, τὸ μικρὸν παντελῶς xal 
εὐκαταφρόνητον ζῶον, διδάσκαλος πολλάκις γα) fmc 
καὶ κλύδωνος τοῖς πλέουσι γίνεται. "Oc, ὅταν προΐδῃ 
ταριχὴν i$ ἀνέμων, ψηφῖδά τινα ὐὑπελθὼν γενναίαν, 
ἐπ᾿ αὗτης, ὥσπερ im! ἀγχύρας, βεθχίως (14) σα- 
λεύει, κατεχόµενος τῷ βάρει πρὸς τὸ μὴ ῥᾳδίως τοῖς 
κύμασιν ὑποσύρεσθαι,. Τοῦτο ὅταν ἴδωσιν οἱ ναυτικοὶ 
τὸ σηµε]ον, ἴσασι τὴν προσδοχωµένην βιαίαν κίνησιν 
τῶν ἀνέμων. Οὐὗδεὶς ἀστρολόγος, οὐδεὶς Χαλδαῖος, 
ταῖς ἐπιτολαῖς τῶν ἄστρων τὰς τῶν ἀέρων ταραχὰς 


p Τεχµαιρόµενος, ταῦτα τὸν kytvov ἐδίδαξεν, ἀλλ᾽ ὁ 


θαλάσσης καὶ ἀνέμων Κύριος καὶ τῷ μικρῷ ζώμ 
τῆς μεγάλης ἑαυτοῦ σοφίας ἑνχργὲς ἴχνος Ἐνέθηκεν. 
00δὲν ἀπρονόητον, οὐδὲν ἡμελημένον παρὰ θεοῦ (45). 
Πάντα σχοπεύει ὁ ἀκοίμητος ὀφθαλμός. Πᾶσι παρ- 
εστιν; ἑκπορίζων ἑκάστῳ τὴν σωτηρίανο El ἐχῖνον 
ἔξω της ἑαυτοῦ ἐπισχοπῆς 5 θεὺς οὖκ ἀφῖικε, τὰ 
gà οὐκ ἐπισχοπεῖ; Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖ- 
κας χᾶν ὑπερόριοι ἀλλήλοις πβὸς κοινωνίαν γάμου 
συνέλθητε. Ὁ τῆς φύσεως δεσμὸς, ὁ διὰ τῆς εὖλο- 
γίας ζυγὸς, ἕνωσις ἔστω τῶν διεστώτων. ᾿Εχιδνα, 
τὸ χαλεπώτατον τῶν ἑρπετῶν, πρὺς γάμον ἁπαντφ 
της θᾳλασσίας µμυραίνης (16), καὶ συριγμῷ τὴν 
παρουσίχν σημήνασα ἐγκαλεῖται αὐτην ἐκ τῶν βυ- 
θῶν πρὸς γαμικὴν συμπλοκὴ», 'H δὲ ὑπακούει, καὶ 
ἐνοῦται τῷ ἰοθόλῳ. Τί βούλεταί µοι ὁ λόγος ; ὅτι xdv 
τραχύς ἢᾖ ; κἂν ἆγριος τὸ Ίθος ὁ σύνοικος, ἀνάγκη 
φέρειν τὴν ὁμόζυγα, xal ἐκ μηδεμιᾶς προφάσεως (17) 
καταδέχεσθαι τὴν ἕνωσιν διασπᾷν. Πλήκτης ; Αλλ᾽ 
ἀνήρ. llápowoc , Αλλ ἠνωμένος κατὰ τὴν φύσιν. 
Τραχὺς καὶ δυσάρεστος ; ᾽Αλλὰ µέλος ἤδη σὺν, καὶ 
μελών τὸ τιµιώτατον. 

ϐ. ᾽Αχουέτω δὲ καὶ ὁ ἀνὴρ τῆς προσηκούσης αὐτῷ 
παρχινέσεως. 'H ἔχιδνα τὸν iov ἐξεμεῖ, αἰδουμένη 
τὸν γάμον σὺ τὸ τῆς uy" ἀπηνὲς xal ἀπάνθρω- 
tow οὐκ ἀποτίθεσαι alóot τῆς ἑνώσεως ; "H τάχα τὸ 
τῆς Ἱχίδνης ὑπόδειγμα καὶ ἑτέρως ἡμῖν χρησι- 
μεύσει (18). ὅτι μοιχεὶο τίς ἔστι τῆς φύσεως ἡ τῆς 
ἐχίδνης καὶ τῆς µυραίΐνης ἐπιπλοχή, Διδαχθήτωσαν 


nuptiis,quali reptili sint consimiles.Ecclesiam un- D οὖν τοῖς ἀλλοτρίοις ἐπιδουλεύοντες γάμοις, ποταπῷ 


delibet edificare unus mibi scopus est. Sedentur 
incontinentium libidines,tum terrenis tum marinis 
frenate exemplis. Hic etcorporis infirmitasel tem- 
pus advesperascens finem loquendi facere me co- 
gunt, etsi his qui libenter audiunt,complura adhuc, 


96 Ephes. v, 25. 


(13) Sic mss. At editi εἰς cà» ἐξ. Nec. ita multo 
post duo mss. τὸ µικρότατον. u 

(14) [ta editio Basil. cum quinque mss. Fditio 
Paris. cum Reg. octavo ἀγχύρας βεβαίας. Tanquam 
in anchora firma.Aliquanto post editio Paris.cum 
aliquut mss. ὑποσύρεσθαι. Alii quidam mss. cum 
Bodl. ἀποσύρεσθαι. 

(15, Reg. secundus cum Colb. secundo παρὰ 


0tQ. 
(io Codex Combef. τῇ θαλαντίφ µυραίνη. Mox 
Colb. primus σηµαίνασα Ἐγιαλεῖσθαι. Monet vir 


εἶσιν ἑρπετῷ παραπλήσιοι, Εἷς µοι σχοπὸς, παντα- 
χόθὲν οἰκοδομεῖασθιι τὴν Λ᾿ἘΕκκλησίαν. Καταστελ- 
λέσθω (19) τὰ πόθη τῶν ἀκολάστων, xai γγείοις 
καὶ Θθαλαττίοις ὑποδείγμασι παιδευόµενα. ᾿Ενταῦυθά 
µε στῆναι τοῦ λόχου f, τε τοῦ σώματος καταναγ- 


doctissimus Ducaus, quod hic de murtnis dicitur, 
id quidem a quibusdam scriptoribus affirmari, ab 
aliis vero negari. 

(17) Colb. secundus τὴν ὁμόζυγον, καὶ μηδὲ ἐκ 
μιᾶς προφάσεως. Reg. primus habet quoque τὴν 
ὁμόζυγον. Alii mss. cum editis τὴν ὁμόζυγα, etc. 

(18) Codices sex χρησιμεύσει, Editi cum Reg. 
quinto χρησιμεύει. 

(19) Colb. secundus καταστελλέσθωσαν. Statim 
idem ms. παιδευόµενα. 


161 


κάζει ἀσθένεια, xal τὸ τῆς ὥρας OU: 
ἔτι προσθεῖναι εἶχον τοῖς φιληκόοις θαύματος ἄξικ 
περὶ τῶν φυοµένων bv τῇ θαλάσσῃ * περὶ θαλάσσης 
αὐτῆς, πῶς εἰς ἅλας τὸ ὕδωρ πήγνυται ' πῶς ὁ πο- 
λυτίμητος λίθος τὸ xoupdÀtow, Χλόη µέν ἐστιν iv τῇ 
θαλάσσῃ, ἐπειδὰν δὲ εἷς τὸν ἀέρα ἐξενεχθῇ, πρὸς 
λίθου στεῤῥότητα µεταπήγνυται ' πόθεν τῷ εὖτε- 
λεστάτῳ ζώφ τῷ ὀστρέῳ τὸν βαρύτιμον μαργαρί- 
την (20) ἡ φύσις ἐνέθηκεν  ἃ γὰρ ἐπιθυμοῦσι θη- 
σαυροὶ βασιλέων, ταῦτα περὶ αἰγιαλοὺς καὶ ἀχτὰς 
κάὶ τραχείας πέτρας διέῤῥιπται, τοῖς ἐλύτροις τῶν 
ὀστρέων ἐγκείμενα * πόθεν τὸ χρυσοῦν ἔριον αἱ πίν- 
ναι τρέφουσιν, ὅπερ οὐδεὶς τῶν ἀνθοθάφων µέχρι 
νυν (21) Εμιμήσατο *. πόθεν αἱ κόχλοι τοῖς βασιλεῦσι 
τὰς ἁλουργίόας χαρίζονται, ai καὶ τὰ ἄνθη τῶν λει- 
μώνων τῇ εὐχροίά παρέδραµον. 
ὕδατα (22). Καὶ vl ob ἸὙέγονε τῶν ἀναγχαίων; τί 
δὲ οὐχὶ τῶν πολυτελῶν ἐχαρίσθη τῷ βίῳ; τὰ μὲν 
εἷς ὑπηρεσίαν ἀνθρώπων, τὰ δὲ εἰς θεωρίαν τοῦ 
περὶ τὴν κτίσιν θαύματος, ” Άλλα φοθερὰ, παιδαγω- 
γοῦντα ἡμῶν τὸ ῥάθυμον (23). ᾿Ἐποίησεν ὁ θεὸς 
τὰ χήτη τὰ μεγάλα. Οὐκ ἐπειδὴ καρίδος καὶ 
μ.αινίδος μείζονα, διὰ τοῦτο μεγάλα εἴρηταί : ἀλλ᾽ 
ἐπειδὴ τοῖς µεγίστοις ὄρεσι τῷ ὄγκῳ τοῦ σώματος 
παρισάζεται ᾽ ἆ γε xal νήσων πολλάκις φαντασίαν 
παρέχεται, ἐπειδάν ποτε ἐπὶ τὴν ἄχραν ἐπιφά- 
νειαν τοῦ ὕδατος ἀνανήξηται, «Ταῦτα μέντοι τηλι- 
xxovx ὄντα οὗ περὶ ἀχτὰς, οὐδὲ αἱγιαλοὺς (24) 
Surrgióst, ἀλλά τὸ ᾿Ατλαντικὸν λεγόμενον πέλαγος 
ἑ οικεῖ. Τοιαῦτα ἐστι τὰ πρὸς φόδον καὶ ἔκπληξιν 
ἡμετέρα δηµιουργηθέντα ζώα, ᾿Εὰν δὲ ἀκούσῃς, 
ὅτι τὰ μέγιστα τῶν πλοίων Ἠἠπλωμένοις ἰστίοις ἐξ 
οὗρίας Φεροµενα τὸ µικρότατον ἰχθύδιον ἡ ἐχενπὶς 
οὕτω ῥᾳθίως ἵστησιν, ὥστε ἀχίνητον ἐπὶ πλείστον 
φυλάσσειν τὴν ναῦν ὥσπερ καταβῥιζωθεῖσαν (95) 
ἐν αὐτῷ τῷ πελάγει, ἄρ᾽ οὐ χὶ καὶ ἐν τῷ μικρῷ vost 
τὴν αὐτὴν τῆς τοῦ κτίσαντος δυνάμεως λαμθάνεις 
ἀπόδειξιν ; O5 γὰρ μόνοι (26) ξιφίαι, καὶ πρίονες, καὶ 
Κόνες, καὶ φάλαιναι xol ζύγαιναι, φοθερὰ, ἀλλὰ καὶ 
τρυγόνος Χέντρον τῆς θαλασσίας, καὶ ταύτης νεκρᾶς, 
καὶ λαγωὸς ὁ θαλάσσιος, οὐχ Πττόν bow φοθερὰ, τα- 
χεῖαν καὶ ἀπαραίτητον τὴν φθορὰν ἐπιφέροντα, Οὕτω 
σε διὰ πάντων ἐγρηγορέναι ὁ κτίστης βούλεται, ἵν 
ἐν vr πρὸς θεὸν ἐλπίδι τὰς ἀπ᾿ αὐτῶν βλάθας ἆπο- 
διδράσκῃς. ᾽Αλλὰ γὰρ ἀναδρχμόντες Ex τῶν βυθῶν, 
ἐπὶ την ἄπειρον καταφύγωμεν. 


97 Gen. 1, 94. 
(20) Nonnulli qnss, «by πολύτιμον μαργαρί» 


νο 
04) Sic mss. septem. Voces µέχρι vov deside- 
rantur in vulgatis. 
22) Colb. primus aliquanto fusius, ἐξαγαγέτω 
τὰ ὕδατα ἑρπιτὰ ψυχῶν ζωσῶν, producant aqua 
reptilia animarum viventium. — 
29) Rursus Colb. primus, zov τὴν ῥᾳθυμία», 
(24) Codices οοἱο, οὐδὲ αἰγιχλούς. Editi cum Colb. 
secundo οὐδὲ περὶ αἰγιαλούς. lbidem Colb. secun- 
dus τῷ ᾽Ατλαντικῷ λεγομένῳ πελάγει ἐνοικετ. 
(25) Variant inter se veteres tum calamo notati, 
tum typis descripti libri, Editio Basil. cum Bodl. οἱ 


9 


com aliis multis mss. φυλάσσειν ὥσπερ καταῤῥιζω- 


PATROL. Gn. XXIX. 


HOMILIA VII IN HBXAEMERON. 


Καὶ γάρ πως ἄλλα 9 


A62 


ἀπεὶ πολλὰ 4 eaqueadmiratione digna, de rebusin mari nascen- 


libus apponere poteram. Nimirum de ipso mari : 
quomodo in salem concrescit aqua : quomedo pre- 
liosissimus lapis corallium, in mari quidem herba 
esl, postquam vero in aerem eductus fuerit, in la- 
pidis soliditatem compingitur : unde in vilissima 
bestia ostrea margaritam perquam pretiosam na- 
Iura inclusit. Que enim concupiscunt regum the- 
sauri, ea circa littora ripasque et asperas petrus 
disjec:a sunt, in ostreorum testis recondita ; unde 


pinnae auream lanam nutriunt, quam infectorum 


nullus hactenus est imitatus;unde zochlem regibus 


largiuntur Purpuram, qua pratorum etiam flores 
coloris praestantia superant. Producant aquo. Ec- 
quid necessariorum factum non est? quid pretioso- 


"ESayavíso τὰ g rum datum nonesi vile? Hzc quidem ad hominum 


ministerium, illa vero ad contemplationem : qua 
creationis iniraculum contemplamur. Alia sunt 
horribilia, desidiam nostram erudientia, Creavit 
Deuscete grandia.9?TNon quia majorasuntquam squilla 
et mena, idcirco grandia dicta sunt:sed quia maxi- 
mis montibus mole corporisadaequantur: qua oerte si 
unquam ad summam aqua superficiem 69 enata- 
rint, sepenumero speciem referupt insularum. Hac 
quidem certe,utpote tanta,non circa ripas neque eirca 
littora diversantur: sed in eo mari quod Atlenticum 
vocatur, inhabitant. Talia sunt animantia, que ad 
lerrorem stüporemque nobis incutiendum creata 
sunt. Át si pisciculum minimum,remoram scilicet, 
maxíma navigia, expassis velis vento secundo uten- 


c 18, facile sistere audieris ; ila ut navim diutissime 


detineat immolam, quasi in ipso mari radices 
egisset, nonne eliam in hoc exiguo piace eadem 
Creatoris potentia tibi significatur ac ostenditur ? 
Non enim solum gladii, serre, canes, balanza οἱ 
zygona formidanda sunt; sed etaculeus pastinacz 
marinz,ejusque mortuz,et lepus marinus non mi- 
nus sunt metuendi, cum celerem inevitabilemque 
interitum afferant. Ita te per omnia vigilare vult 
Conditor, ut,reposita in eo spe,detrimeniaab ipsis 
impendeniia declines.Sed enim ab imis gurgitibus 
remeantes, ad continentem redearaus. Nam opificii 
miracula alia ex aliis nobis occurrentia, velut qui- 
dam fluctus, crebris alternisque excursionibus no- 
slirum submersere sermonem. Quanquam id mihi 
utique fuerit admirationi, si mens nostra, admi- 


θὲν iv, Henricianus codex et Coisl.secundus φυλάσ» 
σειν την va2v ὥσπερ καταβῥιζωθέν, tanquam οἱ id ad 
vocem ἰχθύδιον relerendum sit. Medicseus,Comb., 
Colb. secundus et Reg. octavus φυλάσσειν τὴν ναῦν 
ὥσπερ καταῤῥιζωθεῖσαν * cui lectioni favent et Απι- 
brosius et Eustathjus. Nostra editio Paris. xa- 
ταῤῥωθεῖσαν, 

26) Codices juinque οὐ γὰρ μόνοι, Edili οὐ μόνον 
14e. Μοχ editio Basil.cum ms.Combel. el cum aliis 
novem praeler Bedl. φοδεραί. Editio Paris. φοδε- 
pi. Zygmna aulem piscis est, quem nonnulli 4i- 
bellam vocant. Hanc piscem vocat Tilmannus or- 
cam. 


165 


S. BASILII MAGNI 


161 


rabiliora in tellure nacta, rursus in mare ad Jon A ἐπ ἄλλοις κπιχλαθόντα ἡμᾶς της δημιουργίας τὲ 


exemplum non aufugiat. Videtur autem mihi ora- 
tio delapsa in innumera miracula, modi oblita esse, 
et idem perpessa fuisse quod ii qui navigant in 
pelago, qui ex nullo termino fixo motum conje- 
clantes, sepius quantum ab ipsis sit decursum 
spatii ignorant. Quod sane nobis etiam videtur 
accidisse, quippe sermone creaturam percur- 
rente, eorum que relata sunt copiam non per- 
cepimus. Verum licet venerabile illud theatrum li- 
benter audiat,et miraculorum herilium narratiosit 
servorum auribus jucunda: hic tamen orationem 
sistentes, diem ad ea quee desunt absolvenda, ex- 
spectemus. Omnes igitur exsurgentes pro μ que 
commemorata sunt, gratias agamus ; el ut ea qua 
supersunt compleantur,postulemus. Utinam autem 
et inter sumendos cibos sint vobis in mensa, loco 
colloquii,ea que tum matutina tum vespertina ora- 
tione explicavi:utinam etiam barum rerum cogita - 
tionibus per somnum occupati, lztitia diurna vel 
dormientes Ífruamini, ut dicere possitis: Ego 
dormio, et cor meum vigilat 91*, utpote quod 
nocte dieque legem Domini meditetur, cui gloria 
et imperium in secula seculorum. Ámen. 


θαύματα, αἷόν τινα χύµατα, ταῖς συνεχέαι xal ἔπαλ» 
λήλοις ἐπιδρομαῖς ὑποθρύχιον Ἁμῶν τὸν λόγον yz 
(21). Καΐτοι θαυμάσαιμι dv, εἰ ph, µείζοσι τοῖς κατ 
ἄπειρον παραδόξοις 3 διάνοια ἡμῶν ἐντυχοῦσα, má- 
Àw κατὰ τὸν Ἰωνᾶν ἐπὶ τὴν θάλασσαν ὁραπετεύσει, 
"Eows δέ µοι ὁ λόγος ἐμπεσὼν εἷς τὰ µυρία θαύ- 
µατα ἐπιλελῆσθαι τῆς συµµετρίας, καὶ ταυτὸ πι- 
πονθέναι τοῖς ἓν πελάγει ναυτιλλοµένοις, ot, πρὸς 
μηδὲν πεπηγὸς (98) τὴν Χίνησιν τεχµαιρόµενα, 
ἀγνοῦσι πολλάχις ὅσον διέδραµον. "O δΑ xal περὶ 
ἡμᾶς ἔοικε γεγενΏσθαι, τρέχοντος τοῦ λόγου διὰ τῆς 
κτίσεως, μὴ λαθεῖν τοῦ πλήθους τῶν εἰρημένων τὴν 
αἴσθησιν. ᾽Αλλ᾽ εἰ καὶ φιλήκοον τὸ σεμνὸν τούτο 
θέατρον, καὶ Ὑλυκεῖα δούλων ἀκοαῖς δεσποτιχῶν 
Β θχυµάτων διήγησις, ἐνταῦθα τὸν Άογον ὁρμίσαντε, 
µείνωµεν τὴν ἡμέραν πρὸς τὴν τῶν λειποµένων 
ἀπόδοσι.. ᾿Αναστάντες δὲ πάντες εὐχαριστήαωμεν 
ὑπὲρ τῶν εἱρημένων, καὶ αἰσθήσωμεν τῶν λειπομέ- 
νων τὴν πλήρωσιν (29). Γένοιτο δὲ ὑμῖν καὶ ἐν di 
µεταλήψει τῆς τροφῆς ἐπιτραπέζια διηγήματα, ὅσι 
τε ἕωθεν ὑμῖν, xal ὅσα κατὰ την ἑσπέραν ἐπῆλθεν ὁ 
λόγος * καὶ ταῖς περὶ τούτων ἐννοίαις ὑπὸ τοῦ ὕπνυ 
καταληφθέντες, τῆς µμεθημερινῆς εὐφροσύνης καὶ 


καθεύδοντες ἀπολαύσοιτε. ἵνα iim ὑμῖν λέγειν ᾿Εγὼ καθεύδω, καὶ ἡ (30) καρδία µου ἀγρυπνεῖ, μελι- 
τῶσα νυχτὸς xal ημέρας bv τῷ νὸμῳ Κυρίου, ip ἡ δὸξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 


E PARAR ERU ———————— 


HOMILIA VIII. 
De volatilibus et aquaticis. 

70 1. Et dixit Deus: Produeat terra animam vi- 
ventem juxia genus, quadrupedia, εἰ reptilia et bestias 
juxia genus. Et factum est sic 98. Venit preceptum 
ordine procedena,et terra quoquepropriun accepit 
ornatum Illic, Producant aquo reptilia animarum 
vivenlium9*: hic, Producat terraanimam viventem. 
Nunquid animata est terra ? Jamme locum habent 
desipientes Manichaei, qui terre indunt animam ? 
Non quia dixit: Producat, id quod in ipsa situm 
erat, protulit: sed qui preceptum dedit, etiam vim 
et facultatem producendi ei contulit. Neque enim 
cum audivit terra, Germinet herbam feni et lignum 
fructiferum !, fenum quod in se reconditum habe- 
bat, protulit ; neque palmam,aut quercum,aut cu- 
pressum,in ima quapiain sui uteri parte occultata, 
extra superficiem eduxit:sed divinus sermo,eorum 
qu& (unt natura est. Germinet terra; non quod ha- 
bet,edat:sed quod non habet,acquirat, quandoquidem 
Deus agendi et producendi vim ei largitur.Sic etiam 
nunc,Producai lerra animam,non eam qua inerat 
in ipsa:sed eam,qus ei per preceptum a Deo data est. 


97* Cant. v, 2. 98 Gen. 1. 24. 99 ibid. 90, 91. 


(27) Reg. sextus τὸν λόγον κατήγαχεν. 

(28) Colb. secundus μηδὲ uix pov πεπηγός. Reg. 
secundus µηδὲν ἑμπεπηγός. 

(29) Reg. sextus λειπομένων τὴν δήλωσιν. 

(90) Sic multi mss. sque ac LXX. Deest articu- 
lus in editis. 

(31) Colb. primus hune praefert titulum, περὶ 
ἑρπετῶν καὶ θηρίων ὁμιλία ὀγδόη. Reg. octavus τοῦ 
zi οὔ εἰς τὸν Γένεσιν ὁμιλία π’. Coisl. primus ὃμι- 

η. 


OMIAIA H', 
Περὶ πτηνῶν καὶ ἑνύδρων (31). 

4. Καὶ εἶπεν ὁ θεός ^. ᾿Εξαγαγέτω ἡ γή ψυχὶν 
ζῶσαν κατὰ Ὑένος τετράποὺχκ καὶ ἑρπιτὰ καὶ 
θηρία κατὰ ἨὙένος. Καὶ ἴγένεο οὕτως. "Be τὸ 
πρόσταγμα ὁδῷ βαδίζον, ααἱὶ ἀπέλαῦε καὶ ἡ vn τὸν 
ἴδιον κόσμον, Ἐκεῖ, ᾿Εξαγαγέτω τὰ ὕδατα ἑρπετὰ 
ψυχῶν ζωσῶν * dés, ᾿Εξαγαγέω ἡ γ yy 
ζῶσαν. ᾿Έμψυχος ἄρα ἡ γη ; καὶ χώραν ἔχουσν d 
µαταιόφρονες Μανιχαῖοι, ψυχην ἐντιθέντες τῇ T3 
Οὐὑκ ἐπειδὴ εἶπεν, ᾿Εξαγχγέτω, τὸ ἐἑναποχείμενον 
αὐτ προήνεγχεν ' ἁλλ᾽ ὁ δοὺς τὸ πρόσταγμα χαὶ 
τὴν τοῦ ἐξαγαγεῖν αὐτῇῃ δύναμιν ἐχαρίσατο, Οὔτε 
γὰρ ὅτε ἤχουσεν ἡ ΥΠ, Βλαστησάτω βοτάνην (33! 
χόρτου xal ξύλον κάρπιµον, κΧεχρυμμένον ἔχουσα 
Ὀ τὸν χόρτον ἐξήνεγκεν * οὐδὲ τὸν φοίνικα, fj τὴ» ὁρῦν, 
fj τὴν χυπάρισσον κάτω που kv ταῖς λαγόσιν im- 
τῆς ἀποχεχρυμμένα ἀνῆκε πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν ᾽ 
&)À' ὁ θεῖος λόγος φύσις ἐσοὶ τῶν γινοµένων (83). 
Βλαστησάτω ἡ Q7, * οὐχ ὅπερ ἔχει προθαλλέτω, aU. 
ὃ μὴ ἔχει κτησάσθω, Θεοῦ δωρουµένου τῆς ἑνεργείας 
τὴν δύναμιν. Οὕτω καὶ νῦν, ᾿Εξαγαγέτω à vn 
quyhv (84), ob τὴν ἑναποχειμένην, ἀλλὰ τὴν δεδο, 


1 ibid. 11. 

(32) Codtces aliquot ἙΒλαστησάτω ἡ τῇ p^. 
Unus Duc. οὔτε γὰρ ὅτε ἤχουσε, Βλαστησάτω ἡ γή 

οτάνην. 

(33) Editio Basil.cum aliquot Π]δ9.φύσις ἐστὶ sov 
Ἱινοµένων. Editio Paris. γινοµένων. Ibidem codices 
non pauci Βλαστησάτω ἡ 45, οὐχ.Αί editi cum Reg. 
quinto βλαστησάτω, οὐχ. 

(34) Colb. primus τὴν ψυχὰν toxsav.Ibidemidem 
codex cum Reg. sexto οὐ τὴν ἀποκειμένην, ἀλλὰ τὴν 
διδομένην. 


C 


165 


HOMILIA VIH IN HEXAEMERON. 


166 


µένην αὐτῃ παρὰ τοῦ θεοῦ διὰ τῆς ἔπιταγῆης. A Deindeetiamsermoin contrarium eis cedet. Etenim | 


"Ἔπειτα xal εἷς τὸ ἐναντίον αὑτοῖς ὁ λόγος περιτρα- 


πήσεται. El γὰρ ἀξήνεγχεν ἡ γη τὴν quy hv, ἐρήμην 
ἑαυτὴν κατέλιπε της ψυχῆς. ᾽Αλλ᾽ ἐκείνων μὲν τὸ 
βδελυκτὸν αὐτόθεν γνώριµον. Διὰ τί μέντοι τὰ μὲν 
ὕδατα ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν ἐξαγαγεῖν προσετάχθη, 
ἢ δὲ γη ψυχὰν ζῶώσαν, Λογιζόμεθα τοίνυν, ὅτι τῶν 
μὲν νηκτῶν ἡ φύσις ἀτελεστέρας πὠς δοχεῖ ζωῆς 
µετέχειν, διὰ τὸ ἐν τῇ παχύτητι τοῦ ὕδατος διχι» 
τᾶσθχι. Καὶ γὰρ ἀχοη παρ) ἐκείνοις βαρεῖα, καὶ 
ὁρῶσιν ἀμθλὺ διὰ τοῦ ὕδατος βλέποντες, καὶ οὗτε τις 
μνήμη παρ) ἐχείνοις, οὔτε Φαντασία, οὔτε τοῦ συν- 
ἦθους ἐπίγνωσις. Ata τοῦτο οἱονεὶ ἐνδείκνυται ὃ λόγος, 
ὅτι ἡ σαρκικὴ ζωὴ τοῖς ἐνύδροις καθηγεῖται τόν 
ψοχικῶν κινημάτων Eni δὲ τῶν χερσαίων, ὡς τε- 


si animam produsit terra,se ipsam anima destitu- 
tam dereliquit. Sed illorum quidem exsecrabilis 
sentenlia ex se ipsa patet. Cur autem aqu: jussm 
suat reptilia animarum viventium producere,terra 
vero animam viventem? Àrbitramur natatiliam qui- 
dem naturam viderivitsquodammodoimperfectiori$ 
participem esse propterea quod in aquzs crassitudi- 
rie degunt Nam et illis inest auditus gravis,hebes- 
que visus, utpote per aquam cernentibus:nec ulla 
est in illis memoria, neque imaginatio,neque ullius 
consuetudinis cognitio. Quapropter quasi declarat 
sermo, vitam carnalem animalihus motibus prz- 
esse in aqualilibus:in terrestribus vero,utpote vita 
perfectiore przditis, principatum omnem anime 


λειοτέρας (35) αὐτῶν οὔσης τῆς ζωῆς, À oy τὴν g deferri.Nam et pleraque quadrupeda sensibus per- 


Ἁγεμονίαν ἐπιτέτραπται πᾶσανε AÜ τε γὰρ αἰσθήσεις 
μᾶλλον τετρανωνται’ καὶ ὀξεῖαι μὲν τῶν παρόντων 
αἱ ἀντιλήψεις, ἀκριθεῖς 6$ µνηµαι τῶν παρελθόντων 
παρὰ τοῖς πλείστοις τῶν τετοχπόδων, Διά τοῦτο, 
ὡς ἔοικεν , ἐπὶ μὲν τῶν ἐνύδρων σώματα ἐκτίσθη 
ψυχωμένα (30) [ἑρπετὰ γὰρ ψυχῶν ζωσῶν ἐκ τῶν 
ὑδάτων παρήχθη), ἐπὶ δὲ τῶν χερσαίων duy co- 
µατα οἴκονομοῦσα προσετάχθη γενέσθαι, ὣς πλέον τι 
τῆς ζωτικης δυνάμεως τῶν ἐπὶ γῆς διαιτωµένων 
µετειληφότων. ᾿ Άλογα μὲν γὰρ xal τὰ χερσαῖα, ἀλλ᾽ 
ὅμως ἕκαστον τῇῃ ἐκ τῇς φύσεως (97) φωνῇ πολλὰ 
τῶ» κατὰ φυχην παθηµάτων διακσημαΐνει. Καὶ γὰρ 
καὶ χαβὰν καὶ λύπην, xal τὴν τοῦ συνήθους Ἐπίγνω- 
σιν, «xi τροφής ἔνδειχν, καὶ χωρισμὸν τῶν συννόµων, 
καὶ µυρία πάθη τῷ φθὀγγῳ παραδηλοτ.Τὰ δὲ ἕἔνυ- 
dox οὐ µόνον ἄφωνα, ἀλλὰ καὶ ἀνήμερα, καὶ ἀδιδακ- 
τα, xal πρὸς πᾶσαν βίου κοινωνίαν ἀνθρώποις ἄμετα- 
χείριστα. ᾿Ἔγνω βοὺς τὸν κτησάμενον , xal ὄνος 
τὴν φάτνη» τοῦ κΧνρίου αὐτοῦ. χθὺς δὲ οὔκ ἂν 
ἐπιγνοίη τὸν τρέφοντα. Οἶδε τὴν συνήθη φωνὴν à 
ὄνος οἶδεν ὁδον Ἡν πολλάκις ἐθάδισε xal που καὶ 
ὁδηγὸς ἑνίοτε ἀποσφαλέντι Ὑίνεται τῷ ἀνθρώπῳ. Τὸ 
δὲ ὀξυήκοον τοῦ ζώου οὐδὲ ἄλλο τι ἔχειν λέγεται τῶν 
ερσαίων. — Tb oi τῶν καµήλων µνησίχακον, xai 
Βαρύμηνι καὶ διαρκὲς πρὸς ὀργὴν, τί ἂν μιμῄσασθαι 
τῶν θαλαττίων ὀδῦναιτο, [χάλαι ποτὲ πληγεῖαα κά- 
µηλος, μακρῷ χρόνῳ ταμιευσαµένη τὴν μῆνιν, ἔπει- 
δὰν εὐχαιρίας λάδηται, τὸ κακὸν ἀντιδίδωσιν. ᾽Ακού- 
σατε͵ οἱ βαρύθυμοι, ol τὴν μνησικαχίαυ ὡς ἀρετὴν 
ἐπιτηδεύοντες, τίνι ἑστὸ ἐμφερεῖς, ὅταν τὴν κατὰ τοῦ 
πλησίον λύπην, ὥσπερ τινὰ απινθηρα κεχρυμμένον 
ἐν σποδιᾷ, µέχρι τοσούτου φυλάσσετε, ἕως ἄν, ὕλης 
λαθάμενοι (38), olov φλόγα τινὰ τὸν θυμὸν ἀνακαύ- 
σητε. 

Φ. ᾿Εξαγαγέω ἢ γη ψυχὴν ζῶσαν. Διὰ τί ἡ γἡ 
Ψυχην ζῶσαν ἐξάγει; "Iva gane διχφορὰν ψυχῆς 
κτήνους xal (uy ἀνθρώπου. Μικμὸν ὕστερον γνώ- 


3 [sa. x, 3. 


(35) Reg. primus ὡς τελεωτέρας, Áliquanto post 
tres mss. αἳ uvrnpa, Deest articulus in editis et in 
aliis quibusdam mss. 

(36) Codices quatuor ἐμψυχώμενα. Colb. primus 
ἑμφυχόμενα. Editi cum Reg. quiato ἐψυχωμένα, 


b) id LI à LES 
κ 


spicacioribus ufuntur,et res praesentes acutius per- 
cipiunt, prateritorumque accurate reminiscuntur. 
Qamobrem in aquatilibus quidem,ut videtur,ani- 
mata corpora sunt creata (reptilia namque viven- 
tium ani:varum ex aquis producta sunt), in terre- 
stribus autem anima 4059 corpora gubernaret,ge- 
nerari jussa est;tanquam ea qua super terram di- 
versantur,aliquid amplius de vitali facultate parti- 
cipent. Terrestria quidem sunt quoque rationis ex- 
peritia: sed tamen unumquodque per nature vo- 
cem multas anims affectiones indicat.Nan et gau- 
dium,ettrisüitiam,et 74 consuetudinisagnitionem, 
etalimenti inopiam,et eorum qu& simul pasceban- 
tur separationem,et innumerasaffectiones quodam 
sono patefaciunt. Aquatica vero non solum muta 
sunl,sed etiam immansuelta, et indocilia,et ad om- 
nem vitz? societatem hominibus intractabilia. Co- . 
gnovit bos possessorem suum,el asinusprosepe do- 
mini sui?: piscis aulem neque suum altorem agnos- 
cere potuit. Novit familiarem et consuetam vocem 
asinus : iter quod s:pius ambulavit, cognovit; imo 
vero nonnunquam dux fit homini aberranti. Au- 
diendi autem subtilitatem qua hoc animal predi- 
tum est, ne ullum quidem aliud terrestre habere 
dicitur.Ceterum quodnam ex marinis queat in ca- 
melis imitari injuriarum memoriam,iram gravem, 
iracundim tenacitatein? Camelus pridem percus- 
sus, ira perdiu recondita, ubi occasionem nactus 
fuerit, malum reddit. Audite vos, qui graviter iras- 
cimini, injuriarum memoriam veluti virtutem co- 


D itis,cui sitis aseimiles,cum animi in proximum 


tgritudinem,ceu scintillam quamdam in cinere oc. 
culiatam, tandiu servatis, donec materia arrepta, 
iram iterum velut flammam aliquam accendatis. 
2. Hroducat terra animam viventem. Cur pro- 
ducit terra animam viventem? Ut quid inter ani- 
mam pecudis el inter animam hominis intersit, 


Mox Colb. primus ζωσῶν ἀπὸ τῶν 

(31) Sic mss. plerique omnes. Editi ἐκ φυ" 
σεως. 

(38) Duo mss. ὕλη, λαδόµενοι. Editi cum aliis 
mss. ὕλης λαθόµενοι. 


"C 


ART 


$. BASILII MAGNI 


168 


discas. Quomodo hominis anima formata sit,paulo À «y, πῶς η ψυχἠ τοῦ ἀνθρώπου συνέστη» νῦν & 


post scies : nunc vero de brutorum anima audi. 
Cum juxta id quod scriptum est5, animalis cujus- 
que anima sanguis ipsius sit, sanguis autem con- 
eretus soleatin carnem transmultari,caro vero cor- 
rupts in terram resolvaiur:jure ac merito est 
quid terrenum anima brutorum. Producat igitur 
terra animam viventem. Animas vide affinitatem 
.cum sanguine,sanguinis cum carne,carnis cum tel- 
lare : et rursus ordine inverso per eadem regrede- 
re a terra ad carnem,a carne ad sanguinem,a san- 
guine ad animam; et pecorum animam terram es- 
secomperies.Cane existimes animam esse corporis 
ipsorum constitutione vestatiorem, aut ipsam post 
earnis dissolutionem permanere.Arrogantium phi- 


ἄκουε περὶ τῆς τῶν ἀλόγων φυχῆς. ᾿Επειδὴ κατὰ 
τὸ γεγραμμένον παντὸς ζώου ἡ quy τὸ αἷμα αὑτοῦ 
Ἱστιν (90)* αἷμα δὲ παγὲν εἰς σάρχα πέφυχε µετα- 
θάλλειν’ ἡ δὲ σὰρξ (40) οθαρεῖσα εἰς γην ἀναλύεται' 
Ὑεηρά τίς ἐστιν εἰκότως ^ uy τῶν χκτηνῶν, "E£- 
αγαγέτω οὖν ἡ γἡ ψυχὴν ζῶσαν. "Opa τὴν ἆκολου- 
θίαν ψυχΏς πρὸς αἷμα, αἵματος πρὸς σάρκα, σαρχὸς 
πρὸς τὴν γῆν) xal παλιν ἄναλυσας διὰ τῶν αὐτῶν 
ἀναπόδισον ἀπὸ γῆς sl; σάρχα, ἀπὸ σακρὸς εἰς αἷμα, 
ἀπὸ αἵματος εἷς ψυχήν καὶ εὐρήσεις, ὅτι γή ben 
τῶν κτηνῶν ἡ ψυχή. Mà νόμιζε πρεσθυτέραν εἶναι 
της τοῦ σωµατος αὐτῶν ὑποστάσεως, μηδὲ ἔπιδια- 
µένουσαν μετὰ τὴν τὴν τῆς σαρχὸς διάλυαιν (41). 
Φιῦγε φληνάφους τῶν σοδαρῶν φιλοσόφων, oi οὐκ αἱσ- 


losophorum fuge deliramenta,quos non pudet suas p χύνονται τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς καὶ τὰς χυνείας ὁμοειδεῖς 
ipsorum animas οἱ canum ejusdem interse spe- ἀλλήλαις τιθέμενοι - οἱ λέφοντες ξαυτοὺς γεγενῆσθαί 
ciei esse statuere,cura se ipsosaliquando et mulie- ποτε xal γυναῖκας καὶ θάμνους καὶ ἰχθύας θαλασ- 
res οἱ (rutices et pisces equorees fuisse doceant. σίους. ᾿Εγὼ δὲ εἶ μὲν ἐγένοντό ποτε ἰχθὸς οὐκ ἂν 
Ego equidem, an unquam fuerint pisces, sane non. εἴποιμι ὅτι δὲ ἓν ᾧ ταῦτα ἔγραφον τῶν ἰχθύων 
direrim:sed eos,dum hsec seriberent,rationis mc- σαν ἁλογώτεροι, καὶ πάνυ εὐτόνως διατειναίµην. 
gis fuisse expertes quam pisces vel constantissime ᾿Εξαγαγέτω ἡ 7 φυχὴν ζῶσαν. Τίνος ἕνεκεν, τοῦ 
affürmarim.Producat terra enimam viventem. Mi- λόγου τρέχοντος ἀθρόως, ἀπεσιώπησα χρύνον. οὖκ 
rantur (ortassis multi cursermoneaffatim currente, ῥὀλίγον, ἴσως θαυμάζουσιν οἱ πολλοι ἀλλ᾽ οὐχὶ ois 
tempore nen modico conticuwerim:sed studiosores φιλοπονώτεροι τῶν ἀκροκτῶν ἀγνοοῦσι τὴν αἰτίαν τῆς 
auditores silentii causam minime ignorant. Quo- ἀφασίας. Πῶς «4p; οἱ διὰ τοῦ πρὸς ἀλλήλους ὁρῷν 
medo enim ? qui scilicet per mutuos intuilus ac καὶ ἐννεύεν ἐπιστρέψαντές µε πρὸς ἑαυτοὺς καὶ εἰς 
autus me ad se ipsos converterint, et ea que fue- — vore. ἀγαγόντες τῶν παρεθέντων. Εἶδος γὰρ ὅλον 
rent pretermissa, in mentem revocaverimt. Nara τῆς κτίσεως, xal οὐκ ἐλάχιστον τοῦτο, παρἔλαθεν 
integra creatures species, eaque non minima, nos ἡμᾶς, καὶ μικρού ἀπιὼν ᾧχετο, ἀνεξέταστον πανο 
prasteriit, atque fere oratio nostra ipsam omnino ᾳ τελὠς ὁ λόγες καταλιπών, ᾿Εξαγαγέτω γὰρ τὰ ὕδα- 
inexpleratam reliquit. Producant enimaqua repli- τα ἑρπετὰ φυχῶν ζωσῶν κατὰ Ἰένος καὶ πετεινὰ 
lia animarum viventium jura genus,et volatilia πετόμενα ἐπὶ τῆς γῆς κατὰ τὸ στερέωμα τοῦ οὐ- 
«olantia super terra secundum firmamentumceli. βῥανοῦ. Εϊπαμεν τὰ περὶ τῶν νηκτῶν, ὅσα ὁ καιρὸς 
Denatatilibus,quantum pertempusvesperinum 73 ἐνεδίδου ἑσπέρας σήµερον µετέθηµεν ἐπὶ τὴν τῶν 
flcuit,disseruimus : hodie ad terrestrium examen ἸΧερσαίων ἐξέτασιν, Διέφυγεν ἡμᾶς τὸ πτηνὸ, lv ip 
trensivimus. Volatile in media uarratione nos ef- µέσῳ, — "Avéyxn τοΐνν , κατὰ τοὺς ἐπιλήσμονας 
fugit. Necesse est itaque instar obliviosorum viato- τῶν ὁδοιπόρων, oi, ἔπειδαν τι τῶν καιρων κατα» 
rem, qui cum rem alicujus momenti reliquerint, λίπωσι (42), xdv ἐπιπολὺ τῆς ὁδοῦ πρνέλθωσι , 
etiamsi multum copfecerintitiaeris,iterum eodem πάλιν τὴν αὐτὴν ὑποστρέφουσιν, ἀξίαν τῆς fe- 
revertuntur, pignam desidia sua penam, laborem θυμίας δίκην τὸν ἐκ τῆς ὁδοιπορας κόπον Óx- 
itineris atque molestiam perferentes: sic utique έχοντες, οὕτω καὶ ἡμῖν, ὡς ἔοικε, τὴν αὐτὴν 
et nobis idem iter relegendum est.Neque enim as- Ππάλιν βαδιστέον. Καὶ θὰρ οὐδὲ εὐκαταφρόνητόν 
pernabileest quod relictum est:sedtortia exanima- — &««« τὸ παρεθὶν, ἀλλὰ τὸ τρίτον ἔοικεν εἶναι τῆς 
libus creatis pars esse videtur. Tria siquidem sunt iv τοῖς ζώοις κτίσεως, εἴπερ τρία ζώων ἰστὶ γένη, 
animalium genera,terrestre,volatile,apuatile.P'ro- D τό τε γερσαῖον καὶ «à πτηνὸν , xal τὸ . 
ducant inquit,aguareptilie animarum viventiumjuata ᾿Εξαγαγέτω, φήσὶ, τὰ ὕδατα ἑρπιτὰ φυχῶ, ζωσῶν 
gout, οί volatilie velantie euper lerram sub firmamento κατὰ γένος, καὶ πετεινὰ πατόµενα Ἰπὶ τῆς γῆς 


οἱ juxta genus.Cur etiam volatilibus ex aquiser- 
5 Levit. xvit, 11. 
(39) Colb, primus ζώου τὸ αἷμα 4 ψυχὰ αὐτοῦ 


ἐστιν. 

(40) Colb. secundus εἰ δὲ e&,£. Statim editi νεκρά 
τίς ἐστιν 6εί aliquid mortuum.Nec aliter legisse vi- 
detur Eustathius qui sic vertat: Merito ergo tabi- 
da est animu jumentorum. Attamen codex Com- 
bef,. cum eliis octo mss. habet γεηρά τις, est. Tuid- 
dam terrenum.Quam lectionem paulo post confir- 
mat Basilius ipse,his verbis : xzi εὑρήσεις ὅτι vn ἐστι 
τῶν κτηνῶν ἡ ψυχή, tque pecorum animam lerram 
esse oomperies. 


κατὰ τὸ στεκρέωµα (43) τοῦ οὐρανοῦ κατὰ γένος. 


(41) Reg. primus ἀνάλυσιν. Reg. sextus διάλυσιν͵ 
φύγε. Aliquanto post codex Combef. (463; θαλάς- 
σης. 

49) Duo Ι[Π6θ.καταλείπωσι, 

(i8 Κατὰ στερέωμα, secundum frmamenium. 
Malim, inqait Combeflsius, cum Ambr. vel cam 
Vulg.et August., suó firmamento.Attamen legimus 
in Ambr.lib.v,cap.1,5ecundum Ármawmenium.Imo 
etiam hoc ipso in libro cap. 12, legitur, secus βι- 
mamenium, id quod repetit cap. 14 libri ejusdem. 
AtverosanctusAugustinusutroqueloquendi genere 


τί dt 
; "Ou ὥσπερ συγγίνειά τίς ἐστι τοῖς πετοµένοις 
τὰ νηχτά. Καὶ γὰρ ὥσπερ ob ἰχθῶς cà ὕδωρ 
νουσι, vh μὲν κινήσει τῶν πτερύγων (44) εἰς τὸ 
πρόσω χωροῦντες, τῷ δὲ τοῦ οὐραίου µεταδολῇ τάς 
τε περιστροφὰς καὶ τὰς εὐθείας ὁρμὰς ἑαυτοῖς olaxl- 
ζομτες' οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν πτηνῶν ἔστιν ἰδείν, διανη- 
χομένων τὸν ἀέρα τοῖς πτεροῖς κατὰ τὸν ὅμοιον τρό» 
xov, "Ωστε, ἐπειδὴ Ev ἰδίωμα ἐν ἑκατέροις τὸ νήχε- 
σθαι, µία τις αὐτοῖς ἡ συγγένεια bx τῆς τῶν ὑδάτων 
ενέσεως παρισχέθη. Iv γε ὅτι οὐδὲν τῶν πτη» 
νῶν ἅπουν, διὰ τὸ πᾶσι τὴν δίχιταν ἀπὸ τῆς γῆς 
ὑπάρχειν, καὶ πάντα ἀναγχαίως τῆς τὼν ποδῶν 
ὑπουργίας προσδεῖσθχι, Τοῖς μὲν γὰρ ἁρπαχτικοῖς 


πρὸ: τὴν ἂγραν a! τῶν ὀνύχων ἀχμαί' τοῖς δὲ λοι- ᾳ 


ποῖς διά τε τὸν πορισμὸν τῆς τροφῆς καὶ διὰ τὴν λοι- 
πὴν τοῦ βίου διεξαγωγὴν ἀναγκαὶκ τῶν ποδῶν ἡ 
ὑπηρεσία δεδώρηται., Ὀλίγοι δὲ τῶν ὀρνίθων κακό- 
ποδές εἶσιν, οὔτε βαδίζειν οὔτε ἀγρεύειν τοῖς ποσὶν 
ἐπιτήδειοι Go. αἵ τε χελιόόνες slot (45), οὔτε βαδί- 
ζειν οὔτε ἀγρεύειν ὀυνάμεναι, καὶ al δρεπανίδες λε» 


HONILIA VHI IN HEXAENERON. 
ῥδάτων καὶ τοῖς πτηνοῖς τὴν γένεσιν ἔδω. A tum dedit ? Quia votalitia inter. et nefetilia. qub- 


1". 


dam est veluti cognatio. Quemadmodum enim pis- 
ces aquam secant, ad ulteriora motu pianarum 
progredientes, et cauds muleltione tam circui- 
Uones tum rectos motus sibiipsis dirigentes: sie δὲ 
ia volatilibus videre est, quandoquidem alis simili 
modo aerem trajiciunt. Quare cum natandi pro- 
prietas in utrisque sit una, una quasdam ipsis affl- 
nitas per aquarum generationem collata est, Sed 
tamen volatile nullum pedibus caret, quod victum 
suppeditat terra omnibus, et omnia pedum minis- 
terio necessarie indigent. Rapacibus quidem acies 
unguium ad capiendam predam, reliquis vero ob 
alimentum comparandum et ad reliquam vitam 
transigendam pedum usus necessario concessus 
est. Porro paucee sunt volucres, qu: malos habe- 
ant pedes, queeque sive ad. ambulandum, sive ad 
venandum idonee non sint pedibus, ceu hirun- 
dines, quenequeambulare, neque venari possunt, 
et aves nomine drepanes, quibus alimonia ex iis 
quc feruntur in aere, provisa est. Casterum volatus 


Ἱόμεναι, oic ἡ τροφὴ ἀπὸ τῶν bv mp ἀέρι ἔμφερο- terre vicinus in hirundine pedum explet officium. . 


µένων ἐπινενόηται, Χελιδόνι δὲ τὸ τῆς πτήσεως πρὀςσ- 
γειον ἀντὶ τῆς τῶν ποδῶν ὑπηρεσίας ἐστὶν, 

8. Ric μέντοι γενῶν διαφοραὶ µυρίαι καὶ ἓν τοῖς 
ὄρνισιν, dc ξάν τις xavà τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπίρ καθ) 
ὃν ἐν μέρει καὶ τῆς τῶν ἰχθύων Ἐξετάσεως ἐφηφά» 
μεθα, εὑρήσει ἓν μὲν ὄνομα τῶν πετεινῶν, µυρίας 
δὲ bv τούτοις διαφορὰς ἓν τε τοῖς µεγέθεσι καὶ bv τοῖς 
σχήµασι καὶ ἐν ταῖς  ypóxi καὶ κατὰ τοὺς βίους, 
καὶ τὰς πράξεις, καὶ τὰ ἤθη, ἀμύθητον οὔσαν αὐτοῖς 
τὴν πρὸς ἄλληλα παραλλαγήν. "Hón μὲν οὖν τινες 
ἐπειρώθησαν καὶ ὀνοματοποιϊχις χρήσασθᾳι, ἵν, 
ὥσπερ διὰ καυτήρων τινῶν τῆς ἀσυνήθους καὶ ξέ- 


8. Sunt autem inpumers geoerum differentia 
eliam in volucribus:quas si quis percurratee medo, 
quo partim piscium examen attigimus ; unum qui - 
dem volucrum nomen, sed in(ünitas magaitudinis 
figararumque et colorum differentias in bis reper- 


C turus est. Ad vitam etiam, et ad attiones moresque 


quod spectat, inenarrabilem quamdam inter ipsas 
deprehendet varietatem,Jam vero conati sunt Bon- 
nulli confictis nominibus uti,ut, veluti per inustas 
quasdam insolitie et peregrines appellationis notas, 


vac ὀνομασίας, τὸ ἰδίωμα ἑκάστου Ὑένους kixvivó-— cujuslibet generis proprietas cognoscatur. Et alias 
σχηται. Καὶ τὰ piv ὠνόμασαν σχιζόπτερα (40), ὡς — quidem aves nominarunt schizopteras,uti aquilas: 


τοὺς ἀετούς τὰ δὲ δερµόπτερα, ὡς τὰς νυκτερίδας᾽ 
usus est, secundum firmamentum, etsub firma- 
mento.LegeNobilium. Tertullianus Adv.Hermog ., 
per firmamenium:quao interpretatio maxime con- 
venit cum menle Basilii. Cum enim Pater gravis- 
simus per vocem στερέωμα nihil aliud intelligat 
nisi aerem, uti legitur sub finem hujusce orationis, 
sequitor si volatilia volent per aerem, ipsa per 
firmamentum qaoque volare. 

(44) Aliquot mss. τῶν πτερυγίων. Statim Colb. 

rimus τάς τε περιτροπάς. 

(45) Ita Regii primus, quintus, sextus et octavus 
cum duobus Colb. Editi vero χελιδόνες εἰσὶ καὶ al, 
mutile. Ibidem καὶ αἱ δρεπανίδες, et. depranes. Sic 
visum esl vertere cum Plinio, qui hac ipsa voce 
lib. xi, cap. 47, uti non dubitat.Kjus hsc sunt τες» 
ba:Qui segant volucrem ullam sine pedébus esse, 
confirmant et apodas habere, et ocem, et depra- 
nim, in eis qua rarissime apparent. Interpretes 
veleres. Et e& quo falculo nuncupantur, aut 
riparic. Has aves vocat Eustathius meropos. 

(46) Libuit, quod non suppeterent verba Latina, 
sic vertere schizopteras,elc. Àves autem schizopte- 
rT&, ez) dicuntur, que habent pennam discretam, 
alas fissas. Dermoteras eas vocamus, quibus cutis 
pro pennis est.Piilotz ex intelliguntur, qua sicca 


membrana volant. Denique coleopteras appellare visio Aristotelis indical,quaez 


solent eas quarum pennis vagina continentur.Quod 


D 


alias vero dermopteras, ut vespertiliones : alias 


hic scriptum invenimus de coelopteris,id nn pro- 
batur Petro Petito.Igiturlib.iv Mistellanearum ob- 
servationum, cap. 16, loquitur hoc modo : ufus 
ttaque volatilium secundum alarum differenttas 
divisionis, cetera quidem bene, et ez Aristotelis 
sententía,unde accepil:in voce κουλεό 80^ me- 
diocriter hallucinatusvidetur,cum putatsignifice- 
rihoc nomine insectorum iliud genus, quc invo- 
lucris quibusdam concepta et fota ad aliquod terri- 
pus, postmodum putamine disrupto evolant : u 
de cicadis Lucretius memorat lib, v : | 
Folliculos ut nunc teretes estate cicadas. 
inquunt sponte sua, victum vitamque petentes, 
Plane i verba hec Basilii sonunt p» kv. Ohxeue 
τισὶ xai περιθολαῖς γεννηθέντα περιῤῥαγέντος, θίο., qui- 
bus, qua proprio κουλεόπτερα dicantur, explicat. 
Al falso εἰ preter mentem Aristotelis, qu e 
diverso sensu id nomen usurpat. Non enim ab tía: 
folliculis κουλεόπτερα eult dici, sed db ἐλύτροις, va- 
ginis, quibus ale eorum muniuntur. Nam Gro- 
εί γορλεόν vagina est. Unde Theodorus eas co- 
lucres vaginipennes Latine vertit. lta enim Gra- 
cum nomen. κουλεδπτερον $ane non infeliciter ετ- 
pressit. Alarum proindekac differentia est etpro- 
prietas,non loci inquo fitgeneratio. od di- 
m 
voluorum differentias venatur, lb. 1, cap. 5; e. - 


in 


CH ου. 


119 


ptilotas, üt γδαραν: alla$rursus coloopteras, 75 υἱ 4 τὰ δὲ πτιλωτὰ, ὡς τοὺς eye τὰ δὲ κολεόπτερα, 


scarabeos, et ᾳαΦευπθυθ in thecis quibusdam et 
amiculisgenerata,orustaab ipsis distracta,ad volan- 
dum expedit& evadunt. Verum sufficiens nobis nota 
estad generum proprietatem assignandam,corumu- 
nis usus,et allatee a Scriptura de mundis etimmun- 
dis distinctiones. Aliud itaque carnivorarum geuus 
est, aliaque constitutio, ad modum quo ipse ve- 
scuntur, accommodata; unguium acies, el rostrum 
incurvum, et penna velox, ut et facile arripiatur 
preeda,et dilaniata alimentum fiat preedatrici. Alia 
earum constitutio est, qua semina colligunt : alia 
earum, qua» omni re obvia nutriuntur. Et in his 
plorimz differentis.Ipsarum enim quedam,grega 

les sunt : exceptis rapacibus, inter quas societas 


ὡς τοὺς ἈΧανθάρους, xal ὅσα, kv θήχχις τισὶ xad πε- 
Ριδολαῖς ἩὙεννηθέντα, περιῤῥαγέντος αὐτοῖς too ἑλύ-- 
τρου, πρὸς τὴν πτησιν ἠλεωθερώθη. 'AXJX ἡμιν ἂρ- 
κοῦσα σηµείωσις πρὸς τὴν τῶν γενῶν ἰδιότητα d 
ποινὴ phot, καὶ οἱ παρὰ τῆς Γραφῆς περί τε καθα- 
pov καὶ ἀκαθάρτων διορισµοἰ, Άλλο piv οὖν γένος 
τὸ τῶν σαρχοφάγων, καὶ ἄλλη κατασκευὴ πρέπουσα 
τῷ τρόπῳ τῆς διαίτης αὐτῶν, ὀνύχων ἀκμαὶ, καὶ 
χεῖλος ἀγχύλον, val πτερὸν ὀξὺ, ὥστε καὶ συλληφθη- 
ναι ῥᾷδίως τὸ θήραμα, xal διασπαραγὲν (47) τροφὴν 
τῷ ἑλόντι γενέσθαι. Άλλη τῶν σπερμολόγων κατα- 
σκαυή» ἄλλη τῶν bx παντὸς τρεφὀμένων τοῦ Guvtu- 
χόντος. Καὶ kv τούτοις πλεῖσται διχφοραί. Τὰ μὲν 
γὰρ αὐτῶν ἔστιν (48) ἀγελικὰ, πλὴν τῶν ἁρπακτι- 


nulla est preter conjugalem conjunctionem. Sunl ῃ xov: τούτων δὲ οὐδὲν κοινωνικὸν ἐκτὸς τοῦ κατὰ τὰς 


vero alie innumer&,qua collectivam amplectuntur 
vitam, ut columbz,grues,sturni,graculi. Rursus in 
his alie nullius subduntur imperio, et sunt veluti 
suijuris ; alie duci subjici non recusant, velut 
grues. Jam vero etiam alia quadam est in his dif- 
ferentia,juxta quam alie nunquam sedem mutant, 
suntqueindigena:alis solent longissime discedere, 
et hieme appropinquante ut plurimum in alium Jo- 
cumseserecipere.Quin etcompluresaves,dum edu- 
: eantur, mansuescunt cicuranturque, preter debiles 
acinfirmas, que ob nimiam timiditatem ac formi- 
dinem, assiduam molestiam sibi manu exhibitam 
non patiuntur. Sed et humana cousuetudine volu- 
cres qu&dam gaudent,el easdem atque nos ipsi ha- 
bitationesrecipiunt:alie incolunt montes,ac solitu- 
dinedelectantur.llla uniuscujusque proprietas quce 
ad vocem pertinet,maximum etiam discrimen effi- 
cit. Alie enim volucres loquacessunt et garrule ; 
alii taciturne. Hz quidem canors, et multum cla- 
mosa;illeomnino modulationisac cantus expertes. 
Quedam sunt imitatrices, &mulationem illam vela 
natura vel ab exercitio accipientes: quedam eam 
dem semper ac immutabilem vocem emittunt. Su- 
perbus est gallus : ornatus et elegantice amator est 
pavo:libidinossecolumbe,perinde atque gallinse do- 
mestice,que nullo non tempore libidiniindulgent. 
. Doloza et zelotypa perdix est,venatoribus ad prz- 


dam capiendam malitiose suam operam praestans. p 


4. Innumera sunt, ut. diximus, et actionum et 
vit» discrimina. Porro quedam ex his brutis ani- 
mantibussunt quoque politice:siquidem civilis ad- 
ministrationis proprium est, ut ad unum commu- 
nemfinem singulorum actiones concurrant, ut quis- 
que in apibus intueri potest. His enim communis 


(47) Reg. primus cum Colb. itidem primo διασ- 
E Ve 

(48) Colb. primus αὐτῶν εἶσιν. Mox idem ms. 
κατὰ συζυγίαν. 

(49) Editi ὡς αἱ περιστεραί. Articulus deest in 
mss. Subinde multi mss. ψῆρες. Editi ψάρες, 

(50) Reg,sextus ὑφίστκνται. Ibidem Cod. Combef. 
συνανθρωπιχοί. 
3 €odices duo προσλαμθάνονται. 
, (52) Regii Primus. terlius et quintus δολερὸς ὁ. 
Editi cum multis aliis mss, δολερὸν Potest quidem 


συζυγίας συνδυασμοῦ. Mupla δέ ἄλλα τὸν áfpots,z- 
τικὸν ἥρηται βίον, ὡς περιστεραὶ (49), καὶ γέρανοι͵ 
καὶ Ψηρες, xal κολοιοἰ. Πάλιν ἓν τούτοις τὰ μὲν 
&vxpyá ἔστι καὶ οἷον αὐτόνομα' τὰ δὲ Óq' ἡγεμόνι 
τετάχθαι καταδεχόµενα, ὡς αἱ γέρανοι. "Βδη δέ τις 
καὶ ἑτέρα iv τούτοις Lori διαφορὰ, καθ ἣν τὰ μὲν 
ἐπιδημητικά τὲ στι καὶ ἐγχώρια, τὰ δὲ ἀπαίρειν 
πέφυκε ποῤῥωτάτω, καὶ χειμῶνος ἐγγίζοντος ἔκτο- 
πίζειν ὡς τὰ πολλά, Χειροήθη δὲ καὶ τιθασσὰ τὰ 
πολλὰ, τῶν ὀρνέων ἐκτρεφόμενα Ὑίνεται,. πλήν γε δᾳ 
τῶν ἀσθενῶν, d δι’ ὑπερθάλλουσαν δειλίαν καὶ ἆναν- 
δρίαν τὴν συνεχΏ τῆς χειρὸς ἓνόχλησιν οὐχ ὑφίστα- 
ται (80). 'AXAà xal συνανθρωπιστικοί τινες τῶν ὁρ- 
νίθων εἰσὶ, τὰς αὐτὰς fuv οἰκήσεις χαταδεχόµενοι» 
ἄλλοι δὲ ὄρειοι καὶ φιλέρημοι,. Μεγίστη δὲ διαφορὰ 
καὶ ἡ περὶ τὴν φωνὴν ἰδιότης ἑκάστου, Οἱ μὲν γὰρ 
Χωτίλει χαὶ λάλοι τῶν ὀρνίθων elalv* οἱ δὲ σιγηλοἰ. 
Καὶ τὰ μὲν ᾠδικὰ καὶ πολύφωνα. τὰ δὲ ἄμουσα 
παντελῶς καὶ ᾠδης ἅμοιρα,. Καὶ τὰ μὲν μιμηλὰ, ἃ 
κ φύσεως ἔχοντα τὸ µιµεῖσθαι, Ἡ dt ἀσκήσεως 
προσλαθόντα (O1): τὰ δὲ µονότροπον xal ἀμετάθλη- 
τον τὴν φωνὴν ἀφιέντα. Γαῦρον ὁ ἀλεκιρυών φιλό- 
καλον ὁ ταώς λάγνιοι αἱ περιστεραὶ καὶ al χατει- 
Χίδιοι ὄρνεις, ἐπὶ παντὸς καιροῦ τὸ συνουσιαστικὸν 
ἔχουσαι, Δολερὸν ὁ (52) πέρδὶιξ καὶ ζηλότυπον, 
χαχούργως συµπράττων τοῖς θηραταῖς πρὸς τὸν 
ἄγραν. 


4. Μυρίαι, ὣς ἔφαμεν, καὶ τῶν πράξεων καὶ τῶν 
βίων διαφοραί. στι δέ τινα καὶ πολιτικὰ τῶν ἁλό- 
Ίων, εἴπερ πολιτείας ἴδιον, τὸ πρὸς Év πέρας κοινὸν 
συννεύειν τὴν ἑνέργειαν τῶν καθ ἕκαστον, ὡς imi 
τῶν μελισσῶν ἄν τις (Ost, Καὶ γὰρ ἔκείνων κοινὴ tekv 
4 οἴκησις, χοινἠ δὲ ἡ πτῆσις, ἐργασίι δὲ πάντων (55) 


lectio utraque admitti:sed cum constanter hoc ips^ 
in loco reperiatur in omnibus mss. ζηλότωπον. 
dubium non habeo quin legendum sit δολερον. 
(53) Editi cum multis mss. πάντων. Colb. secun- 
dus x20». Nemo non videt correctionem esseigna- 
ri librarii, qui quod vox μέλισσα feminini generis 
sit, ita emendandum esse putavit.Sed nihil aeces- 
se fuit. Nam ut alias s:pe,ita hic generale aliquo 
nomen subauditur, pula toov. Statim idem codex 


καὶ varápyn. 





113 


HOMILIA VII IN HEXAEMERON. 


I". 


µία * xal τὸ μέγιστο», ὅτι ὑπὸ βασιλεῖ xal ταξιάρχῳ A est habitatio,communis volatus, unaque et eadem 


τινὶ τῶν ἔργων ἅπτονται, οὗ πρότερον καταδεχόµεναι 
ἐπὶ τοὺς λειμῶνας ἐλθεῖν, πρὶν ἂν ἴδωσι κατάρξαντα 
τὸν βασιλέα τῆς πτήσεως. Καὶ ἔστιν αὐταῖς οὗ χειρο- 
τονητὸς ὁ βασιλεὺς (πολλάκις γὰρ ἄαρισία δήμου (54) 
τὸν χείριστον εἷς ἀρχὰν προεστήσατο), οὐδὲ κληρω- 
τὴν ἔχων τὴν ἐξουσίαν (ἄλογοι γὰρ αἱ συντυχίαι τῶν 
κλήρων ἐπὶ τὸν πάντων ἔσχατον πολλαχκις τὸ κοάτος 
φέρουσαι), οὐδὲ kx πατρικῆς διαδοχΏς τοῖς βασιλείοις 
ἐγκαθεζόμενος [καὶ γὰρ καὶ οὗτοι ἀπαίδευτοι καὶ 
ἆμαθεις πάσης ἀρετῆς διὰ τρυφὴν καὶ χολακείάν ὡς 
τὰ πολλὰ γίνονται), ἀλλ᾽ ἐκ φύσεως ἔχων τὸ κατὰ 
πάντων πρωτεῖον, καὶ µεγέθει διαφέρων καὶ σχήματι 
καὶ τῇ τοῦ ἤθους πραότητι, "Ἔστι μὲν γὰρ κέντρον 
τῷ βασιλετ, ἀλλ᾽ ob χρῆται τούτῳ πρὸς ἄμυναν, Nó» 


omnium actio : et quod praecipuum est, sub rege, 
et sub quodam prefecto operam aggrediuntur;non 
prius ad prata proficisci 74 ausim, quam regem vi- 
derint volatui preeeuntem. Bex autem apud ipsas 
suffragiis non creatur, vulgus namque judicii in- 
opia pessimum sepenumeroad principatum evexit: 
neque sorte potestatem assequitur,temerarii enim 
sorlium casus imperium sape in omnium deterri- 
mum conferunt: nec ex paterna successione in re- 
gali throno collocatur,nam et ii rudes expertesque 
virtutis omnis,ob delicias et assentationes plerum- 
que fiunt; sed a natura in omnea oblinet principa- 
tum:quippe et magnitudine et forma et morum le- 
nitate antecellit, Inest quidem regiaculens: sed eo 


pot τινές εἶσιν οὗτοι τῆς Φύσεως ἄγραφοι, ἀργοὺς p Don utitur ad ullionem. Hz sunt quedam natur&e 


εἶνχι πρὸς τιµωρίαν τοὼς τῶν µεγίστων δυναστειῶν 
πιδαίνοντας. ᾽Αλλὰ καὶ ταῖς µελίσσαις, ὅσαν ἂν μὴ 
ἀκρλουθήσωσι τῷ ὑποδείγματι τοῦ βασιλέως, ταχὺ 
με-αμέλει τῆς ἀβουλίας, ὅτι τῇ πληγή τοῦ κέντρου 
Ἱπαποθνήσκουσιν (DO). )Ακουέτωσαν Χριστιανοὶ, oic 
πρὀσταγµά ἐστι μηδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοὺ ἀποδιδό- 
ναι, ἀλλὰ νικᾷν ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ χακόν. Μίμησαι τής 
µελίσεσης τὸ διότροπον, ὅτι, οὐδενὶ λυμαινοµένη, 
οὐδὲ καρπὸν ἀλλότριον διαφθείρουσα, τὰ χηρία συµ- 
πήγνυται, Τὸν μὲν γὰρ «πρὸν ἀπὸ τῶν ἀνθῶν φανε- 
βῶς συναγείρει (56), τὸ δὲ µέλι, τὴν ὁροσοειδῶς ἐν- 
εσπαρµένην νοτίδα τοῖς ἄνθεσιν, ἐπισπασαμένη τῷ 
στώµατι, ταύτην ταῖς κοιλότησι τῶν xnplov ἐνίησιν. 


leges minime scriptz, ut tardi sint ad vindictam, 
qui ad maximam potentiam sunt evecti. Sed et 
quacunque apes regis non sequuntur exemplum, 
eas statim Lemeritalis suc poenitet; propterea quod 
aculei ictu intereunt. Audiant Christiani, qui nulli 
malum pro malo reddere, sed in bono malum vin- 
cere jubentur&.[mitare propriam apis in-lolem,quee 
nulli officiens,neque fructum alienum corrumpens, 
favos construit ac compingit. Nam ut ceram ex flo- 
ribus aperte colligit : ita mel, humorem scilicet 
roris instar floribus inspersum,ore attrahit, atque 
in favorum cava immittit,Unde etiam primo liqui- 
dum est: deinde temporis processu concoctum,ad 


"0θεν καὶ ὑγρὸν παρὰ τὴν πρώτην ἐστίν * εἶτα τῷ propriam concretionem suavitatemque pervenit. 
χρένφ συμπεφθὲν, πρὸς τὴν οἰκείαν σύστασιν καὶ ϱ Apis praeclaras et convenientes laudes a Proverbio 
ἁδονὴν ἐπανέρχεται, Καλῶν καὶ πρεπόντων αὕτη  COnSeculaest,quascilicet appelletursapiensetlabo- 
τῶν ἐπαίνων παρὰ τῆς Παροιμίας (57) τετύχηκε, Σἱ088. Ηου modo,ut diligenter apis pabulum conge- 


σοφὴ καὶ ἐργάτις ὀνομασθεῖσα * οὕτω μὲν φιλοπόνως 
τν τροφὴν συναγείρουσα (fic τοὺς πόνους, φησὶ, 
βασιλεῖς καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγείαν προσφέρονται), 
οὕτω δὲ σοφῶς φιλοτεχνοῦσα τὰς ἀποθήχας τοῦ µέ- 
λιτος (εἰς λεπτὸν γὰρ ὑμένα τὸν χηρὸν διατείνασα, 
πυκνὰς καὶ συνεχέτς ἀλλήλαις συνοικοδομεῖ τὰς χοι- 
λύτητας), ὡς τὸ πυκνὸν τῆς τῶν µικροτάτων πρὸς 
ἄλληλα δέσεως ἔρεισμα Ὑίνεσθαι τῷ παντἰ. Εκάστη 
γὰρ φρεατία (08) τῆς ἑτέρας ἔχεται, λεπτῷ πρὸς αὐ- 
τὴν διεροµένη τε ὁμοῦ καὶ συναπτοµένη τῷ διαφρά- 
γματι, ᾿Ἐπειτα διώροφοι καὶ τριώροφοι αἱ σύριγγες 
αὗται ἀλλήλαις ἐπῳκοδόμηνται, ᾿Εφυλάξατο γὰρ (59) 


rit(cujus labores,inquit, reges et privati ad sanita- 
tem assumunt 5), ita sapienter et artificiose mellis 
cellulas exstruit. Extenta enim in tenuem membra- 
nam cera, crebra et inter se continua cava con» 
struit, ut frequentia illa atque densitas, qua minu- 
lissima quzque secum invicem colligantur, operi 
toti fulcrum sit et üármamentum.Nam cellula qui- 
libet alteri adhzret, tenui septo ab ea sejuncta, et 
eidem simul conjuncta. Deinde fistula hie alis su- 
per alias edificatze, duas tresve habent contigna- 
tiones. Cavetenim continuam unam efficere caver- 
nulam, ne liumor foras propter gravitatem diffluat. 


µέαν ποίῆσαι διαμπερὲς τὴν κοιλότητα, ἵνα μὴ τῷ p Disce quomodo geometris inventa accessio sint 


βάρει τὸ ὑυρὸν πρὺς το kxtóq διεκπίπτῃ. Κατάµαθε 
πῶς τὰ τῆς γεωμετρίας εὑρέματα πάρεργά ἐστι τῆς 
σοφωτάτης µελίσαης. Ἐξάγωνοι γὰρ πᾶσαι xal ἰσό- 
πλεοροι τῶν κηρίων αἱ σύριγχες, οὐκ ἐπ᾽ εὐθείας 


4 Rom. xu, 17,21. 5 Prov. τι, 6, sez. LXX. 


(54) Regii tertius, quintus et sextus cum Coisl. 
primo et cum Colb. secundo ἀκρασία δήµου, vulgi 
petulantia. Editi et Cois| secundus cum Regiis 
primo et octavo ἀκρισία δήμου, Rectius. 

(55) Duo mss. ἑναποθνήσκουσιν, 

(96) Codices quatuor φανερῶς συνάχει, Editi 
cum Colb. secundo et cum Reg. terljo. συναχεί- 


pu. 


opere ac laboris ejus,quem apis sarientissima sus- 
cipit.Omnes enim favorum cavernule sunt sexan- 
gule,et equalia latera habent:non alie aliis direc- 
to incumbunt, ne fundi intervallis vacuis adjuncti 


97! Παρὰ τῆς Παροιμίας. Locus est Prov. cap.vi, 
v. 6, apud LXX. Sed hsc absunt ab Hebraicis 
exemplaribus. Lege Ducseum. 

(98) Ita codices sex e nostris preter Combef. et 
Bodl. Editi ἑκάστη γὰρ φρεατίς, Statim Reg. sextus 
πρὸς αὑτὴν Ürnpnpévn τε ὁμοῦ. 

m Colb. secundus ἐφυλάξαντο γάρ. Aliquanto 
post Reg. sextus διαπίπτῃ. 


175. 


- 8. BASILII -MAGNI. 


176 


fatiscant: sed sexangularum inferiorum cavernula- Α ἀλλήλαις κατεπικείµεναι, vx μὴ xdaverziv οἱ πύ- 


rum enguli basis sunt ac fulcimentum superiorum, 
ut tuto supra se onera attollant, et separatim in 
unoquoque concavo humor contineatur. 


5.Quomodo cunctas proprietates ad volucrum vi- 
tam pertinentes accurate tibi recensere possim ? 
Ut grues vicissim constituunt excubias; et quidein 
alie dormiunt: alisevero circumeuntes,omnem ip- 
sis securitatem per somnum exhibent;deinde tem- 
pore vigiliarum peracto, hse quidem clangore edito 
ad somnum convertitur : illa vero 76 succedens, 
securitatem quam accepit,sua vice reddit. Obser- 
vabis et hunc ordinem in ipso volatu. Alia enim 


interdum itineris dux est;sed ubi per aliquod tem- p 


pus statutum volatui praefuit, retro se recipiens, 
vite ducatum insequenti tradit. Ceterum ciconia- 
rum agendi modus, non procul a rationali intelli: 
gentia abest. Ut enim omnes uno et eodem tempore 
ad has regiones accedont;ita sub uno signo omnes 
discedunt. Stipant autem ipsas cornices nostrates, 
easque mea quidem sententia deducunt, et nonni- 
hil adversus hostiles aves preestant subsidii. lllud 
primo ejus rei argumentum est, quod eo tempore 
nulla prorsus cornix appareat: deinde cum vulne 
ribus redeuntes, aperta iutele et praesidii collati 
indiciareferunt, Quis apud ipsas praescripsit hospi- 
talitatis jura?quis ipsis deserltionis militaris accu- 
sationem minatus est, adeo ut nulla a comitatu se 


θµένες τοῖς διαχένοις kgnpuosuévo:  ἁλλ' αἱ γωνίαι 
τῶν κάτωθεν ἐξαγώνων, βάθρον καὶ ἔρεσμα τῶν 
ὑπερχειμένων εἶσὶν, ὡς ἀσφαλῶς ὑπὲρ ἑαυτῶν µε- 
τεωρίζειν τὰ βάρη, xal ἰδιαζόντως ἑκάσιῃ κοιλότωτι τὸ 
ὑγρὸν ἐγκατέχεσθαι. 

5. Πῶς ἄν σοι πάντα δι ἀκριθείας ἐπέλβοιμ, τὰ ἓν 
τοῖς βίοις τῶν ὀρνίθων ἰδιώματα ; πῶς μὲν αἱ γέρα- 
vot τὰς lv τῇ νυκτὶ προφυλακὰς (60) ἐκ περιτροπῆς 
ὑποδέχονται * xal al μὲν καθεύδουσιν, al δὲ, χύκλῳ 
περιιοῦσαι, πᾶσαν αὐταῖς kv τῷ ὕπνῳ παρέχονται 
τὴν ἀσφάλειαν * εἶτα, τοῦ κιροῦ τῆς φυλακῆς πλη”. 
βουμµένου, ἡ μὲν βοήσασα πρὸς ὕπνον ἑτράπετο (61), 
ἡ δὲ, τὴν διαδοχὴν ὑποδεξαμέ.η, fi ἔτοχεν ἀσφα- 
λείας ἀντέδωκεν ἐν τῷ μέρει. Ταύτην καὶ iv τῇ 
πτήσει τὴν εὐταξίαν κατόψει. "Άλλοτε γὰρ ἄλλη τὴ; 
ὁδηγίαν ἐκδέχεται, καὶ vaxtOv τινα χρόνον προκα- 
θηγησαµένη τῆς πτήσεως, εἰς τὸ κατόπιν περιελθοῦ- 
σα, τῇ μεθ) ἑαυτὴν την ἡγεμονίαν τῆς 5900 παραδί-- 
δωσι, Τὸ δὲ τῶν πελαργῶν οὐδὲ πόῤῥω ἐστὶ συνέσεως 
λογικῆς * οὕτω μὲν κατὰ τὸν ἕνα καιρὸν πάντας ἔπι- 
δηµεῖν τοῖς τῇδε χωρίοις * οὕτω δὲ ὑφ᾽ ἑνὶ συνθήµατι 
πάντας ἀπαίρειν. Δορυφοροῦσι δε αὐτοὺς al παρ᾽ 


pv κορῶναι, καὶ παραπέµπουσιν, ἐμοὶ δοχεῖν, xal 


συμμαχίαν τινὰ πχρεχόμεναι πρὸς ὄρνιθας πολε- 
µίους. Σημεῖον δὲ πρῶτον μὲν τὸ μὴ φαίνεσθαι ὑπὸ 
τὸν καιρὸν ἔκεῖνον κορώνην παντάπασιν, tue. ὅτι 
μετὰ τρχυµάτων Γπανερχόμεναι ἑναργἡ τοῦ συνασπι » 
cuo) καὶ τῆς ἐπιμαχίας τὰ σημεῖχ κοµίζουσι. Τίς 
παρ᾽ αὐταῖς τοὺς τῖς φιλοξενίας διώρισε νόμους (62) ; 


subirahat? Audiantii qui erga hospitesdurisunt el C τίς αὐταῖς ἠπείλησε λειποστρατίο) γραφὴν ὡς µη- 


inofliciosi, foresque occludunt,et ne hieme quidem 
aut noctu advenas tecto recipiunt.Porro cura quam 
ciconis senio confectis exhibent, liberos nostros.si 
attendere vellent, ad parentum amorem satis exci- 
taret. Nemo enim homo est,qui ita prorsus men:e 
destituatur,ut pudore dignum non judiceteum,qui 
avibus perquam brutis virtute inferior foret. [lle 
genitorem presenio pennparumdefluviis laborantem 
circumstantes, suismet pennis calefaciunt, suppe- 
ditantque abunde alimentum : quin subsidium ei, 
quoad (leri potest, in ipso volatu prestant, utrin- 
que alis suis leniter sublevantes. Atque hoc ita 
apud omnes decantatum est,ut jam quidam benefi- 
ciorem remunerationem antipelargosim appellent. 
Nemo de paupertate doleat : neque is de sua vita 
desperet, cui nulla domi supersunt opes,ubi ipse 
respexerit ad hirundinis industriam.llla enim ni- 
dum construens, festucas quidem ore defert : lu- 
tum vero colligere pedibus cum non queat, penna- 
rum extremitates aqua madefaciens, subinde te- 
nuissimo pul vere sese obvolvens, sic luti usum ex 


60) Ita sex mss. Editi simpliciter φυλακάς. 

61) Codices duo ἑτρέπετο. Reg. sextus τρέπετχι͵ 
Colb. secundus ἑτράπη. Duo alii mss. cum editis 
ἱτράπετο. Nec ita multo post mss. plerique omnes 
cum editione Basil. κατόψει. Editio Paris. κατ- 

ψεις. 

(62) Reg. sextus διώρισε θεσμούς. 


δεµίαν ἀπολείπεσθαι τῆς προπομπῆς j ᾿Αχουέτωσαν 
ol κακόξενοι, καὶ τὰς (63) θύρας κλείοντες, καὶ μηδὲ 
στέγης bv χειμῶνι καὶ νυκτὶ τοῖς ἐπιδημοῦσι µετα- 
διδόντες, "H δὲ περὶ τοὺς γηράσαντας τῶν πελαργῶν 
πρόνοια ἑξήρχει τοὺς παῖδας ἡμῶν, εἰ προσέχειν 
ἐθούλοντο, πιλοπάτορας καταστῆσαι. Πάντως γὰρ 
οὐδεὶς οὕτως ἑλλείπων κατὰ τὴν φρόνησιν, ὡς uh 
αἰσχύνης ἄξιον κρίνειν τῶν ἁλογωτάτων ὀρνίθων 
ὑστερίζειν κατ ἀρετήν, "Exstvot τὸν πατέρα ὑπὸ τοῦ 
γήρως πτεροῤῥοήσαντα πιριστάντες ἓν χύχλῳ τοῖς 
οἰκείοις πτεροῖς διαθάλπουσι, xxi τὰς τροφὰς ἀφθό- 
νως παρασκευάζοντες, τὴν ὀυνατὴν καὶ ἐν τῇ πτήσει 
παρέχονται (64) βοήθειαν, ρέμα τῷ πτερῳ κουφί- 
ζοντες Ἑχατέρωθεν. Kai οὕτω τοῦτο παρὰ πᾶσι δια- 
δεθόηται, ὥστε ἤδη τινὲς τὴν τῶν εὐεργετημάτων 
ἀντίδοσιν ἀντιπελάργωσιν (65) ὀνομάζουσι. Μηδεὶς 
πενίχν ὀδυρέσθω * μηδὲ ἀπογινωσχέτω ἑαυτοῦ τὴν 
ζωὴν ὁ µηδεµίαν οἴκοι περιουσίαν Χκταλιπὼν, πρὸς 
τὸ τῆς χελιδόνος εὐμήχ avov ἀποθλέπων. "Exsivn γὰρ. 
τὴν χαλιὰν πηγνυµένη, τὰ μὲν κάρφη τῷ στὸματι 
διακοµίζει * πηλὸν δὲ τοῖς ποσὶν ἄραι μὴ ὀνναμέντ, 


63) Reg. sextas κακόξενοι οἱ τάς. 

(64 Idem Reg. sextus πτήσει παρέχοντας. 

(65) ᾿Αντιπελάργωσιν 14 est, beneficii acc ti re- 
munerationem. Idcirco autem grati animi ::grifi- 
calio ἀντιπελάργωσις dicebatur, quod 7132, ος, ci- 
conia, beneficiorum a parentibus acceptoruin me- 
mor sil. 


ITI 


HOMILIA VII] IN HEXAEMERON. 


118 


τὰ ἄκρα τῶν πτερῶν ὕδατι καταορέξασα (60), εἴτα A cogital; atque paulatim festucas inter se luto velut 


τῇ λεπτοτάτῃ Χόνει ἔνειληθεῖσα, οὕτως ἐπινοεϊ τοῦ 
πηλοῦ vh» χρείαν * xal κατὰ μικρὸν ἀλλήλοις τὰ 
χάρφη otov κώλλῃ twi τῷ πηλῷ συνδήσασα, Év αὐτῃ 
τοὺς νεοττοὺς ἐκτρέφει * ὧν ἑάν τις ἐκχεντήσῃ τὰ 
ὄμματα, ἔχει τινὰ παρὰ τῆς φύσεως ᾽ατρικὴν | (6T), 
δι) fi; πρὸς ὑγείαν ἐπανάγει τῶν ἐκγόνων τὰς όψεις, 
Ταῦτά σε νουθετείτω μὴ διὰ πενὰν πρὸς κακουργίαν 
τρέπεσθαὶ μηδὲ iw τοῖς Χαλεπωταάτοις πάθεσι, πᾶ- 
σαν Ἐλπίδα ῥίψαντα, ἄπρακτον κεῖσθαι καὶ ἆνεν- 
έργητον * ἀλλ᾽ ἐπὶ θεὸν χαταφεύχειν, ὅς, εἰ χελιδόνι 
τὰ τηλικαῦτα χαρίζεται (08), πόσῳ μείζονα δώσει 
τοῖς kt ὅλης καρδίας ἐπιδοωμένοις αὐτόν ; ᾽Αλχκυών 
ἐστι θαλάττιον ὄρνευν. Αὕτη παρ) αὐτοὺς νοσσεύειν (69) 
τοὺς αἰγιαλαὺς πέφυκεν, ἐπ᾽ αὑτῆς τὰ ὠὰ τῆς ψάμμµωυ 
καταθεµένη * καὶ νοσσεύει xatà µέσον που τὸν 
χειμῶνα, ὅτε πολλοῖς καὶ βιαίοις ἀνέμοις ἡ θάλασσα 
τῇ Υι προσαράσσεται. "AAA! ὅμως κοιµίζονται μὲν 
πάντες ἄνεμοι, ἠσυχάζει δὲ «Opa θαλάσσιον, ὅταν 
ἀλχυὼν ἐπωάζῃ τὰς ἑπτὰ ἡμέρας. Ἐν τοσαύταις γὰρ 
µόναις ἐκλεπίζει τοὺς νεοττούς. ᾿Επεὶ δὲ καὶ τροφῆς 
αὐτοῖς χρεία, ἄλλας ἑπτὰ (70) πρὸς τὴν τῶν νεοττῶν 
αὔξησιν ὁ µεγαλόλωρος θεὸς τῷ µικροτάτφῳ Qo παρ- 
έσχετο. "Ωστε καὶ ναυτικοὶ πάντες ἴσασι τοῦτο καὶ 
ἀλχυονίδας τὰς (11) ipae ἐκείνας πρησαγορεύουσι. 
Ταῦτά σοι εἰς προτροπὴν τοῦ αἰτεῖν παρὰ Oto) τὰ 
πρὸς σωτηρίαν διὰ τῆς περὶ τὰ ἄλογα τοῦ Oto) προ- 
volac νενοµοθέτηται, Τί οὖκ ἂν γένοιτο τῶν παρα- 
δόξων ἕνεκεν σοῦ, ὃς κατ εἰκόνα γέγονας τοῦ θεοῦ, 


glutine quodam colligans,pullos in ipso nido enu- 
trit : quorum si quis oculos expungal, a natura 
medicam quamdam artem accepit, per quam sua 
prolis visum ad sanitatem reducit.Hxc te commo- 
neant, ut ne ad maleficia convertare propter pau- 
pertatem; neve in gravissimis calamitatibus, omni 
spe abjecla,otiosus ac iners maneas : sed ad Deuin 
confugias, qui si hirundini tanta largitur, quanto 
majora iis quiipsum tolo corde invocant, concessu- 
rus est? Halcyon avis marina est. Hac depositis in 
ipsa arena ovis, secundum ipsa littora fetificare 505 
let: et circa mediam fere hiemem pullos excludit 
lum,cum mare multis et violentis venlisad terram 
alliditur. Attamen consopiuntur venti oinnes,quie- 


p 5cunt equorei fluctus per septem dies,quibus hal- 


cyon ovis incubat.Naim totidem diebus solum pul- 
los excludit. Cum autem el victu ipsis opus est, 
alios septem dies ad pullorum incrementum Deus 
munificentissimus minimo huic animali praestitit. 
76 Quamobrem et omnes naula hoc sciunt, dies- 
que illos appellant halcyoneos. Res ille per Dei in 
bruta providentiam sancitz sunt et ordinate, ut tu 
his incitalus,ea quz ad tuam salutem pertinenl,a 
Deo exposcas Quid tua causa, qui factus es ad Dei 
imaginem, eliam preter exspeclationem fieri non 
possit, cum aviculae adeo exiguz gratia, vastum 
et horrenaui mare in media hieme quiescere jus- 
sum, detineatur ac frenetur ? 


ὅπουγε ὑπὲρ ὄρνιθος οὕτω μικρᾶς ἡ µεγάλη καὶ φοθερὰ κατέχἑτχι θάλασσα, iv pis χειμῶνι γαλήνην ἄγειν 


(79) ἐπιταχθεῖσα ; 


6. Τὴν τρυγόνα φασὶ, διαζευχθεῖσαν ποτε τοῦ ὁμό- C 6. Feruntturturem a conjuge separatam, nun- 


ζογος, μκέτι τὴν πρὸς ἕτερον Χαταδέ(εσθαι κοινω- 
νίαν, ἀλλὰ µμένειν ἀσυνδύαστον, μνήμη τοῦ moti 
συπευχθέντος τὸν πρὸς ἕτερον κοινωνίαν ἄπαρνου- 
µένην, ᾽Αχουέτωσαν αἱ γυναῖχες, ὅπως τὸ τεμνὸν τῆς 
χπρείχς καὶ παρὰ τοῖς ἀλόγοις τοῦ ἐν ταῖς πολυγα- 
µίαις ἀπρεποῦς προτιµότερον, ᾿Αθικώτατος περὶ τὴν 
τῶν ἐκγόνων Ἐκτροφὴν (10) ὁ ἀετός. Δύο γὰρ έξαγα- 
γὼν νεοσσοὺς, τὸν ἕτερον αὐτῶν εἰς γῆν καταῤῥή- 
γνυσι, ταῖς πληγαϊῖς τῶν πτερὼν ἀπωθούμετος) τὸν 
δὲ ἕτερον µόνον ἀναλαθὼν, οἰκειοῦται, διὰ τὸ τῆς 
τροφής Επίπονον ἀποποιούμενος (74) ὃν ἐγέννησεν. 
αλλ) οὐκ ἓᾷ τοῦτον, ὥς φασι, διαφθαρΏνχι ἡ φένη * 
ἀλλ) ὑπολαθοῦσα αὐτὸν τοῖς οἰχείοις ἑχυτῆς νεοσσοῖς 
συνεκτρέφει. Τοιοῦτοι τῶν γονέων οἱ (75) ἐπὶ προ- 


quam cum alio inire societatem,sed viduam Ρ6ΓιΠᾶ- 
nere : ulpote qua, ob prioris conjugis memoriam, 
alterius conjugium abnuat.Audiant mulieres, quo- 
modo vel apud bruta animalia,frequentium nuptia- 
rum dedecori anteponatur vidui'atis pudicitia ho- 
nestasque. Áquila in educanda prole iniquissima 
est. Etenim ubi pullos duos exclusit, horum alte- 
rum dejicit in terram, ac pennarum verberibus 
protrudit : alterum autem duntaxat assumptum 
pro suo liabet : atque quem genuit, propter victus 
comparandi difficultatem abdicat. Sed, ut aiunt, 
perire hunc non sinit ossifraga : imo ipsum susce- 
ptum una cum propriis suis pullis educat. Tales 
sunt parentes illi,qui naupertatis pratextu | infan- 


(66) Sic duode mss.e nostris preter Combef. D loco,quo Ainbrosius de hac ipsaaveloqunitur,levem 


Editi vero βρέξασα. Quod aliquanto ante ait Basi- 
lius,ciconiis cornices peregrinationum comites el 
tanquam satellites adjungi, de eo aliter sentire 
Aristotelem docet idem ille quem jam nominavi 
Petrus μίας. Legas velim ejus opusculum lib. 
Iv, cap. 17. 

(67) Colb. secundus φύσεως ἱατρείαν. Mox Reg. 
sextus εἰς Χαχουο. 

(68) Reg. sextus εἰ χελιδόνι ταῦτα χαρίζεται. 

(69) Editio Basil. cum multis mss. νοσσεύειν... 
νοσσεύει. Editio Paris. νεοσσεύειν... νεοσσεύει. Infra 
Bodl. µόνχις ἐκλέπει τούς. 

(70) Codices duo ἄλλας ἑπτά ἡμέρας. Quando ser- 
mo est de halcyone, maculam tollere conabor ex eo 


quidem illam,sed qua lamen negotii aliquid faces- 
sere possit vudioribus. Ubi ergo legimus lib. v iu 
Hexaein.cap.13,num 4?,Plcidum ventis stal ma: 
re, donec ova foveat halcyone sua, legendum cen- 
seo, donec ova foveat. halcion sua. IMud Basilii, 
guy Aet δὲ xÓux θαλάσσιο» ὅταν ἀλκυὼν ἔπωάνῃ, ad 
verbum, ut vident omnes, expressil Ambrosius. 

(11) Nounulli mss. X? χυονίτιοχς τάς, 

(72) Gelb. secundus γαλήνην ἔχει». 

(13) Codices non pauci ἐξάγων. [Ibidem Πορ. 
quiulus ἕτερου ἄγων εἰς, 

(74) Reg. quintus ἀποσπασάμενος 

(15) Editi cum Colb. secundo γονέων οἱ σκληροὶ, 
sed illud, οἱ σκληροί, deest in septem mss.,nec du- 


* 


119 


S. BASILII MAGNI 


180 


tes exponunt, aut etiam in patrimonio distribuendo 4 φάσει πενιας ἐκτιθέμενοι τὰ νήπια: ἃ καὶ ἐν τ 


Iniquissimi sunterga liberos.Quemadmodum enim 
cuique, ut esset, ex &quo tribuere, ita quum est, 
ut eis vitse agendze facultatem pari :qualique ra- 
tione suppeditent, Cave imiteris earum avium qui- 
bus ungues adunci sunt, credulitatem : quz: ubi 
viderint suos fetus jamjam volatui maturos, alis 
eos verberantes,ac expellentes,ex nido ejiciunt,ac 
deinceps nullam eorum curam soascipiunt.Laudan- 
dus est cornicis in suos pullos amor,quaipsos jam 
volantes comitatur, alimoniamque subministrans, 
illos diutissime enutrit.Multis avium generibus ad 
conceptum nihil opus est copula marium : sed in 


διανομῇ τοῦ κλήρου ἀνισώτατοι πρὸς τὰ ἴχγονα. 
Δίκαιον vào, ὥσπερ ἐξ ἴσου µέταδεδώκασιν ἑκάστῳ 
τοῦ εἶναι, οὕτω xal τὰς πρὸς τὸ ζᾖν ἆφορμας ἴσως 
αὑτοῖς xal ὁμυτίμως παρέχει. — M3 µιµήσῃ τῶν 
γαμφωνύχων ὀρνίθων τὸ ἀπηνές * ot, ἐπειδὰν ἴδωσι 
τοὺς ἑαυτῶν νεοττοὺς κατατολμῶντας λοιπὺν της 
πτήσεως, ἐχθάλλουσι τῆς κχαλιᾶς, τύπτοντες τοῖς 
πτεροις καὶ ὠθοῦντες, καὶ οὐδεμίαν ἐπιμέλειαν 
ποιοῦνται πρὸς τὸ λοιπόν, ᾿Επαινετὸν τῆς χορώνης τὸ 
φιλότεκνον . ἢ καὶ πετοµένοις (76) ἤδη παρέπεται, 
σιτζουσα αὐτοὺς καὶ ἐκτρέφουσα µέχρι πλείστου. 
Πολλὰ τῶν ὀρνίθων  vévn οὐδὲν πρὺς τὴν χύησιν 


aliis generibus edita citra coitum ova, infecunda δεῖται της τῶν ἀῤῥένων ἐπιπλοκῆς ^ ἀλλ᾽ ἐν μὲν τοῖς 
sunt. Ferunt autem sine coitu ut plurimum parere 3X ἄγονα ἴστι τὰ ὑπηνέμια, τοὺς δὲ γῦπάς φᾶσιν 
vultures, licet maxime longzvos : quippe quibus ῃ ἀυνδυάστως τίχτειν ὡς τὰ πολλὰ, καὶ ταῦτα µχκρο- 
vita ad centum usque annos plerumque protenda- δ.ωτάτους ὄντας ΄ οἷς γε µέγρις ἑκατὸν ἑτῶν ὣς τὰ 
tur.Id velim notatum et observatum ex alitum his- πολλὰ παρατείνεται (77) à ζωή. Τοῦτο pot ἔγε πα- 
toria: ut si quando nonnullos videris mysterium µρασεσηρειωμένον ἐκ τῆς περὶ τοὺς ὀρνιθας ἱατορίας, 
nostrum irridere, quasi fieri nequeat, et quasi sit. *v', ἐπειδάν ποτε 109; γελῶντάς τινας τὸ µυωστήριον 
a natura alienum,ut virgo,virginitate ejus inteme- ἡμῶν, ὡς à3)»ároo ὄντος καὶ ἔξω της φύσεως, παρ- 
rata permanente, pepererit,veniat in mentem tibi, θένον τεχεῖο, τῆς παρθενίας αὐτῆς φυλαττομένης 
Deum, cui per przdicationis stulti&am credentes ἀχράντου, ἐνθυμηθῇς, ὅτι ὁ εὐδοχκήσας ἐν τῇῃ μωρίφ 
salvos facere libuit 6, innumera incitamenta, ab τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας, μυρίας ix 
ipsa natura desumpta, ad fidem rebus stupendis τῆς φύσεως ἀφορμὰς πρὸς τὴν πίστιν τῶν παραδόξων 
conciliandam in antecessum proposuisse. προλαδὼν κατεθάλετο (18). . 
1.Producant aque reptilia animarum 77 viven- — 7. Εξιγαγέω τὰ ata ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν 
tium,etvolatilia colantie super terram,secundum καὶ πετεινὰ πετόμενα ἐπὶ τῆς γῆς, Χατὰ τὸ στε- 
firmamentum colí.Jussasuntsuperterramquidem ρέωµα τοῦ οὐρανοῦ. 'Ezi μὲν τῆς Υῆς ἐκελεύσθη 
volare, propterea quod omnibus alimentum terra κετᾶσθαι, διὰ τὸ πᾶσι τὴν τροφὴν ἀπὸ tA γῆς ὑπάρ- 
subministret: Secundum firmamentum autem cali, | yc  Κατὰ δὲ τὸ στερέωμα τοῦ ojpxvoo, ὣς προ- 
propterea quod, ut ante diximus, aer hoc loco ' λαδήντες ἀποθεδώκαμεν (79), οὐρανοῦ Ενταὖῦθα παρὰ 
appellatur coelum, ceu οὐρανός, videlicet a verbo -ὃ ὁρᾶσθαι τοῦ ἀέρος προσηρειµένου * στερεώµατος 
ὁρᾶσθαι, quod est videri. Quin οἱ firmamentum di- δὲ, διὰ τὸ πυχνότερόν πως εἶναι, συγκρίσει τοῦ 
citur,ideo quod aer ille,qui nostro capiti imminet, αἰθερίου αώματος, xai μᾶλλον πεπιλημένον ταῖς 
sthereo corpori comparatus,quodamuwodo densio- Χάτωθεν ἀναφοραὶς τὸν ὑπὲρ Χεφαλης ἡμῶν ἀέρα. 
ris sit coagmenti, magisque ob exhalatiunes ab "Egi οὖν οὐρανὸν διαχεκησμηµένον, γην κεκὰλλω- 
imis locis ascendentes constringatur.Habes igitur σεισµένην, θάλασσαν εὐθηνουμένην τοῖς οἶκείοις γεν- 
celum exornatum, terram decoratam, mare pro- νύµασιν, ἀέρα πλήρη τῶν διιπταµένων αὐτὸν ópwi- 
priis fetibus exuberans, aerem avibus refertum, v. Πάντα προστάγµατι θεοῦ ἐκ τοῦ p όντος sl, 
lisque ipsum pervolantibus. Hzc omnia quz Dei τὸ εἶναι παραχθέντε, xai ὅσα ὁ λόγος παρΏκε vw, 
precepto e nihilo in lucem edita sunt, et reliqua. τὴν ἐπὶ πλεῖον iv τούτοις διατριδὴν ἐκκλίνων, ὣς ἂν 
qua nostra oratio uunc praetermisit, diulurniorem — gà ὀόξῃ oripexxircttv (80) τοῦ μέτρου, κατὰ σεαυ- 
in his moram declinans, ut ne modum excedere τὸν σολλογισαµενος, ὄγε φιλόπονος, τὴν iv ἅπασι τοῦ 
videatur, tu tecum, utpote studiosus, repulams, 6ἱ θεοῦ σοοΐαν ἁαταµανθάνων, μὴ λήξης ποτὲ τοῦ θαύ- 
Dei in omnibus sapientiam addisceas, 86 umquam µατος, ux τοῦ δὰ πάσης τῆς κτίσεως δοξάζειν τὸ 


τον 


6 [ Cor. 1, 21. 


bito quin melius absit, cuta id non agnoverit Ea- dkeret, Consule Cicerone, eiadulabantur omnes. 
stalhius, qui sic vertit : Tales sunt nonmuci pa-.— litur medo non dissimili verba Grzca, si prono- 
rentes hominum qui paupertatem causati, etc. wen αὐτοῖς Sappleamus,poterunt construi hoc mo- 
(16) Bdili καὶ πετ νένοις AL Wess, ew miter. de IT WADMUS Έσκνων, αὐτοῖς αι, volantibes 
vov. Magnus ille cedicum mss. coaseasus fere we — pu. :s ees coaitatur. Lege ut libebit. 
adducit ut credam Basilium κετων ντι wal ercee- o νο) Reg. δεσῖας καρεκτείνεται͵ Mox codices ocie 
νοις SCripsisse,atque hoe loco vetigisse qued alil 23: παρχσετκασιώῃεένον. Edili ἔχε παρὰ σεαυτῷ σε- 
sspe, ut typographi,quod mendum subesse ἂν οπλο ωαδιαν. 
trarentur.casuta unum im alium tree smiwtartat Du (9 Due WESS. xxisoiÀAÀtco. Infra mss. tres κέτε- 
igitur viderent. verbum. xx;c dA WW, ΝΔ 30a Edi: cum dvebas aliis mss. x::aa0m. 
geslivur regere, σετοκενεις ΜΟ x ene Varte Uv Reg. SeXluS κπρολπθόντες ἀπεδώκαμεν .Νοξ ἐὲ8 
proprio coatra dev: mass. fortassis secete wen du-— multe pest mss. tres διὰ c) xuxvdv. 
ροκ. Sed si «txveucverv scripteta vera si, Was — (30, Cedices quinque ὑπεοπικτειν. Mox Colb.se- 
τοῦ est casum 0506 ουν. ac $1 quis CaBduS i» cim τοῦ. 








YS t 


£91 HOMILIA VIII IN HEXAEMERON. 162 
ποιητήν. "Eysi dv τῷ σκότει τὰ νὐχτερόδια γένη A desinas mirari,neque gloriam ex qualibet creatora 


τῶν δρνίθων᾽ ἐν τῷ φωτὶ τὰ ἡμερόφοιτα. Νυχτερίδες 
μὲν γὰρ, xal γλαῦχες, καὶ νυκτοχόραχες, τῶν νυχτι- 
νόµων εἶἰσίν. "ωστε σοί ποτε ἐν καιρῷ μὴ παρόντος 
τοῦ ὕπνου ἐξαρχεῖν καὶ τὴν ἓν τούτοις διατριθὴν, καὶ 
τὴν τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῖς ἰδιωμάτων ἐξέτασιν, πρὸς 
δοξολογίαν τοῦ ποιητοῦ. Πῶς ἄγρυπνον ἡ ἀηδὼν, ὅταν 
ἐπωάζῃ, διὰ πάσης νυκτὸς τῆς µελῳφδίας gh ἀπολή- 
Ύουσα. Πῶς τετράπουν τὸ αὐτὸ xai πτηνὸν dj voxts- 
píc. Πῶς µόνη τῶν ὀρνίθων ὁδοῦσι, κέχρηται, καὶ 
ζωογονεῖ (81) μὲ» ὡς τὰ τετράποδα, ἐπιπολάζει δὲ τῶ 
ἀέρι, οὐχὶ πτερῷ κουφιζοµένη, ἀλλ' ὑμὲνι τινὶ δερ. 
µατίνῳ. Πῶς μέντοι καὶ τοῦτο ἔγει τὸ (82) φιλάλληλον 
iv τῇ φύσει, καὶ ὥσπερ ὁρμαθὸς, ἀλλήλων αἱ νυχτερί- 
δες ἔχονται, xal µία τῆς μιᾶν ἤρτηνται ὅπερ ig' 
ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων οὐ ῥάδιον κανορθωθῆναι. Τὸ γὰρ 
ἀπεσχισμένον xal ἰδιάζον τοῦ κοινωνικοῦ καὶ ἥνω- 
µένου τοῖς πολλοῖς προτιµότερον. Πῶς ἑοίκασι τοῖς 
ὄμμασι τῆς γλαυκὸς οἱ περὶ τὴν µαταίαν σοφίαν 
ἐσχολαχότες. Καὶ γὰρ ἑκείνης ἡ ὄψις νυκτὸς μὲν 
ἕῤῥωται, ἡλίο δὲ λάμψαντος ἁμαυροῦται, Καὶ τού- 
των μὲν (83) 5 διανοια ὀξυτάτη μέν kott πρὸς τὴν 
θῆς µαταιότητος θεωρίαν, πρὸς δὲ τὴν τοῦ ἀληθινοῦ 
φωτὸς χατανόησιν ἐξημαύρωται, Ἐν ἡμέρα 06 σοι xal 
πάνυ ῥᾳδιον πανταχόθεν συνάχειν (84) τὸ θαῦμα τοῦ 
Χτίσαντος. Πῶς μὲν ἐπ ἔργα σε διεχείρεί ὁ σύνοικος 
ὄρνις, ὀξείᾳ cf, φωνῇ ἐμθοῶν xal καταμηνύων πόῥ- 
ῥωθεν ἔτι τὸν ἥλιον προσελσύνουτα, ὁδοιπόροις συν- 
διορθρίζων, γεωογοὺς δὲ ἐξάγων πρὸς ἀμητόν, Πῶς 


condilori dare.IHabes in tenebris quedam volucrum 
genera, qua vitam nocturnam ducunt : in lucealia, 
qua interdiu vagantur. Vespertiliones enim,noctus, 
corvique nocturni, noctu pascuntur. Quare cum 
aliquando per aliquod tempus tibi non aderit som- 
nus, si in his immorarls, et eorum expendis pro- 
prietates, ea ad conditorem gloria afficiendum tibi 
sufficient : quomodo vigil sit luscinia, cum ovis 
incubat : quandoquidem per totam noctem a cantu 
non desistit ; quomodo idem quudrupes sit et vola- 
tile, vespertilio; quomodo sola ex volucribus denti- 
bus utatur, et pariat quidem catulos velut quadru- 
pedia, vagetur vero in aere, non pennis elata, sed 
membrana quadam coriacea. Quomodo et hoc inu- 
tuum amorem natura insitum habeat,sibique invi- 
cem vespertliliones in modum catenzadhzrescant, 
el una ab altera pendeat: quod non facile fieri 
inter nos homiaes solet. Nam sejuncta el privata 
vita a plerisque societati praefertur. atque con- 
junctioni. Ut illi qui vane sapienticz student, no- 
ctus oculis sunt similes ! Nam ut illius aspectus 
noctu quidem valet,sole vero illucescente infusca- 
tur: ita istorum mens perspicacissima quidem 
est ad contemplandam vanitatem, hebescil vero 
ad veram lucem intelligendam. Quin et tibi inter- 
diu facile admodum fuerit undelibet creatorem 
admirari. Ut ad operas excitat te avis domestica, 
qui voce acuta inclamitans, et solem adhuc e lon- 


ἄργρυπνον τὸ τῶν χηνῶν γένος, xal πρὸς τὴν τῶν (, ginquo accedentem prenuntians, vigilat una cum 


λανθανόντων αἴσθησιν ὀξύτατον, oi γέ ποτε xal τὴν 
βασιλίδα πόλιν περιεσώσαντο, πολεµίους τινὰς, ὑπὸ 
γῆς δι) ὁπονόμων (85) ἀφανῶν ἤδη μέλλονται τὴν 
ἄκραν τῆς Ῥώμης γαταλαμόάνειν, καταμηνύσαντες, 
Ἐν ποίῳ γένει τῶν ὀρνίθων οὐκ ἴδιόν τι θαυµα ἡ 
φύσις δείχνυσι ; Τίς ὁ (86) τοῖς γυψὶ προαπἀγγέλλων 
τῶν ἀνθρώπων τὸν θάνατον, ὅταν κατ ἀλλήλων ἐπι- 
στρατεύσωσιν; ᾿δοις γὰρ ἂν µυρίας ἀγέλας γυπῶν 
τοῖς στρατοπέδοις παρεποµένας, ix τῆς τῶν ὅπλων 
παρασχευῆς ᾖτεκμαιροµένων τὴν ἔκθασιν,. Τοῦτο δὲ 
ab μακράν (87) ἐστι λογισμῶών ἀνθρωπίνων, Πώς σοι 
τὰς φοθερὰς ἐπιστρατείας τῆς ἀκρίδος διηγήσοµαι᾽ 
Ἁ, 0v kw συνθήµατι πᾶσα ἀρθεῖσα xal στρατοπε- 


viatoribus, atque agricolas ad messem educit. Ut 
pervigil est auserum genus ; atque id quod latet, 
aculissime sentit. Hi videlicet regiam urbem olim 
conservarunt, dum 78 hostes quosdam sub terra 
per latentes cuniculos jamjam in urbis Rot ar- 
cem occupaturos prodiderunt. In quonam avium 
genere rem quamdam singularem admiratione di- 
gnam natura non osteudit ? Qnis prenuntiat vultu- 
ribus hominum mortem tum, cum sibi inv;cem 
inferunt bellum * Videas enim innumeros greges 
vultarum exercitus sequentes, et ex armorum ap- 
paratu exitum conjeclantes.Hoc autem non procul 
8 ratiocinationibus humanisabest, Quonam pacto 


δευσαµένη χατὰ τὸ πλάτος τῆς χώρας, ob προτερον Dterribiles locusta expeditiones tibi enarravero, 


ἄπτετχι τῶν καρπῶν, πρὶν ἱνδοθῆναι αὐτῇ τὸ θεῖον 
πρόσταγµα; Πῶς ἡ σελιυχὶς ἑφέπεται laua τῆς 
πληγῆς, ἀπέραντον ἔχουσα τοῦ ἐσθίεν τὴν δύναμιν, 
τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ ἀχόρεστον αὐτῆς τὴν φύσιν 
ἐπ᾽ εὐεργεσίᾳ τῶν ἀνθρώπων κχατασχευάσαντος (88) ; 


(81) Sex mss. ζωογονεῖ, Editi ζωοτοκεῖ, 

(83) Sic quatuor mss. Αἱ editi cum uno aut alte- 
Fo ms. ἔχει τι, Aliquanto post editio Paris. καὶ γὰρ 
ὥσπερ. Deest γάρ in editione Basil. et in quinque 
mss. 

(83) Ita quatuor mss. Deest μέν in excusis. 

(84) Codex Combef.cum aliis quinque mss.suv- 
άγειν Editi cum Colb. sucundo συναγαγεῖν. Haud 
longe editi cum Reg. tertio συνδιορθρίζων. Alii qua- 
tuor mss, συνορτρίζων, 

(85) Ita mss. octo. Editi πολεμίους τινάς ἀφανεῖς 


qua universa sub uno signo elata, atque secundum 
regionis latitudinem castrametais, non prius fru- 
etas attingit, quam divinum praeceptum sit ei da- 
tum ? Quomodo loeustam insequitur seleucis avis 
qua plage inflici» remediuin est : quandoquidem 


δι) ὑπονόμων Id aliter ab aliis historicis narratur. 
Lege Ducseum. 

(86) lta sex mss. Deest ὁ in editis. Ibidem du» 
Iss. προσαγγέλλων, Editi cum aliis mss ooxy 
γέλλων, 

(81) Simulti mss. At editi τοῦτο δὲ οὐδὲ μακράν. 

(88) Codices quatuor e nosiris praeler duos Duc. 
παρασκευάσαντος. Editi eum uno aul altero ms. 
κατασχευάσαντος, Mox sex mss. καὶ πώς. Deest 
xal in editis. 


188 8$. BASILII MAGNI 184 
illa perpetuam habet edendi facultatem, benigno À Τίς ὁ τρόπος τῆς µελῳδίας τοῦ τέττιγυς ; Καὶ πῶς bv 


Deo insatiabilem naturam hominum gratia ei appa- 
rante ? Qus sit modulandi ratio cicadte ? quomodo 
in meridie solito magis canorse suni, dum aeris 
attractione, qua in thoracis distentione fit, editur 
sonus ? At enim mihi videor magis impar esse ser- 
monein explicandis volatilrum miraculis, quam si 
pedibus conarer velocitatem ipsorum assequi. Cum 
videris ea volatilia qui insecta vocantur, ut apes 
ei vespas:sic enim ipsa appellarunt, propterea 
quod quasdam undique incisuras pre se ferunt : 
veniat tibi in menteim,respirationem atque pulmo- 
nem in iis non reperiri : sed tota omnino aere nu- 
riri. Quapropter oleo madefacta, occlusis meati- 
bus, pereunt ; cum vero statim acelum affunditur, 


τῇ µεσημθρἰᾳ ἑαυτῶν slew ᾠδικώτεροι, τῇ ὀλκῇ τοῦ 
ἀέρος 7, kv τῇ διαστολῇ ποιοῦντχι τοῦ θώρακος , 
ἐκδιδομένου τοῦ φθὀγγου; ᾽Αλλὰ γὰρ ἔοικα πλεῖον 
ἀπολείπεσθαι τῷ λόγῳ τοῦ θαύματος τῶν πτηνῶν, 
f, εἰ τοις πυσὶν αὐτῶν ἐπειρώικην Ἰφιωνεῖσθαι τοῦ 
td oue, "Όταν ἵδῃς τὰ Έντομα λεγόμενα τῶν πτηνῶν, 
oiov µελίσσας xal σφῆκας (οὕτω γὰρ αὐτὰ προσειρή- 
Κχσι, διὰ τὸ πανταχόθεν ἐἑντομάς τινας φαίνειν), 
Ενθυμοῦ, ὅτι τούτοις ἀναπνοὴ οὐκ ἔστιν, οὐδὲ πνεύ- 
pv, ἀλλ᾽ ὅλα δι ὅλων τρέφεται τῷ ἀέξρι, Διόπερ καὶ 
ἐλαίφ καταβραχέντα φθείρεται, τῶν πόρων ἄποφρα- 
γέντων᾽ ὄξους 0i εὖθὺς ἐπιθληθέντος πάλιν ἀναθιώ- 
σκεται, τῶν διεξόδων ἀνοιγομένων, Οὐδὲν περιττ΄τε- 
po» της χρείας, οὔτε μὴν ἑλλειπόν τινι τῶν ἆνα- 


reclusis foraminibus rursus reviviscunt. [nter ea p Υκαίων ὁ θεὺς ἡμῶν ἔκτισε.. Πάλιν τὰ φίλυδρα τῶν 


qua Deus noster creavit, nihil est citra necessita- 
tem, nihil deest necessariorum. Rursus si anima- 
lia aquz; amantia considerabis, aliam in ipsis stru- 
cturam comperies : pedes videlicet minime diffis- 
sos, velut cornicis : non aduncos, velut carnivoro- 
rum : sed latos ac membranaceos, ut facile undis 
innatent, pedum membranis velut quibusdam re- 
mis aquam impellentes. Quod si animadverteris, 
quemadmodum cycnus collo in profundam aquam 
immisso, ab imo cibum sibi efferat : tunc Dei de- 
prehensurus es sapientiam, qui scilicet collum 
pedibus longius ideo tribuit, ut illud velut lineam 
piscatoriam demittens, escam in ima delitescentem 
exquirat ac extrahat. 


ζώων καταμαθὼν , irépxv ἓν αὐτοῖς κατασκευλν 
εὑρήσεις πόδας οὔτε διεσχισµέχοωυς, ὡς τοὺς τῆς 
κορώνης, οὔτε ἀγχύλους, ὡς τοὺς τῶν σχρκοφάγων" 
ἀλλὰ πλατεῖς xol ὑμενώδεις, ἵνα ῥᾷλιως ἐπινήχωνται 
τῷ ὕδατι, olovel κώπχις τιαὶ τοῖς τῶν ποδῶν ὑμέσι 
τὸ ὑγρὸν διωθούμενοι, ᾿Εὰν δὲ καταµάθης ὅπως , 
εἰς βάθος à κύκνος καθιεὶς τὸν αὐχένα , κάτωθεν 
ἑαυτῷ τὴν τροφὴν ἀναγέρει, τότε εὑρήαεις τὴν σο- 
φίαν τοῦ κτίσαντος, ὅτι διὰ τοῦτο µακρότερον τῶν 
πολῶν τον αὐχένα προσέθηκεν, ἵνα, ὥσπερ τινὰ ὁρμιὰν 
κατάγων, τὴν bv τῷ βάθει κεχρυµµένην τουφὴν ἐκ- 
περίζηται. 


8.Verba Scripture sisimpliciterlegantur,parve , 8. ᾽Απλῶς ἀναγινωσκόμενα τὰ ῥήματι τῆς Γρα- 


quadam sunt syllabe : Producent aquo volatilia 
volantis super terram. secundum. firmamenlum coli : 
sed cum verborum pervestigatur sententia, tunc 
magnum sapientia conditoris miraculum apparet. 
Quot volatilium pravidit discrimina ? quomodo 
alia ab aliis juxta genus sejunxit? quomodo sin- 
gula distinctis proprietatibus insignivit? Deficit 
me dies aeria vobis miracula exponentem., Invitat 
nos ipsa continens ad feras reptiliaque et pecora 
in medium proferenda: quandoquidem aliquid quod 
plantis et natatilium generi et cunctis volatilibus 
impar non sit, vicissim exhibere parata est. Pro- 
ducat terra animata viventem pecorum εί bestiorum 
et reptilium juxia genus.Quid dicitis vos qui fidem 


qnc, συλλαθαί τινές εἶσι µικραί (89): ᾿Εξαγαγέτω 
τὰ ὕδατα πετεινὰ πετόμενα ἐπὶ τῆς γῆς κατὰ τὸ 
στεμέωμα τοῦ οὐρανοῦ ἐρευνωμένης δὲ τῆς ἐν τοῖς 
ῥήμασι διχνοίας, τότε ἐκφαίνεται τὸ péva θαῦμα 
τῆς σοφίας τοῦ Χτίσαντυς. Πόσας προείδετο διαφορὰς 
πτηνῶὠν; ὅπως αὐτὰ κατὰ γένος διέστησεν ἀπ᾿ ἆλ- 
λήλων, πῶς ἔκαστων κεχωρισµένοις ἐχαρακτήρισεν 
ἰδιώμασιν; ᾿Ἐπιλείπει (90) µε ^ ἡμέρὰ, τὰ ὀἑναέρια 
Orttv θαύµατο διηγούμενον. Καλεῖ ἡμᾶς ἡ χέρσος πρὸς 
τὴν τῶν θηρίων καὶ ἑρπετῶν καὶ βοσκηµάτων ἐπὶ- 
δειξιν, ἔτοιμως ἔχουσα ὁμότιμα τοῖς φυτοῖς καὶ τῷ 
πλωτῷ γένει καὶ τοῖς πτηνοςς πᾶσιν ἀντεπιδείξασθαι, 
Ἐξαγαγέτω ἡ γη ψυχὴν ζώσαν κτηνῶν καὶ On- 
pov καὶ ἑρπιτῶν κατὰ γένος. Τί φατε, ol ἀπι- 


non habetis Paulo, circa eam quz in resurrectione D στοῦντες τῷ Παύλῳ περὶ τῆς κατά τὴν ἀνάστασιν 


fiet mutationem, cum multa aeria formas com- 
mutantia videatis * Qualia etiam de Indico verme 
cornigero narrantur, 79 qui primum in erucam 
transmutatus,deinde temporis progressu bombylius 
fit: nec in hac forma manet, sed laxas et latas 
Eracteas pro alis suscipit. Cum igitur vos mulie- 
res sedetis, horum opera nentes, fila scilicet dico 
qu& ad vos transmitiunt Seres ad molles vestes 


(89) Sic eodex Combef. cum aliis quatuor mss. 
At editi εἰσὶ µακρ c. 

(90) Unus ms. ἐπιλείψει, Aliquanto post mss,aex 
καλεῖ ἡμᾶς 3j χέρσος. Edili ἡμᾶς ἡ ἤπειρος. 

(94) Regii tertius,quintus et octavus cum Colb. 


ἀλλοιώσεως, ὁρώντες πολλὶ τών ἀερίων τὰς μορφᾶς 
µεταθάλλοντα; ᾿Οποῖα xai περὶ τοῦ ᾿Ινδικοῦ 9U 
σκώλτικος ἱστορεῖται τοῦ xepasoódpou* ὃς, εἰς κάμχην 
τὰ πρώτα μεταθχλὼν, εἶτα προτὼν βομθυλιὸς γίνεται" 
καὶ οὐδὲ ἐπὶ ταύτης ἵσταται τῆς µορνῆς , ἀλλὰ χαύ- 
νοις καὶ Πλατέσι πετάλοίς ὑποπτεροῦται, Όταν οὖν 
καθίζησθε τὴν τούτων ἐργασίαν ἀναπηνιζόμεναι, αἱ 
γυναῖνες, τὰ νήματα (99) λέω, B πέµπουσιν ὑμιν οἱ 


secundo τοῦ Ἰνθικοῦ. Editi cum uno aut altero ms. 
τοῦ Ινοοῦ. Quse leguuntur de verme illo spud Απις 
brosium et apud Eustothium, mendis non careat. 
Lege Pref. num. 28. 

92) Ita sex mss. Editi τὰ νήμκτεᾶ. 


(85 


HOMILIA VIII IN HEXAEMERON. 


166 


Züps; πρὸς vv τῶν μαλακῶν ἐἑνδιάτων χατα- A concinnandas, tum animalis hujus mutationem in 


quU", μεμνημέναι τῆς κατὰ τὸ ζῶον τοῦτο uttr- 
θολῆς, ivap;n λαμθάνετε τῆς ἀναστάσεως ἔννοιαν, 
καὶ μὴ ἀπιστεῖτε (05) τῇ ἀλλαγῇ ἣν Παῦλος ἅπχσι 
κατεπαγγέλλεται. 'AÀÀà γὰρ αἰσθάνομαι τοῦ λόγου 
τὴν συμµετρίαν ἐκθαίνοντος, Όταν μὲν οὗν ἀπίδω 
πρὸς τὸ πλῆθος τῶν εἱἰῤημένων, ἔξω ἐμαυτὸν 6p 
τοῦ μέτρου φερόµενον * ὅταν δὲ πάλιν πρὸς τὸ ποι- 
Χίλον τῆς ἐν τοῖς δηµιουργήµασι goza; ἀποόλέψω, 
οὐδὲ ἦρχθχι νομίζω τῆς διηγήσεως. "Apa δὲ καὶ τὸ 
παρακατέχειν ὑμᾶς ἐπὶ πλεῖον οὐκ ἄχρηστον. Tl γὰρ 
ἄν τις καὶ ποιοῖ τὸν µέχρι τῆς ἑσπέρας χβόνον ; 
Οὐκ Ἰπείγούσιν ὑμᾶς οἱ ἑστιάτορες οὐκ ἀναμένει 
ὑμᾶς τὰ συμπόσια, "0θεν, εἰ δοκεῖ, τῇ σωματικῇ 
νηστείᾳ εἷς τὴν τὼν doy» εὐφροσύνην ἀποχρησώ- 


memoriam revocantes, manifestam resurrecetio- 
his notionem accipialis, neque fidem ei mutationi 
quam Paulus omnibus annuntiat, denegetis. At- 
qui orationem meam modum ezcedere adverto. 
Cum igitur ad eorum qua dicta sunt copiam ocu- 
los conjicio, ullra fines et modum ferri me video : 
cum autem iterum ad sapientia in opificiis splen- 
descentis varietatem respicio, ne incceepisse qui- 
dem narrationem arbitror. Átcue etiam diutius 
detinere vos non fuerit inutile. Quid enim quis 
ab hoc tempore ad usque vesperam facere possit? 
Vos non urgent convivalores, non vos compota- 
tiones exspectant. Unde,si videtur, corporali jeju- 
nio ad exhilarandas animas utemur. Sepe inser- 


µεθα. Πολλάκις ὑπηρετήσας τῇ σαρχὶ πρὺς ἀἁπό- g visli carni ad voluptatem capiendam : hodie ani- 
λαυσιν, σήμερον τῇ Otxxovíg παραµεινον τῆς ψυχῆς, ma servire persevera. Delectare in Domino, et 


Κατατρύφησον τοῦ Κυρίου, καὶ δώσει (04) σοι τὰ 
αἰτήματα της καρδίας σου. El φιλόπλωτος sl, ἔχεις 
πλοῦτον πνευματικὀν ΄ Τὰ χρίµατα Kupío) τὰ ἆλη- 
θινὰ, τὰ δεδικαιωµένα ἐπιτοαυτὸ, τὰ ἐἔπιθυμη- 
τὰ (05) ὑπὶρ Χχρυσίον καὶ λίθον τίµιον πολύν. El 
ἀπολαυστικὸς καὶ χιλήδονος, ἔχεις τὰ λέγια τοῦ θεού 
τῷ τὴν πνευματιχὴν αἴσθησιν ἑῤῥωμένῳ γλυκύτερα 
ὄντα ὑπὲρ µέλι xai Χηρίον. ᾿Εὰν ὑμᾶς διαφῶ, καὶ 
διαλύσω τὸν σύλλογον, ol μὲν ἐπὶ τοὺς κύδους δρα- 
μοῦνται (90). "Ὄρχοι έκει, καὶ φιλονεικίαι χαλεπεὶ, 
xai φιλοχρηματίας ὡδῖνε Δαίμων παρέστηχε, διὰ 
τῶν κατεστιγµένων ὀστέων τὴν µανίαν ἑξάπτων, xai 
τὰ αὐτὰ χρήματα πρὸς ἑκάτερον µερος μετατιθεὶς, 


dabit tibi petitiones cordis lui ?. Si divitiarum stu- 
diosus es, habes divitias spirituales:Judicia Domi- 
ni vera, justificata in idipsum : desiderabilia su- 
per aurum et lapidem pretiosum multum 8.Si deli- 
ciis deditus es, et voluptatis amans : tibi praesto 
sunt Dei eloquia, qua viro spirituales seusus sa- 
nos habenti dulciora sunt super mel et faeum 9. 
Si dimisero vos, ac concionem dissolvero, sunt 
qui ad tesseras current. Juramenta cunt illic, gra- 
vesque contentiones, el avaritie stimuli. Astat 
d:&mon per ossa compuucia furorem accendens, 
et easdem peeunias ad utramque partem transfe- 
rens. Modo effert hunc victoria, modo illi tristi- 


νῦν τοῦτον ἐἑπαίρων τῇῃ νἰκῃ, χάἀκείνῳ κατήφειαν C liam creat; rursus autem illum superbientem,hune 


ἐμποιῶν, πάλιν δὲ ἔκεῖνον γχυριῶντα δεικνὺς, καὶ 
τοῦτον κατῃσχυμμένον (01). Τί ὄφελος νηστεύειν τῷ 
σώματι, τὴν δὲ ψυχην µυρίων κακῶν ἐμπεπλῆσθαι ; 
"O µη χωδεύων, σχολὴν δὲ ἄλλως ἄγων, τί οὗ φθέγ- 
γεται τῶν µαταίων; τί οὐκ ἀκούει τῶν ἀτόπων ; 
Σχολ γὰρ ἄνευ φόδου θεοῦ πονηρἰας διδάσκαλος τοῖς 
ἀκαιρουμένοις bol, Τάχα μὲν οὖν τι καὶ ὄφελος iv 
τοῖς λεγοµένοις εὑρήσεται (08) *. εἰ δὲ μὴ, ἀλλὰ τό γε 
μὴ ἁμαρτάνειν ἐκ τῆς Ἱνταῦθα ὑμῖν ἀσχολίας πε- 
ῥίεστιν. ωστε τὸ ἐπὶ πλέον κατέχειν, ἐπὶ πλέον ἰστὶν 
ὑμᾶς τῶν κακὼν ὑπεξάγειν. Ἰκανὰ [καὶ] τὰ εἰρημένα 
εὐγνώμονι χριτῇ, ἐὰν µή τις πρὸς τὸν πλοῦτον τής 
κείσεως ἄποθλεπῃ, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῆς ἡμετέρας δυνά- 


vero erubescentem reddit. Quid prodest, quaso, 
corpore jejunare, animam vero innymeris malis 
referlam esse? Qui vero tesseris non ludit, alias 
autem oum agit, quid non loquitur vani? quid 
absurdi non auscultat Nam otium, Dei timore 
destitutum, iis, qui lempore uti non norunt, ma- 
gi:ter est pravitatis. Fortassis igitur aliqua etiam 
utilitas ex iis quie dicuntur, percipienda vobis est : 
sin minus,saltem licet vobis per presentem occu- 
pationem non peccare.Quare diutius vos delinere, 
est diutius vos a delictis amovere. Attamen qua 
memorata sunt, salis sunt cquo seslimaltori, si 
modo non respicial quis ad divitias creationis, sed 


µεως ἀσθενὲς, καὶ πρὸς τὸ αὔταρχες εἰς εὐφροσύνην Dad nostrarum virium imbecillitatem,et ad ea qua 
τῶν συνεληλυθότων. 'H «5 ὑμᾶς ταῖς οἰκείις βλά- voluptatis ergo convenientibus sufficere possunt. 
σταις (99) ἐδεξιώσατο * 4 θάλασσα τοῖς ἰχθύσιν, ὁ Excepit vos continens propriis germinibus, mare 
&o τοῖς πτηνοῖς, Ετοίμη ἡ χέρσος ὁμότιμα τούτοις — piscibus, aer volatilibus. Parata est terra sua vice 
ἀντεπιδείξασθαι. ᾽Αλλὰ τοῦτο µέτρον ἔστω τῆς ἑωθι- — i$ non imparia exhibere. Sed hic finis modusque 


7 Psal. xxxvi, 4. 8 Psal. xvin, 10, 9 ibid, 41. 


(93) Quatuor mss. καὶ μὴ ἀπιστῆτε. Editi cum διαδραμοῦνται, Mox. editio Basil. et quinque mss, 


uno aut aliero 108. καὶ μὴ ἀπιστεῖτε, Mox quatuor 
mss. Παῦλος πᾶσι. Editi cum Reg. quinto ἄπασι. 

(94) Ita Regii primus et seztus et Colb. secun- 
dus cum LXÀ1. Bait vero cum Regiis tertio et oc- 
lavo καὶ δφη αοι, Reg. quintus χατατρύφησον τῷ 
Κυρίῳ, xai δώσει σου. 

(95) Sic ambo Duc.et alii quataor cum LXX. At 
edili ἐπιθυμητικά, Mox edili ἀπολαυστικός τις εἶ 
xal. [lla, τις «T, desunt in sex mss. 

(96) Sic quinque mss. Editi cum Colb. secundo 


δαίµων παρ. Edilio Paris. δαίµων τε. 

(97) Editi cum Colb. secundo et cum Reg. tertio 
δεικνὺς, κἀκεῖνον κατῃ. Alii tres mss. melioris note 
δειχνὺς καὶ τοῦτον, Statim codex Combef.cum Reg. 
OClavo κακῶν ἐμπίπλασθαι, 

(98) Reg. quintus εὑρήσετε. Colb. secundus εὖ- 
ρίσκεται. 

(99) Reg. primus τοῖς οἰχείοις BAaoxoc. Aliquanto 
post Colb. secundus τούτοις τινά ἀντεπ. 


187 


S. BASILII MAGNI 


188 


esto matutini istius convivii, ut ne satietas nimia A νῆς ἑστιάσεως, ἵνα μὴ ὁ ὑπερθάλλων χόρος ἆμθλυ- 


hebetiores vos ad vespertinas epulas 80 sumendas 
efficiat. Porro qui sua creatione omnia complevit, 
atque in omnibus perspicua miraculorum suorum 
monumenta nobis reliquit, repleat corda vestra 
omni lietitia spiritali, in Cliristo Jesu Domino no- 
stro, cui gloria et imperium in secula seculorum. 
Απιεη. 


τέρους ὑμᾶς πρὸς τὴν τῶν ἑσπερινῶν ἁπόλαυσιν κα- 
ταστήσῃ. Ὁ δὲ τὰ πάντα πληρώσας τῆς ἑαυτοῦ 
Χτίσεως, xal iv πᾶσιν ἡμῖν τῶν olxtlov θαυμ4τῶν 
ἑναργήη τὰ ὑπομνήματα καταλιπὼν, πληρούτω (4) 
ὑμῶν τὰς ἈΧαρδίας πάσης εὐφροσύνης πνευματικῆς 
ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, d ἡ δόξα καὶ τὸ 
κράτος eic τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν. 





HOMILIA IX. 
De terrestribus. 
1. Qualis vobis matutina sermonum mensa visa 


OMIAIA e" 
Περὶ χερσαίων (2). 
|. Πῶς ὑμῖν ἡ ioi τῶν λόγων τράπεζα κατ- 


est? Mihi equidem venit in mentem ΟΓ8ΙΙΟΠΕΠΙ εφάνη ; Ἐμοὶ μὲν γὰρ ἐπῆλθεν εἰκάσαι τὰ ἐμαυτοῦ 
meam cum pauperis cujusdam convivaloris bene- µπένητός τινος ἑστιάτορος Φιλοφροσύνῃ * ὃς, τῶν εὖ- 
volentia comparare: qui dum inter eos qui men- B τραπέλων τις εἶναι Φιλοτιμούμενος, ἀπορίᾳ τῶν 
sas opipare exstruunt, numerari cupit, ob rerum πολυτελεστέρων ἀποκναίι τοὺς διατυµόνας, τὴν 
sumptuosarum penuriam morore afficit convivas: πενιχρὰν παρασχευλν δαφιλῶς ἐπιφέρων τῇ tpa- 
propter ea quod mensa apparatum pauperem af- πέζῃ ὥστε περιίστασθαι αὐτῷ εἷς ἀπειροκαλίας 
fluenter infert, adeo ut in inepti: probrum eiejus ὄνειδος τὸ φιλόειμον. Τοιοῦτον δή τι καὶ τὸ ἡμέτε- 
auibitio cedat. Esset certe tale aliquid haec nostra — pov, el µή τι ὑμεῖς ἄλλο λέγετε. Πλὴν ὁποῖά ποτ 
agendi ratio,nisi vos quid aliud dicitis. Verum qua- ἂν fj (3), οὐκ Εξουδενωτέον ὑμῖν. 0ὐδὲ γὰρ ᾿Ελισσαῖον 
liacunque tandem sint hec, neutiquam vobis sunt ὡς φαῦλον ἑστιάτορα παρῃτοῦντο οἱ τότε, καὶ ταῦτα 
spernenda.Neque enim Eliseum ut malum convi- λαχάνοις ἁγρίοις ἑστιῶντα τοὺς φίλους. Οἶδα νό- 
vatorem aversabantur illi quibuscum vivebat,etta- µους ἀλληγορίας, εἰ καὶ μὴ (A) παρ) ἐμαυτοῦ ἔξευ- 
men oleribus silvestribus excipiebat amicos. Novi àv, ἀλλὰ τοῖς παρ ἑτέρων πεπονηµένοις περιτυ- 
legesallegorie,eliamsieasnonex meipsooxcogita- χών. "Ac οἱ μὴ καταδεχόµενοι τὰς κοινὰς τῶν γεγραµ- 
rim, sed in aliorum inciderim labores.Quas Scri- µένων ἐννοίας τὸ ὕδωρ οὐχ ὕδωρ λέγουσιν ΄ ἀλλά τινα 
pturarum communes noliones qui non suscipiunt, , ἄλλην φύσιν (5), καὶ φυτὸν καὶ ἰχθὺν πρὸς τὸ ἐχυ- 
aquam non aquam dicunt,sed aliam quamdam na- ΄ τοῖς δοκοῦν ἑρμηνεύουσι, xal ἑρπετῶν Ἰένεσιν «αἱ 
turam,et plantam et piscem secundum suam ipso- θηρίων ἐπὶ τὰς oixsac ὑπονοίας παρατρέψαντες ἐξ- 
rum sententiam interpretantur.Quin etiam repti-  «oüvcz, ὥσπερ οἱ ὀνειροχρῖται τῶν φανέντων iv 
lium et pecorum generalionem ad suas allegorias ταῖς xa0' ὕπνον φαντασίαις πρὸς τὸν olxttov σχοπὸν 
detorlam perinde exponunt,ut quidam rerum sese τὰς ἑξηγήσεις ποιούµενοι. ᾿Εγὼ δὲ, χόρτον ἀκούσας, 
imaginationi persomnum objicientiuminlerpretes,  y9p:ov voco, καὶ φυτὸν, καὶ ἰχθὺν, x«l θηρίον, xai 
qui suas interpretationes ad proprium scopum ac- κτήνος, πάντα (6), ὡς εἴρηται, οὕτως ἐκδέχομαι. 
commodant. Ego vero cum fenum audio, fenum Καὶ γὰρ οὐκ ἐπαισχύνομαι τὸ Εὐαγγέλιον,. Οὐδὲ 
intelligo ; et plantam,et piscem, et bestiam et pe- ἐπειδὴ οἱ τὰ περὶ κόσμου Ἱράψαντες πολλὰ περὶ 
cus, omnia uli dicla sunt, sic accipio. /Von enim σχημάτων γῆς διελέχθησαν, εἴτε σφαῖρά ἔστιν, εἴτε 
erubesco Evangelium 10.Neque quoniamquiresad — xJAwéópoc, εἴτε xal δίσκῳ ἀἐστὶν ἐμφερὶς ἡ γῆ, καὶ 
mundum pertinentes conscripsere, multadeterra Εξίσου πάντοθεν (7) ἀποτετέρνευται, fj Αιχνοειδής 
figuris disseruerunt, utrum terra spharasit, an — icu, xai µεσόκοιλος (πρὸς πάσας Ἱὰρ ταύτας τὰς 
eylindrus,utrum sit disco similis etex equo unde-  órovolac οἱ τὰ (8) περὶ τοῦ κόσμου γράψαντις ὑπ- 
libet tornata,an speciem habeat vanni, sitque in ηνέχθησαν, τὰ ἀλλήλων ἕκαστος χαταλύοντες), οὐ κα- 
medio concava (nimirum ad has omnes sententias Ὁ ρὰ τοῦτο προαχθήσοµαι ἀτιμοτέραν εἶπεῖν τὴν ἡμε- 
hi qui de mundo scripsere, delapsi sunt, alii alio- τέραν κοσµοποιίαν, ἐπειδη οὐδὲν περὶ αχηµάτων ὁ 
rum placita dissolventes), idcirco adducar ut no- τοῦ θεοῦ θεράπων Μωύσης (9) διελέχθη, οὐδὲ sime 


10 Rom. 1, 16. 
(4) Codices sex πληρώσαι, aut πληρῶσαι. Editio  bef. cum Colb. secundo et cum Reg. octavo καὶ 


Paris. πληρώτφ, Beg. quintus καταλείπων πλη- 
ύσει. 

(3) In Regiis sexto et octavo inest hic titulus, 
τοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν Ρένεσιν ὁμιλία. Titulus nullus est 
in aliis quibusdam mss.Coisl.primus ὁμιλία ἑνάτη. 

(3) Quatuor mss. ὁποῖά ποτ àv ei». Editi cum 
Reg.sexto àv t. Ibidem quatuor mss. ἐξουδενητέον. 
Editi cum Colb. secundo ἑξουδενωτέον. 

(4) ta editio Basil. cum quinque mss. Editio 
Paris. el µη καί. Statim Colb. secundus χοινὰς τῶν 
"ραμμάτων. 

(9) Sic mss. cum editione Basil. Editio Paris. 

*antia typograpbi ἄλλην χύσιν. Mox mss. Com- 


υτὸν καὶ ἰχθύν, Deest φυτόν in editis et in quibus- 
am mss. 

(6) Colb. secundus καὶ πάντα. Ibidem tres mss. 
ὥσπερ εἴρηται, 

(7) Duo mss. πανταχόθεν. 

(8) Ita mss. plerique omnes, Deest τά in editis. 
Haud multo post nonnulli mss. προσχχθήσοµαι. 

(9) Coib. secundus cum Reg. octavo θεράπων 
Μωύσῆς. lllad, Μωύσῆς, deest in editis et in aliis 
mss. Paulo post Reg. sextus σταδίων τὴν διάµετρον 
ἔχειν. Duo. mss. τὴν περίµετρον, Editi cum tribus 
mS$8, τὸ περίµετρον. 


189 


HOMILIA IX IN HEXAEMERON. 


190 


δέκα καί ὀκτὼ µυριάδας σταδίων τὸ περίµετρον ἔχειν Α stram de mundistructura narrationem inferiorem 


τῆς γῆς καὶ τὸ ἀπ᾿ αὐτῆς σχίασµα dv τῇ ὑπὸ γην 
τοῦ ἡλίου χινήσει ἐπὶ πόσον χωρεῖ τοῦ ἀέρος o) ἕι- 
ep.icpnos* καὶ πῶς τοῦτο τῇ σελήνῃ προσενεχθὲν τὰς 
ἐχλείψεις Tot, "Ene τὰ μηδὲν πρὸς ἡμᾶς ὡς 
ἄχρηστα ἡμῖν ἀπεσιώπησεν ἄρα τούτου (10) ἕνεκεν 
ἀτιμότερα ἠγήσομαι τῆς µωρανθείσης σοφίας τὰ τοῦ 
Πνεύματος λόχια; fj μᾶλλον δοξάσω τὸν UJ, ἁπασχο- 
λήσαντα τὸν νοῦν ἡμῶν ἐπὶ τὰ μάταια, ἀλλὰ πάνται 
slc οἰκοδομὴν καὶ καταρτισμὸν τῶν ψυχῶν ἡμῶν 
γῤαφηναι οἰκονομήσχντα» "O µοι δοκοῦσι μὴ συν- 
ειδότες τινὲς, παβαγωγαῖς τισι καὶ τροπόλογίαις 
σεµνότ: τά τινα dx τῆς οἰκεας αὐτὴν διανοίας 
ἐπεχείρησαν (41) τοῖς Ὑεγραμένοις ἐπιφημίσαι. 
)λλλὰ τοῦτο ἔστιν ἑαυτὸν σοφώτερον ποιουνντος τῶν 


esse dicam,quia nullum de figuris verbum Dei ser- 
vus Moyses fecit : aut quia non dixit terre circui- 
tum centum et octoginta stadiorum millia habere: 
aut quia non dimensus est in quantum aeris spa- 
tium procedat ejus umbra tum cum sol sub terra 
moretnr : aut quomodo eadem lun objecta pro- 
creet deliquia, presertim cum ea que ad nos nihil 
attinent, tanquam nobis inutilia 61 silentio pra- 
termiserit : num ideo, queso, Spiritus sancti elo- 
quia censuero infatuata sapientia csse viliora ? 
Nonne potius ei dedero gloriam, qui mentem no- 
stram in rerum vanarum occupatione non detinuit, 
sed omnia ad aedificationem et perfectionem ani- 
marum nostrarum conscribi sanxit? [d quod qui- 


λογίων τοῦ Πνεύματος , xxi kv προσποιήσει ἔξηγή- P dam mihi videntur non intellexisse : qui captioni- 
σεως τὰ kzotxó πκρεισά Ὑοντος, Νοείσθω τοίνυν ó, bus quibusdam atque tropologiis ex suo ipsorum 
γέγραπται, ingenio aliquid Scripturis asciscere auctoritatis 
conati sunt. Verum id ei competit, quise ipsum Spiritus sancti oraculis constituit sapientiorem, qui- 
que interpretationis pretextu commenta sua inducit. Hac itaque, ut scripta sunt, intelligantur. 

9. ᾿Εξαγαγίω ἢ q8.— quyhv ζωσαν Ἀτηνῶν 9. Producat terra animam viventem pecorum et 
καὶ θηρίων καὶ ἑρπετῶν. Nónsov ῥῆμα Θεοῦ διὰ bestiarum el reptilium!! .ConsideraDei vocem per 
τῆς κτίσεως τρίχον,. καὶ τότε ἀρ:άμενον, xal µέχρι res creatas pervadentem, qua εἰ tunc incepit, et 
νῦν ἐνεργοῦν, xal εἷς τέλος δεξιὸν, ἕως ἂν ὁ κοσμος usque adhuc efficax est, ac in finem transitura est, 
συµπληρωθῇῃ. 'Oc γὰρ ἡ σφαῖρα, ἐπειδὰν ὑπὸ τινος quoad consummatus fuerit mundus. Quemadmo- 
ἁπωσθῇ (12), εἶτα πρανοῦς τινος λάδηται, ὑπό τε dum enim globus, cum aquopiam fuerit motus,ac 
τῆς οἰκείας κατασκευης xal τῆς ἐπιτηδειότητος τοᾶ — deinceps declivem aliquem locum nactus fuerit, et 
χωρίου φέρεται πρὸς τὸ κάταντες, οὗ πρότερον ἶστα- ex propria structura, et ex loci opportunitate deor- 
µένη πρὶν ἄν τι τῶν ἰσοπέδων αὐτὴν υποδέξηται, — sum fertur,nec prius quiescit, quam planities ali- 
οὕτω ἡ φύσις τῶν ὅντων, ἑνὶ προστάγµατι (13) κινη- qua ipsum exceperit; ila rerum natura uno pre- 
θεῖσα, τὴν ἓν ti γενέσει xal φθορᾷ κτίσιν ὁμαλῶς , cepto incitala, res conditas :equabiliter in genera- 
διεξέρχεται, τὰς τῶν γενῶν ἀχολουθίας δι) ὁμοιότητος tione etin corruptione penetrat,servatque per si- 
ἀποσώζουσα, ἕως ἂν προς αὐτὸ χαταντήσῃ τὸ τήλος, — militudinemsuecessionesgenerum,donec ad ipsum 
΄Ίππον μὲν γὰρ ἵππο ποιεῖται διάδοχον, καὶ λέοντα pervenerit finem. Nam equum equi successorem 
λέοντος, καὶ ἀετὸν ἀετοῦ' καὶ ἕκαστιν τῶν ζώων ταῖς facit,leonem leonis,aquilam aquili: : imo singula 
ἔφεξης διαδοχαῖς συντηρούµενον µέχρι τῆς αυντελείας — animalia consequentibus successionibus conserva- 
τοῦ παντὸς παραπέμπει. Οὐδεὶς χρόνος διεφθαρµένα  ta,usquead universi consummationem transmitit, 
ἢ ἐξίτηλα ποιεῖ (14) τῶν ζώων τὰ ἰδιώματα, à ὥς-- Tempus nullus destruit animalium proprietates, 
περ ἄρτι χαθισταµένη à φύσις ἀεὶ νεχρὰ τῷ χῤόνῳσυμ- Sed tanquain nuper constituta nalura sit, semper 
παρατρέχεί. ᾿Εξαγαγέω ἡ γή φυχὰὴν ζῶσχν. Τοῦ- recens una cuin tempore excurrit. Producal terra 
το ἐναπέμεινε τῇ YT πρόσταγμα, καὶ οὗ παύεται ἐ- animam viventem. Hoc preceptum terre inbssil, 
υπηρετουμένη τῷ κτίσαντι (15). Τὰ μὲν γρ 5x τῆς nec ea Creatori desinit famulari. Alia enim ex 
διαδοχῆς τῶν προὐπαρχόντων παράγεται’ τὰ δὲ ἔτι — successione eorum qua prius exstitere,producun- 
καὶ νῦν i$ αὐτῆς της γῆς ζωογονούμενα δείχνυται. tur: alia. vero ex ipsa terra etim nunc adhuc vi- 
Οὐ γὰρ µήνον τέττιχας iv ἐπομθρίαις ἀνίησιν, οὐδὲ tam accipere compertum est.Non enim solum plu- 
ἄλλα pupa γένη τῶν ἐμφερομένων τῷ ἀέρι πτηνῶν, p vio tempore edit cicadas, aut alia inumera volati- 
ὦν ἀκατονόμαστα ἔστι τὰ πλεῖστα διὰ λεπτότητα, ἆλλ' lium in aere vagantium genera, quorum plurima 


ἤδη καὶ μῦς xal βατράχους, ἐξ αὐτῃς ἀναδίδωσιν' 
ὅπου γε περὶ Θήδας τὰς Αἰγυπτίας, ἑωειδὰν ὕσῃ λά- 
ϐρως iv καύμασιν, εὐθὺς ἀρουραίων μυῶν ἡ χώρα 
καταπληροῦται. Τὰς δὲ ἑγχέλεις (16) οὐδὲ ἄλλως 


14 Gen. 1, 24. 


(10 Tres ms. ἄρα τούτου γε. Reg. sextus τούτου 
xal. Editi cum quibusdam mss. τούτου Évexsv, 

e. Sex mss, cum ms. Combef. ἐπεχείρησαν. 
Editi ἐπεχειρήσαι, male. 

(12) Sic mss. multi. Editi Paris. ἁπωθῃ. 

(13) Reg. sextus ὄντων iv προστάγµατι.Μος plu- 
Tes msg. την ἐν τῇ γεν. Deest τῇ in editis. 


propter tenuitatem sun! anonyma : sed mures 
eliam el ranas ex se ipsa profert. Nam circa The- 
bas /Egyptias, ubi in s&estibus large pluit, statim 
campestribus muribus regio completur.Quin etiam 


-- 


(14) [ta codex Combef. cum Reg. octavo. Editi 
vero cum caeteris mss. χρόνος ἐξίτηλα ποιεῖ, 

(15) Reg. sextus Γξυπηρετουμένη τῷ προστάγµατι 
Pe κτίσαντος, INec creatoris imperio desinit [umu- 
ari. 

(16) Duo mss. τὰς δὲ ἐγχέλυς. 


191 $. BASILII MAGNI 192 


anguillas vidimus non aliter quam ex limo cons- A ὁρῶμεν 5j ἐκ τῆς ἱλύος συνισταµένας ων οὗτε dv 
titui, ac generari : quarum successionem neque οὖτε τις ἄλλος τρόπος τὴν διαδοχὴν συνίστησιν, ἀλλ 
ovum, neque ullus alius modus conficit, sed ipse ἐκ τῆς γῆς ἐστιν αὐτοῖς ἡ γένεσις (17). ᾿Εξαγαγέτω 
ex terra ortum habent. Producat terra animam. Ἡ yn ψυχήν. Τὰ κεήνη γήινα καὶ πρὸς γην νενεῦκό- 
Pecora sunt terrestria, et versus lerram inclinata: τα’ ἀλλὰ τὸ οὐράνιον φυτὸν ὁ ἄνθρωπος ὅσον τῷ σχή- 
homo vero qui planta ceelestisest,quanto corpora µοτι τῆς σωματικῆς διαπλάσεως, τοσοῦτον καὶ τῷ 
conformationis forma,tanta etiam anims dignita- ἀξιώματι τῆς ψυχῆς διενήνοχε. Τῶν τετραπόδων τὸ 
te ργῷρίαἰ. Qualis est quadrupedum forma? Caput σχῆμα ποταπόν; 'H κεφαλὴ αὐτῶν ἐπὶ γῆν προσνέ- 


ipsorum in lerram pronum est, respicit ad ven- 
trem, ejusque delectationem omnimodo prosequi- 
tur. Erectum est ad ccelum caput tuum : oculi tui 
superna intuentur. Quod si unquam et tu. carnis 
affectionibus te ipse dedecoraveris,ventique et iis 
qua sub ventre sunt, servieris : Comparatus es 
jumentis insipientibus,et similis factus es illis 13. 
Decet te alia cura,quarere nimirum ea (Que sur - 
sum sunt,ubi Christus est 15,80 mentein super ter- 
restria surrigere. Ut conformatus es, ita etiam 
dispone tuam ipsius vitam. Conversatio tua sit in 
coelis 14 : vera tua patria est superna Jerusalem; 
cives el tribules, primogeniti ipsi Qui conscripti 
sunt in calis 1». 

89 3.Producat terra animam viventem Quo ἱρὶ- 
tur brutorum anima emersit,ea non erat in terra 
recondita; sed simul cum praecepto ortum habuit. 
Una autem est brutorum anima;siquidem rationis 
privatio,illius character est:diversis vero proprie- 
tatibus singula distinguuntur animalia. Est enim 


νευκεν (18), ἐπὶ γαστέρα βλέπει, καὶ τὸ ταύτης 49 
ἐκ παντὸς τρόπου διώχει. "H σὴ χεφαλὴ πρὸς οὖρα- 
νὸν διανέστηκεν' ol ὀφθαλμοί σου τὰ dvo βλέπου- 
ew (49). ὡς, £v ποτε καὶ ο) τοῖς πάθισι τῆς σαρ- 
χὸς ἑαυτὸν ἀτιμάσῃς, Ὑαστρὶ δοὐλεύων καὶ τοῖς ὑπὸ 
αστέρα, Παρασονεθλήθης τοῖς χτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, 


p «αἱ ὡμοιώθης αὐτοῖς. ’Άλλη σοι μέριμνα πρέπουσα, τὰ 


ἄνω ζητεῖν, οὗ (20) ὁ Χριστός ἐστιν, ὑπὶρ τὰ γήι- 
να εἶναί τῇ διανοίφ. Ὡς διεσχηµατίσθης, οὕτω διά- 
θου σεαυτοῦ καὶ τὸν βίον, Τὸ πολίτευμα ἔχε ἐν οὖρα- 
vote. Αληθινή σου πατρὶς ἡ ἄνω Ἱερουσαλὴμ, πολτ- 
ται καὶ συμφυλέται οἱ πρωτότοχοι, Οἱ ἀπογεγραμμένοι 
ἐν οὐρανοῖς. 

9. ᾿Εξαγαγέω ^ γη ψυχὴν ζῶσαν. Οὗ τοίνυν 
ἐναποκειμένη τῃ YR ἡ ψυχἠἡ τῶν ἁλόγων ἐξεφάνη. 
ἀλλ) ὁμοὺ τῷ προστάγµατι συνυπέστῃ. Μία δὲ φυχὴ 
τῶν ἁλόγων, "Ev γὰρ αὑτὴν τὸ Καρχχτηρίζον ἐστὶν, 
4 ἀλογίχ. Ιδιώματι δὲ διαφόροις ἔκαστον τῶν ζώων 
κέκριται (24). Εὐσταθὴν μὲν γὰρ ὁ βοῦς, νωθὴς ὃς à 


bos constans et firmus,asinus piger, ardens equus C ὄνος, θερμὸς δὲ ὁ ἵππος πρὸς ἔπιθυμιαν τοῦ θή- 


ad appentendam feminam, nequit cicurari lupus, 
dolosa est vulpes,timidus cervus,formica laboriosa, 
canis gratus est, et amicitiae memor.Enimvero si- 
mulatque quodlibet animal creatum est, inducta 
est einaturz sus& proprietas. Productaest una cum 
leone vehementia animi, vivendi ratio solitaria, in- 
doles quedam cumsuis tribulibus insociabilis.Nam 
velut quidam brutarum animantium tyrannus, ob 
nature superbiam,multos sibi pares esse et &equa- 
les non sinit.Quisane neque hesternum alimentum 
admittit, neque ad sue» prede reliquias redit: cui 
etiam tanta vocis organa indidit natura, ut plura 


λεος (29), ἀτιθάσσευτος λύκος, xal δολερὸν ἡ ἁλώ- 
πηξ, δειλὸν ὁ ἔλαφος, Ó µάρµης φιλόπονος, εὐχάρι- 
στον ὁ χύων xal προς Φιλιαν μνημονικόν. Ἰθμοῦ τε 
γὰρ Ἐκτίσθη ἕκαστον, καὶ συνεπηγάγετο (23) ἑαυτῷ 
τῆς φύσεως τὸ ἰδίωμα. Συναπεγεννήθη ὁ θυρὸς τῷ 
λέοντι, τὸ μοναστικὸν αὐτοῦ τῆς ζωῆς τὸ ἀκοινώνη- 
τον πρὸς τὸ ὅμοφυλον, Οἷον Ὑάρ τις τύραννος τῶν 
ἀλόγων, διὰ τὴν kx φύσεως ὑπεροψίχν τὴν πρὸς τοὺς 
πολλοὺς ὁμοτιμίαν οὐ καταδέχετχι. "O, γε οὐδὲ χθι- 
ζὴν τροφὴν προσισται, οὐδ' ἂν τὰ λείψανα τῆς ἑαυτοῦ 
θήρας ἐπέλθοι' ᾧ κα) τηλικαῦτα τῆς φωνῆς τὰ ὄργα- 
να ἡ φύσις ἐνέθηχεν, ὥστε, πολλὰ τῶν ζώων ὑπερ- 


animalia longe ipso velociora,solo sepe rugitu ca- C θάλλοντα τῇ ταχύτητι, µόνῳ πολλάχις ἀλίκεσθαι τῷ 


piantur. Vehemens est panthera, et ad impetus re- 
pentinos expedita: corpus agilitati et levitati ido. 
neum, quodque anima motibus convenit, ei con- 
junctum est Pigraest ursz natura,indoles peculia- 
ris,mores subdoli, et alle tecti,Induta est etiam 


βρυχήματι,. "Payóztov ἡ πάρδαλις , καὶ ὀξύῤῥσπον 
ταῖς ὁρμαῖς' ἐπιτήδειον αὐτῃ τὸ σῶμα συνέτευκται 
τῇ ὑγρότητι καὶ τῷ χούφῳ, τοῖς τῆς ψυχῆς κινήµασι 
συνεπόµενον. Νωθρὰ ἡ φύσις τῆς ἄρκτου, ἰδιότροπον 
καὶ τὸ Ίθος, ὕπουλον, βαθὺ ἑνδεδυχός (24). "Όρμοων 


14 Psal, xLvir, 49. !5 Coloss. rt, 1. !4 Philipp. iu, 30. !5 Hebr. xu, 22, 23. 


(17) Reg. quintus αὐτοῖς ἡ Ὑέννησις, Aliquanto 
post editio Basil. cum multis mss, ὁ ἄνθρωπος. Deest 
ariiculus in editione Paris. 

(48) Codex Combef. cum quibusdam mss.vévso- 
xcv. Editj cum quibusdam aliis προσνένευκεν, [Conf. 
Meletium in Crameri Anecdot. t. Ilf. p. 7.] 

(19) Veteres quinque libri βλέπωσιν, Reg.sextus 
σκοποῦσιν ἕως ἄν, Editi σκοπεύουσιν, 

90) Colb. secundus ζητεῖν ὅπου b. Statim Reg. 
quintus οὕτως διάθου σεαυτόν. 
21) Colb. secundus ζώων διαχέχριται. 
(as Editio Basil, cum sex mss. ἐπιθυμίαν τοῦ 


θήλεος. Sed typographi Parienses, quod hunc |ο- 
cum viliosum esse putarent, scripserunt : τῆς θή- 
Asoc, sed perperam.Greci enim dicunt 6532; O^ 
φας, femina elephas : 6 θῆλυς Ίππος, equa. Igitur 
ost has voces, τοῦ θήλεος, suppleas velim ἵππου. 
bidem Regii sextus et ectavus ἀτιθάσσευτον. Editi 
cum aliis mss.&ci0áoccucoc. Nihil refert hoc an illo 
modo legas. Ibidem multi mss. xai δολερὺν. Deest 
xài in editis. Mox Reg. sextus µύρμηξ φιλόπονον. 
23) Reg. sextus συναπηγάγετο. 
n Ms. Combef. cum Reg. octavo βαθὺ καὶ iv- 
δεδυκός., Deest xal in editis οἱ in aliis mss. 





193 


HOMILIA IX: IN, HEXAEMERON. 


104 


ἠμφίεσται χαὶ τὸ σώμα, βαρὺ, συμπεπηνὸς, ἁδιάρ - A simile corpus, grave, compactum, »rticulis: haud 


θρωτον (25), πρέπον τῷ ὄντι φωλάδι «ατεψυγμένῃ. 
'Eàv ἐπερχώμεθα τῷ λήγῳ πόση τοῖς ἀλόγοις τού- 
τοις ἑνυπάρχει ἀθίδακτος καὶ φυσικὴ τῆς ἑαυτῶν» 
ζωῆς ἐπιμέλεια, Ἡ πρὸς τὴν ἡμῶν αὐτῶν φυλακὶν 
καὶ τῆς τῶν ψυγῶν σωτηρίας πρόνοιαν χινηθησόµε 
61 (26), ἃ ἐπιπλέον Χατακριθησόμεθα, ὅταν εὑρεθῷ- 
μεν καὶ τῆς µιµήσεως τῶν ἀλόγων ἀπολειπόμενο.. 
"Apxto, πολλάκις, βαθυτάταις κατατρωθεῖσα πλη- 
γαῖς, ἑαυτὴν ἰατρεύε. (27), πάσαις μηχαναῖς τῷ φ)ο 
uto τούτρ ξηβὰν τὴν φύσιν ἔχοντι τὰς ὠτειλὰς παρα- 
θὐουσα. "oot: δ ἄν καὶ ἁλώπεκα τῷ δακρῦῳ της π- 
τυος ἑαυτὴν ἰωρένην. Χελώνη δὲ, σχρχῶν ἐχίδνης 
ἐμφορτθεῖσα, διὰ τῆς τοῦ ὁριγάνου ἀντιπαθείος φεύ- 
χει τὴν βλάδην τοῦ ἰοβόλου, Καὶ φις τὴν kv τοῖς 


distinctum, fere frigida in lustris degenti plane 
accommodatum. Quod si sermone pencurramus 
quanta hisce brutis animalibus ad conservandam 
snam vitam insit diligentia, quam edocta ποπ sunt, 
$:d quam natura habent,aut ad. nos ipses custo- 
d'en'los,et ad salutem animaruin curandam impel 
lemur,2u' amplius condemnabimur:cum deprehen- 
si fuerimus eliam ab imitatione pecorum,abesse. 
Ursa s:epeuumero profundissimis plagis sauciata, 
sibiipsa medetur,du m omni arte becljaseo.naturam 
siccam habente vulnera obturat. Vulpem quoque 
sibi ipsi pini lacrymis medicantem videre possis. 
Testudo vero vipera carnibus exsatiald, noxam 
sibi a venenata be-tia impendentem per adversam 


ὀφθαλμοῖς βλάδην ἐξιᾶται βοσκηθεὶς µάραθρον (98). p origani naturam evitat, Quin οἱ serpens feniculo 


Al 6i προγνώσεις τῆς περὶ τὸν ἀέρα µεταθολῆς molas 
οὐχὶ σύνεσιν λοιικὴν ἀποκρύπτουαιν; ὅπου γε τὸ μὲ, 
πρόθατον, χειμῶνος προσιόντο:, λάδρως τὴν pog" 
ἐπεμθάλλεται, ὥσπερ ἐπιπιτιζόμενον πρὸς τὴν μέλ- 
λουσαν ἔνδειαν βόες δὲ, κατακεκλεισµένοι χρονίως 
ἐν ὥρᾳ χειμερινῇ, Άδη moii τοῦ ἔχρος προσιόντος, 
τῇ φυσικῇ αἰσθήσει τὴν μεταθολὴν ἐχδεχόμενοι, ἐκ 
τῶν βονστασίων (20) πρὸς τὰς ἐξόδους ὁρῶσι, πΊντες 
ὑφ) ii συνθήµατι µεταθκλόντες τὸ σχήμα (20). " Βὸν 
Àé τινες τῶν φιλοπόνων καὶ τὸν χερσαϊο» by tvov ἑτή- 
βησαν διπλᾶς ἀναπνοὰς τῇ ἑαυτοῦ κατγδύσει µηχα- 
υησάµενον, καὶ μἔλλοντος μὲν βορέου πνεῖν, ἀπο- 
φράστοντα την ἀρκτῷαν᾽ νότου δὲ πάλιν µεταλαμθά- 
νοντος (91), sic τὴν προάρκτιων µεταθαίνοντα, T: 
διὰ τούτων ἡμῦν ὑποδείκνυται τοῖς ἀνθρώπαις ; O2 
µόνον τὸ διὰ πάντων διήκειν τοῦ χτίσαντος ἡμᾶς την 
ἐπιμέλειαν, ἀλλὰ καὶ τὸ παρὰ τοῖς ἀλόγοις slvai τινα 
τοῦ μέλλοντος αἴσθησιν, ὥστε xai ημᾶς μὴ τῇ παρ- 
οὖστι ζωῇ προστετηχέναι, ἀλλ' ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος 
alvo; την πᾶσαν ἔχειν σπουδήν. Οὐ φιλοπονήσεις 
περὶ σεαυτοῦ, ἂνθρωπε ; οὐκ iv τῷ παρόντι αἰῶνι 
προαποθήσεις τὰς τοῦ μἔλλοντος ἀναπαύσεις, πρὸς 
τὸ ὑπόδειγμα τοῦ μήρμηχος ἀποθλέψας ; "O« ἐν θέρει 
τὴν Χχειμέριον τροφήν ἑαυτῷ θησαυρίζει, xai οὐχ ὅτι 
µήπω πάρεστι (32) τὰ τοῦ χειμῶνος λυπηρὰ, διὰ ῥᾳ- 
θυµίας παραπέμπει τὸν χρόνον ἀλλὰ απουδῇ τινι 
ἁπαραιτήτῳ πρὺς τὴν ἐργασίαν ἑαυτὸν κατατείνει, 
ἕως ἄν τὴν ἀρχοῦσαν τροφὴν ἐναπόθηται τοῖς τα- 
µιείοις καὶ οὐδὲ τοῦνο ῥᾳθύμῶς, ἀλλὰ σονῇ τινι 


pastus oculorum lesioni remedium adhilet.Quam 
rationalem prudentiam non soperantaerez muta- 
tionis prenotiones?Quandoquidem ovis, accedente 
hieme, pastum avide vorat;quasi pro futura penu- 
ria viclum sibi pararet. Doves autem diu hiemis 
tempore inclusi, jam tandem redeunte vere, natu- 
ral! sensu imutaltionein pergcipientes, οἱ stabplis ad 
exitus spectautet omnes ceu uno signo dato faciem 
conver urt. Jam vero nonnulli ex iis, qui studiosi 
sunl, terrestrem herinaceum observarunt spirami- 
na gemina lustro suo struxisse, 85 atque aqnilone 
sp'raturo,aquilonium spiramen obstruere: conira, 
aus'ro iterum succedeute, ad *eptentrionale traus- 
ire. Quid per hzc nobis hominibus indi-atur?Non 
solum edocemur condito: is nostri diligentiam cu- 
raique oinnia pervadere, sed etiam quemdam fu- 
turi sensum pecoribus inesse:ut nos praesenti vitaa 
non simus addicti, sed a : futurum seculum omne 
stu tiuin conferamus. Ncn tibiipse magnopere labo- 
rabis, o homo ? non in presenti seculo recondes 
qua ad aevi futuri requiem spectaut, ubi ad formi- 
ci exeinplum respezeris ? Qui in estate sibi ipsi 
recondit. hiemale alimentum, el propterea quod 
nondum ad-unl incemnieda. hien:is, nequaquam 
seguiter lenipus traducit: at invicta. quadam dili- 
geutia ad operam se ipsa urge! donec sufficientem 
in cellulis : eposuerit alimoniau : ueque id. negli- 
genter: sed efficit sapienti quadam solertia, ut 
ipsum alimentum quam diulissune conservelur. 


ἀπινοίᾳ τὴν τροφὴν ἐπιπλεῖστον διαρχεῖν (33) µηχα- D Dissecat enim suis ungulis medios fructus,ne ger- 


i95) Reg. quintus ἀδιόρθωτον. Alii mss. cutn 
editis ἀξιάρθωτον. Mox editio Basil. cum multis 
mss. et cum codice Comnbef. φωλάδι κατεψυγµένῃ. 
Editio Paris. καὶ κατεφυγµένη. . 

(26) Mss. sex χ.νηθησόµεθ:. Editi. κινησόµεθα, 
Mox editio Basil. cum sex mss. preter Bodl. xoi 
τῆς µιμῆσεως τῶν. Editio Paris. locat hanc. parli- 
culam xat ante τῶν. 

(27) Colb. secundus ἑαυτῶν θεραπεύειν. Lege 
θεραπεύει, vel supple λέγεται. —— 

(28) Editio Basil. cum multis mss µάραθρον. 
Editio Paris. µάρχθὀν, mendose. 

(29! Codex Combef. cum sex aliis 185. βοοστα- 
σίων. Editi βουστασίων. .. 

(30) Ms. Combef. et Regii priinus, quintus et 
octavus cum Golh. secundo μνίαθαηλόντες τὸ σχήμα. 


PATBOL. Ga. XXIX. 


Editi sallem cum eg. tertio µεταόδαλόντε τὰς 
ὄψεις. Idem est sensus. Ibidem ms. Cumbef cum 
Regiis tertio et octavo Άδη δέ τινες.... ειηρησαν. Αἱ 
vero editi cumaliquibis russ, ἤδη δέ τις͵... ἔτλρησε, 

(31) Duo mss. µεταλαθόντος. Reg. octavus opti- 
mae not µεταθαλόντος, Colb. seeundus µευαθάλ 
λοντος. lbidem Reg quintus εἰς τὴν προσαρκτίαν. 

(32) Reg. sextus xai οὐχ ὅτι o5 πάρεστι, Aliquanto 
post codex idem ἑαυτὸν κατεπείγει ἕως. Lectio 
optima : sed non favenl ceteri mss. in quibus 
sicut οἱ in editis legitur ἑχυτὸν κατατείνει,. Mox 
aliqui mss. τοῖς ταµείνις. 

(33) Reg. sextus ἐπὶ πλεῖστου διχρκέσειν. Alii 
unss. et edili àaoxetv.. Aliquanto posl Bodl. τροφὴν 
αὐτοῦ γένοιντθ. 





195 


S. BASILII MAGNI 


196 


minantes sibi ad nutrimentum inutiles reddantur. A νώμενος. Διακόπτει Ὑὰρ ταῖς ἑαυτοῦ χηλαῖς τῶν 


Eosdem etiam exsiccat, tum,cum eos sentit niade- 
factos : nec omni tempore eos expromil, sed cum 
aerem in sereno statu mansurum esse przsenserit, 
Non utique videas imbrem ex nubibus defluentem, 
quanto tempore 8 formicis expositum frumentum 
est. Quis sermo hac possit assequi ? quis caniet 
auditus ? quodnam tempus saliserit dicendis enar- 
randisque opificis miraculis omnibus? Dicamus et 
nos cum Propheta: (uam magnificata susit opera 
tua. Dominelomnia in sapientia fecisti 16. Itaque 
haud excusari poterimus, quod ea quz? conducibilia 
sunt, litteris non sumus edocti: quandoquiden: id 


καρπῶν τὸ µεσαίτατον, ὡς ἄν μὴ ἐκφυέντες ἄχρη- 
στοι πρὸς τροφὴν αὐτῷ γένοιντο. Καὶ διαφύγει τού-- 
τους, ὅταν αἴσθητχι αὐτῶν διαθρόχων' καὶ οὐκ ἐν 
παντὶ προθάλλει καιρῷ, ἀλλ᾽ ὅταν προαίσθηται τοῦ 
ἀέρος ἓν µεὖὐδινῃ (64) καταστάσει φυλαττομένου, 
᾽Αμέλει οὐκ ἄν ἴδοις ὀμδρον ἐκ νεφῶν ἐπιῤῥοέντα 
παρ ὅσον χρόνον ἐκ τῶν μυρμῆκων ὁ σῖτος προδέ- 
θληται. Τίς ἐφίκηται (35) λόγος; moía χωρήσει 
ἀκοή ; τίς ἐξαραέσει χρόνος πάντα εἶπεῖν καὶ διηγἠ- 
σασθχι τοῦ τεχνίτου τὰ θαύματα ; Etzoptv καὶ ἡμεῖς 
μετὰ τοῦ προφήτου. '2; ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, 
KJpis* πάντα iv σοφίᾳ ἑἐποίησα:. Οὐ τοίνν (36) 


quod utile est, per legem naturse citra doctrinam ἡμίν πρὸς ἀπολογίαν αὕταρχες τὸ μὴ ypáppaot &- 
nobis eligere licet. Scis quid a te boni prestandun| δαχθηναι τὰ. συμφέροντα, τῷ ἀθιδάκτῳ τῆς φύ- 
sit proximo ? Quod tibi ipsi ab altero vis fieri Βσεως vOpp τὴν τοῦ λυσιτελοῦντος αἴρεσιν δεζαμέ- 
Nosti quid sit malum ? Quod ipse nolisab alio pati. Όοις. Οἶδας τί ποιήσεις τῷ πλησίον καλὸν; "O 
Nulla secandarum radicum ars, nullum herbarum σεαυτῷ βούλει παρ ἑτέρου Ὑενέσθι. Οἶδας ὁ τί 
experimentum brutis animalibus utilium cognitio- ποτέ ἔστι τὸ xxxbv , 0 cx ἄν αὐτς πχαθεῖν 
nem contulit: sed naturaliterunumquodque animal Poco. παρ) ἑτέρου. Οὗὐδεμία ῥιζοτομικὴ τέχνη, οὐδὲ 
salutis comparande rationem cognovit, habetque ἐμπειρα βοτανικὴ τῶν ὠφελίμων τοῖς ἀλγοις 
inenarrabilem quamdam cum eo quod secundum τὴν διδασκαλίαν ἐξεῦρεν, ἀλλὰ φυσικῶς ἕκαστο, τῶ» 
naturam est necessitudinem. ζώων τῆς οἰχείας ἐστὶ σωτηρίας ποριστικὺν, καὶ ἀῤ- 
ῥητὸν τινα Χέκτηται τὴν πρὸς τὸ χατὰ φύσιν ol. 
χείωσιν. 

4. Insident autem οἱ nobis virtutes secundum 4. Εἰσὶ δὲ καὶ παρ ἡμιν al ἀρεταὶ κατὰ φύσιν 
naturam,cum quibus inest anime affinitas quedam πρὸς de οἰκείωσις τής ψυχῆς (37) οὐκ ix διδασκα- 
non ex doctrina hominum, sed ex ipsa natura. λίας ἀνθρώπ'ον, ἀλλ’ ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεως ἑνυπάρ- 
Quemadmodum enim nulla disciplina nos edocet χει. ως γὰρ οὐδες ἡμᾶς Aoyo; διδάσχει τὴν νὸσον 
morbum odisse, sed ex nobismetipsis ea quie mo- μισεῖν, ἀλλ᾽ αὐτόματον ἔχομεν τὴν πρὸς τὰ λυποῦντα 
lestiam creant, aversamur : ita e anima a malo, διαθολήν' οὕτω καὶ τῇ Voy (38) ἔστι τις ἀδίδακτος 
declinat citra docti inam.Omne autem vilium zgrl- ἔχχλισις τοῦ κακοῦ, Κακὸν δὲ πᾶν ἀῤῥυστία ψυχῆς᾽ 
tudo est anima:virtus vero rationem obtinet sani- ^ δὲ ρετη λόγον ὑγιείας ἐπέχει. Καλῶς γὰρ ὠρί- 
tatis. Quidam enim quisanilalem rectedefinierunt, σαντὺ τινες ὑγίειαν εἶναι τὴν εὐστάθειαν τῶν κατὰ 
dixere eam esse actionum naturalium bonam habi- φύσιν ἑνεργειῶν. "O καὶ Επὶ τῆς κατὰ quy 3v εὐεξίας 
tudinem. Quod idem si quisquoquedebono animae εἰπὼν, οὐχ ἁμαρτήσει τοῦ πρέποντος. "O8ev ὀρεκτι- 
habitu dixerit, a decoro non aberrabit.Quare ani- xi τοῦ οἰκείου xai xarà φύσιν αὐτῇ (39) ἀδιδάκτως 
ma citra doctrinam id quod sibi proprium est, ἐστιν ἡ ψυχή. Ad ἐπαινετὴ πᾶσιν ἡ σωφρυσύνη΄ καὶ 
quodque sibi natura convenit,appetit.Hinctempe- ἀποδεχτὴ ἡ δικαιοσύνη καὶ θαυμαστὴ ἡ ἀνδρεία" 
rantia ab omnibus laudatur, approbatur justitia : καὶ ἡ φρόνησις περισπούδαστος. "A οἰκειότερά ἐστι 
fortitudo est admirationi: prudentia valde exopta- τῇ ψυχᾷ μᾶλλον ἤ τῷ σώματι ἡ ὑγεία. Τὰ τέκνα, 
tur. Ου virtutes magis proprie 84 ad animam ἀγαπᾶτε τοὺς πατέρας (40). Οἱ Υηνεῖς. μὴ παροργί- 
pertinent,quam ad corpus sanitas. Vos filii, dili- ζετε τὰ τέχνα. Mi, καὶ ἡ φύσις ταῦτα οὗ λέχει ; Οὐ- 
gite parentes. Vos parentes, nolite ad iracundiam δὲν xxtvóv mapatvet Παῦλος, ἀλλὰ τὰ δεσμὰ τῆς φύ- 
provocare filios 1 Nunquid hzc non dicit et na- σεως ἐπισφίγγει, εἰ d, λέσινα στέργει τὰ ἐξ ay 
tura ipsa ? Niliil novi monet Paulus : sed natura. τῆς (41), καὶ λύχος ὑπὲρ σκ)λάκων μάχεται, τί εἴ- 
vincula constringit, Si Ιθ6Πᾶ amat felus suos, et" πῃ (42) ἄνθρωπος xai τῆς ἀντολῆς παραχούων xal 


16 Psal. οι, 24. !7 Ephes. vi, 4. 


(34) Nonnulli mss. ἓν εὐδιεινῃ. Mox sex mss. ix (39, Ms. Combef. cum Regiis primo, quinto, 
νεφῶν kmdfoiv:a, Editi ἀποῤῥυέντα, sexo el octavo κατὰ φύσιν αὐτῆ, Edili vero cum 
135) Reg. octavus cum Colb. secundo τἰς  te- duobus mss. ME 
(κοιτο. Editi cum aliquibus mss. ἐφίχηται, (40) Legitur Ephes. vt, 1, ὑπακούετε τοῖς γονεῦ- 
(36) Regii primus, tertius, quintus et. octavus, σι obedite parentibus. — — MM 
itemque Colb. secundus &xoinaxo* ο) τοίνυν. Editi (41) Editi cum Reg. tertio τὰ ἐξ αὗτης xéxva, 
Ἰποίησας' mo) τοίνυν. Aliquanto post Reg. sextus Colb. secundus τὰ ἑαυτῆς τέκνα. Sed vox τέννα 
φύσεως λόγῳ : sed genuina lectio egilur in mar- deest in Bodl. et in codicibus melioris notz. Nec 
ine. φύσεως νὸμ. valde admodum dubito qun meliusabsit, ium quod 
(51 Multi mss. τῆς oy c. Editi vero cum Colb. — ellipsis hocloco eleganti aliquid habere videatur, 
secundo τῇ ΦυχΠ. tum quod vox τέχνα a quolibet facile suppleri pos- 


38) lta sex mss. Editi οὕτω καὶ φυχῆς. Mox sit. N 
Rey. Posts ἀῤῥώστημα Vox oc. (49) Codices quinque εἴπρ. Editi sto. 





191 


pac πατρὸς, Ἡ πατὴρ διὰ δευτέρων γάμων τῶν mpo- 
έρων παίδων ἐπιλανθάνηται; ᾽Αμήχανός ἰἴστιν ἡ 
στοργἡ τοῖς ἀλόγοις τέκνων καὶ γονέων πρὸς άλληλα, 
διότι ὁ δηµιουργήσας αὑτὰ θεὸς τὴν τοῦ λόγου ἕλλει- 
qi διὰ τῆς τῶν αἰσθητηρίων περιουσίας παρεµυθή- 
σατο. Πόθιν γὰρ iv µυρίεις προδάτοις ἀρνειὸς τῶν 
σηχών ἐξαλλόμενος οἷδε μὲν τὴν {ροιὰν αὐτὴν xxl τὴν 
φωνὴν (43) τῆς μητρὸς, xai πρὸς αὐτὴν ἐπείγεται, 
ἔπιζητει δὲ τὰς οἰκείχς πηγὰς τοῦ Υάλαχτος: Kv 
πενιχραῖς ταῖς µετρφχις περιτόχτι (44) θηλαῖς, ἐκεί- 
ναις ἀρχεῖται, πολλὰ παρχὀριμὼν οὔθατα βαρυνόμε- 
να. Kai 4 µήτηρ iv µυρίοις ἀρνάσιν ἐπιγινώσχει τὸ 
ἴδιον ; Φωνὴ µία, χρόκ ἡ αὐτὴ, ὀσμὴ παρὰ πάντων 
ὁμοία, ὅσον τῇ ἡμετέρᾳ ὀσφρήσει παρἰσταται ' ἀλλ 
ὅμως ἔστι τις αὐτοῖς αἴσθησις τῆς ἡμετέρας κατα- 
λήψεως ὀξυτέρα, καθ ἣν ἑκάστῳ πάρεστιν ἡ τοῦ 
οἰκείου διάγνωσις (46). Οὕπω οἱ ὀδόντες τῷ σκύλακι, 
καὶ ὅμως διὰ τοῦ στόματος ἀμύνεται τὸν λυπή- 
σαντα. Οὕπω τὰ «κέρατα τῷ µόσχρ, καὶ οἶδε ποῦ 
τὰ ὅπλα αὑτῷ Ἰμφυήσεται, Ταῦτα ἀπόδειξιν ἔχει 
τοῦ ἀδιδάκτους εἶναι τὰς Φύσεις ἁπαντων, καὶ μηδὸν 
εἶναι ἄτακτον μηδὲ ἀόριστον dv τοῖς ojo, ἀλλὰ 
πάντα ἴχνη φξρειν τῃς τοῦ ποιήσαντος σοφίας, ἓν 
ἑαυτοῖς δεικνόντα, ὅτι ἐμπαράσγευα πρὸς τὴν φυ- 
λαχὴν τῆς οἰχείας αὐτῶν σωτηρίας παρήχθη. Ad. 
Y99 μὲν ἅμοιρος ὁ χύων, ἰσοδυναμοῦσαν δὲ ὅμως τῷ 
λόγω την αἴσθησιν ἔχει. "A γὰρ ol κατὰ πολλὴν σχο- 
λὴν τοῦ βίου κχθεζόµενοι μόλις ἐξεῦρον ol τοῦ κό» 
σµω σοφοὶ, τὰς τῶν συλλογιομῶν λέγω πλοχὰς, ταῦτα 


ξείκνυται παρά τῆς φύσεως ὃ χύων πεπαιδευµένος, c 


Τὸ γὰρ ἴχνος τοῦ θηρίου διερευνώµενος, ἐπαιδὰν εὔ- 
pn (46) αὐτὸ πολυτρόπως σχιζόµενον, τάς ἑχασταχ οῦ 
φερούσας ἑκτροπάς ἐπελθὼν, μονονουχὶ τὴν συλλογι- 
στικὴν φωνὴν ἀφίησι δι’ ὦν πράσσει * UH. τήνδε, qn- 
σὶν, ἑτράπη τὸ θηρίον, ἢ τήνδε, ἢ kxi τόδε τὸ µέρος * 
ἀλλά μὴν οὔτε τήνδε, οὔτε τήνδε, λειπόμενόν ἐστι 
vibe ὠρμῆσθαι (47) αὐτὸ * καὶ οὕτως τῇ ἀναιρέσει 
τῶν ψευδῶν εὑρίσχει τὸ ἀληθές, Τ{ περισσότερον ποιοῦ- 
etv οἱ ἐπὶ τῶν διαγραμμάτων σεμνῶς καθεζόµενοι͵ 
καὶ τὴν Χόνιν καταχαράσσυντες, τριῶν προτάσεων 
ἀναιροῦντες τὰς (48) δύο, καὶ iv τῇ λειπομένῃ τὸ 
ἀληθὲς ἐξευρίσκοντες ; Τὸ δὲ μνημονικὸν τῆς χάριτος 
τοῦ ζώου tva τῶν ἀχαρίστων πρὸς εὐεργέτας οὐ κατ- 
αισ(ύνει; ὅπου γε καὶ φονευθεῖσι δεσπόταις κατ 
ἐρημίαν πολλοὶ τῶν χυνῶν ἑπαποθνόντες µνηµο- 
νεύονται. "Hów δέ τινες ἐπί θερμῷ τῷ πάθει καὶ ὁδηγοὶ 
τοῖς ἐκζητοῦσι τοὺς φονέας ἐγένοντο, xal ὑπὸ τὴν 
δίκη» ἀχθηναι τοὺς κακούργαυς ἑποίησαν. Τί εἴπωσιν 
οἱ τὸν ποιήσαντα αὐτοὺς xal τρέφοντα Κύριον o) µό- 
vov οὐκ ἀγαπῶντες (40), ἀλλὰ καὶ φίλοις xsyonpévot 


(49) Sic mss. Combef. cum Reg. octavo. Editi 
cum aliis mss. oT5e μὲν τὴν φωνήν, 

(44) Ita sex mss. Editi περιτύχοι, Mox Colb. se- 
cundus πολλὰ δὲ παραδ. Ll 

(45) Mss. quinque διάγνωσις, Editi ἐπίγνωεις, 

. Sexlus γνῶσις. 

m/s Nex mss, ἔπειδχν £572. Editi εὔροι, 

(4T! Reg. sextus. tóc ὠρμῆσθαι, Heg. terlius 


HOMILIA IX IN HEXAEMERON. 
τὴν φύσιν παραχαράσσων, ὅταν ἢ παῖς ἀτιμάζῃ γῆ- A lupus 


198 
pro suis catulis pugnat, quidnam dixerit 
homo, qui et precepto non obtemperat, et ipsam 
adulterat naturam, cum ant filius inhonestat patris 
seneciulem, aut pater propler secundas nuptias 
priorum filiorum obliviscitur ? Summus est in bru- 
Lis animantibus sobolis ac parentum inter se amor, 
quod Deus ipsorum opifex, rationis defectum cum 
majore sentiendi facultate compensavit.Ünde eniro 
inter innumeras oves agnus e stabulis exsiliens 
ipsum matris colorem vocemque novit,et ad ipsam 
festinat, et proprios lactis fontes inquirit ?* Imo si 
in egenas matris mammas inciderit, tamen est illis 
contentus, multa plena et gravia ubera pretergres- 
sus. Unde itidem mater inter agnos quam plurimos 
proprium agnoscit ? Vox uns, idem color, similis 


g 0mnium odor, quantum odoratui nostro objicitur : 


sed tamen quidam inest in ipsis Sensus, nostra 
comprehensione acutior, quo cuique quod suum 
est dignoscere licet. Nondum sunt dentes catulo, et 
tamen adversus eos qui molestiam sibi afferunt, 
sese per os tuetur. Nondum cornua sunt vitulo : 
tamen novit ubi sibi arma enascentur. Ex his li- 
quet, quo in omnibus inest natura,id doctrina non 
comparari, nihilque in rebus esse aut inordinatum, 
aut improvidum : sed res omnes Sapientia con- 
ditoris sui vestigia pre se ferre ; cum se ita produ- 
clas esse declarent,ut sint parat ad suam salutem 
servandam. Et quidem canis expers rationis est 

attamen sensum rationi haud iroparem habet. Quse 
enim mundi sapientes per multum vitz otium desi- 
dentes vix invenerunt, videlicet ratiocinationum 
ambages, htc ab ipsa natara edoctus canis perbi- 
betur.Cum enim ferc indagat vestigium, ubi ipsum 
multipliciter fissum repererit, diverticula quoquo 
versum feren!ja rimatus, tantum non ratiocinatli- 
vam vocem per ea qua agit, emittit : Fera,inquit, 
aut hac, aut illac divertit, aut. in hanc partem : 
alque neque hac, neque illac : reliquum est, ut ea 
istac digressa fuerit : atquc ita, falsis rescissis, ve- 
rum invenit. Quid amplius faciunt, qui in theore- 
matibusdemonstrandis cum gravitate desident,qui- 
que lineis pulveri insculptis, ex tribus propositio- 
nibus doas rejicientes,in ea que reliqua est,veruim 
inveniunt ? Porro peneficii memoria ab hoc animali 
conservata, cui viro in beneficos ingrato pudorem 


D non incutit ? Siquidem canes wulti, dominis in de- 


serto loco interfectis, et ipsi immortui fuisse me- 
morantur. Quin etiam canes nonnulli, dpm recens 
esset ctedes, iis qui homicidas inquirebant, vias 
eliam duces exstiteruat, 85 atque in causa fuere, 
cur ad poenam malefici raperentur. Quid dicturi 


τήνδε ὁρμᾶσθαι. Mox Reg. { ἐπὶ τῶν γραμμάτων, 

(48) Reg. sextus καθεζόµενοι xai γην χαταχαράσ- 
σουτες τριῶν προτάσεων ἀναιροῦσι τάς, ferram si- 
gnantes. 

(49) Sie Regii sextus et octavus. Editi cum aliis 
mss. simpliciter Κύριον οὐκ ἀγαπῶντες. Mox. multi 
I$$. τῆς αὐτῆς αὐτοῖς τραπέχης" qua verba aliter 
disponuntur in editis. 


199 


$. BASILII MAGNI 


200 


sunt,qui Dominum conditorem ac nutritorem suum Α τοῖς λαλοῦσι κατὰ τοῦ θεοῦ ἁδικίαν, καὶ τῆς αὐτῆς 


non solum non diligunt, sed amicià etiam utuntur 
iis, qui adversus Deumloquuntur iniquitatem,atque 
ejusdem cum ipsis mena participes sunt,ac iuter 
ipsum sumendum cibum impia et contumeliosa in 
nutritorem verba tolerant ? 

5. At vero ad rerum creatarum redeamus con- 
templationem. Animalia quas facilius capiuntur, 
sunt fecandiora.Quocirca lepores et agrestes capra 
multos procreant fetus, ovesque silvestres geminos 
partus edunt, ut ne genus ab animalibus cruda car- 
ne vescentibus consumptum, deficiat. Sed ere ferc 
quie caeteras vorant, parum sunt fecundze Quare 
lemna vix unius leonis mater efficitur. Nam, ut 
aiunt, lacerato unguium acie utero, prodit : viperze 


αὐτοῖς τραπέζης µετέχοντες, xai παρ αὐτὴν TÀv 
τροφὴν τῶν xatà τοῦ τρέφοντος βλασφημιῶν ἀνεχό- 
μενοι ; 


U. 'AXX ἐπὶ τὴν θεωρίαν τῆς Χτίσεως ἑπανίωμε». 
Τὰ εὐαλωτότερα τῶν ζώων πολυγονώτερα. Διὰ τοῦτο 
πολυτόχοι λαγωοὶ, καὶ αἶἴγες ἄγριαι, καὶ πρὀθατε 
ἄγρια διδυµοτόχα, ἵνα μὴ ἐπιλείπῃ τὸ γένος ὑπὸ τῶν 
ὡμοθόρων (60) ἑκδαπανώμενον. Τὰ δὲ φθαρτικὰ τῶν 
ἄλλων, ὁλιγοτόκα. ᾿0θεν λέρντος ἑνὸς μόλις ἡ λέαινα 
µήτηρ γίνεται. Tato γὰρ ἀκμαῖς τῶν ὀνύχων δικ- 
σπαράξας τὴν µήτραν, οὕτω πρόεισιν, ὥς φασι' xai 
ἔχιδναι τὰς μήτρας ἐκφαγοῦσαι προέρχονται, πρὀ. 


quoque, eroso utero,nascuntur.meritam mercedem p ποντας τῇ Ὑεννησαμένῃ τοὺς μισθοὺς Ἐκτιννύουσει 


parenti rependentes. Ádeo nihil non providum in 
rebus est, nihil est cure eis debitas expers. Quod 
si ipsa animalium membra consideraveris,nihil su- 
perfluum a Conditore adjectum, nihil necessarium 
detractum fuisse comperies.Carnivoris animalibus 
acutos aptavit dentes : talibus enim opus erat ob 
alimenti speciem.Quas vero dimidia ex parte denti- 
bus armata sunt, ea multis et variis alimentorum 
receptaculis instruxit.Nam quia prima vicenon sa- 
tis ab ipsis comminuitur alimentum,eis data facul- 
tas est cibum deglutitum iterum revocand:,ut ru- 
minatiune contritus, ei quod alltur accommodatus 
sit. Quibus animalibusgule,omassa,reticula et ina- 
gna intestina insunt,ea in iisdem non inutiliter re- 


(51). Οὕτως οὐδὲν ἁπρονόητον kv τοῖς οὖσιν, οὐδὲ 
τῆς ἐπιθαλούσης αὐτοῖς Ἐπιμελείακς ἅμοιρα (52). Κἂν 
αὐτὰ τὰ µέλη τῶν ζώων καταµάθῃς, εὐρήσεις, ὅτι 
οὔτε περιττόν τι ὁ Χτίσας προσίθηκεν, οὔτε ἀφεῖλε 
τῶν (53) ἀναγκαίων, Τοῖς σαρκοφάγοις ζώοις ὀξεις 
τοὺς ὁδόντας ἐνήρμοσε * τοιούτων γὰρ ἣν χρεία πρὸς 
τὸ τς τροπῆς εἶδος. "A δὲ ἐξ ἡμισείας ὤπλισται 
τοῖς ὁδοῦσι, πολλαῖς καὶ ποικίλαις ἀποθήχαίς τῶν 
(54) τροφῶν παρεσκεύασε. Διὰ γὰρ τὸ παρὰ τὴν πρώ- 
την μὴ ἀρχούντως καταλεπτύνεσθαι τὴν τροφὴν. 
ἔδωχεν αὐτοῖς τὸ καταποθὲν πάλιν ἀναπεμπάζεσθαι, 
ὥστε καταλεανθὲν (956) τῷ μηρυχισμῷ προσοικειοῦ- 
σθαι τῷ τρεφοµένῳ. Στόµαχοι καὶ bytvot, καὶ χεχρύ- 
φαλοι, xal ἔνυστρα, οὐκ ἀργῶς ἔγκειται (56) τῶν 


conduntur: sed unumquodque usuniac munus ne- 4 ζώων τοῖς ἔχουσιν, ἀλλ᾽ ἀναγκαίων χρείαν ἕκαστον 
cessarium explet.Longum est camelicollum,ut par ἐκπληροτ. Μακρὸς ὁ τράχηλος της χαµήλου, ἵνα τοῖς 
sit pedibus, el eam qua vescitur herbam attingat, ποσὶν ἐξισάζηται καὶ ἐφικνῆται (87) τῆς βοτάνης f 
Ursz,leonis,tigridise ceterarum hujusgenerisani. ἧς ἀποζῃ. Βραχὺς καὶ τοῖς ὤμοις ἐνδεδυχὼς ὁ τρά- 
malium collum breve est, et humeris insitum:pro- ἍΆχηλος τῆς ἄρχτου * καὶ λέσντος δὲ, καὶ τίγριδος, καὶ 
pterea quod herba ipsis alimentum non est, nec τῶν λοιπῶν, ὅσα τούτου τού γένους * ὅτι οὐκ ἐκ τῆς 
necesse habeant inclinare se ad terram,cum carni- πόας αὗτοῖς Ἡ τροφὴ, οὐδὲ ἀνέγκη πρὸς τὴν γῆν xz- 
vora sint, ac sese ex animalium predasustentent, ᾖτακύπτειν, σαρκοφάγοις οὖσι͵ καὶ ἐκ τῆς ἄγρας τῶν 
Quid sibi vult proboscis iu elephanto ? Quia aniinal ζώων διαρχουµένοις, Τί βούλεται ἡ προνοµαία τῷ 
magnum,et terrestrium mavimum, ad injiciendum ἐλέφαυτι; Ότι µέ(α τὸ ζῶον, xal τῶν χερσαίων τὸ 
occurenti5us terrorem productum,carnosiet obesi µέγιστον, εἰς τὴν τῶν ἐντυγχανόντων ἔκπληξιν παρ- 
corporis esse oporlebat, Huic 5ἱ collum magnum, αχγθὲν, πολύσαρχον ἐχρῆν εἶναι xal συµπεφορηµέ- 
el pedibus par tributum fuisset, vix posset tractari, vov τὸ σώμα. Τούτῳ εἰ µέγας xal ἀναλογῶν τοῖς xo- 
utpotequod ob nimiamgravitalem semper deorsum σὶν à τρἀχηλός προσετέθη, δυσμεταχείριστος ἂν fv, 


(50) Regii tertius et sextus ὑπὸ τῶν αἱμοδόρων, Ὦ ὄντα, nullo negotio possit suppleri. Legas velim 


ab animalibus sanguinem. ceterorum sugentibus. tertius et octavua 
cum Colb. secundo τὰ µελη. Editi cum uno aut al- 
tero ms. τὰ µέρη. 

(53) Codex Combef. cum aliis quinque άφειλε 
τῶν. Editi ἀφείλετο τῶν. 

(54) Codex Combef. et Reg. octavus τούτοις πολ- 
λὰς καὶ ποικίλας ἀποθήκας τῶν, eie. Reg. sextus 
ποιχίλας ταῖς τροφαῖς παρεσκεύασεν͵. 

(55) Codices Jgatuor preter Combef. ὥστε 
καταλεανθὲν τῷ. Colb. secundus cum Reg. sexto et 
com Bodl. ὥστε καταλεανθέντα τῷ. Editi χαταλειαν- 

ΕΥΤΧ. 

(56) Codices quinque ἔγκειται. Editi cum Colb. 
secundo ἔγκεινται, 

(57) Colb. secundus οὐχέφίχηται. Aliquanto 
mss. aliquot ὅτι οὐχὶ ix C» Editi cum Colb. se- 
cundo ὅτι oix, 


Ibidem Rey. sextus τὰ ὃΣ φθαρτικὰ τῶν ζώων ὁλιγ. 
Colb.secundus φθαρτικὰ τῶν ἄλλων ζώων. ΑΗ mss. 
et editi ut in contextu. Non est quod scrupulosius 
his omnibus fidem adbibeamus,caám non pauca ex 
vulgi opinione narreotur. Neque tamen repertum 
iri puto quemquam tam iniquum, qui hzc aut si- 
milia summo viro rebus gravioribus intento con- 
donare nolit. 

(51) Codex Combef.cum multis aliis mss. ἑχτιν» 
νῦσαι. Editi cum Coisl. secundo ἐκτιννύουσαι. Sta 
tim duo mss. οὐδὲ τῆς ἐπιθαλλούσης. 

(52) Codices septem ἅμοιρα. Editi et Coisl. pri- 
mus ἅμοιρον, Et hic quoque librarii ob vanum so- 
locismi metum videniur ἅμοιρον pro ἅμοιρα scri- 
psisse, eo videlicet consilio, ut vox ἅμοιρον voci 
οὐδέν responderet. Sed nihilnecesse,cum illud, τὰ 


contextum.Statim Regii primus, 


201 


HOMILIA TX IN HEXAREMERON. 


405 


τῷ ὑπερθάλλοντι βάρει καταῤῥέπων ἀεὶ πρὸς τὸ κά- A vergeret. Nunc autem caput quidem per paucas 


τω, Νῦν δὲ ἡ μὲν χεφαλὴ δι ὀλίγων τῶν τοῦ αὐχέ- 
voc σφονδύλων πρὸς τὴν ῥάχιν συνάπτεται * ἔχει δὲ 
την προνοµαίαν, τὴν τοῦ τραχήλοδ χρείαν ἀποπλη- 
ροῦσαν, δι Ti καὶ τὴν τροφὴν προσαχεται͵ καὶ τὸ 
ποτὸν ἀνιμᾶται. ᾽Αλλὰ καὶ ἁδιάρθρωτοί αὐτῷ ο) πό- 
δες, οἱονεὶ κίονες ἠνωμένοι, τὸ βάρος ὑποστηρίζου- 
σιν. El γάρ χαῦνα αὐτῷ καὶ ὄψγρα ὑπετέρη (58) τὰ 
κῶλα, συνεχεῖς ἂν ἐγίνοντο τῶν ἄρθρων αἱ ἐκτροπαὶ, 
συνοχλάζοντος καὶ διανισταµένου κουφίζειν τὸ βάρος 
po ἐξαρχούντων (50). Nov δὲ βραχὺς ἀστράγαλος ὑπό- 
Χειται τῷ ποδὶ τοῦ ἐλέφαντος * οὔτε μέντοι elc ἁγκύ- 
λην οὔτε ti; γόνυ διήρθρωται. Οὐ γὰρ ἂν ὑπήνεγκε 


cervicis compages cum dorsi spina conjungitur : 
habet vero proboscidem,colli officio ac munere fan- 
gentem per quam et alimentum assumilt,et potum 
exhaurit.Sed et pedes ipsius articulis minime dis- 
tincti, velut columna conjunctz,onus suffulciunt. 
Etenim si laxi et flexibiles pedes ei fuissent suppo- 
siti, crebra facis fuissentarticulorume suis sedibus 
moliones: quandoquidem dum flexis genibus con- 
sideret,aut exsurgeret,ferendo ponderi pares non 
essent.Nunc vero parvus talus subjicitur elephantis 
pedi : 86 neque tamen ad curvraturam, neque ad 
genu compactus articulis est.Nam articulorum in- 


τὸ τῶν ἄρθρων ὁλισθηρὸν τὴν πολυσαρχίαν τοῦ ζώου CODSÍanlia ac mobilitas multam animalis corpulen- 
πολλὴν αὐτῷ περικεχυμένην καὶ περιτρέµοσαν. — liam, ipsi cireumfusam ac titubantem,ferre nequa- 
""O0cv χρεία «tois τοῦ μυχτῆρος ἐκείνου µέχρι πο- B quam potuisset. Unde nasus ille ad pedes usque 
δῶν καθιεµένου. Οὐχ ὁρᾷς ἓν τοῖς πολέμοις, ὅτι ol. demissus, fuit necessarius. Nonne vides in bellis, 
ονεὶ πύργοι τινὲς ἔμψυχοι τῆς φάλαγγος προηγοῦνται; quod velut animatze quasdam turres aciem preece- 
fj βουνοί τινες σᾶρχινοι, ἀνυπόστατον ἔχοντες τὴν óp- dant ? aut quod velut carnei quidam colles,intole- 
µην, τῶν ἐναντίων τὸν συνασπισμὸν διακόπτωσιν»;  raLlili impetu impulsi,densata hostium agmina per- 
Oic el μὴ fiv ἀναλογοῦντα τὰ κάτω, πρὸς οὐδένα dv  rumpant?Quibus nisi partes inferne responderent, 
Χρόνου τὸ ζῶον διήρκεσε. Νῦν δὲ ἤδη τινὲς ἱστοροῦσι  temporeullo persistere animal illud minime posset. 
καὶ τριχκόσια ἔτη xal πλείω τούτων θιοῦν τὸν ἑλέ- — Nunc autem referunt nonnulli trecentis annis et 
φαντα * διὰ τοῦτο συμπεπηγὸς (60) καὶ οὗ διηρθρω- — amplius vivere elephantem: propterea pedes ejus 
µένον τὰ κῶλα, Τὴν δὲ τροφὴν, ὥσπερ ἔφαμεν, à compacti sunt, nec ullis articulis dividuntur. Cee- 
προνοµαία χαμόθεν ἐπὶ τὸ ὕψος διακοµίζει, ὀφιώδης — terum,uti diximus, proboscis e terra sursum effert 
τις οὖσα καὶ ὑγροτέρα τὴν φύσιν, Οὕτως ἀληθὴς ὁ alimentum:ea nempe serpentis babet speciem,at- 
λόγος, ὅτι οὐδὲν περιττὸν οὐδὲ ἐλλείπον ἐν τοῖς χτι- queexsua natura facilius flectitur. Adeo vera illa 
σθεῖσι δυνατὸν εὑρεθῆηναι. Τοῦτο μέντοι τοσοῦτον ὃν sententia est, nihil quod aut redundet, aut deficiat, 
vip µεγέθει, ὑποχείριον ἡμῖν κατέστησεν ὁ θεὸὺς in rebus creatis inveniri posse. Átqui illud tante 
(ὥστε xal διδασκόµενον συνιέναι͵, καὶ τυπτόµενον (, magnitudinis animal nobis Deus subdidit: adeo ut 
καταδέχεσθαι), ἐναργῶς ἡμᾶς Εκδιδάσκων, ὅτι παντα οἱ doceatur,intelligat; si percutiatur,perferat. Ni- 
ὑπέταξεν ἡμῖν, διὰ τὸ κατ εἰκόνα ἡμᾶς πεποιῆσθαι mirum clare nos edocet quod ad Creatoris imagi - 
(61) τοῦ κτίσαντος. Οὐ µόνον δὲ ἓν τοῖς µεγάλοις τῶν nem conditi sumus, ob id nobis fuisse subjecta 
ζώων τὴν ἀνεξιχνίαστον σοφίαν ἔξεστι κατιδεῖν, ἀλλὰ  omnia.Non sclum autem in magnis animalibus im- 
καὶ kv τοῖς µικροτάτοις οὐδὲν ἕλαττον συναγεῖραι τὸ pervestigabilem sapientiam videre est,sed etiam ín 
θαύμα. "usxtp γὰρ οὐ μᾶλλον θαυμάζω τὰς µεγά- minimis nihilo ininora miracula colligere licet. 
λας τῶν ὁρῶν χορυφὰς, ai τῷ πλησίον εἶναι τῶν νε (Quemadmodum enim magna montium cacumina, 
φῶν τῇ συνεχεῖ περιπνοίᾳ διασώζουαι τὸ χειμέρον, (9 οῦ nubium vicinitatem percontinuos flatus hi- 
$ τὴν bv ταῖς φύραγξι κοιλότητα, οὗ µόνον τὸ δυσή- bernum frigus conservant,non miror magis, quam 
νεµον τῶν ὑψηλῶν δεαφεύγουσαν, ἀλλὰ καὶ ἀλεεινὸν — vallium concava, que non solum ventorum subli- 
&e τὸν ἀέρα συνέχουσαν * οὕτως xal iv ταῖς τῶν — mium savitiem declinant,sed etiam tepidum aerem 
ζώων κατασκευαῖς οὗ μᾶλλον ἄγαμαι τὸν ἑλέφαντα — Semper retinent: sic etiam in animalium constita- 
τοῦ μεγέθους fj τὸν uov, ὅτι φοθερός ἔστι τῷ ἑλέφαν- — tione, non magis admiror elephantem ob magni- 
*t ^ f$] τὸ λεπτότατον τοῦ σκορπίου xévtpov, πῶς ἐκοί-  tudinem,quam murem,qui meluendus est elephan - 
λανεν ὥσπερ αὐλὸν ὁ τεχνίτης, ὥστε δι αὐτοῦ «bw, to : vel,quam tenuissimum scorpii aculeum, quo- 
όν τοῖς τρωθεῖσι» ἐνίεσθιι. Καὶ μηδεὶς ἐγκαλείτω — modo eum artifex ipse tanquam tibiam cavavit, ut 
τούτου ἕνεκεν τῷ ποιητῇῃ, ὅτι ἰοβόλα ζώα καὶ φθαρ-  perillum virus sauciatisimmittatur Nec quisquam 
τικὰ xal πολέμια τῇ ζωᾗ ἡμῶν ἐπεισήγαγεν * fj οὕτω — incuset Conditorem,quod animalia venenata exitio- 


(58) Reg. primus ἐπετίθη. Reg. sextus προσ  Putabat enim futurum fuisse, ut tante molis ani- 
ετέθη, mal non potuisset stare el consistere, nisi pedes 

(59) Regii primus, quintus et octavus ἐξαρκοῦνα — ejusarticulis caruissent: sed statim soo ipsiu$ pon- 
τα. Editi cuin aliis mss. non paucis Εξαρχούντων, — dere ruituruiu. 1ta quidem sensisse Basilium arbi- 

(60) Illa, διὰ τοῦτο συμπεπηγὸς, θἱο., ita reddita tror: nequetamen continuo velim hanc opinionem 
sunt a veteri interprete,utdicaselephantem idcirco pro vera haberi.Probe enim scio gravissimum Pa- 
lot annorum spatio vivere,quod pedes habeat com- t. em, cui res ejusmodi diligenter expeniere noa 
pactos,nec articulis ullis distinctos.Sed ea non est vacabat,eas quae sua setate vigebant opiniones non 
verborum Basilii sententia. Hoc autem dicit, inde raro in his libris incautius secutum esse. | 
constare pedes elephantis compingi, et articulis — (61) Reg. primus ἡμᾶς ποιεῖσθαι. Colb. secundus 
destitui, quod elephas tanto temporisspatio vivat, διὰ 9» xac! εἰκόνα γενέσθαι τοῦ κτίσαντος. 


403 


$. BASILII MAGNI 


204 


saque ac vits» nostre adversantia produxit : aut Α &' ἄν (62) τις καὶ παιδαγωγῷ ἐγκαλοίη εἰς τάξιν ἄγοντι 


pari ratione possit quis vituperare padagogum,qui 
puerorum levitatem inconstantiamque in ordinem 
redigeret, quique plagis ac flagellis eorum lasci- 
viam ac prolervitatem castigaret. 

6.Fidei argumentum sunt bestiz». Domino confi- 
dis?Super aspidem et basiliscumambulabis,et con- 
culeabis leonem et draconem 18. Atque per fidem 
potestatem habes ambulandi super serpentes ac 
scorpios. Àn non vides, viperam Paulo sarmenta 
colligenti adhzerentem,nullumque ei detrimentum 
inferentem 19, quod ille sanctus inventus est fide 
plenus ? Quod si fide cares, non magis timeas be- 
siam, quam tuam ipsius incredulitatem, qua te 
ipsum omni corruptioni obnoxium effecisti. Atqui 


τὴν εὐχολίαν τῃς νεότητος, xal πληγαῖς καὶ µάττιξι 
τὸ ἀκόλαστον σωφρονίζοντι, 


6. Πίστεώς ἐστιν ἀπόδειξις τὰ θηρία. Πέποιθας 
ἐπὶ Κύριονς ᾿Επὶ ἁἀσπίδα καὶ βασιλίσκον ἐπιδή- 
σι, καὶ χΧαταπατήσεις λέοντα καὶ δράκοντα. Καὶ 
ἔχεις τὴν διὰ π΄στεως ἐξουσίαν πατεῖν (63) ἑπάνω 
ὄφεων καὶ σκορπίων. "H οὐχ ὁρᾷς, ὅτι φρυγανιζο - 
μένῳ τῷ Παύλῳ Ἱνάψας ὃ ἔχις οὐδεμία, προσετρί- 
ψατο βλάδην, διὰ τὸ πλήρη πίστεως εὑρεθῆναι (64) 
τὸν ἅγιον ; El δὲ ἄπιστος εἶ, φοθοῦ μὴ μᾶλλον τὸ θη- 
βίον fj τὴν σεαυτοῦ ἀπιστίαν, δι ἧς πάσι φθορᾷ 
σεαυτὸν εὐάλωτον χατεσχεύασας. ᾽λλλὰ γὰρ αἶσθά- 


jamdudum adverto a me expostulari generationis p νοµαι πάλαι τὰ (05) περὶ τῆς τοῦ ἀνθρώπου ενε- 


hominis explanationem,et mihi videor tantum non 
audire auditores in cordibus clamantes : Nostra 
quidem qualia ex sua natura sint edocemur, nos 
vero ipsos ignoramus. Necesse 87 est igitur,cunc- 
tatione omni quadetinebamur,repulsa,de his disse 
rere. Et vero se ipsum cognoscere, videtur esse res 
omnium difficillima.Non enim solum oculus extrin- 
seca prospiciens,ad semet conspiciendum visu non 
utitur : sed et ipsa mens nostra,acute peccatum 
alienum intuens,ad propria agnoscenda 4elictatar- 
da est. Idcirco et nunc oratio nostra, licet aliena 
diligenter transegerit,ad ea qu» ad nos pertinent, 
investiganda, segnis est,et tarditate plena : quan- 
quam non licet magis ex celo el terra, quain ex 


σεως ἀπαιτούμενος, xal μονονουχὶ ἀχκούειν δοχῶ µοι 
τῶν ἀκροατῶν iv ταῖς καρδίχις καταθοώντων, ὅτι Τὰ 
μὲν ἡμέτερα ÓmotZ τινά ἐστι τὴν φύσιν διδασχόµεθς, 
ἡμᾶς δὲ abu), ἀγνοοῦμεν, ᾽Ανάγχη οὖν εἰπεῖν, τὸν 
κατέχοντα ἡμᾶς ὄχνον παρωσαµένους. Τῷ ὄντι γὰρ 
ἔοιχε πάντων εἶναι χαλεπώτατον ἑαυτὸν ἐπιγνῶναι, 
Οὐ γὰρ µόνον (06) ὀφθαλμὸς τὰ ἔξω βλέπων ἐφ᾽ ἕαυ- 
τὸν οὗ χέχρηται τῷ ὁρᾷν, ἀλλό xal αὐτος ἡμῶν ὁ 
νοῦς, «ξέως τὸ ἀλλότριον ἁμάρτημα καταθλέπων, 
βραδύς ἐστι πρὸς τὴν τῶν οἰκείων ἐλαττωικάτων 
ἐπίγνωσιν, Διὰ τοῦτο xal νῦν ὁ λόγος, ὀξέως ἐπελθὼν 
τὰ ἀλλότρια, νωθρός ἐστι καὶ ὄχνου πλήρης πρὸς 
τὴν τῶν οἰκείων ἐξέτασιν * χχίτοι οὗ μᾶλλον ἐξ οὐρα- 
νοῦ καὶ γῆς τὸν Osby ἔστιν Ἐπιγνώναι, fj καὶ ἐκ τῆς 


nostra propria constitutione Deum cognoscere, c, οἰκείας ἡμῶν κατασκευης τὸν Ὑε συνετῶς ἑαυτὸν 


ei certe, qui seipse prudenter scrutatus fuerit, 
uti ait Propheta : Mirabilis facta est scientia (ua 
ex me 20 : hoc est, ubi me ipse novi, przstan- 
tissimam tuam sapientiam ipse didici. El dixit 
Deus: Faciamus hominem *!. Ubi, queso, Judseus 
est, qui in superioribus, dum theologie lumen 
velut per fenestras quasdam illucesceret, ac se- 
cunda quidem persona inystice demonstraretur, 
necdum tamen clare effulgeret, pugnabat adver- 
sus veritatem, atque ipsum Deum ad seipsum lo- 
qui affirmabat? Ipse enim, inquit, dixit, et ipse 
fecit.Fíat luz, et facta est lux 93. Erat igitur et 
tunc in ipsorum verbis obvia manifestaque ineptia. 
Quis enim faberferrarius,aut lignarius,aut quis su- 
tor,solus inter artis instrumenta sedeos, adjuvante 
ipsum nemine,dicat ipse sibi : Faciamus gladium, 
aut aratrum compingainus, aut conficiamus cal- 
ceamentum ? An non potius quod sibi convenit 
opus cum silentio absolvit * Sunt enim profecto 
nuge insignes,si quis sedeat,imperetque, et pre- 


ἐξετάσαντα, ὥς φησιν ὃ προφήτης  ᾿Εθαυμαστώθη 
ἡ γνῶσις σου ἐξ ἐμοῦ ' τουτέστιν, ἐμαυτὸν κατα- 
μαθὼν, τὸ ὑπερθάλλον τῆς ἐν coi σοφίας ἐξεδιδά- 
yn». Καὶ εἶπεν ὃὁ θεός Ποιήσωμεν ἄνθρωπον. 
Do) µοι ὁ Ἰουδαῖος, ὃς iv τοῖς κατόπιν, ὥσπερ διὰ 
θυρίδων τινῶν τοῦ τῆς θεολογίας φωτὸς διαλάµ.- 
ποντος, xai δευτέοου προσώπου τοῦ ὑποδειχνυμέ- 
νου (07) μὲν μυστικῶς, οὕπω δὲ ἑναργῶς ἐκφανέν - 
τος, πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀπεμάχετο, αὐτὸν ἑαυτῷ λέ- 
γων τὸν Θθεὸν διαλέγεσθαι: Αὐτὸς γὰρ εἶπε, «noi, 
καὶ αὐτὸς ἐποίησε, Γενηθήτω que, καὶ ἐγένετο 
φῶς. Hv μὲν oUv καὶ τότε πρόχειρος ἐν τοῖς παρ 
αὐτῶν λεγοµένοις f, ἀτοπίχ. Τίς γὰρ γαλκεὺς, Tj, τὰ- 
κτων, fj σκυτοτόµος, ἐπὶ τῶν ὀργάνων τῆς τέχνης 
μόνος καθήµενος (08) οὐδενὺὸς αὐτῷ συνεργοῦντο., 
λέγει αὐτὸς ἑαυτῷ ^ Ποιήσωμεν τὴν μάχκαιραν, f, συµ- 
πήξωμεν τὸ ἄροτρον, ἢ ἀπεργασώμεθα τὸ ὑπύδημα - 
ἀλλ’ οὐχὶ σιωπῇ τὴν ἐπιθαλλουσαν ἑνξργειχν ἔχτελετ ; 
Φλυαρία γὰρ τῷ ὄντι Óttvi, ἁρχοντά τινα ἑαυτοῦ καὶ 


ἐπίστέτην καθῆσθαι, δεσποτικῶς ἑαυτου xxt σφοδρῶς 


18 Psal. xc, 19. !9 Act. xxvin, 3-6. 90 Psal. cxxxviu, 6. *1 Gen. 1, 26. 33 Gen. 1, ὃ. 


(62) Ita quinque mss. Editi vero οὕτω γ΄ ἄν. 
) Reg. Sextus ἐξουσίαν περιπατεῖν. Mox edili f, 
ὁρᾷς. Deest ή in duobus mss. 
el Codices quinque πίστεως s2os05,a, Editi 
πίστεως slvat, 
(65) Colb. uecundus αἰσθάνομαι πάλιν τά. 
(66) Tres mss. optimas nol οὗ γὰρ μόνος. Editi 


cum aliis quibusdam tss. prov. 

(67) Editio Basil.cun quinque mss. prseter l5 νά]. 
vou ὑποδειχνυμένου. Deest articulus in edr'ione 
Paris. 

(68) Quatuor mss. μόνος χαθεζέµενος. Ed.t: cum 
duobus mss. καθήµενος. 


205 


HOMILIA IX IN HEXAEMERON 


206 


κατασπεύδοντα. "AAA ὅμως οἱ αὐτὸν τὸν Κύριον cu- A Sit. sibi, atque domini more vehementer se ipse 


κοφαντῆσαι jn κατοχνήσαντες, τί οὐχ ἄν εἴποιεν γε- 
γυμνασμένην πρὸς τὸ ψεῦδος τὴν γλῶσσαν ἔχοντες; 
'H μέντοι παμοῦσα quvh παντελὼς αὐτῶν ἀποφράσ- 
σει τὸ στόμα. Καὶ εἶπεν ὁ Θεός Ποιήσωμεν ἄν- 
θρωπον. Mr, καὶ vov, εἶπέ pot, μεμονωμένον ἐστι τὸ 
πρόσωπον ; Οὐ γὰρ γέγραπται Γενηθήτω ἄνθρωπος, 
ἀλλὰ, Ποιήσωμεν ἂνθρωπον. "Έως οὕπω ὁ διδχσκό- 
µενος παρεφαίνετο, ἓν βάθει ἐχεκάλυπτο τῆς θεολο» 
γίας τὸ (69) κήρυγμα’ ὅτε λοιπὸν ἀνθρώπου γένεσις 
προσδοκᾶται, παραγυμνοῦται ἡ πιστις, καὶ τρανότερον 
παχραδηλοῦται τῆς ἀληθείας τὸ δόγμα. Ποιήσωμεν ἂν- 
θρωπον. ᾿Ακούεις, ὦ Χριστοµάχε, ὅτι τῷ κοινωνῷ (70) 
τῆς δημιουργίας προσδιαλέγετχι, Δι οὔ xal τοὺς αἱῶ- 
νας ἐποίησεν ὃς φέρει τὰ σύμπαντα τῷ ῥήματι 
τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. 'AXÀ' ob γὰρ ἡσυχῇ παραδί- 


urgeat. Verumtamen qui ipsum Dominum calum- 
niari veriti non sunt, quid dicere non possint. lin. 
guam habentes ad mendacium exercitatam ? At 
presens vox omnino os ipsorum oppilat. Et dixit 
Deus: Faciamus hominem.Nuncjam,dic mihi,nun- 
quid unica est persona ? Non enim scriptum est : 
Fiat homo, sed, Faciumus hominem. Quandiu 
nondum apparebat qui doceretur, in profundo oc- 
culta erat theologiz? przdicatio: cum autem ho- 
minis exsperctatur generatio, denudatur fides, clari- 
usque revelstur veritatis dogma. Faciamus homi- 
nem. Audis,oChristi oppugnator,ipsum ad officii so- 
cium loqui : Per quem fecit et secula ; qui portat 
omnia verbo virtulis sua 95, Sed non tacite verba 
excipit pietatis:at quemadmodum Αθ que ho- 


χεται τὸν λόγον τῆς εὐσεδείας' ὥσπερ δὲ τῶν θηρίων B mini sunt infensissime, cum in caveis includuntur, 


τὰ µισανθρωπότατα, ἐπειδὰν τοῖς ζώγροις ἑναπο- 
κλεισθζ, περιθρύχεται (74) τοῖς χυλίνδροις, τὸ μὲν 
πικρὸν καὶ ἀνήμερον τῆς φύσεως ἐνδεικνύμενα, ἐν- 
πληρῶσαι δὲ τὴν µανίαν οὐκ ἔχοντα' οὕτω καὶ το 
ἐχθρὸν τῆς ἀληθείας γένος οἱ ᾿Ιουδαῖοι, στενοχωρού» 
µενοι (72), Πολλὰ, φασὶν, ἔστι τὰ πρόσωπα πρὸς οὕς 
ὁ λόγος Ὑέγονε τοῦ Θιοῦ. Τοῖς ἀγγέλοις γὰρ λέγει 
τοῖς παρεστῶσιν αὐτῷ Ποιήσωμεν ἄνθρωπον. ᾿Ιου- 
δατκὸν τὸ πλάσμα, τῆς ἔκεῖθεν εὐχολίας τὸ μυθολό- 
^Ua* ἵνα τὸ (73) ἕνα μὶῆ παραδέξωνται, µυρίους 
εἰσάγόυσι. Καὶ τὸν Υἱὸν ἀθετοῦντες, οἰχέταις το τῆς 
συµθουλίας ἄξιωμα περιάπτουσι’ καὶ τοὺς ὁμοδούλους 
ἡμῶν κυρίους ποιοῦσι τῆς ἡμετέρας δημιουργίας, 
Τελειούµενος ἄνθρωπος πρὸς τὴν τῶν ἀγγέλων ἀξίαν 


circum sepimenta frendent, alque amaritudinem 
quidem ac feritatem naturse ostendunt, nec tamen 
furorem» suum possunt explere: ita et gens veritatis 
inimica, Judei ad angustias redacti, multas aiunt 
esse personas, ad quas Dei sermo directus est. 
Dicit enim astantibus sibi angelis: Faciamus ho- 
minem 34. Judaicum commentum est,atque levitatis 
inde profecte inventum: ut ne unum suscipiant, 
innumerosinducunt. EtFilium reprobantes,famulis 
dignitatein attribuunt consilii,et conservos nostros 
efficiunt creationis nostre dominos. Homo perfe- 
ctus ad angelorum evehitur dignitatem. Quale au- 
tem opificium par esse potest 88 conditori ? Con- 
sidera autem el que sequuntur: Ad imaginem no- 


ἀναγεται. Ποῖον 33 δημιούργημα σον δύναται εἶναι C slram. Quid dicis ad hoc ? Num et Dei et angelo- 


τῷ ατίσαντι; Σχόπει δὲ καὶ τὰ (14) ἐφεξης' Ka 
tixjvz ἡμετέραν. Τί λέγεις πρὸς τοῦτος M? καὶ εἰ- 
xi» µία θεοῦ ^al ἀγγέλων ; Yloó μὲν γὰρ καὶ Πα- 
τρος πᾶσαχ ἀνάγκη τὴν αὐτὴν εἶναι µορφήν» θεοπρε- 
πῶς δηλονότι τῆς μορφῆς νοουµένης, οὐκ Ev σχήµατι 
σωματικῷ, ἀλλ’ ἐν τῷ ἰδιώματι τῆς θεότητος. "Axous 
καὶ σὺ ὁ be της νέας κατατομῆς (715), ὁ τὸν "Dov- 
δᾳϊσμὸν πρεσθεύων ἐν Χριστιανισμοῦ προσποιήσει. 
Tw λέγει» Κατ εἰχόνα ἡμετέραν ; Τίνι ἄλλῳ γε fi 
τῷ ἀπα»γάσματι τῆς δόξης, καὶ χαρακτηρι τῆς ὕπο- 
στάσεως αὐτοῦ (70), ὃς ἔστιν εἰκὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ 
&opátoo ; TT Ίἰδί τοίνυν εἰκόνι τῃ ζώσῃ, τῇ εἰπού- 


πο Hebr. 1, 2, 9. *4 Gen. 1, 20. 35 Joan. x, 30. 
(69) Ita mss. septem. Editi cum aliis quibusdam D 


mss. χεκάλυπτο τῆς θεογνωσίας τὀ. Theologie autem 
praedicationem dicit ἀοοισ]ηδίῃ eam, qua personge 
sanclissimo Trinitatis aperte praedicantur. 

(70) Sic Regii primus, tertius et quintus cum 
Colb. secundo. Editi cum unoaut altero ins. τω 
κοινφ. Infra Reg. sextus solus λόγον τῆς XXn0tlac: 
ὥσπερ. 

(11) Reg. primus ζώγροις ἐναποσκιασθῇ περιθρύ- 
exar, Editio Basil. cum sext. mss. περιθρυχεται. 
Faitio Paris. περιθρυχᾶἄται, 

(79) Reg. primus οὕτω vx τὸ τῶν t,40pov τῆς 
ἀληθείας ᾿Ιουῤαίων Ὑένος, στενοχωρούµενοι. Reg. 
teriius οὕτω καὶ τὺ ἐχθρὸν τῆς ἀληθείχς Ιουδαίων 
γένος, στενοχωρωύµενοι. Edili cum tribus ws. ut 
in contextu. 


rum una est imago? Filii quidem etPatris eamdem 
esse formam omnino necesse est, forma videlicet, 
uti Deum decet,intellecta, non in corporea figura, 
sed in divinitatis proprietate.Audi et tu quiex nova 
concisione es,qui Christianismi nomine atque si- 
mulatione stabilis Judaismum. Cui dicit: Ad ima- 
ginem nostram ? Cui, quiso, alteri quam | gloris 
splendori, et substantie ipsius characleri, qui est 
Dei invisibilis imago ? [taque imagini sum viventi, 
que dixit: Ego et Pater unum sumus 95; οἱ: Qui 
te vidit, vidit Patrem 26: huic dicit : Faciamus 
hominem ad imaginem nostram.Ubi estimago una, 


36 Juan. xiv, 9. 


(13) Colb. secundus ἵνα γὰρ τόν. Bodl. ἵνα τὸν 
ἕνα u3, ὀξζωντχι, Statiin idem mss, µυρίους ἔπεισ- 
ἀγουσιν. Subinde quatuor mss. τὸ τῆς συµθουλἠς, 
Editi cuu uno aut allero mss. τὸ t; συµδουλίας. 

(74: Mss. plerique omnes καὶ τα. Edili καὶ τὸ. 

(19) Kzvasopfk. Vox est Pauli, Philipp. ui, 2, 
βλέπετε κατατοµήν, Cavete concisiunem. Sic aulem 
Apostolus vocabat Judzeos percontemptum, eorum - 
que concisionem in carne positam totam nostr& 
circumcisioni plane spirituali opponebat. 

(76) Editi et Coisl. primus et Reg. octavus ὑπο- 
στασέως αὐτοῦ. Nec aliter legitur in Epist. ad 
Hebr. 1, 3. At ἀθθθί αὐτοῦ in sex mss.Que sequun- 
tur verba, ὃς ἔστιν, etc., reperiuntur in Epist. ad 
Coloss. 1, 15. 


201 


S. BASILII MAGNI 


?08 


quomedo: (uerit dissimilitudo.? Et fecit :Deus ho- 4 ση (T7): 'Evà καὶ 6 Πατὴρ ἕν ἔσμεν, καὶ, Ὁ ἑωρακάςς 


minem 31, Non,'Fecerun:. Vitavit hoc loco per- 
sonarum multitudinem. Postquam autem per illa 
erudiviUudsum, per haec vero errorem genti'ium 
exclusit, tuto recurrit 3d unitatem, ut οἱ Filium 
cumPatre intelligas,et periculum multitudinis deo- 
rum effugias.7n imagtne Dei fecit ipsum *8 Rursus 
personam ejus qui sezum simul operabatur,intro- 
duxit.Non enim dixit : In imagine sui ipsius; sed, 
In Dei imagine.ln quo autem praeferat Dci imagi 

nem homo, et quo pacto similitudinis ejus sit par- 
liceps,in scquentibus,Deo dante,exponemus Nunc 
autem. id solum dicatuvr,si una est imago,unde tibi 
in mentem veniLimpietateim tam intolerandam pro- 
fiteri, ut Filium Patri dissimilem dicas?O ingratuin 
animnm ! quandoquidem similitudinem eam cujus 
factus es particeps, beneficii auctori non repen-iis, 
et ea quz dono coBcessa sunt,tibi ipsi quidem pro- 
pria manere putas, sed non sinis habere Filium 
cum genitore acceplam a natura similitudiuem. 
Verum nobis ailentium indicit tempus a:lvesp ra- 
scens, quippe quod jamdudum solem ad occiden- 
tem demiserit. Hic igitur e! nos dictis con enti, 
orationem.consopiamus. Nunc quide: quantum 
studio vestro excilando salis fuit, sermonem atti- 
gimus : sed perfectiorem rerum proposilaruim in- 
quisitionem in consequentibus, Spiritu sancto 
adjuvante, adhibebimus. Abite exsultantes,amans 
Christi concio, et omnis obsonii sui pluosi et va- 
riorum condimentorum loeo, eorum qux diximus 
memoria honestas vestras mensas instruite. Con- 
fundatur qui dissiiilitudinem inducit: pudore 
afficiatur Judreus : gaudeat pius dogmatibus ve- 
ritatis : glorificetur Dominus, cui gloria. et iv pe- 
rium in secula seculorum Amen. 


ii, ἑώραχε τὸν Πατέρτ᾽ ταύτη Asc lovis ape 
ἄνθρωπον κατ εἶκόνα ἡμετέραν. "Omoo µία Sixore, 
zo) τὸ ἀνόμοιον: Καὶ ἐποίησεν ^ θεὸς τὸν ἄνθρω - 
πον. Οὐχὶ, ᾿Εποίησαν, Ἔφυγεν ἐνταῦθα τὸν σλη - 
θυσμὸν τῶν πρασώπων. Δι ἐκείνων μὲ, τὸν Ἰουδαῖον 
πχιδεύων, διὰ τοὺτων δὲ τὸν Ελληνισμὸν ἀποχλείω» ια 
ἀσφχλῶς ἀνέδρχμεν ἐπὶ την µονόδα, "wx καὶ Τὸ» 
vof; μετὰ Πατρὸς, καὶ τῆς πολυθείας ἐκφύχις τὸ 
ἐπικίνλυνον, ᾿ν sixów Θεοῦ (78) ἐπιησεν αὖὐ- 
τόν, Πάλιν του συνεργοῦ τὸ πρόσωπον παρεισήγΣγε». 
05 γὰρ εἶπεν, "Ev εἰκόνι ἑχυτοῦ, ἀλλ᾽, Ἐν εἰκόνι θεοῦ. 
Ἐν τίνι μὲν οὖν ἔχει τὸ xav! εἰκόνα Θεοῦ ὁ ἄνθρω- 
πος, καὶ πῶς µεταλαμβάνει τοῦ καθ) ὁμοίωλιν, i» 
τοῖς ἐφεξῆς, Oto) διδόντος, εἰρὶισετχι' νῦν δὲ τοσοῦ-- 


«τον Αεγέσθω, ὅτι el µία εἰκὼν, πόθεν σοι ἐπήλθεν 
2 * » t 9 bl - 
ἀφόρητα ὃυσσεβεῖν, ἀνόμοιον λέγοντι τὸν YUv cp 


Πατρί; "2 τῆς ἀχαριστίας ! fic µετέλαθες ὁμοιότητος, 
ταύτης ob µεταδίδως τῷ εὐεργέτῃ ; καὶ, αχυτῷ aiv 
κὑρια µένειν τὰ ἔκ τῆς χάριτος παρασ(εθέντα (771) 
νομίζεις, τῷ δὲ Υἱῷ τὴν ix φύσεως ὁμοιότητα πρὸς 
τὸν γεννησαντ« ἔχειν οὐκ ἐπιτρέπεις ; Αλλὰ σιωπην 
v&o ἡμῖν ἐπιτάσσει λοιπον d, Ἑστέρα πάλαι πρὸς Oo- 
σμὰς τὸν ἥλιον παραπἐαφχσα. ᾿Ὀνταύθα 0n οὖν τὸν 
λόγον καὶ Ἱμεῖς ἁατευνάσωμεν (850), ἀρκεσθέντες 
τοῖς εἱρημένοις, Νῦν μὲν ojv 520v διεγ:ῖραι ὑμ.ν τὸν 
ἝΆλον τοῦ λόγου παρηψάμεθα τὴν δὲ τελε;,τέραν 
πεοὶ τῶν προχειµένων ἐξέτασι» iv τοῖς ἑξις ἀπ.ιρώ- 
ομεν ti, συνεργίᾳ τοῦ Πνεύματος. "Amt (81) «c: 
/αἱροντες, ἡ φιλόχριστος ἐκκλησίᾳα. ἀντὶ παντὸς ὄψου 
πολυτελοῦς καὶ των ποικίλων Χχρυκευμάτων τῇ μν]- 
AQ τῶν εἱρημένων τὰς σεμνὰς ὑμῶν κατχεκοσμωών- 
τες τραπέζας. Κατχισχυνέσθω ὁ ἀνόμοιος, ἵντρεπε- 
σθω ὁ Ἰουδατος, ἀγαλλέσθω τοῖς δόγμασι τῆς ἆλη 

βείας ὁ (82) εὐσεθὴς, δοξαζέσθω ὃ Κύριος, p ἡ δωξα 
43i τὸ κράτος εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμῆν. 





ΜΟΝΙΤΕΟΝΜ. 


99 Basilii in Psulmos oratiunes pust Opus sex dierum edendas esse judicavitus. Visum est enim 
Scripturam a Scriptura non separare Quod si utrasque orationes et in Hexaemeron et in Psalmos in- 
ter se comparare volumus, non negabo quidem priores posterioribus longe apud antiquos fuisse cele- 
briores: sed non facile concedam utiliores esse Et ut semel dicam quod sentio, eloquentia si spectetur 


atque varietas argumenti, patiar Hezaemeron anteponi ; si fructus atque utilitas. non item. 
Psalmos paucos interpretatus estDasilius,aut certe paucorum interpretationem ad nos usque pervenisse 


11 Gen. 1, 297. 38 ibid. 

(TT) Sic codices tres. Edili ζώστι τε καὶ εἰπουσῃ' 
Εγώ τε και 6. Consevtil textus sacor cum iss, 

(78) Εν εἰκόνι Θεοῦ. ubi LXX significantius 
κατ' εἰχόνα θεοῦ, 

(19) Reg. quintus σοι παρβασχεθέντα. Subinde 
editi «p 3i Κυρίῳ τήν, At sex mss. τῷ δὲ Yup τήν, 
Infra Reg. primus εἰς ὀυσμάς. 

(80) Reg. quinlus καταπαυσώμεθα. Reg. 9 κατκ- 


παύσωμεν. Editi cum aliquibus imnss. ut in textu. 

(51) Editi ἄπιτε «09v. Deest yo:v in. nostris. ex 
mss. el iu Bodl. Et quidein particula jo?» eo n: zi: 
suspecta videri debet, quod Basilio. neq'iac ur 
familiaris sit. 

(82) Colb. secundus δόγμασι τῆς ᾿Εκχληα..ς 6. 
Stanm idem codex κρατος, ἡ τιμὴ καὶ mo07x. 4314 
εἰς, 


202 HOMILIA IN PSALMUM I. 210 


constat. Mihi quidem dubium non est, quin gravissimus Pater et alios psalmos interpretatus sii, cum 
vix possit afferri ratio, cur hos quos habemus exposuissel unos : sed tamen iis assentiri non queo,qui 
argumentum cerlissimum atque evidentissimum ex interpretatione psalmi septimi et tricesimi peli 
posse arbitrantur. Quod enim aiunt (83), citari in hac interpretatione explanationem psalmi sexli,nec 
tameu eam usquam comparere, id futile est omnino οἱ inane. Illa enim psa!mi tricesimi septimi in- 
lerpretatio, uti ostendemus, Eusebii fetus est, non Basilii. Preeter hos quos habemus psalmos, citari 
et alios a Metaplirasta haud ignoramus : sed Metaphrosta in litteris auctoritas ea non est, quam 68600 
impetu sequi cogamur. 

Circumferuntur nomine Basilii decem et septem Orationes in Psa!'mos. Sed fere convenit inter 
doctos, alteram in vicesimum octavum psalmum homiliam ad eum minime pertinere : sed opus esse 
plagiarii, ve) potius studiosi cujuspiam, qui se exercere, et Basilium imitari voluerit. Oratio quoque 
in septimum et tricesiinum psalmum suspecta quidem visa est Combefisio : sed noluit quidquam sta- 
tuere, aut. pronuntiare, Potuisset tamen, cum oralio illa, ut monuimus, auctorem habcat non Basi- 
lium, sed Eusebium. De his fusius in l'refatione. 

Reliqu: quindecim orationes pro genuino Basilii fetu habentur ab omnibus.Me quidem magnopere 
tot eruditorum virorum commovet auctoritas : sed ne in eorum sententiam concedam, prohibent 
multa, eaque gravissima. Res autem inquisitionem longiorem diligentioremque cum postulet,id com- 
modius multo in przfatione generali prestabimus. Dicam obiter, orationes, qus vere Basilii sunt,ad 
populum habitas esse, inque conventu publico pronuntiatas, et quzecunque hanc notam pra se non 
fert, eam ob id solum suspectam videri debere. 

Legenti mihiid opus,quod edendum curavit vir doctissimus Balthasar Corderius,occurrit difficultas 
haud exigua. Nam maximam partem eorum qua in Commentario Theodori Heracleotze legebam, com- 
peri nihil aliud esse, nisi ipsam Basilii in Psalmos explanationem,idque ad verbuin. Verebzr una ex 
parte, Commentarium illum Theodoro adimere, ob veterum librorum auctoritatem, ad quorum fidem 
hoc ei opus tributum est : ex altera, oratorum optimum Basilium furti dedecore atque infamia asper- 
gere non poteram. Sed non diu suspensus fui et incertus. Nam statim agnovi Commentarium eum 
qui nomine Theodori circumfertur, Theodori unius opus non esse,sed multorum, Origenis, Eusehii, 
Basilii ipsins, Didymi, Joannis Chrysostomi,Theodoreti,etc. U10 verbo,constabit ex praffatione, Com- 
mentarium hactenus Thuo.loro Ileracleot.e attributum in Catenarum numero reponi merito posse. Ex 
quo fit, ut Basilius noster longissime ab omni expilationis furtique suspicione abesse debeat. 

Jam si quispiam querat, quo tempore, quo loco habitae -int illas Basilii in Psalmos orationes, res- 
pondere promptum non erit. Vix enim ea de re cerli quidquam statui posse arbitramur. Malumus 
autem de rebus silere, quam falsum aliquid aut incertum pronuntiare. 

Nemo paulo humanior neseit, Ambrosium, eum suos in Hexaemeron libros scriberet, permulta ad 
verbum e Basilio sumpsisse. Sed non ita notum est,eum hoc idem fecisse,cum psalmos quosdam in- 
terpretaretur. Nec cuiquam id mirum videri debet, cum Ambrosius in explanandis Psalmis non 
multa admodum a Basilio mutuatus sit. Quoniam tamen non desunt quibus jucindum sit οἱ gratum 
cognoscere quid alius scriptor ab alio sumpserit, illa Ambrosii loca, quantulacunque sunt, suo loco 
adnotare non pigebit. 

Videre est in Latinis editionibus quaedam in Psalmos Scholia, que Basilio tribuuntur ; sed de iis 
longius disserere necesse non videtur, Notum est enim ea epitomen esse e Chrysostomi et Thecdo- 
reti libris male consarcinatam.Cum ergo ea Scholia in spuriis atque adulterinis poni oportere fatean- 
tar omnes, id semel nolasse satis habebimus, nec usquam amplius de iis mentionem ullam faciemus. 
Nam in rebus perspicuis tempore abutendum et argumentis non putamus (84). 


TOY EN ATIOIE ΠΑΤΡΟΣ HMON SANCTI PATRIS NOSTRI 
ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, BASILII, 
᾿Αρχιεπισχόπου Καισαρείας Καππαδοκίας, (0954Γ6 Οαρραάοείθ archiepiscopi, 


ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ TON ΠΡΩΤΟΝ WAAMON (85). A HOMILIA ΙΝ PSALMUM PRIMUM. 


4. Πᾶσα Tgaq^ θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος δὰ —— 901. Omnis Scriptura est divinitus inspirata, 
τοῦτο συγγραγεῖσα παρὰ τοῦ Πνεύματος, ἵν', ὥσπερ atque utilis 39,ideo a Spiritu sancto conscripta, ut 
àv κοινῷ τῶν φυχῶν ἱατρείῷῳ, πάντες ἄνθρωποι τὸ velot in communi ani narum curandarum officina, 
(xp τοῦ οἰκείου πάθους Évacto; Εκλεγώμεθα. "Iaux  nosomnes quotquot sumus homines ad nostrum 


39 [] Tin. n1, 16. 


(83) Tilem. pag. 290. (R5) Sic mss. AL editi εἰς τὴν ἀγχὴν τοῦ πρώτου 
(84) Cf. cap. 41 Vite S. Basilii tom. I. Eprr.—— yzÀpos. 


211 


S. BASILII MAGNI 


212 


morbum sanandum medelam seligere possimus Α γὰρ, φησι, καταπαύσει ἁμαρτίας µεγάλας, λλλα 


Medicina enim, ioquit Scriptura, sedabit peccata 
magna 90, Aliud igitur prophetze docent,aliud hi- 
storici, aliud lex,aliud species ejus qua in Prover- 
biis invenitur exhortationis. Át quidquid in czeteris 
utile est, hic unus Psalmorum liber complectitur. 
Vaticinatur futura,animos revocat ad historiz me- 
moriam, przscribit vitze instituenda: modum: quae 
aunt agenda suggerit. Et uno verbo,liber hic com- 
mune quoddam est bona doctrine promptuarium: 
qvi quidquid cuilibet profuturum sit,diligenter of- 
fert.Nam antiquis animarum vulneribus medetur : 
promptam nuper vulnerato sanitatem reddit: quod 
&grum est fovet, quod vero incolume et integrum, 
conservat. Et tandem liic liber,quoad ejus Geri po- 
test, pravos coercet affectus,qui per hominum vi- 
tam in animos varie grassantur: atque id cum con- 
cinna quadam suavitate atque voluptate, quie ho- 
nestas ingenerat cogitationes.Etenim ubi Spiritus 
sanctus genus hominum perspexit ad excolendam 
virtutem adduci vix posse,et a nobisob nostram in 
voluptatem propensionem viam rectam contemni, 
quid agit? Dogmatis immiscuit harmonie dulcedi- 
nem,ut rerum auditarum jucunditate ac dulcedine 
eloquiorum utilitatem nescientes perciperemus : 
haud aliter atque sapientes medici, qui nausean- 
tibus potionem amariorem daturi, sepius calicem 
melle circumliniunt.Ideo concinni illi psalmorum 
concentus excogitati nobis sunt, ut. ii qui pueri 
suni &elate,aul etiam omnino moribussunl juvenes, 
dum in speciem quidem cantant,reipsa lamen ani- 
mas erudiant suas. Vix enim unquam unusaliquis 
e multis et ex desidibus discessit. qui preceptum 
apostolicum aut propheticum memoria re!ineat : al 
psalmorum oracula et domi modulantur,etin forum 
circumferuot, Et etiamsi quis in ferze modum valde 
&stuel,ubi psalmis demulceri coeperit, statim con- 
sopita per inelodiam animi feritate abit. 

2. Psalmus tranquillitas est animarum, pacis 
arbiter, tumultuosas turbulentasque cogitationes 
compescit. Ut reprimit excandescentia:n et animi 
concitalionem, ita lasciviam refrenat. Amicilias 
conciliat psalmus : consociat dissidentes, inter ini- 
micos gratiam componit. Quis enim adhuc eum 
quocum unam ad Deum vocem einisit, loco iniiici 
habere possit? Itaque et bonorum maximum chari 
. latem conciliat psalmorum cantus,qui concepium 
ceu quoddam 91 vinculum ad concordiam ineun- 
dam adinvenit, populumque ad. chori unius svm- 
plioniam congregat. Dzemones psalmus fugat, ac- 
cersil angelorum patrocinium ; ininistrat avma 
conira nocturnos timores, diurnorum laborum est 
requies : infantium securitas, ornamentum juve - 


30 Eccle. x, 4. 


(86 Reg. secundus ἐπανάγει. Ibidem in utraque 
editione Basil. et Paris. ita legitur, ἐπανόρθωσι» * 
Xa4i τὸ νενοσηχὸς περιποιεῖτχι. Sed illa, καὶ τό, etc., 
in nostris mss. non reperiuntur Unde si qui vide- 
rentur additamenta esse librariorum,in ejus sen- 


BÀox xai 


μὲν οὖν προφῆται παιδεύουσι, καὶ ἄλλα Ἱστοριχοὶ, 
καὶ ὁ νόμος ἕτερα, χα) ἄλλα τὸ εἴδος της παροιµια- 
κῆς παραινέσεως, Ἡ δὲ τῶν Ψαλμῶν βίθλος τὸ ἐκ 
πάντων ὠφέλιμον περιείληφε. Προφητεύει τὰ μέλ- 
λοντα * ἱστομίας ὑπομιμνήσκει  νοµοθετεῖ τῷ pup 
ὑποτίθεται τὰ πρακτέα ' xal ἁπαξαπλῶς κοινὸν τα» 
µεῖόν ἐστιν ἀγαθών διβαγµάτων, τὸ ἑκάστῳ πρὀσφο- 
pov Χατὰ τὴν ἔπιμἕἔλειαν ἐξευρίσχουσα. Τά τε γὲρ 
παλαιὰ τραύματα τῶν ψυχῶν ἐξιᾶται, καὶ τῷ νο- 
τρώτῳ ταχεῖαν ἐπάχει (80) τὴν ἐπανόρθωσιν, καὶ τὸ 
μενοσηχὸς περιποιεῖται, καὶ τὸ ἀχξρχιον διασώζει ᾿ 
καὶ ὅλως ἐξαιρεῖ vá παθη, καθ) ὅσον οἷόν τε, τὰ ποι» 
κἴλως ταῖς yuyat; ἐν τῷ Bl τῶν ἀνθρώπων ἐἑνδυνα- 
στεύεντα καὶ τοῦτο µετά τινος ψυχαιωχίας ἔμμε- 
ἡδονῆς σώφρονα λογισμὸν ἐμποιούσης, 
Επειδη γὰρ εἷὸς τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον ὃυσαγωγον 
πρὸς ἀρετην τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, καὶ διὰ τὸ πρὸς 
ἡδονὴν ἐπιῤῥετὲς τοῦ ὀρθοῦ βίου καταμελούντας 
ἡμᾶς τί ποιεῖς Τὸ ἐκ της µελῳφδίας τερπνὸν τοῖς 
δογµασιν ἐγκατέμιξεν, ἵνα τῷ προσηνεῖ xal λείῳ τῆς 
ἀροῆς τὸ bx τῶν λόγων ὠφέλιμον λανθανόντως ὑπο; 
δεξώµεθα * κατὰ τοὺς σοφοὺς τῶν ἰατρῶν, Ot, τῶν φαρ. 
µάκων τὰ αὐστηρότερα πίνειν διδήντες τοῖς χακοσί- 
τοις, μέλιτι πολλάκις τὴν Χύλικα περιχρίουσι. Διά 
τοῦτο τὰ ἐναρμόνια ταῦτα µέλη τών ψαλμῶν ἡμῖν 
ἐπινενόηται, ἵνα οἱ (81) παῖδες τὴν ἡλικίαν, f καὶ 
ὅλως οἱ νεαροὶ τὸ ᾖθος, τῷ μὲν δοχεῖν μελφδῶσι, τῇ 
δὲ ἀληθείᾳ τὰς ψυχὰς ἐκπαιδεύωνται. Οὔτε γὰρ ἀπο- 
στολικόν τις οὔτε προφητικὸν παράγγελµα τῶν πολ- 
λῶν xai µῥφθύμων µῥᾳδίως ποτὲ vh μνήμῃ χατα- 
σχὼν (88) ἀπῆλθε * τὰ δξ τὼν ψαλμῶν λόγια καὶ 
κατ οἶκον μελῳδοῦσι, χαὶ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς περιφό- 
ρουσι * «at πού τις τῶν σφόδρα Ἐκτεθηρῥιωμένων ὑτὸ 
θυμοῦ, ῥἐπειδὰν ἄρξηται τῷ Ψψαλμῷ κατεπάδεσθαι, 
ἀπῆλθεν εὖθὺς, τὸ ἀγριαῖον τῆς ψυχῆς th 
καταχοιµίσας (89). 


9. Walgic γαλήνη φυγῶν, βραθευτης εἰρήνης, o 
θορυθοῦν καὶ xuopgatvov τῶν λογισμών καταστέλλων. 
Μαλάσσει μὲν γὰρ τῆς uy" τὸ θυμούμενον, τὸ ὃ 
ὀκόλαστον σωφρονίζει. Ψαλμὸς φιλίας συναγωγὸς, 
ἔνωσις διεστώτων, ἐκθραινόντων διαλλακτήριον. τς 
γὰρ ἔτι ἐχθρὸν ἠγεῖσθαι δύναται μιθ᾽ οὔ μίαν άφηνε 
πρὸς θεὸν τὴν φωνὴν ; ωστε xxl τὸ µέγιστον των 
ἀγαθῶν τὴν ἀγάπην d ψαλμφδίᾳ παρέγεται, οἶονε 


Ὁ σὐνδετμόν τινα πρὸς τὴν ἕνωσιν τὴν συνῳδίαν int 


νοήσασα, καὶ εἷς ἑνὸς χορού συμφωνίαν τὸν λαὺν 
συναρµόζουσα. ὑΒΨαλμὸς δαιμόνων φυγαδευτήριο 
τῆς τῶν ἀγγέλων βοηθείας Επαγωγή * ὅπλον iv , 

νυκτερινοῖς, ἀνάπαυσις χόπων ἡμερινῶν ' vui 
ἀσφάλεια, ἄκμοζουσιν ἑγκαλλώπισμα, πρεσθυτερόις 
παρηγορία, γυναιξὶ κόσμος ἁρμοδιώτατος. τὰς dp 


tentiam facile concederem. 

(87) Codices duo ὡς ot. 

(88 Unus e Colbertinis παρακαεχσχώ». 
:89) Codex unus κατακοιµήσας. 


213 HUMILIA IN PSALMUM. I. 214 


μίας οἶκίζει, τὰς ἀγηρὰς σωφρονίζει *.— εἰσαγομέ. Α num,senum consolatio,convenientissimum mulie- 
νοις (90) στοιχείωσις, προχοπτόντων αὔξησις, τελειου- rum decus, frequentat solitudines,forum emendat. 
ivy στήριγμα, ᾿Εκκλησίας φωνή. Οὗτος τὰς ἑορτὰς — Psalinus incipientibus initium est, incrementum 


φχιδρύνει, οὗτος τὴν χατὰ Θεὸν λύπην δηµιουργετ. 
Ψαλμὸς γὰρ xxi Ex λιθίνης (91) καρδίας δάκρυον ix- 
καλεῖτιι  ψαλμὸς τὸ τῶν ἀγγέλων ἔργον, τὸ obpá- 
νιον πολίτευμα, τὸ πνευματικὸν θυμίαμα. "2 τῆς 
σοφῃς ἐπινοίας τοῦ διβασκάλου, ὁμοῦ τε ἅδειν ἡμᾶς 
καὶ τὰ λυσιτελῆ µανθάνειν μηγανωρένου |. ὅθεν καὶ 
μᾶλλόν πως ἐντυποῦται (92) ταῖς doy atc τὰ διδἀγµατκ. 
Βίχιον μὲν γὰρ µάθηµα οὐ πέφυκε πτραμένειν, 
τὰ Bi μετὰ τέρψεως xal χάριτος εἰσδυόμενα (93) µο- 
νιμώτερόν πως ταῖς ψοχαῖς ἡμῶν ἐνιζάνει Τί γὰρ 
οὐχ ἂν µάθοι; ἐντεῦθεν ; οὗ τῆς ἀνδρίας τὸ µε- 
γαλοπρεπές ; οὐ τῆς δικαἰοτύνης τὸ ἀχριδές: οὐ 
σωφροσύνης τὸ σεμνόν; οὐ τὸ τῆς φρονήσεως τέ- 
λειον ; οὐ µετανοίας τρόπον; οὐχ ὑπομονῆς μέτρα; 
οὐχ ὅ τι ἂν εἴποις (94) τῶν ἀγαθῶν ; ᾿Ενταῦθα ἔνι 
θεολογία τελεία, πρόβρησις τῆς διὰ σαρχὸς ἔπιδη- 
plac Ἆρ:στοῦ, Amt κρίσεω:, ἀναστάσεως ἐλπὶς, 
φόθος χολαάτεως, Ἐπαγγελίαι δόξης, μυστηρίων ἆπου 
καλύψεις * πάντα, ὥσπερ ἐν μεγάλῳ τινὶ xal κοινῷ 
ταµιείῳ, τῇ βίθλῳ τῶν ψαλμῶν τεθησαύρισται, fy, 
πολλὼν ὄντω, ὀργάνων μουσικῶν, πρὸς τὸ λεγόμε- 
vov ψαλτήριον ἤρμοσεν ὁ προφήτης, τὴν ἄνωθεν, 
ἐμοὶ δοχεῖν (98), ἐνηγοῦταν αὐτῷ χάριν παρὰ τοῦ 
Πνεύματος Ἐνδεικνύμενος, διότι τοῦτο µόνον τῶν 
αουσιχῶν ὀργάνων τὴν αἰτίαν τῶν φθόγγων ἐκ τῶν 
ἄνωθεν ἔχει. Tf, κχιθάρᾳ μὲν γὰρ καὶ τῇῃ λύρᾳ κάτω- 
θεν ὁ γαλκὺς ὑπηχεῖ πρὸς τὸ πληκτρον * τὸ ψαλτή- 
piov δὲ τοῦτο τῶν ἁρμμονικῶν ῥυθμῶ, ἄνωθεν ἔχει 
τὰς ἀφορμάς ᾿ ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ ἄνω ζητεῖν μελετῷ- 
μεν, xai μὴ τῇ ἡδουᾗ τοῦ μέλους ἐπὶ τὰ τῆς σαρχκὸς 
πάθη χαταφερώμεθχ. Κάκεῖνο δὲ οἶμαι τον προφη- 
τιχὸν λόγον βαθέως ἡμῖν καὶ σορῶς διὰ τῆς τοῦ ὀργά- 
νου χατασκευῆς ἐνδεδετχθχι, ὅτι οἱ ἐμμελεῖς καὶ εὖ- 
ἄρμοστοι τὰς ψυχὰς ῥᾷδίαν ἔχουσι (96) τὴν εἷς τὰ ἄνω 
πορείαν. ᾿ἴδωμεν δὲ λοιπὺν καὶ τὴν ἀρχὴν τῶν Waluos, 


proficientibus,perfectis firmamentum; vox est Ec- 
clesie : lzetificat. dies festos : eam qux» secundum 
Deum est,tristitiam creat.Enimvero psalmus ecorde 
lapideo ciet lacrymas.Dsalmus angelorumopus est, 
celestisconversatio,spirituale thymiama.O sapiens 
magistriinventum,qui artem qua simul caneremus, 
et utilia disceremus, excogitavit; unde et magis 
quodammodo animis praecepta imprimuntur. Vix 
enim durare solel quod invitus didiceris : quod au- 
tem jucunde suaviterque acceptum est,tenacius in 
animis nostris insidet. Quid enim inde discere 
non queas ? nonne fortitudinis claritudinem ? 


p nonne justitie integritatem,gravitatom temperantiz, 


rudentie perfectionem * nonne poenitenti» mo- 

um, aut patientia mensuram ? nonne tandem 
omnia quxcunque proferri possunt bona? Hic 
perfecta theologia, hic de Cliristiin carnem adven- 
tu vaticinium,hic comminatio judicii, resurrectio- 
nis spes, timor supplicii, gloria promissiones, 
mysteriorum revelatio ; omnia in Psalmorum libro 
velut in magno quodam et communi promptuario 
reconduntur. Quem librum, tametsi diversa sunt 
instrumenta musica, ad psalterium, quod vocant, 
Propheta aptavit. Quippe gratiam,ut mihi videiur, 
in eo desupera sancto Spiritu resonare ostendit, pro- 
pterea quod hoc solum ex musicis instrumentis 
editi soni causam ab altiore loco habet. Nam ci- 
thare ac lyrz ss ex inferiori parte sonitum edit 
ad plectrum ; psalterium vero a parte superiori 
concinna su: modulationis originem ducit : ut et 
nos qu& sursum suni quzrere studeamus, et non 
concentus dulcedine ad carnis spurcitias devolva- 
mur. Quin et prophetica verba per instrumenti 
hujus structuram alta quadam et sapienti ratione 
illud opinor, nobis ostendunt, quod,quorum ani- 


mus t&quabilis est, beneque compositus, iis expeditum iter au superiora pateat. Caterum initium 


Psalmorum videamus. 

3. Μαγάριος àvho, ὃς οὖκ ἐπορεύθη ἓν βουλῇ 
ἀσεθῶν. Οἰκοδόμοι μὲν οὖν μεγέθη κατασκευασµά- 
των tl; ὄὕψος αἴρουτες, ἀναλογοῦντας τὸ ὄψει τοὺς 


9. εις. fl. Beatus vir, qui non abiit in consilio 
impiorum. Sane architecti cum in altum erigunt 
molem zdificiorum, fundamenta allitudini conve- 


θεµελίους ὑποθάλλονται * καὶ ναυπηγο, µωριοφόρον | Rientia jaciunt ; itemque navium arlifices cuim 
συμπηγνύντες dÀxdóa, συµθαίνουσαν τῷ βάρει τῶν — preegrandem et onerariaim navein coustruunt,cari- 
ἀγωγίμων τὴν τρόπιν πήγνονται. Καὶ ἓν «fj γενέσει nam quas vehendarum mercium oneri par sil sup- 
τῶν ζώων ἡ καρδία πρὠτη καταθληθεῖσα παρὰ τῆς ponunt. Quin et in animantium generatione cor 
φύσεως, ἀναλογοῦσαν τῷ μέλλοντι συνίστασθαι ζώφ quod primum naturaliter formatur, structuram 
τὴν παρὰ τῆς φύσεως λαμθάνει ναταθολήν ^ διότι — animali figurando idoneam a natura accipit. Qua- 
συµµέτρως ταῖς οἰχείαις ἀρχαῖς περιυφαινοµένου τοῦ  ploplercum corpus convenienter propriis principiis 
σώματος, αἱ κατὰ τὰ μεγέθη διαφοραὶ τῶν ζώων constitutum est.tum animalium magnitudo diversa 
ἀποτελοῦνται, "Όπερ οὖν (07) θεμέλιος ἐν οἴκῳ, καὶ efficilur.Quo igitur modo ad domiui se habet fun- 


(90) Editi et quinque mss. εἰσαγομένοις. Alii duo secundus ἀποχάλυψις. ME 
mss. εἰσαγομένων, (95) Editi et mss.aliquot ἐμοὶ δυκετν͵ Alii quidam 


(91) Codices duo ἀπὸ λιθίνης. mss. ἐμοὶ δοχεῖ. 
(ο) Alii mss.cum θ4.ἐντυποῦται, Alii Εντυποῦντχι. (96) Editi cum tribus mss. ὅτι o)... ἔχουσι Alii 


93) Sic major pars mss. At editi et mss. non- — tres mss. tva οἱ... ἔχωσι. . 
nulli τὸ δὲ... εἰσδυόμενον, (97) Editi et quatuor mss. ὅπερ οὖν. Alii duo 


(94) Colb. unus εἴπῃς. Nec ita multo post Reg. ὥσπερ οὖν. 


215 8. BASILII MAGNI 216 


damentum, et ad navim carina, etad animalis cor- A iv πλοίῳ τρόπις, xal iv σώματι ζώου καρδία, ταύ» 
pus cor, eodem ad Psalmorum generale argumen- την µοι δοχεῖ τὴν δύναμιν ἔχειν πρὸς τὴν ὅλην τῶν 
tum se habet etiam92 breveillud proemium. Nam ὕΨαλμὼν κατασκευὴν [καὶ] τὸ βραγὺ τοῦτο προοί- 
cum David ad multa, eaque ardua. el innumeris iov. Ἐπειδὴ γὰρ πολλὰ καὶ ἐπίπονα καὶ µυρίων 
sudoribus ac laboribus referta in serie orationis ἱδρώτων καὶ πύνων γέµοντα παρχινεῖν μέλλει, προζόν- 
esset exhorlaturus, in antecessum finem beatum τος τοῦ λόγου, τοῖς τῆς εὐσεθείας ἀγωνισταῖς προ- 
pietatis propugnatoribus commonstravit; ut bono- λαθὼν ὑπέδειξε τὺ µακάριον τέλος, ἵνα τῇι ἐλπίδι τῶν 
rum nobis repositorum spe molestias γΥἱ( ΑΠΙΠΙΟ ἀποχειμένων ἀγαθῶν ἁλύπως τοῦ βίου τὰ ἀλχεινὰ 
equo perferamus. Sic etiam asperum ac difficilli- διαφέρωµεν (98). Οὕτως καὶ ὁδοιπόροις τραχεῖαν ὁδὸν 
mum iter facientibus adsustinendosluboreslevamen- πορευομένοις xal δύσθατον χουφίζει τὸν µόχθον ἔπι- 
to est commodum speratumque diversorium;atque Ἅᾖτήδειον αὐτοῖς προσδοκηθὲν καταγώχιον * καὶ ἐμπό- 
mercatoribus ad peragrandum mare animos facil cuc ποιεῖ τῆς θχλάσσης κχατάτολμᾷν ἡ ἐπιθυμία τῶν 
parandarum mercium desiderium:quin etagricolis ἀγωγίμων ' καὶ γεωργῶν ὑποκλέπτει (90) τοὺς πό- 
laborum sensum quodammodo spes messisadimit. νους ἡ τῆς ἐπικαρπίας ἐλπίς. Διὸ καὶ ὁ χοινὲς τοῦ 
Quamobrem et communis vite emendator, doctor βίου διορθωτής, 5 μέγας διὀάσκαλος, τὸ πνεῦμα τῆς 
magnus, spiritus veritatis, sapienter ac scite statim g ἀληθείας, σοφῶς καὶ ἐντέχνως τοὺς μισθοὺς προεθά- 
ab initio mercedem proposuit, ut supra pra:entes «co (1), ἵνα, ὑπερκύπτοντες τοὺς iv χερσὶ πόνους, 
labores evecti,animo ad :eternorum bonorum gau- τῇ διανοίᾳ πρὸς την ἀπόλαυσιν τῶν αἰωνίων &va- 
dia properemus. Beatus vir,qui non abiit in consi- θῶν (2) ἐπειγώμεθα. Μακάριος &vho, ὃς οὐκ ἔπο- 
lio impiorum. Quod ergo vere bonum exsistit, im- ρεύθη iv βουλῇῃ ἀσεθῶν. "Ἔστι ptv οὖν τὸ χυρίως 
primis ac precipue beatum przedicandum est. Hoc καὶ πρώτως μακαριστὸν, τὸ ἀληθινῶς ἀγαθόν. Τοῦτο 
autem Deus est. Unde et Paulus de Christo men- δέ ἐστιν 6 θεὸς. Όθεν καὶ Παῦλος, ὑπόμνησιν (3) 
tionem facturus, ait : Secundum manifestationem µμµέλλων ποιεῖσθαι Χριστού, Κατὰ τὴν ἐπιφάνεαν, 
beati Dei,et Salvatoris nostri Jesu Christi*!.Bea- — nol, τοῦ µακαρίου Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν 'In- 
tum enim vere est, quod perse bonum est,ad quod σοῦ Χριστοῦ. Μακάριον yàp τῷ ὄντι τὸ αὐτόκαλον, 
respiciunt otmnnia,quod universa desiderant,nalura πρὸς 8 πάντα ἀποθλέπει, οὗ πάντα ἐφίεται, ἡ ἄτρε- 
immutabilis,herilis dignitas, vitaper!urbationinulli τος φύσις, τὸ δεσποτικὸν ἀξίωμα, fj ἀόχλητος ζωὴ, 
obnoxia, hilaris vivendiratio,quealterariautimmu. ἡ ἄλυπος διεξαγωγὴ, περὶ fv οὐκ ἔστιν ἀλλοίωσις, 
tari nequit,fonsscaturiensuberrimagratiainexhau- ἃς οὐχ, ἅπτεται µεταθολή  ἡ βρύουσα πηγὴ, ἡ ἄφθο- 
stus thesaurus. Atqui homines ignari, mundique νος χάρις, ὁ ἁδαπάνητος θησαυρός. ᾽Αμαθεῖς δὲ 
amantes,qui boni ipsius ignorant naturam res nihili  ἄνθρωποι καὶ Φφιλήχοσμοι, ἀγνοοῦντες αὐτοῦ τοῦ ἀγά- 
sepius aestimant, divitias, sanitatem,vite splendo . ^ θοῦ τὴν φύσιν, µακαρίζουσι πολλάχις τὰ μηδενὸς 
rem: quarum rerum nihilest sua ipsius natura bo- ἀξία, πλοῦτον, ὑγίειαν, Περιφάνειαν βίου ὧν οὐδέν 
num; non solum quod facile in contraria mutentur, ἔστιν ἀγαθὸν τῇῃ ἑαυτοῦ γύσει * οὐ µόνον καθότι ῥᾳ- 
sed quod ne bonosquidem valeantpossessoressuos δίαν ἔχει τὴν πρὺς τὰ ἐναντία περιτροπὴν, ἀλλ' ὅτι 
reddere. Quis enim ob divitiasjustus ? quis propter μηδὲ ἀγαθοὺς δύναται τοὺς κεκτηµένους ἀποτελεῖν. 
sanitatem temperans ? [mo sane Ίιθρο omnia male Tí« yàp δίκαιος διὰ χρήματα, τίς σώφρων διὰ 
utentibns ad peccandum sepe inserviunt. Deatus ῥὀγίειαν; Τοὐναντίον μὲν οὖν, καὶ ὑπηρεσία ToÀÀáxtc 
igitur ille, qui ea qua plurimi sunt habenda, πρὸς ἁμαρτίαν τοῖς κακῶς χρωμένοις τούτων ἕκα- 
possidet, quique eorum,quz nequeunt auferri,bo- στον γίνεται. Μακαριος οὖν ὁ τὰ πλείστου ἄξια κεκτη- 
norum particeps est. Sed quo pacto hunc cogno- μένος, 6 τῶν ἀναφαιρέτων ἀγαθῶν μέτοχος. Toutov 
scemus * Qui non abiit in consilio impiorum. Et δὲ πῶς ἐπιγνωσόμεθα ; "Ὡς οὐκ ἐπορεύθη ἓν βουλᾳ 
priusquam exponam quid sitnon abiisse in consilio ἀσεθῶν. Καὶ πρίν Ὑ5 εἰπεῖν, τί τὸ qi» πορευδηναι 
impiorum,loci bujusqueestiunem vobissolverevolo. ἓν βουλῇ ἀσεθῶν, βούλομαι ὑμῖν τὸ ἐν τῷ τὸπῳ ζη- 
Cur Propheta, inquis, solum hominem eligit, ac τούμενον διαλῦσαι, Aix τί, quel, ὁ προφήτης τὸν 
praedicat beatum παπι mulieres a beatitudine ἄνδρα µόνον ἐκλεξάμενος paxapittt ; ἄρα p τοῦ 
exclusit ? Absit ! Enimvero viri et mulieris una est D μακαρισμοῦ τὰς Ἰωναῖκας ἀπέχλεισε; Μη qtvorco! 
virtus: quaudoquidem utriusquecrestio honore par Μία γὰρ ἀρετὴ ἀνδρὸς xal quvauxbe, immi κἀὶ ἡ 








est,ac proinde utriusque quoque merces est eadem. 
Audi Genesim : Fecit Deus hominem, inquit ; ad 


51 Tit. 1, 13. 


(98) Golbertinus unus ὑποφέρωμεν. 

(99) Pro ὑποκλέπτει scribitur simpliciter in duo- 
bus mss. xAém:tt, 

(4) Codex unus προεθάλλετο. 

(2) Editio Paris. τῶν &roxs:pévov ἀγαθών. Αἱ va 
riant libri mrnu exarati, quorum in aliislegitur τον 
ἀποχειμένων αἰωνίων ἀγαθῶν * in aliis vero sinpli- 
Cius τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ' el ita scripsisse Dasilium 
putamus, ne voces inov desineates frustra multi- 


Χτίσις ἀμφοτέροις ὁμότιμος, ὥστε xal b μισθὸς ὁ ab- 
τὸς ἀμφοτέροις. "Axout τῆς Γενέσεως ᾽ ᾿Εποίησε, 


plicarentur. . 
(3) In duobus mss. pro ὑπόμνησιν legitur ἐπί- 
µνησιν. Hic locus.id quod nonnunquam usu venit, 
conflatus est ex duobus. Prima pars sumpta ez 
ist. Lad Timoth. 1, 11 : Kata τὸ Εὐαγγέλιον της 
ης τοῦ μακαρίω Θεοῦ * altera vero ex Epist. ad 
Titum ai, 13 : Καὶ ἐπιφάνειαν... Σωτήρης ἡμῶν "Ín- 


σοῦ Χριστοῦ. 


?11 
enel, ὁ θεος τὸν ἄθρρωπον' 
ἐποίησεν αὐτόν ἄρσεν mal θηλυ ἐποίησεν αὐ- 


τοῖς. "Qv δὲ ἡ φύσις µία, τούτων καὶ ἐνέργειαι αἱ 
αὐταί (4). ὦν δὲ τὸ ἔργον (oov, τούτων xal ὁ μισθὸς ὁ 
αὐτός, Διὰ τί οὖν, ἀνδρὸς μνησθεὶς, τὴν γυναῖχκα 
ἀπεσιώπησεν; "Ότι ἀρχεῖν ἡγήσατο, μιᾶς οὖσης τῆς 
φύσεως, iv τοῦ ἡγεμονικωτέρου τὸ ὅλον ἑνδείξασθαι. 
Μακάριος οὖν ἀνὴρ, ἕς οὐκ ἐπορεύθη iv βουλῇ άσε- 
Gov. Σκόπει τῶν ῥημάτων τὸ ἀχριθὶς (D), πῶς ἑκάστη 
λέξις δογµάτων πεπλήρωται, OUx εἶπεν, "Oc οὐ πο- 
ῥρεύεται ἓν oua ἀσεθῶν, ἁλλ', "Oc οὖκ ἐπορεύθη. 
Ὁμὲν γὰρ ἐν τῷ βίῳ τυγχάνων οὕπω μακαριστὸς, 
διὰ τὸ ἅδηλον τῆς ἐκθάσεως ὁ δὲ συμπληρώσας τὰ 
ἐπιθάλλοντα, xal ἀναντιῤῥήτῳ τέλει τὴν ζωὴν xata- 
κλείσας, οὗτος ἵδη ἀσφαλῶς µακαρίζεται. Διὰ τί οὖν 


µαχάριοι οἱ πορευόμενοι ἓν vópup Κυρίου; οὐ yàp p ni? nonenim hic Scriptura eosqui ambulaverunt 


τοὺς πορευθέντας éxst, ἀλλὰ τοὺς ἔτι πορευοµένους 
μακαριστοὺς ὁ λόγος τίθεται’ ὅτι οἱ τὸ ἀγαθὸν ἑρ- 
γαζόμενοι, ἓν αὐτῷ τῷ ἔργῷ τὸ ἀπόδεκτον ἔχουσιν᾽ 
οἱ δὲ τὸ χαχὸν φεύγουτες οὐκ, ἐὰν ἂπαξ που fj δεύτεν 
gov ἐκκλίνωσι τὴν ἁμαρτίαν , ἐπαινετοὶ, ἀλλ᾽ ἐὰν 
δυνηθῶσι τοῦ κακοῦ τὴν πεῖραν εἷς τὸ παντελὲς διᾶ- 
ὁρᾶναι. Ἐκ δὲ τῆς τοῦ λόγου ἀκολουῦ-ας καὶ ἕτερον 
ἡμῖν ἄπορον ἀνεφάνη (6), Δ.ὰ τί οὐχὶ τὸν κατορθοῦντα 
τὴν ἀρετὴν µακαρίζει, ἀλλὰ τὸν u3 πεποιηχκότα τὴν 
ἁματρίαν, Οὕτως γὰρ xal ἵππος, καὶ βοῦς, xai λίθος 
µακαρισθήσεται. Ποῖον γὰρ ἄψυχον ἔστη ἓν ὁδῳ ἆμαρ- 
τωλῶν, fj ποῖον ἄλογον ἐπὶ xa0:00q (1) λοιμῶν ἐκάθισε; 
Μικρὸν μὲν οὖν ἀναμείνας,. εὐρήσεις τὸ laua, 'En- 
ἄγει γάρ' ᾽Αλλ’ f ἐν (8) τῷ νόµῳ Κυρίου τὸ θέλημα 


HOMILIA IN. PSALMUM |. 


?18 


xat εἰχόνα θεοῦ A imaginem Dei fecit illum; musculum εἰ feminam 


fecit eos 93, Quorum autem natura una, horum et 
actiones esdem; quorum est equale opus, horum 
el merces eadem Quare ergo, viri facta mentione, 
mulierem tacuit? Quoniam satis esse existimavit, 
cum una sil natora amborum, per praecipuam par- 
lem totum significare. Beatus 95 igitur vir,quinon 
abiit inconsilio impiorum.Considera verborum ac- 
curationem : quomodo qualibet dictio sententiis 
referta sit. Non dixit, Qui non abit in consilio im- 
piorum; sed,Qui non abiit Qui enim in hac vita ver- 
satur, nondum propter incertum exitam beatus est 
predicandus : qui veru suum expleverit officium 

vitamque cerlo fine clauserit, is jam beatus tuto 
dicitur.Gur igitur beati qui ambulant in lege Domi- 
sed eos qui adhuc ambulant, preedicat beatos:quo- 
Diam qui faciunt bonum,in ipsa aclione conse- 
quuntur approbalioner; sed qui vitant malum lau- 
dandi non sunt,si fortesemel aut iterum peceatum 
evitaverint, sed si omnino mali experientiam de- 
clinare possint. Atque etiam difficultas ex orationis 
serie sese nobis obtulit: Gur eum qui eolit virtu- 
lem,non dicat beatum,sed eum,qui peccatum non 
admisit. Hac enim ratione equus, hos et lapis feli- 
ces poterunt appellari. Que enim res inanimata 
stelit in via peccatorum ? aut que res rationis ex - 
pers in cathedra pestilenti: sedit! Profecto si pau- 
lulum exspeclaveris, remedium invenies Infert 
enim (VERS.2): Sed in lege Domini voluntas ejus. 


αὐτοῦ. θείου δὲ νόµου µελέτη ἐπὶ τὸν λογικὸν µόνον (9) ρ Porro divinse legis meditatio ei soli, qui parti 
πίπτε:. "Ἠμεῖς δὲ χάνεἴνο (10) λέγοµεν, ὅτι ἀρχὴ πρὸς — rationis est, convenit.Nos autem et illud dicitus, 


τὴν ἀνάληψιν τῶν καλῶν, h ἀναχώρησις τῶν xaxov, 
"ExxAwov γὰρ, Φφησὶν, ἀπὸ κακοῦ, xai molngov 


4. Σοφῶς οὖν καὶ εντέχνως προσάγων ἡμᾶς εἰς (114) 
ἀρετὴν, τὴν ἀναχώρησιν τῆς κακίας ἀρχὴν ἐποιήσατο 
τῶν καλῶν. El γὰρ εὐθὺς προέδαλέ σοι τὰ τέλεια, 
ἁπώχνησας ἂν πρὺς τὴν ἐγχείρητιν νῦν δὲ τοῖς εὖ- 
ληπτοτέροις σε προσεθίζει, ἵνα κατατυλµήσης τῶν 
ἐφεξῆς. Κλιμαχι γὰρ προσεοικέναι φαίην ἂν ἔγωγε 
τῆς εὐσεθείας τὴν ἄσχησιν' χλίµακι ἐχείνῃ, v εἶδέ 
ποτε ὁ µαχάριος Ἰακὼθ, τὰ μὲν ἣν πρόσγειά τε 
καὶ (12) χαμαίζηλα, τὰ δὲ ὑπὶρ ἀὐτὸν ἤδη τὸν οὖρα- 
νὸν ἀνετείνετο. "Ώστε δεί τοὺς εἰσαγομένους πρὸς τὸν 
κατ ἀρετὴν βὶον τοῖς πρώτοις βαθµοῖς ἐπιθάλλειν τὸ 
Ἴχνος, χάκεῖθεν del τῶν ἐφεξῆς ἐπιθαίνεν, ἕως ἂν 
πρὸς τὸ ἐφικτὸν ὕψος τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει διὰ τῆς 
κατ ὀλίγον προκοπῆς ἀναθῶσιν. "Ωσπερ οὖν ἐπὶ της 


93 Genes. 1, 2]. 99 Psal. xxxvi, 1). 


4) Sic mss.plerique. Abest articulus ab excusis. 

(5) Editio Paris.sxóze τῶν ῥημάτων τὸ ἀκριθὲς, 
σκόπει πῶς, elc. Sed vox σκόπει primo duntaxat 
loco in mss. legitur, nec mirum id videri debet, 
cum secunJo loco prorsus redundet. 

(6) Godex unus ἐφάνη, 

(7) Editi et mss. aliquot καθέδρφᾳ. Alii, καθέδρα;. 
Alii, καθέδραν. | 

(8) Sic mss., quibus favent Biblia.Editi ἀλλὰ iv. 


principium bonorum acquirendorum,recessum es. 
sea malo. Declina a malo,inquit,et fae bonum?5, 

4. Itaque cum ad virtutem nos induceret, sa- 
pienter ac scite vitiorum fugam,bonorum initium 
fecit. Etenim si statim ea qux sunt perfecta, tibi 
proposuisset, ad ea tentanda fuisses cunctantior; 
nunc vero ad ea que captu faciiiora sunt,te assue- 
facit,utea qui sequuntur, aggrediare. Ego equidem 
pietatis exercitationem scalz: consimilem esse cre- 
diderim, videlicet scalzeilli,quam beatus Jacob olim 
vidit, cujus quidem pars terram tangebat, erat- 
que humi depressa, pars vero allera ultra ipsum 
celum porrigebatur. Quare necesse est, ut ii qui 


p Sunt ad virtutem instituendi, primis gradibus ad- 


moveant vestigium, indeque ad sequentes gradus 


semper progressi, tandem paulatim progrediendo, 
ad altitudinem humansenaturs non imparem perve- 


(9) Reg. secundus ἐπί τῶν λογικών µόνον, Colb. 
primus ἐπὶ τὸ λογικόν. 
10) Post vocem κἀκετνο in tribus mss. additur 
μόνον, 
(14) Scriptum invenitur in tribus mss. εἰσά 
ἡμᾶς πρὀς. Ibidem Reg. tertius ἀνχχώρησιν τῶν Ὃ 
κῶν ποιούµενος, ἀρχὴν τῶν καλῶν εὕρατο, 


(12) Editi πρὀσγεια καί, At Της, nonnulli πρόσ- 


γειά τε xal, 


219 


S. BASILII MAGNI 


22) 


niant. Quemadmodum igitur in scala primus gra- A xAMpaxoc πρώτη ἀνάδασις ἡ τῆς γῆς ἀναχώρησις, 


dus,recessusab humo est : itain vite instituto quod 
gecundum Deum sit, profectus initium, discessus 4 
malo est.Prorsus autem facilius est omnino otiari, 
quam quodvis opus facere: verbigratia: Non occides; 
non machaberis; non furaberis 54.Horuin quolibet 
meram actionis el. motus privatione postulat. Il- 
lud vero, Diliges proximum (uum sicul Leipsum 95; 
οἱ: Vende qua habes,et da paperibus 36 οἱ: οἱ quis 
te angariaverit mille passus,vade cum illo duo 91, 
digna athletis opera sunt, quibus patrandis animo 
jam forti etstrenuo opus est. Quare illius mirare 
sapientiam,qui per ea qua facilioraet expediliora 
sunt,ad perfectionem nos deducit.Tria autem no- 
bis proposuit merito cavenda,ne videlicet abeamus 


οὕτως ἐπὶ τῆς κατὰ θεὸν πολιτείας, ἄρχη (43) προκο- 
πῆς ὁ χωρισμὸς τοῦ καχοῦ. "Ὅλως δξ πᾶσα ἀργία καὶ 
τῆς τυχούσης πράξεώς ἆστιν εὐμαρεστέρα. olov, 0) 
φονεύσεις οὗ µοιχεύσεις οὗ χλίψεις. ᾿Αργίας τού: 
των ἔχαστον καὶ ἀχινησίας δεῖται. ᾿Αγαπήσεις (14) 
τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν xa), Πώλησόν σου τὰ 
ὑπάρχοντα , καὶ δὺὸς πτωχοῖς καὶ, Εάν τίς ot 
ἀγγαριεύσῃ μίλιον ἓν, ὅπαχε μετ) αὐτώ δύο, ἕνε- 
γήµατά ἐστιν ἀθληταῖς πρέποντα , καὶ uy ἤδη 
νεανικῆς δεύµενα πρὸς κατόρθωσιν. "oct θᾳύμασον 
τὴν σοφίαν τοῦ διὰ τῶν εὐμαρεστέρων zi εὔληπτο- 
τέρων ἑνάγοντος ἡμᾶς πρὸς τὴν τελείωσιν. Τρία δὲ προ- 
έθαλεν ἡμῖν τὰ φυλακῆς ἅξια, μὲ πορευθῆναι bv βοιλὴ 
ἀσεθῶνι, μὴ στῆναι ἓν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν. μὴ καθεσθη- 


in consilio impiorum,ne steius in via peecatorum, p ναι ἐπὶ καθέδρας (15) λοιμῶν, TW Φφυσει τῶν πρα- 


ne in catnedra pestilentiae sedeamus.Rerum natu- 
ram secutus, 94 verbahoc ordine disposuit.Primum 
enim deliberamus; deinde deliberationem firma- 
mus; postremo rebus deliberatis insistimus. Ante 
omnia igitur menlis nostre munditia declaranda 
erat beata, quoniain. cordis propositum actionum 
corporearum radix exsistit. Adulterium enim in 
voluptuosi anima primo incensum, ita eam cor- 
ruptionein quie per corpus fit, parit. Unde et Do- 
minus intus esse ait que conquinant hominem 38, 
Quoniam autem admissum in Deum peccatum, 
impietas proprie dicitur, absit ut unquam de Deo 
per incredulitatem dubitemus! Hoc namque est 


γµάτων ἑπόμενος, τὴν τάξιν ταύτην τοῖς εἰρημένοις 
ἐπέθηχεν. Βουλευόμεθα γὰρ πρότερον, εἶτα ἱστῶμεν 
τὸ βούλευμα, εἶτα τοῖς βουλευθεῖσιν ἐἑνχπομένομεν, 
Πρώτως οὖν μακαριστὸν τὸ ἐν τῇ διχνοίᾳ ἡμῶν κα- 
θαρὺν, Ἐπειδὴ ῥίζα τῶν διὰ τοῦ σώματος ῥἑνεργειῶν 
τὸ iv χαρδίφ βούλευμα. Ἡ γὰρ μοιχεία, bv τῇ φυχῇ 
τοῦ (16) Φφιληδόνου πρῶτον ἀναφλεχθεισα, οὕτω τὴν 
διὰ τού σώματος φθορὰν ἀπεργάζεται. "Όθεν καὶ ὁ 
Κύριός φησιν ἔνδοθεν εἶναι τὰ κοινοῦντα τὸν ἄνθρωπον. 
Ἐπειοῇ δὲ ἀσέδεια χυρίως λέγεται ἡ εἰς θεὸν ἁμαρτία, 
μὴ γένοιτο δέξασθαι ἡμᾶς ἐξ ἀπιστίας ποτὲ ἀμφιθολίαν 
περὶ θεοῦ | Τοῦτο Ὑάρ ἐστι τὸ πορευθηναι iv βουλῇ 
ἀσεθῶν, ἐὰν εἶπης ἐν τῇ Χαρδίά σου ἾἎρα ἴστι 
θιὸς χυθερνῶν τὰ σύμπαντα; dox ἴστι θεὺς lv οὐ- 


abiisse in. consilio impiorum, si in iuo corde 
dixeris : Num Deus est, qui universa moderetur C ρανῷ, οἰκονυμῶν τὰ (47) καθ’ ἔκαστον; ἄρα χρίσις; dox 
et gubernet? Num Deus in colis est, qui dispen- ἀνταπόδοσις ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ, Διὰ τί οὖν 
set singula? estne judicium ? Num unicuique se- δίκαιοι πένονται , καὶ ἁμαρτωλοὶ πλουτοῦσιν, οὗτοι 
cundum opera sua retribuenda est merces?Uur er- ἀσθενοῦσι, χάκεῖνοι ἕῤῥωνται, οὗτοι ἄτιμοι, κἀχεῖνοι 
go justi egent, peccatores vero abundant opibus?hi ἔνδοξοι; Μήποτε ἀὐτοματως ὁ κόσμος φέρεται, xal 
eegra,illi firma sunt valetudine? hi inhonorati, illi συντυχίαι τινὲς ἄλογοι ἀτάκτως ἑκάστῳ ἀποχλη- 
sunt maximo in honore? Nunquid fortuitofertur hic ροῦσι (18) τοὺς βίου; 'Eà&v ταῦτα διανοηθῇς, ixo- 
mundus, et temerarii quidam casus uniuscujusque µρεύθης ἐν βουλῇῃ ἁἀσεθῶν. Μακάριος οὖν ὃς οὐκ ἕλεθε 
vitam temere patiuntur? Hacsi cogitaveris,abiisi περὶ θευῦ δισταγμὸν, ὁ µή µικραφυχήσας περὶ τὰ 
in consilio impiorum. Beatus igitur, qui de Deo παρόντα, ἀλλ᾽ ἆ,αμένων τὰ προσδοκώμενα᾽ ὃς οὐκ 
nibil habuit dubitationis,qui circa pressentiora pu-  &cys περὶ τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς ὑπόληψιν ἄπιστον. 
sillo non est animo,sed exspectat futura;cuiincre-  Maxápiog δὲ κἀκεῖνος ὃς iv ὁδῷ ἁμαρτωλῶν οὖκ 
dulade eo,quinos creavit,suspicionon insedit.Bea- ἔστη. ᾿Οδὸς μὲν οὖν ὁ βίος εἴρηται διά τὴν πρὸς τὸ 
tusautem etille,qui in via peccatorum ποη stetit. Vi- τέλος ἑκἄστου τῶν γεννηθέντων ἔπειξι».. σπερ γὰρ 
ta utique dicitur via,quod quilibet in vitam ingres- οἱ tv τοῖς πλοίοις xa θεύδοντες αὐτομάτως ὑπὸ τοῦ 
gus, ad finem properet. Quemadmodum enim jui D πνεύµατο: ἐπὶ λιμένας ἄγονται, v£v αὐτοὶ μὴ αἰσθά- 
in navigiis dormiunt, sponte a vento in porius de- — vovezt, ἀλλ᾽ 6 δρόμος αὐτοὺς πρὸς τὸ τέλος ἐπείγει' 
ducuntur, et quamvis ipsi nequaquam sentiant, οὕτῶ xai ἡμεῖς, τοῦ χρόνου τῆς ζωῆς ἡμῶν παραῤ- 
cursus tamen eos ad terminum urgel: sic et nos ῥέοντος, οἷόν τινι κινήσει συνεχεῖ καὶ ἀπαύστῳ πρὸς 
diffluente vite nostre tempore,insensibili vite no- τὸ οἰκεῖον ἕκαστος πέρας τῷ λανθάνοντι δρόμῳ τῆς 
tre cursu velut continuo quodam et irrequieto ζωῖς ἡμῶν κατεπειγόµεθα. Olov , «αθεόδεις, καὶ à 
motu unusquisque ad proprium finem festinamus. —ypóvoc σε παρατρέχει ἐγρήγορας, καὶ ἄσχολος sl 


$4 Exod. ΣΣ, 13-15. ᾖδ Matth. xix, 19. 9 ibid. 21. 3! Matth. v, 44. 99 Matth. xv, 18. 


(16) Codex unus ἐν τῇῃ xapblg τοῦ. Infra coder 
UDLS ἀμφιθολίαν τινά, 

47) Colb. sextus ὁ οἰκονομῶν τό. Statim duo 
mss, ἀντίλοσις. Subinde duo itidem mss. κατὰ τὰ 
ἔργα αὐτοῦ. 


(18) Reg. secundus et Colb. sextus διακληροῦσι. 


(13) Reg. secundus ἀπαρχή. 

(14) Reg. secundus τὸ δὲ, Αγαπήσεις. 

dsl Et hic quoque in aliquibus mss.legitur ἐπὶ 
καθέδραν. Nec ita multo post mss. nonnulli βουλό-- 
µεθα... βούλημχ... βουληθεῖσιν, Subinde Reg. ter- 


iu8 τὸ ἐγκάρδιον βούλημα, 


221 


HOMILIA IN PSALMUM I. 


222 


τὴν διάνοιαν ἀλλ ὅμως η ζωὴ δαπανᾶται, κἄν τὴν & Exempli causa, dormis, tempus te fugit ; vigilas, 


αἴσθησιν ἡμῶν διαφεύγῃ. Δρόμον οὖν τινα τρέχοµεν 
πάντες ἄνθρωποι, πρὸς τὸ οἰκεῖον τέλος ἕκαστος 
ἐπειγόμενοι (19): διὰ τοῦτο πάντες ἐσμὲν dv ὁδῷ. 
Καὶ οὕτω ὃ᾽ ἄν λάδοις τῆς ὁδοῦ τὴν ἔννοιαν. ᾿Οδοιπόρος 
ἐφέστηκας τῷ Bip τούτῳ) πάντα παρέρχῃ, Πάντα κατ- 
ὀπινσου γίνεται. Εἶδες ἐπὶ τῆς ὁδοῦ φυτὸν, A πόαν ἢ 
ὕξωρ, ἤ ὅ τι ἄν τύχη τῶν ἀξίων θεάµατος μκρὸν ἑτέρ- 
Φθης, εἶτα παρέδραµες. Πάλιν ἑνέτυχες λίθοις, καὶ 
φάραγξι, καὶ χρημνοῖς. καὶ σχοπόλοις, xal σχόλοψιν, 
(20) & που xzi θηρίοις, καὶ ἑρπετοῖς, καὶ ἀχάνθαις, καί 
τισιν ἄλλοις τῶν ὀχληρῶν) μικρὸν ἠνιάθης, εἶτα κατέ)ι- 
πες. Τοιοῦτος ὁ βίος, οὔτε τὰ τερπνὰ μόνιμα, οὖτε 
τὰ λυπηρὰ διαρκῇ κεκ:ημένος. 'H X οὐκ ἔστι 
ση, ἀλλ οὐδὲ τὰ παρόντα σά. "Evi τῶν ὁδέυόντων, 


et agitas aliquid mente , nihilominus tamen vila, 
etiamsi non sentiamus, absumilur. Omnes ergo ad 
propriam quisque metam properautes, cursum 
quemdam currimus, quamobrem sumus in via om 
nes. Hoc etiatn modo viam intelligere possis. [η hac 
vita viator es;omnia transeunt, post tergum tumun 
reiinquuntur omnia. Plautum, herbam, aquam, aut 
quidvis aliud aspectu dignum in via vidisti: pau- 
lum oblectatus, mox preseteris. Rursus in lapides, 
convalles, pracipitia, scopulos et palos, aut etiam 
in feras,in animalia repentia, in spinas,et in aliud 
quodvis infortunium incidisti: postquam espaulu- 
lum afflictus, mox ista reliquisti. Vitaest ejusmo- 
di : neque ejus deliciae neque molestia: constanter 


ὁμοῦ τε ὁ πρῶτος τὸ ἴχνος ἔκίνησε, καὶ εὐθὺς ὁ µετ᾽ p perseverant. Tua non esl liec via, neque tue sunt 


αὐτὺν τὴν βάσιν Ένεγκε, καὶ µετ ἐκεῖνον ὁ ἑφεπό- 


"o pevoc, 


D. Σκόπει δὲ καὶ τὰ τοῦ βίου el μὴ παραπλήσια, 
Σήµερον τὴν γῆν σὺ ἐγεώργῃσας, καὶ αὔριον ἄλλος, 
xai utt! kxstvov ἕτερος. ᾿Ορᾷς τοὺς ἀγροὺς τούτους 
xal τὰς πολυτελεῖς οἰκίας ; Πόσα Ἀδη ὀνυματα à 


res presentes. Inter viatores, simul ut primus pe- 
dem movit, huic proximus infert gradum, et post 
hunc alter qui sequitur. 

9. Velim autem attendas, nuro eliam vilze casus 
sint assimiles, Hodie tucoluisli terram, cras alter, 
post hunc colet et alius. Vides agros hos et domos 
sumptuosas ? Quoties singula, ex quo exsistunt, 





οὗ Ἰέγονε τούτων (24) ἕκαστον Άμειψε | Τοῦ δεῖνος nomen jam mutavere! Dicebantur hujus esse, post- 
ἐλέγετο, εἶτα µετωνοµάσθη πρὸς ἕτερον' πρὸς τὸν  eaipsisimpositum est nomen alterius, ad alium 
δεῖνα µετῆλθεν, cita vv ἄλλου λέγετχι. Ap' οὖν (23) transierunt, tuto demum alterius esse dicuntur, 
οὐχ ὁδὺς ἡμῶν ὁ βίος, ἄλλοτε ἄλλον µεταλαµθάνων, Nonne ergo vita nostra via est, alio tempore aliuin 
καὶ πάντας ἔχων ἀλλήλοις ἐφεπομένους ; Μακάριος excipiens,eL in qua sibi invicem succedunt oinnes? 
οὖν ὃς ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῶν ἁμαρτωλῶν obx ἔστη. Beatus itaque qui in viu peccatorum 95 non stetit. 
τὸ δὲ, Οὐκ ἔστη, τί ἐστιν; "Ετι ἐπὶ τῆς πρώτης [ιά autem, Non stetit, quid sibi vul? Dum in 
Aulae ὄντες οἱ ἄνθρωποι, οὔτε kv καχίᾳ ἐσμὲν, οὔτε ., prima adhuc consistimus setate, nec ἱιηργοῦί, nec 
ἐν ἀρετῇ (ἀνεπίδεκτος γὰρ à ἡλικίκ τῆς ἕξεως éxa- ^ Virtutepreditisuinus (eaenim stas habitus utrius- 
τέρας) bmeiav δὲ ὁ λόγος ἡμῶν συμπληρωθῇ, τότε que capax non est) ; sed posteaquam ratio nostra 
γίνεται τὸ Ὑεγραμμένον. ᾿Ελθούσης δὲ τῆς ἔντο-  perfecia est alque cuinulata, tunc fit quod scriptuin 
Anc, 5 ἁμαρτία ἀνέζησεν, ty 0i ἀπέθινον, est: At cum venisset mandatum, peccatum revixit, 
Επανατέλλουσι γὰρ λογισμοὶ πονηροὶ, ix τῶν παθῶν ego autem mortuus sum 99. Oriuntur enim mala 
τῆς σαρκός ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν Ἐντικτόμενοι, Ti ὄντι cogitationes, qui ex carniscupiditatibus in animis 
γὰρ ἐλθοῦσα ἡ ἐντολὴ, τουτέστιν ἡ διάγνωσις τῶν — nostris generantur. Nam reipsa ubi venit manda- 
καλῶν, kàv pi, κατακρατήσῃ τοῦ χείρονος λογισμοῦ, tum. hoc est, boni honestique judicium, si cogita- 
ἀλλὰ συγχωρήση ὑπὸ τῶν παθῶν ἐξανδραποδισθήναι lionem pejorem non vicerit,sed a pravis affectibus 
τὸν λογισμόν ἀνέζησε μὲν ἡ ἁμαρτία, ἀπέθανε δὲ ὁ animum in servitudem redigi siverit: revixit qui- 
νοῦς, νεχκρὸς Ὑενόμενος τοῖς παραπτώµασι. Μακάριος dem peccatum, meus vero peccatis interempta mo- 
οὖν ὁ μὴ Vypovleac τῇ 50 τῶν ἁμαρτανόντων (39), ritur. Beatus igilur, qui in. via peccatorum non 
ἄλλὰ λογισμῷ βελτίονι πρὸς τὴν εὐσεθῃη πολιτείαν  immoratus est, sed saniore consilio ad piam con- 
µεταπηδήσας. Δύο γάρ slow ὁδοὶ ἐναντίαι ἀλλήλαις — Yeirsationem se recepit. Du: namque sunt via iu- 
ἡ μὲν πλατεῖα xal εὑρύχωρος, ἡ 03 στενἡ καὶ τεθλιµ- p se contrariz : una lata. el spatiosa, altera an- 
µένη. Καὶ δύο óOnyol, ἑκάτερος πρὸς ἑαυτὸν bmv- ΄ gusta et coar.tata. Duo etiam sunt vig duces,quo- 
στρέφειν (24) ἐπιχειρῶν. "Έχει οὖν ἡ μὲν λεία ὁδὸς rum uterque viatorem ad se atrabere conatur. 
xal πρανις (25) ὀδηγὸν ἁπατηλὸν, δαίμονα πονηρὸν, Planaquidem et declivis via habet fallacem ducem 

δι) ἡδονῆς πρὸς τὴν ἀπώλειαν τοὺς ἑπομένους ἐπι- — malum damonem qui eos qui se sequuntur, in in- 
συρόµενον’ ij δὲ τραχεῖα καὶ ἀνάντης ἂγγελον ἀγα-  teritum per voluptatem trahit : aspera vero et ar- 
θὸν, διὰ τῶν ἐπιπόνων τῆς ἀρετης πρὸς τὸ µακάριον dua via, bonum angelum,qui sequaces suos per la- 


3 Rom. vir, 9. 


(19) Editi ἐπειγόμενοι. Αἱ mss, quatuor. ἐπειγὸ- 


ptvoc. 

(20) Sic editio Basil, cum tribus mss. lllud, καὶ 
σχὀλοψιν, in edilione l'aris. desiderabalur. 

(21) Sic mss, quatuor. Editio Paris. ὀνόματα, 
τούτων, 


(22)Sic mss.plurimi, Ὀθθβί. οὖν in editione Paris, 

(23) Reg. secundus τῶν ἁμαρτωλῶν. 

(24) Nost:a editio Paris, ἡπιτρόφειν, Al mss. 
ἐπιστρέφειν. 

(25) Editio utraque Basil. et Paris. ὁδὸς καὶ πλα- 
τετα καὶ πρανῆς. Brevius mss, ὁδὸς καὶ mpavic. 


223 


S. BASILII MAGNI 224 


boriosa virtutis exercitia ad beatum finem perdu- Α τέλος τοὺς ἐπομένους ἂγοντα,. "Eme μὲν οὖν υἠπιός 


cit. Dum igitur quisque nostrum puerest,przsen- 
les persequitur voluptates,neque habet ullam tem- 
poris futuri rationem, neque curam : jam autem 
vir factus, post judicii perfectionem, videre sibi vi- 
detur vitam in virtutem et vitium divisam ; atque 
oculis animi in utrumque szpe conjeclis,proprie- 
lates utriusque inter se equaliter diversas esse 
judicat. Et quidem peccatorum vita ostendit cun- 
clas presentis sseculi voluptates: justorum vero 
vita, sola futuri vi bona commonstrat Et rerte 
salvandorum via quanto pulchriora pollicetur fu- 
tura, tanto laboriosiora exhibet praesentia : volu- 
ptaria autem et impura vita non in posterum exspe- 
ctandas, sed jam praesentes delicias proponit.[ta- 


ἐστιν ἔχαστος ἡμῶν, τὸ ἐν τῷ παρόντι 00 διώχων, 
οὐδεμίαν τοῦ μέλλοντος κηδεµονίαν ποιεῖται ἀνὴρ 
δὲ ἤδη γενόμενος, μετὰ τὸν ἀπαρτισμὸν τῶν ἐννοιῶν, 
olo: ὁρᾷν δοχκεῖ τὸν βίον αὐτῷ σχιζόµενον πρὸς ἀρε- 
την καὶ κακίαν, καὶ πυχνὰ (26) πρὸς ἑκάτερον τὸ 
ὄμμα τῆς ψυχῆς µεταστρέφων, παράλληλα κρίνει τὰ 
ἑκατέρῳ προσόντα. Καὶ ὁ μὲν τῶν ἁμαρτωλῶν βίος 
πάντα δείχνωσι τὰ τοῦ παρόντος αἰῶνως τερπνὰ; 6 à: 
τῶν δικαίων, μόνα ὑποφαίνει τὰ τεὺ μέλλοντος ἀγαθά, 
Καὶ ἡ μὲν τῶν σωζομένων ὁδὸς ὅσον καλὰ ὑπισχνε)- 
ται τὰ μέλλοντα, τοσοῦτον ἐπίπονα παρέχεται τὰ 
παρόντα’ ὁ δὲ ἡδύς καὶ ἀκόλαστος βίος οὐχὶ προσδο- 
κωμένην εἰς ὕστερον, ἀλλ᾽ fO» παροῦσαν προτείνε- 
ται (21) τὴν ἀπόλαυσιν, Ἰλιγγιᾷ οὖν πᾶσα ψυχἠ, καὶ 


que vertigine laborat anima omnis,atque litubanti- β µετοχλάζει τοῖς λογισμοῖς, ὅταν μὲν ἐνθυμηθῇ τὰ 


bus cogitationibus agitatur : cum quidem secum 
revolvit zterna, eligit virtuteui, cum vero respicit 
ad presentia, voluptatem prefert.Hic bonam cor- 
poris habitudinem conspicit, ibi carnis servitutem: 
hic ebrietatem, ibi jejunium:hic cachinnos immo- 
dicos,ibi plurimas lacrymas: hic saltationem, illic 
precationem: hic libias, illic gemitus: hic scorta- 
tionem,illic virginitatem.Quoniam igiturquod vere 
bonum est,id duntaxat ratione per fidein compre- 
hendi potest (lunge enim abest, nec vidit oculus, 
nec auris audivit 40), peccati vero suavitas prom- 
ptam,et per omnes sensus fluentem voluptatem ha- 
bet ; idcirco beatus, qui propter voluptatis illece- 
bras non deductus est ad interitum, sed spem salu- 


tis exspeclat per patientiam, ac in utraque via S6-c 


cernenda víam ad deleriora ducentem non capit. 

6. VEgns.1. Et in cathedra pestilentia non sedit. 
Numillas diciteaihedras, inquibus nostra corpora 
quieti damus? Ecqua est ligni cum peccato socie. 
tas, ut cathedram a peccalore preoccupatam tan- 
quam exitialem fugere deheam ? Nonne firmam ac 
stabilem in vitiiapprobatione moram 98 cathedraiu 
dici nobis putandum est? Quod caveamus oportet, 
propterea quod studiesa in peccatis mora habitum 
quemdam qui vix exculi potest,in animis ingene- 
rat, Vix enim sanatur inveleralus animi morbus, 
malique exercitatio tempore confirmata: imo vero 
sanari omnino non potest, si consueludo in nata- 
rom transeat,id quod plerumqueevenit.Optandum 


igitur fuerit,ut ne attingamus malum. Attamen se- 


αἰώνια, τὴν ἀρετὴν αἱρουμένη, ὅταν δὲ ἀποθλέφῃ 
πρὸς τὰ παρόντα, τὴν ἡδονὴν προτιμῶσα. δε βλέ- 
πει σαρχὸς εὐπάθειαν, ἑἐκεῖ δουλαγωγίαν σαρχός' 
ὧδε µέθην, ἐκεῖ νηστείαν᾽ ὧδε γέλωτας ἀκρατεῖς, 
ἐχεῖ ὀάκρυον αψίδες ἐνταῦθα ὄρχισιν, κάκεῖ προ-- 
ευχήν᾽ αὐλοὺς de, κἀχεῖ στεναγμούς ὧδε πορ- 
νείαν, χάνεῖ παρθενίαν. ἸΕπεὶ οὖν τὸ μὲν ἀληθινῶς 
ἀγαθὸν λογισμῷ ληπτόν ἐστι διὰ πίστεως (μακρὰν 
γὰρ ἀπφκισται, καὶ ὀφθαλμὸς οὐχ εἴδε, xai οὓς οὐκ 
ἤκουσε), τὸ δὲ τῆς ἁμαρτίκς ἡδὺ πρόχειρον ἔχει xal 
διὰ πάσης αἰσθήσεως ῥέουσαν τὴν ἀπόλαυσιν µακά- 
βιος ὁ μὴ περιτραπεὶς Ex (28) τῶν της ἡδονῆς ὃς- 
λεχσµάτων πρὺς τὴν ἀπώλειαν, ἀλλὰ δι’ ὑπομονῆς 
τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἀπεχδεχόμενος, xal iv τῇ 
ἐκλογῇ τῶν ὁδῶν ἑκατέρων μὴ ἐπιθὰς της ὁδοῦ ἀγού- 
σης ἐπὶ τὰ χείρονα. 

ϐ. Καὶ ἐπὶ καθέδρας λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν. "Apa 
ταύτας λέγει τὰς καθέδρς, ἐφ ὦν ὀναπαύομεν 
ἡμῶν τὰ σώματα ; Καὶ τίς ἡ ἀπὸ τοῦ ξύλου (99) mox 
ἁμαρτίαν µετάδοσις, ὥστε µε τὴν ὑπὸ τοῦ ἁμαρτω- 
λοῦ προκαταληφθεῖσαν καθέδραν ὡς βλαθερὰν amo- 
φεύγειν ; "H νομὶζειν ἡμᾶς qgh καθέδραν λέγεσθαι 
τὴν ἑδραίαν xal μόνιμὀν ἐν τῇ Χρίσει τῆς καχίας 
διατριθήν ; '"O φυλακτέον ἡμῖν, διότι τὸ φιλοπόνως 
προσδιατρίθειν ταῖς ἁμαρτίαις ἕξιν τινὰ δυσκίνητον 
ταῖς ψυχαῖς ἵμποιεῖ. Παλαιωθὲν γὰρ πάθος ψυχῖς, 
καὶ κακοῦ µελέτη χβὸνῳ βεθαιωθεῖσα δυσίατὲς ἔστιν 
ἤ καὶ ἀνίατος παντελώς, εἰς φύσιν, ὡς τὰ πολλὰ, τοῦ 
ἔθους µεθισταµένου, Ely. μὲν οὖν ἄξιον µη προσ- 
άψασθαι τοῦ κακοῦ, Δεύτερος δὲ πλοῦς, εὖθὺς μετὰ 


cunda superest navigatio, ut statim post eXperien- " την πεῖραν ὥσπερ ἰοδόλου πληγὴν ἀποφεύγειν, κατὰ 


tiam illud tanquam besti: venenatz plagam decli- 
nemus,secundum Salomonem de improba muliere 
scribentem: Ne ínjicias oculum tuum ἐπ eam, sed 
resili; ne moreris 4 .Et vero quosdam novi,qui per 


40 [ Cor. u, 9. 9! Prov. ix, 18. 


(26) Pro πυχνά legitur in aliquibus mss, πυ- 
ΧΝΟΝ., 

(271) Edit. προτείνει. Αἱ mss. non pauci προτεί» 
νδται, 

(28) Sic mss. plurimi. Vocula ix in editis de- 
sideratur. 

(29) Editi ἀπὸ ξυλού, At mss, ἀπὺ τοῦ ξύλου. 


τὸ γεγραμμένον παρὰ τοῦ Σολομῶντος περὶ τῆς qu- 
ναικὸς τῆς φαύλης, ὅτι Mà ἐπιστήσῃς σὸν ὄμμα 
πρὸς αὐτὴν, ἀλλ᾽ ἀποπήδησον μὴ ἐγχρονίσῃς (30). 
Nóv δὲ οἶδά τινας iv νεὂτητι πρὸς τὰ τῆς σαρχὸς 


(30) Editio Paris. μὴ χρονίσῃς ἐν τῷ τὸπῳ. Sed 
illud, ἐν τῷ τὸπῳ, in editione Dasil. et in nostris 
sex mss. deest. Ex quo fit, ut ex Bibliis additum 
fuisse credi merito possit.Et hoc notandum, pro 
ygcvien: legi in editione Basil. et in aliquot wss. 


Ἰχβονίσῃς. 











225 


HOMILIA IN PSALMUM. Ἱ. 


226 


πάθη κατολισθήσαντας, xal µέχρι πολιᾶς (31) αὐτῆς A suam juventutem in cernis vitia delapsi, ad ipsam 


διὰ συνήθειαν τοῦ χαχοῦ ταῖς ἁμαρτίαις mapapévoy- 
Ἔχς. ὠς vào οἱ iv βορθόρῳ καλινδούµενοι (32) 
χοῖροι ἀξὶ προσπλάττωωσιν ἑχυτοῖς τὸν πηλόν * οὕτως 
οὗτοι τὸ bx τῆς Ἡδονῆς αἴσιος καθ ἑκάστήν ἡμέραν 
προσαναµάσσονται. Μακάριου μὲν οὖν τὸ μὴ δια- 
νοηθῆναι τὸ πονηρόν * 4l Oi κατὰ συναρπαγὴν τοῦ 
ἐχθροῦ ἐδέξω τῇ Ψυχῇ βουλεύματα ἀσεθείας, μὴ avc 
ἐπὶ τῆς ἁμαρτίας. ED δε καὶ τοῦτα πέπονθας, μὴ 
ἔνιδρυνθης τῷ κακῷ. Μὴ τοίνυν καθεσθης ἐπὶ καθ- 
έδρας τῆς τῶν λοιμῶν, EL (40) ἑνόησας καθέδραν τίνα 
φησὶν ὁ λόγος, ὅτι τὴν διαρχὴ λέγει τοῦ κακοῦ προσ- 
εδρίαν Εξέτασον λοιπὺν τίνας ὠνόμασε τοὺς λοιμούς. 
Φασὶ On τὸν λοιμὸν οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ, ἐπειδὰν 
ἑνὸς ἀνθρώπυυ fj κτήνους άψηται, κατὰ διάδοσιν ἐπὶ 
πάντας τοὺς ἐγγίζόντας διανέµεσθαι " 
εἶναι τῆς νόσου τοιχύτην, τὸ ἐξ ἀλλήλων πάντας ἆνα- 
πιµπλάμαι τῆς ἁῤῥωστίας, Τοιοῦτοι δέ τινὲς εἶσι καὶ 
oi ὀργάται τῆς ἀνομίάς, Άλλος γὰρ ἄλλῳ τῆς νόσου 
µετχδιδόντες συ νοσοῦσιν ἀλλήλοις, xal συναπόλλυν- 
ται, "H οὐχ ὁρᾷς τοὺς πόρνους τοὺς ἐπὶ τῆς ἆ [ορᾶς 
καθηµένους, xxi Ἀαταγελῶντας τῶν σωφρονούντων, 
καὶ διηγουµένους ἑαυτῶν τὰ τῆς αἰσχύνης ἔργα, τὰ 
τοῦ σκότους ἐπιτηδεύματα, xal τὰ πάθη τῆς ἀτιμίας 
ἀπχριθμουμένους ὡς ἀριστείας, 7, τινας ἄλλας ἀνδρα- 
γαθίας ; Οὗτοί εἶτιν οἱ λοιμοὶ οἱ τὸ ἴδιον καχὸν ἐπὶ 
πάντας ἄγειν φιλονεικοῦντες, xal πολλοὺς ἑαυτοῖς (94) 
παρχπλίσιος Ὑενέσθχι φιλοτιμούμενοι, ἵνα ἐν τῇ 
κοινωγνίᾳ τῶν κακὼν διαφύγωσι τὰ ὀνείδη. Οὔτε γὰρ 
πῦρ εὐκαταπρήστου ὕλης ἀψάμενον δυνατὸν μὴ οὐχὶ 
ἐπὶ πᾶσαν αὐτὴν διχθηναι, ἄλλως τε κἂν ἐπιτύχη 
πνεύματος ἐπιφόρου τὴν φλόγα διακοµίζοντος * οὔτε 
th» ἁμαρτίαι, ἑνὸς ἀψαμένην, μὴ οὐχὶ ἐπὶ πάντας 
τοὺς Ἐγγίζοντας διελθεῖν, ἑξαπτόντων αὐτὴν τῶν 
πνεύματων της πονηρίας. Τὸ γὰρ τῆς πορνείας 
πνεῦμα οὐκ ἀνέχεται kv τῷ ἑνὶ στῆναι (35) τὴν ἁτι- 
μίαν, ἀλλ᾽ εὖθος ἡλικιῶται συμπαρελήφθησαν * κῶμοι, 
καὶ µέθχι, καὶ αἰσχρὰ διηγήματα * ἑταίρα (36) συµπί- 
νουσα, τούτῳ προσμειδιῶσα, κάκετνων διερεθίζουσα, 
xxi πάντας πρὸς thv αὐτὴν ἁμαρτίαν συµφλέγουσα. 
"Aoz μικρὸς ὁ λοιμὸς οὗτος, ἢ μικρὰ ἡ διάδοσις τοῦ 
κχκοῦ ; Τί δὲ, ὁ τὸν πλεονέκτην ζηθῶν, fj ὁ τὸν kf 
ἄλλης τινὸς πονηρίας περιφανῆ τινα πολιτικὴν ὄννα- 
στείεν περιδεθλημένον, ἢ (vOv ἡγεμονίαν ἔχον- 


τα, ^ στρατοπέδων ἄρχοντα, εἶτα τοῖς σἰσ'ιίστοις 


πάθεσν ἐμφυρόμενον, οὐχὶ αὐτῃ ch ψυχῇ τὸν 
λοιμὸν παρεδέξατο, τὸ τοῦ ζηλουμένο  xaxbv 


οἰκεῖον ποιούµενος ; Al Υὰρ κατὰ τὸν βίον λαμ- 
πρότητες συναναφαίνουσιν (01) ἑαυταῖς καὶ τοὺς 
βίος τῶν περιθλέπτων καὶ στρατιῶται μὲν ὡς τὰ 
πολλὰ τοῖς στρατοπεδάρχαις ἐξομοιοῦνται * οἱ δὲ iv 


(31, Editi µέχρι τελευτῆς. At 158. qualuor µέχρι 
πολιᾶς. 

(32) Reg. tertius et Coisl. κυλινδούµενοι, Vox 
χοῖροι deest in mss. nonnullis. Aliquanto infra, 
Xità συναρπαγΏν τοῦ ἐχθροῦ, ad verbum, Subrep- 
tione inimici : hoc est, fallacia οἱ mulo dolo ini- 
mii. 

(33) Sic mss. nostri. At editi ἐπεὶ ci, 

(94) Sic mss. At vero editi αὐτοῖς .... γίνεσθχι, 


ΡΑΤΗΟΙ,. Gh. XXIX. 


u:que canitiem in peccatis propter mali eonsuetu- 
dinem perseveraverant. Quemadmodum enim sues 
qui sese iu ceno obvolvunt,semper magis ac ma- 
gis luto asperguntur : sic ii quotidie magis ac ma- 
gis voluptatis sibi dedecus inurunt. Beatitudo igitur 
est malum non cogitasse : si tamem inimici dolo 
consili: impietatis receperis in anima, ne steteris 
in peccato. Quod si etiam id tibi contigit, in malo 
ne permaneas.Ne igitur sederis in cathedra pesti. 
leutiarum.Si intellexisti quamnam cathedram di- 
cat Scriptura, nimirum longam in malo perseveran- 
. liam, de caetero exquiras velim quas pestilentias 
nominet. Aiunt barumce rerum periti pestem, ubi 
unum hominem,aut jumentum attigerit,in quosque 


φύσιν γὰρ p proximos per vices serpere; zontendunt namque 


hujus morbi naturam talem esse, ut omnes sese 
mutuo :gritudine repleant. Tales itaque suat ini- 
quitatis operari Nam alter alteri morbum imper- 
Gentes :grotant simul, simulque pereunt. Nonne 
cinedos conspicis in foro sedentes,qui castes quo- 
que irrident,quique sua turpitudinis opera narran- 
tes, trenebrarum studia et cupiditates ignominiosas 
lanquam praeclare gesta, aut alia queduüm egregia 
facinora commemorant? Pestes sunt ii, qui in om- 
nestransfundere conantur proprium morbum,mul- 
tosque sibi similes fieri magnopere cupiunt, ut per 
hanc malorum communicationeminfamiam vitent. 
Nain neque ignis materiam suscipiendse flammae 
iloneam nactus, cohiberi potest, quominus subsi- 
liat ad. universam : maxime,si vehemens ventus 
transfundat flammam: neque fieri potest,ut pecca- 
lum, quod unum aliquem attigerit,ad omnes vici- 
nos non transeal, si nequitia; spiritus illud accen- 
dant. Manere enim in uno iniquilatem non sinit 
spiritus stupri, sed statim cosmvi consociantur ; 
comessaliones, ebrietales, sermones obsceni; 
scorlum compolans, huic arridens, illum provo- 
cans, ad idem peccatum accendens omnes. Num 
parva hiec pestilentia, nuni modica isthic pec- 
cali contagio ? Quid vero, quisquis avarum s&mu- 
latur, aut eum, qui per aliquod aliuJ scelus cons. 
picuam quamdam ac civilem auctoritatem adeptus 
est, aut gentium habet imperium, aut exercituum 
dux est, deinde si affectibus turpissimis contami- 
natus fuerit, nonne in animo excepit 97 pestem, 
lum, cum malum ejus quem s&mulatur, proprium 
sibi reddidit? Nam et vitain eorum qui clarent, 
secuni ostendunt ille ipsae dignitates vitse: et mi- 
lites quidem plerumque consimiles sunt ducibua; 
populi vero in civitatibus imitanlur magisira- 


Mox duo mss. διαφεύγωσι. —— - 

(95) Coisl. cum Reg. tertio στῆνχι. Editi cum 
alis mss. στῆσαι. In. mss. nonnullis pro ἀτιμίαν 
legitur ἁμαρτίαν : in aliis quibusdam ἀνομία». 

(36) Reg. !erüius $taípx τούτῳ συμπίνουσα, xi- 
κείνῳ προσμειδιῶσα, τούτῳ προσομιλοῦσα, xàxst- 
vov, elc. 

(31) Sic mss. plerique omnes. Editi συνεµφαί- 
vougtv, 


8 








221 $. BASILII MAGNI 228 


tus. Et in summa,ubi uniusscelus plebi visum fue- A ταῖς πόλεσι δῆμοι ζηλοῦσι τοὺς tv δυνάμει, Kal 
rit imitatione dignum, proprie et recte aliqua ani- ὅλως, ἐπειδὰν τὸ τοῦ ἑνὸς xaxbv µιµήσεως ἄξιον τοῖς 
marum pestis in vita exstaredicetur.Claritudo enitn πολλοῖς νοµισθῇ, οἰκείως καὶ xpornxóvtoz λεχθήσε- 
improbitati juncta, multos eorum qui facile labun- ται λοιμός τις ψυχῶν ἐπιπολάζειν τῷ Bip. Τὸ γὰρ ἐν 
tur, ad simile studium trahit. Quoniam itaque ab καχίφ περίόλεπτον πολληὺς τῶν εὐυλισθήτω» sl; τὸν 
alio ad alterum corruptio manat,talium anima di- 55o0» ζῆλον ἐφέλκεται (38). ᾿Επεὶ οὖν ἄλλος i£ ἆλ- 
cantar peste affectse. Ne igilur in cathedra pestilen- Aou τῆς φθορᾶς ἀναπίμπλαται, λοικώσσειν τὰς Qu- 
tiarum sederis, neve judicii eorraptorum et pesti- χὰς οἱ τοιοῦτοι λεγέσθωσαν. Μὴ τοίνυν καθίσῃς ἐπὶ 
ferorum fias particeps, neque in malis consiliis per- Κκαθίδρας λοιμῶν, ἢ μὴ µετάσχῃς σ»,εδρίω ἀνθρώ- 
maneas. Atqui oratio in ipsis adhuc procmiis ver- πων φθορέων (39) καὶ λυμεώνων, ἢ μὴ bvanopuivc 
satur, et tamen illius copiam modum excedere:i- (40) τοῖς κακώς βουλευθεῖσιν, αλλ) ὁ μὲν λόγος ἔτι 
deo; adeo uL neque vobis facilesit plurima retinere, ἐν προοιµίοις, τὸ δὲ πλῆθος ἀρῶ τὰν cupjutpley 
neque mihi, deficiente me voce,ob consuetam in- i46atvov ' ὡς uet ὑμῖν ῥβδίαν εἶναι τῶν πλειόνων 
firmitatem,orationem prosequi. Quanquam autem τὴν φυλαχὴν, μήτε ἐμοὶ τὴν διχκονίαν τοῦ λόγω, 
ea qui diximus, imperfecte dicta sint, cum mali διὰ τὴν σύντροφον ἀσθένεχν τῆς φωνῆς ἡμᾶς ἴπι- 
quidem fuga demonstrata sit, perfeclio vero quà g λειπούσης. El Oi καὶ ἀτελῶς εἴρηται τὰ εἰρημίμα, 
bonis operibus acquiritur,onissa sit: nihilominus τοῦ μὲν κακοῦ τῆς φυγῆς ὑποδειχθείσης, τῆς 9: à 
tamen prasentia benignisauribus commendantes, τῶν ἀγαθῶν ἔργων τελειώσεως παρεθείσης (44), 
pollicemur, Deo dante, reliqua etiam completuros ὅμως εὐγνώμοσιν ἀχοαῖς παραθέµενοι τὰ πτρύνα, 
nos,si modo non omnino in posterum ad silentium ἐπανγελλόμεθα, θεοὺ διδόντος, ἀναπληρώσειν καὶ τὰ 
redigamur. Tribuat autem Dominus nobis eorum λειπόμενα, idv γε μὴ τὴν xavttÀp λοιπον ὑπίλθω- 
qua diximus mercedem, vobis veroeorum qua au- psv σιωπήν, Παράσχοι 6$ ὁ Κύριος «zl ἡμῖν τῶν d- 
distis fructum, gratia Christi ipsius, cui gloria el ῥρηµένων µισθὀν, καὶ ὑμῖν καρπὸν ὧν ἠκούνατε, χά- 
imperium in ssecula seculorum. Amen. βιτι τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ (42), ὅτι αὐτῷ ἡ Oda x«l τὸ 
κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ᾽Αμήν. 





EJUSDEM IN PSALMUM VII. ο ΤΟΥ AYTOY EIZ ΤΟΝ Z' ΨΑΛΜΟΝ. 
Psalmus ipsi David, quem cecinit Domino, pro Ψαλμὸς τῷ A268, ὃν σε τῷ Κυρίῳ ὑπὲρ τῶν λόγων 
verbis Chusi filiá Jemeni. Χουσὶ υἱοῦ Ἵεμενετ (49). 


4. Inscriptio septimi psalmi quodammodo Re- — 1. Δοχεῖ πως ἑναντίως ἔχειν πρὸς τὴν ἓν ταῖς Β1- 
gnorum historie ubi de Davide narrator, videtur σιλείαις ἱστορίαν, ἔνθα τὰ περὶ τοῦ Δαβὶδ dvaviypa- 


(38) Editio Paris elc τὸν ὅμοιον ζηλον τῶν εὖολι- faciat, ex eis mutoabimur. Ejus igitur hac sunt, 
σθήτων ἐφέλχεται. Ad verbum interpres, Multos ad Psalmus pro ignorantia p David, quem cecinil 
emulationem. similem eorum, qui proni ec lubrici mer ; Ae s, dai es ἃ i fa Gemini. bs 
sunt od andsm, trabit. AL nostri sex mss., utin 8'!le lr'onymus, qui ex HebDrao οι: 1 
textu. nen diversis quidem verbis, sed alio ordine : atio Dovid, quod cecinit Domino super verbe Aikio- 
que diversa verborum collocatio, quantula ea pis filii Gemini. Hic autem eo retuli, ut planam 
cunque est, sententiam totam multaverat, vel potius acerem, interpretes quosdam pro Χουσί scripsisse 


corruperat. Αἰθίοπος, nec inepte Z/Ethiopis nomine Saulem 
(39) Sic mss.sex.At editi cum duobus mss.s0o- — Aihiopicis moribus preditum ab eruditis viris lo- 
ροποιῶν. Ibidem mss. duo λοιμεώνων. telligi, ob idque vi eri Basilium ejus pselgi in- 
(40) Editi ἐναπομένῃς. At mss. ἐναπομείνῃς, scriptionem cum iis qua dicuntur ll. Reg. xvi, 5, 


(41) Editio utraque Dasil. οἱ Paris. τελειώσεως νά ος 4ο ἀμοληᾳ, non de uno homine - 
παρεθείσης. Αἱ Coisl. el sex alii mss. τελειώσεως — monem haberi dixisset, hic de Saule, illic de Cbusi 
παρατεθείσης.[)Ρἱ notandum est,legi quidem in Reg — giio Arachi. Paraphrasim Chaldaicam velim, 
uarto παραθείσης (1). sed particulam μή inter duas Ὁ «4 Duceei notas. Mirum visum est homini doctissimo 
lineas additam esse. Ex quo fit, ut non multum la- ucao, quod Basilius aliquanto post dicat, neque 
borandum sit, utro modo legi debeat, cum ex utra- (husi, neque alium quemquam in historia Begum 
que lectione eadem plane sententia efficiatur.Quod  fijum Gemini reperiri, cum Semei nomiuetur il 
enim appositum non est, id omissum [uisse necesse Reg. xix, 16, υἱὸς l'npà, υἱοῦ Ἰεμινεί, filrus Gera, 
est. Constat igitur, quod ad sententiam sttinel, Αμ Gesini, Mirum sane id videri debet, bomisem 
nihil referre utrum legas τελειώσεως παρεθείσης, Beriprararn peritissimum Basilium in ejusmodi 
perfectione omissa, an τελειώσεως μη παρατεθείσης, — errorem incidisse : sed monere juvat totum illed, 
rfectione non apposita legeris. Quod sl quispiam ῥἐστὶ δὲ οὔτε οὗτος οὔτε ἄλλος τις τῶν bxet qui 
am ex me querat, utra mih! scriptura Vera 65966 yy υἱὸς Ἰεμινεί, in Colbertinis quarto et septimo 
videatur, libentius posteriorem defendam.Cum enim non exstare. Unde fortassis alicui suspicio oriri 
In nostris septem mss. constanter παρατεθεισης possit, haec verba, in ora libri primum posita, pro- 
legatur, ita quidem scripsisse Basilium arbitror : gressu temporum in ipsum textum irrepsisse. Sed 
sed voculam µή ex Reg. quarto addilam volo. Ut tamen, ut verum fetear, ita. scripsisse Basilium 
ut hac sunt, vu'gatam lectionem intcetam reliqui- puto, nec ob slam causam pretermissum id fuisse 


mus, cum nihil wtersit, utro modo legatur. , . . Wn Colb-ruünis exemplaribus, quam quod contneB- 
(49) Reg. tertius χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ.  terin (ine duarum periodorum scriptum sit v 
[llud, καὶ τὸ κράτος, e multis mss. addidimus. 'Isuivet, Norunt euim qui vel tantillum in ejesmod! 


(43) Quam varie apud verius positus sit qu rebus exercitati sunt, non raro contingere, υἱ tunc 


psalmi titulus, ex Hezaplis cognosci potest. librarii periodui alteram omittant. 
Aquile solius interpretationem, quod sola ad rem 





999 


HOMILIA IN PSALMUM VII. 


230 


πται, ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ ἑθδόμου ψαλμοῦ. "Extt γὰρ ὁ A esse contraria. [llic enim Chusi precipuusquidem 


Χουσὶ ἀρχιεταῖρος |44) μὲν τοῦ Δαθὶδ, υἱὸς δὲ ᾽Αραχὶ 
Ἱστορεῖται, Ενταῦθα δὲ Χουσὶ υἱὸς Ἰεμενεί. "Ἔστι δὲ 
οὔτε οὗτος, οὔτε ἄλλος τις τῶν ἐκεῖ φαινομένων 
vióc Ἰθμενεί, Μήποτε οὔν, ἐπειδὴ μεγάλην ἀριστείαν 
καὶ ἀνδραγάθημα ἐκ τοῦ περὶ τὴν φιλίαν σχηµατι- 
σμοὺ ἔἘνεδείατο, προσχωρήσας μὲν δῇῆθεν τῷ ᾿Αθεσ- 
σαλώμ, διαλύων δὲ τὰς βουλὰς τοῦ ᾿Αχιτόφελ, ἂν- 
δρὸς ἐντρεχεστάτου καὶ στρατηγικωτάτου (45) τὰς 
γνώμας ὑποτιθεμένου, διὰ τοῦτο υἱὸς ᾿Ιεμενεὶ προσ- 
ηγορεύθη; ᾿ἘΕρμηνεύεται δὲ ὁ υἱὸς Ἰεμενεὶ υἱὸς 
τῆς δεξιᾶς. ᾿Βἰσηγουμένου γὰρ ἐκείνου µηδένα χρόνον 
ἐμποιεῖν τοῖς πράγµασιν, ἀλλ εὐθὺς ἀπαρασκεύφ 
(46) ὄντι ἐπιτίθεσθχι τῷ πατρὶ, οὐκ εἴασε παρχ»ε- 
χθηναι τὴν βουλὴν τ,ῶ ᾽Αχιτόφελ, ᾿Όπως ἑπαγάγ., 
φηαὶ, Κύριος ἐπὶ 
ἀλλὰ πιθανωτέρας ἔδοξεν (AT) ἀναθολὰς αὐτοῖς καὶ 
διατοιύας ἐμποιεῖν, πρὸς τὸ ὀωῦναι καιρὸν τῷ Δαθὶδ 
συλλέξασθαι τὰς Cuvápsic Όθεν καὶ ἀπόδεκτος dv 
παρὰ τῷ ᾿Αθεσσαλὼμ λέγχοντ’ ᾿Αγαθὴ ἡ βουλὴ 
Χουσὶ το ᾿Αραχὶ ὑπὲρ τὴν Λβουλὴν ᾽Αχιτόφελ. 
Τῷ μέντοι Δαθὶδ διὰ cuv ἱερέων Σαδὼκ καὶ ᾿Αθιάθαρ 
ἐδήλου τὰ οἰκονομηθέντα, καὶ προσέταξε μὴ (48) a5- 
λισθῆναι ἐν τῇ ᾿Αραθὼθ τῆς ἐρήμοω, ἀλλὰ κατέσπευ- 
δεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν διάθασιν. "Exsl οὖν ἐκ τῆς ἀγαθῆς 
συµΌουλης ἐγένετο δεξιὸς τοῦ Δαβίδ, ἀπὸ τοῦ ἀνδραγα- 
θήµατος τῆς προσηγορίας τετύχηκε. ἀιά τοι τοῦτο 
(49) υἱὸς Ἰεμενεὶ προσηγόρεωται, Ἅτουτέστιν, υἱὸς 
δεξιᾶς. Αὕτη δὲ συνήθεια τῆς Ώραφης, xal τοὺς χε/- 
ρονας ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας χρηματίζειν μᾶλλον fj ἀπὸ 


τῶν πατέρων, καὶ τοὺς κρείττονας υἱοὺς ὀνομάζειν 


Davidisamicus, (ilius vero Arachi esse memoratur, 
hicautem filius Jemeni. Verum 98 nequehic, ne- 
que alius quisquam ex iis qui ibi reperiuntur,filiug 
Jemeni est, Num igitar, quoniam forteim ac stre- 
nuam operam ex simulata amicitia navavit, dum 
videlicet traasiens ad Absalonis partes,evertit con- 
silia Achitophelis. qui viri acerrimi et in re mili- 
tari exercitatissimi consiliasuggerebat, idcirco (ilius 
Jemeni appellatus est ? Filius autem Jemeni tilius 
dextere interpretatur. Cum enim moneret ille,nul- 
lam rehus moram interponendam, sed imparatum 
patrem statim esse adoriendum, non permisit ut 
consilium Achitophelis admitteretur, Ut induceret 
Dominvs, inquit Scriptura, in. Absalonem mala 


᾿Αθεσσαλὼμ τὰ xaxà πάντα’ gommia 13: quippe probabiliores causas dilationis ac 


mor2 ipsis visus est proferre, ut Davidi tempus vi- 
rium colligendarum tribueret. Unde et Absaloni 
era! gratus, dicenti ; Consilium Chusi filii Arachi 
consilio Achitophelis longe prestat 9. Interea Davi- 
dem per Sadoc et Abiathar sacerdotes de statutis 
certiorem faciebat, et precepit ne in Araboth de- 
serti castrainetaretur : sed ul transiret, urgebat. 
Quoniam igitur ob bonum consilium factus est dex- 
ter et officiosus in Davidem, a przclaro facinore 
sortitus est cognomentum Quapropter filiusJemeni 
appellatus est, hoc est, filius dextere. Hic autem 
Scriptura mos est,et pejores potiusa peccato quam 
a patribus nominare, et meliores filios ab aliqua 
virtute ipsis privatim conveniente appellare.Et qui- 
dem diabolum filiam perditionis Apostolus vocat : 


ἐκ τῆς γαρακτηριζούσης αὐτοὺς ἀρετῆς. Τὸν volvov C Visi enim revelatus fuerit iniquus ille filius perdi- 


δί4Όολον υἱὸν ἀπωλείχς ὁ ᾽Απόστολος ὀνομάζει' ᾿Εὰν 
γὰρ μὴ ἀποκαλυφθῃ ὁ Άἂνομος ὁ υἱὸς τῆς &m- 
ωλείας (50). Καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τὸν Ἰούδαν υἱὸν 
ἀπωλείας à Κύριος εἶπεν Οὐδεὶς γὰρ, φησὶν, ἁπ- 
ώλετο, εἰ μὴ ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας) τέχνα δὲ σὐφίας 
τοὺς ἐν τῇ θεογνωσίφᾳ μεμορβφωμένους) ᾿Εδικαιώθη 


tionis ^ Judam vero in Evangelio Dominus filium 
perditionis nominavit: Nullus enim, inquit, periit, 
nisi filius perditionis 45.Qui vero in Deicognitione 
suut instituti el conformati, hos vocat sapieutiz 
filios:Justificata est enim, inquit, sapientia a filiis 
suis 46: el: 5i fuerit inquit, ibi filius pacis 41. Non 


43 [1 Reg. xvit, 14. 4S ibid. 44 1l Thess. n, 3. 45 Joan, xvii, 12. 46 Matth. xi, 19. 47 Luc. x, 6. 


CH) Quod suspicantur viri eruditissimi Nobilius 
et Duczeus, videri I[ Reg. xv, 32, pro ὁ ἀρχιεταῖ- 
poc apud LXX legendum esse ὁ ᾿Αραχὶ, ἑταῖρος, 
Chwsi Arachi filius, socius David, id nobisproba- 
bilissimum videtur.Liquet enim Vulgata» auctorem 
non aliter legisse,cum sic scripserit ll. Reg. xvi, 
16 : Cvm autem venisset Chusai Arachiles, amicus 
David. Utut hec sunt, cum mss. nostri omnes 
vulgatam lectionem ἁρχιεταῖρος exhibeant, procul 
dubio et ita apud LXX. legisse, et ila scripsisse 
putandus est Basilius. 

(45) Corruptum esse hunc locum putat Combefi- 
sius, et ita emendat, ut pro στρατηγικωτάτου legat 
στρατηγικώτατα, émperatorie. Sed pace viri doctis- 
simi dixerim, nihil hic inesse viti, nihilque opus 
esse emendatione.(uod ut ipsisoculis subjiciamus, 
verba Basilii eo ordine quo coustrui debent, collo- 
cabimus : διαλύων δὲ τὰ; βουλὰς τοὺ ᾿Αχιτόφελ, ὑπο- 
τιθεµένου τὰς γνώµας ἀνδρὺς ντρεγεσιάτου xai στρα- 
τηγικωτά-ου. Dissolvens consilia Achitophel. qui 
consilia viri acerrimi el in. re militari ezercita- 
Bissimisuggerebul: hoc est consilia viro acerrimo 
etinremiluari exercitalissimodigna.Preterea hoc 
nostrum judicium adjuvat, quod Combefisiana con- 
jectura veteris nullius libri auctoritate nitatur, 


ο 


(46) Legitur in Catena Cor.erii ἀπαῤῥησιᾶστῳ 
ro ἀπαρασκεύφ. Sed, nisi valde fallor, mendum 
est typographorum. Vixenim dubium esse potest, 
quin legerit vir doelissimus ἀπαρχσχεύρ, cum 
vertat, imparatum. Combefisius vocem απαῤῥη- 
σιάστῳ in Catena Corderii cum legisset, eam Laüi- 
ne sic reddit, nullis praeidiis (uto : quam inter- 
pretationem non omnibns probatum iri puto. Cie- 
terum vox ἀπχρασκεύῳ constanter in omnibus mss. 
legitur. 

(47) Editio Paris. ἔδειξεν. Paulo post legitur in 
Colb quarto διατριθὰς ἐμποιῶν. 

(48) Editiones Paris. et Basil. cum septem mss. 
ποοσέταξε τοῦ µή. Sed illud, τοῦ, non invenitur 
neque in Colb. quarto, neque in Reg secundo. 
Ex quo fit, ut fazile crediderim illud το, delen- 
dum esse, eoque magis, quod omnino redundare 
videatur. Áliquando post Colb. quartus προσηγο- 
ρίας n 

(49) Editi διά τοι τοῦτο, Sed τοι deest in oinni- 
bus fere mss. lllud, προσηγόρευται. deest in mss. 
non paucis. 

(0) Colb. quartus ἀποκαλυσθη, φητὶν, 6 ἄνθρω- 
T€ τῆς ἀνομίας ὁ υἱὸς της; elc. Al reliqui mss, ut 


editi. 





931 


ralis ejus pater taceatur, praecipuus vero Davidis 
amicus vocatus sit. dextere filius, quippe qui a 
factis sibi congruum cognomen acquisierit. 


9. Vgns.2. Domine Deus meus, in te speravi, eal- 
eum me fac. Putatur simplex quiddam esse,et quod 
a quovis recte possit proferri,illud videlicet : Do- 
mine Deus meus,inte speravi,salvum me fac. For- 
tassis non itase res habet. Qui namque in homine 
sperat,aut qui ob aliquid aliud mundanum effertur, 
puta,ob potestatem, vel ob divitias, vel ob quid- 
piam aliud eorum,quz inter res claras amultis re- 
putantur, non potest dicere: Domine Deus meus, 
ín te speravi48.Preceptum enim est, non oportere 
in principibus sperrre 49; et, Maledictus homo, qui 
confidit in homine. Quemadmodum nec quidquam 
aliud opurtet. praeterDeum colere : sic nec in alio, 
quam in Deo 99 omnium Domino spem reponere. 
Spes enim mea,inquit,et cuntatio mea Dominus*0, 
Sed quomodo rogat, ut primum servetur a perse- 
quentibus, deinde, ut liberetur? Puncti distinctio 
claram reddet sententiam.Salvum me fac ez omni- 
bus persequentibus me, et libera me, (VERS.2) ne quando 
rapiat ul leo animam meam .Que igitur differentia 
inter servari et liberari ? Nimirum proprie salute 
opus est debilibus : qui vero detinentur in captivi- 
tate,indigent utliberentur.Proptereais quidem qui 
per se debilis est,et tamen in seretinet fidem, per 
propriam fidem ad salutem praeparatur. Fides 
enim,inquit, tua (e salvam fecit 9';et, Fiat tibi si- 
cut credidisti 9, Qui vero liberandus est, pretium 
prose aliundepersolvendum exspectat. Itaque cui 
imminet et impendet mors, is cum sibi conscius sit 
salvatorem esseunum,atque unum liberatorem,ait: 
lute speravi,salewm me facab infirmitate,el libera 
me a caplivitate. Existimo autem, strenuos Dei 
athletas, qui cum invisibilibus inimicisperlomnem 
suam vitam valde colluctati sunt, postquam eorum 
omnes insectationes effugerint, prope vite finem 
constitutos, a seculi principe examinari,ul si re- 
periantur aut vulnera ex certaminibus, aut aliquas 


S. BASILII MAGNI 
igitor mirum videri debet, si nunc quoque corpo- A γὰρ, 


232 
ong, 1, σοφία ἀπὸ τῶν τέκνων αὐτῆς" xal, 
'Eàv $, φησὶν, ἐκετ υἱὸς εἰρήνης. Οὐδὲν οὖν θαυµα- 
στὸν καὶ νῦν σιωπηθῆναι μὲν αὐτοῦ τὸν σωματιχὸν 
πατέρα, δεξιᾶς δὲ vlov τὸν ἀρχιεταῖρον τοῦ Δαθιὸ 
ὀνομασθῆναι, ἀπὸ τῆς πράξεως πρέποντα ἑαυτῳ τὸν 
χρηματισμὸν λαθόντα. 

3. Κύριε ὁ θεός µου, ἐπὶ co! Ἠλπισα, σῶσόν 
με, Νομιζόμενον ἁπλοῦν εἶναι καὶ ὑπὸ τοῦ τυχόντος 
ὑγιῶς ἀναφέρεσθαι δύνασθαι τὸ, Κύριε ὁ θεός µου, 
ἐπὶ coi Άλπισα, σώσόν µε, τάχα οὐ τοιοῦτόν ἔστιν. 
'O γὰρ ἐπ ἂνθρωπον ἐλπίζων, & ἐπ᾿ ἄλλο τι τῶν 
κατὰ τὸν βίον µετεωριζόµενος, oiov ἐπὶ δυναστείαν͵ 
"^ χρήματα, ἢ v: τῶν παρὰ τοῖς πολλοῖς Μομιζομένω» 
εἶναι λαμπρῶν, o) δύναται εἰπεῖν Κύριε ὁ θεός 
µου, ἐπὶ col Άλπιτα, Παράγγελμα γάρ ἐστι μὴ 
ἐλπίζειν ἐπ᾿ ἄρχοντας xai, Επικατόρατωης ἄνθρω- 
πος, ὃς την ἐλπίδα ἔχει im' ἄνθρωπον. "usto 
οὐδὲ σέδειν ἄλλο τι παρὰ τὸν θεὸν πρΟσηκεν, οὕτως 
οὐδὲ ἐπὶ ἄλλον ἐλπίζειν ἢ ἐπὶ τὸν θεὸν τῶν πἀν- 
των Κύριον, ᾿Ελπὶς γάρ µου, φησὶ, ^al ὕμνησις 
µου (51) ὁ Κύριος. Πῶς δὲ πρῶτον σωθῆναι εὔχεται 
ἐκ τῶν Σιωκόντων, εἶτα ῥυσθῆναι ; Ἡ διιοτολὴ σαφη 
ποιήσει τὸν λόγον. Σῶσον γάρ µε kx πάντων τῶν 
διωκόντων µε, καὶ ῥῦσαί µε; µή ποτε ἁρπάσῃ ὡς 
λέων τὴν ψυχήν µου, Τίς οὖν ἡ διαφορὰ τοῦ σώ- 
ζεσθαι xxi τοῦ ὀύεσθαι (035): "Oct τῆς σωτηρίας 
μὲν ανριως οἱ ἀσθενοῦντες χρῄζουσι, τοῦ ῥυσθῆναι δὲ 
ol ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ κατεχόµενοι, Διὰ τοῦτο ὁ μὲν 
ἐν ἑαυτῷ ἔχων τὴν ἀσθένειαν, ἐν ἑχυτῷ δὲ λαδὼν 
τὴν πίστιν, ὑπὸ τῆς  olxelaq πίστεως οἰκονομεῖται 
πρὸς τὸ σωθῆναι. Ἡ πίστις γάρ σου, φησὶ, σἐσωκέ 
σε’ καὶ, Γενηθήτω σοι ὡς ἐπίστευσα. Ὁ δὲ 
ὀφείλων (59) ῥυσθηναι τιμὴν ἔξωθεν ὑπὲρ αὐτοῦ xa- 
τατεθῆναι ὀφείλουσαν ἀναμένει. 0 τοίΐνν ὑπὸ τὸν 
θάνατον dw, εἰδὼς, ὅτι εἷς ὁ σώζων, εἷς ὁ λυτρούµε- 
voc, 'Emi col, φηπαὶν, Άλπισα, σῶσόν µε &mó τῆς 
ἀσθενείας, καὶ sal µε ἀπὸ τής αἰχμαλωσίας. 
Οἶμοι δὲ, ὅτι οἱ γενναῖοι τοῦ θεοῦ ἀθληταὶ, ἑκανῶς 
παρὰ πάντα τὸν ἑαυτῶν βίον τοῖς ἀοράτοις ἐχθροῖς 
προσπαλαίσαντες, ἔπειδαν πάσας αὐτῶν ὑπεκφύγωσι 
τὰς διώξεις, πρὸς τῷ τέλει τοῦ βίου γενόµενοι, ἔρευ- 
νῶνται ὑπὸ τον ἂρχοντος τοῦ αἰώνος, ἵνα, ἄν μὲν 
εὑρεθῶσιν ἔχοντες τραύματα ἀπὸ τῶν παλαισµάτων, 
ἤ σπίλους τινὰς, xxl τύπους τῆς ἁμαρτίας, κατασχε- 


maculas,aut peccati vestigia retinnisse, detinean- θῶσιν' ἐὰν δὲ ἄτρωτοι εὑρεθώσι xxi emot, ὡς 
tur : sin autem inveniantur invulnerati et inteme- Ὁ ἀχράτητοι ὄντες, ὡς ἐλεύθεροι ὑπὸ Χριστοῦ ἀναπαύ- 


rati, 8 Christo tanquam invicti et liberi in requiem 
transferantur. Orat igitur pro vita presenti et fu- 


σωνται. Εὔχεται οὖν mepl τε τῆς ἐνταῦθα ζωῆς xal 
περὶ τῆς μελλούσης. Σῶσον áp µε, φῃσὶν, ἔνταῦθα 


48 Psalm. cxvr, 9. 49 Jerem. xvii, 6. ὅθ Psal. Lxx, 5, 6. 5! Luc. vi, 50. 52 Matth, vin, 19. 


(51) Vox µου addita est ex Reg.secundoet Colb. 
sexto. lbidem editiones Paris. et Basil. πῶς 3X. 
Deest δέ in mss. Haud longe illa, μὴ ὄντος λυτρο,- 
µένου, μηδὲ σώζοντος, adduntur in Colbertinis 
quarto et septimo post voces ψυχήν µου’ sed cum 

esint in aliis sex mss. videanturquee glossemate 
fluxisse, idcirco inserere ea contextui noluimus. 

(52) Codices aliquot ῥυσθῆναι, Subinde in tribus 
mss. legitur οἰκοδομεῖται, Editi vero et alii quidam 
m8. οἰκονομεῖται, Mox editio Paris. Σἐσωνέ σε, 
πορεύου εἰς εἰρήνην, καὶ γενηθήτω, elc. Übi notat 


vir eruditissimus Duczeus illa, πορεύου elc εἰρήνην, 
addita fuisse ex Oliv. et Anglicis: que verba legi 
queque in duobus Regiis mss. non dissimulamus. 
ed tamen, cum hec verba in editione Basileensi 
desint, et in plurimis mss., cumque preterea se- 
riem orationis interrumpere videanlur, expun- 
genda ca censuimus. 
(53) Sic septem mss. :que ac editiones Paris. 
el asl. At Colb. quartus et Catena Corderiana ὁ 
i OsÀw). 











293 | HOMILIA IN PSALMUM VII. 234 
ἀπὸ τῶν διωχόντων (DÀ) * ῥᾖὧσαι δέ µε ἐκεῖ ἐν τῷ A tura .Salvtim enim,inquit,me fac,hic a persequen- 


χχιρῷ τῆς ἐρεύνης, µή ποτε ἁρπάσῃ ὡς λέων τὴν 
ψυχήν µου Καὶ ταῦτα µάθοις ἂν ἐξ αὐτοῦ τοῦ Κ.»- 
Ρίου λέγοντος περὶ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους * Νῦν ὁ 
dpyto» τοῦ χόσµου τούτου ἔρχεται, καὶ iv koi 
ἔξει οὐδέν, ᾽Αλλ' ὁ μὲν, pm ποιήσας ἁμαρτία», 
ἔλεγεν ἔχειν οὐδὲν * ἀνθρώπῳ δὲ αὕταρκες, bàv τολ- 
µήτη εἰπεῖν, ὃτι "Έρχεται ὁ ἄρχων τοῦ γόσµου τού” 
του, καὶ iv 6&aot ἕξει ὀλίγα καὶ µιχρά, Κίνδυνος δὲ 
ταῦτα πχΊεῖν, ἓὰν μἩ ἔκομεν τὸν λυτρούµενον ἡμᾶς, 
μηδὲ τὸν σώζοντα. Πρὸς τὰ δύο τὰ προκείµενα δύο 
ἓστὶ τὰ ἐπαγόμενα ' Xosdv µε ix τοῦ πλήθους τῶν 
διωκόντων µε, xal ῥῥπαι (BO), (va µή ποτε ἁρπα- 
σθό; €); μὴ όντος λυτρουµξνου. 

3. Κύριε ὁ θεός µου, cl ἐποίισα τοῦτο, tl ἔστιν 
ἀδικία ἐν χερσί µου, εἰ ἀνταπέδωκα τοῖς ἄντας 
π,διδοῦγί µοι κχκὰ, ἀποπέσοιμι dox ἀπὸ τῶν 
ἐχθρῶν µου κενός, Καταδιώξιι ἄραε ὁ ἐχρὸς τὴν 
ψυχήν µου, καὶ «ατχλάθοι. Σύνηθες τὴ Γραφῇ τὸ 
τῆς ἀνταποδότεως ὄνομα οὐκ &ml τῶν νοµιζομένων, 
ὡς ὑπάρξρντός τινος ἀγαθοῦ T) χακοῦ, μόνον λαµθά- 
νειν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν προκαταρχοµένων * ὡς ἐπὶ 
τοῦ, ᾿Ανταπόδος τῷ ὀδούλῳ σου. ᾿Αντὶ γὰρ τοῦ si- 
πεῖν, Δὸς, εἴρηται, ᾿Ανταπόδος, Δόσις μὲν οὖν ἐστιν 
à ναταρχὰ τῆς εὐποιίας, ἀκόδοσις δὲ ἡ τοῦ ἴσου ἂν- 
τιµέτρησις παρὰ τοῦ sÜ πεπονθότος (56) * ἀνταπόδοσις 
$i δευτέρα τις ἀργἩἈ καὶ περίοδος τῶν καταθαλλομέ- 
νω» εἲς τινας ἀγαθῶν ἢ κακῶν, Οἴμαι δὲ, ὅταν ἀντὶ 
τῆς αἰτήστως οἱονεὶ ἀπαίτησίν τινα ποιούµενος ὁ Ad- 
Yos τὴν ἂν :απόδοσιν ἐπιζητή, τοιοῦτόν τινα νοῦν παρ- 
εστᾷ "ὅτι, Τὸ) παρὰ τῆς φύσεως ἀνχγκαίως ὀφειλό- 
µενον τῆς Ἐπιμελείας χρέος τοῖς ἐγγόνοις παρὰ τῶν 
γενν ησάντων, τοῦτό µοι παράσχου. Χρεωστεῖται γὰρ 
τέχνοις παρὰ πατρὸς κατὰ τὴν φυσικὴν στοργ.ν ἡ 
περὶ τοῦ βυ πρόνοια. ᾿Οφείλουσι γὰρ, «φησὶν, οἱ 
(ωνεῖς τοῖς τέκρθις θησαυρίζειν, ἵνα πρὸς τῷ Civ ἔτι 
καὶ τὰς κατὰ τὸν Bio, αὑτωτς ἀφορῤμὰς πχράτχωνται. 
Τοιώτόν ἐστι πολλάκις ἐπὶ τῆς Ιραφῆς ἐν ταῖς προ- 
καταρχτικαῖς ἐνεργείχις τὸ ἀπόρομα 7, τὸ ἀνταπύδομα 
πτραλακόχ όμενην. NOv δὲ ἔοικε θαῤῥεῖν ὁ λέγων τῷ 
uh ἀντιδελωκένχι τοῖς ἀνταποδιδοῦσι καχὰ, μὴ ἀντ- 
αποδεδωκἑνχἰ τὰ ὅμοια. Ei οὖν ἐποίησσ τοῦτο, xal εἰ 
ἀνταπέδωκα τοῖς ἀντ)ποδιδοῦσί pot κχγὰ, ἀποπί- 
συιµι dox ἀπὸ τὸν ἐχῆρῶν µου κενός. Κενὸς ἀπό. 
ππτει ἀπὺ τῶν ἐχθρῶν ὁ της χάριτος τῆς ἐκ τοῦ 
πληρώματος του Χριστοῦ ἐκπεσώ». Καταδιώξαι dox 


libus me;libera me vero illic tempore examinis, ne 
quando rapiat utleoanimam meam.Et haec ex ipso 
Domino discere potes, circasuzx passionis tempus 
dicente: Nuncprinceps hujus mundi venit,et in me 
non habebit quidquam 9*, Enimvero qui peccatum 
που adiriserat, nihil habere dicebat ; satisautem 
fuerit homini, si audeat dicere: Venit princeps 
mundi hujus, eLin me habebit pauca et parva. At 
periculum est ne hzc accidant, nisi'adsit qui re- 
dimat.et salvos nos faciat, Duobus propositis duo 
subjunguntur. Salvum me fac ez multitudine per- 
sequentium me, et. libera me, ne quando rapiar, 
quasi non sil qui redimat. 

9.Vgns.4-6. Domine Deusmeus,si feci istud ,siest 


p Utiquitasinmanibus meis, si reddidiretribuentibus 


mihi mala, decidum ergo ab inimicis meis inanis. 
Persequalur ergo inimicus animam meam ,et com- 
prehendal. Scriptura non solum recepto more re- 
tributionis nomen usurpare solet,cum videlicet bo- 
num aliquod aut malum przwcessit, sed in initio 
etiam actionum ; ut in hocloco: Retribuere servo 
tuo8*.Cum enim dicere debuisset, tribue : dictum 
est, Retribue.Dare igitur,initium est benefaciendi: 
reddere vero,actio ejusqui beneficium accepit, par 
pari referentis; retributio autem secundum quod- 
dam est principium, ac vicissitudo bonorum aut 
malorum $00 in quosdam collatorum.Mea quidem 
sententia,cum sermo pro petitione nomen adhibet 
quasirepetitionis alicujus,et retributionem requi- 
rit,talem quemdam sensum prafert:Providentizac 


C curi debitum,quod natura necessario a parentibus 


filiis debetur,hoc mihi exhibe. Liberis enim a patre 
secundum naturalem amorem debetur rerum ad vi. 
lam pertinentium cura.Debent enim, inquit,paren- 
tes filiis tbesaurizare SS,ut preter vitam, adhuc et 
vivendi subsidia eis subministrent.In primis actio- 
nibus sepe ad hunc modum in Scriptura usurpatur 
reddilio,seu retributio. Nunc autem propheta in eo 
videtur confidere,quod nec reddiderit retribuenti- 
bus mala,nec similia reddiderit.Itaque, Sí feci $s- 
(ud et sireddidi reiribuentibus mihi mala,decidam 
ergo aub inimicis meis inanis.Inaunis ab inimicis de- 
cidit is, qui ex gratia, que ex plenitudinc Christi 
est,excidit. Persequatur igitur inimícus animam 
meam ,et comprehendat et conculcet in lerravitam 


& ἐ{θρὸς τὴν ψσχήν µου, καὶ καταλάθοι, καὶ xa-D meam.Justi quidein anima ab affectibus et consortio 


ταπατήσαι el; γἠν τὴν ζωήν µου. To) μὲν δικαίου 
$ ψυχη, χωρικομένη της πρὸς τὸ σῶμα συµπᾳ- 
θείας (91), τὴν ζωὴν ἔχει χεκρυµρένην σὺν τῷ Χρι- 


corporis secreta, vitam ha5et cum Christo abscon- 
ditam in Deo, ut cum Apostolo dicere queat : Vivo 
autem jam non ego,vivit vero in me Christus 56; 


56 Joan. xiv, 90. δὲ Psal. cxviu, 417. 55 Π Cor. xiu, 14. 50 Gal. i1, 20. 


(54) Sic quinque mss.Reg. unus et Colb.sextus 
γατχδιωκόντων. Editiones Basil. et Paris. et Catena 
Corder. καταλιωχκόντων µε : sed. illud, µε, in nullo 
rcs reperitur, nisi forte in uno. Μον Reg tertius 
habet εὐρίσκει pro ἒξει, 

(95) olb. quartus διωκόντων, «xi ῥῥσαί με. 
Jbidem reperitur τοῦ in aliquibus inss. ante λυ- 
tp^opsvoo, Infra in uno ms. perinde ac in Catena 
Corder. pro νοµιζομίνων legitur ἀντιδιδομένων, 
male. 


a 


(56) SicColbertioi quartus et septimuscum Reg. 
sexto. Álii quatuor mss. cum editis πεπονθοτος, 
Paulo post Colb.quartus ἐπιζητετ.[υἱάθπι in eodem 
ms. legitur παριστάναι, Mox duo mss. τέκνῷ. Hoc 
ipso in luco Colb. septimus περὶ τῶν βίου, 

(57) Πιο variant veteres libri inter se.[n his legi- 
lur συναφείας : in illis, uli in editis, συµπαθείας. 
Πάρι editio Paris. ἔχει τήν : sed illa repetitio 
articuli non reperitur in. mss. In aliquibus mss. 
leg:tur σὺν Χριστῷ. 


235 : S. BASILII MAGNI 236 
et,Quod aulem nune vívo sn carne,in fide vívo 91, A ττῷ ἐν τῷ Θεῶ * ὥστε δύνασθαι λέγειν κατὰ τὸν ᾽Από- 


Peccatoris autem, et ejus, qui secundum carnem 
vivit, corporeisque voluptatibus inquinatur,anima, 
in carnis cupiditatibus tanquam in luto volutatnr : 
quam conculcatam magis ac magis inimicus com- 
maculare,et veluti humo ingesta obruere conatur, 
irruens in jacentem,et suis pedibus illum in terra 
proterens, hoc est,in ipso.corpore conculcans ejus, 
qui lapsus est, vitam. Et gloriam meam in pulve- 
rem deducat. Sanctoram enim qui in colis con- 
versantur,etsibi inthesauris sempiternis bona con- 
gerunt, gloria: in ccelo est ; terrenorum vero et 
secundum carnem viventium gloria in pulvere de- 
morari dicitur. Qui enim in opibus terrenis glo- 
riatur, et hominum honorem brevi tempore dura- 


στολον, ὅτι Zi) δὲ οὐκέτι ἐγὼ, Qj δὲ ἐν ἐμοὶ Xpi- 
στός * xal, "O δὲ νῦν ζῶ iv σαρχὶ, ἐν πίστει ζῶ. 
Τοῦ δὲ ἁμαρτωλοῦ καὶ κατὰ σάρχι ζῶντος καὶ συµ.- 
πεφυρµένου ταῖς τοῦ σώματος ἡδυναῖς ἡ y9x^ olov iv 
BopÜdo τοῖς πάθεσι τῆς σαρκὸς ἐγκεκύλισται *— ἣν 
κχὶ χαταεπαθῶν ὁ ἐχθρὸς ἐπὶ πλέον ἐκμολύνειν καὶ 
οονεὶ χαταχωννύειν φιλονεικεῖ, ἐπιθαίνων τῷ πεπτῶ- 
Χότι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ καταπατών εἰς γῆν, τουτ- 
ἐστιν, εἷς τὸ σῶμα τὴν ζωὴν τοῦ ολισθήσαντος. Καὶ 
τὴν δόξαν "pou εἷς χοῦν κατασχηνώσαι. Τῶν μὲν 
ἁγίων τὸ πολίτευμα ἔχόντων ἐν οὐρανοῖς, καὶ θησαυ- 
ῥιζόντων ἑαυτοῖς ἐν τοῖς αἰωνίοις θησαυροῖς τὰ ἀγα- 
θὰ, ἡ δόξα ἐστὶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς * τῶν δὲ (οἴκῶν καὶ 
κατὰ σάρκα ζώντων, η δόξα αὐτῶν κατασχηνοῦν εἷς 


turum prosequitor, ac rerum corporalium copia p τὸν 490v λέγεται. Ὁ γὰρ ἐπὶ τῷ χοϊκῷ πλούτφ δοξα- 


confidit, is sibi gloriam conciliat, non in colum 
tendentem, sed in pulvere permanentem. 


VEBs.7.Exsurge,Domine,in ira tua: exaltarein 
finibus inimicorum meorum. Mysterium resurre- 
ctionis jam compleri exoptat Propheta,ad peccati 
eorum abolitionem; aut eam incruce exaltationem, 
qua futura erat,postquam ad ultimum terminum 
esset inimicorum malitia evecta. Aut etiam verbis il- 
lis, Exaltare in finibus inimicorum meorum, talis 
4uedam subjecta est notio:nimirum,quantumlibet 
ascenderit malitia,eliamsi ad immensum pervene- 
rit,seque in in(initum effuderit,ea qua polles vir- 


ζόμενος, καὶ ὁ τὴν ὁλιγοχρόνιον τιμὴν τῶν ἀνθρώπων 
περιέπων, καὶ ὁ ἐπὶ τοῖς σωματικοῖς πλεονεκτήμασι 
πεποιθὼς, δόξαν ἑαυτῷ ἔχει, οὐκ ἀνανεύουααν εἰς 
οὐρανὸν, ἀλλ᾽ εἰς τὸν χοῦν ἐναπομένουσα». 

᾿Ανάρθητι, Κύριε, ἓν ὀργῃ σου ὑψώθητι (58) 
iv τοῖς πἑρασι τῶν εχθρῶν µου. Τὸ µυστήοιον τὴς 
ἀνχστάσεως On ἐνεργεῖσθαι εὔχεται ὁ Προφήτης εἰς 
ἀθέτησιν της ἁμαρτίας αὐτῶν * fj τὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ 
ὕψωσιν, ἥτις γενήδεσθαι ἔμελλε μετὰ τὸ εἰς τὸν ἔσχα- 
τον 3ρον τὴν καχίαν τῶν ἐγχθρῶν ὑψωθῆναι, "H καὶ 
τὸ, Ἀψώθητι ἐν τοῖς πέρασι τῶν ἐχθρῶν µου, 
τοιοὔτόν τινα ὑποδάλλει νοῦν ΄ ὅτι ὅσον ἂν χορυφωθῇ i 
καχία, καὶ προέλθῃ ὁπὶ τὸ ἄμετρον καὶ ἀπεριόριστον 
χνθεῖσα, τῇῃ περιουσίφ τῆς δυνάµεως δύνασαι (59), 


tutis abundantia, potes tu, quemadmodum bonus ( ὥσπερ ἀγαθὸς ἰατρὸς προχαταλαθὼν τῆς νοµῆς τὰ 


medicus depascentis morbi terminos praoccupans, 
sislere morbum grassantem ac serpentem, et ejus 
conünuitatem plagis tuisobjurgaloriis exscindere. 

4." Et exsurge, Domine Deus meus,in precepto 
quod mandasti. Potest hic sermo et ad resurrec- 
tionis mysterium referri: adeo ut Propheta judicem 
exhortetur,ut exsurgat ad cujuscunque peccati ul- 
tionem,et ad mandata que nobis ante praescripsit 
perficienda, 404 Potest quoque et de statu rerum 
Prophete&,ut tunc erat,accipi,ac si Deum roget,ut 
ad vindictam praecepti quod mandavit, exsurgat. 
Preceptumautem erataDeo datum: Honora patrem 
[uum et matrem58;quod ipsum ejus filius jam fuerat 
transgressus. ideo Deum adhortatur,ut non cun- 


πέρατα, στῆσχι τὴν νόαον νεμομένιν xai ἕρπουσαν, 
καὶ διακόψαι αὗτης τὴν συνέχειαν ταῖς παιδευτικαῖς 
αω πληγαϊῖς. 

4. Καὶ ἐξεγέρθητι, Κύριε ὁ θεός µου, ἐν προσ- 
τάχµατι ᾧ ἐνετείλω, Δύναται μὲν καὶ ἐπὶ τὸ µυστί- 
pov τῆς ἀναστάσεως ὁ λόγος ἀναφίρεσθαι, παρακα- 
λοῦνιος τοῦ Προφήτου ἐξεγερθῆναι τὸν κριτἠν εἰς ἐκ- 
δίκησιν παντὸς ἁμαρτήματος, καὶ τὰς προὀιατετα- 
γμένας ἡμῖν ἐντολὰς τελεσθῆναι " δύναται δὲ xal ἐπὶ 
τὴν τότε κατάστασιν τῶν πραγμάτων τοῦ Προφήτου 
λαμδάνεσθαι, παραχαλοῦντος ἐξεγερθῆνχι τὸν θΘεὸν 
el; ἐχδίκησιν τοῦ προστάγµατος οὗ ἐνετείλατο. Πρός- 
ταγµα δὲ fv, Τίμα τὸν πατέρα σου xal τὴν µητέ- 
px (60), παρὰ Θεοῦ δεδοµένον, ὅπερ παρέδη ὁ υἱὸς 


ctanter et illum ipsum corrigat, et mulos refre- p αὐτοῦ. Aib παρακαλετ εἰς αὐτοῦ τε ἐκείνου ixgwip- 


nel : sed exsurgat in ira, et exsurgens, proprium 
vindicet mandatum. Non enim, inquit, me ulcis- 
ceris, sed preceptum tuum neglectum, quod ipse 
mandasti. VERs. 8. Et synagoga. populorum cir- 
cumdabit te.Constat enim fore, ut,castigato impro- 
bo uno, multi convertantur. Itaque ejus malitiam 


97 Gal. n, 20. δ8 Exod. xx, 12. 


(58) Sie Colbertüini quartus οἱ septimus. Illa, 
Ὑψώθητι, etc., desiderantur in editis. Thecdotlo 
ἓν θυμῷ ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς μου,{ furore super inimi- 
cos meos. Reg. sextus, τῶν ἐχθρῶν σου. Aliquanto 
post editio Paris. et Reg. sexius ἐχθρῶν σου τοιοῦ 
τον, Vulgatam et alios mss. secuti sumus. 

(59) Hic locus tum in editis, tum in Catena Cor- 


θωσιν καὶ σωφρονισμὸν τῶν πολλών μὴ µακροθυµεῖν 
τὺν θεὸν, ἀλλ᾽ ἐγερθηναι iv ὀργῇ, καὶ διαναστάντα 
ἐκδικῆσαι τὴν ἰδίαν ἐντολήν. Οὐ γὰρ ἐμὲ, φησὶν, ix- 
δ.κήσεις, ἀλλὰ λὸ πρόσταγμα τὸ σὸν καταφρονηθὶν, 
ὃ αὐτὸς ἐἑνετείω, Καὶ συναγωγὴ λκῶν κχυκλώσει 
at. Δῆλον δὲ ὅτι, ἑνὸς ἀδίχου σωφρονισθέντος, πολλο 


derii male interpungitar. Nam illa, δυνάµεως et 
δύνασαι, virgula a se invicem disjunguntur : que 
lamen sine ulla virgula inter se conjuncta opor- 
tuerat. Collocanda fuerat virgula post verbutu χυ- 
0ete2, Interpunctio mala, quo fit, malam interpre- 
tationem peperit. 

(60) Golb. quarius μητέρα sov. 














231 


HOMILIA IN PSALMUM VII. 


398 


«Ἐπιστρέψουσι, Την οὖν τούτου πονηρίαν Χόλασον, ἵνα ^ puni, ut multa populorum synagoga te circumdet, 


ToÀÀ cüviyni, Àa)v κυκλώσῃ ct. Καὶ ὑπὶρ ταύ- 
της εἰς ὕψος ἐπίστρεφον. Ὑπὲρ τλς νυκλούσης σε 
συναγωγης, ἣν ἐκτήσω διὰ τῆς xatd χάριν συγκάτα- 
θάσεως καὶ οἰκονομίας, πίστρεψον εἷς τὸ ὕψος τῆς 
δόξης, V» εἶχες πρὸ τοῦ τὸν κόσμον γενέσθαι. Κύριος 
χρινεῖ λαούς. Πολλαχοῦ vn: Γραφῆς ὁ περὶ τῆς xol. 
σεως ἐγκατέσπαρται λόγος, cx ἀναγκαιότατος καὶ 
συνετιχώτατος εἷς διδασκαλίαν εὑσεθείκς τοῖς εἷς 
Θεὺν δ.ὰ ᾿[ησοῦ Χριστοῦ πεπιστευχόσιν. Ἐπειδὴ δὲ 
πολτρόπως ὁ περὶ τῆς κρίσεως ἐγ]έγραπται λόγος, 
δόξει τινὰ xai σύγχυσιν ἔχειν τοῖς μή ἀκριθῶς τὰ 
σημαινόµενα διχστέλλοῦσιν, Ὁ πιστεύων γὰρ ει 
ipi οὐ κρίνεται ὃ δὲ ἀπιστῶν d. χέκριται. Εἰ 
δὲ ὁ μὴ πιστεύων ὅμοιός (61) ἐστι τῷ ἀσεθεῖ, πῶς 


Et propter. hanc in allum rogredere.Propter eir- 
cumdantem te synagogam,quam,demittens te per 
gratiam,et carnem induens, possedisti ,regredere in 
altitudinem glori, quam ante mundi ortum habe- 
bas. VERS.9. Dominusjudicabit populos.Multis Scri- 
ptare locisdejudicio inspersus est sermo,tanquam 
qui maxime necessarius sit, servelque maxime in 
pietatis doctrina eos, qui in Deum per Jesum Chri- 
stum crediderunt. Quoniam autem diverse de judi- 
cio scriptus est sermo, confusionem quamdam iis 
videbitur parere,qui minus accurate hasdistinguunt 
significationes. Qui enim credit in me, non judica- 
iur:qui autemnon credit, jamjudicalus est $9.0uod 
si is,qui non credit,similis est impio,quomodo dic- 


ερηται τὸ μὰ ἀναστήσετθιι kssÓst; iv aplot:; Καὶ g tum est impios in judicio non esse resurrecturos6(? 


εἰ οἱ πἰστεύοντες υἱοὶ Θεοῦ διὰ τῆς πίστεως γεγόνασι, 
χχὶ ÓtX τοῦτο X2tot εἶσι τοῦ καὶ αὐτοι θεοὶ χοηματί- 
ζειν, πὠς θεὺς ἔστη bv συναγωγῇ θεῶν, kv uta δὲ 
θεοὺς ὀιχχρινεῖς 'AAÀ' ἔοικε τὸ κρίνεσθαι ποτὲ μὲν 
ἐπὶ τοῦ (62) δοκιµάζεσθχι ὑπὸ την !ραφφης παρα- 
λαμθάνεσθ-ι, ποτὲ δὲ ἐπὶ τοῦ κατακρίνεσθχι ἐπὶ 
μὲν τοῦ δοκιµάζεσθαι, ὡς τὸ, Κρ]νόν µε, Κύριε, ὅτι 
ἐγὼ iv ἀκακίᾳ µω ἐπομεύθην' ἐπάγει γὰρ but* Δοχι- 
μασόν µε, Εύριε, καὶ πείρασόν µε' ἐπὶ δὲ τοῦ κα- 
«τακρίνεσθαι, ὡς (63) τὸ, El vào ἑαυτοὺς ἐχρίνο- 
μεν, o9x ἂν ἐκρινόμεθα» εἰ γὰρ ἑαυτοὺς ἑξηταζομεν, 
φησὶν, οὐκ ἂν καταρίσει ὑπεδαλλόμεθα,. Πάλιν εἴρη- 
ται ακριθήσεσθχι τὸν Κύριον πρὸς πᾶσαν σάρκα (64] 
τουτέστιν, iv τῷ ἐξετασμῷ τῶν βεθιωμένων ἑκάσιῳ 
ἑχυτὸν ὑποθάλλει τῇ χρίσει, καὶ τὰ kautoü προστά- 
γµατα ἀντιπχρεξάγει τοῖς πεπραγµένοις ὑπὸ τῶν 
ἠμμαχρτηκότων, ἀπελογούμενος μετὰ ἀποθείξεων, ὅτι 
πάντα τὰ εἷς αὐτὸν Ἠκοντε ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν χρινο- 
μένων πεποίηκεν, ἵνα πειθόµενοι οἱ ἥμαρτηκοτες ὡς 
ἔνοχοι τοῖς ἀμαρτήμασιν, ὀποδεχόμενοι τὴν θείαν δἷ- 
κην, ἐκόντες πρωσῶνται (05/ τὸ ἐπιθάλλον αὐτοῖς ἔπι- 
της C". . 

D. "Eo:t Gi καὶ ἄλλο σηµαινόµενον ὑπὸ τῖς τοῦ 
κρίνεσθτι φωνῆς, καθά φησιν 5 Κύριος Βασίλισσα 
νότου ἐγερθήσεται iv τῇ κρίσει, xa! κατακρινεῖ τὴν 
γενξᾶν ταύτην, Τοὺς γὰρ ἀποστρεφομένους τὴν 
θείαν διδασκαλίαν, καὶ ἀφιλουκάλους , καὶ παντελώς 
ἀπεστραμμένως τὰ πα.δευτικἁ τῆς σοφίας δόγµατα, 


Et si credentes, per fidem facti sunt filii Dei, ac 
propterea digni sunt qui et ipsi vocentur dii, quo- 
modo Deus stabit in synagoga deorum, in medio 
autem deosdijudicabit 613 Verum videtur aliquando 
judicare pro probare a Scriptura accipi : aliquando 
vero pro condemnare.Sumiturquidem pro probare, 
verbi gratia, Judica me, Domine, quoniam ego in 
innocentia mea ingressus sum: ibi enim subjungit: 
Proba me,Domine,et tenta me93.Sumitur vero pro 
condemnare, ut in illo: Quod εἰ nosmetipsos judica- 
remus,non utique jupicuremur 95:si enim, inquit, 
nos ipsos perscrutaremur, condemnationi nequa- 
quam subjiceremur. Rursus dictum est Dominum 
cum omni carne judicium subiturum;id est,in ex- 


C quirenda ralione eorum qua cuique dum viveret, 


acia sunt, judicio se ipse subjicit, el sua precepta 
opponit factis peccatorum,argumentis ac demons- 
rationibus excusans ae, quod in salutem judican- 
dorum oinnia quae ad se attinebant,fecerit,ut ii qui 
peccaverunt,ubi persuasum fuerit sibi se peccatis 
obnoxios esse, convenientem sibi poenam, appro- 
bato judicio divino, haud inviti perferant. 

ὃ Vox autem judicare habet et aliam quoque 
significationem,ut cum dicit Dominus: Regina au- 
stri surget in judicio, et condemnabil generatio- 
nem istam04, Qui enim divinam aversantur doctri- 
nam,el decorum honestumque odio habent, et sa- 
pientize dogmata ad docendum idonea 109 prorsus 


συγχρίσει καὶ ἀντιπχραθέσει τῶν κατὰ τὴν ἰδίαν γε- D detestantur, postquam collati fuerint et comparati 
νεὰν ἐπὶ τῇ περὶ τὰ Χχλὰ σπουδῃ διενογκόντων, Bx- cum suisaqualibus,quirerum bonarum studio ex- 


ῥωτέραν φηαὶ λαμθανειν την ἐπὶ τοῖς παρεθεῖσι κα- 


$9 joan. 11, 18. 80 Psal. 1, 5. 6! Psal. Lxxxi, 
xu, 42 


(61) Colb. quartus 5 αὐτὸς pro Άμοιος. Subinde 
mss. nonnulli διακρίνει, 

(52) Non conveniunt inter se mss. hic et infra. 
Alii habent ἐτὶ τό, Alii ἐπὶ τῷ. Alii denique cum 
edilis ἐπὶ τοῦ Ibidem editi χατακρίνεσθει : sed mss. 
8i unitum excipias, κατχχοίνειν, 

('* 3) Sic Colb. qurrtus. Deest ὡς in edilis el in 
aliis mss. Paulo post editio Paris, ὃ.εξητάζοµεν . 
sed major pars mss. una cum editione Basil. ἕζη- 
τάζημεν. 

(64) Monet peritissimus vir Duczus legi apud 
Jeremiam xiv, 31, xoltx: αὐτὸς πρὸς πᾶσαν 
σάρκα. Hinc concludit hic fortasse melius legi κρι- 


celluerint,hosdicitob ea qua omiserunt penam gra- 


02 Psal. xxv, 1, 2. 63T1 Cor. xi, 31. 64 Matth. 


νεσθαι. Sed religio nobis fuit textum commutare 
contra fidem omnium mss.qui constanter habent 
κριθήτεσθαι. Fortassis noninepte verbum χρίνειν pos- 
sit hoc loco sumi pro eo quod est, comparare, hac 
sententia: Dictum est iterum fore ut Dominus com- 
paretur in judicio .um omnicarne.Et vero Domi- 
nus judicio se ipse quodammodo comparabit cum 
creaturis. Hoc est : precepta sua coiparabit cum 
lis qua in sua quisque vita gesserit. 

(05) Sic ires mss. Editi vero πρόσοιντο, Colb. 
quartus προῶνται. Reg. quartus mpóotvro. Vox a5- 
τοῖς deest in editis,sed reperitur in mss.Mox ver- 
ba illa: iv τη κρίσει, adjecimus ex Colb. quarto. 


- 


230 


8. BASILII MAGNI 


240 


viorem eese datures. Arbitrer autem emnes, quol- A τἁκρισιν. Οιμαι δὲ, ὅτι οὐχ  ὁμοίως χριθήσονται πάν- 


quot hoc terrestre corpus recepere,pari modoaju- 
sto illo judice non esse judicandos, quod quee forin- 
£ecus unicuique nostrum accidunt,utpote longe in- 
ter se diversa,uniuscujusque judicium varium effi- 
ciant. Nam earum rerum concursus, qua in nostra 
non sunt potestate, sed nos cireumdant vel invitos, 
aut aggravat peccata nostra,aut efficit leviora. Po- 
nas enim de slupro ferri judicium.Sed qui id admi- 
sit peccati,pravis erat ab initio institutus moribus: 
siquidem ex impudicis parentibus natus fuerat, et 
in flagitiorum consuetudine educatus, in ebrietati- 
bus, in comessationibus, in obscenis sermonibus. 
Contra, aliquis alius quem plurima ad optima quz- 
que sectanda invitabant,educatio, magistri, divinio- 


res sermonesab eo auditi, lectiones salutares.moni- g 


ta parentum, colloquia ad gravitatem et ad pudici- 
tiam informantia, victus moderatus:is si deinceps 
in simile peccatum atque alius delapsus est,nonne 
vite peracte rationem redditurus, poenas graviores 
quam alter jure optimo dabit? Ille enimob;id solum 
accusabitur, quod salutaribus subsidiis animo in- 
spersis recte usus non sit : hic vero preeterea, ob 
id etiam,quod multa ad salutem adjumenta nactus, 
propter intemperantiam et lemporis hrevissimi in. 
curiam se ipse prodiderit. Similiter autem et qui 
ab initio in pietate fuit institutus, omnemque in 
Dei dogmatis vitavit perversitatem, et qui enu- 
tritus est in Dei lege,qu:& omne accusat peccatum, 
et ad contraria provocat, ís non similem habebit 
idololatrie excusationem, atque ille, qui a paren- 
tibus exlegibus educatus est, et a gentibus idolo- 
latriam ab exordio fuit edoctus. Dominus judica- 
bit populos. Aliter Judeum, aliter Scytham. Ille 
enim in lege acquiescit et in Deo gloriatur,ac pro- 
bat meliora. Cum enim ex lege sit instructus, ac 
preter communes notiones prophetica et legalia 
scripta ei semper cantentur, eademque ab ipso 
ediscantur,si quidpiam prater jus admisisse inve- 
niatur,imputata sibi peccata labebuntur longe gra- 
viora. At Scythe Nomades agrestibus et inhumanis 
educati moribus, rapinis et contumeliis mutuis as- 
sueti, irze impotentissimi,et in se invicem facilli- 
me iracundia effervescentes,soliti omnem conten- 
tionem ferro dirimere, sanguineue prelia finire 
edocti, siquam humanitatem aut bonitatem sibi 
invicem ostenderent, per preclara sua facinora 
vindiclam acerbiorem nobis parant. Judica me, 
Domine, secundum justitiam meam,et secundum 
innocentiam moam super me. Hac verba superbi 
aliquid,et quod precationi Phariszi sese extollen. 
tis assimilesit, videbuntur habere:attamen candide 
intuenti.Propheta ab hoc animo procul 105 abesse 
judicabitur.Judica me, Domine, inquit, secundum 


(6) Reg.tertius habet γνώμην pro xpicvv.Ibidem 
In eodem codice legitor ἡμῶν τα. 
(67) Reg. tertius ἀκρόασιν λογίων. Statim codex 
idem σωτηρίας. 
(68) Colb. quartus ióvov ἐξ &oy sc. Ibidem editio 


τες ol τὸ γήϊνον τοῦτο σῶμα ἀἁγαχλαθόντες παρὰ τοῦ 
δικαίου κριτοῦ, θιότι τὰ ἔξωθεν συµπιπτοντα ἑχάστῳ 
ἡμῶν παρὰ πολὰ διαφέροντα παραλλαγηναι ποιεῖ τὴν 
ἑκάστευ χρίσιν (06). "H γὰρ βαρύνει ἡμῖν τὰ ἆμαρ- 
τήµατα, ἢ καὶ κουφίζει ἡ τῶν οκ ἐφ᾽ ἡμῖν, aAA 
ἀκουσίως περιϊσταμένων ἡμᾶς συνδροιή ποκείσθω 
γὰρ πορνείαν εἶναι τὸ κρινόµενον. )Αλλὰ ταύτην ὁ 
μέν τις μαρτε, πονηροῖς ἴθεσι τὸ ἓξ ἀρχῆς ἔντε- 
θραμµμένος' καὶ γὰρ καὶ ὑπὸ γονέων ἀσελγῶν εἰς τὸν 
βίον παρήχθη, καὶ συνανετράφη τῇ περὶ τὰ φαῦλα 
συνηθείᾳ, µέθαις καὶ xpo καὶ αἰσιροῖς διηγήµα: 
cw, "Alloc δέ τις, πολλὰ ἔγων τὰ προκαλούµε- 
να αὐτὸν Ἐπὶ τὰ κάλλιστα, ἀνατροφην, διδασκξλους, 
ἀχρόασιν λόγων (61) θειοτέρων, ἀναγνώσματα σωτή- 
px, νουθέτησιν γονέων, διηγήματα ποὺς σεµιήτητα 
καὶ σωφροσύνην τυποῦντα, δίαιταν κατεσιαλαένην, 
εἶτα ὐπενεχθεὶς εἷς τὴν ὁμοίχν ἁμαρτίαν τῷ ἑτέρμ, 
καὶ διδοὺς λόγον τῶν βεθιωµένων, πῶς οὐχὶ βαρυτέ- 
pac παρὰ τὸν ἕτερον ὁ τοιοῦτος δικαίως τιμωρίας 
ἀξιωθήσεται; 'O μὲν γὰρ ἐγχληθήσεται ἐπί µόναις 
ταῖς ἐγκατεσπαρμένχις κατὰ τὰς ὀννοίας σωτηρίοις 
ἀφορμαῖς, ὦ ὣς ob χρησάµενος atate ὑγιῶς' 6 δὲ πρὸς 
τούτῳ καὶ ὡς πολλῆς τυχὼν εἰς τὸ σωθῆναι συνερ- 
χείας, καὶ δι ἀκρασίαν xai αὴν bv βραχυτάτῳ και- 
p ἀπροσεξίαν προδεδωκὼς ἑχυτόν. "Ομοίως δὲ ὁ ἓν- 
τρεφόµενος ἀρχῆθεν τῇ εὐσεθέίᾳ, καὶ πᾶσαν διαστρ,- 
φὴν ἐκφυγὼν iv τοῖς περὶ Θεοῦ δόγµασιν, ἓ,τρεφό- 
µενος 8: xal. νόμῳ Θεοῦ διαθάλλοντι πᾶσαν ἁμαρτίαν 
xai προχαλουμένῳ ἐπὶ τὰ ἑναντία, οὗ ί ὁμοίαν ἕξει 
εἰδωλολατρείας ἀπολογίαν τῷ ἀπὸ πατέρων ἀνόμων 
ἀνατεθρχυμξνῳ, καὶ ἐθνῶν ἁρίηθεν (68) εἴδωλολα - 
τρεῖν δεδιδαγµένων. Κύριος κρινεῖ λαούς. "Άλλως 
τὸν Ἰουδαῖον, καὶ ἄλλως τὸν Σχκύθην. Ὁ μὲν γὰρ 
ἐπαναπαύεται νόμν, καὶ καυχᾶται ἐν θιεῷ, καὶ δοχι- 
pate: τὰ διαφέροντα. Κατηχούμενος «xw ἐκ τοῦ v. 
µου, Καὶ πρὸς ταῖς κοιναῖς ἀεὶ ἑννοίχις κατεπφὀόμε- 
νος, xai παιδευόµενυ τὰ προφητικὰ γαὶ o vouiuxa 
γράμματα, ἐὰν εὗρεθηῃ πταίσας παρχνόµως, πολλῷ 
βαρύτερα ἴξει λελογισμένα τὰ ἁμαρτήματα. Σχύθαι 
δὲ Νομάδες, ἀνημέροις xal ἀπανθρώποις συντραφέν- 
τες ἄθεσιν, ἁρπαγαῖς καὶ βίαἰς ταῖς κατ ἀλλήλων 
ἐνειθισμένοι (09), ἀκρατῶς μὲν ἔκοντες θυμοῦ, καὶ 
εὐκόλως εἷς τοὺς xai! ἀλλήλων παρε υμμοὺς ἐρεθιζό- 
µενοι, πᾶσαν δὲ φιλονεικίσν σιδήρω κρίνειν συνει- 
θισµένοι, καὶ αἵματι τὰς µάγας λύειν δεδιδαγµένοι͵ 


D idv τι πρὸς ἀλλήλους φ'λάνθρωπον xxl χρηστὸν im- 


δείξωνταί, ἡμῖν βαρυτέραν διὰ τῶν ἰδίων κατορθωµα- 
των τὴν τιµωρίαν παρασκευάζουσι. Κρῖνό, µε, Κύ- 
pit, κατὰ τὴν δικαιοσύνην µου, καὶ κατὰ τὴν ἀχα- 
Χίαν µου ἐπ ἔμοι. Δοξε τι ὁ λόγος ἁλαζονικὸν 
ἔχειν καὶ παραπλήσιον τῇ εὐχῇ τοῦ ὑψοῦετος ἑαυτὸν 
Φαρισαίου εὐγνωμόνως δὲ σκοποῦντι μαχρὰν γενή- 
σεται τῆς τοιαύτης διαθέσεως ὁ προφήτης. Kptvov 


ΡαΓἱ8.δεδιδαγµένων, Editio Basil.cum Regiis primo, 
secundo et quarto àed2zvuév. Subinde mss. omnes 
κατηχούμενος Ov, Edili χατηχούµενο: οὖν. 

(66) Editio Paris. ἠθισμένοι. Editio Basil. ἕνη- 
θισµένοι. Αἱ mss. tr68 ἐνειθισμένοι. 


MS | 








9341 


HOWILIA IN PSALMUM ΥΠ. 


242 


µε, Κύριε, φπαὶ, χατὰ τὴν δικαιοσύνην µου. Πο- A justitiam team. Multiplex est, inquit, de justitia 


λὺς, φησὶν, ἐστὶν ὁ περὶ τῆς δικαιοσύνης λόγος, καὶ 
δυσέφικτα τῆς τελείας δικαιοσύνης τὰ πέρατε. ᾿Ἔστι 
γάρ τί καὶ ἀγγέλων δικαιογύνη ὑπεραναθεδηχυτα τὴν 
τῶν ἀνθρώπων, και εἴ τις ὑπὲρ ἀγγέλους δόναμις, 
ἀναλογοῦσαν ἔχει τῷ µενέθει καὶ τὴν τῆς δικχιοσύνης 
ὑπεροχήν ' καὶ αὑτοῦ τοῦ Θεὀῦ 4 δικαιοσύνη ἡ ὑπερ- 
έχουσα πάντα νοῦν, ἄῤῥητος οὖσα xal ἀκχτάληπτος 
πάσῃ τῇ γενητῇ (70) φύσει. 

6. ᾽μμὲ οὖν κρῖνον, Κύριε, Χατὰ τὴν μὴν δι- 
καιοσύνην * τουτέστι, τὴν ᾿φικτὴν τοῖς ἀνθρώποις, 
xai δυνατὴν τοῖς bv capi ζῶσι. Καὶ κατὰ τὴν ἆκα- 
χίαν µου ἀπ᾿ ἐμοί Οὕτω γὰρ µάλιστκ συνίσταται 
4 διάθεσις τοῦ λέγοντος πὺλὺ μακρὰν οὖσα τῆς φα- 
ρισαϊκῆς ὕπερηφανίας. ᾽Ακαχίαν γὰρ ἆχυτου ὀνομα- 


sermo,ac ]ηθίλ19 perfecto fines captu sunt diffici- 
les. Est enim et angelorum justitia quadam, quse 
humanam longe superat : et si qua est virtus an- 
gelis superior, justitie praestantiam magnitudini 
sute congruentem habet. Quin etiam est ipsiusmet 
Dei justitia, que omnem transcendit intellectum, 
quzeque ineffabilis est, omnique create nature in- 
comprehensibilis. 

6.Me igilur judica, Domine,secundum justétiam 
meam; id est, eam,qua ab hominibus acquiri po- 
test,quaque eorum qui in carne vivunt, vires non 
superat. Et secundum innocentiam meam super m2. 
Sic enim maxime loquentis affectus procul a Pha- 
ristei arrogantia probatur distare.Etenim innocen- 


ζει τὴν οἰονεὶ ἀκεραιότητα καὶ ἀπειρίαν τῶν χρησί- B tiam suam nominat,quasi simplicitatem, ac insci- 


pev εἰς γνῶσιν, κατὰ τὸ εἱρημένον iv ταις Παροι- 
μίχις, OcC Άχακος πιστεύει παντὶ λόγῳ. Emi οὖν 
πολλοῖς ἀφυλάλτως περιπίπτοµεν ἐξ ἀπειρίας οἱ ἄν- 
θρωποι, παρχιτεῖται τὸν Θεὸν xal ἀξιοῖ συγγνώµης 
τυχεῖν ἐπὶ τῇ ἁκακίᾳ. Ἐκ δὲ τούτου δήλόν ἐστιν ὅτι 
ταπεινοφροσύνην τοῦ λέγοντος παρίστησι μᾶλλον fi 
ὑπερηφανίαν τὰ εἱρημένι. Κρῖνον γάρ µε, qnl, 
κατὰ τὴν ἐμὴν δικαιοσύνην, «καὶ κρῖνόν µε κατὰ 
τὴν ἀκακίαν τὴν οὖσαν bm! ἐμοι, Τὸ μὲν δικαίωμά 
µου τῇ ἀσθενείᾳ παρεξετᾶζων τῇ ἀνθρωπίνῃ, οὕτω 
κρῖνόν µε ^ τὴν 0i ἁπλότητα τῶν τρόπων µου κάτα- 
μαθὼν, μὴ ὡς (71) ἔντρεχὴ µε, μηδὲ ὡς εὐπερίθλε- 
πτον εἰς τὰ τού κόσμου πράγματα, οὕτως ἁμαχρτάνον- 
τά µε κχαταλικάσῃς. Συντελεσθήτω δὴ πονηρία ἆμαρ- 


tiam eorum qua cognitu utilia sunt : sicut io Pro- 
verbiis dicitur : 1nnocens credit omni verbo 65. 
Quoniam itaque nos homines in multis incaute ex 
imperitia offendimus, Deum rogat, petitque ut 
veniam propter innocentiam assequatur.Inde au- 
tem manifestum est loquentis humilitatem his dictis 
magis indicari,quam superbiam.Judica me enim, 
inquit, secundum justitiam meam, et judica me 
secundum innocentiam in me exsistentem.Ilaque 
justitiam quidem meam fragilitate humana adme- 
tiens,sic judica me: merum vero meorum simpli- 
citatem doctus, me non ut sagacem, neque ut in 
mundi negotiis circeumspectum,ita peccantem con- 
cemnes, VERS. 40. Consummelur nunc nequitia 


τωλῶν, "Αντικρυς μαθητής ἔστι τῶν εὐαγγελικῶν c, peccatorum. Hac qui precatur, procul dubio evan- 
πρυσταγµάτων ὁ ταῦτα εὐχόμενος. Προσεύχεται γὰρ  gelicerum preeceptoru'n discipulus est.Ürat enim 
ὑπὲρ τῶν ἑπηρεαζόντων αὐτὸν, ἀξιῶν πέρατι και ὅρῳ — pro persequentibus ipsum,pelitque ut fine et termi- 
vb τὴν πονηρίαν τῶν ἁμαρτανόντων περινραφῆναι, nO quodam peccalorum iniquitas circumscribator. 
"Qextp ἂν εἴ τις ὑπὲρ τῶν καµνόντων τὸ σῶμα προσευ- Quemadmodum, si quis pro iis qui ὥσγο sunt 
Κόμενος λέγοι' Συντελεσθήτω δὴ ἡ νόσος τῶν καµνόντων, — Corpore, deprecans, diceret : Consummetur nunc 
"Ίνα γὰρ μὴ ἐπὶ πλέον ἔρπόυσα ὡς (79) γ4γγραινα νομὴν :egrotantium morbus. Etenim ne serpens latius 
λαμθάνῃ ἡ ἀμαχρτία, εὔχεται παρὰ θεοῦ,στῆναι xalópi-— peccatum, velut gangrana ulterius depascatur,pe- 
σθῆναι τὴν ἐπὶ πλέον χύσιν τῆς ἁμαρτίας,ὃ ἀναπῶν τοὺς — tit a Deo, ul sistatur, circumscribaturque amplior 
ἐχθροὺς αὐτοῦ, καὶ καλῶς ποιεῖν τοὺς μισοῦντας βουλὀ- — peccati effusio : quippe inimicos suos diligebat, 
μενος, καὶ διὰ τοῦτο προσευχόµενος ὑπὲρ τῶν ἔπηρεα- lisque cuibas invisus erat, volebat benefacere, et 
ζόντων αὑτόν. Kal κατευθυνεῖς ὀίκαιον. Εὐθὴς ὁ δί- ideo precabatur pro persequentibus ipsum. E di. 
καιος :νοµάζεται * καὶ εὐθὴς ἡ (13) καρδία ἡ κατωρθω- — rigesjustum Justus nominatur rectus:item cor,vir- 
pé£vn. Tl οὖν βούλετχι ἐνταῦθα ἡ προσευχἡ τῷ Προφήτῃ; lute ornatum,vocalur rectum. Quid igitur hic sibi 
Εὔχεται γὰρ τὸν ἤδη ἔχοντα τὴν εὔθυτητα κατευθύνε- — vuli Prophet: precatio? Oratenim utis qui jam rec- 


σθαι. O5 γὰρ ἄν τις εἴποι εἶναί τι ἐν τῷ δικαίῳ σγολιὸν 
οὐδὲ διθστραμµένον οὐδὲ στραγγαλιῶδες,Τάχα δὲ ἀναγ- 
xala ὑπὲρ τοῦ δικαίου η αἴτησις, Tvx τὸ κατὰ πρόθεσιν 
αὐτοῦ εὖθὲς καὶ τὸ ἁδιάστροφον tnc γνώμης, τοῦτο τῇ 
παρὰ τοῦ θεοῦ χειραγωγίᾳ κατευθυνθῄ, ὡς μήτε ὑπὸ 
ἀσθενείας αὐτὸν ἀπονευσαί ποτε τοῦ οἱονεὶ χανόνος 
τῆς ἀληθείας (74), µήτε ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ τῆς άλη- 


65 Prov. xiv, 15. 


(10) Variant fere inter se mss. tum, cum vox 
γεννητός occurrit.Scribitur enim in aliis codicibus 
cum duplici v : in aliiscum unico. [loc loco editio 
. Basil. et Regii primus et sextus γενητῃ.Βάἰιίο Pa- 
ris. γεννητῇῃ. 

(11) Verborum illorum, μὴ ὡς, etc.,interpreta- 
tionem meiius intelliges,si ea invertas,hoe modo: 
morum vero meorum simplicitatem doctus, ita pec- 


tus est,dirigatur. Nemo enim dixerit esse in justo 
quidquam obliquum, aut transversum, aut tortuo- 
sum.Fortassis autem necessaria est pro justo pre- 
catio,ut reetum animi ejus propositum,mentisimmu- 
tabilitas Dei ductu ditigatur,nequando preinfirmita- 
te a veritatis quasicanone defleetat;neve eum veritatis 
inimicus perversis dogmatis laedat. Scrutans eorda etf 


cantem me conlemnes,non uL sugacem ,neque,etc. 
Mox Colb. septinius ἐπηρεαζόντων αὐτῷ. 

(72) Regii primus et tertius ἐπὶ πλεῖον προκό- 
πτουσχ O;. Alii mss. ut editi. 

(13) Sic mss. cum editione Basil. Editio Paris. 
εὖθυς 6..... εὖθὺς ἡ. - 

(74) Coll. quartus κανόνος τῆς εὐθείας. 


943 


S. BASILII MAGNI 


ow 


244 


renes Deus juste. Quandoquidem Scriptura multis à θείας τοῖς ἐνδιχστρόφοις δόγµασι παραθλαθηναι. 


in locis cor pro principali anima parte accipit, re- 
nes vero pro concupiscente, hic quoque idipsum 
significat: nimirum Judica me, Deus, tim ex meis 
circa pietatem dogmatis,tum ex motibus affectuum 
meorum : tu namque corda et renes perscrutaris. 
Scrutatio proprie es! inquisitio,tormentis omnibus 
adjuncta,quam adversus examinandos adhibentju- 
dices,ut ii qui in se tegunt postulata,id quod late- 
bat, in medium vi dolorum proferamt. Profecto in 
judicis 104 examine omnis erroris experti tam 
cogitationes, quam actiones nostre expenduntur. 
Nemo igitur verum judicem preeveniat,ante tempus 
judicet nemo,Quoadusque veniat Dominus,qui et 
 (luminabit abscondita tenebrarum ,et manifesla - 
bit consilia cordium96.1taque dum scrutatur corda 
ei renes Deus,suam ostendit justitiam. Et quidem 
examiDatum est cor Αυτα” án Deum ex tota sua 
anima et ex toto corde diligeret, quando jussus est 
13aac pro holocausto offerre : ut compertum esset 
(ilium suum ab ipso supra Deum non amari. Exa- 
ininatus est autem et Jacob,fratris insidiis petitus, 
ul fraternaipsius charitas inter tanta Esau peccata 
nihilo remissior appareret. Itaque horum corda 
examini fuere subjecta. Quin et renes Josephi ex- 
y ensi (uerunt,quando, lasciva domina amore ejus 
insaniente, voluptati turpissima honestatem pudi- 
citisie preetulit.I[deo autem probatus est,ut commu- 
ni consensu spectatores judicii Dei faterentur ja- 


᾿Ετάζων καρδίας καὶ νεφρὺς ὁ θεὺς δικαίως. 
Ἐπειδὴ καρδίαν ἡ loxoh πολλαχοῦ ἐπὶ τοῦ ἡγεμονι- 
κοὺ παρχλαμθάνει, νεφροὺς δὲ πολλαχοῦ ἐπὶ τοῦ 
ἐπιθυμητικοῦ τῆς ψυχῆς, καὶ ἐνταῦθα τὸ αὐτὸ ση- 
μαίνει *. ὅτι, Ὁ θεὸς, xptvóv µε ἐπί τετοῖς δόγµα: 
σιν οἷς ἔγω περὶ τῆς εὐτεδείας, καὶ ἐπὶ τοῖς χινή- 
µασι τοῖς παθητικοῖς * σὺ γὰρ cl ὁ ἑτάζων καρδίας 
καὶ νεφρούς. ᾿Ετασμὸς κυρίως ἐστὶν d μετὰ πασῶν 
βασάνων προσαγοµένη ἔρευνα παρὰ τῶν κριτών τοῖς 
ἐξεταζομένοις, ἵνα ol κρύπτοντες παρ ἑαυτοῖς τὰ 
ἐπιζητούμενα τῇ ἀνάγκῃ τῶν πόνων clo τὸ ἐμφανὲς 
καϊταστήσωσι τὸ λανθάνον,. "Ev γὰρ τοῖς ἁπαρχλο- 
γίστοις ἐξετχμοῖς τοῦ αριτοῦ ἑτάζονται μὲν ἡμῶν 
o! λογισμοὶ, ἑτάζονται δὲ καὶ αἱ πράξεις. Μηδεὶς 
οὖν προλαµθανέτω (15) τὸν ἀληθινὸν κριτην, μηδὲ 
πρὸ καιρού τις κρινέτω, "Etc ἂν 110n ὁ Κύριος, ἃς 
καὶ φωτίσει τὰ κχρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανε- 
βώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν, 'Av οὖν τῷ ἑτάζειν 
καρδίας καὶ νεφροὺς ὁ Θεὸς τὸ ἑαυτοῦ δίκαιον ἀνα- 
φαίνει. ᾿Ητάσθη μὲν οὖν ἡ «ἁαρδία τοῦ ᾿Αθραὰμ, εἰ 
ἀγαπᾷ τὸν θεὸν ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ ἰξ 
ὅλης τῆς καρδίας, ὅτε ἐκελεύσθη ὁλο:αύτωµα &vevev- 
κεῖν τὸν Ἰσχὰκ, ἵνα φανῇ, ὅτι οὐκ ἀγαπᾷ τὸν υἱὸν 
ὑπὲρ τὸν θεόν ' ἠτάσθη δὲ xai Ἰακὼδ ἐπιθουλευόμε- 
νος ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ, "va λάμψῃ ἓν “οσούτοις ἆμαρ- 
τήµαει τοῦ ᾿Βσαῦ μὴ ἀμθλονομένη αὐτοῦ ἡ φιλαδελ- 
φία. Τούτων μὲν οὖν αἱ καρδίχι ἠτάσθησαν * νεφροὶ 
δὲ ἠτάσθησαν τοῦ Ἰωσὴφ, ὅτε, Ἐπιμανείσης αὐτῷ cnc 


re ei deferri honorem, quod illius castitas in ma- 7 ἀχολάστου δεσποίνης, τὸ σεμνὸν τῆς σωφροσύνης τῆς 


gnis periculis mirum in modum eluxisset. 


ἁσχήμονος ἡδονῆς προετίµησεν. Εἰς τοῦτο δὲ (76) 


ἠσάσθη, ἵνα ol θεαταὶ cre χρίσεως τοῦ Oto) συνθῶνται δικαίως ἀπονεμομένην αὐτῷ τὴν τιλὴν, διὰ τὸ ἐν 
αξγάλοις δοκιµαστηρἰοις ὑπερλάμψαι αὐτοῦ τὴν σεμνότητα. 


7 V£ns.11. Auzrilium meum a Domino, Proprie 
qui oppugnaptur,adversus impetus hostiles in bel. 
lis auxilium quzrunt.Et hicitaque invisibiles suos 
inimicossentiensquispiam,periculumque quod sibi 
a^ inimicis ipsum cireumsedentibus impendet, in- 
Laens,dicet : Auxilium meum non ex divitiis, ne- 
«que ex ullo corporali subsidio, neque ex potentia. 
aut meis viribus,neque ex ulla cognationehumana, 
:edAuzilium meum a Domino. Qualeautem mittat 
auxiliumtimentibus se Dominus,alibi a psalmo di. 
icimus dicente : /mmitlel angelus Domini in cir- 


7. 'H βοήθειά pou πχρὰ τοῦ θεοῦ. Κυρίως tv 
πολέµοις κατὰ τὰς Ἐφόδους τῶν ἑναντίων τὰς Don. 
θείας ἐπιζητοῦσιν οἱ πολεμούμενοι. Καὶ ἐνταῦθα τοί- 
vov ὁ τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν ἑαυτοῦ ἐπχισθανόμενος, 
καὶ τὸν ἐφεστῶτα αὐτῷ κίνδυνον παρὰ τῶν περιστρα- 
τοπεδευοµένων αὐτὸν πολεμίων ὁρῶν, ipst * Ἡ βοή- 
θειά µου οὐχ ἐκ πλούτο, οὐδὲ ix σωματικῶν üoop- 
μῶν, οὐδὲ bx ωνάμεως xat ἰσχύος ἐμῆς, οὐδὲ kx 
σογγενείας ἀνθρωπίνης, ἀλλ Ἡ βοήθεια µου παρὰ 
τοῦ θεοῦ. Ποταπὴν 9i συμμάχίαν ἀποστέλλει τοῖς 
φοθουµένοις αὐτὸν ὁ Κύριος, ἀλλαχοῦ µεμαθήκαµεν 


ruitu. limentium eum. el eripiet eos 61. Et alibi : ΑΝ- p τοῦ ψαλμοῦ λέγοντος * Παρεμθαλει ἄγγελος Κυρίου 


Πε qui eruit me 68. Qui salvos facit rectos corde. 
ltectus corde id est,cujus animus neque ad exces- 
sum,neque ad defectum vergit,sed ad medium vir- 
tutis dirigitur. Qui enim a fortitudine ad minora 
deflectit, timiditate pervertitur ; qui vero ad ma- 
jora progreditur, delabitur in audaciam. Quam- 
obrem hujuscemodi homines qui a medio aberrant 
vel excessu, vel defectu, obliquos et obtorlos Scri- 
p''ura nominat 69,Quemadmodum enim linea obli. 


κύχλῳ τῶν φοθουμένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐ- 
τούς * xal ἀλλκχω  Ὁ ἄγγελος ὁ ῥυόμενος µε. 
τοῦ σώζοντος τοὺς εὐθες «f καρδφ. Εὐθύς 
ἐστι (17) τῇ καρδίᾳ ὁ τὸν λογισμὺν μὴ ἔχων ῥέποντα 
πρὸς ὑπερθολὴν μηδὲ ἕλλειφιν, ἀλλ᾽ ἀπευθυνόμενος 
πρὸς τὸ µέσον τῆς ἀρετῆς. Ὁ γὰρ ἀπὸ τῆς ἀνδρίας 
ἐπὶ τὸ ἕλαττον παρεκχλίνας γατὰ δειλίαν διακστρέφε- 
ται * ὁ δὲ ἐπὶ πλέον ὑπερταθεὶς ἐπὶ την θρασύτητα 
ἀποχλίνει. ιόπερ τούτους σκολιοὺς ἡ l'o19A ὀνομά- 


661 Cor. wv, D. 07 Psal. xxxin, 8. 98 Gen. Στ, 16. 600 [ οτί. xxvi. 24. 


(78) Colb. quartus προλχδέτω. 
(76) Reg. terlius si; τοσοὐτόν δέ. Aliquanto post 
Colb. quarius βοηθείχς ζητοῦσιν. Mox iden ims. 


ἐπαισθύμενος. Infra Reg. terlius των στρατοπεδευο- 


μένων. 
(77) Reg. terius et Colb. quartus εὐθής ἔστι. 








245 


HOMILIA IN PSALMUM VII. 


246 


ζει, τοὺς ταῖς ὑπερθολαῖς καὶ ἑλλείψεσι τοῦ µέσου A qua fit,cum ejus rectitudo modo in convexum,modo 


διχµαρτάνοντας. "Ὥσπερ γὰρ σκολιὰ γραμμή γίν- 
txt, πυτὲ μὲν ἐπὶ τὸ χυρτὸν, moth δὲ ἐπὶ τὸ κοῖλον 
της εὐθείας διακλοσθείσης' οὕτω καὶ σχολιὰ καρδία, 
v9) μὲν ὑψουμένη δι ἁλαζονείαν, νῦν δὲ ταπεινου- 
piva διὰ λύπας xal συστολάς. Διόπερ φησὶν ὁ Ἐκ- 
λησιαστης, ὅτι Διεστραμμένον (778) οὐ κατευθυν- 
θήσεται. Ὁ θὲὸς κριτὴς δίκαιος καὶ ἰσχυρὸς xal 
µχκρόθυµος, xal μὴ ὀργὴν ἐπάγων va9'! ἑκάστην 
t4ípxv (79). Τοῦτο ἔοικεν ἀποτεινόμενος πρὸς τούς 
ποτε (80) ταραχθησοµένους ἐπὶ τοῖς συµθεθηκόσιν ὁ 
Προφήτης διαλέγεσθχι, οἱονεὶ καταστέλλων τῶν ἂν- 
0. mv τὴν ταραχὴν, µήποτε ἀπιστήσωσι (8/) τῇ 
περὶ τῶν ὅλων προνοίφ, ὁρῶντες ἀνεχδίκητον πατέρα 
ἐπὶ υἱοῦ ἐπαναστάσει, καὶ τὴν πονηρίαν τού ᾿Αθεσ- 


in concavum diffringitur : sic etiam obliquum cor 
est,quod nunc per jactantiam arrogantiamque ef- 
fertur, nunc autem per molestias et animi demis- 
sionem dejicitur.Ideo Ecclesiastes ait; Perversum 
tion dirigetur 10. VgRs.12.Deusjudec justus,et for- 
tis,el longaminis,et non iram adducensper singe- 
los dies.Hos qui aliquando ob rerum eventusturban- 
di erant vehementius adoriens Propheta,hoc dicere 
videtur, veluti sedans hominum perturbationem ,ue 
quando providentic universa moderanti diffidant, 
cum viderint patrem, filio in eum insurgente, inul- 
lum relinqui,et nequitiam {06 Absalonis in iis 
qua proposuerat feliciter procedere. Itaque stoli- 
das eorum cogitationes corrigens,id eis testimonii 


1464. εὐοδουμένην ἐν ol, προέθετο. Διορθούμενος οὖν p dedit : Deusjudez justus εί fortis,et longanimis, et 


x τῶν τὺ bv τοῖς λογισμοῖς ἀνόητον, διεμαρτύρατο 
Κὐτοῖς 0 θεὸς χριτὴς δίκαιος καὶ ἰσχυρὸς καὶ 
uxxodÜouoc, xxi nh ὀργὴν ἐπάγων καθ) ἑκάστην 
Ἱνεέραν. Οὐκ ἀχρίτως τι Ὑίνεαι τῶν γΥινοµένων, 
αλλὰ τοῖς ἑκάστου µέτροις ἀντιμετρεῖ ὁ θεὸς οἷς 
πρελαθὼν ἀπεμέτρησε τὰς κατὰ τὸν βίον πράξεις. 
᾿Επεὶ οὖν πἐπρακται gol τις ἁμαρτία, χατὰ τὴν 
xia τὴν ἐμαυτοῦ ἀντιλαμθάνω. MÀ τοίνυν λαλεῖτε 
«4tà τοῦ θεοῦ ἀδικίαν ὁ γὰρ θΘεὸς κριτὴς δί- 
χιος (82). Mat οὕτω Λταπεινῶς διανοεῖσθε περὶ 
Θεοῦ, ὥστε οἴεσθαι αὐτὸν ἀτονετν πρὸς τὴν ἐχδίκη- 
σ.ν' καὶ γὰρ xai ἰσχυρός ἐστι. Τίς οὖν ἡ αἰτία τοῦ 
p^ ταχεῖαν ἐπάγεσθαι τοῖς ἁμαρτάνουσι τὴν τιµω- 
ow } Διότι µακρόθυµός ἐστι, Mà ὀργὴν Ιπάγων 
x:i0' ἑχάστην ἡμέραν. ᾿Εὰν μὴ ἰἱπιατραφῆτε, τὴν 
ῥυμφαίαν αὐτοῦ στιλθώσει, ᾿Απειλητικὸς ὁ λόχος, 
ti; ἐπιστροφὴ» ἑνάγων τοὺς βραδεῖς εἰς µετάνοιαν. 
(ὐκ εὖθὺς ἀπει)εῖ τὰ τραύματα xal τὰς πληγὰς καὶ 
-ὡς θαᾳνάτος, ἀλλὰ στίλθωσιν ὅπλων, καὶ οἱονεὶ πα- 
ᾳασκευήν τινα πρὸς τὴν ἄμυναν. "omo γὰρ οἱ 
ῥιασμήχοντες τὰ ὅπλα τὴν Ἱπὶ τὸν πόλεμον ὁρμὴν 
7*4 τούτου παραδηλοῦσιν, οὕτω χχὶ τοῦ Θεοῦ τὴν 
ἐπὶ τὸ (83) τιµωρεῖσθαι χίνησιν ἐμφῆναι βουλόμενος 
5, λόγος, στιλθούῦν ἔφησεν αὐτοῦ τὴν ῥομφαίαν. Τὸ 
τώξον αὐτσῦ ἑνέτεινε, καὶ ἠτοίμασεν αὑτὸ, καὶ ἐν 


*0 Eccle. 1, 15. 7! Psal. Lxxiv, 6. 


.. (18) Διεστραμμένον, etc. Respexit Basilius ad 
sensum Ecclesias, non ejus verba retulit. Hoc 


tion iram adducensper singulos dies. Nihil temere 
fit eorum qus geruntur: sed cuilibet Deus ea men- 
sura rependet,qua prior in hac vita actiones suas 
fuerit dimensus. Quoniam igitur peccutum ego ad- 
tisi,pro meo merilo vicem recipio. Nolite ergo lo- 
qui adversus Deum iniquilutem 1! : Deusenim est 
judex justus. Neque ita abjecte deDeo cogitaveritis, 
ipsum ad ultionem sumendam invalidum esse ut 
arbitremini: nam est et fortis. Quid igitur causam 
est, quod non statim penam infligat peccantibus? 
Quoniam longaminis est, Non iram adducens per 
singulos dies. VgRs. 49. Nisi conversi fueritis,gla- 
dium suum vibrabit, Minax est ille sermo,ad con- 
versionem inducens tardos ad poenitentiam. Non 
statim minatur vulnera, plagas,mortes : sed ar- 
morun vibrationem velut apparalum quemdam ad 
ultionem, Quemadmodum enim qui tergunt arma, 
suum ad bellum impetum per hoc significant : sic 
et Scriptura ubi Dei ad ultionem motum vult osten- 
dere, ab ipso vibrari gladium dixit : Arcum suum 
teteudilt,et paravit illum,(VERs 14) el in eo paravit 
vasa mortis. Non nervus quispiam est qui arcum 
tendat Dei,sed puniendi potentia,que aliquando in- 
tensa est,aliquando vero remissa. Peccanti igitur 
Scriptura minatur futura supplicia sibi preparata 


quod idem est ac patiens,qui Grace dicitur paxpó- 
θυµος. Tertia quoque interpre'atio adjecta est : 


autem scnl t, 15 : Διεστραμμένον οὗ δυνήσεται ἐπι- D Nunquid irascitur. per singulos dies? quod, sive 


κοσμτθῆναι, Perversum non poteri: adornari. 
(19) Chrysostomus, ὁ δὲ 'Eópatoc, κατὰ πᾶσαν 
ζωήν. Sed aliter legimus in ezaplis : Efpatoc 
᾽ωωνή : melius, ζωώμ. Addit Chrysostomus: ἄλλος, 
απειλούµενος. Álium autem {αυ interpretemAqui- 
lam esse,ex iisdem Hezaplis discimus.Montfauco- 
nius noster laudat Agellium, qu:ita in hunc locum 
cJisserit. « Deus judez justus, fortis οί patiens : 
nunquid i»ascitur per singulos dies?Obscurior est 
hic versus,et obscuritatem fecit, nisi fallor, diver- 
sarum interpretationum,quod in editione LXX so- 
let accidere, congestio, Nam verbum, foriis, non 
est LXX, nusquam enim in Psalmis sic solentred- 
dere Hebreum nomeu el; sed ex Aquila interpre- 
' tatione sumptum, qui solet ἰσχυρύ, fortem inter- 
pretari.Pr&terea allerum nomen quod sequitur, e£ 
fens,ex altera interpretatione manavit,compre- 
endens duo Hebr:a verba el 3oem, not irascens, 


LXX, sive alius quispiam interpretatus sil, non 
quasi per interrogationem intellexit, sed per ne- 
gationem, sic : e non irascitur per singulos dies, 
et sine interrogatione intelligere videntur Basili- 
us, Theodorus Antiochenus, Theodoretus, et de 
nostris Augustinus, » elc. 

(80) Colb. quartus πρὸς τοὺς ποτε. Bdili et reli- 
qui omines Π68. πρὸς τοὺς τότδ., 

(δ1) Colb. quartus ἀπιστήσωμεν., Mox editi cum 
Colb. septimo προσέθετο. Alii sex mss. προίθετο, 
Aliquanto post editi cum majori parte mss. τοῖς 
ἑκάστου µέτροις,. Duo mss. τοῖς ἑκάατῳ µέτροις. 

(82) llla, καὶ ἰσχυρὸς καὶ µακρόθυµος, addita 
sunt in Colbertinis quarto et septimo post vocem 
δίκαιος. 

(83; Mss. που pauci ἐπὶ τῷ. Verba illa, καὶ 
Ἡτοίμασεν αὑτὸ, xai iv αὐτῷ ΠἩτοίμασε σκεύη θὰ- 
νάτωυ, addidiiuus ex Golbertinis quarto et septiino. 


241 


S. BASILIT MAGNI 


esse,si in peccato permanserit. Parata sunt enim A αὐτῷ ἠτοίμασε σχεύη θανατου, Ov νευρα tí; kuuv d 


ih arc: vasa mortis. Vasa autem mortis, virtutes 
sunt, qua Dei inimicos exterminant.Sagittas suas 
ardentibus effecit. Ut enim dignis ob materiam us- 
tioni idoneam a Creajore conditus est ; non enim 
propter adamantem qui ab igne non absumitur, 
sed propterligna flamme suscipiends apta,creatus 
est:ita et sagitteDei ob easanimas,quefacile ignem 
concipiunt, multumquecollegerunt ejussubstantiz, 
qua terrena est, et ad interitum idonea, ab ipso 
effect: sunt. Qui igitur ignitas diaboli sagittas prius 
recipiunt,ac intra se retinent, ii Dei excipiunt sa- 
gittas. Idcirco ait : Sagittas suas jam ardentibus 
e[fecit. Adurunt autem animam amores ad carnem 
spectantes, opum cupidilas, ire sstuantes, el ea 


διατείνουσὰ xb τόξον τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ κολαστικὴ Siva - 
µις, Toti μὲν ἐντεινομένη, ποτὲ δὲ ἀνιεμένη. Τῷ οὖν 
ἁμαρτάνοντι ἀπειλετ ὁ λόγος, ὅτι ἔτοιμα αὐτῷ ἐστι 
τὰ μέλλοντο εἷς κόλασιν ἀποπέμπεσθαι, ἐὰν ἐπιμένῃ 
τῃ ἁμαρτίᾳ. Ἡτοίμασται γὰρ iv τῷ τόξῳ σχεύη ϐ1- 
νάτο. Σκεύη Oi θανάτου δυνάμεις εἰσὶν ἀφανιστιχαὶ 
τῶν ἐχθρῶν τοῦ Θεοῦ. Τὰ βέλη αὐτοῦ τοῖς καιοµένοις 
Εξειργάσχτο. ”ωσπερ τὸ πρ τῇ χαιομένῃ ὕλῃ παρὰ 
τοῦ Χτίσαντος ἐξειργάσθη' o) γὰρ διὰ τὸν ἁἀδάμαντα 
ἐκτίσθη τὸν μὴ τηκόµενον ὑπὸ τού πυρὸς, ἀλλὰ διὰ 
τὰ ξύλα τὰ κατακαιύμενα. οὕτω καὶ τὰ τοῦ θεοῦ 
βέλη ταῖς εὐχαταπρήστοις ψυχαῖς, ὦν πολὺ τὸ ὑλι- 
κὸν καὶ τὸ πρὸς ἀφανισμὸν ἰπιτήδειον συνείλεκται, 
παρ) αὐτοῦ κατειμγάσθη. Οἱ οὖν προλαθόντες καὶ 





qua animum urit absumitque tristitia, et alieni à p ἔχοντες ἐν ἑχυτοῖς τὰ πεπυρωμένα βέλη τοῦ διαδό- 
Deo timores. Qui autem est ab inimici sagittis oo (84), οὗτοι δέχονται τὰ βέλη τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο 
illesus, Deique indutus est armaturam, a letiferis φησι Τὰ βέλη αὐτοῦ τοῖς ἤδη καιοµένοις ἔξειρ- 
sagittis intac(us permanet. γάσατο. Kaloom δὲ duy»  Éowttc σαρχικοὶ, καὶ 
ἐπιθυμίαι χρηματων, καὶ διάπυροι ὀργαὶ, xal λύπαι φλέγουσαι καὶ ἑκτήχωυσαι τὴν duy hv, xxi φόθοι ol 
ἄλλοτριοι τοῦ Θεοῦ. 'O μέντοι ἄτρωιος ὑπὸ τῶν τοῦ ἐχθροῦ βελῶν, καὶ ἑνδεδυμένος τὴν πανοπλίαν τοῦ 


θεοῦ, τῶν θανατηφόρων βελῶν ἀπείρατος διαμένει. 

8. Vgns. 15. Ecce parturiit injustitiam,concepit 
dolorem ,el peperit iniquitalem. Et quidem, quod 
ad ordinem pertinet, confusa videntur esse hzc 
verba.Nam primum concipiunt pregnantes,deinde 
parturiunt, postremo pariunt. Hic vero primum 
puerperii dolores fiunt, deinde conceptio, postre- 
mum partus. At hzc cordis conceptionem signifi- 
cantissimeexplicant.Irrationales enim incontinen- 
tium impetus, insanzque ac furentes 106 libidi- 
nes,dicuntur poerperii dolores,eo quod cunt velo- 
citate et dolore in anima iunascantur. Qui autem 
ob talem impetum pravis succubuit cogitationibus, 
is dolorem concepit: et qui cordis malitiam per ini- 
quas actiones incendit, is peperit iniquitatem. Vide- 
tur autem hzec dicere, quod eum pudeat esse iniqui 
filii patrem. Non meus, inquit, filius est, sed ejus 
patris factus est filius, cui se in adeptionem per 
peccatum mancipavit. Nam secundum Joannem : 
Qui facit peccatum.ex diabolo natus est 73. Ecce igi. 
tur eum parturiit diabolus per iniquitatem,et con- 
cepit ipsum: hoc est, in peniltissimis sui ipsius re- 
cessibus detentum sub viscera proprii affectus per- 
traxit,ac eo gravidus,tum demum peperit, cum in 
apertum illius protulit iniquitatem: siquidem ejus 
in patrem rebellio denuntiata omnibus est per pra- 


8. Ιδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν, αυνέλαθε — mÓvov, 
καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν, ως μὲν πρὸς τὴν τάξιν δοχετ 
συγχκεχυµένως ἡ λέξεις ἔχειν ἐπειδὴ πρῶτον zi 
χύουσαι συλλαμθάνουσιν, εἶτα ὠδίνουσι, τελευταῖον 
δὲ τίκτουσιν 183) ἐνταῦθα δὲ πρῶτον ἡ ὥδίν, εἶτα ἡ 
σύλληψις, εἶτα ὁ τοκετός πρὺς δὲ εήν τῆς καρδίας 
σύλληψι» μφαντικώτατα ἔχει. Αἱ γὰρ ἆλογοι τῶν 
ἀκολάστων Ópual καὶ ai μανικαὶ καὶ παροιστρυσαι 
ἐπιθυμίαι ὠδτνες ἐλέχθησαν, διὰ τὸ μετὰ ὀξύτητος 
καΐ πόνου ἐγγίνεσθαι τῃ doy. Κατὰ δὲ τὴν τοιαύ- 
την ὁρμῖν ὁ περικρατῆς τῶν πονηρῶν μὴ γενόμενος 


C βουλευμάτων συνέλαθε πόνον᾽ καὶ ὁ τὴν bv τη κχρ- 


δίᾳ Κακίαν διὰ τῶν πονηρῶ, πράξεων Ἐκχαύσας (86) 
ἔτεχε τὴν ἀνοιιίαν. "Equus δὲ ταῦτα λέγει, αἶλχυνό- 
µενος ἐπί τῷ πατὴρ εἶναι παιδὸς παρανέμο. Οὐκ 
ἔμος, φηλδὶν, ὁ παῖς, ἀλλὰ τοῦ πατρὸς γέγωνεν υἱὸς, 
ᾧ διὰ τῆς ἁμαρτίας lautbv εἰσεποίησε, Διότι /ατὰ 
tbv Ἰωλννην, 'O ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διχ- 
θόλου γεγέννηται. ᾿Ιδοὺ οὖν ὠθδίνησεν αὐτὸν διὰ της 
ἀδικίας, xai συνέλαθεν αὐτὸν, olovti ἓν τοῖς οἰχειοτά-- 
τοις ἑαυτοῦ ὑπὸ τὰ σπλάγχνα τῆς ἰδίας διχθέσεως 
ἤγαγε καὶ ἐκυοφόρησεν αὐτὸν ὁ διάθολος εἶτα &x- 
εγέννησεν αὐτὸν, ἑκφανΏ την ἀνομίαν αὐτοῦ καταστή-- 
σας, διότι πᾶσι προεκηρόχθη d κατὰ τοῦ πατρὸς 


ἑπανάστασις. Λάκκον ὤρυξε, καὶ ἀνέσκαφεν αὖ- 





εοπθπι. Vens.16. Lacum aperuit,et effodit eum.No- p τόν. Οὐ πἀνο ἐπὶ καλοῦ εὑρίσκομεν τὸ ὄνομα τοῦ 
men lacus in divinis Scripturis non admodum in λάκκου τεταγµένον ἐν ταῖς θείχις Γραφαῖς' ὡς οὖδε 
bonam partem invenimus acceptum ;sicut neque có epéap ὕδατος ἐπὶ Ἐχείρονος. Aáx«oc μὲν γὰρ ἔστιν 


7? | Joan. ΠΠ, 8. 


(84) Colb, septimus habet πονηροῦ pro διαδόλου. 
Illud, ἐξειργάσατο, deest in editis : sed additum est 
ex tribus mss. Ibidem legitur in editis et in non- 
nullis mss. ém6»u/a:sed legitur in majori parle mss. 
Επιθυμίαι, Paulo post iss. plerique omnes οἱ ἆλλό- 
τριοι. Deest articulus in excusis. 

(85) Editio Basil. etsex mss sic habent : &xe:n 
πρώτον a! χύουσαι συλλαμθάνουσι, τελευταῖον Ok ὦδι- 
νουσιν, εἶτα τίκτουσν. Editio Paris. et Πορ. tertius 
ut in textu.Infra editi et Regii primus et sextus μὴ 


γενόμενος. Particula µή deest in aliis quatuor mss. 

(86) Sic codices septem EditioParisiensis byxzJ- 
σας. Censetvir lingaz Greca scientissimas Combe- 
fisius ἐγχυήσας hic legendum esse. Sed ejus conje- 
cturam non sequimur,non quod displiceat,imo pla- 
cet maxime, sed quod nullius ms. auctoritate iuni- 
tatur. Aliquanto post editio Paris. υἱὸς ἐκείνου ᾧ : 
Sed inss. omnes υἱὸς ᾧ, bene. Subinde Reg. pri- 
mus et Colb. septimus διαθόλου γεγένηται, 





$49 


HOMILIA I IN PSALMUM XIV. 


250 


sl; ὃν ὰθλήθη ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ Ἰωσήφ. KalÀ puteus aquein malam. Locus enim est,in quem a 


ὅτε πατάσσεται (87) "Amb πρωτοτόχου Φαραὼ ἕως 
πρωτοτόκου τῆς αἰχμαλώτιδος της iv τῷ λάκκῳ. 
Καὶ ἓν τοῖς WaAuotc * Προσελογίσθην μετὰ τῶν 


χατχδαινοντων εἷς λάκχον. Καὶ ἐν τῷ ὮἹερεμίᾳ 
φησίν * Ἐμὲ ἐγκατέλιπον πηγὴν ὕδατος ζῶντος, 
xxi ὄρυξα, ἑαυτοῖς λάκκους συντετριβµένους, 


οἳ οὗ δυνήσονται ὕδωρ (88) συνέχειν. ᾽Αλλὰ καὶ 
kv τῷ Δανιηλ λάκκος λεόντων ἀναγέγραπται, εἷς Ov 
ῥίπτεται Δανιήλ. Φρέαρ δὲ ὀρύασει ᾿Αθραάμ * καὶ οἱ 
παῖδες τού 'igxáx * vai ἐπὶ φρέχρ ἐξελθὼν ἀνεπαύετο 
Μωύσῆς. Καὶ ἐντολὴν λαμθάνοµεν ἀπὺ τοῦ Σολομῶών- 
τος πίνειν ὕδατα ἀπὸ ἡμετέρων ἀγγείων xal ἀπὸ 


suis (ratribus conjectus est Joseph. Et cum cedes 
facta est A primogenito Pharaonis, usque ad pri - 
mogenitum captive que in lucu 75, EA in Psalmis : 
ZEstimatus sum cum descendentibus in. lacum'4.Et in 
Jeremia: Me fontem aque vivet,inquit, derelique- 
runi ,et foderuni sibi lacus contritos,qui non pote - 
1un continere aquam? 5. Atque etiam in Danielela- 
ους leonum descriptus est,in quem dejicitur Daniel 
ipse. Puteum aütem effodit Abraham : item pueri 
Isaac : et ad puteum progressus requieseebat Mo- 
ses.Et jubemur a Salomone aquam bibere ex no- 
stris vasis,eL ex puleorum nostrorum fonte 76.Quin 


Ἀμετέρων φρεάτων πηγῆς. Καὶ ὁ Σωτὴρ παρὰ τῷ  eliamSalvalor ipse juxta puteum cum Samaritana 
φρέατι τῷ Σαµαρείτιδι περὶ θείων μυστηρίων διαλέ- de divinis mysteriis disserit. Causam vero cur lacus 
Ύετχι. Tis δὲ alslaw τοῦ ἐπὶ χειρόνων μὲν τους λάκ- B in pejus, putei vero in melius usurpentur, hanc esse 
κους τετάχθαι. ἐπὶ xptittó)ov δὲ τὰ φρέατα, vop(-  eXistimamus; quod aqua in lacubus sit adventitia, 
ζομεν ταύτην ὑπάρχειν * ἐπίχτητον τὸ ὕδωρ ἐν τοῖς quippe qua e caelo cadat : in puteis vero aquarum 
Aáxxote, πίπτον ἐξ οὐρανοῦ " iv δὲ τοῖς φρέχσι φλέδες — Veni,antequam loca effodiantur,aggesta humo ob- 
ὑδάτων κεχωσμέναι, πρὶν ὀρυχθήναι τοὺς τόπους, ruis, jam se prodant, si tnodo aggeres eas legen- 
φανεροῦνται, περιχιρεθέντων τῶν ᾖὀπικαλυπτόντων tes, aut alia queis incumbens substantia, quie 
χωμάτων, καὶ ηἰχαδήποτε οὐσίας ἐπιχειμένης, ἥτις ipsamet tota lerra est,subimoveantur. Et vero ve- 
πᾶσά ἐστι γη. Kal ἐν ταῖς ψυχαῖς τοίνων ἐστὶν οἱονεὶ luti fossa est in animabus, in quas cadunt optiina, 
ὄρυγμα, ἓν αἷς καταπίπτει τὰ χρείττονα µεταθάλ- — qute mutantur et adulterantur,tum,cum quispiam 
λοντα xal παραχαραττόµενα, ὅτε τις τὰς περὶ vow — honeslirectique cogitationes sibi illapsas pellit,eas 
χολῶν ἐννοίας πεσούσας tiq αὐτὺν xoímti, ἐπὶ τὸ Δά pejora,et ad ea que veritati adversantur, distot- 
κακουργότερον αὐτὰς διαστρέφων, καὶ ἐπὶ τὰ ivav-  quens:quippe nulluc bonum familiareac proprium 
τία «f, ἀληθείᾳ, οὐδὲν οἰκεῖον βεθουλευµένος ἔχειν κα- habere statuit. Contra, putei sunt. in anima, cum 
λόν. Καὶ πάλιν φρέατα, ὅτε, περιαιρεθέντων (89) lux, vitiis quee integebant ablatis, affulget, et fons 
τῶν ἐπικαλυπτόντων Ἀειρόνων, ἀναλάμπει φῶς xai aque que per sermonem et dogmata potui dari po- 
πηγὰ ὕδατος ἐν λόγν καὶ δόγµασι ποτίµουο Διὰ τοῦτο ᾳ leat.Quapropterestuuicuique necesse,sibi puteum 
ἕκαστον ἑαυτῷ φρέαρ κατασαευάσαι ἀναγκαῖον, ἵνα preparare, ut mandatum memoratum servet, quo 
τηρήσῃ τὴν προειρηµένην kvroÀny τὴν Aévoscav* dicitur : Bibe aquas de tuis vasis, et de puleorum 
Hive ὕδατα ἀπὸ σῶν ἀγγείων, xal ἀπὸ σῶν oosd- (uorum fonte *:. Sic enim prius appellabimur filii 
των πηγῆς. Οὕτω γὰρ χρηματίσοµεν τέχυα τῶν ópu- puteos effodientium, Abrahs, et [saac, et Jacob. 
ξάντων τὰ φρέατα, ᾿Λθραὰμ καὶ Ισαὰχ καὶ ᾿Ἰσκώθ, — Lacus autem faciendos non est, ne in fossam inci- 
Λάκκον δὲ οὐ ποιητέον, ἵνα μὴ ἐμπίσωμεν (90) εἷς damus ita,ut hic dicitur,neve audiamus ea qua in 
τὸ ὄρυγμα, κατὰ τὸ ἔνθάδε εἰρημένον, μηδὲ ἀκούσω- — Jereiia in peccatorum probruin et dedecus scri- 
μεν τὰ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ in' ὀνειδισμῷ τῶν ἅμαρτα- pla sunt, Deo de ipsis dicente quod paulo ante 
νόντων ἀναγεγραμμένα, τοῦ Θεοῦ λέγοντος περὶ a25- retulimus : Me fontem aqua vivo dereliquerust, 
τῶν ἆ καὶ πρὸ βραχέως παρεθέµεθα * "Euà ἐγκατέ- οί fodes unt sibi lacus contritos,qui non poterunt 
λιπον πηγην ὕδατος ζῶντος; καὶ ὤρυξαν ἑαυτοῖς D ipsis continere aquam. 

λάκκους συντετριµµένους, οἵ οὗ δυνήσονται ὕδωρ αὐτοῖς συνέχειν. 





ΕΙΣ ΤΟΝ ΙΔ’ ΨΑΛΜΟΝ. IN PSALMUM XIV (a). 
Κύριε; τις παροικήσει iv τῷ σκηνώματί σου, fj εἰς Domine; quis peregrinabitur in tabernaculo tuo, 
κατασκηνώσει ἐν ὄρει ἑγίῳ σου ; aut quis requiescet (01) in monte sancto (ιοί 

4. Τὸν τέλειον ἡμῖν ὁ λόγος ὑπογράφαι βουλόμι- — 1.Scriptura, dum virum profectum nobis descri- 

75 Exod. xu, 29. Τὰ Psal. iyxavii, 9. 75 Jerem. 1, 13, 76 Prov. v, 195. 77 ibid, 

(87) Καὶ ὅτε πατάσσεται. Hoc loco ellipsis est. (89) Mss. quinque καλόν * καὶ ἕτερα, ὅτε περιαι» 
Snpple vocem. Αἴγνπτος, e£ cum, peneutitur ZEgyp- ρεθέντων. At leofianem Colb.quarti pratulimus, et 
tus a primogenito Pharaonis. editorum. Iníra mss. τὰ φρέατα, [Deeat articulug.in 
κ. Colbertipi quartus et septimus αὐτοῖς ὕδωρ. — editis. 

vox αὐτοῖς non inLXX solum,sed etiam in editis — (90) Mss. duo καταπέσωµεν. Alii tres. πέσωµεν. 
eiin aliis mss. deest. Paulo post Colb.quartus ἔῤῥι- — Nec ita multo posl mss. aliquot 5 xai noó.. 
πται. Subinde idem codex ὀρύσσουσιν, (91) Vulgata habitabit. Augustinus peregrinabi 


(a) De hac homilia, quae hucusque tanquam supposita in Appendice legebatur, hzc habet Aug. Mar. Bandinius ad 
cod. ΤΗ, plut. 1V, t. 1, p. 362 : « Ex nostri codicis antiquitate, seculo XI consceipti, '» forte alicui Graecorum mo- 
pasterio pro eorum temporum liturgia inserviebat, argui posset homiliam banc ante illud tempus etiam S. Basilio 4d- 
judicatam fuisse, eique propterea locum assignandum ante sequentem, cujus titulus ae prima verba aliam in eumdem 
psalmum homiliam supponunt. » EDIT. 


251 


S. BASILII MAGNI 


25? 


bere vult, eum videlicet,qui adepturus sit beatilu-A voc, τὸν «bv μακαρισμῶν ἐπιτυγχάνειν µέλλον, 


dinem, ordine quodam ac via in iis, qui circa 
ipsum considerantur, usa, ab iis qua magis obvia 
sunt et prima,initium duxit.Vgns. 1. Domine, quis 
peregrinabiturin tabernaculo tuo?Peregrinalio est 
commoratio temporaria, qua vitam non stabilem, 
sed transitoriam ob spen ad meliora emigrandi in- 
dicat. Est autem viri sancti, hanc quidem vitam 
transire,ad alteram vero festi nare. Ideo et David de 
seipso ait : Incola ego sum. apud te,el peregrinus, 
sicul omnes patres mei 78. [ncola enim (ait Abra- 
ham, qui ne passum quidem pedis terre proprie 
possedit; sed ubi opus ei sepulcro fuit, id argento 
mercatus luisse perhibetur 79-80, Ostendit scilicet 
Scriptura,incarne viventem; incolam esse oportere, 


τάξει τινὶ καὶ ὁδῷ τῶν περὶ αὐτὸν θεωρουμένων 
Χρησάμενος, ἀπὸ τῶν προσεχεστέρων καὶ πρώτων 
την ἀρχὴν πεποίηται, Κύριε, τίς παροικήσει έν τῷ 
σκηνώµατί σου; Ἡ παροικία icd διαγωγὴ πρόσ- 
Χαιρος οὐχ ἱδρυμένην ζωὴν, ἀλλὰ παροδιχὴν, ἐπ ἑλ- 
πίδι τῆς ἐπὶ τὰ κρεἰττονα µεταστάσεως, ὑποφείνυ- 
σα. Αγίου δὲ ἀνδρὸς, παροδεύειν μὲν τὸν βίον τοῦ- 
tov, ἐπείγεσθαι δὲ πρὸς ἑτέραν ζωήν. Διὸ καὶ ὁ Δαθὸ 
περὶ ἑκυτοῦ φησι" Πάροικος ἐγώ sii περ 
vol (92-93), καὶ ωκχρεπίδηµος, «αθὼς οἱ πατέρες 
µου. Πάροικος γὰρ ᾿αθραὰμ, οὐδὲ βήμα ποδὺς Us; 
γης κΧεκτηµένος, dA)! ὅτε ταφής αὐτῷ ἑδέησεν, ἀρ. 
Ἱωρίου κτησάµενος ταύτην φαίνεται ΄ δεικνύντος τοῦ 
λόγου, ὅτι ζώντα μὲν iv τῇ σαρχὶ πάροικον εἶναι 





migrantem vero ex hac vita, in locis propriis re- p προσήχει, µεταδαίνοντα δὲ ἀπὸ τὴς ζωῆς ταύτης, 
quiescere. Propterea in hac vita incola est cum alie- τοῖς οἰκείοις τόποις ἐναναπαύεσθαι, Διὰ τοῦτο iv μὲν 
nigenis : in sepultura vero propriam terram corpus τῇ ζωῇ ταύτῃ (94) παροικεῖ τοῖς ἀλλοφύλοις, ἐν δὲ 
suum excepturam sibi ipse coinparavit. Porro bea- τῇ ταφῇ οἰκείαν ἑαυτῷ τὴν δεξοµένην αὐτοῦ τὸ σῶμα 
tum plane fuerit, rebus terrenis non ut propriis γην ἐπραγματεύσατο, Μακάριον δὲ τῷ ὄντι, μὴ ὡς 
addictum esse,neque rebus presentibus tanquam οἰκείοις προστετηκέναι τοῖς kv. τι Υῇ, μηδὶ ὥσπερ 
naturali cuidam patrie adhzrere:sed nosselapsam πατρίδος τινὸς φυσικῆς ἀντέχεσθαι τῶν ἐνταῦθς, ἀλλ’ 
te esse a melioribus, teque ex iulta in hac ista εἰδέναι τὴν (98) ἀπὸ τῶν βελτιόνων ἁπόπτωσιν, xil 
vita afflictatum perinde peregrinari,atque peregri- τὴν ix καταδίκης ἐνθάδε διαγωγὴν βαρυνόµενον, οὖ- 
nantur illi,qui ob aliqua delicta a judicibus ex pa- τω πεαροιχεῖν, ὡς οἱ ὑπὸ δικαστῶν τινων τισι 
wia pulsi suntin exsilium.Rarus autem is est, qui πλημελήμασιν εἰς τὴν ὑπερορίαν ἐκ τῆς ἐνεγκούσης 
presentibus non ut propriisstudeat,quidivitiarem ἀπελαθέντες, Σπάνιος δὲ ὁ τοιοῦτος, ὁ μὰ ὡς Uoc 
usum sciat ad tempus esse concessum,qui bonam προσέχων τοῖς παροῦσιν * ὁ τοῦ πλούτου τὴν χρῆσιν 
corporis babitudinem arbitretur brevi tempore di- πρόσκαιρον ἐπιστάμενος * ὅ τοῦ σώματος τὴν εὐεξίτν 
raturam, qui humane glorie florem inconstanteu) ὁλιγογρόνιον τιθείς ΄ à γνωρίζων τῆς ἀνθρωπίνης ὁό- 
esseagnoscat.Quisigilur peregrinabitur in ἰαῦέγ-. ξης (96) τὸ ἄνθος ἀθίδαιον, Τίς οὖν παροικήσει bv 
saculo tuo? Tabernaculum Dei caro dicilur, quam ^ τῷ σκηνώµατίἰ σου; Σχήνωµα τοῦ Θεοῦ * παρ εὖ- 
ipse anims hominis dedit habitationis loco. (juis τοῦ δεδομένη σὰρξ τῇ τοῦ ἀνθρώπου joy εἰς ἑνοί- 
huic carni ut aliene attendet? Quemadmodum in-  xnsvv ὀνομάζεται. Τίς ὡς ἀλλοτρίᾳ τῇ σαρχὶ ταύτῃ 
colealiena terra conducta,colunt agrum ad locato- προσέξει; "Ώσπερ οἱ πάροικοι, ἀλλοτρίαν ἑχμισθού- 
ris voluntatem : ila. et nobis ex syngrapha com- µενοι (97) γῆν, πρὺς τὸ βούλημα τοῦ ἑἐκδεωκότος 
missa est carnis cura; ut eam decenter excolentes, γεωργοῦσι τὴν χώραν * οὕτω καὶ ἡμῖν κατὰ συγγρα” 
largitori frugiferam reddamus.Quod si Deo digna — av ἡ τῆς σαρχὸς ἐπιμέλεια παραδάδοται, ὥστε προς” 
est caro,revera Dei tabernaculuin efficitur,ad eum — »xóvcox αὐτὴν Φφιλοπονήσαντας, ἔγκαρπον ἀποδοῦ- 
modum,quo habitat insanctis.Jam vero incolaecaro ναι τῷ δεδωκότι, 'Eav δὲ 1 θεοῦ ἀξία ἡ σὰρξ, γίνεται 
est ejusmodi. Idcirco ait: Domíne,quis peregrina- τῷ ὄντι θεοῦ σκήνωµα κατὰ τὴν ἐνοίχησιν αὐτοῦ τὴν 
litur in tabernuculo tuo?Deinde profectus quidam εἷς τοὺς ἁγίους, Τοιαότη δὲ docu ἡ τοῦ παροικοῦν- 
et progressio ad quiddam perfectiussit. Et quis re- τος. Διὰ τοῦτο, Κύριε, τίς παροικήσει iv τῷ σκὴ” 
quiescet in monte sancto (uotjudieus quidem terre- νώματί σου ; Εἶτα προκοπὴ xal πρόοδος ἡ iml «b τι» 
ster cum monter audiL, ad Sion recurrit. Quis r:- — Aed:spov. Kal «4 Χατασκηνώσει ἐν ὄρι iplo 
quiescel in monte sancto tuo? Qui in carne tanquam pe- D eov ; "louoóatoq plv ó γήϊνος, ὅταν ὄρος (98) ἀκούσγ, 
regrinus habitavit,in monte sancto tuorequiescel, πρὸς τὴν Σιὼν ἀποτρέχει. Τί: κατασκηνώσει b 


78 Psal. xxxvii, 195. 79-?0 Gen, xxui, 16 ; Act. vir, 16. 








tur ; nec aliter exponunt Patres Greci. Infra mss. 
duo ὁσίου pro ἁγίου, 
92-93)lllud παρὰ co! deest in aliquibus mss. A pud 
ulo aliter, πάροικος byo sipi ἐν τῇ yn, xat, 
etc. Subinde editio Paris. ᾿Αθραὰμ ἦν, Sed vox ἂν 
neque in mss, reperitur, neque in editione Basil. 
(94) Vox ταύτῃ deest in plurimis mss. Mox 
quinque mss. habent δεξαµένην. Alii quatuor ὄςξο- 
pévnv. Lectio prior favere videtur iis, qui id dictum 
putant de Abrahamo : posterior iis,qui queinlibet 
hominem pie el religiose viventem hoc loco desi- 
gnari arbitrantur. 


(95) Regii tertius et sextus εἰδέναι πάντα πιστὸν 


τήν, male. 
(96) Colb. quartus φύσεως pro δόξης. Non malto 
post Reg. et Colb. quartus τίς δὲ ὡς, 


(97) Reg. secundus et Colb. sextus àxpisecius- 
vot. [bidem legitur in duobus mss. φιλοπονήσαντες, 
Alii mss.habent φιλοπονήσαντας. Hoc ipse im 1009 
quinque mss. παραδοῦναι, Alii tres mss. cum 
ἀποδοῦναι, 

(9) Multi mss. et editi époc.Alii tres ὄρους, Pau- 
lo post duo mss. à δὲ τῇ, Subinde duo mis. ὡς 
ἀλλοτρίφ. 


"y C 





253 HOMILIA I IN PSALMUM XIV. 204 


vg ὄρει τῷ ἁγίῳ sou; 'O τῇ σαρχὶ παροικήσας iv A Monsille locum collestem, splendidum et conspi- 
τῷ &qip ὄρει κατασκηνώσει, "Opo; ἐχέῖνο, τὴν cuum significat, de quo Apostolus ait : Accessistis 
ὑπερουράνιον χώραν, τὴν mtpupzvn καὶ λαμπράν ad Sion monlem,et civitatem Dei viventis,Jerusa- 
περὶ οὗ ὁ )Απόυτολος λέχει, ὅτι Προσεληλύθατε lem coslestem,inqoaest celebritasangelorum,et Ec- 


Σιὼν Opt καὶ πόλει θεοῦ ζῶντος, Ἱἱεροσαλὴμ — clesia primitivorum,quiconacriptisunt in ο 1993, 
ἐπουρανίψ, ἓν ᾗἵ Ἁµπανήγυρς ἀγγελων, καὶ ᾿Εκκλησία πρωτότοχων ἀπογεγραμμένων ἐν οὖρα- 


νοῖς. | 

4, ᾿Επὰν οὖν εις παρέλθῃ τὴν σάρκα ταύην  2.ΡΟδίυΔΙ igitur quispiam hac carne quasi in 
ἀπροσπχθῶς ὡς ἀλλοτρίαν παροικὼν , καὶ (99) οὐχ — transcursu citra affectum usus est,eam ut alienam 
ὡς ἰδίας ἐξηρτημένος, οὔτος, διὰ τὸ νεκρωσαι αὐτοῦ  jncolens, nec ei ut. proprie deditus, is propterea 
τὰ µέλη ᾿τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὸν &yixspv κατορθώσας, quod sua membra,quie sunt super terram, mortifi- 
ἄξιός deu τῆς ἓν τῷ ἁγίῳ ὄρει xavamxnvócío; fc cavi 8, exercuitquesanctimoniam, dignus est qui in 
ἐπ'θυμῶν ὁ Ψαλμῳδὸς ÉAevev , ὅτι Διελεύσομαι iv. montesanctorequiescat,cujus requiei cupidus Psal. 
τόπῳ σχηνῆς θαυμαστης καὶ τὸ, Ὡς ἀγαπητὰ  mistadicebat: Transibo in loeum tabernaculi admi - 
τὰ σχηνώματά σου,  Kóou τῶν δυνάμεων. Ἔκετ rabilis&5;et:Quamdilecia tabernacula tua, Domine 
ἡμᾶς val 4 πρὸς τοὺς πλησίον τῷ λόγῳ ἐκείνης τῆς — virtutum 811 Hic nobis el proximi amor, qui causa 
bv τῷ ὄρει κατασκηνώσεως , καὶ à ix τοῦ uxppo-  requiei illius in monte fruende exhibetur,et amor 
và τῆς ἀδικίας γινομένη φιλία (1) κατασκηνοῖ, Ποιή-  quiex mammona iniquitatisnascitur, habitationem 
σατε γὰρ ἑαυτοῖς φίλους E« τοῦ μαμμωνᾶ τῆς P prebel. Facile enim vobis amicos de ma:ntmona ἐπέ- 
ὁδιχίας, ἵνα, ὅταν ἐκλίπητε, δέωντιι ὑμᾶς  quitalis,ut cum defeceritis,recipiunt vos in ater- 
tl; τὰς αἰωνίους σκηνάς. Περὶ ἐκείνης τῆς δια» MG labernacula 85. De hac commemoratione Doiài- 
qwe ὁ Κύριος ἐν εὐχῆς εἴδει ἔλεγε τὸ (9), Πάτερ nus permodum precandi ait;Pater sancte,da,utubi 
ἅγιε, δὸς ἵνα, ὅπου ἐγώ εἰμι, καὶ αὐτοὶ ὧσι. Ῥπάνιος — Sum ego,et illi sint 88, Raros autem tum qui io cor- 
καί ὁ παροικῶν iv τῷ σώματι καὶ ὁ χατασχηνῶν ἐν  porefanquam incola habitat,tum qui in monte re- 
τῷ ὄρει Διὰ τούτο ὡς ἀπορῶν ὁ λόγος φησί: Τίς  quiescit.Propterea Scriptura ut dubitans ait: Quis 
παροικήσει; καὶ, Τίς κατασκηνώσει; ὡς τὸ, Τίς peregrinabitur?et, Quis requiescet? 107: Quemad- 
ἔγνω νοῦν Κυρίου; καὶ τὸ, Τίς ἀναγγελει ὑμῖν,  modumillud:Quiscognovit montem Domini&?ltem 
ὅτι πῦρ «αΐεται; καὶ t0, Τίς ἀναγγελεῖ ὑμῖν τὸν Mlud:Quis unnuntiabil vobis quod ἐρπίς αγάθίδδΊΒΙ 
τόπον τὸν alóviov; καὶ xà, Τίς ἄρα ὁ πιστὸς καὶ illud:Quis annunliabit vobis locum cternumS9? et, 
Φρόνιµος οἰκονδμος; Τάχα δὲ καὶ ἐρωτηματικόν  Quis,putas, fidelis est,et prudens dispensator 90? 
ἐστι τὸ, Τίς, ὡς ἀπόχρισιν ἐπιζητοῦντος παρὰ τοῦ Fortasse autem οἱ illud, Quis, interrogative dici- 
Κυρίου τοῦ ἁγίο, d διαλέγεται. Πρὲς ὃν ἡ θεία φω- — tur, quasi responsum exquireret & Domino sanc- 
wh, λύουσα τὸ ἱπερώτημα, τὶ φησι; Πορευόμενος C (0, ad quem loquitur. Cui quid respondet divina 
ἅμωμος, καὶ ἑργαζόμενος δικαιοσύνην. El ἅμω- — YOX, questionem solvens? Vgns. 2. Qui íingredi- 


µός ἔστιν ὁ μηδενὸς τῶν ἀγαθῶν ἑλλιπὴς, ἀπὺ má- 
σης κακίας ἁπταίστως τὸν βίον ἑαυτοῦ διεξάγων, τί- 
να ἔχει πρὸς τὸν ποιοῦὔντα δικαιοσύνην διαφοράν; 'Ap' 
οὖν τὸν αὐτὸν νοῦν ἐν διπλοίς ῥήμασιν ἀπαγγέλλει' 
Πορευόµενος ἅμωμος , «αἱ ἑργαζόμενος (3) δικαιο- 
σύνην; "H ἰδίαν τινὰ διάνοιαν ἑκάτερον τῶν — elpn- 
ἀάένων Ππαρίστησιν; ἵνα f$ b μὲν ἅμωμος ὁ κατὰ τὸν 
iv κρυπτῷφ ἄνθρωπον εἰς πᾶσαν τελείωσιν ἀρετῆς 
ἀπηρτισμένος, ὁ δὲ ἑργαζόμενος δικαιοαύνην ὁ τὸ 
πραχτικὸν ἑουτοῦ διὰ τῶν σωματικῶν ἐνεργειῶν τε- 
λειῶν. Att γὰρ οὗ µόνον ποιεῖν τὴν δικαΐαν πρᾶξιν, 


tur sine macula, et operatur justitiam. Si is qui 
nullo bono caret, et suam ipsius vitam sine nullo 
peccato inoffense trausigit,sine macula est;in quo 
ab eo qui justitiam facit, differt? Num igitur cum- 
dem sensum enuntiat duplicibus verbis : Qui in- 
gredilur sine macula,et operatuc justitium?AÀn pro- 
priam quamdam significationem verbum utrumque 
praefert 2 adeo ut is sine macula, qui omni virtutis 
perfectione absolutus est secundum absconditum 
hominem ille vero operetur justitiam, qui agendi 
vim per corporales actiones perficit.Oportet enim 


ἀλλὰ καὶ àmh διαθέσεως δικαίας ἐργάζεσθαι κατὰ D non solum bonum opus facere,sed etiam illud justo 


τὸ 


εἰρημένον, ὅτι Δικαίως τὸ δίκαιον διώξεις 


rectoque animo agere,juxta id quod dictum est:Ju- 


δι Hebr. xi, 23. 83 Coloss. 11, δ. 85 Psal. χι, 5. 84 Psal. Lxxxim, 3. 85 Luc. xvi, 9. 86] oan. 
xiv, 3. 57 Isa. x1, 19. 98 [sa. xxxis, 14. 9 ibid. 90 Luc. xn, 42. 


(99) Sic mss. plerique omues. Deest καί in 
editis. Statim illa, ἕως τοῦ οἴκου τοῦ θεοῦ, ad- 
jecta sunt in Reg. tertio post vocem θαυµα- 
στῆς : sed hoc videtur nierum additamentnm esse 
otiosi cujusdam librarii; eoque magis, quod ea que 
excripsimus verba in aliis septem mss. desint. 
Haud longe in duobus mss. additur φησίν post 
ἑαυτοῖς, 

(1) καὶ ἡ.,, φιλία, Verte,etcomparata ex mam- 
mona iniíquitatisamicilia,id est,amici quos nobia 
facimus ex mammona iniquitatis. MAnAN, 


(2) Mss. quatuor uno verbo διελέχετο. ΑΙἱ mss. 
cum editis ἔλεγε τό, Colb, sextus et Reg. secundus 
simpliciter ἔλεγε, Πάτερ. Infra Reg. secundus et 
Colb. sextus λύουσα τὸ lpórnua. Ibidem Reg. ter- 
lius ἀκολούθως τί qat, 

(3) Editio Paris. cum uno aut altero ΠΩ, ἑργαζό- 
μενός φησι ; Sed vox φιισί deest in alils septem mss. 
et in editione Basil. Mox Reg. tertius κατὰ 
τὸν xportóv. Iníra mss. aliquot δεικνύς pro τε- 
Mam, sed ite tamen, ut major pars mss. habeat 
TEAEtOV, 





250 


S. BASILII MAGNI 


256 


$te quod justum est persequeris?! ; hoc est,cumra- A τουτέστι͵ μετὰ τοῦ λόγου τῆς δικαιοσύνης Ἐπιτελεῖν 


tione justiti:s absolvendum est opus.Idiota, verba 
gratia, medicinam quidem aliquam conficit, ad z- 
grotantium utilitatem tendentem, sed is hoc non 
item medicorum more prs&stitit, quod nihil artis 
teneat,quod opus comitetur. Itaque qui ingreditur 
sine macula,mente perfectus est: qui vero opera- 
tur justitiam, secundum vocem Apostoli,inconfu- 
sibilis est Domini operarius 91. 

9.Attendas velim accuratam dictionem.Non di- 
xit,Qui ingressus est sine macula,sed, Qui ingredi- 
ditur sine macula; neque. Qui operatus est justi - 
tiam ,sed,Qui operatur,Non enim actio una virum 
probum perlicit,sed ad omnem vitam extendi opor- 
tet virtutis opera VERs.3.Qui loquiturveritatem in 
corde suo,quinon egit dolum in lingua sua. Rursus 
et hic isthacverba,loqui veritatem in corde,et non 
agere dolum inlingua sua,eamdem inter se babent 
cognationem,quie erat inter immaculatum esse, et 
operari justitiam.Quemadmodum enim illicet eum 
qui in abscondito perfectus est, et eum qui agendi 
facultate recte utitur, Scriptura exhibet:ita et hic, 
quoniam id quod loquitur, ex cordis abundantia 
provenit S, sermone ex interno affectu tanquam e 
fonte fluente;prius protulit veritatem in corde ma- 
nentem,deinde ejus qui per linguam emittitur ser- 
monis sinceritatem, Duas autem intelligentias re- 
perimus veritatis : unam, rerum ad beatam vitam 
conducentium comprehensionem; alteram sanam 
cujuscunque rei ad vilam altinentis cognitionem. 
Illam igitur veritatem,salutis adjutricem,in hominis 
perfecti corde insidentem,oportet sine dolo ipom- 
Dibus proximo exhibere. Verum in seculi rebus si 
forlea veritate excidat vir probus,nihil inde impe- 
dietur,quominus proposila assequatur. Quot enim 
sladia sint terra,vel maris,quotve stella movean- 
tur, et quantur aliera. alteri celeritate preestet, si 
iniisignoremus veritatem,nihil prohibebitquin pro- 
missam in Evangeliis beatitudinem adipiscamur. 
Fortasseautem et talequid Scriptura nobis declarat, 
quod eaque ad veritatem spectant, hoc est mystica, 
non omnibusdicere convenit,sed proximo : id est, 
non vulgo prodere,sed mysteriorum parlicipibus, 
Quodsi veritasest Dominus noster94, banc veritatem 
impressam, et quodammodo obsignatam nnusquis- 
que incordenosiro retineamus:de qua nobiscumin 


την πρᾶξιν, Οἷον mott μὲν vóp τι ἱατρικὸν πρὸς 
ὠφέλειαν φέρον τὼν ἀσθενούντων ὃ ἰδιώτης, ἀλλ᾽ 
οὐχὶ καὶ ἰάτρικῶς ἐποίησεν ὃ τοιοῦτος, τῷ μὴ 
ἔχειν (4) τι τῆς τέχνης τῇ ὀἑνεργείᾳ συνεπόµε- 
vov, Ἡορευόμενος οὖν ἅμωμος ὃ κατὰ νοῦν τέ- 
λειος ἐργαζόμενος δὲ δικχιοσύνην ὁ κατὰ τὴν τοῦ 
᾽Αποστόλο φωνὴν ἀνεπαίαχωντος τοῦ Κυρίου ἐργά- 
της. 

9. Πρόσχες δὲ τῇ ἀκριθείᾳ τῆς λέξεως. Οὖκ ειπε, 
Πορευθεὶς ἅμωμος , ἀλλὰ, Πορευόμενος ἄρωμος" 
δὲ, ᾿Εργασάμενος δικαιοσύνην, ἀλλ’, ᾿Εργαζόμε- 
νος. Οὗ γὰρ µία πρᾶξις τελειοῖ τὸν σπουδατον, ἆλ- 
λὰ παντὶ προσΏχε τῷ βίῳ τὰς κατ ἀρετὴν ἐνεργείας 
συµπαρατείνεσθαι. Λαλῶν ἀλήθειαν ἓν καρδᾳ αὖ- 
τοῦ, ὃς οὐκ δόλωισεν iv γλώσσῃ αὐτοῦ. Πάλιν καὶ 
ἐνταῦθα την αὐτὴν ἔχει Χοινωνίαν πρὸς ἄλληλα 
τὸ λαλεῖν ἀλήθειαν Ev καρδία, καὶ τὸ μὴ δολοῦν kv 
γλὠσσῃ αὐτοῦ" ὅποίαν εἶχε τὸ elvat. ἄμωμον πρὸς τὸ 
ἐργάζεσθαι δικαιοσυνην. ως γὰρ ἐκεῖ καὶ τὸν bv 
κρυπτῳ τέλειον, καὶ τὸν iv τῷ πρακτικῳ εὐοδούμε- 
vov ὁ λόγος παρίἰστησιν, οὕτω καὶ ἐνταῦθα (5), ἔπειδλ 
τὸ λαλούμενον ix τοῦ περισσεύµατος ἔστι τῆς καρ- 
δίας οἷον ἀπὸ πηγΏς τῆς ἔνδον δικθέσεως τού λόγου 
ῥέοντος, πρότερον εἶπε τὴν kv καρδίᾳ ἀλήθειαν, εἶτα 
τὸ ἐν τῷ λόγῳ ἄδολον τῷ διὰ τῆς γλὠώσσης ἑνεργουμέ- 
wp, Δύο δὲ τὰ σηµαινόµενα τῆς ἀληθείας εὑρήσομεν' 
ἓν μὲν τὴν περὶ τῶν πραγμάτων 10v ἐπὶ τὸν paxd- 
ριον βίον φερόντων κατάληψιν , ἕτερον δὲ τὴν περὶ 
οἱουδήποτε τῶν κατὰ τὸν βίον εἴδησιν ὑγιῆ. ᾿Εχείνην 
μὲν οὖν τὴν ἀλήθειαν, τὴν σονεργὸν τῆς σωτηρίας £v 
τῇ καρδίᾳ οὖσάν τοῦ τελκίου, χρὴ ἀδόλως ἐν πᾶσι τῷ 
πλησίον παραδιδόναι’ ἐν δὲ τοῖς κατὰ τὸν βίον πρἀ- 
γμασιν, ἑάν που καὶ διαπίπτῃ τῆς ἀληθείας ὁ σπου- 
δατος, οὐδὲν ἐμπήδιον αὐτῷ εἷς τὰ προχείµενα ἔσται. 
Πόσοι γὰρ στάδιοι γης fj θαλασσης, καὶ πόσοι χι- 
νοῦντται τῶν ἁἀστέρων, καὶ πόσον ἕτερος τοῦ ἱτέρου 
προέχει τῷ τάχει, ἐὰν μὴ εἰδῶμεν τὴν ἐν τούτοις 
ἀλήθειαν, οὐδὲν ἡμῖν ἐμποδίσει πρὸς τὸ ἐπιτυχεῖν 
τῆς ἐν ἔπαγγελίαις µακαριότητος,. Τάχα δέ τι xai 
τοιοῦτον ἡμῖν ὁ λόγος παρίστησιν, ὅτι τὰ περὶ ἆλη- 
θείας, τουτέστι, τὰ μυστικὰ , λαλεῖν προσῆκεν οὐ 
παντὶ, ἀλλὰ τῷ πλησίον" ἀντὶ τοῦ, οὐκ εἰς τοὺς tu- 
όντας ἐχφαίνειν, ἀλλὰ τοὺς Χεχοινωνηκότας τῶν 
αυστηρίων. Ei δὲ (6) ἀλήθεια ὁ Κύριος ἡμῶν ἐστιν, 
ἐντετυπωμένην καὶ εἱονεὶ ἔσφραισμένην th ἑαυτοῦ 


cordibusloquentes,ne verbum Evangelii, dum illud D καρδίᾳ ταύτην τὴν ἀλήθειαν ἕκαστος ἔχωμεν περὶ 


nostro proximo przdicamus, dolo ullo aspergamus. 
Qui non. egit dolum in línguu sua.Dolus in multis 
Scripture locis in inimicos Dei traducitur. Disperdat, 
inquit,Dominus universa labia dolosa 95 Rursus, Do- 


91! Deut. xvi, 20, 92 II Tim. rn, 15. 95 Matth. 


(4) T9 μὴ ἔχειν. Hoc est, quia id facit fortuito 
ac temere, non ex artis preceptis.Paulo post mss. 
tres habent 4012to9 pro Κυρίου, Ibidem Colb.quar- 
lus. πρόσεχε, [nfra Reg. sextus romapetrivotat 
Hoc ipsum verbum legitur quidem in Colb.quarto 
quoque, sed in margine duntaxat, 

(5) Mss. quinque οὕτω καὶ Editi cum quataer 


fc λαλοῦντες ἓν ταῖς καρδίαις ἑαυτοῖς, μὴ δολωµεν 
τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου ἐν τῷ ἀναγγέλλειν τοῖς 
πλησίον ἡμῶν τὸ κήρυγμα. Ὀς οὐκ ἐδόλωσεν kv 
γλώσσῃ αὐτοῦ, Πολλαχοῦ (7) ὡς ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ ὁ 


xu,24. 94 Joan. xiv, 6. 05 Psal. χι, 3. 


mss. οὕτως ἐνταῦθα, Ibidem quatuor mss. ἔνδοθεν. 
Editi cum quinque mss. ἔνδον. Paulo post Colb. 
quartus εὕραμεν. [nfra idem ms3. ἐντυχόντας. 
(6) Editio Paris. εἰ o£ ἡ. Hic articulus non repe- 
ritur neque in nostris mss.neque in edilioue Basil. 
(7) Editio Paris.et mss. quinque v2vt2y ov. Editio 
Pasil cum tribus ms«. πολλαχοῦ. Lectio utraque 


257 


HOMILIA I IN PSALMUM XIV. 


258 


δόλος iv τῃ Γραφτ διαθέθληται. ᾿Εξολοθρεύσαι, one A lus in corde fabricantium mala, Porro quod- 


c, Κύριος πάντα τὰ χείλη τὰ δόλια καὶ, Δόλος 
k» καρδία Ὦτεκταινοµένων (8) κακά. àv δὲ τὸ 
κρεῖττον ἓν τῇ τοῦ χείρονος ἐπιμιζίᾳ οολοῦσθαι 
λέγεται, ὣς οἴνος δολοῦται τῷ Χείρονα αὐτῷ πα- 
ῥαμίγνυσθαι (9), ἢ τὸ ὕδωρ αὐτῷ παρακίρνασθαι’ 
καὶ Ὑρυσὸς δολουται ἓν tjj ποὺς ἄργυρον καὶ χαλ- 
xbv χοινωνίᾳ. οὕτω καὶ ἀλήθεια δολοῦται, τοῖς ἁγίοις 
λόγοις τῶν δυσφηµοτέρων παραπλακέντων. 

4. Οὐδὲ ἐποίησε τῷ πλησίον αὐτοῦ κακόν, Τίνα 
λέχει τὸν πλησίον ὁ λόγος, οὐδεὶς ἀμφιθάλλει τῶν 
ἀκουσάντων τοῦ Εὐαγγελίου πρὸς τὸν ἑρωτήσαντα” 
Καὶ τίς ἐστί µου mÀralos ; Ὦ ὁ Κύριος εἶπε τὴν 
παραθολὴν τοῦ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καταθοίνοντος εἰς 
ἸἹεριχώ' ὃν καὶ Ἀρώτησε' Τίς τούτων δυκεῖ σοι 
Ὑεγονέναι πλησίον Κάκεῖνος ἀπεκρίνατο, '8. ποιή- 
σας τὸ ἔλεος μετ αὐτοῦ. ἸΕδίδαξε γὰρ διά τού- 
των πάντα ἄνθρωπον ἡγεῖσθαι πλησίον. Δυσκατόρ- 
θωτον δὲ καὶ τοῦτο, xal πολλῆς δεόµενον ἐπιμελείας, 
μήτε: μικρῷ τινι, µήτε µείζονι καταθλάπτειν τὸν 
πλησίον μὴ ἐν ῥήματι (10) βλάψαι’ μὴ ἀποστερη- 
cal τι τῶν καθηκόντων μὴ βουληθηναι αὐτῷ πο- 
vnpóv uw βυσκανίᾳ Χρήσασθαι πρὸς τὰς εὖπρα- 
γίας τῶν πέἐλας. Καὶ ὀνειδισμὸν οὐκ ἔλαδεν imi 
τοὺς ἔγγιστα αὐτοῦ. ᾿Αμϕίθολος à λέξις' πότερον 
αὐτὸς ἄξια τοῦ ὀνειδίζεσθαι παρὰ τῶν ἔγγιστα οὐκ 
ἐποίησε, xal διὰ τοῦτο οὐκ ἔλαθε παρ) αὐτῶν ὀνει- 
δισμὸν, fj, οὐδένα τῶν ἔγγιστα αὐτὸς ὠνείδισε, τῶν ἐν 
ἀνθρωπίνοις πταίσµασι γενοµένων, Ἡ ἓν πηρώμασι 
σωμµατικοῖς, fj ἄλλοις τισὶν ὑστερήμασι τῆς σαρ- 
κὸς εὑρισκομένων, Οὔτε γὰρ τὸν ἁμαρτάνοντα ὀνει- 
διστέον κατὰ τὸ γεγραμμένον Μὴ ὀνείδιζε ἆνθρω- 
πον ἁποστρέφοντα ἀπὸ ἁμαρτίας. Οὐδὲ γὰρ ἔγνω- 
μέν ποτε im! ὠφελεᾳ τῶν πλημμελούντων τόν 
ὀνειδισμὸν παρειλημμένον, τοῦ Αποστόλου ἐν ταῖς 
πρὸς τὸν ἑαυτοῦ μαθητὴν Τιμόθεον ὑποθήχαις ἔλεγ- 
χον μὲν xal παράκλησιν καὶ ἐπιτίμησι» ἔπιτρέψαν- 
τος, οὐδαμοῦ «δὲ τὸν ὀνειδισμὸν, ὡς ἑναντίον, παρα- 
λαθόντος. Kal ἔοικεν ὁ μὲν ἔλεγχος τέλος ἔχειν τὴν 
διάρθωσ.ν τοῦ ἁμαρτάνοντος, ὁ δὲ ὀνειδισμὸς ἐπὶ ἀσχη- 
μοσύνῃ (11) τοῦ ἑπταικότος Ὑίνεσθαι. Πενίαν δὲ, f 
ὀυσχένειαν, fj ἀμάθειαν, ἢ σώματος ἀῤῥωστίαν ὀνει- 
δίζειν πάντη ἄλογον, καὶ ἀλλότριον τοῦ σπουδαίου. 
"A γὰρ οὐκ ἓκ προαιρέσεως piv συμθαΐνει, ταῦτα 


cunque bonum malí permistioe dolo inquinari di- 
citur. Sic vinum dolo infieitur, cum ei quid pejus 
admiscetur, vel cum aqua ipsi affunditur; item 
aurum dolo afficitur tum cum argento οἱ seri con- 
jungitur : ita et veritatis dolo deturpartur,si verbis 
sanctis connectantur blasphemia. 


4. Nec fecit procimo suo malum.()uem proximum 
107-- isthac sententia designet,nemo dubitat eo- 
rum qui audierunt Evangelium, quodam interro- 
gente: Et quis est meus proximus8? Cui Dominus 
dixit parabolam illius, qui ab Jerusalem in Je- 
richo descendebat : quem et interrogavit : Quis 


g corum videtur tibi proximus fuisse? A ille res- 


pondit: Qui fecit misericordiam in sllum9. Docuit 
enim his verbis hominem omnem putandum esse 
proximum. Hoc autem observatu difficile est, 
multamqua requirit diligentiam, neque in parva, 
neque in magna re proximo nocere : non verbo 
offendere, non eum bonis suis spoliare, ei non 
male cupere, non [δοίθ ac prosperis proximi ree 
bus invidere.Etopprobriwm non accepit adversus 
proximos suos. Ambigua dictio est,utrum ipse ni- 
hil fecerit, quod sibi merito exprobrari posset a 
proximo, ob idque opprobrium ab eo non acce- 
perit; an opprobrio nullum proximorum affece- 
rit, qui in humana delicta prolapsi sint,aut eum 
mutilatis corporis parlibus, aut aliis quibusdam 
carnis defectibus fuerint deprehensi. Neque enim 
is qui peccat probris insectandus est, uti scrip- 
tum est : Ne improperes homini avertenti se a 
peccato 9, Neque enim novimus unquam ad de- 
linquentium utilitatem opprobrium fuisse adhibi- 
lum. Nam Apostolus in suis ad discipulum Ti- 
motheum documentis,reprehensionem quidem et 
obsecrationem,et objurgationem permittit 14 nus- 
quam vero opprobrium admisit,tanquam quod ad- 
versetur,ac contrarium sit. Et videtur quidem ob- 
jurgatio finem habere peccatoris correctionem, 
opprobrium vero ad lapsi confusionem inferri. 
Paupertatem autem,aut ignobilitatem generis, aut 
corporis infirmitatem probro vertere, prorsus ab- 


ἀχούσια ἐπὶ τὸ τοῖς ἀχουσίοις ἑλαττώμασιν ἔλεετ- Dsurdum est eta viri probi moribus alienum. Quas 


7 Prov. xu, 20. 8 Luc. x, 29. 9 ibid. 36, 37. 


legitur in Reg. secundo. Moxeditio Paris. ἔξολο- 
θρεύξει. Editio Basil. et quinque mss, ἐξολοθρευσαι, 
οἱ ita quoque editum invenimus apud LXX. 

(8) Editi cum majore parte ms8. τεκταινοµένων. 
Regii secundus et quartus et Colb.unus. una cum 
LXX τενταινοµένου. Hac in hanc locum notavit 
Combefisius : Videiur esse Prov. xxvi,24,deflecís 
paululum vocibus,ut Basilio non infrequens: sed 
si diligentius conquisivisset illam Scripture sen- 
tentiam, eam iisdem verbis et syllabis reperisset 
Prov. xn, 20. Aqutlas Symniachusque et Theodo- 
tio excadvtov, Vulgata Dolus in. corde cogitan- 
tium mala. 


PATROL. Gv. XXIX. 


10 Eccli. viu, 6. !! IL Tim. iv, 9; I Tim. iv, 13. 


(9) Reg. quarius ὡς ὁ οἴνος δολοῦται τῷ χείρονι 
αὐτὸν παραμ. Regii tertius et quartus habent αὐτῆς 
pro &y(o«. Alii sex mss. vulgatam lectionem tuen- 
tur. 

(10, Colb. quartus ῥήμασι, Infra. editio Paris. 
cum uno aut altero ms. πηρώσει σωματικῷ. Αἱ sep- 
tem mss. cum edilione Βα8ἱ].πηρώµατι σωματιχκοῖς. 
Paulo post Reg. terlius el. quartus cum editione 

sil. επιστρέφυντα. 

(11) Codices oclo ἀσχημοσύ.ῃ, Editi cum Colb 
seplimo α-σχύνῃ. Infra Reg. secundus el Colb. 
sextus ἀποτυχόντας. Alij mss ei edili. ἆτυ , 00v 
τας. 





250 


S. BASILII MAGNI 


260 


enim nobis contingunt preter voluntatem, ea non Ασθαι μᾶλλον fj καθ,θρίζεσθαι τοὺς ἀτυχοῦντας προσ- 


sunt voluntaria. Atqui infelices illos ob vitia citra 


Ίχεν. 


animi sententiam accidentia satius est miserari, quam eos contumelia afficere. 


5. VERS.4. Ad nihilum deductus est in conspectu 
ejus malignus:timentesaulem Dominum glorificat. 
Est animi prorsus magni, et inter quascunque hu- 
manarum rerum neeessitates immoli,virique justi- 
tie habitu summe exculti,unicuique jus tribuere; 
atque ad nihium deducere malignos,tametsi prin- 
cipatus magnos obtinent,tametsi diviliis affluunt, 
tametsi natalium splendore sunt conspicui,tamelsi 
aibi ipsi vindicant claritudinem,attamen si iniqui- 
tas sola inipsis deprehenditur, tale ad nihilum de- 
ducere, hoc est, nihili estimare, magni ,inquam,ani 
mi est. Contra, timentes Dominum, quamvis sint 
pauperes, quamvis obscuris sint orti natalibus, 
quamvis sint sermonis imperili, aut corpore infir- 
mi, gloria cumulare, maximisque laudibus extolle- 
re, et beatos existimare, cum ejusmodi viros prz- 
dicare beatos sit a Spiritu edoctus.Bealt enim,in- 
quit, omnes qui téiment Dominumt?. Porroejusdem 
animi est et malignum quantumlibet ob claritudi- 
nem elatum ad nihilum deducere, et timenti Do- 
minum, quanquam tenuis est, quanquam in vi- 
ta pauper, quanquam aspernabilis, quanquam 
nihil externum, quo commendatio excitelur, pos- 
sidet, gloriam dare. Qui jurat prorimo suo, et 
non decipit.Cur tandem hicjuramentum inter eas, 
qua virum perfectum decent, virtutes locum obti - 
net, in Evangelio vero prorsus prohibitum esl? 
Quis peregrinubitur et quis requiescet? Qui jurat 


5. ἸἘΕξουδένωται — iv mtov αὐτοῦ πονηρευόµε- 
νος τοὺς δὲ φοδουμένους τὸν Κύριον θοξάζει. 
Μεγαλοφυοῦς διανοίας καὶ πρὸς οὐδὲν κατακλινομέ- 
νης τῶν ανθρωπίνων Χρείᾳ (12), καὶ ἀνδρὸς την 
τῆς δικαιοσύνης ἕξιν εἰς ἄκρον κατωρθωκότος, τὸ 
νέµειν ἑκάστῳ τὰ πρὸς ἀξίαν' τόύς τε πονηρευοµέ- 
νους ἐξουδενοῦν, κἂν τὰς µεγάλας τύχωσι δυναστείας 
περιθεθλημένοι , κἂν πλούτῳ κομῶντες κάν περι- 
φανείᾳ Ὑένους, κἂν λαμπρότητα ἑαυτοῖς ἐπιφημί- 
ζοντες, πονῃρία δξ µονη ἐνυπάρχούσα αὐτοῖς φωρα- 
θῇ, ἐξουδενοῦν τοὺς τοιούτους, τουτέστιν ἀντ οὖδε- 
νὸς λογίζεσθαι, "Εμπαλιν δὲ, τοὺς φοθουµένους τὸν 
Κύριον, xàv πένητες ὥστι, κἂν ἀἆγενεῖς, xdv ἰἴδιώτχι 


ῃ τῷ λόγῳ, κἂν ἀσθενεῖς τῷ σώματι, δοξάζειν καὶ 


ὑπεραίριν Καὶ µακαρίους ἡγεῖσθαί, δεδιδαγµέ- 
vov (13) παρὰ τοῦ Πνεύματος µακχαρίζειν τοὺς τοιού- 
τους, Μακάριρι γὰρ, φησὶ, πᾶντε οἱ φοδούµενοι 
τὸν Κύριον. Τῆς αὐτῆς ὃξ ἐστι διανοίας τον τε πονη- 
ῥευόµενον ἐξουδενῶσαι, κἂν ὑπεραίρηται λαμπρό- 
τητι, καὶ τὸν φοθούμενον τὸν "piov δοξάζειν, κάν 
εὐτελῆς f, κἂν πένης iv τῷ βίῳ, κἂν εὐκαταφρόνη- 
τος, xlv μηδὲν τῶν ἑκτὸς προχαλουµένων εἷς ἀπο- 
δοχἩν κεκτηµένος, 'O ὁμνύων τῷ πλησίον αὐτοῦ, 
καὶ οὐκ ἀθετῶν, Τί δή ποτε ἐνταῦθα μὲν ἡ εὐορχία 
συγχωρεῖται ἐν τοῖς τῷ τελείἌΨ πρέπουσιν ἀνδρα- 
Υαθήµασιν, iv δὲ τῷ Εὐαγγελίῷῳ παντελῶς ἀπηγό : 
ρευται; Τίς παροικήσε, καὶ τίς «ατασκηνὺ- 
σει (14), 'O ὀμνύων τῷ πλησίον αὐτοῦ, καὶ οὐχ 


proximo suo, el non decipit. Hic vero, Ego autem C ἀθετῶν. "Exet δὲ, ᾿Εγὼ δε λέγω ὑμῖν μὴ ὁμόσαι 


dico vobis, wt ne juretis omnino 18. Quid. igitur 
dicemus ? Dominum scopo eidem ubique inhz- 
rere : quippe peccatorum occurri! effectibus, el 
malignitatem a prima origine exscindit, Quem- 
admodum enim dicebat lex antiqua : Von ma- 
chaberis ^, Dominus vero, Von concupisces 15:illa 
quidem:Non occides !6, hic vero perfectiora prae- 
scribens, Von irasceris 11: sic sane etiam hoc loco 
illa quidem contenta est recte juramento:hic ve- 
ro perjurii exscindit occasionem. Qui enim recte 
et vere jurat, fortasse etiam falli nonnunquam 
potest invitus : qui vero non jurat, perjurii vi- 
tavit periculum. Jam vero etiam multis in locis 


QÀex. Τί οὖν φαµεν;, "Oct πανταχοῦ τοῦ αὐτοῦ σκο- 
ποῦ ἔχεται ὁ Κύριος, προλαμθάνων τῶν ἁμαρτημά- 
των τὰ ἀποτελέσματα, καὶ ἐκ τῆς πρώτης ἀρχῆς 
ἐκτέμνων τὴν πονηρίαν. ως γὰρ 9 μὲν πιλχιὸς 
ἔλεγε νόμος, Οὐ μοιχεύσεις' ὁ δὲ Κύριος, 0ὐδὲ ἐπι- 
θυµήσεις' χἀχεῖνος μὲν, Οὐ φονεύσεις, ὁ δὲ τὰ τε- 
Ἀειότερα νσμοθετῶν, Οὐδὲ ὐργισθήσῃ. οὕτω δη xl 
ἐνταῦθα ὁ μὲν ἀρχκεῖται τ εὐορχίᾳ, ὁ δὲ τῆς ἔπιορ- 
xlav την ἀφορμὴν διακόπτει. Ὁ μὲν γὰρ εὐορκῶν, 
τυχὸν ἄν (15) ποτε xai παρασφαλείη ἄχων' ὁ δὲ μὴ 
ὁμνύων, τὸν τῆς ἐπιορχίας κίνδυνον διαπέφευγε. Τὸν 
ὄρχον δὲ πολλαχοῦ καὶ τὴν ἀμετάθετον περὶ ἑκάστω 
πράγματος διαθεβαἰίωσιν ὀὄνομάζει ὡς τὸ, "Ώμοσα, 


firmum et immutabile de unaquaque re propo- p xal ἔστησα τοῦ φυλάξασθαι τὰ κρίµατα τῆς Ói- 


situm, juramentum vocat : ut est illud, Juravi, 
12 psal. oxxvu, 4. 1? Matth, v, 34. 
11 Matth. v, 22. 


(19) Sic codices sex cum editione Basil. Editio 
Paris.cum quibusdam Π86.τῆς τῶν ἀνθρώπων χρείας, 
male. Nec ita multo post tres mss. τοὺς δὲ xov. Su- 
biade mss. quatuor owpzx05. Editi cum atiis quin- 
que mss, φωραθείη. Hoc ipso in loco multi mss. 
ἀντὶ τοῦ μηδενός 


(13) Reg. tertius 3x9xsxopevov.Colb.quartus δε- 
δογµένον. Infra Reg. terlius προσκαλουµένων Sub- 
inde illud, καὶ οὐκ ἀθετῶν, et nos decipil, ita inter- 


!4À Exod. xx, 14. 


καιοσύνης σου xal τὸ, "Quoc Κύριος, xai οὐ 


15 Matth. v, 98. 6 Exod. xx, 13. 


pretatur Didymus : Juramenium quod prorimo 
factum est, irritum non reddit. 

(14) Illud, ἐν ὅσει ἁγίῳ σου, sequitur proxime in 
in tribus mss. vocem κατἀσκηνώσει. Item Colb se- 
cundus κατασκηνώσει ἔν δὄρει τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ. Weg. 
primus habet quoque ἐπ᾽ ὄρει co», sed in margine 
duntaxat. Facile autem crediderim hac habenda 
esse pro additamentis librariorum. 

(15) Sie mss. Editi vero τάχα iv.Paulo post ali- 
qui mss. μηδὲ ὀμνύων. 





261 


HOMILIA I IN PSALMUM. XIV. 


209 


µεταμεληθήσεται Οὐχ ὅτι Θεὸν εἰς µαρτυρίαν τῶν A et statu? custodire judicia {ιδία (um; item, 


λαλουμένων µπιστοποιούμενον αὐτοῦ τὴν ἀφιθολίαν 
παρήγαγεν, ἀλλ' ὅτι ἀτρέπτοις xal ἀχινήτοις δόγ- 
µασι τὴν τῆς ἐπαγγελίας χάριν τῷ Δαδιδ ἐθεθαὶω- 
σε». Οὕτως οὖν καὶ ἔνταῦθα δυνατὸν εἰρησθαι. 0 
ὁμνόων τῷ πλησίον αὐτοῦ. τουτέστι;, διχθεθαιού- 
µενος τῷ πλησίον, xai οὐκ ἀθετῶν' ἵνα T, σύμφωνον 
τῷ παρὰ τοῦ Κυρίου εἰρημένῳ, τῷ, ᾿Ἑστω (16) δὲ 
ὑμῶν ὁ λόγος, val vai, καὶ οὗ ob. Πε.ὶ τῶν τοιού- 
των πραγμάτων διαθεθχιούμενος κατάνευε᾽ καὶ περὶ 
τῶν μὴν ὄντων, κἂν παντες ἄνθρωποι παρακαλῶσι, 
pn συµπεισθης ποτε παρὰ την τῆς φύσεώς ἀλήθειαν 
διαθεθαιώσασθαι. Ob Ὑέγονε τὸ πρᾶγμα, ἄρνησις 
ἐπανολουθείτω. µΥέγονε τὸ πρᾶγμα, συγκατάθετίς 
διαθεδαιούτω (47). Χωρὶς τῆς πρὸς ἕτερον ἐπιπλοκῆς 
αὐτὴν καθ) ἑαυτὴν πειρῶ τὴν ἀλήθειαν παριστᾷν, 
Ψιλαῖς ταῖς διχθεθαιώσεσι κεχρηµένος. 'O ἄπιστος 
Ἱκέτω τὴν βλάθην τῆς ἀπιστίας. Αἰσχρὸν γὰρ παν- 
τελῶς καὶ ἀνόητον ἑαυτοῦ κκτηγορεῖν ὡς ἀναξίου 
πίστεως, καὶ την ἐκ τῶν ὄρχων ἀσφάλειχν ἐπιφε- 
ρεσθαι, Εἰσὶ δὲ τινες λύγοι, σκήµατα μὲν ὄρκων 
ἔχοντες, οὐχ ὄρκοι δὲ ὅιτες, ἀλλὰ θεραπεία πρὸς 
τοὺς ἀχυύοντας, O46 esr τὸν Αἰγύπτιον οἰκειού- 
µενος, vi τὴν ὑγίειαν ὤμννυε Φαρχω. Καὶ ὁ 'Amo- 
στολος τὴν πρὸς Κορινθίους ἀγάπην ἑαυτοῦ παρ- 
ιστῶν, ἔφη NA τὴν ὑμετέραν καύχησιν, ἂν ἔχω 
iv Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. O5 γὰρ παρ- 
ήχουσε τής εὐαγγελικῆς διδασκαλίας ὁ τὸ Εὐαγγέλιον 
πεπιστευµένος, ἀλλὰ λόγον ψιλὸν ἐν σχήµατι παρ- 
έδωκεν (18) ὄρχου, τὴν ἐπ᾽ αὐτοῖς καύχηισιν ὡς τοῦ 


Juravit Dominus : et nun. ponitebit eum 19, Non 
quod Deum ad dictorum testimonium introdu- 
xerit, 107 -* veluti dubitationem ipsi ademptu- 
rum, sed quod Deus inconcussis immutabilibusque 
decretis promissionis gratiam Davidi confirmavit. 
Igitur fieri potest, ut hic etiam ad eumdem mo- 
dum dictum sit: Qui jurat proximo suo; hoc 
esl, qui non confirmat proximo, et non decipit; 
quo id verbis Domini conveniat : Sit autem ser- 
mo vesler : Est esi; Non, non €. Res ejusmodi 
nat! et ascensu (uo confirma : quae vero non 
ita se habent, quamvis omnes liomines adhor- 
larentur, ei obsecrarent; ne inducaris αἱ un- 
quam preter veritatis naturam affirmes. Non facta 


g est res, negatio sequatur: facta est res, tirmetur 


a:sensus. Studeto, citra ullam cum alia reim.: 
plicationem, ipsam per se veritatem exprimere, 
simplici ac nuda affirmatione usus. Incredulus 
incredulitatis damnum perferat. Turpe enim om- 
niuo el stultum est seipsum ut fide indignum 
accusare, ac juramentorum seeuritatem in me- 
dium proferre. Sunt autem sermones quidam, 
qui speciem quidem juramentorum prz se ferunt, 
nec tamen juramenta sunt, sed quedam erga 
auditores observantia. Sic Joseph ut /Egytii si- 
bi gratiam conciliaret , juravit per Pharaonis 
sanitaiem *!, [tem Apostolus suam in Corinthios 
charitatem commendans, ail : Per gloriationem 
vestrum quam habeo in Christo Jesu Domino no- 


παντὸς αὐτῷ ἀξίαν οὖσαν διὰ τοῦ τοιούτου tpómouC siro ??. Non enim evangelicam doctrinam neglexit 


δεικνύς. 


is, cui concreditum est Evangelium : sed sim- 


plici sermone in juramenti modum expresso, gloriationem, quam in ipsis habebat, tanquam omnium 


sibi pretiosissimam hoc modo exhibet. 

6. Τῷ αἰτοῦντί σε δός xxi ἀπὸ τοῦ θέλοντος 
δανείσασθαι μὴ ἀποστραφῆς (10). ᾿Επὶ τὸ κοινω- 
νεχὸν, xal φιλᾶλληλον, xal τῇ φύσει οἰκεῖον ὁ λόγος 
ἡμᾶς προκαλεῖται, Πολιτικὺν γὰρ ζῶον καὶ συναγε- 
λαστιχὸν ὁ ἄνθρωπος Ἐν δὲ τῇ κοιν πολιτείᾳ καὶ 
τῇ µετ᾽ ἀλλήλων ἀναστροφῇ ἀναγθαῖον τὸ εὐμετά- 
δοτο, sl; ἔπανόρθωσιν τοῦ ἐνδέοντος (20). Τῷ αἱ 
τοῦντί σε δός. Βούλεταί σε διὰ μὲν τὴν ἀγάπην ἐν 
ἁπλότητι ἀνειμένον εἶναι πρὸς τοὺς ἀἰτοῦντα,, λο- 


6. Qui Ρεί{! a te, da ei, et volent mutuaria te, 
ne avertaris ?, Àd communicationem, et ad mu- 
tuam cliaritatem, et ad id quod naturae consen- 
taneum et proprium est, hic verba nos invitant. 
Homo enim est animal civile, et sociabile. In 
civili autem et communi vite instituto, et in 
mutua consuetudine, liberalitas ad sublevandum 
inope: necessaria est. Petenti a te, da. Vult ut 
ob charitatem quidem in- simplicitate przbeas 


γισμῷ δὲ πάλιν διακρίνειν ἑκάστου τὴν ἘΧρείαν τῶν Die erga petentes facilem , et e contrario, ra- 


18 Psal. cxvin, 1006. 
33 Matth. v, 42. 


(46) Mss. tres σύμφωνον τὸ παρὰ τοῦ Κυρίου ci- 
ρημένον Εστω. Particula καὶ adjicitur in editis 
ante οὗ o5: sed deest in multis mss. eque ac in 
lexlu sacro. 

(11) Editio Paris. διαθεδαιούτω. Sed mss. fere 
omnes βεθχιούτω. Ibidem quinque In8S. αὐτὴν κατ᾽ 
αὐτὴν. Mox Reg. tertius habel λιταῖς pro ψιλαῖς, 
Infra mss. tres ἀγάπην αὐτοῦ Ibidem editi ἡμε- 
τέραν, Αἱ mss. una cum textu sacro ὑμετέρα». 

(18) Multi mss. παρέδωχε». Mox nonnulli ims.2z' 
αὐτοῖς. Alib ἐπ᾽ αὐτῶν, 

(19) Totum iilud, Τῷ αἰτοῦντί σε δός' val ἀπὸ τοῦ 
θελοντος ὀχνείσασθαι μὴ ἀποστραφῇ, deesl in edi- 
tione Paris., pro quo veba illa, τὸ ἀργύριον αὗτου 


19 Psal, cix, 4. 9? Matth. v, 37. 


3! Gen. xLü, 15. 3 [ Cor, xv, 31. 


οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τόκῳ, perperam fuerant et inepte 
substituta. Quomodo autemid contigerit, nescimus. 
Nam novem nostri mss. habent ita, ut edidimus; 
nisi quod in quinque mss. pro δός legatur δίδου, 
Mox Heg. tertius προσχαλεῖται. 

(20) Editio nostra Paris. τοῦ Ἐνδέοντος. 05 (lege 
6) μὲν οὖν Κύριος ἐναργῶς ἡμῖν διετάξατο λέγων Tip 
αἰτοῦντί σε δος᾽ καὶ ἀπὸ τοῦ θέλορτος δανείσασθαι μὴ 
ἀποστραφῆς, Editio Basil. et mss. ut in contextu. 
Lege Prafationem.Ibidem editio Paris. βούλεται 2c. 
Vox δὲ abest et a. mss.et ab editione Dasil. Iníra 
editio Paris. διχκοῖναι. Editio Dasil.perinde ul mss. 
θιακρίνειν. 


263 


8. BASILII MAGNI 


264 


tione necessitatem uniuscujusque petentis discer- A προσαιτούντων. Καὶ τοῦτο µεμαθήχαµεν ἓν τκΏ 


nas. Quomodo autem id perfici queat ab iis qui 
scito pietatis propositu explebant, ex Actis didi- 
cimus : Quolquol enim, ait, possessores agrorum 
aut domorum erant, vendentes a[ferebant pretia 
eorum quo vendebant,et ponebant unte pedes apo- 
stolorum. Dividebaturaulem singulis.prout cuique 
opus eral €. Cum enim mendicitas, multis neces- 
sarium usum excedentibus, negotiationis occasio sit, 
et obscene voluptatis maleria : necessario ab iis 
quibus pauperum cura concredita crat, colliye- 
bantur pecunie, ut ex hoc penu prudenter ac 
provide pro cujusque necessitate distributio fieret 
necessariorum.Quemadmodum enim sgrotantibus 
plerumque necessarium est vinum,nec tamen esl 
cujusvis tempus, mensuram, et qualitatem decer- 
nere; at medico ad prefiniendum vini potum opus 
est : ita certe et dispensatio qu& ad egenorum per- 
tinet cnram, non ab omnibus potest utiliter fieri. 
Qui enim lugubria carmina ad mulierculas deci- 
piendas componunt, et mutila corporis membra, 
ac ulcera ad questus occasionem inveniendam 
ostentant, iis largum et liberale subsidium nulla 
ratione profuturum est. Nam largitas ipsis ma- 
liti erit occasio et materia. Horum tamen latra- 
tus modica erogatione arcendus est : sed qui in 
viros, qui res adversas patienter perferre didice- 
runt misericordiam et fraternam charitatem osten. 
derint, iis propterea dicetur : Esurivi et dedistis 
mihi munducare95; el que sequuntur : Et volenti 
mutuari a te,ne uverlaris 9. Atque hoc. priecepti 
consentit cum prioribns.Nam et qui hic petit,cum 
pauper sita te mutuum petlit, inhabitantem in c«- 
lis divitem tibi ostendens : qui pro ipso tibi exsol- 
vet debitum.Qui enim,inquit,miseretur pauperis, 
Deo fenerat 99. Coslorum autem regnum pignus 
est mutui et cautio.Quod utinam omnes nos con- 
sequamur, gralia et benignitate Domini nostri Je- 
gu Christi, cum quo Patri et Spiritui sancto gloria 
et imperium in secula seculorum ! Amen. 


Πράξεσι (94), τίνα τρόπον ὀωνατὸν κατορθοῦσθαι 
παρὰ τῶν ᾖἈἱπιστημόνως tbv τῆς εὐσεθείας σχοπὸ» 
ἐκπληρούντων. "Ὅσοι γὰρ, qnoi, χτήτορες χωρίων 
f οἰκιῶν ὑπῆρχον, πωλοῦντες ἔφερον τὰς τιμὰς 
τῶν πιπρασκοµένων , καὶ ἐτίθουν παρὰ τοὺς πὀ- 
δας τῶν ἀποστόλων. Διεδίδοτο δὲ ἑκάστῳ, ααθ- 
ὁτι ἄν τις χρείαν ἴἶχεν. Ἐπειδὴ γὰρ πολλοὶ ὕπερ- 
θαΐνοντες την χρῆΏσιν τῶν üvayxglov, ὑφορμὴν ἐμ- 
πορίας καὶ ὑπόθεσιν τρυφῆς ἀσελγοῦς ποιοῦνται τὴν 
αἴτησιν, ἀναγκαίῶς παρὰ τοῖς τὴν ἐπιμέλειαν τῶν 
πτωχῶν πεπιστευµένοις ^ συγκοχιδη τῶν χρημάτων 
ἑγίνετο, ὥστε ἐκεῖθεν ἐπιστημόνως xal οἰκονομικῶς 
ταῖς ἑκάστο Ὑρείαις την διανομὴν τῶν ἀναγαπίων 
γίνεσθαι. ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῶν ἀῤῥωστούντων y pela 


β μὲν πολλάχις οἵνου, ἀλλ παντός ἐστι Χαιροῦ καὶ 


µετρου καὶ ποιότητος καταστοχάσασθαι΄ χρεία ὃξ 
ἰατροῦ πρὸς τὴν δόσιν τοῦ olvou: οὕτω δὴ καὶ à 
περὶ τὴν θεραπείαν τῶν δεοµένων οἰκηνομία o) παρὰ 
πάντων ὠφελίμως ἑνεριεῖσθχι δύναται. Τοῖς γὰρ δη 
τὰ θρηνώδη µέλη πρὸς τὴ, τῶν γυναικῶν ἀἁπάτην 
συντιθεῖσι, val τὰ πηρώματα τοῦ σώματος, καὶ τὰ 
ἕλχη πρὸς ἑἐμπορίας ἀφορμὴν προτιθεῖσιν (29) , 
οὗ πάντως τὸ δαψιλες της διαχονίκς Ὠὠφέλιμον. 
᾽Αφορμὴ Ὑγὰρ αὗτοῖς εἷς κακίαν ἡ “χορηγία γενήτε- 
ται. ᾽Αλλὰ μικρᾷ δόσει χρὴ τὴν τῶν τοιούτων ὑλαχήν 
ἁπωθεῖσθαι , τὸ δὲ συμπαθὲς καὶ φιλάδελφον ἐπι- 
δειχνυµένους (23), ἐν τοῖς μεθ) ὑπομονῆς τὴν ὀλίψιν 
φέρειν δεδιδαγµένοις' ὑπὶρ dv καὶ λεχθήσεται αὖ- 
τοῖς, ὅτι Ἐπείνασα, xxl ἑδώκατέ µοι φαγεῖν, καὶ 
τὰ ἑξῆς. Καὶ ἀπὸ τοῦ θέλοντος δανείσασθαι, μὴ 


ἕ ἀποστραφῇς. Καὶ τοῦτο τὸ παραγγελµα ἔχδται τῶν 


προτέρων. Καὶ γὰρ καὶ ὁ ἐνταῦθα αἰτῶν, πτωχός 
ὢν, δάνειον αἰτεῖ παρὰ σοῦ, δεικνώς σοι τὸν iv ob- 
ῥανοῖς πλούσιον, διαλύοντά σοι ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ ypfoc. 
0 γὰρ ἑλεῶν, φησὶ, πτωχὸν Otp δανείζει. "Eyéq- 
490» δὲ τοῦ ὀάνους ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. 'Hq 
Ὑόνοιτο (24) πάντας ἡμᾶς ἀξιωθηναι χάριτι καὶ φι- 
λανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ’ οὗ 
τῷ Πατρὶ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος 
εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμην. 





EJUSDEM HOMILIA 
In partem psalmi decimi quarti, et contra [απε- 
ratores. 
1. Heri cum de psalmo decimo quarto sermonem 
apud vos haberemus, finem orationis non licuit 


TOY AYTOY OMIAIA EIZ ΜΕΡΟΣ (35) 
τεσσαρεσκαιδεχάσου ψαλμοῦ, xal κατὰ τοχιζόν- 
των, 

1. Χθὲς εἰς τὸν τεσσαρεσκαιδέκατον ψαλμὸν ὑμῖν 
διαλεγόµενοι, ὀξικέσθαι πρὸς τὸ πέρας τοῦ λόγου ὑπὸ 


35” Act, 1v, 34, 35. 9 Matth. xxv, 25. 95 Matth. v, 42, 96 Prov. xix, 17. 


(91) Editio Paris. Πράξεσι τῶν ἀποστόλων. Sed il- 
lud, τῶν ἀποστόλων, neque in mss.legitur neque in 
editione Basil,lbidem editi cum majori parte mss. 
κατωρθοζτο.Βορίἰ secundus et tertius el Colb.sextus 
δυνατὸν κατορθοῦσθαι Statim Colb. quartus ὑπερ- 
αναδαίνοντες. Subinde edili πτωχῶν ἐμπεπιστευμέ- 
νοις. Αἱ mss. πεπιστεύµένοις. 

(23) Codices alii προτιθεῖσιν, alii προστιθεῖσιν, 
Mox editio Paris. γεννήσεται͵ non recte. 

(39) Reg secundus et Colb. sextus ἐπιδεικνυ- 
µένοις. Colb. septimus ἐπιδείκνυσθαι. At cteteri mss. 
cum editis ἐπιδεικνυμένους. Aliquanto post Reg. 3 


τῷ προτέρῳ. Ibidem in aliquibus mss. Kai γὰρ ὁ. 

(24) llla, ἃς γένοιτο, et csetera, ad finem usque, 
aut desunt omnino in mss., aunt varie in variis co- 
dicibus leguntur : ut dubium non sit, quin ea suo 
quisque arbitratu scripserit. 

(25) Sie Reg. primus.Alii duo mss. habent quo. 
que εἰς µέρος. Edili elc τὰ Aclxovtx νοῦ αὐτοῦ dxÀ- 
μοῦ, xal κατὰ τοκιζόντων. Oliv. et Colb. septimus 
elc τὰ λειπόµενα. Aliter in aliis mss. titulus legitur. 
Monere juvat, mentionem perquam honorilicam 
fieri hujus homilie a Gregorio ajsseno Oratione 
contra usurarios, tom. II, pag. 225. 


265 


HOMILIA II IN PSALMUM XIV. 


τῆς ὥρας οὐχ Ἐπετράπημεν, NOv δὲ ἤχκομεν εὐγνώ- A nobis per tempus attingere. Nunc autem adsumus 


µονει ὀφειλέται τὰ χρέα τῶν ἑλλειφθέντων ὑμῖν ἀπο- 
τιννύντες, "Eatt δὲ τὸ λειπὀμενὸν βρχγὺ μὲν τὸ ἀχού- 
σαι, ὥστε οὑτωσὶ δόξαι͵ καὶ ἴσως τοὺς πολλοὺς ὑμῶν 
καὶ παρέλαθεν, ὡς μηδὲ παραλελεῖφθαι τι τοῦ ψαλ- 
poo νοµισθῆναι * μεγάλην μέντοι πρὸς τὰ τοῦ βίου 
πράγματα Ἀύναμιν ἔχειν τὴν βραχεῖαν ταύτην λέξιν 
χατχµαθόντες, οὖκ ᾠήθημεν δεῖν παρεῖναι τὸ ἐκ τῆς 
ἐξετάσεως χρήσιμον. Ὑπογράφων τῷ λόγῳ τὸν τέ- 
λειον ὁ Προφήτης, τὸν της ἀσχλεύτου ζωῆς Ἐπιθήσε- 
σθχι μέλλοντα, kv τοῖς ἀνδραγαθήμασιν ἀπηρίθμησε 
τὸ ἀργύριον αὐτοῦ bmi τόχῳ μὴ δοῦναι. Πολλαχοῦ 
τῆς Γραφῆς διαθέβληται ἡ ἁμαρτία αὕτη. 0 τε 
γὰρ ὈἸεζεχιὴλ ἐν τοῖς µεγίστοις τῶν xaxov τίθεται 


probi debitores,debita qus supersunt,vobis perso- 
luturi.Quod autem restat,auditu quidem breve est, 
ut videtur : et fortassis multos vestrum latuit; adeo 
ut ne relictum quidem fuisse quidquam de eo psal- 
mo putarint. Áttamen cum intelligeremus brevem 
hanc dictionem ad res vite multum valere, emolu- 
mentum quod ex inquisitione etexplanationeacces- 
surum his, non duximus negligendum. Propheta 
enim his verbis perfectum virum, qui ad immuta- 
bilem vitam ascensurus erat,describens,inter pra- 
clara ejus facinora illud numeravit,quod pecuniam 
suam non dedit fenori. Hoc peccatum in plurimis 
Scripture locis vituperatur. Nam Ezechiel *' id in 


τόχον λαθεῖν καὶ πλευνασμὸν, καὶ ὁ νόμος διαῤῥήδην maximis malis recenset,si feenus,et quidpiam ultra 
ἀπαγορεύει ' obx ἐκτοκιεῖς τῷ ἁδελφῷ σου καὶ τῷ p δοτίθπι accipiatur.Quin etlex illud luculenter pro- 
πλησίον σου, Καὶ πάλιν φησί ' Δόλος (26) ἐπὶ δὀλῳ, — hibet:Von [απεγαδίε fratri tuo, et prozimo tuo 38. 
καὶ τόχος ἐπὶ τόχῳ. Καὶ περὶ πόλεως δὲ τίς ἐν Εί rursusait : Dolus super dolum, et usura super 
πλήθει καχῶν εὐθηνουμένης ὁ ψαλμὸς τί φησιν; Οὐκ usuram 9. Et de civitate qua bonis in malorum 
ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν αὐτῆς τόκος xal δόλος. multitudine afflueret,quid psalmus dicit? Non defe- 
Καὶ νῦν χαρακτηριστικὸν τῆς κατὰ τὸν ἄνθρωπον τε» Cil deplateisejususura et dolus9). Et nunc Propheta 
λειώσεως τὸ αὐτὸ τοῦτο παρείληφεν ὁ Προφήτης. Aé- idipsumtanquam humanaperfectionis characterem 
qw» * Τὸ ἁριύριον αὐτοῦ οὗκ ἔδωχεν ἐπὶ τόκῳ. ac signum usurpavit, dicens : (VEns.9) Pecuniam 
Ti ὅὄντι γὰρ ἀπανθωπίας ὑπερθολὴν ἔχει τὸν μὲν suamnondeditad usuram.Nonreipsa perquam ma- 
τῶν ἀνχγκαίων ἐνλεῶς ἔχοντα ζητεῖν δάνεισια εἷς xima est inhumanitas,illum quidem qui necessario- 
παρχµυθίαν τοῦ βίου, τὸν δὲ μὴ ἀρκεῖσθαι τῷ χεφα- rum indigel, mutuum ad vitas subsidium quzrere, 
λαίῳ, ἀλλ᾽ ἐπινοεϊν bx τῶν συμφορῶν τού πένητος hunc vero sorte contentum non esse, sed sibi ex 
προσύλους ἑαυτῷ "xal εὐπορίας συνάγειν. Ὁ μὲν οὖν  pauperiscalamitatibus proventus excogitare, opes- 
Κύριος ἐνχργῶς ἡμῖν διετάξατο, λέγων (37) * Καὶ τὸν que colligere.Sane Dominusipse nobis palam pre- 
θέλοντα ἀπὸ σοῦ δανείσασθαι μὴ ἀποστραφῖς ' ὁ  cepit,dicens : Et volenti mutuari a te,ne averta- 
δὲ φιλάργυρος, ὁρῶν ὑπὸ τῆς ἀνάγκης ἄνδρα κατα- , ris 31, Avarus autem, cum hominem videl pra ne- 
κα απτόµενον πρὺ τὼν yovícow Ἰἱκετεύοντα, τἰ ob ^ cessitate genibus provolutum ac supplicem,ecquid 
τί οὗ φθεγγόµενον ; οὖκ ἑλεεῖ ΠΟΠ facientem quod abjectum sit ac humile ? quid 
παρ ἀξίαν πράττοντα (98), οὐ λογίζεται τὴν φύσιν, | nonloquentem?ejus qui rreeter meritum adversa for- 
οὐκ EvMOwsi ταῖς ἱκεσίχις, à ἄκαμπτος καὶ àpsl- tuna utitur,nequaquam miseretur,nulloloco habet 
λικτος ἔστηχεν, οὗ ταῖς δεήῄσεσιν εἴκων, οὗ δάκρυ-  naturam,non precibus movetur, sed inflexibilis stat, 
σιν ἐπιχλώμενος, ἐπιμένων τῇ ἀρνήσει, ἐξομνύμε-  etimplacabilis: non οθάἰίἀεργθοβιἰουἱθις,]4ογγπηίς 
voc καὶ ἑπαρώμενος ἑατῷ, fj μὴν ἀπορετ παντε non frangitur, perseveranter negat. Jurat, ac sibi 
λῶς χρημάτων, καὶ περισκοπεῖν xal αὐτὸς s! τινα  maleprecans,affirmatcarerese pecunia omnino, se- 
εὗροι τῶν δανειζόντων, καὶ πιστούµενος τὸ ψεῦδος διὰ — seque circumspicere num quem ipse quoque fone- 
τῶν Üpxuv, χακὸν παρεµπόρευµα τῆς ἀπανθρωπίας ratorem inveniat, ac fidem faciens mendacio per 
τὴν ἐπιορχίαν προσκτώµενος. ᾿Επειδὰν δὲ ὁ ζητῶν τὸ juramenta, perjurium ceu malum quemdam 4068 et 
δάνειον τόχων μνησθή, καὶ ὑποθήκας ὀνομάσῃ, σότε  adventitium inhumanitatis quastum acquirit. Sed 
καταθαλὼν τὴν ὀφρὺν προσεμειδίασε, xai που καὶ ubi qui mutuum quzrit, meminit fcenoris, et no- 
πατρῴας φιλίας ἀνὰμήσθη (29), καὶ συνήθη εἶπε men pignoris protulit, tunc demisso supercilio 
καὶ φίλον καὶ, Ὀψόμεθα, φησὶν, εἴπου τὶ ἔστν subridet, atque paternm amiciti: refricat memo- 
ἡμῖν ἀποχείμενον ἀργύριον, 'Ἔστι δὲ παρακαταθήκη riam, ac familiarem et amicum appellat ; οἱ, Vi- 


ποιοῦντχ ταπεινον ; 


$1 Ezech. xxii, 19. 3$ Deut. xxin, 19. 99 Jer. ix, 0. 9? Psal. Liv, 12. 3! Matth, v, 49. 


(26) Reg.secundus cum sacro textu τόχος ἐπὶ τό- 
xtp, xai ὀόλος ἐπὶ δόλῳ. Factum id puto ab aliquo, 
qui locum prophet: oh oculos haberet, licere sibi 
ratus, ordinem verborum Basilii mutare,ne aliter 
in Basilio, aliter in propheta legeretur. 

(27) Sic editio Basil. et mss. Editio vero Pari- 
siensis uberius διετάξχτο λέγων Τῷ αἰτοῦντι σε δὸς, 
«zi τόν, elc. Sed illa, τῷ αἰτοῦντί σε δός, huic loco 
ἱπθρίο assuta esse patet vel ex ipsa veteri inter- 
pretatione, in. qua Lac illa verba Latine reddita 
non fuisse videmus. 

(28) Editio Paris. παρ ἀξίαν κακώς πράττοντα. 


Sed vox κακῶς deest etin mss. omnibus et in 
editione Basil.Arbitramur autem eam vocem, χα- 
x:$;, primum in margine positam fuisse,ut monere- 
tur lector. illud, παρ᾽ ἀξίαν, idem hic valere quod 
κακῶς, ac postmodum, quod non raro contigit, in 
lexium irrepsisse Aliquanto post vox χρημάτων 
deest in multis mss. Reperitur tamen in nonnullis. 
Mox Colb. quartus προσκτησάµενος. Subinde Colb. 
octavus ὑποθήχην. 

(29) Major pars Πῃβδ.ἐμνήσθη.,Παα longe legitur 
in Colb quarto ἐν αὐτῷ τοὺς τόκους. Infra 1dem 
codex αὐθαίρετον ἐδέξατο. 





261 ΄ 


S. BASILII MAGNI 


268 


debimus, inquit, sicubi quidquam reconda!ur ar- Α φίλου ἀνδρὸς ἐπ᾿ ἐργασίᾳ παραθεµένου ἡμτν. αλλ) 


genti apud nos. Depositum utique vir amicus no- 
bis quzstus ergo concredidit. Verum ille graves 
usuras mutu: pecunie exigit : sed nos profecto 
aliquid remittemus,et minori daturi sumus fenore. 
Talia confingens, verbisque ejusmodi blanditus 
misero ac lenocinatus, ubi illum syngraphis oh- 
strinxit, atque, preter urgentem inopiam, liber- 
tatem etiam viro abstulit, abit. Etenim cum {- 
nori,cui solvendo non est, obnoxium se prestitit, 
voluntariam, quoad vivet, recepit servitutem. Pe- 
cunias, dic mihi, et quaestum, exquiris ab inope ? 
Sed si ille te reddere potuisset ditiorem, quid ad 
tuas januas quazsivisset? Venit subsidium inventu- 
rus : sed hostem reperit. Remedium dum requi- 
reret, in venenum incidit. Officium tuum fuerat, 
viri sublevare inopiam : at tu illias adauges eges- 
tatem,hominis destituti facultates qucrens exhau- 
rire. Veluti si quis medicus zgrotos invisens,cum 
eis deberet restituere sanitatem, e centrario eis 
vel exiguas virium reliquias adimeret : sic et tu 
miserorum calamitates quastus occasionem facis. 
Et sicut coloni ad seminum multiplicationem im- 
bres exoptant, ita et tu egestatem et inopiam 
hominum optas, tibi ut quxstuoss sint. pecunia. 
Αη ignoras facere te accessionem majorem pecca- 
tis, quam opum. est. incrementum de fenore ex- 
spectatum? Et quidem argentum in fcenus qui 
querit, consilii inops Πωγθί medius. Etenim cum 
respicit ad paupertatem, de solutione desperat : 
cum vero pr:sentem considerat egestatem, fzenore 
pecuniam sumit.Deinde altero victo,ac necessitati 
cedente,alter abit,schedulis cautionibusque com- 
munitus, 

2. Contra, argentum qui accepit, primum qui- 
dem splendidus ac hilaris est, et alieno flore 
oblectatus, mutatione vitze inclarescit. Lauta enim 
mensa est, vestis pretiosior, famuli splendidiore 
habitu induti, adulatores, compotores, fuci domo- 
rum innumeri.Sed cum sensit: diffluunt pecuniz, 
tempusque progrediens secum (onus advehit,tum 
ei requiem non afferunt noctes, non dies hilaris 
est, non 5ο] jucundus, sed eum vit: tzdet. Dies 
ad constitutum tempusfestinantes habet odio, exti- 
mescit menses tanquam fenoris parentes. Quod 
si dormiat,videt feeneratorem in somnis,quod ma- 
lum somnium est, capiti aslantem : si vero vi- 
gilet, cogitat ac sollicitus est de fenore. Dum [α- 


(30) Colb. quartus "oen:p γάρ. Ibidem sex mss. 
cum editione Basil. τις ἰατρὼν. Regii secundus et 
uartus cum editione Paris. ix:20;. Haud procul 
illa, οὕτω καὶ σύ desunt in editis: sed reperiunturin 
Reg.primo,et in Regii quarti margine, si non ea- 
dem manu, at antiqua tamen.Subinde Reg.tertius 
τοὺς ὄμθρους, 
te eg. tertius ζητῶν τὸ δάνειον. 

32) Vox αὐτόν scribitur in editione Paris. cum 
spiritu aspero; in editione vero Basil.perinde ac in 
quinque mss.cum leni. Quod εἰ quispiam velit scri- 
bere αὐτόν cum leni, eamque vocem ad debitorem 


ἐχεῖνος μὲν βαρεῖς ἐπ᾽ αὐτῷ τοὺς τόχους ὥρισεν " 
Ἡμεῖς δὲ πάντως ἐπανήσωμέν τι, καὶ Em! ἑλάττοσι 
τοῖς τὀκοῖς δώσομεν. Τοιαῦτα «κατασχηματιζόµενος, 
καὶ τοιούτοις λόγοις ὑποσαίνων καὶ δελεάζων τὸν 
ἅθλιον, Ἱραμματείοις αὐτὸν προσκαταδήσας, καὶ 
πρὸς τῇ καταπονούσγι πενίᾳ ἔτι xai τὴν ἐλευθερίαν 
τοῦ ἀνδρὸς προσαφελόµενος, (qtto. Ὁ γὰρ τόχοις 
ἑαῦτὸν ὑπεύθυνον καταστήσος, ὦν τὴν ἔκτισιν o5, 
ὑφίσταται, δωλείαν αὐθαίρετον κατεδέξατο διὰ βίου. 
Χρήματα, εἶπέ pot, xal πόρους ἐπιζητεῖς, παρὰ τοῦ 
ἁπόρου ; Kal sl πλουσιώτερόν σε ἀποφαίνειν Ἠθύνατο, 
τί ἐζήτει παρὰ τὰς θύρας τὰς σας ; "Emi συμμαχ{αν 
ἐλθὼν, πολέμιον εὗρεν. Αλεξιϕάρμαχα περιζητῶν, 
ὀηλητηρίοις Ενέτυχε. Δέον παρχμυθεῖσθαι τοῦ ἀνδρὸς 
τὴν πτωχείαν, σὺ δὲ πολυπλασιάζεις τὴν ἔνδειαν, ἔκ- 
καρποῦσθαι ζητῶν τὴν ἔρημον, ᾿Ώσπερ (00) ἂν st τις 
ἰατρὸς πρὸς κάμνοντας εἶσιὼν, ἀντὶ τοῦ Όγ-ειαν αὖ- 
τοῖς Ἐπαναγχγεῖν, ὁ δὲ καὶ τὸ αικρὸν λείψχνον της 
ὀυνάµεως προσαφέἑλοιτο οὕτω xal σὺ τὰς συμπορὰς 
τῶν ἀθλίων ἀφορμὴν πόρων mou, Καὶ ὥσπερ ol 
γεωργοὶ ὄμθρόυς εὔχονται εἷς πολυπλασιχσμὸν τῶν 
σπερµάτων, οὕτω καὶ σὺ ἐνδείας γαὶ ἁπορίας ἀν- 
θρώπων ἐπιζητεῖς, ἵνα σοι Ενερνὰ τὰ χρήματα γέντ- 
ται. Αγνηεῖς πλείονα προσθήχην ταῖς ἁμαρτίχις 
ποιούµενος, fj τῷ πλούτῳ τὴν αὔξησιν ἀπὸ τῶν τή- 
xov ἐπινοῶν» Καὶ ὁ μὲν ζητῶν τὸ δάνεισμα (31), µέ- 
σος σμηχανίας ἀπειλημμένος, ὅταν μὲν πρὸς την πε- 
νίαν ἀπίδῃ, ἀποχγινώσκει τὴν ἔκτισιν ὅταν δὲ πρὸς 
thv παροῦσαν ἀνάγκην, κατατολμᾷ τοῦ θανείσµατος. 
Εἶτα ὁ μὲν ἠττήθη ὑποχύψας τῇ χρείᾳ * ὁ 0: ἀπέρ- 
χεται, γρχἡματείοις αὐτὸν (39) καὶ ἐχεγγύοις άσφα- 
λισάµενος. 


2. λαθὼν δὲ τὰ χρήματα, τὴν μὲν πρώτην λαµ- 
πρός ἐστι καὶ περιχαρῆς, ἀλλοτρίρ ἄνθει γεγανωμὲ- 
voc, ἐπισημαίνων τῇ μεταθολῇῃ τοῦ βίου * τράπεζα 
γὰρ ἀνειμένη, ἐσθης πολυτελεστέρα * οἰχέται πρὸς τὸ 
φαιδρότερον ἐξηλλαγμένοι τῷ σχήµατι, Χόλακες, 
συµπόται * χηφΏνες (99) οἴκων μωρίοι * ὡς δὲ τὰ μὲν 
χρήµατχ ὑποῤῥει, ὃ δὲ χρόνος προϊὼν τοὺς τόκους 
ἑαυτῷ συµπροάγει, 0) νύχτες ἐκείνυ ἀνάπαυσιν φὲ- 
ρουσιν, οὐχ ἡμέρα φχιδρὰ, οὐχ ἥλιος τερπνὸς, ἀλλὰ 


Ώ δυσχεραίΐνει τὸν βίον, μισεῖ τὰς ἡμέρας πρὸς τὴν 


προθεσµίαν ἐπειγομένας, φοθεῖται τοὺς μήνας ὡς τό- 
xov πατέρας. Küv xaütjón, ἐνύπνιον βλέπει τὸν ὃχ- 
νειστῖν, κακὸν ὄναρ, τῇ κεφαλζ περιστάμενον x» 
γρηγορῇ, ἔννοια αὐτῷ «al φροντὶς ὁ τόχος ἐστί * Aa- 


referre, hunc loeum sic poterit interpretari: Alter 
vero tllincabit postquam debitorem schedulis atque 
cautionibus strinzil,seu obligavit. Quo sensu ver- 
bum ἀσφαλίζομαι usurpatur Act.xvi,24 : Τοὺς πύδας 
αὐτῶν ἠσφαλίσατο, Pedeseorum strinzit. Ibidem Colb. 
quarlus 4oaupaz/ow. Paulo post Reg. secundus 
ἀνειμένη καὶ πολυτελεστέρα, ἐσθὴς φα:δοο-ἑρχ. 

(33) Editio Paris. οἱ Reg. tertius xngzve: ἅπ:χ- 
4xot, Vox ultima deest in aliis septem mss.Golber- 
lini septimus et octavus ««onve: οἴκων µυρίων. In- 
fra editio Paris, δανειστοῦ γάρ. Deest γάρ in mss. et 
in editione Basil. 


-. --—^ 


269 
νὲιστοῦ, — nol, καὶ 
ἀλλήλοις, Ἐπισκοπὴν ἀμφοτέρων ποιεῖται ὁ Κύ- 


ριος. Ὁ μὲν ὥσπερ χύων ἐπιτρέχει τῇ ἄγρᾳ' ὁ δὲ 
ὥσπερ ἔτοιμον θήραμα χΧαταπτήσσει τὴν συντυχίαν. 
᾽Λϕαιρεῖται γὰρ αὐτοῦ τὴν παῤῥησίαν τὸ πένεσθαι. 
Αμϕοτέροις ἡ ψῆφος ἐπὶ δακτύλων) τοῦ μὲν χαί- 
povtoc ἐπὶ τῇ, αὐξήσει τῶν τόκων, του δὲ στενάζον- 
τος ἐπὶ τῇ (34) προσθήκῃ τῶν συμφορῶν. Πτνε ὕδατα 
ἀπὸ cv ἀγγείων" τουτέστι, τὰς οἰχείας ἀφορμὰς 
περισχόπει, μὴ ἐπ ἀλλοτρίας πηγὰς βάδιζε, ἀλλ᾽ ἐξ 
οἰκείων λιδάδων σύναγε σεχυτῷ τὰς παραμυθίας τοῦ 
Βίου. ᾿Ἔχεις χαλκώματα, ἐσθητα, ὑποζύγιον (35), 
σκεύη παντοδαπά; τχῦτκ ἀπόδου' πάντκ προέσθχι 
κατάδεξαι, πλὴν τῆς ἐλευθερίας. ᾽Αλλ᾽ αἰσχύνομαι 
αὐτὰ δηµοσιεύειν. φπησίν, Τί οὖν ὅτι μικρὸν ὕστερον 
ἄλλος αὐτὰ προκοµίσει, καὶ ἀποκηρύξει τὰ σὰ, καὶ 
ἐν ὀφθαλμοῖς σοῖς ἔπευωνίζων αὐτὰ διαθήσεται; MÀ 
βάδιζε ἐπ᾽ ἀλλοτρίας θύρας. Φρέαρ γὰρ τῷ ὀὄντι στε- 
νὸν τὸ ἀλλότριον (36). Βέλτιον ταῖς χατὰ μικρὸν ἔπι- 
ψοίαις τὴν χρείαν παραµυθήσασθαι, ἢ ἀθρόως, ἕπαρ- 
θέντχ τοῖς ἀλλοτρίοις, ὕστερον πάντων ὁμοῦ τών 
προσόντων ἀπογυμνοῦσθαι, Et µμὲν οὖν ἔχεις ὅθεν 
ἀποδφς, τί οὐχὶ τὴν παροῦσαν ἔνδειαν ἐκ τούνων τῶν 
ἀφορμιων διαλύεις ; εἰ δὲ ἀπωρεῖς πρὸς τὴ» ἔκτισιν, 
Χχχόν Ἀακῷ θεραπεύεις. ΜΜ δέξῃ πολιορκοῦντά σε 
δανειστήν, Mà ἀνάσχτ ὥσπερ ἄλλο τι θήραμα (3T) 
ἀναζητείσθαι καὶ ἐξιχνεύεσθχι. Ψεύδους ἀρχι τὸ ὃκ- 
νείζεσθαι’ ἀχαριστίας ἀφορμη, ἀγνωμοσύνης, ἐπιορ- 
Χίας. Άλλο ῥήματα τοῦ δανειζομένου (38), καὶ ἄλλα 
τοῦ ἀπαιτουμένου. Ἠΐθε σοι μὴ ἀπήντησα τότε, Άδη 


ἂν εὗρον τὰς ἀφορμὰς πρὸς τὴν ἁπαλλαγὴν τῆςρ 


ἀνάγκης. Οὐχὶ δὲ ἄκοντός µου ἐνέδαλες τῃ χειρὶ τὰ 
χρήματα ; Ὑπόχαλκον δὲ σου τὸ χρυσίον, xal παρα- 
χεκοωαμένον τὸ νόµισµχ. Εἴτε οὖν φίλος ὁ δαχνείζων, 
μὴ ζημµιωθῆς αὐτοῦ την φιλίαν εἴτε ἐχθρὸς, µη γέ- 
"à τῷ δυσµενεῖ ὑποχείριος, Μικρὸν Εγκαλλωπισάμε- 
νος τοῖς ἀλλοτρίοις, ὕστερον xai τῶν πατρῴων ἐκ- 
στήσῃ. Πενης εἶ νῦν, ἀλλ ἐλεύθερος, Δανεισάμενος 
8$ οὐδὲ πλουτήσεις, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἀφχιρεθήσῃ. 
Δοῦλος τοῦ δεδανεικότος 5 δανεισάµενος, xal δοῦλος 
μισθοφόρος ἀπαραΐίτητον φέρων τὴν λειτουργίαν. Οἱ 
χύνες λαμύάνοντες ἡμεροῦνται. ὃ δὲ δανειστὴς λὰμ- 
θάνων προσερεθίζεται Οὐ Ὑὰρ παύξται ὑλακτῶν, 


HOMILIA II IN PSALMUM XIV. 


270 


χρεωφειλέτου ἁπαντησάντων Α nerator,inquit,et debitor infer se conveniunt visi- 


(atimnem utriusque facit Dominus 33. Ille quidem 
quasi canis in predam irruit : hic vero sieut pa- 
rata captura occursum exhorret. Adimit enim ei 
loquendi fiduciam paupertas. Utrisque inest calcu- 
lus in digitis;illo foenoris accessione gaudente,lioc 
109 miseriarum incremento ingemente. Bibe 
aquas de (uis vasis 33: hoc est, proprias considera 
facultates, ad alienos fontes ne accede, sed ex 
propriis laticibus tibi ipse vit: solatia compara. 
Habes vasa :rea,vestem, jumentum, diversi gene- 
ris supellectilem ? Hxc vende: preter libertatem, 
amitti omnia patiare. Sed me pudet, inquit, 
isthacc voci przeconis subjicere. Cur igitur paulo 
pest alius ea exponet, tuorumque bonorum faciet 


p auctionem, et vili pretio ob oculos tuos venudet ? 


Ne gradiare ad foresalienas.Plane enim Ang stus 
esl alienus puteus 9*. Salius est, arte οἱ industria 
paulatim necessitatem levare, quam alienis facul- 
tatibus subito elatum, deinceps omnibus simul 
bonis privari. Si igitur habes uude solvas, cur 
presentem egestatem hisce auxiliis non depellis ? 
Sin solvendo non es, malum malo curas. Fenera- 
torem qui te obsessurus sit, ne admitte, Te velut 
aliam aliquam praedam exquiri ac vestigari ne si- 
nas. Usura mendacii principium est ; occasio in- 
grati animi, perfidieque et perjurii. Alia sunt 
verba argentum fenore sumentis: alia,cum fenus 
ab ipso exigitur.Utinamtunc libinon occurrissem! 
utique jam subsidia quedam ad amovendam neces- 
sitatem invenissem. Nonne mibi invito pecuniam 
in manus dedisti ? Porro aurum tuum erat sub- 
eratum,et numisma adulterinum.Sive igitur foene- 
rator sit amicus, ne ejus amittas amicitiam : sive 
inimicus, ne fias adversario ae malevolo subditus. 
Parumper in alienis gloriatus, postea patrimonio 
etiam everteris. Pauper es nunc,sed liber.Argen- 
tum si fenore sumpseris, non ditesces,sed liber- 
tate spoliabere.Qui pecuniam sumpsit fenore, foe- 
neratoris servus est, imo servus stipendiarius,qui 
inevitabile servitium subit.Canes accipiendo man- 
sueseunt ; feenerator vero recipiendo irritatur.Non 
enim allatrare desinit, sed plura exposcit.Si jura- 


ἀλλὰ τὸ πλέον ἐπιζητεῖ, "'Eàv ὁὀμνύῃς, οὐ πι- p veris, non credit : qua in cedibus habes, perscru- 


στεύει (99): Ερευνᾷ τὰ ἔνδον, τὰ συναλλάγµατά σου 


tatur : (ua diligenter indagat commercia. E cubi- 


3$ prov. xxix, 15. 99 Prov. v, 15. δέ Prov. xxu, 27. 


(34) Editio Parts. στεναζυντος ἐπὶ τῇ. Defit 
ἐπί in nostris septem mss. perinde atque in edi- 
tione Basil. Paulo ante legitur in editione Paris. «t- 
onvtos ἐπὶ τῇ’ quae Vox ἐπί, deest quoque in tribus 
iss. et in editione Basil.,sedinaliis multislegitur. 
Prepositionem ἐπί aut in utroque loco relinquen- 
dam esse arbitramur, aut ex utroque tollendam. 
Sane nihil refert, hoc an illo modo legeris. 

(35) Sie editio Basil.et mss. sex.Editio vero Pa- 
ris, et duo mss. ὑποζύγια, [bidem editio Paris.ac- 
δος. Editio vero Basil. et octo nostri mss. ἀπόρω, 
Mox Reg tertius Τί οὖν ὅτι μικρὸ» ὕστερον ἄλλος αὐτὰ 
δημοσιεύσει. Τί οὖν, elc. Subinde legitur in editione 
Ρα’ 5, τοῖς v0*;. Deest hic articulus in mss. et in edi- 
tione Basil. Hoc ipse in loco Colbertini septimus οἱ 
octavus διαθήσεται. Οὐκ ᾽αἰσκύνῃ , Num te pudet? 


(36) Editi et nonnulli mss. τὸ ἀλλότριον. Deest 
articulus apud LXX οἱ in quatuor mss. Mox Reg. 
secundus χρείαν παραµυθεῖσθαι. 

(31) Editio Paris. ὥσπερ ἀλλότριον θήραμα. Δί 
editio Basil. cum omnibus nostris mss. ὥσπερ ἄλλο 
τι θήραμα. Colb. quartus óxvelazc0a, 

(38) Editio Basil. et quatuor mss. τοῦ δανείζοντος. 
Editio Paris. et quatuor itidem mss. δανειζοµένου. 
Haud procul Reg. secundus φίλος f, ὁ, 

(39) Nonnulli mss. ἐὰν ;qvóngc, ἀπιστετ. Hoc ipso 
in loco illa, ἅμα ὁμνὺς ἀπαιτεῖ, leguntur in. Colb. 
quarto etin Regiis primo el sexto. Sed quin adul- 
terina sint, nou valde admodum dubitamus, tum 
quod in Reg.sexto addita sint secunda manu, tum 
quod quibusdam punctis notata sint inReg.primo : 
qua duononraro alienum quiddam et peregrinum 


211 


8. BASILII MAGNI 


272 


culo si progrederis, trahit te ad se, et adducit ; Α πολυπραγµονεῖ. "Eàv προΐῇῆς του δωματίου, Έχει 


8i intus te sbsconderis, ante domum stat, et fores 
pulsat. Presente uxore, afficit te pudore, corain 
amicis imponit contumeliam : in foro fauces con- 
stringit: malus festi diei occursus: vitam tibi red- 
dit injucundam et intolerabilem.At magna, inquit, 
est necessitas, nec alia est parandz pecunis ratio. 
Quz, quasso, utilitas ex hodierna dilatione? Rursus 
enim veniet ad te pau»ertas tanquam bonus cur- 
sor *5, et eadem necessitas cum auctuario aderit. 
Fonus enim non omnino liberat, sed consilii et 
mentis inopiam tantisper tardat. Patiamur hodie 
duritiem paupertatis, et ne eam in 140 posterum 
diem protrahamus. Etenim si argentum foenore 
non sumis, hodle et postea simili modo eris pau 


πρὸς ἑαυτὸν xal κατασύρει δὰν ἔνδον σεαυτὸν χατα- 
κρύψῃς, ἔφέστηχε vf olxíg, καὶ θυροχκρωυστεῖ. "Emi 
Υαμετῆς χαταισχύνει, ἐπὶ φίλων καθυβρίζει, ἐν ταῖς 
ἀγοραῖς ἄγχει' καχὺν συνάντηµα ἑορτῆς ἀδίωτόν 
σοι (40) χαἸασχευάζει τὸν βίον. ᾽Αλλὰ µεγάλη, φη- 
σὶν, ἡ ἀνάγκη, καὶ οὐδεὶς πόρος χρημάτων ἕτερος. 
Τί οὖν τὸ ὄφελος ἐκ τοῦ τὴν σήμερον ὑπερθέσθαι ; 
Πάλιν vào fev σοι ἡ πενίκ ὥσπερ ἀγαθὸς δρομεὺς, 
καὶ ἡ αὐτὴ ἀναγκη μετὰ προσθήνης παρέστχι. Τὸ γὰρ 
δάνος οὐκ ἁπαλλαγὴν παντελῆ, ἀλλὰ μικρὰν ἀναδο- 
λὴν τῆς ἁμηχανίας παρέχεται Σήµερον πάθωµεν τὰ 
ἐκ τῆς ἔνδείας ὀυσχερη, καὶ μὴ ἀποτιθώμεθα (41) εἰς 
viv αὗριον. M δανεισάµενος μὲν ὁμοίως ἔσῃ πένης 
καὶ σήμερον xal πρὸς τὸ ἐφεξῆς' δανεισάµενος 


per : si vero sumis, fenore paupertatem augente, ῃ δὲ χαλεπώτερον ἐκτρυχωθήσῃ, τοῦ τόχου τὴν πενίαν 


acerbius vexabere.Nunc quidem uullus tibi vertit 
probro paupertatem ; siquidem malum est haud 
voluntarium : si vero fcenori fueris obnoxius, ne- 
mo erit qui te stultitie non condemnet. 

3. Itaque ne nostra stultitia malis preter volun- 
tatem contingentibus etiam malum voluntarium 
accersamus. Stulti est animi se pro opum ratione 
non componere,sed incert» spei se committere, 
ac roanifestum et evidens detrimentum experiri. 
Jam perpende unde sis soluturus. Num ex iis 
pecuniis quas accipis ? Sed hae et ad necessitatem 
cohibendam et ad solutionem non sufficiunt. Quod 
si usuras etiam reputaveris,unde usque adeo mul- 
tiplicabuntur pecunis, ut ex una parte necessitati 
tuse medeantur, ex altera vero sortem expleant, 
pretereaque forinsecus usuras gignant. At nequa- 
quam exiis, qui accipis, mutuum reddes. An 
aliunde ? lllas igitur exspeclemus spes, nec, tan- 
quam pisces, ad illicium properemus. Quemad- 
modum enim illi una cum esca hamum vorant : 
sic nos per pecuniam fenore transfigimur. Pau- 
pertas ignominiam nullam affert. Quid ergo nobis 
ipsis opprobria ex sre alieno paramus ? Vulnera 
vulnere curat nemo, neque malum malo sanat ; 
nec fonore sublevatur paupertas. Dives es ? 


$5 Prov. xxiv, 94. 


indicant. Aliquanto post editio Paris. cum aliqui- ^ 


bus mss. ἐφέστηκε τῇ αὐλαίᾳ. Sed Coisl. cum 
aliis sex mss. et cum editione Basil. ἐφέστηκε τῃ 


οἰχίᾳ. 

40) Reg. secundus ἀθίωτόν σου. 

m Sic quinque mss.cum ediiione Basil. Editio 
Paris. cum uno aut altero ms. ἀποθώμεθα. Mox 
Colb. octavus εἰς τὸ ἐφεξῆς. Paulo post Reg. ter- 
tius προσεπεκτείναντος. Regii terlius et sextus 
ὶ Aion σοι. Subinde Reg. secundus coo τὴν 

lav. 

(42) Sic major pars mss. cum editioneBasil. Edi- 
tio vero Paris. cum quibusdem mss. ἐπισπώμεθα. 
Ibidem editio Paris. νηπίας ἐστί. Vox text deest in 
omnibus mss. et in editione Basil. Ibidem ἑαυτὸν 
περιστέλλειν, ad verbum, pro opum ratione non se 
contrahere, non se coarctare. Hoc. est, impensas 
faculiatibus non metiri. 

(43) Interpunetio qua hoc loco usi sumus,in no- 


ον 


προσεπιτείναντος. Καὶ vov μὲν olei; ἐγκαλεῖ σοι 
πτωχεύοντι’ ἀκούσιον γάρ τὸ κακόν báv δὲ τόχοις 
ὑπεύθυνος (ic, οὐκ ἔστιν ὃστις οὗ µέμψεταί soo cf 
ἀθουλίᾳ, . 

9. M3 οὖν πρὸς τοῖς ἀχουσίοις καχοῖς ἔτι καὶ αὖ- 
θαίρετον καχὺν ix τῆς ἡμετέρας ἀνοίας ἐπισπάσώμε- 
θα (49). Νηπίας φρενὸς μὴ kx τῶν παρόντων ἑαωτὸν 
περιστέλλειν, ἀλλ᾽ ἁἀδήλοις ἔλπίσιν ἐπιτρέψαντα φϕα- 
νερᾶς βλάθης καὶ ἀναντιῤῥήτου κατατολμᾷν, "Hn 
βούλευσαι πόθεν (A3) ἀποτίσεις. 'Ag! ὤν λαμθάνεις ; 
"AAA! οὐκ ἐξαρχεῖ xal πρὸς τὸν χρείαν καὶ πρὸς τὴν 
ἔχτισιν. ᾿Εὰν δὲ δὴ καὶ τοὺς τόκους λογίσῃ, πόθεν τὰ 
χρήματα slc τοσοῦτον πολυπλασιχσθήσεται, ὥστε ἰδίᾳ 
μέν σου θεραπεύειν τὴν χρείαν, ἰδίᾳ δὲ ἐκπληροῦν 
τὸ χεφάλαιον, ἔξωθεν δὲ xal τόκους ἀπογεννᾷν ; Αλλ᾽ 
οὐκ ἐξ dv λαµθάνεις ἀποδώσεις τὸ δάνειον. ᾿Ετέρω- 
θεν δὲ ; ᾿Ἐκείνας οὖν ἀναμένωμεν τὰς ἐλπίδας, καὶ 
μὴ ἔλθωμεν, ὥσπερ ui ἰχθύες Ἐπὶ τὸ δέλεαρ. 1σπερ 
γὰρ ἔχεῖνοι μετὰ τῆς τροφῆς τὸ ἄγκιστρον καταπί- 
νοῦσιν, οὕτω xal (44) ἡμεῖς διὰ τὰ χρήματα τοῖς 
τόχοις περιπειρόµεθα. Οὐδεμίαν αἰσχύνην τὸ πένεσθαι 
προξενεῖ. Τί οὖν τὰ ἐκ τοῦ ὀφείλειν ὀνείδη ἑαυτοῖς 
προστιθέµεθα (45) ; Οὖδεὶς τραύματα τραύµατι 6toa- 
πεύει, οὐδὲ καχῷ τὸ καχὸν ἰᾶται, οὐδὲ πενίαν τό- 
κοις ἐπανορθοῦται. Πλούσιος εἰ; μὴ δανείζου (46). 


stris mss. reperitur: qua non observata interpres 
vetus à sensu auctoris longe aberravit. Paulo 
post Reg. secundus ἐπὶ τοσουτον. 
44) Sic major pars mss. Deest χαί in editis. 
S) Editi cum Reg. secundo περιτιθἐμεθά. 
Reg. primus προτιθέµεθα. At quinque mss. ut in 
textu. Ibidem mss. omnes τραύματα. Editi τραῦ- 


a, 

, (46) Πλούσιος eU; μὴ δανείζου. Legendum esse 
μὴ δάνειζε, Νο des fenore, diximus in not. ad ser- 
monem quintum Symeonis Logothetz Pag. 495. 
MaARAN. — Lusit Basilius in duplici ejusdem vocis 
sensu : δανείζοµαι enim non modo pecuniam dare, 
sedetiam acciperesub fecnoresignificat:quem lusum 
Latine reddere cuique Latine scienti obvium est. 
siquidem verbum famero vel feneror eamdem am- 
Piguitatem ac δανείζόµαι pree se fert. Αὐτολεξεί igitur 
interpretari juvarel, hoc modo: Dives es? nols [α- 
nerare ; pauper es? noli fenerari. Eprr. PATROL. 


213 


HOMILIA II IN PSALMUM XIV. 


274 


Πένης sÜ ; μη δανείζου. El μὲν γὰρ εὑπορεῖς, ob χρῇ- Α Argentum ne sume fenore. Pauper es? Ne 


ζεις δανείσµατος εἰ δὲ οὐδὲ, ἔχει, οὐκ ἆἀπο- 
τίσεις τὸ δάνειο. Mi, δῷς σεαυτοῦ τὸν βίον slc 
ὑστεροθουλίαν, µήποτε µακαρίσῃς τὰς πρὸ τῶν τό: 
χων ἡμέρας. "Evi. (47) τούτῳ διαφέρωµεν τῶν πλου- 
τούντων ol πένητες, τῇ ἀμεριμνίᾳ. Καὶ καταγελῶμεν 
αὐτῶν αγρυπνούντων, αὐτοὶ καθεύδοντες καὶ τῶν 
συνεστώτων ἀεὶ καὶ φροντιζόντων, αὐτοὶ ἀφροντι- 
στοῦντες καὶ ἀνειμένο. Ὁ μέντοι ὀφείλων καὶ 
πένης ἐστὶ xai πολυµέριμνος ἀύπνος νύχτωρ, ἀύ- 
πνος μεθ) ἡμέραν, σύννους πάντα τὸ» χρόνον” νῦν 
μὲν τὴν ἑαυτοῦ οὐσίαν ἀποτιμώμενος, vov δὲ τὰς οἱ- 
χίας τὰς πολυτελεῖς, τοὺς ἀγροὺς τῶν πλουσίων, τὰς 
ἐσθητας τῶν ἐντυγχανόντων, τὰ σκεύη τῶν ἐἑστιών- 
των (48). El ταῦτα, ἐμὰ ἣν, φησὶν, ἀπεδιδόμην τόσο» - 


sume fenore argentum. Etenim si locuples es, 
nihil tibi fenore opus est:si vero nihil habes, 
non pendes usuras. Noli tuam ipsius vitam sere 
penitentie objicere, nequando dies qui fenus 
praecesserunt, beatos existimes. Hoc uno divi- 
tibus pauperes nos prestamus, curarum vacui- 
tate.lllos tum vigilantes,tum curis semper disten- 
tos ac sollicitos deridemus nos,qui dormimus,qui- 
quesollicitudine caremus,ac liberi sumus. Debitor 
utique el pauper est, et curis multis conficitur : 
noctes ac dies ducit insomnes, omni tempore cogi- 
tatione defixus. Nunc quidem «sstimat res suas; 
nunc vero domos sumptuosas, divitum agros, quo- 
rumlibet in conspectum venientium vestes, vasa et 


καὶ τόσου, καὶ ἀπηλλασσόμην τοῦ τόχου, Ταῦτα αὐ- g supellectilem eorum a quibus convivio excipitur. 
τοῦ xal νύχτωρ ἐγκαθέζεται τῇ καρδίφ καὶ μεθ Hac si mea essent, inquit, tanti et tanti divende- 


Ἀμέραν τὰς ἐννοίας κατείληφεν. ᾿Εὰν τὴν θύραν ma- 
τάξῃς, ὁ Χχρεώστης ὑπὸ τὴν χλίνην. Σφοδρῶς εἰἶσ- 
έδραµέ τις’ τοῦ δὲ ἑπάταξεν (49) ἡ καρδία. Ὑλακτεῖ 
5 χύων ; ὁ δὲ Ἱδρωτι περιῤῥείτχι, καὶ ἀγωνίᾳ συν-- 
έχεται, xol περισκοπεῖ πόθεν φύγῃ. ᾿Όταν dj mpo- 
θεσµίᾳ προσάγη, μεριμνᾷ τί ψεύσεται' ποίαν πλα- 
σάµενος πρόφασιν τὸν δανειστὴν διακρούσεται. Mi 
µόνον λαμθάνοεντα σεαυτὸν ἐννόει, ἀλλὰ καὶ ἄπαιτού- 
µενον,. Τί πολυτόχκῳ θηρίῳ (50) σεαυτὸν παραζευ- 
γνύεις 5 Τοὺς λαγωούς φασι xal τίκτειν ὁμοῦ xal τρέ- 
φειν καὶ ἐπιχυίσκεσθαι. Καὶ τοῖς τοκογλύφοις τὰ 
χρήματα ὁμοῦ δανεϊζεται καὶ (01) γεννᾶται καὶ ὑπο- 
φύεται. Οὕπω γὰρ ἐδέξω εἰς χεῖρας, καὶ τοῦ παρόν- 
τος μηνος ἀπῃτήθης τὴν ἐργασίαν. Καὶ τοῦτο πάλιν 
δανεισθὲν, ἕτερον καχὺν ἐκέθρεψε, κἀκξῖνο ἕτερον, 
καὶ τὸ xaxbv sl; ἄπειρον, Διὰ τοῦτο xal τῆς προσ- 
ηγορίας αύτης Ἠξίωται τὸ εἶδος τοῦτο τῆς πλεον- 
εξίας. Τύχος xàp, ὡς οἶμαι, διὰ τὴν πολυγονίχν τοῦ 
κακοῦ προσηγόρεωται. ἨὨόθεν γὰρ ἄλλοθεν ; "H τάχα 
τόχος λέγεται διὰ τὰς ὠδῖνας καὶ λὺὑπας, ἄς ἐμποιεῖν 
ταῖς ψ)χαῖς τῶν δανεισαµένων (52) πέφυκεν, ως 
γὰρ ἡ GO τῇ τικτούσῃ. οὕτως ἡ προθεσµία τῷ 
ὑπόχρεῳ παρίσταται. Τόχος ἐπὶ τόκῳ, πονηοῶν γο- 
νέων πονηρὺν ἔκγονον, Ταῦτα λεγέσθω γεννήµατα 
ἐχιδνῶν, τὰ τῶν τόκων ἀποχυήματα, Tac ἐἑχίόνας 
λέγουσι τὴν Ὑαστέρα τῆς μητρὸς διεσθιούσας τί- 
κτεσθαι, Καὶ οἱ τόκοι τοὺς οἴχους τῶν ὀφειλόντω» 


rem,atque liberarer fenore. [δίμεθο et noctu cordi 
ejus insident, et interdiu illius occupant mentem, 
Januam si pulsaveris, irrepit sub lectuin debitor. 
Velociter accurrit quis, et illius cor palpitat. Canis 
latrat ? Ille sudore diffluit, et anxietate corripitur; 
quaque via fugiat, conspicit. Ubi dies prescriptus 
instat, anxie secum reputat quodnam dicturus sit 
mendacium, et quo conficto praetextu depulsurus 
411 a se sit creditorem. Non autem cogita solum 
te accipere, sed fore, ut etiam id quod acceperis, 
a te exigatur.Quid te ipse bestiz fecundissime ad- 
jungis ? Lepores aiunt simul et parere, et nutrire, 
el superfetare.Sic pecuniz feeneratoribus simul et 
dantur ad pendendas usuras,et gignuntur,et pullu- 
lant. Nondum enim in manus accepisti, et tamen 
presentis mensis lucrum quzslumveateexposcunt 
Et haec pecunia rursus fenore occupata, malum 
alterum aluit, et illud alterum,atque sic malum {η 
infinitum. Quamobrem hoc avaritizv genus eo no- 
mine appellatur.Etenim,opiner, τόκος Ίου est pat- 
tus, ob ingentem mali fecunditatem nominatur. 
Unde enim aliunde? Aut forle «xoc, hoc est par- 
tus, dicitur ob dolores ac molestias, quas animis 
eorum qui fenore acceperunt,solet creare.Ut enim 
puerperium pariturz, ita dies indicta debitori in- 
stat. Feenus fenori additum, parentum malorum 
mala est soboles. Hi isti usurarum fetus dicantur 


ἑκφαγόντες ἀπογεννῶνται. Τὰ smépuaca χρόνρ φύε- C esse progenies viperarum. Aiunt viperas, dum gi- 


ται, καὶ tà ζῶα ypowp τελεσφορεῖται 6 δὲ τύκος 


41) Reg. tertius ἐπί pro évi. Mox Colb. quartus 
et Reg. sextus ἀνιέμενοι. 

(48) Sie Reg. sextuset Colb. septimus cum Oliv. 
Editi cum multis mss. ἐσθιόντων, Paulo post mss. 
non pauci πατάξης ὁ. Editi vero πατά-ῃ t. 

(49)Hunclocum emendandum esse censuit Com- 
befisius, scribendumque ἑπτόησε pro ἐπάταξεν. 
sei ejus emendationi nullus ms. favet. Mox Col- 
bertini duo ῥετται, Subinde Reg. secundus ψεύση- 
ται... Οοιχχρούσηται, 

(B0) Editi et nostri mss. πολυπλόκῳ θηρύν. Sed 
recte judicavit vir doctissimus Duczu- Ánglicam 
lectionem πολυτόκῳ aptiorem esse, longeque huic 
loco accommodatiorem. Ita enim legendum esse et 
ipsa usurt& notio,et exemplum leporis & Basilio al- 


gnuntur,ventrem matris corrodere:fcnus quoque, 


latum non obscure ostendunt. Nec aliter legisse vi- 
detur interpres, qui verterit : fecunda bestia. 

(51) Editi et multi mss. τὰ 4079.2:x ὁμοῦ δανείζε- 
ται xat, elc. Sed illa ὁμοῦ δανείζεται, desunt omnino 
in Reg. tertio. Reperiuntur quidem in Reg. sexto, 
sed secunda manu duntaxat. Leguntur itidem in 
Reg. secundo, sed variis punctis notata sunt ; qua 
punctorum adjectione indicavitlibrarius,quisquisis 
es!, eas voces delendas esse. Quare οἱ quis has ex- 
pungere velit, per nos licet, eoque magis.quod hzc 
verba ad sententisintegritatem niliil facere vidcan- 
tur. 

(52) Colb. quartus quy atc τῶν δχνειζομένων. Mox 
Reg. secundus ὑπόχρερ καθίστατχι. Subinde inulti 
In$8. ἔγγονον, 


276 


S. BASILII MAGNI 


216 


erosis ac consumptis debitorum zdibus,nascilur. Α σήμερον γεννᾶται, xai σήμερον τοῦ τίχτειν ἄρχεται" 


Semina temporis progressu germinant,et animalia 
tempore prastituto fetus edunt suos : usura vero 
hodie generatur,et hodie parere incipit. Quz ani- 
malia cito pariunt, ea a partu cito desistunt : al 
pecuniz celerem usurarum originem consecuUe,in- 
finitam accessionem magis ac agis crescentem 
suscipiunt. Quidquid crescit, ubi ad propriam ma- 
gnitudinem pervenerit, desinit augeri : avaroruim 
vero argentum omni tempore augescit. Animalia, 
ubi su: soboli vim imperliverunt pariendi,superse- 
dent preegnalione : at feneratorum pecuniz et ad- 
nascentes pariunt, el. veleres renovantur. Ne (u 
portentosz hujus besti: periculum feceris 

4. Libere vides solem.Quid tibi ipse !iberlatem 


vite invides ? l'ugil nullas eque adversarii plagas 3 95x99 τῆς 


Τῶν ζώων τὰ ταχὺ τίκτοντα ταχὺ τοῦ γεννᾷν madezav 
τὰ δὲ Ἰερήματα, ταχεῖαν λαμθάνοντα τοῦ πλεονα- 
σμοῦ (051 τὴν ἁρχὴν, ἀτέλεστον ἐπιδέχεται τὴν εἷς τὸ 
πλεῖο, προσθήκην. Tow αὑξανομένων ἕκαστον, ἔπει- 
δὰν πρὸς τὸ οἶχεῖον ἀφίκηται μέγεθος, τῆς αὐξή- 
σίως ἵ"σταται τὸ δὲ τῶν πλεονεκτῶν ἀργύριον τῷ 
χρόνῳ παντὶ συμπαραύξεται. Τα ζῶα, παραδόντα 
τοῖς ἐγγόνοις τὸ τίχτειν, αὐτὰ τῆς κυύσεως παύεται" 
τὰ δὲ τῶν δανξιστῶν ἀργύρια καὶ τὰ ἐπιγινόμενα 
τίχτει, καὶ τὰ ἀρχαῖα νεάζει. Μὴ σύ γε εἰς πεῖραν 
ἔλθοις τοῦ ἀλλοχότου τούτου θηρίου, 


4. Ελεύθερων (04) ὀρᾷς τὸν Www. Τί φθονεῖς 
παῤῥησίας τοῦ βίου ; Οὐλεὶ πύχτης 


subterfugit,ac debitor creditoris occursum ,occul- οὕτω τὰς πληγὰς τοῦ ἀνταγωνιστοὺ ὑποφεύχει, ὡς ὁ 


tato pone columnas ac muros capite. At, inquis, 
quomodo nutriar ? Manus habes,habes artem;loca 
operam tuam lucri gratia, ministra: multa sunt 
parandi victus consilia,occasiones multa. [dne fa- 
cere non potes ? Pete a possidentibus An turpe est 
postulare ? Turpius utique fuerit creditorem datis 
fanori pecuniis defraudare.Non haze dicu profecto, 
legem ut feram, sed ut ostendam, omnia tibi tole- 
rabilioraesse,quam argentum fcenore suinere.For- 
mica etsi neque mendicat, neque nummos fenore 
accipit, potest tamen nutriri : apis itidem regibus 
largitur alimenti sui reliquias : quibus tamen nec 
manus, nec arles concessit nalura. Tu vero indu 

strium animal homo, inter artes omnes unam ad 
wansigendam vilam non reperies?Quanquam vide- 
mus non neces:ariurum indigos ad fenus confugere: 
neque eniin sunt qui eis credant:at feenore sumunt 
pecuniam homines, qui 3 12 se in laxiores impen- 
sas et in luxum inutilem effundunt,ii videlicet qui 
semuliebribus voluptatibus mancipant. Indigeo, in- 
quit illa, vestilu sumptuoso, et aureis vasis : egent 
filii decenti el sibi convenienti vestimentorum or- 
namento : quin etiam famuli floridis et vario colo- 
re distinctis vestibus sunt induendi : lauta mensa 
exstruenda est. Qui lalia mulieri ministrat, ad 
trapezilam venit, et priusquam accepta utatur pe- 
cunia, alium ex alio dominum mutat, atque fcene- 
ratores alios aliis semper adjungens,continua illa 
mali successioneegestalem tegit. ELquemadmodum 
hydropici suspecti sunt de plurima obesilate, sic 
el iste videtur esse dives,semper accipiens,et sem- 


(93) Vox πλεονχσμός in sacris Litteris significat, 
id quod pret:r sortem accipitur. Vide cap. xxi 
Ezechielis. Mex HRegii secundus et sextus αὐξομέ - 
vo». infra Colb. octavus £zcisvóuevz, Ibidem multi 
mS. εἰς zetpzv ἕλθης,. 

(54) Editi et mss. omnes ελεύθερον.ῥε legendum 
esse ἐλεύθερος putant viri doctissimi, iidemque de 
Basilio nostro optime meriti Duces et. Combefi- 
sius quorum sententia nostrum calculum addere- 
mus haud inviti, si vel unus uns. huic lectioni fave: 
ret. Sed cum nullus ei codex suffragetur, vocem : zo- 
θερον retinendam quidem censuimus, sed. ito, ul 
eam adverbialiter interpretemur. 


δᾳανεισάµενος τοῦ χρήστο, (85) τὰς συντυγίας, πρὺς 
Κίνας καὶ τοί/ους ἀποσκιάζων τὴν κεφαλήν. Πῶς 
οὖν διατρχφῶ, φησίν ; "Έχεις χεῖρας, Έχεις τέχνην’ 
μισαρνοῦ, διχχονει᾽ πολλαὶ ἐπίνοιαι τοῦ βίου, πολ- 
λαὶ ἀφορμαί, αλλ ἀδυνάτως ἔχεις ; προσαίτει παρὰ 
τῶν κεκτηµένων. "AAA" αἱσχρὸν τὸ αἵτειν » Αἰσχρότε- 
pov μὲν οὖν τὸ δανεισάµενον ἄποστε-εῖν. Οὐ πάντως 
νομωθετῶν ταῦτα λέγω, ἀλλ᾽ ὑποδεικνὺς, ὅτι mívta 
σοι τοῦ δανείζεσθαι φορητότερχ. 0 μύρμηξ μὲν δύ- 
ναται, μήτε προσαιτῶν, μήτε δανειζόμενος, διατρύ- 
φεσθαι' xai μέλισσα τὰ λείψανχ τῆς οἰχείας τροφης 
βασιλεῦσι χαρίζεται’ οἷς οὔτε χεῖρας, οὔτε τέχνας ἡ 
φύσις ἔδωκεν σὺ δὲ τὸ εὐμήχανον ζῶον ὁ ἄνθρω- 
πος µίαν τῶν πασὼν μηχανὴν οὐχ εὑρήσεις πρὸς τὴν 
τοῦ βίου διαγωγήν ; Καΐνοι ὁρῶμεν οὐχὶ τοὺς τῶν 
ἀναγκαίων ἐνδεεῖς ἑρχομένους ἐπὶ τὸ δάνειον (οὐδὲ 
γὰρ ἔχουσι τοὺς πιστεύοντας), ἀλλὰ δανείζονται 
ἄνθρωποι, δαπάναις ἀνειμένχις καὶ πολυτελείαις 
ἀκάρποις ἑχυτοὺς ᾖἐπιδιδόντες, οἳ γυνχικείαις ἡδυ- 
παθείαις θουλεύοντες, ᾿Εμοὶ, φησὶν, εσθῆτα πολυ- 
τελη καὶ Ὑρυσία, τοῖς παιδίοι κόσμον αὐτοῖς (56) 
εὑπρεπή τῶν ἐνδυμάτων, ἀλλὰ καὶ τοῖς οἰκέταις dv- 
θινὰ καὶ ποικίλα τὰ περιθόλαια, τῇ τραπέζῃ δαψί- 
λειαν. Ὁ τὰ τοιαῦτα λειτουργῶν γυναιαὶ ἐπὶ τὸν 
τραπεζίτην ἔριεται, xal πρὶν χρήσασθαι τοῖς ληφθεί- 
σιν, ἄλλον ἐξ ἄλλου µεταλαμθόάνει δεσπότην, καὶ 
μετενδεσμῶν ἀεὶ τοὺ: δανείζοντας, τῇ συωνεχείᾳ τοῦ 
κακοῦ φεύγει της ἀπορίας τὸν ἔλεγχον. Καὶ ὥσπερ 
oi ὑδεραῶντες ἓν ὑπονοὶᾳ πολυσαρκίας εἰσιν, οὕτω 
καὶ οὗτος ἐν φχαντασίᾳ περιουσίας ὑπάρχει, asi λαμ- 
θάνων, καὶ dri διδοὺς, xai ix τῶν δευτέρων διχ- 


(55) Hic variant edili el mss. inter se. Editio Pa- 
ris. eL Coisl. τοῦ δανειστοῦ. Alii mss. χρεώστου, 
aller χρεόστου. Colb. quartus χρηστοῦ. Reg. quar- 
tus el Colb. septimus cum editione Basil. τοῦ *55- 
στου. SclO quidem nihil ad sensum referre, utro 
quis modo legerit, δανειστοῦ an γρὶστου arbitror 
tamen legi oportere 4915:o», nec aliter Basilium 
scripsisse. -Nam, ut ex dictis patet, multi mss. aut 
eam vocem plane exhibent,aut certe aliam qua ab 
ipsa non ita multum recedit. 

(80) Vox οὐτοῖς deest in plerisque mss.Mox octo 
mss. cum editione Basil. «zi ποικίλα τά. Editio Pa- 
ris, ποιχιλτὰ περιθ. 


2Ti 


HOMILIA II IN PSALMUM XIV. 


218 


λύων (ST) τὰ φθάσαντα, τὴν πρὸς τὸ λαμθάνειν A per dans,ct ex posterioribus priora dissolvens,at- 


ἀξιοπιστίαν ix τῆς τοῦ «axo0 συνεχείας περιποιού- 
& — LÀ 48 H A - - M i 9 , 
µενος ἑαυτῷ. Elcx ὥσπερ ἐπὶ τῆς Ἰολέρας ol τὸ ἀεὶ 
προϊστάμευον (98), καὶ πρὶν παντελῶς 
- f * * às , 
γαθαρθῆναι δευτέραν τροφὴν ἐπεμβαλλόμενοι, πάλιν 
ἐμοῦσι μετ ὀδύνης xal σπαραγμῶν * οὕτω zzi οὗτοι 
e», 9 M 
τόκους ix τόκων μεταλχμθάνουτες, καὶ πρὶν ἔκκα- 
θᾶοχι τὰ πρῶτα, 


ἑξερῶντες 


βεύτερον ἔπε'σάγοντες ὀάνεισμα, 
μικρὸν Ἰρόνον τοῖς ἀλλοτρίοις ἐναβρυνόμενοι, ὥστε- 
pov καὶ τὰ οἴκειχ ὠλύραυτο, "2 mógtuq ἀπώλεσε τὰ 
ἀλλότρια ἀγχθά | Πόσοι ὄναρ πλουτήσχντες ὑπεραπή- 
Àz,gzw τῆς ζημίας | )Αλλὰ πολλ.ὶ, φησὶ, xxl ἐκ ὃκ- 
νεισμάτων ἐπλούτησαν, Πλείους δὲ, οἶμαι, wai βρό- 
χων ἄψαντο. Σὺ δὲ τοὺς μὲν πλουτήσαντας βλέπεις, 
τοὺς δὲ ἀπαγξαμένους οὖκ ἀριθμεῖς, oi, τὴν ἐπὶ 


que jugi mali successione requisitam ad accipien- 
dum fidem sibi ipse comparans.Deinde sicui ii qui 
cholera laborant, id semper quod ante sumptum 
est ejiciunt, e quemadinodum si ante integram 
purgationem cibum alterum capiunt, hunc rursus 
cum dolore, et cum nervorum convulsione evo- 
munt: ita et hi fenus fenore commutantes, οἱ an- 
tequam priores usur: purgentur,alieram adjicien- 
tes, parumper in alienis gloriali, tum demum rei 
etiam familiaris jacturam lugent. Ο quot homines 
perdiderunt aliena bona! Quot in somnis dita'i,iu 
erumnas et calamitates maximas inciderunt ! At- 
qui, inquis,multi etiam fenore facti sunt divites: 
at vero plures, arbitror, ad laqueos pervenerunt. 


ταῖς ἀπαιτήσεσιν αἶσι["νην μὲ o£oovie: (59), τὸν pg Tu porro litatos quidem respicis,strangulatos vero 


OV ἁγχόνης θάνατον τοῦ ἐπονειδίστως ζῆν προετί- 
μησα., Εἶδον ἐγὼ ἐλεεινὺν θέαμα, παῖλας ἐλευθέ- 
ροὺς ὑπὲρ χρεὼν πατρικῶν (00) ἐλκομένου: tlg τὸ 
πρατήριον, Οὐκ ἔχεις καταλιπεῖν χρήματα τοῖς 
παισι; μὴ προταφέλῃ καὶ τὴν εὐγένειαν. "Ev τοῦτο 
διακτήρησον αὐτοῖς τὸ κτήμα τῆς ἐλευθερίας, την 
βαχαταθήκην T» παρὰ τῶν Ὑονέων παρέλαθες, Οὐ- 
δεὶς πενίαν πατρὸς ἐνεχλήθη ποτέ * ὄφλημο δὲ πα- 
τρῴον εἰς δεσμωτήριου ἄγει, MA παταλίπῃς γραμ- 
ματεῖον ὥσπερ ἀρὰν πατρικὴ» tig πχαῖδας καταθα(- 
νουσαν xai ἐγγόνους (61). 


τχ- 


9. ᾿Ακοῦζετε, ol πλούσινι, ὁποῖχ συμβοολεύομεν 
τοῖς πτωχκοῖς διὰ την υμετέραν ἀπανθρωπίαν * ἐγ- 
καρτερεῖν μᾶλλον τοῖς 2ειιοῖς, 
συμφορὰς ὑποδέγχεσθαι. Ei 0i ἐπείθεσθε τῷ Κυρί», 
τίς /ρεία τῶν λόγων τούτων» Τίς δέ ἐστιν ἡ συµ- 
609) τοῦ Δεσπότου;» Δανείζετε παρ dw οὐκ ἐλπί- 
ζετε ἀπολαθεῖν, Καὶ ποῖον, φησὶ, τοῦτο δάνεισµα, ᾧ 
τῆς ἀποδόσεως (62) ἐλπὶς οὗ συνέζε»κται ; N 'ησον 
τὴν δύναμιν τοῦ ῥητοῦ, καὶ θαυμάσεις τὴν φ'λαν- 
θρωπίαν τοῦ νοµοθέτου. Όταν πτοχῷ παρέχειν μέλ- 
Ἆης διὰ τὸν Κύριον, τὸ αὑτὸ καὶ δῶρόν ἐστι «xi δά- 
νεισµα  δῶρον μὲν διὰ τὴν ἀνελπιστίχν τῆς ἀπολή” 
Ψεως, ὀχνεισμα δὲ διὰ τὴν μεγαλολωρςεὰν T.) ἀΔεσπό- 
του τὸ ἀποτιννύντος ὑπὲρ αὐτοῦ, ὃς, μικρὰ λχθὼν 
διὰ τοῦ πένητος, μεγάλα ὑπὲρ αὐτῶν ἀποδώσει. 0 
γὰρ ἐλεῶν πτωχὸν (65; δανείσει θεῷ. O5 oia 
τὸν πάντων Δεσπότην ὑπεύθονον ἔχειν σεχυτῷ πρὸς 
τὴν ἔχτισιν ; 
τις ὑμολογήσῃ σοι την ὑπὲρ ἑτέρων ἔκτιτιν, Oiyn 
αὐτοῦ τὴν ἐγγύην ; θεὸν Oi ὑπερεκτιστὴν τήν πτω- 
χὼν οὐ προσίεσαι, Δὸς τὸ εἶκη κείµενον ἀργύριν, 


ἢ τὰς Íx τῶν τόκων 


9 - 9 93 , 9) 
'"H vov μὲν ἐν τῇ πολει πλ,ωσίων ἐάν 


39 Luc. vi, 34, 35... 9? Prov. xix, 17. 


(57) Colb. octavus διαλύει, 

(98) Sic Regii tertius et sextus. Reg. quartus et 
Celb. septimus. pro ἑξερῶντε: habent £&ipoo:::, 
non dissimili sensu. Editi 12z:202vc:5, male. Ali- 
quanto post Reg.tertius πρὶν ἐκκαχρθῆνχι. Mox idem 
codex ἀπώλεσαν. 

(90) Οἱ τὴν ἐπὶ ταῖς ἀπχιτήσεσιν αἰτχύόνην wh oi. 
g»vcec. Legenduin polius,ut in eodem serm. p.195, 
ἁπαντήτετιν, vadimoniorum dedecus non fe- 


non numeras, qui exacltionis dedecus minime fe- 
rentes, sibi mortem maluerunt laqueo asciscere, 
quam probrose vivere.Vidi ego miserabile specta- 
culum, ingenuos pueros, qui, ut venderentur, in 
forum ob patris debita pertrahebantur.Non habes 
pecuniam quam relinquas filiis?Cave ingenuitatem 
eis auferas. Unam hanc ipsis conserva libertatis 
possessionem, depositum illud,quod a parentibus 
accepisti. Nemini unquam patris paupertas data est 
crimini: at paternum debitum in carcerei ducit. 
Ne relinquas syngrapham ceu paternam exsecra- 
tionem in filios ae nepotes descendentem 

9. Audite,divites, quale pauperibus demus consi- 
lium ob vestram inhumanitàtem,nempe,ut gravissi* 
ma quique constanter ferant potius quam calami- 
tates ex frenore pro venientes perpetiantur.Moremsi 
Domino gereretis,quid his verbis esset opus?Quod- 
nam autemDomini consiiium est?Mutuum dateiis,a 
quibus non speratis recepturos vos esse39. Et quale, 
inquit,hoc mutuum, c»i redditionis spes conjunc!a 
non est? Intellige sententiz vim,et legislatoris mi- 
rabere humanitatem.Ubi pauperiDornini gratia de- 
deris,idem et donum est et fa:nus;donum quide:n, 
quodrecepturum te nihil esse speras: fenus vero,ob 
Domini pro inope persoluturi munificentiam,qui, 
paucis per pauperem acceptis, magna eorum loco 
redd'turus e:t.Qui enim miseretur pauperis,feeneratDeo 
31 Non vis universorum Dominum obnoxium tihi ipsi 


D habereadper-olvendum?S i quis incivitate dives spon- 


deat se tibi pro aliis solut:irum,nonne fidejussionem 
110 illius accipis? at Deum ceu sponsorem qui 
pro pauper.bus soluturus sit, non adnittis.[nutile 
libi argentum dàa,non gravans illud accessionibus; 


r^ntes. MARAN. 

G0) Colb. octavus γοεῶν rx:po. 

(01) Multi inss, £9». Editi ἐκγόνοως, Obiter 
hic monere libet, vocem *«vovo; raro in mss. legi. 
Ibidem quidam mss. ot«. Alii ποῖα. 

(039) Heg. secundus ᾧ τῆς ἀντοπολύτεως, 

(63. Reg. ter!ius ἐλευν, qne: Nec ita mullo pos! 
Iss.tres ἑτέρου. Alii quinque ἑ-έρω». Subin le lteg. 
lertitts ὑπάρ/ει τό, 


219 


S. BASILII MAGNI 


280 


et bene utrique consultum fuerit. Tibi enim certo Α μὴ βαρύνων αὐτὸ ταῖς προσθήχαις, καὶ ἀμφοτέροις 


servabitur : ei vero, qui acceperit, lucruin ex usu 
accedet.Quod si additamentum etiam requiris, iis 
qui» pendenda sunt α΄ Domino,contentus esto.Ipse 
persolvet pro pauperibus usuras. Ab eo qui vere 
benignus est,benignitatem exspecta. Qua enim ac- 
cipis a paupere, ea omnem inhumanitatis modum 
superant. Facis quaestum ex calamitatibus, ex la- 
crymis colligis argentum, nudum strangulas, ver- 
beras famelicum : nusquam misericordia : cogna- 
tionis ejus, quz cum divexato habetur, cogitatio 
nulla animuin subit : imo qu: inde proveniunt lu- 
crahuinana appellas.Vz,quas dicuntamarum dulce, 
et dulce amarum 38,quique inhumanitatem huma- 
nitatem vocant. Neque vero proposita a Samsone 


ἔξει καλῶς. Σοὶ μὲν γὰρ ὑπάρξει τὸ Ex τῆς φυλακης 
ἀσφχλές * τῷ δὲ λαθόντι τὸ dx τῆς χρήσεως κέρδος, 
El δὲ καὶ προσθήκην Ἐπιζητεῖς, ἀρχέσθητι τοῖς παρὰ 
τοῦ Κυρίου. αὐτὸς ὑπὲρ τῶν Ἠπενήτων τὸν πλεο- 
νασμὸν ἀποτίσει, ἩΠχρὰ τοῦ ὄντως φιλανθρώπου 
ἀνάμενε τὰ φιλάνθρωπα. "A γὰρ λαµδάνεις, ταῦτα 
µισχνθρωπίας οὐδεμίαν ὑπερθολὴν ἀπολείπει (63). 
"Amb συμφορὼν κερδαίνεις, ἀπὸ ὀχκρύων ἄργυρολο: 
γεῖς, τὸν Ὑυμνὸν ἄγγεις, τὸν λιμώττοντα τύπτεις ^ 
ἔλεος οὐδαμοῦ * ἔννοια τῆς συγγενείας τοῦ πάσχον- 
τος οὐδεμία καὶ τὰ ἐντεῦθεν κέρδη φιλάνθρωπα 
ὀνομάζεις. Οὐαὶ οἱ λέγοντες τὸ πικρὸν γλυκὺ, xai τὸ 
γλυχὺ πικρὸν (05), xai οἱ τὴν μισχνθρωπίαν φιλανθρω- 


mía» προΖαγορεύοντες. Οὐδὲ τὰ τοῦ Σαμψὼν αἱνίγματα 


bombibonibus θηίρπιαία,θΓ8ηί ejusmodi:A come- p τόιχύτα f», ἆ προεθάλετο τοῖς συµπόταις: "Amb 


dente exivit cibus, el a [οτι exiit dulce 99 : et ab 
inhumnano humanitas prodiit. Non colligunt de spi- 
nis uvas,neque de tribulis ficus 9, neque a fenore 
benignitatem. Omnis enim arbor marcida fru- 
ctus malos facit. Quidam sunt centesimatores et 
decimatores : nomina vel auditu horrenda ; men- 
strui illi repetitores, velut hi demones qui comi- 
tialis morbi auctores sunt, ad lunz:» periodos in 
pauperes invadunt. Quod datur, id utrique male 
cedit, et danti, et accipienti : huic quidem in pe- 
cunias,illi vero in ipsam animam damnum infert. 
Agricola, spica accepta, semen rursus sub radice 
non scrutatur : tu vero et fructus habes, et sortem 
non relinquis.Plantas sineterra; sine satione me- 


ἐσθίοντες ἐξηλθε βρῶσις, καὶ ἀπὸ ἰσχυροῦ ἐξῆλθε 
γλυκύ καὶ ἀπὸ μισανθρώπου ἐξῆλθε φιλανθρωπία. 
Οὐ συλλέγουσιν ἂἀπὲ ἀκχνθῶν σταφυλὰς, οὐδὲ 
ἀπὸ τρ.θόλων σῦκα, οὐδὲ ἀπὸ τόκων φιλανθρωπίαν. 
Πᾶν γὰρ δένδρον σαπρον αχρποὺυς πυνηροὺς ποιεῖ. 
Ἐκατοστολδγοι καὶ δεκατη λόγοι tic (06) φρικτὰ 
xal ἀχουσθηνχι ὀνόματα * μηνιαῖοι ἀπαιτηταὶ, ὥσπερ 
ob τὰς ἐπιληψίας ποιοῦντες δαίμονες, καιὰ τὰς πε- 
ριόδους της σελήνης ἐπιτιθέμενοι τοῖς πτωχοῖς. 
Πονηρὰ δόσις ἑκατέρμ, καὶ τῷ διδόντι, καὶ τῷ λαμ. 
βάνοντι * τῷ μὲν tle χρήματα, τῷ δὲ εἰς αὐτὴν τὴν 
Quy» φέρουσα τὴν ζημίαν 'O γεωργὸς, τὸν στάχυν 
λαδὼν, τὸ σπέρµα πάλιν ὑπὸ τὴν ῥίζαν οὐκ ἐρευνᾷ ^ 
σὺ Oi καὶ τοὺς καρποὺς Έχεις, καὶ οὐκ ἀἁφίστασαι 


tis. Cui congeras, incertum est.Qui ob usuras la- ᾳ τῶν Αρχαίων, Άνευ γῆς φυτεύεις  ἄνευ σπορᾶς 


crymatur,certo agnoscitur : qui vero earum ρορίᾶ 
fruiturus est, non certo. Nain incertum est utrum 
non sis aliis divitiarum usum relicturus,et tamen 
tibi ipse malum iniquitate ascivisti. /Veque igitur 
volentem muluum accipere,averserís * ,neque pe- 
cuniam tuam fenore occupaveris. Ex Veteri et ex 
Novo Testamento conducibilia edoctus,bona cum 
spe ad Dominum hiabeas,bonorum operum usuras 
illic recepturus: in Christo Jesu Domino nostro, cui 
gloria et imperium in ssecula seculorum. Amen. 


θερίζεις. Αδηλον, τίνι συνάγεις. 'O μὲν δακρύων 
ἐπὶ τοῖς τόκοις πρόδηλος * ὁ δὲ ἀπολχύειν µελλων 
τῆς ἀπὸ τούτων περιουσίας ἀμφίθολος. ᾿"Αδηλον γὰρ εἰ 
μη ἑτέροις τὴν ἐπὶ τῳ πλούτῳ χάριν (07) ἀφήσεις, τὸ 
ἐκ τῆς ἀθικίας κακὸν σεαυτῷ θησαυρίσας. Μήτε οὖν 
τὸν θέλοντα δανείσασθαι ἀποστραφίς, καὶ τὸ 
ἀργύριόν σου μὴ δῷς ἐπὶ τόκρ, ἵνα, ἕκ Πχλαιᾶς 
καὶ Νέας Διαθήκης τὰ συμφέροντα διδαχθεὶς, μετ 
ἀγχθης τῆς ἐλπίδος πρὸς τὸν Κύριον ἀπίῃς, ἐκεῖ 
τους τόκους τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἀποληψόμενος, iv 


Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα xat τό κράτος εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 





IN PSALMUM XXVIII. 
Psalmus David in exitu a tabernaculo. 


1. Psalmus vicesimus octavus habet quidem p 


partem inscriptionis communem; Psalmus enim, 
inquit, Davidi : habet vero et aliquid proprium ; 


38 [sai, v, 20. 99 Judic. xiv, 14. 49 Matth. να, 


(64) Reg. tertius καταλείπει. Statim Colb. quar- 
, i$ πένητα ἄγχεις. Tbidem. idem codex πνίγεις pro 
τύπτεις, 

(65) Illa, καὶ τὸ γλυκύ πικρόν, addidimus ex Re- 
giis secundo et sexto. Infra Reg. secundus ἀπὸ µι- 
σανθρωπίας. Nee aliter legitur in Reg. sexto, sed 
secunda manu, Editi vero et alij sex mss. ἀπὸ µι- 
σανθρώπωυ. 

(06) Sic editio Basil ,quam scripturam exhibet 
quoque Reg.sextus, non quidem prima manu,sed 
antiqua tamen. Editio Paris. non secus ac mss. 


EIZ TON KB' VAAMON. 
Ψαλμὸς τῷ Δαθὶδ ἐξοδίου σχηνης (68). 
1. 'O εἰκοστος ὄγδοος ψχλμὸ» ἔχει μὲν xal τὸ 
κοινὸν τῆς ἐπιγραφης * Ψαλμὸς γὰρ, φησὶ, τῷ Δα- 
θἰδ * ἔχει δὲ τι καὶ ἰδιάζον ' πρόσκειται γὰρ, "E£- 


16. 4! Μαιν, v, 42. 


multi δεχατολόγοι. Álii duo mss. δεκαστολόγοι. Μος 
Reg. primus τας ἐπιλήψεις. Subinde Reg.secundus 
ἐπιθέμενωι πτωχοῖς. 

(67) Sic octo mss.cum editione Basil.Editio Yero 
Paris, πλούτῳ γάραν. Mox mss. non pauci ἵν) Ex, 
Statim editio Paris. συμφέροντά σοι. Vox σοι abest 
ab omnibus mss. 

(68) Ila, Ψαλμὸς τῷ Δαθὶδ k£oBlou σχηνης, legun- 
tur quidem in Colbertinis secundo et septimo et 
in editione Parisiensi : sed in aliis octo mss de- 
sunt. 


281 


HOMILIA IN PSALMUM XXVIII. 


289 


οδίου cxnvfüe, Τί δὲ τοῦτο is: ; Νοήσωμεν xl τὸ A nam additur, /n exitu a tabernaculo, Quid autem 


ἐξόδ.ου. καὶ τίς ἡ σκηνη, (vx ἓν τῷ βουλήματι τοῦ 
ψαλμοῦ δυνηθῶμεν γενέσθαι. Πρὸς μὲν οὖν τὴν ἱστο- 
βίαν δόξει τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Λευίταις ὄφεμένοις 
τοῦ ἔργιυ (60) τὸ παράγγελµα δίδοσθαι τοῦτο, ὥστε 
µεμνῆτθα. τῶν ὀφειλόντων αὐτοῖς παρασκευχσθηναι 
πρὸς τὴν λατρείχν. ᾿Εξοδεύουτι γὰρ ἀπὸ τῆς σχηνῆς 
καὶ ἐξιοῦσι λοιπὸν ὁ λόγος διχμαρτύρετχι ἅτινα αὐτοὺς 
ἑτόιμάσαντας προσῆκε, τίνα £yov::; (70) πρὺς τὴν 
ἑξῆς ἁπαντῆσαι ' ὅτι, υἱους χκριῶν * ὅτι, δόξαν καὶ 
τιμήν * ὅτι, δόξαν ὀνόματι αὐτοῦ | ὅτι, οὐδαμού ἄλλα- 
χοῦ λατρεύειν fj bv τῇ αὐλῃ τοῦ Κυρίου καὶ kv τῷ 
τόπῳ τοῦ ἁγιάσματος προσΏχε. Πρὸς δὲ τὸν ἡμέτε- 
pov νοῦν τὸν τὰ ὑψηλὰ ϱ:ωροῦντα, xal διὰ τῆς µε - 
γαλὀφυοῦς καὶ πρεπούσης τῇ θείᾳ Γραφῇ διανοίας 


hoc est? Consideremus quis sit ille exitus, οἱ quod- 
nam sit illud tabernaculum ut Psalmi intelligen- 
tiam 11A assequi valeamus. Quod igitur pertinet 
ad historiam,id praecepti videbitur sacerdotibus et 
levitis opere funetis datum esse,ut eo: um qua a se 
ad ministerium praparari debent, reminiscantur. 
Exeuntibus enim e tabernaculo,Scriptura mox de- 
clarat, qui ipsos parasse par sit, et qui oporteat 
habere, ut ad sequentem diem conveniant, nimi- 
rum filios arietum, gloriam, honorem, et gloriam 
nominiejus; item, nusquam alibi nisi in aula Do- 
mini etsanctilatisloco cultuin exhiberi debere.Quod 
vero ad vim intelligendi nostram spectat,sublimia 
contemplantem,atque magnifica quedam ac divinse 


οἰκειοῦντα ἡμῖν τὸν νόµον, ἔκεῖνα ἡμῖν ὑποπίπτει * g Scripture convenienti intelligentia legem nobis 


εὖτε χριὸς τὸ ἄῤῥεν iv τοῖς mpooácotq νοεῖται, οὔτε 
σκηνἡ τὸ ἐκ τῆς ἀφύχου ταύτης ὕλης συμπηγνύμε- 
vov οἴχημα, οὔτε ἔξοδος σκηνης Ἡ ἀπὺ τοῦ νχοῦ 
ἀναχώρησις, ἀλλὰ oxnv μὲν ἡμῖν τὸ σῶμα τοῦτο, 
ὡς ὁ Απόστολος ἡμᾶς ἐδίδαξε λέγων, ὅτι Οἱ ὄντες 
ἐν τῷ σκήνει στενάζοµεν * xai πάλιν ὁ Ψαλμός ; 
xi µάστιξ οὐκ ἐἑγγιεῖ τῷ σκηνώματί σου. C'EL- 
όδιον δὲ σκηνῆς à ἀπὸ τοῦ βίου τούτου ἁναχώρησις, 
πρὸς ἣν παρασκευάνεαθχι ἡμᾶς ὁ λόγος παρεγγυᾷ, 
τάδε τινὰ καὶ τάδε κοµίζοντας τῷ Koplp ᾽ ἐπείπερ η 
ἐνταῦθα ἐργασία ἀφόδιόν ἐστι πρὸς τὸ µέλλων. Καὶ o 
ἐνταύθα διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων (71) δόξαν φέρων καὶ 
τιμὴν τῷ Κυρίῳ, οὗτος ὀόξαν ἑαυτῷ καὶ τιμὴν κατὰ 
τὴν δικχίαν τοῦ κριτοῦ ἀνταπολόσιν θησαυρίζει, Ἐν 


familiarem reddentem, illa nobis occurrunt, ut 
neque aries mas inter oves accipiatur,neque taber- 
naculum zedificium ex hac inanimata materia com- 
pactum, neque exilus a tabernaculo discessus a 
templo: sed hoc nostrum corpus tabernaculum 
nobis est : ut nos docuit Apostolus, dicens : Qui 
sumus in hoc tabernaculo ingemiscimus 9. Et ite- 
rum psalmus : Et flagellum non appropinquabit 
tabernaculo tuo *5. Exitus autem a tabernaculo, 
discessus ab hac vita est, ad quem he voces nos 
preparari jubent ita, ut et hec, et illa Domiuo 
afferamus : siquideimn qus nunc aguntur,viaticum 
ad futuram vitam sunt. Et qui hic gloriam et hono- 
rem Domino per bona opera affert,is sibi gloriam et 


πολλοῖς μέντοι τῶν ἀντιγράφων προσκείµενον εὕργ- C honorem ex juxta judicis remuneratione congerit. 


μεν τὸ, ᾿Ενέγχατε τῷ Κυρίῳ, viol Oto). Kal ἐπεί- 
περ οὐ παντὸς δῶρον εὐπρόσβεκτον τῷ θεῷ, ἀλλὰ 
τοῦ ἀπὺ καρδίας προσάγοντος «ααθχρᾶς " Οὐ Ὑὰρ 
ἀγναὶ (72), φᾳπαὶν, εὐχαὶ ἀπὸ pan iioc ἑταίρας * 
καὶ πάλιν Ἱερεμίας, Μὴ εὐχαὶ, qnoi, καὶ «ρέα ἅγια 
ἀφελοῦσίΥ σου τὰς Χαχίας, ^ τούτοις ἔσῃ καθα- 
póc ; διόπερ ὁ ψΨαλμὸς πρότερον ἡμᾶς βούλεται υἱοὺς 
εἶναι θεοῦ, εἶτα τότε ἁπαντᾷν ἐπὶ τὸ προσκοµίχειν τὰ 
δῶρα τῷ θεῷ, καὶ ταῦτα οὐ τὰ τυχόντα, ἀλλ᾽ οἷα αὖὐ- 
vb; διετάζατο. Ἡρότερον εἰπὲ, Πάτερ, exa αἴτητον τὰ 
ἐφεξῆς. Δοκίμασον δὲ σεαυτὸν ix ποταποῦ βίου ἁπήν- 
τηκας " tl ἄνιος tl Osbv τὸν ἅγιον πατέοα σεαυτοῦ 
ὀνομάζειν, AU ἀχιασμοῦ ἔστιν ἡμῖν ἡ πρὸς τὸν ἅγιον 
οἰκείωτις, El βούλει ἀεὶ (12) υἱὸς τοῦ ἁγίου εἶναι, 
ἁγιασμός σε υἱοθετείτω. ᾿Ενέγχατε οὖν τῷ Κυρίῳ 
οὐχ οἱ τυχόντες, οὐδὲ οἱ ἐκ τῶν τυχόντων, ἀλλ᾽ vol 
τοῦ Θεοῦ. Μεγάλα μέλλει ἑωιζητεῖν τὰ δῶρα ' διὰ 
τοῦτο μεγάλους ἐχλέγεται τοὺς προσφέροντας, Ίνα 
γάρ σου μὴ ῥίῃ χαμαὶ τοὺς λογισμοὺς, μηδέ σε 
ποιήσῃ κριὸν τὸ ἄλογον τοῦτο τετράπουν καὶ βλη- 
χητικὸν ζῶον ἐπιζητεῖν, ὡς ἐκ τῆς τούτου θυσίας 


€ Ἡ Cor. v, 4. 


(69) Τοῖς ἱερεῦσι καὶ τοῖς Λευΐταις ἀφεμένοις coU 
ἔργου. Verte, sacerdotibus οἱ levitis opus negli- 
genter facientibus. MARAR. 

(10) Colbertini secundus el quartus 5 τινα ἔχον- 
τας. Infra Colb. secundus θεωρίας pro διανοίας. 

(71) Sic septem mss. Editi vero cum Regiis 
primo et quarto καλῶν ἔργων. 


In multis autera exemplaribus additum reperimus 
illud : Afferte Domino, filii Dei. Et quoniam non 
cujusvis donum Deo acceptum est, sed ejus, qui 
illud corde puro affert : Νου enim,inquit,pura vo- 
ta de mercede meretricis 1*; et rursus Jeremias : 
Nunquid vota, inquit, e( carnes sancto auferent 
malitias tuas,aut propter ista purus eris *5? ideo 
psalmus vult nos prius filios Dei esse : deinde tan- 
dem ad afferenda Deo dona accedere, nec quilibet, 
sed qua ipse prescripserit. Prius dic,Pater, deinde 
pete qua sequuntur. Expende autem te ipsum, ex 
quali vita accedas,an dignussis qui sanctum Deum, 
patrem tuum appelles. Est nobis cum sancto per 
sanctimoniam necessitudo, familiaritasque. Si vis 
semper filius sancli esse, sanctitas te sibi pro filio 
adoptet, Afferteitaque Domiuo non quilibet, neque 
ex quibuslibet prognati,sed filii Dei.Qusesiturus est 
dona magna; ideo magnos viros eligit qui offerant. 
Etenim ne tuas cogitationes humi dejiciat,neve in 
causa sit, cur arietem brutum illud quadrupes et 
balans animal inquiras, tanquam hac ista victima 


$$ Psal. xc, 10. 5 Prov. xix, 43. 5 Jerem. xi, 15. 


(12) Duo illa qu» hic proferuntur testimonia, 
alterum e Proverbiis,alterum eJeremia,in suis no- 
üs illustrat. Duczieus. Mox aliqui inss, ἐπὶ τῷ προσ, 

(73) Vox ἀεί deest in Colb.quarto. Infra Colber- 
tini secundus et quartus et alii duo mss. ἱλεοῦσθαι 
τὸν Κύριον. Sed alii sex mss. sque ac edili ἱλεοῦ- 
σθαι τὸν θεόν. 


283 


S. BASILII MAGNI 


284 


sperares Deum placatum iri : Afferte, inquit, Do- Α προσδοκᾷν ἱλεοῦσθαι τὸν Θεὸν, ᾿Ενέγχατε, quoi, τῷ 


mino, filii Dei Neque enim opus jam filio, ut fi- 
lium ipsum offeras. Sed si filius est quidpiam ma- 
gnum, etiam id quod offertur, quidpiam magnum, 
et filii charitate ac paterna dignilate dignum esse 
opere pretium est. Afferte igitur, inquit, filios 
arietum, ut ii eliam qui a vobis offeruntur, ex 
filiis arietum in filios Dei transmutentur. 

9. Ariesanimalest principatum tenens,quoi 415 
oves antecedit ad pascua pabula, et ad aquarum 
levamen, rursusque ad stabulum et ad caulas. Ta- 
les etiam sunt quidam gregis Christi praefecti, qui 
illum ad florida et odorifera doctrinz spiritualis 
pabula deducunt, acSpiritu sancto largiente,aqua 
viva irrigant, el erigunt, et ad fructum producen- 
dum enutriunt,conducuntque ad requiem, ac eum 
ab insidiatoribus efficiunt securum. Horum igitur 
filios a Dei filiis ad Dominum adduci vult.Quod si 
arietes duces sunt aliorum, horum utique filii fue- 
rint, qui per bonorum operum studium ex prze- 
fectorum doctrina ad vitam virtute ornatam formati 
sunt. Afferte igitur Domino, filii Dei,afferte Domi- 
no filios arietum.Didicisti ad quem sermo habea- 
tur? didicisti. de quibus? Afferte Domino, inquit, 
gloriam el honorem. Quomodo igitur nos,qui terra 
sumus et cinis 40, Domino magno gloriam afferi- 
mus ? quomodo et honorem ? Gloriam quidem, per 
bona opera, cum luxerint opera nostra coram ho- 
minibus,adeo ut homines operibus nostris conspe- 
ctis Patrem nostrum qui in celis est afficiant glo- 
ria 41.]tem per temperantiam ac per sanclimoniam 
lis qui pietatem profitentur convenientem potest 
quis Deo gloriam dare, juxta Pauli admonitionem, 
dicentis : Glorificate Devm i membris vestris 48, 
Hanc etiam gloriam Dominus requiritab iis, qui in 
ipsum credunt,el adoptionis munere dignati sunt. 
Filius enim, inquit,glorificat patrem 49 ; et, Sí pa- 
ter ego sum ubi est gloria mea 90, Honorem vero 
affert Deois, qui secundum Proverbium 5! ex justis 
suis laboribus Deum honorat, ac ei de jusliti: sus 
fructibus dat primitias. Et quisquis de rebus divinis 
ordinate sciteque disserit, adeo ul semper recle 
senliat de Patre, de Uuigeniti divinitate, deque 
Spiritus sancti gloria, Domino deferle gloriam et 
honorem.Gloriam autem auget, qui rationem red- 


Kop!p, υἱοὶ Θεοῦ. Οὐ γὰρ υἱοῦ χρεία, ἵνα υἱὸν αὖ- 
τὸν προσφέρη (14), ἀλλ εἰ μέγα τι ὁ υἱὸς, μέγα τι 
καὶ ἑπάξιον τῆς τε υἱοῦ διχθέσεως καὶ τῆς πατρικῆς 
ἀξίας τὸ προσφερόμενον εἶναι προσῆκεν, Υἱοὺς οὖν, 
φησὶν, ἐνέγχατε χριὼν ἵνα xal αὐτοὶ oi προσφε- 
ῥόµενοι παρ᾽ ὑμων &mb τοῦ εἶναι ol κριῶν εἷς τὸ 
γενέσθαι υἱμὶ θεοῦ µεταθἀλωνται (75). 

ὦ, 'O χριος τοίνυν Ἠγεμονικόν ἐστι ζῶον, καθ- 
ηγούμενον (76) τῶν προβάτων ἐπί τε νομὰς τροφίµους 
καὶ ἀναπχύσεις ὑδάτων, Ὑαὶ πάλιν ἐπὶ σηκοὺς xal 
Ἐπαύλεις, Τοιοῦτοι δὲ τινες xal οἱ τῆς ποίµνης τοῦ 
Χριστοῦ παρεστῶτες ' προάγοντες μὲν ἐπὶ τὰς εὖαν- 
θεὶς καὶ εἶχνδεις τῆς πνευματικῆς διδασκαλίας τρο- 
φὰς, καὶ ὕδατι ζῶντι tf ἐπιχορηγίᾳ τοῦ Πνεύματος 
ἄρδοντες καὶ ὑψοῦντες καὶ πρὸς καρποφορίαν ixtpz- 
φοντες " ὁδηγοῦντες δὲ πρὸς ἀνάπανυσιν, καὶ τὴν ἀπὸ 
τῶν ἐπιδουλευόντων ἀσφάλειαν, Τούτων οὖν τοὺς 
υἷους παρὰ τῶν uiv του θεοῦ προσάγεσθαι βεώλεται 
τῷ Κυρίῷ ὁ λόγος. El δὲ κριοὶ οἱ προηγούμενοι τῶν 
λοιπῶν (i1), υἱοὶ ἂν τούτων εἶεν οἱ πρὺς τὸν xat' 
ἀρετην βίον διὰ της τῶν ἀγαθῶν ἔργων σπουδης ix 
τῆς διδασκαλίας τῶν προεστώιων μεμορφωμένοι. 
Ενέγκατε οὖν τῷ Κυρίῳ, υἱοὶ Gto), ἑνέγκατε τῷ 
Κυρίῳ οἷοὺς κριῶν. "Ἓμαθες vili διαλέγεταις; ἔιια- 
θες περὶ τίνων (78) ; ᾿Ενέγκατε τῷ Κυρίῳ, nol, 
δοξαν καὶ τιμήν. Πῶς οὖν ἡμεῖς, à γη καὶ σποδὸς, 
τῷ µεγάλῳ Κυρίῳ δόξαν προσφέροµέν (79); πῶς 9i 
καὶ τιμήν ; Ἀόξαν μὲν διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων, ὅταν 
λάμπῃ τὰ ἔργ: ἡμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, 
ὥστε ἰδόντας τοὺς ἀνθρώπους τὰ ἔργα ἡμῶν δοξάσαι 
τὺν Πατέρα ἡμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, Καὶ ὁιὰ σω- 
φροσύνης xai τοῦ ἐπιθάλλοντος τοῖς tno εὐσέδειαν 
ἔπαγγελλομένοις ἁγιασμοῦ ῥοξάσαι δυνατόν ἐστι τὸν 
θεὸν κατὰ τὴν τοῦ Παύλου παραίνεσιν, λέγοντος * 
Δωζάσατε δὴ τὸν Θεὸν ἐν τοῖς µέλεσιν ὑμῶν (80). 
Ταύτην val ἀπαιτεί παρὰ τῶν εἷς αὐτὸν πιστευόντων 
καὶ τῷ χαρίσματι της υἱοθεσίας τετιμηµμένων τὴν 
δόξαν ὁ Κύριος, Υἱὸς γὰρ, φησὶν, θοξάζει πατέρα * 
καὶ, Et πατήρ tipi ἐγὼ, ποῦ ἔστιν ἡ δόξα pov; 
Τιμὴν δὲ φέρει τῷ θεῷ ὁ κατὰ την Παροιμίαν τιμῶν 
τᾷν Θεὸν ἀπὸ τῶν δικαίων ἑχυτοῦ πόνων, καὶ ἆπαρ- 
χόμενος αὐτῷ ἀπὸ καρπῶν αὐτοῦ δικαιοσύνης. Καὶ 
πᾶς δὲ b ἐπιτεταγμένως (84) θεολογῶν, ὡς μὴ ἆπο- 
πίπτειν τῆς ὀρθῆς περὶ Πατρὸς ἐννοίας, καὶ περ 


46 Gen. xvi, 2]. *' Matth. v, 16. 36 I Cor. v1, 00. 39 Malach. n, 6. 50 ibid. 9! Prov. ui, 9. 


(74) Editio Paris. ἵνα υἱὸν αὐτὸν προσφέρῃ. Editio 
vero Basil. et duo ΠΠβ8, ἵνα υἱὸν προσφέρῃ. ος. 
secundus emendatus ἵνα C αὐτῷ. Αά Abraham 
videtur Basilius respicere.Hoc igitur dicere putan- 
dus est,non jam opus esse,ut quis exemplo Abra- 
hz filium offerat: sed salis esse, si filit arietum 
offerantur. 

(75) Hic variant veteres tum calamo notati, tum 
typis descripti libri. Editio Paris. µεταθάλλωσιν. 

itio Basil. cum duobus mss. µεταθάλωσιν. Reg. 
quarlus μεταθληθῶσιν. Regii secundus el sextus 
cum Colb. quarto. µεταθάλωνται, et ita edendum 
curavimus. 

(16) Sic octo mss. Editi vero cum Colb. septi- 
Ino καθηγούµενος, 


(11) Nonnulli ms8s.332cv pro λοιπῶν. Mox Reg. 
secundus μεταμορφούμενοι. Subinde vox οὖν deest 
in plerisque mss. 

(78) Editio utraque cum interroganti nota, περὶ 
τίνων ; sed ejusinodi nola in multis mss.non repe- 
ritur. 

(19) Codices octo φέροµεν. Editi vero cum uno 
aut altero mss. προσφέροµεν. Mox Colbertini se- 
cundus et quartus ὥστε εἰδότας, 

(80) Textus sane Δοξάσατε δὴ τὺν θεὸν εν τῷ σώ- 
ματι ὑμῶν. 

(81) Ita Reg. quartus et Colb. sextus cum Cate- 
na Corderii. Δί editi cum caeteris mss. ἔπιτετευ- 
γαένως, 


285 


HOMILIA IN PSALMUM- XXVIII. 


286 


τῆς τοῦ Μονογενοῦς θεότητος, xzl περὶ τῆς τοῦ ἁγίου À dere potest qua creata sint omnia,quaque conser- 


Πνεύματος δόξης, οὗτος qépett τῷ Κυρ ὀλξαν καὶ 
τιμήν ᾿Επιτείνει 35 τὴν δύᾶχν ὁ δυγάμενος τοὺς Ào- 
γους ἀποδιδόναι καθ) οὓς ἄκτισται τὰ σύμπαντα, καὶ 
καθ᾽ οὓς συγαρατεῖτχι; τῆς ἀπ᾿ αὐτοῦ προνοίας µέχρι- 
τῶν µικροτάτων δικνωµένης, καὶ καθ) οὓς μετὰ ττν 
ὧδε οἰκουομίαν ὑπὸ τὴν ,ρίσιν ἀιθήτετχι. Ὁ τρα- 
vote xai ἀσυγχύτοις λογισμοῖς αὑτός τε θεωρΏσαι τὰ 
καθ) ἕχαστον δυντιθεὶς, καὶ μετὰ τὸ αὐτὸς τεθεωρη” 
Χέναι, δυνάµενος καὶ ἑτέροις τὰ περὶ της ἀγαθότη- 
τος τοῦ θεοῦ καὶ τῆς δικαίας κρίσεως (82) αὐτοῦ 
παραστησχι͵, οὗτός ἔστιν ὁ φέρων τῷ Κυρίῳ δόξαν 
καὶ vv, καὶ ὁ τῷ ἁρικότοντι τῇ τοιχκύτῃ θεωρίφ 
κεχρηµένος fup. Toà γὰρ τοιούτω λάμπει τὸ φῶς 
ἔμπροσθεν vov ἀνθρώπων, καὶ λόγρ καὶ ἔρυν καὶ 
διὰ παντοδαπῶν ἀνδραγοθημάτων δοξαζωμένου τοῦ 
£v οὐρανοῖς Πατρός, Οὐ φέρει δὲ τῷ Κυρίῳ δόξαν καὶ 
τιμὴν ὁ περὶ τὴν ἀνθρωπίνην ἑπτοημένος δόξαν’ οὐδὲ 
ὃ τιμῶν ἀργύριον οὐδὲ ὁ τὰς ἡδονὰς τιμῶν to. co 
µατος' οὐδὲ ὁ θχυµάζων τὰ ἀλλωτριχ τῆς θεοσεδείας 
δόγματα. ᾿Ωσπερ γὰρ διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων δόξαν 
φέρομεν τῷ Κυρίῳ, οὕτω διὰ τῶν πονηρῶν ἔργων τὸ 
ἐναντίον, Τοῖς γὰρ ἀμαρτάνουσι «(t (83; λέγει; Τὰ 
ὄνομά µου δι μας βλασφημεῖται ἓν τοῖς ἔθνεσι, 
Καὶ πάλω ὁ Απόστολος Διὰ τῆς παραθάσεως τοῦ 
νόµου τὸν θεὸν ἀτιμάζεις, ᾿'δρις γὰρ bett τῷ νο- 
µοθέττι ἡ τῶν νόμων ὑπεροψία xxi κατχφρόνησις, Καὶ 
οἰχίκς xxx οἰκουμένης ἐν f θυμὸς xai κραυγη, 
ὕθρις καὶ Ὑέλως, pun, καὶ ἀσωτία, ἀκαθαρσία xai 
ἀσέλγεια, ἐπὶ τὸν κρατοῦντα αὐτῆς d ἀτιμία xal d 
αἱσχύνη τῶν Ὑινοµένων ἐπάνεισιν ᾿Ακόλουθον δὲ 
νοεῖν ἡμᾶς, ὅτι, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς ἔργοις δο- 
ξαζεται ὁ θεὸς , οὕτως ἐν τοῖς πονηροῖς δοξάζεται ὁ 
ἐχθρός. Όταν Ὑὰρ, dox; τα µέλη τοῦ Χρισ- 
τοῦ, ποιήσω |-έλη πόρνης, µετήνεγκα τὴν δόξαν 
ἐπὶ τὸν ἀπολλύντα µε ἀπὺ τοῦ σώζονσός µε, Καὶ ὁ 
ἄπιστος µεταλλάσσει τὴν δόξαν τοῦ ἀφθάρτου θεοῦ ἐν 
εἰκόνι φθαρτοῦ dv cou, xal πετεινῶν; xxi τετραπό- 
δων καὶ ἑρπετῶν τῶν kml τῆς γῆς. Καὶ ὁ σεδόµενος 
xol ὁ λατρεύων τῃ κτίσει παρὺ τὸν κτίσαντα (84), c) 
τῷ θεῷ φἑρει δόξαν, ἀλλὰ τοῖς κτίσµασιν. "ote ὁ 
κτίσμα λέγων τι, Σἶτα προσκυνῶν, γνωριζέτω ἑαυτοῦ 
τὴν μερίδα μεθ) o τετάξεται,. Φοθηθῶμεν οὖν ur, 
δόξαν καὶ κχύχηµα διὰ ἁμαρτίς ἡμῶν τῷ δια» 
θόλῳ προσφέροντες (89), uev! αὐτοῦ τῇ αἰωνίᾳ αἱσχύ- 


ventur, providentia ipsius ad minima usque perlin- 
gente,et qua post temporariam administrationein 
in judicium adducantur. Qui claris inconfusisque 
cogitationibus potest ei ipse singula speculari, et 
pesteaquam ipse speculatus fuerit,etiam aliis ar- 
cana bonitatisDei ac justi judicii ipsies patefacere 
potest, hic ille est, qui Domino affert et gloriam et 
honorem,itemque,qui congruenter ejusmodi con- 
templationi vivit, Nam viri ejusmodi lux elucescit 
corau hominibus,siquidem Pater qui in celis est, 
et verbo et opere,et per pre&clara omnis generis 
facinora glorificatur. Non autem Domino gloriam 
et honorem affert, qui impolenii human: glorize 
desiderio flagrat; non qui argentum hàbet in, pre- 


B tio; non qui corporis voluptates plurimi facit, ne- 


que qui aliena a pietate dogmata admiratur. ()uem- 
admodum enim per bona opera Domino afferimus 
gloriam : ità per mala opera accidit contrarium. 
Quid enim dicit peccantibus? Nomen meum per vos 
blasphematur intcr gentes Et rursus Apostolus: 
Perpravaricationem legis Deum inhonoras*93. Nam 
despectio legum atque contemptus contumelia est 
legislatori. Quinetiam si domus male gubernatur, 
in qua videlicet est ira,clamor, contumelia, 846 
risus, luxus, lascivia, impuritas et petulantia, eo- 
rum qua fiunt ignominia et turpitudo in eum qui 
domum occupat , reviduntl, Consequens aulem 
fuerit, ut intelligamus ncs, quod quemadmodum 
ex bonis operibus honoratur Deus, ita ex ma- 


C lis inimicus honoretur. Cum enim,membris Chri- 


süi ablatis, fecero meretricis membra 56 gloriam 
ab eo qui me servat, ad eum qui me perdit 
transtuli. Et qui infidelis est, gloriam incorrupti- 
bilis Dei in imaginem corruptibilis hominis. et 
volucrum,et quadrupeduin et serpentium in lerra 
degentium transmutat 55, Et quisquis colit et. ve- 
neratur creaturam, preterito creatore,non Deo 
sed creaturis affert gloriam. Itaque qui ereaturam 
aliquid esse ait, deinde adorat,is noscat suain par- 
lem, cum qua ordinabitur. Timeamus igitur ne 
gloriam et exsultationem diabolo per nostrum pec- 
catum afferentes,una cum ipso ignominizx :terno 
addicamur. Quod enim peccatum nostrum in glo- 
riam cedat ejus,qui illius in nobis auctor est, id ex 


vn παραδοθῶμεν, "Oct γὰρ d ἁμαρτία ἡμῶν δόξα τῷ p similitudine intellige. Adorientibus se invicem du- 


ἐνεργούντι αὐτὴν Ev ἡμῖν γίνεταν, νόησον BU εἰκόνος 
τὸ λεγοµενον. Δύο στρατηγῶ, ἀντεπιόντων ἀλλήλοις, 
ὅταν μὲν τοῦτο νικᾷ τὸ τάγμα, ὁ στκτοπεθάρχης 
αὐτοῦ τὴν δόξαν φέρετχι' ὅταν δὲ τὸ ἐναντίον ἔπι- 
κρατῇ, bm. ἐκεῖνον πάλιν ἡ vue μεταπίπτει, Οὕτως 
bv μὲν τοῖς ἀγαθοῖς σου ἔργοις Κύριύς ἐστιν ὁ δοξα- 


δὲ Rom. iz, 24. δδ ibid. 23. 9*ICor. vi, 19. 


(82) Reg. tertius uno verbo. δικχιοκρισίας, et ita 
legitur apud Apostolum, Rom. ΙΙ, 9. Mox Colb. 
quartus φέρων τῷ θεῷ. 

(83) Deest τ' in Reg, secundo. Deest µε itidem 
in eodem ms. post σόζοντος. Mox inss. πετεινῶν. 
Editi vero πετηνῶν. 

(84) Quam facillime mihi persuaderi possit, il- 


cibus duobus,cum hoc àgmen vincit,imperator ip- 
sius refert gloriam: cum agmen contrarium supe- 
rat,rursus honor ad illius ducem trarsfertur.Simi- 
liter ut Dominusest qui in bonis tuis operibus gloria 
afficitar:ita in contrariis operibus inimicus.Et ne 

quzeso,existimes hostes longe a te esse dissitos,n:- 


55 Rom. 1, 23. 


lud, παρὰ τὸν κτίσαντα, positum hic esse pro avi; 
τοῦ κτίσαντυς, arbitroque e Seriptura sensu non 
aberraturum qui sic inteapretaretur : Quisquis et 
colit et veneratur. creaturam pro Creatore, scu 
loco Creatoris. Ducaus ut alias, ita hic quoane 

, quoque 
optima docet. 


(85) Reg. tertius φέροντες, 


281 


8. BASILII MAGNI 


3258 


ve duces procul specta : sed te ipseinspice,et om- Α ζόμενος, ἐν δὲ τοῖς ἐναντίοις ὁ ἑναντίοις. Καὶ μὴ µα- 


nem similitudinis veritatem invenies. Nam cum ra- 
tio cum cupiditate luctatur si per contentionem et 
attentionem vicerit,de cupiditate victoriam refert, 
et Deum per se veluti coronat;cum vero emollita 
succumbit, voluptali peccatorum effecta serva,ca- 
ptivaque,gloriam, jactationemque et superbie ma- 
teriam adversario congerit. 


κράν µοι περινόει (86) τοὺς πολεµίους, μηδὲ πόῥῥω- 
θεν ἀποσχόπει ιοὺς στρατηγοὺυς ἀλλὰ σεαυτὸν ἐπί- 
σλεψαι, καὶ πᾶσαν τὴν άλλθειαν τῆς εἰκόνος εὑρήσεις. 
"Οταν γὰρ νοῦς παλαιῃ τῷ πάθει, ἐὰν μὲν δι’ εὖτο- 
νίας καὶ προσεχείας ἐπικρατῃ , φέρεεχι κατὰ τοῦ 
πάθους τὰ νικητήρια, xal οἱονεὶ στερανοῖ δι’ ἑχυ- 
τοῦ τὸν Θεόν, "Όταν δὲ καταμαλακισθεὶς ὑποχύψῃ τῇ 


ἡδονῄ, δυῦλος καὶ αἰχγμάλωτος ταῦς ἁμαρτίαις γενόμενος, χαύχημα xal ἔπαρσιν xal ὑπερηφανίας προστίθησ 


τῷ ἐχθρῷ. 

3. Adorale Dominum in aula sancta ejus. Post 
allatos fructus earum rerum qua requirebantur, 
necessaria est adoralio. Adoralio autem, non ea 
qua fit extra ecclesiam, sed qua in ipsa Dei aula 
perficitur.Ne mihi,inquit, privatas aulas aut eccle- 
sias excogitelis.Upa est aula sancta Dei. Synagoga 
Judaeorum prius aula erat : sed post admissum in 
Christum peccatum facta est habitatio eorum de- 
serta 96 ,Quapropter et Dominus: Et aiias ovesha- 
beo ,qua non sunt ez hoc ovili? .Cum autem loqua- 
tur de iis qui ex gentibus ad salutem preordinati 
sunt,aulam propriam preter Judzorum aulam os- 
tendit.Non igitur extra sanetam hanc aulam adora- 
rareoportet, sed intra ipsam; ne quis extra ipsam 
constitutus,aut ab iis qui extra illam sunt, attrac- 
tus,inaula Dominiesse desinat.Intersuntenim mul- 
tiin habitu quidem precationis,necsunt tamen 117 
in aula ob mentis evagalionem,et animi eorum ab- 
errationem,ex vanis acinutilibus curis nascentem. 
Quinetiam aula sensu adhuc sublimiori potest cce- 
lestis habitatio intelligi.Quapropter qui hic Plantatí 
in domosunt Demini,quas est Ecclesia Dei viventis, 
illic in atriis Deinostri florebunt 3.Qui autem ven. 
trem,aut gloriam, aut argentum, aut quidvis aliud, 
quod reliquis omnibus pluris &stimat, Deum fece- 
rit,is neque adorat Dominum, neque in aula sanc- 
ta est,etiamsivideatur esse dignus,qui ad sensibiles 
conventusad mit/atur. VERS. 9. Voz Domini euper 
aquas. Nomen vocis invenias multis in locis usur- 
patum.Itaque ut intelfigamus qua sit vox Domini, 
opere pretium fuerit,ea qua de voce scripta sunt, 
pro viribusex sacra Scriptura colligere; velut in illo 
quod Abrahamo datum est oraculo : Et statim voc 


3. Προσκυνήσατε τῷ Κυρίῳ ἐν abi ἁγίᾳ α)- 
τοῦ. Μετὰ τὴν χαρποφορίαν τῶν ἐπιζητουμένων (87), 
ἀναγκαία ἡ πβοσχύνησις. Προσχύνησις δὲ ἡ οὐχ Efe 
τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλ᾽ ἐν αὐτῇ «ᾗ αὐλῆι τοῦ θεοῦ τελο.- 
µένη. Μή µοι, φησὶν, ἰδίας αὐλὰς καὶ συναγωγὰς (88) 
ἐπινοεῖτε, Μία ἐστὶν αὐλη ἁγία τοῦ θεοῦ. "Hv αὐλὴ 
πρότερον 7, τῶν Ἰουδαίων συναγωγή. ἀλλὰ µετα τὴν 
tl; Χριστὸν ἁμαρτίαν ἐγένετο ἡ ἔπαολις αὐτῶν ἠρη- 
µωμένη. Διὰ τοῦτο xxi ὁ Κύριος. Καὶ ἄλλα mpó- 
θατα ἔχω, ἃ οὐκ ἔστιν ἐκ τῆς αὐλῆς τούτης. Τοὺς 
ἀπὸ τῶν εθνῶν προωρισµένους sic σωτηρίαν λέγων, 
δείχνυσιν ἰδίαν αὐλὴν παρὰ τὴν τῶν Ἰουλαίων. Οὐ 
τοἰνῦν ἔξω της ἁγίας ταύτης αἁλῆς προσκυνεῖν προσ- 
ἥχε τῷ θεῷ (89), ἀλλ᾽ ἔνδον αὐτῆς γενόµενον) T^x μὴ 
ἔξω τις ἀὐτῆς Qv, μηδὲ ἑλκόμενος ὑπὸ τῶν Ebo, ἀπκ- 
ολέσῃ τὸ εἶναι ἐν abf, Κυρίου. Πολλοὶ γὰρ ἑστᾶσιν ἐν 
σχήµατι μὲν προσευχῆς, οὔκ εἶσι δὲ ἐν τῇ αὐλῇ, διὰ 
τὴν τοῦ νοῦ περιφορὰν καὶ τὸν ἀφελχυσμόν τῆς δια 
νοίας αὐτῶν ὑπὸ τῆς kv τῇ µαταιότητι µερίµνης. 
Δυνατὸν δὲ αὐλὴην ἔτι ἐπαναθεθηχότως (90) νοησαι 
τὴν Ἐπουράνιον διαγωγήν. Διὰ τοῦτο οἱ Πεφυτεύμέ- 
vot ἐνταῦθα ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου, τις ἔστιν "Ex- 
κλησία θεοῦ ζώντος, bxst Ev ταῖς αὐλαῖς τοῦ θεοῦ 
ἡμῶν ἐξανθήσουσιν. Ὁ δὲ θεοποιῶν κοιλίαν, fj δό- 
xv, fj ἀργύριον, fj ἄλλο τι, ὃ πάντων μᾶλλον τετίµη- 
καν, οὖτε προσκωνεῖ wp Κυρίῳ, οὔτε kv τῇ ἀνλῇ ἐστι 
tf ἁγί, κἂν ἄξιος τῶν αἰσθητῶν συνάξεων εἶναι 
δοκᾗ. Φωνὴ Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων, Πολλαχοῦ ἂν 
εὗροις τὸ τῆς Ύωνης ὄνομα κχείµενον. "ὥστε ὑπὲρ τοῦ 
νοῆσαι, τίς ἐστι τοῦ Κυρίου ἡ φωνὴ, ἄξιον ἐστι συν- 
αγαγεῖν ἡμᾶς xxtà τὸ δυνατον bx τῆς θείας Γραφης 
τὰ γεγραμµένα περὶ φωνῆς ὡς iv τῷ πρὸς ᾿Αθραὰμ 
χρηματισμῷ Καὶ εὐθέως φωνὴ ἐγένετο λέγοσα, 


586 Psal. ,xvir, 26. 57Joan. x, 16. 59 Psal. χοι, 14. 
(86) Reg. secundus µοι νόει, Ibidem Reg.tertius D ciem pra se ferunt,Rec (amen, etc. At libens quse- 


περινόει τοὺς πολέμους. 

(87) Μετὰ τὴν καρποφορίαν τῶν ἐπιζητουμένων. 
Verte : Post oblationem eorum qua petita fue- 
runt. MARAN. 

(88) Reg. secundus et Colb. sextus παρασυναγω- 
γάς, falsas synagogas.Editi et alii novem mss.sim- 
plicitor συναγωγάς, Mox editio Paris. µία ἐστὶν αὖ- 

 ἁγία τοῦ θεοῦ Εκκλησία sed vox Ἐκκλησία abest 
ab omnibus nostris undecim mss. et ab editione 
asil. 

(89) Reg. tertius προσῆχε τὸν Θεόν. Illa, Πολλοὶ 
γὰρ koxáow iv σηµατι piv πρυσευχης, sic verterat 
interpres velus, Plures enim speciem orationis 

ra'ferre videntur,qui tamen,etc.Sed conqueritur 
uczeus omissum fuisse corporis statum,quem ta- 
men evpressum oportuerat, obidque verba illa sic 
Latine reddidit, Multi enim siantes orationis spe- 


rerem a viro doctissimo, num ii soli hic antur, 
qui stantes non pie orabant.[mo, nisi valde fallor, 
arguuntur hoc loco tum illi,qui stantes non pie ora- 
rent,tum aliiquivis,qui quocunque tempore et quo- 
cunque corporis habitu male et irreligiose preca- 
rentur. Non igitor ullus corporis habitus exprimi 
debuit,cum unum non magis quam alter intelliga- 
tur, sed omnes omnino pariter comprehendantur. 
Nec vox ἑστᾶσιν quemquam movere debet. Constat 
enim verbum ἑστάνχι, pro eo eo quod est,adesse, 
seu,interesse,non raro apud optimos quosquescri- 
ptores usurpari.Nec aliter de verbo stare apud La- 
tinos judicandum, cum illud pro eo quod est,ades- 
8e, seu, interesse, ssepius positum videamus. 

(90) Colbertini tertius et quartus ἐπαναθεθηχό- 
τας. Αϊ mss. cam editis ἑπαναθεθηχότως. 





289 


Ob «ληρονοµήσει 
πᾶς 6 λαὺς ἑώρα th» φωνὴν καὶ τὰς λαμπάδας᾽ 
καὶ παρὰ τῷ 'Hoaig πάλιν Φωνὴ λέγοντος Βόη- 
σον. 'H μὲν οὖν παρ) ἡμῖν φωνὴ jj &np ἐστι πεπλη- 
Ὑμένος, ἤ τὸ Ὑγινόμενον εἶδος περὶ τὸν ἀέρα, πρὸς ὅ 
(01) βούλεται τυπούν ὃ ἐχφωνῶν. Τί οὖν ἡ φωνὴ τοῦ 
Κυρίου; πότερον πληγη περὶ τὸν ἀέρα νοοῖτο ; fj ἀῑρ 
πεπληγμένος φθάνων µέχρι τῆς ἀκοῆς τοῦ πρὸς Ov 
γίνεται T, φωνή ; "H οὐδέτερον τούτων, ἀλλ ἕτερογε- 
νής τίς Ἰστιν αὕτη, φχαντασιουμένου του ἡγεμονικοῦ 
τῶν ἀνθρώπων οὓς ἄν ἀκούειν βούληται τῆς ἰδίας 
Φωνῆς ὁ θεός’ ὥστε ἀναλογίαν ἔχειν τὴν φαντασίαν 


HOMILIA IN PSALMUM XXVIII. 
e$ οὗτος xai ἐπὶ Μωύσετ' Καὶ A facta est dicens: Non horeditabit te iste 9. Item in 


290 


Moyse: Et omnis populus videbat vocem et lamna- 
des9?.Et apudIsaiam rursus: Voz décentís, Clama?!. 
Vox quidem est apüd nos aut aer percussus, aut 
species quadam in aere impressa, quam qui pro- 
nuntiat, exprimere vult.Quid igitnr est vox Domini? 
percussione in aere intelligidebet,anaer percussus, 
ad aures usque perveniens ejes, ad quem fit vox? 
Utrum neutrum horum, sed alterius generis heu 
vox est, qui in mente horumce hominum ques vult 
Deus suam vocem audíre, recipitur .consiguetur- 
que,ita ut hec phantasia eum ea ques sepius in 


ταύτην πρὸς τὴν ἓν τοῖς ὀνείροις γινομένην πολλάχις. — somnis fit, habeatcognationem atque convenienti- 
ωσπερ γὰρ, οὐ πληττομένου τοῦ ἀέρος, λαμθάνοµέν am.(uemadmodumenim.aerenon pereuss»,quam- 
τινα iv ταῖς καθ ὕπνον (99) φαντασίαις ῥημάτων ,, dam verborum etsonorum memoriam in phamtasiis 
τινῶν καὶ φθόγγων μνήμην, οὗ διὰ τῆς ἀκοῆς δεξά- — per somnum accipimus,quanquam vox pereuditem 
µενοι τὴν φωνὴν, ἀλλ᾽ αὐτῆς τῆς καρδίας ἡμῶν τν-  nonrecipitur, sed in ipso corde nostro imprimnitur; 
πωθείσης᾽ τοιαύτην τινὰ χρὴ νοµίζειν καὶ τὴν παρὰ etiam ejusmodi vocem in prophetis eDeo productam 
τοῦ Θεοῦ φωνῖν ἐγγίνεσθαι τοῖς προφήταις. Φωνὴ fuisse credere par est. Το Domini super aquas. 
Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων. "Uc μὲν πρὸς τὸ αἰσθητὸν, Quodquidem ad sensibile attinet ; quoniam nubes 
ἐπειδὴ αἱ νερέλαι, ἐπειὸὰν ὕδατος ὧσι πλήρεις, yov simul ut aquis conferte sunt,sonum strepitumque, 
καὶ ψόφον ἀπωτελοῦσι συγχρουόµεναι πρὸς ἀλλήλας,  dumínterse colliduntur,edunt, ideo ο: Voz De- 
Φωνὴ, φησὶ, Κυριου ἐπὶ τῶν ὑδάτω». Αλλὰ xal εἴ minisuper aquas.Sed et sicubi flat strepitus aqua- 
που (93) ψόφος ὑδάτων περιῤῥηγνυμένων τισὶ τῶν Tum ob renitentem aliquem obicem diruptaram, et 
ἀντιιύπων γίγνοιτο, zai si ἡ θάλασσα πνεύμασι τα- — Si mare ventisagitatum exestuet, et violentum edat 
ῥασσοµένη κυµαϊνοιτο, καὶ βίαιον Ίχου ἐκπέμποι, τὰ sonum,he res inanimates a Dominohabent vocem : 
ἄψυχα ταῦτα τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου έχει φωνὴν, δει- quippe ostenditScriptura,omnes res ereatas Opifi- 
κνόντος τοῦ λόγου, ὅτι πᾶσα ἡ κτίσις μονονουχὶ Bog cem suum annuntiantes tantum non clamare 68, 
τὸν ἑαυτῆς δημιουργὸν ἀναγγέλλουσα. Kv βροντὴ δὲ — Quodsitonitruex nubibusobstrepit, nihilaliud pu- 
ἀπὸ νεφῶν (94) ἔκραγῇ, oüx ἄλλο τι χρὴ νοµίζειν, C taudumest,nisiquod Deus majestatis intonuerit, et 


ἤ ὅτι ὁ θεὸς τῆς δόξης Ἑθρόντησε, καὶ ὅτι Κύριός ἔστιν 
6 την ὑγρὰν φύφιν συνέχων δι ἑαυτοῦ. Κύριος ἐπὶ 
ὑῥδάτων τολλών, Μεμαθήχαµεν Ὑγὰρ ἐν τῇ χοσµο- 
γενείᾳ ὕδωρ Ἑπανω τῶν οὐρανῶν, ὕδωρ πάλιν τὸ τῆς 
ἀθύσσου, ἕτερον τὰ σοστήµατ« τῶν θαλασσῶν. Τίς 
οὖν ἐστιν ὃ συγχρατῶν ταῦτα, xal μὴ iov αὐτὰ τῇ 
φυσικῇι pora φέρεσθαι πρὺς τὰ κάτω (08), *& ὁ .Ku- 
pu ὁ τοῖς πᾶσιν ἐμθεθηκὼς, ὃς ^al τὼν ὑδάτων 
ἔχει τὸ κράτος; Τάχα δὲ xal μυστικώτερον, Φωνὴ 
Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων, ὅτε βαπτισθέντι τῷ Ἰησοῦ 
ἐγένετο ἄνωθεν φωνὴ, ὅτι Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός µου ὁ 
ἀγαπητός, Τότε γὰρ ὁ Κύριος μὲν ἦν ἐπὶ ὑδάτων 
πολλῶν, ἁγιάζων τὰ ὕδατα διὰ τοῦ βαπτίσματος ὁ 


quodDominus sit, qui per seipsum humidam conti- 
neat naturam. Domítus super aquas multas. Agno- 
vimus enim in mundi procreatione aquam super 
celos, aquam rursus abyssi, item aliam aquam, 
nempe congregationes maris9$. Quis igitur eet qui 
haec contineat, nec ea sinat naturali pondere deor- 
sum ferri nisiDominus,quinihil non pertingit, qui- 
que aquarum habet imperium? Forsan vero et magis 
mysticeVozDomini super aquae erat,cum baptizatollesu 
facta est superne vox : Hic est Filiws mous diloctus 05, 
Tunc enim Dominus super multas 148 aquas erat: 
quippe qui per baptismum aquis conferret sanc- 
titatem : Deus autem glorise alta test?monii suj 


δὲ Θεὸς τῆς δόξης cf µεγαλοφωνίᾳ τῆς μαρτυρίας z voce desuper inionuit, Atque etiam relieta 4 Do- 
ἄνωθεν ἐπεθρόντησε. Καὶ τοῖς βαπτιζοµένοις δὲ à  minovox super baptizandis pronuntiatur : Euntes 
παρὰ τοῦ Κυρίου καταλειφθεῖσα φωνὴ ἐπιλέγεται — enim, inquit, baptisale in nemine Patris, et Filii, 
Πορεεθέντες Ὑὰρ, — qnol, βαπτίζετε εἷς τὸ ὄνομα et Spiritus sancti. Vox igitw Domini super 
τοῦ Πατρής, xal τού Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ aGquas.Fit autem tonitru, quando spiritus siceus et 
µατος. CPovh οὖν Κυρίου ἐπὶ τῶν ὑδάτων, Συν» violentus, in nubis concavo inchlusus, ae vohe- 


50 Gen. xv, 4. 90 Exod. xx, 18. 9! Isa. x1, 6. 62 Paal. xvi, 2. 95 Gen. 1, 7-40. 94 Matth. 
m,17. € Matth. xxviri, 19. | 


(91) Sic mss. cum editioneDasil.Editio veroPa- φησί,πθο in Reg. secundo,necin Colb.sexto repe- 
ris. πρός ὄν, male. Statim codex Corderianus πρὀ- ritur, idque melius. Ibidem mss.duo ψόφος ἐπὶ τῶν 
τερον pro πότερον, haud recte. Alioquin enim scri- ὑδάτων, Statim nonnulli mss. eum editis yévorto, 

tor affirmaret quod mox negaturus est.Corderius — Alit γίνοιτο, Alii sumero plures γίγνοιτο. 
sisa scriptura deceptus,sic interpretatur:Préimum — (04) Regii secundus et quartus ἀπὸ qnn. lbi- 
percussio circa aerem intelligutur, vel aer, etc. dem Regii tertius et quartus χρὴ vottv. Rursus boc 

(93) Sic mss. et editio Basileensis. Illod, xz6' ipsoinloco Reg. tertius aliquanto fusius ἑθρόντη- 
9rvov, in editione Paris. omissum fuisse videtur εν ἐπὶ ὑδάότων πολλῶν, etc. 
escitantia typographorum. (95) Colb. quartas πρὸς τὸ κάτω. 

(93) Editi et mss. non pauci εἴ xo», φησὶ. Illud, 


PaTROL. Gn. XXIX. 10 


291 


ire et foras erumpere querit. Nubes igitur pr» in- 
genticompressione obnitentes, ob hanc spirituscol- 
lisionem asperum illumfragorem efficiunt.Postquam 
vero nubes illa spiritu in modum bullarum disten- 
{9 amplius resistere,et sustinere nequeunt, violen- 
ter confracte,spiritumque ad externam respiratio« 
nem propellentes, swepitus tonitruum producunt. 
Hoc autem solet fulgur etiam efficere.Dominus igi- 
turest, qui et super aquas constitutus, et ingentem 
tonitrui fragorem excitans,sonum longe maximum 
in molliaeris natura conficit. Ceeteruin traditionem 
quie post baptismum per magnam Evangelii vocem 
fit in animis eorum qui jam perficiuntur, potes 
etiam juxtaecclesiasticum sermonem tonitru appel- 
lare.Quod enim Evaugelium tonitru sit, discipuli 
ipsi qui mutato nomine filii tonitrui a Domino ap- 
pellati sunt66, ostendunt. Quamobrem vox tonitrul 
hujusmodi non est iu quolibet ; sed si quis fuerit 
dignus qui rota nominetur. Vozenim, inquit, tons- 
trui tui in rota9?.Si quis fuerit qui se ad anteriora 
extendat, veluti rota, modica sui parte terram attin- 
gens, et omnino talis, qualis erat ea,de qua loque- 
batur Ezechiel: Et seidi, et ecce rola una in lerra, 
juncta quatuor animalibus, et species eorum, et 
factura eorum quasi species Tharsis 98. 


S. BASILII MAGNI 
menti impetu per nubium cava eircumvolutus, ex- A ἰσταται δὲ ἡ βροντὴ, 


292 


ὅταν πνεῦμα — Enpbv καὶ βίαιον 
κοιλότησι νεφέλης ἐναποληφθὲν (76), xal ὑπὸ εὖτο- 
νίας τοῖς χοιλώµασι τῶν νεφῶν ἐνστρεφόμενον, ζητῇ 
διέξοδον πρὸς τὰ tím. ᾿Αντέχουσαι μὲν οὖν ὑπὸ τῆς 
ἄγαν πιλήσεως al νεφέλαι, τὸν τραχὺν Exetvov Ix τῆς 
τοῦ πνεύματος παρατρίψεως ἀποτελοῦσιν "ov ἔπει- 
δὰν δὲ ὥσπερ ποµφόλυγες περιταθεῖσαι τῷ πνεύματι 
ἐπιπλέον ἀντέχειν καὶ στέχειν (97) ἀδτνατήσωτι, 
βιαίως ἀποῤῥηγνύμεναι καὶ πρὸς τὴν ἔξω ἀναπνοὴν 
διεῖσαι τὸ πνεῦμα, τοὺς κατὰ τὰς βροντὰς ποτε- 
λοῦσι Ψόφους, ἸΤοῦτο δὲ xal αστραπὴν ἐργάζεσὴτι 
πέφυχε, Κύριος οὖν ἐστιν ὁ καὶ bmi τῶν ὑλάτων ἄν, 
καὶ ὁ τοὺς μεγάλους ψόφους της βροντῆς ἐνεργῶν, ἐν 
ἁπαλτ τοῦ ἀέρος φύσει τοσαύτην Ψόφου ὑπερθολην 
ἐργαζόμενος, Δυνατὺν δέ σοι xal κατὰ τὸν ἔχκλησια- 
στικὸν λόγον τὴν μετὰ τὸ βάπτισμα γινομένην ἐκ τῆς 
µεγαλοφωνίας τοῦ Εὐαγγελίου ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν 
Άῥη µτελειουμένων παράδοσι, βροντὴν ὀνομάζειν, 
"Οτι γὰρ βροντὴ τὸ Εὐαγγέλιον, δηλοῦσιν οἱ παρὰ 
τοῦ Κυρίου µετονοµασθέντες μαθηταὶ xal υἱοὶ fpos- 
τῆς χρηµατίζοντες. Διὰ τοῦτο οὐκ Év τῷ τυχόντι τῆς 
τοιαύτης βροντης Ἡ φωνη, ἀλλ) ἑάν τις ἄξιος 0 όιο- 
μάζεσθαι τροχός. Φωνὴ Ὑὰρ τῆς βροντης σον, 
φησὶν, bv τῷ τροχῴ. ᾿Εάν τις Ἱ τοῖς ἔμπροσθεν 
ἐπεκτεινόμενος, ὥσπερ ὁ τροχὸς, ὀλίγῳ μέρει τῆς 
γῆς ἐφαπτόμενος, καὶ ὅλως τοιοῦτος (98), ónot ἣν 


περὶ ou ἔλεγεν Ἰεζεχιήλ' Καὶ εἴδον, καὶ ἰδου τρυχὸς stc ἐπὶ γῆς ἑχόμενος (99) τῶν ζώων τοῖς τέσσαρσι, xil 


τὸ εἶδος αὐτῶν καὶ ἡ ποίησις αὐτῶν ὡς εἴδος θαρσεῖς. 


4. Deusergo majestatis intonuit, Dominussuper C — 4. 'O θεὺς οὖν τῆς δόξης ἔδρόντησε, Κύρος 
aquas multas. Aqua sunt et ipsi sancti, ob idque ἐπὶ ὑδάτων πολλῶν, "Yóxcí εἶσι καὶ υἱ ἅγιοι, διότι 
de ventre eorum fluunt flumina 69,hocest,spiritua- ποταμοί ῥέουαιν ἐκ τῆς κοιλίας αὐτῶν, τουτέστ., 
lis doctrina,qui audientium animasirrigat.El rur- πνευματικὴ διδασκαλία ἆρδουσα τὰς ψυχὰς τῶν 
sus, accipiunt aquam salientem in vitam ΦΙΘΓΠΔΠΙ, ἀκουόντων. Καὶ πάλιν, λαμθάνουσιν ὕδωρ ἀλλόμενον 
qua iniisquieam rite acceperint,efficiturfonsaque εἰς ζωὴ» αἰώνιον, ὅπερ γίνεται ἐν τοῖς καλως λαθοῦσι 
salienus in vitam seeernam 70. |taque super tales n^ ὕδατος ἄλλομένου εἰς ζωήν αἰώνιον. "Emi τῶν 
aquas Dominus est. Memineris autem et historic ᾖτοιούτων οὖν ὑδάτων ὁ Κύριος. Μνήσθητι δὲ xai της 
Eli:».quando annis tribus et mensibus sex clausum Ἱστορίας Ἡλίου, ὅτε ἐχλείσθη 6 οὐρανὸς ἔτη τρία xii 
est celum; quando, occupante verücem Carmeli qvac ἔξ' ὅτε, αἱβρίας οὔσης ἐπὶ τὴν xopughv τοῦ 
sudo, aquarum multarum vocem audivit: mox fa- Καρμήλου, ἤχουσε φωνῆς ὑδάτων πολλῶν' εἶτα ἔπηκο- 
ctum est,ut et tonitru fieret,et aque fluerent e nu- λούθησε τὸ xai βροντὴν γενέαθαι x νεφελών xai ὕδωρ 
bibus Ἡ. Dominusergosuperaquas mulias. VERS.4. ῥῆναι. Κύριος οὖν ἐπὶ ὑδάτων πολλῶν. Φωνὴ Ko- 
Voz Domini in. virtute. Sicut in rota vox flt : sic ρίου ἓν ἰσχύί. "Ώσπερ Ev τῷ τροχῷ f φωνὴ Τίνεται, οὗ- 
in virtate vox Domini consistit. Qui enim omnia p sec ἓν ἰσχύί ἡ φωνὴ συνίσταται τοῦ Κυρίου. 0 T2 

in eo qui ipsum corroborat Christo 73, ig πάντα ἰσχύων ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντι αὐτὸν Χριστῷ, o 
audit Domini mandata. et facit. Vox igitur Domini τος ἀκούει τῶν ἐντολῶν τοῦ Κυρίου, καὶ moist, Φωνὴ 
non in debili et dissoluta anima, sed in ea qua οὔν Κτρίου, οὐκ ἓν τῇ ἀσθενετ καὶ ἐκλελυμένῃ quy, 
strenue ac viriliter bonum perficit. Voz Domini n i tv τῇ εὐτόνως καὶ ἰσχυρῶς κατεργαζοµένῃ tà 
magnificentia. Magnificentia est virtus eleganter ἀγαθόν. Φωνὴ Κυρίου iv. µεγαλοπρεπείφ. Ἡ μµεγτ- 
magna. Igitur res magnas qui decenter conficit, λοπρέπεια ἀρετή ἐστιν  bxmpemex µεγάλη (1). 0 
hic audit magnificus.Proinde cum anima a carnis οὖν πρεπόντως ἀποδιδούς τὰς περὶ τῶν μεγάλων 


66 Marc. in, 1]. 97 Psal. Lxxvi, 19. 68 Ezech. 1, 15. 99 Joan. vu, 88. 70 Joan, iv, 14. Π 
Reg. xvm, 42 seqq. 7? Philip p. rv, 12. 








(96) Nonnulli mss. ἑναπολειφθέν, et ita. legisse 
videtur interpres vetus, qui verterit : spiritus re- 
lictws. Sed major pars mss. ἐναποληφθεν, spirifus 
detentus, inclusus. Optime. Ibidem Colb. quar- 
tus τῶν νεφελῶν ἐπιστρεφόμενον, 

(97) Legitur in tribus mss. περιστέλλειν pro στὲ- 

Ibidem quatuor mss. διεῖσαι. Sed major pars 
um editis διεῖσαι. 


(08) Codices non pauci ὅλος τοιοῦτος. 

(99) Nonnulli mss. τροχὸς εἷς ἐχόμενος. Alii 
τροχός Εχόμενος. Editi τροχὸς εἷς Ἐπὶ γης ἐχόμενος. 
Lxx itidem τροχὸς εἰς ἐπί τῆς γῆς ἐχόμενος. Sla- 
tim Colb. quartus εἶδος αὐτοῦ. 

(4) Editio Paris. ἀρετῇ ἐστιν εὐπρεπῶς 
πράττουσα. Αἱ mss. omnes simplicius εὗτρεπος 
aul ἐκπρεπῶς μεγάλη, 


293 


HOMILIA IN PSALMUM XXVIII. 


294 


πράξεων ἑνεργείας͵ ὁ τωοῦτος ἀκούει µεγαλοπρε- A affectibus fuerit libera,acceperitque magnitudinem 


πής. "Όταν οὖν duy ἀδούλωτος $ τῷ φρονήματι τῆς 
σαρχὸς, μέγεθός δὲ καὶ (2) ἀξίωνα πρέπον ἑκυτῃ 
ἐκ τῆς συναισθήσεως τὼν προσόντων αὐτῇ ἀπὸ Oto) 
ἀναλάθῃ, bv ταύτῃ γίνεται ἡ φωνὴ τοῦ Κυρίου, Οἱ 
οὖν µεγαλοφυεῖς μὲν ἔχοντες τὰς περὶ θεοῦ ἑννοίχς, 
ὀψηλῶς 9 τεθεωρηκότες τοὺς περὶ κτίσεως λόγους, 
καὶ ὀυνηθέντες ἐπὶ ποσὸν γοῦν ἐπιθαλεῖν τῷ ἀγαθῷ 
τῄς τοῦ Θεοῦ προνοίας, xal προσέτι iv ταῖς δαπάνχις 
ἀφειδεῖς, καὶ µεγαλόδωροι ἐν τῷ τὰς τῶν ἀδελφῶν 
χρείας ἐπανορθοῦσθαι, οὗτοι εἶσιν ol. µεγἀὰλοπρεπεῖς, 
ἐν οἷς 4 φωνὴ τοῦ Κυρίου ἐμπολιτεύεται. To ὄντι 
γὰρ ὁ μεγαλοπριπὴς ὑπερορᾷ πάντα τὰ σωματικὰ, 
οὐδενὸς εἶναι ἄξια κρίνων λόγου τῇῃ παραθέσει τῶν 
ἀοράτων. Τὸν μεγαλοπρεπῇ οὐδεμία λυπήσει περί- 
στασις * οὐδὲ ὅλως πάθος τι αὐτὸν ἐκταράξει, οὐδὲ 
ἀνθρωπαρίων φαύλων αι εὐκαταφρονήτων ἅμαρ- 
τήµατα κινήσει * οὐδὲ ἀκαθαρσία τῆς σαργὸς αὖτων 
ταπεινώσει, Δυσπρόσιτος γάρ ἔστι τιῖς ταπεινωτι- 
xot, πάθεσιν, οὐδὲ προσθλέπειν οὐτῷ δυναµένοις 
διὰ τὸ yos τῆς γνώμης. Λέγεται δέ τις καὶ θεοῦ µε- 
γαλοπρέπεια * ὡς τὸ, ᾿Επήρθη d µμµεγαλοπρέπειά 
σου ὑπεράνω τῶν οὑρανῶν, Οἱ οὖν τὰ μεγάλα περὶ 
Oto) δοξάζοντες, οὔτοι ὑπεραίρουσιν αὐτοῦ τὴν us- 
γαλοπρέπειαν, 

5. Φωνὴ Κυρίου συντρίθοντος κέδρους. Ἡ κέ- 
ὄρος ποτὲ μὲν ὡς µόνιμον, καὶ σήψεως βέλτιον, καὶ 
εὐῶδες, xal σκέπην  ixavóv παρέχεσθαι παρὰ τῆς 
ΓραφΏς ἐπαινεῖται ' ποτὲ δὲ ὡς ἄκαρπον xal δυσκαμ- 
πὲς διαθάλλεται, ὡς καὶ εἰχόνα πληροῦν τοῦ ἀσεθούς. 
Εἶδον γὰρ τὸν ἄσερη ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρό- “ 
µενον ὡς τὰς Χέδρους τοῦ Αιθάνου, Καθ ὃ (3) τὸ 
σηµαινόµενον καὶ νῦν παρελήφθη, 'H γὰρ φωνὴ 
τοῦ Κυρίου συντρίδει Χέδρους, ᾿Ὥσπερ γὰρ iv τῇ 
μεγαλοπρεπεῖ ψυχη γίνεται, οὕτω τοὺς tixfj qu- 
σιουµένους, τοὺς ἔἑπαίροντας ἑαυτοὺς ἓν τοῖς νο- 
μιζοµένοις ὑψώμασι τοῦ κόσμου τούτου, πλούτου, 
ἢ δόξης, f| δυναττείας, Ἡ κάλλους σώματος, ἢ ὃν- 
νάµεως, fj ᾖἸἰσχύος, συντρίδειν λέγεται. Καὶ συν- 
τρίψει Κύριος τὰς κέδρους τοῦ Λιθάνο. Οἱ τοῖς 
ἀλλοτρίοις πράγµασιν ἔπιθαινοντες, καὶ ἀπ ἑχείνων 
ἑαυτοῖς τὴν ἁλαζονείαν σκνάγοντες, οὗτοι εἷσι χέδροι 
τοῦ Λιθάνου. ᾿µσπερ γὰρ αἱ κἔδροι, καθ’ ἑαυτὰς οὗ- 
σαι ὑψηλαὶ, τῷ ix' ὄρους ὑψηλου πεφυχέναι, Ex. τῆς 
προσθήχης τοῦ ὅρουο περιφανέστεραι γίνονται * 
καὶ οἱ τοῖς φθαρτοῖς τοῦ κόσμου πράγµασιν ἔπεριι- 
δόµενοι χέδροι μέν slav διὰ τὴν ἁλαζονείαν καὶ τὸ της 
διανοίας ἔπαρμα, Λιδάνου δὲ χέδροι προσαγορεύον- 
ται, διὰ τὸ τῷ ἀλλοτρίῳ ὑψώματι ἑπαγάλλεσθαι, καὶ 
ὑπὸ γῆς καὶ τῶν Ὑπίνων πραγμάτων, olov ὑπὸ τῆς 
κορυφῆς τοῦ Λιθάνου, πρὸς ἁλαζονείαν ἑπαίρεσθαι. 
Οὐ πάσας δὲ τὰς Χξδρους συντρίθει ὁ Κύριος" ἀλλὰ 
τὰς τοῦ Διθάνου. ᾿Επειδὴ γὰρ εἰδωλολατρείας τόπος 
ὁ Αίδανος, ὅσαι ψυχαὶ ἑπαίρονται κατὰ τῆς γνώσεως 


75 Psal. vur, 2. 74 Psal. xxxvi, 35. 


(2) Verba illa, μέγεθος δὲ xal; etc., ita interpres 
vetus Latine reddidit, ut illud, ἀπὸ θεοῦ,αά ver 

ἀνολάδῃ retulerit, cum referri lamen ad vocem 
προσόντων debeat : qua parva negligentia mirum 


ac dignitatem, quz $19 pro facultatum a Deo ac- 
ceptarum cognitione sibi conveniat, tum in illa fit 
vox Domini. Quamobrem qui magnifice cogitant de 
Deo, et creationis rationes alte speculati sunt, 
el aliquantum saltem bonitatem providentiz Dei 
assequi potuere,insuperque parci non sunt in fa- 
ciendis sumptibus, et in sublevandis fratrum ne- 
cessitalibus liberales sunt; hi, inquam, sunt ma- 
gnifici, in quibus vox Domini inhabitat. Etenim 
qui vere magnificus est, res oinnes corporeas as- 
pernatur, ac pre invisibilibus eas facit nihili. Ad- 
versilas nulla magnificum afficiet tristitia, nulla 
prorsus mala sunt illum perturbatura : neque im. 
proborum et despiciendorum homunculorum pec- 


p cata eum commovebunt, neque ipsum deprimet 


carnis impuritas. Affectiones enim que demit- 
tunt, abjiciuntque,vix aditum ad illum inveniunt, 
cum ne aspicere quidem ipsum ob mentis altitu- 
dinem queant. Dicitur aute: et quaedam Dei ma- 
gnificentia, ut in hoc loco : Elevata est magnift- 
centia (ua. super. e&los ?. Qui igitur thagna de 
Deo sentiunt, hi ipsius extollunt magnificentiam. 


o. VERS.D. Voz Dominiconfringentiscedros.Ce- 
drus modo utres stabilis, et putredinis expers, 
odorataque,et ad praebendum tegmen apta a Scri- 
ptura laudatur ; modo ut infructuosa et egre fle- 
. Xibilis vituperatur, adeo ut impii eliam imaginem 
^ ferat, impleatque. Vidé enim impium exaltatum, 
el elevatum sicut cedros Libani ?*.Qua in significa. 
lione etiam nunc accepta est. Vox enim Domini 
coníringit cedros. Ut enim hzc in magnifica ani- 
ma fit : ita homines temere inflatos, qui seipsos 
efferunt,ob ea que in hoc mundo alta ac sublimia 
putantur, neinpe ob divitias, aut gloriam, aut 
imperium, aut corporis pulchritudinem, aut po- 
teslalem, aut. vires, dicitur coofringere. Et 
con[ringet Dominus cedros Libani. Alienis rebus 
qui insident, et ex eis gloriam fastumque sibi 
conflant,ii sunt cedri Libani-Quemadmodum enim 
cedri per se οἱ cum sint, tamen, propterea 
quoi in alto mnonte nascuntur, fiunt ex montis 


οὕτω D accessione inagis conspicue : sic quoque qui fluxis 


mundi rebus fulciuntur, cedri quidem sunt ob 
arrogantiam ac mentis elationem, sed vocantur 
Libani cedri, quod aliena superbiant altitudine et 
eterra rebusque terrestribus tanquam e Libani 
vertice ad fastum et superbiam extollantur. Non 
autem cedros omnes,sed Libani cedros confringit 
Dominus. Nam cum Libanus idololatrim sit locus, 
quaecunque anime se contra Dei cognitione 
efferunt, hs cedri Libani nuncupantur,et censen- 


quantum a scopo aLerrarit. 
(3) Sic mss. nonnulli, bene. Editio Paris. unico 
vocabulo «296, 





295 8. BASILII MAGNI 996 


tur digne que conterantur. Sunt. sutém quidam A τοῦ Θεοῦ, αὔται τοῦ Λιθάνου ὀνομάζονται (4), xai 
Dei cedri, quas arbusta vines qus ex /Egypto συντριθῆς ἀξιοῦνται. Εἰσὶ γάρ τινες χέδροι τοῦ Θεοῦ, 
transiata est 75, operiunt,ut in Psalmis didicimus : ἂς αἱ ἀναδενδράδες τῆς ἀπ᾿ Αἰγόπτου µετατεθείσης 
Operuit monies umbra ejus,et arbusta ejus cedros ἀμπέλου καλύπτουσιν, ὡς kv Ψαλμοῖς µεµαθήκα- 
Dei 6. Proinde cum inter ceteras de Christonotio. uev * "'ExdAuyev ὄρη ἡ σχιὰ αὐτῆς, xai ad àva- 
nes Dominus noster vitis etiam dicatur: Egoeném Κδενδράδες αὐτῆς τὰς κέδρους τοῦ θεοῦ. Ἐπεὶ 
sum, inquit,vilis,vospalmitesT!;cedriDeisuntiiqui οὖν μετὰ τῶν ἄλλων τῶν περὶ Χριστοῦ ἐννοιῶν 
antea quidem fueresteriles et ad comburendumap- καὶ ἄμπελος à Κύριος ἡμῶν λέγεται ^ Εγώ (ip 
ti: sed ubi tegumentum subierunt Christi;illumque εἶμι, φησὶν, ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς (B) τὰ κλήµα- 
velutinduerunt, ρου ipsiusgratiam sterilitatem suse τα * χέδρει εἰσὶ τοῦ Θεοῦ οἱ τέως μὲν ἄχαρποι καὶ 
vitse contegunt.Dei ergo cedros 490 fructuusa ar- πρὸς καῦσιν ἐπιτήδειοι, ὑπελθόωτες δὲ τὴν σχέπην 
busta complicata custodiunt : cedros vero Libani τοῦ Χριστοῦ, καὶ οἱονεὶ ἐνδυσάμενοι αὐτὸν, bx τῆς 
confringit Dominus. VsRs. 6. Et comminuet eas παρ) αὐτοῦ χάριτος τὸ ἄκαρπον τῆς ἑαυτῶν ζωῆς 
tanquam vitulum, Libanum. Vituli illius de quo συγκαλύπτουσι, Τὰς μὲν οὔν κέδρους τοῦ Θεοῦ ἀἆνα- 
mentio fitin Exodo Τ8,πιθιπἰηθτῖδ, quem in idolo- δενδράδες εὔχαρποι περιπλακεῖσαι φολάττουσι *— τὰς 
latria effinzerunt, quemque comminutum Moyses p? κέδρους τοῦ Λιθάνου συντρίθει ὁ Κύριος. Καὶ λε- 
dedit populo potandum. Itaque totum Libanum et πτυνοῖ αὐτὰς ὡς τὸν µόσχον τὸν Λίδανον, Μνή- 
consuetudinem idololatris in eoinvalescentem per- σθητι τοῦ µόσχου τοῦ ἐν τῇ ᾿Εξόδῳ, ὅν κατὰ τη» εἷ- 
indeut illum vitulum exterminabit. Etdilectussicut δωλολατρείαν ἀνέπλασαν, ὃν ἐλέπτυνε Μωύσῆς xal 
f lius unicorníum Unigenitus Filius,quimundodat ἐπότισε τὸν λαόν. ᾿Εκείνῳ τοίνυν τῷ µόσχῳ παρα- 
vitam 79, cum hostiam et oblationem pro peccatis πλησίως ὅλον τὸν Δίδανον καὶ τὴν bv αὐτῷ »ραιοῦ-- 
nostris seipsum Deo offert 80, et Dei agnus,etovis σαν συνήθειαν τῆς εἰδωλολατρείας ἐξαφανίσει. Καὶ 6 
nominatur. Ecce enim,inquit,agnus Des?! Et rur- — y«xwpévoc ὡς υἱὸς  uovoxepu tov. Ὁ μονογενὴς 
sus, Tanquam ovis ad occisionem ductusesi82, Cum — Yiàc, ὁ διδοὺς ζωὴν τῷ κόσμῳ, ὅταν μὲν προσ- 
vero potentatum genushominum adorientem,illam φέρῃ θυσίαν καὶ προσφορὰν ἑχυτὸν τῷ Ot ὑπὲρ 
videlicet efferatam et exasperatam potestatem ulcis- τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ ἁμνὸς ὀνομάζεται τοῦ 
οἱ et evertere oportet, tom filiusunicornium appel- Θεοῦ και πρόθατον, δε γὰρ, φπσὶν, ὁ ἁμνὸς 
latur.Unicornis enim, utin Job didicimus,es!ani- τοῦ Θεοῦ (6): καὶ πάλιν" "uc πρόθατον ἐπὶ 
maliusuperabili virtute preditum,hominibrs haud σφαγὴν ἤχθη. "Όταν δὲ ἀμύνασθαι δέῃ καὶ καθ- 
subjectum. Non enim, inquit, ipsum loro alligubis, ελεῖν τὴν δωναστείκν τὴν ἐπιφυομένην τῷ γένει τῶν 
neque dormiet in. proesepi 85. Et multa in hac pro- C ἀνθρώπων, ἐκτεθηριωμένην τινὰ xad ἀπηγριωμένην 
pheliz parte dicla sunt,ex quibus constat animal il^. δύναμιν, τότε υἱὸς μονοκερώτων ὀνομάζεται. Ζῶον 
jud libertati:samansesse,nequeobsequi hominibus. γὰρ, ὡς ἐν τῷ Ἰὼθ µεμαθήχαμεν, 6 µονόκερώς (7) 
Observatum est autem, Scripturam in utramque ἔστιν ἅμαχον τὴν δύναμιν, ἀνυπότακτον τοῖς ἀνθρώ- 
partemsimilitudine unicornis uti,modo cumlaude, vow. Ob γὰρ δήσεις αὐτὸν, φησὶν, ἱμάντι, οὐδὲ 
modo cum vituperatione, Ere enim, inquit,a fra- κοιµηθήσεται ἐπὶ φάτνης. Καὶ πολλὰ περὶ τοῦ 
mea animam meam,et a cornibus unicornium hw- — beoüspiátev) τὸ ζῶον καὶ μὴ ὑπείκειν τοῖς ἀνθρώ- 
militatem meam84^, Dicit hac, insimulans deditum Ἅποις àv. ἐχείνῳ τῷ µέρει τῆς προφητείας εἴρηται. 
bello populum, tempore passionis in seinsurgen- Καὶ παρατετήρηται, ὅτι ἐπ ἀμφότερα κέχρηται τῇ 
tem.Rursus vero: Exaltabitus jinquit,sicut unicor- εἰκόνι τοῦ µονοχέρωτος ἡ Γραφή * ποτὲ μὲν ἔπαινε- 
nís,cornu meum 85. Videtur igitur propterinsitum — tox, ἄλλοτε δὲ διαθεθληµένως, ᾿Ρῦσαι γὰρ, φησὶν, 
animali studium ulciscendi,sepein malamsimilitu- ἐκ ᾖῥομφαίας τὴν — qoydv µου, καὶ ἀπὸ κεράτων 
dinem accipi; contra, propter cornualtitudinem el μονοχερώτων τὴν Ἠταπείνωσιν µου, Τὸν πολεµο- 
libertatem, in bonam similitudinem abduci. Et in ποιὸν λαὸν διαθάλλων ταῦτά φησι παρὰ τὸν καιρὸν 
Summa, quoniam invenire est cornu ἃ Scriptura D τοῦ πάθους ἑπαναστάντα αὐτῷ (8). Πάλιν δὲ, ὙΥψω- 
stepe pro gloria usurpatum, verbi gratia, Exaltabw θήσεται, φηνὶν, ὣς µμονοκέρωτὸς τὸ κέρας µου, 


76 Psal. Lxxix, θ. "6 ibid. 14. Τί Joan. xv, 5. 78 Exod. xxxn, 4. 79 Joan. vi, 33. 80 Ephes. v, 9. 
86 joan. 1, 29. 83 Act. viu, 32: Isa. L1 7... 85 Job. xxxix, 10. 84 Paal, xxz, 23. 85 Psal. χα, 1. 


(4) Editio Paris. Λιθάνου χέδροι ὀνομάζονται. Vox 
κέδροι deest in nostris undecim mss. perinde atque 
in editione Basil. Et vero quid necesse sit vocem 
vi hic apponi, non video. Nam ex se satis in- 
telligitur, ac nullo negotio 4 quolibet suppleri po- 
test. Aliquanto post Reg. secundus Χριστοῦ ἐπι- 
voto, 

(5) Sic editio Basil. cum plerisque mss. At edi - 
tio Paris. ὑμεῖς δε. Mox in Colbertinis secundo et 
quarto legilur Θεοῦ pro Χριστοῦ. Ibidem Reg. se- 
cundus ὑπελθόντες δὲ τῇ 


(0) Colb. secundus ἁμνὸς τοῦ θεοῦ ὁ αἴρων τὴν 


ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Haud ita longe duo mss. 
υἱὸς μονοχξρωτος. 

(7) Scriptor non ipsa Scripture verba retulit: ea 
si quispiam videre cupit, Jobum legat xxxix, 9 et 
10. Aquila pro µονόχερως scripsit ῥινόκερως. Unde 
Vulgata, Nunquid volet r hinoceros servire tibi?... 
Nunquid alligabis rhsnocerota? Aliqua hoc loco 
redundare in editione Veneta monet vir doctissi- 
mus Duczus. 

(8) In se. Hoc est,in Christum Dominum,de quo 
totus ille psalmus intelligendus est. 


291 


HOMILIA IN PSALMUM .XXVIII. 


JU 


"Εοιχεν οὔν διὰ μὲν τὸ ἀμυντιχὸν τοῦ ζώου kml τὴν A cornu populisui 0 ; et, Cornu ejus ecaltabitur in 


τῶν ἈΧειρόνων εἰχασίαν (9) πολλάκις mapalapódvs- 
σθαι, διὰ δὲ τὸ ὑψίκερων καὶ ἐλευθέριον πρὸς τὴν 
τοῦ βελτίονος ἄγεσθαι εἰκασίαν. Καὶ ὅλως, ἐπειδὶ τὸ 
χέρας ὑπὸ τῆς ΓΠραφῆς ἀντὶ της δόξης πολλαχοῦ παρει- 
λημμένον ἔστιν εὐρεῖν, ὡς τὸ, Ὑψώσει κέρας λαοῦ 


βἰογία 5ἳ ; autetiam quia cornu pro virtute accipitur, 
utest illud: Prolectorseus,et coruu salutis mec 99; 
Christus autem Dei virtus est 9 ; ideo unicornis ap- 
pellatus est, tanquam qui unum habeat cornu, id 
est, unam cum Patre communem potentiam. 


αὐτοῦ (10): καὶ, Τὸ κέρας αὐτοῦ ὑψωθήσεται ἐν δόξῃ᾽ 7| καὶ Ἐπειδὴ τὸ xépae ἀντὶ δυνάµεως πολλάκις 
παραλαµθάνεται" ὡς τὸ, Ὑπερασπιστής µου καὶ Χέρας σωτηρίας µου Χριστὸς δὲ Θεοῦ δύναμις διὰ 
τοῦτο ὡς Év ἔχων χέρας, τουτέστι μίαν δύναμιν ὄχων τὴν τοῦ Hacpbc, µονόκερως προσηγδρευται, 


6. Φωνὴ Κυρίου διαχόπτοντος φλόγα πυρός. 
Διεχόπη μὲν καὶ κατὰ τὴν ἱστορίαν τῶν παίδων tuv 
τριῶν Ev. τῇ Βκθδυλωνίᾳ (11) ἡ φλὸξ τοῦ πυρὸς, ὅτε 
ὑπερεξεχύθη μὲν τεσσαρακονταεννέα πήχεις ἡ κάµι- 
voc, ἐνεπύριζε δὲ τοὺς χύκλῳ πάντας ^ διαχοπεῖσα δὲ 
τῷ προστάγµατι τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα ἑδέξατο iv ἑαυ- 
tW, ἠδίστην ἀναπνοὴν καὶ ἀνάφῦξιν, ὥσπερ kv σκιᾷ 
τινι φυτῶν, ἐν εἰρηνιχῇῃ καταστάσει παρεχοµένη τοῖς 
παισίν. ᾿Εγένετο γὰρ, φπαὶν, ὡὣσεὶ πνεῦμα δρόσου 


6. Vsns. 7. Voz Domini intercidentis flammam 
ignis.[ntercisaest quidem etiam ignis flamma Baby- 
lone,secundum trium puerorum historiam99, quan- 
docaminus supra cubitos quadraginta novem effu- 
Sus est,ac circumstantes omnes ambussit:ediverso, 
eadem Dei precepto intercisa, in ee ipsa auram 
recepit ; respirationem jucundissimam, refrigera- 
tionemque pueris in tranquillo statu velut in aliqua 
arborum umbra constitutis suppeditans, exhibene- 


διἀσῦρίζον (19). Καὶ θαυμαστότερόν γε πολλῷ πυ- B que. Facta est enim,inquit,sicut spiritus roris sibi- 


ῥὸς φύσιω διακοπΏναι, Tj καταδιαιρεθηναι τὴν Ἔρυ- 
θρὰν θάλασσα» εἷς διαιρέσεις, Αλλ᾽ ὅμως ἡ φωνὴ 
τοῦ Κυρίου καὶ τὸ συνεχὲς τῇῃ φύσει xal ἡνωμένον 
τοῦ πυρὸς διακόπτει. Καΐτοι ἄτμητον καὶ ἁδιαίρετον 
ἐπινοίὰις ἀνθρωπίναις τὸ πῦρ εἶνα. δοκεῖ, ἀλλ᾽ ὅμως 
προστάγµατι Κυρίου (13) διακόπτεται καὶ διίσταται, 
Οἶμαι δὲ, ὅτι τὸ πῦρ τὸ ἡτοιμασμένον εἷς Χόλασιν τῷ 
διαθόλῷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ διακόπτεται τῇ φω- 
vf, τοῦ Κυρίου * ἵνα, ἐπειδὴ ούο εἰσὶν kv τῷ πυρὶ δυνά- 
μεις, ἤ τε καυστικὴ xal à φωτιστικὴ (14), 9 μὲν 
ὁριμὺ καὶ κολαστιχὸν τοῦ πυρὸς τοῖς ἀξίοις τῆς καύ- 
σεως προσαποµείνῃ, τὸ δὲ φωτιστικὸν αὐτοῦ καὶ 


lans ?1. Et certe multo admirabilius est ignis natu- 
ram intercidi,quam mare Rubrum in partes dividi. 
Attamen Domini vox ignem suapte natura conti- 
nuum ac sibi 28 coherentem intercidit. Quanquam 
igitur ignis consiliis humanis insecabilis ac in- 
dividuus videtur esse, nihilominus tamen Domíni 
jussu interciditur ac dividitur. lgnem autem, qui 
diabolo et angelis ejus in supplicium paratus est 99, 
voce Domini intercidi reor : ut cum dus sint in 
igne facultates, quarum una comburit, altera il- 
lustrat, ignis quidem asperitas, ac torquendi pro- 
prietas iis qui adustione digni sunt servetur : illius 


λαμπρὸν τῇ φαιδρότητι τῶν εὐφραινομένων ἀποχλησα vero splendor et claritas ad hilaritalem eorum qui 


pun. Φωνὴ oóv Κυρίου διχκόπτοντος φλόγα πυρὸς 
καὶ µερίζοντος, ὡς ἀλαμπὲς μὲν εἶναι τὸ πῦρ τῆς 
κολάσεως, ἄκαυστον δὲ τὸ φῶς τῆς ἀναπαόσεως ἆπο- 
μεῖναι Φωνὴ Κυρίου συσσείοντος ἔρημον, ᾿Επ' 
εὐεργεσίᾳ τῆς Ερήμου ὁ συασειαμὸς αὐτῃ παρὰ τοῦ 
Κυρίου οἰκονομεῖται, ἵνα, μεταθαλοῦσα ἀπὸ τοῦ ἔρη- 
μος εἶναι, γένηται NT, κατοικουµένη, καὶ ἀποθεμένι, 
τὸ τῆς ἀτεχνίας ὄνειδος, τῆς πολυπαιδίας ᾿λάθτ τὸν 
ἔπχινον (Πολλὰ γὰρ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου, μᾶλλον 
f$ τῆς Ἐχούσης τὸν ἄνδρα), καὶ τῶν ὑδάτων τὸῦ 
πνεύματος πληρωθεῖσα, γένηται ἡ πρὸ τούτου ἔρημος 


ΙΦίαπι ac beatam vitam acturi sunt, destinetur. 
Voxigitur Domini intercidentis, ac dividentis lam- 
mam ignis,adeo ut supplicii quidem ignis obscurus 
sit, lux vero requietis, vi careat comburendi. 
Vgns. 8. Vor.Domini concutientis desentum.Con- 
cussio illa a Domino dispensatur deserto in loco 
beneficii, ut ipsum jam permutatum ex deserto flat 
terra habitata, et, deposito sterilitatis probro, 
multe fecunditatis laudem accipiat. (Muiti enim 
filii deserta magis quam ejus qua habet eirum 99), 
etid quod antea desertum erat, posteaaqnis spiritus 


sl; λίμνας ὑδάτων. Καὶ συσσείσει Κύριος τὴν ἔρη- p confertum, in stagna aquarum fiat. Et commovebit 


pov Κάδης, Οὐ πᾶσαν οὖν ἔρημον ὁ Κύριος συσσεί(- 
σει (15), ἀλλὰ τὴν Κάδης, τουτέστι, τὸν ἁγιασμόν' 
Κάδης Ὑὰρ ἁγιασμὸς ἑρμηνεύεται. — ovi Κυρίου 
καταρτιζοµένη ἑλάφους. ΟΟμότιμα ph τοις προ- 


Dominus desertum (4465. Itaque desertum omne 
non commovebitDominus,sed desertum Cades, hoc 
est, sanctificationem : Cades enim est, si quis in- 
terpretetur, sanctificatio. VEns. 9. Vox Domini 


86 Psal. cxLvin, 14. 87 Psal. cxi, θ. 88 Psal. xv. 9. 89 I Cor. 1, 24. 90 Dan. 11, 47... 9t ibid. 


50. 92 Matth, xxv, 441. 95 Isa. Liv, 1. | 


(9) Reg. secundus ἐπὶ τῶν χειρόνων εἰκασίᾳ. 

(10) Totum illud, παρειλημμἐνόν ἔστιν εὑρεῖν, ὡς 
τὸ, ΣὙψώσει χέρας λαοῦ αὐτοῦ, in. nostris undecim 
mss. desideratur. Videre est hoc loco in mss. οἱ 
alias parvi momenti variationes, quas referre ut 
inutile, ita fuerit molestum. 

(11) Golbertini secundus et quartus ἐν τῇ Βαθυ- 
λῶνι, Mox editi ὑπερεξεχύθη. Αἱ magor pars ὑπερ- 
εξεχέθη. 

12) [lla. Εγένετο γὰρ, φησὶν, ὡσεὶ πνεύμα δρό- 
σου διασυρίζον, sic. verterat Tilmannus: Facta est, 
inquit, flamma veluti spiritus roris suavi spirans 


sibilo.Sed egre fert Ducseus Tilmannum de suo vo- 
cem flamma addidisse : Combefisius vero additam 
eaim fuisse ad mentem Basilii affirmat. Plura qui 
volet, seriplorie utriusque notas legere poterit. 

13) Colb. quartus προστάγµατι 8100, 

t 4) Sic editi et tres mss. Át sex alii mss. φωτί- 
ζουσα prO φωτιστική. Paulo post mss. octo 5 σὺσ- 
σειτµός. Editi ὁ σεισμός, 

(19) Sic multi mss. At editi cum quibusdam mss. 
συσσείει. Statim ubi legitur in editis et in nostris 
Is$, καταρτιζοµένη, editum invenimus apud 
καταρτιζοµένου, 


299 


praparans cervos, Qua de preparatione cervorum A 


perv ocem Domini facta dicuntur, etiam eodem 
modo quo priora explicanda sunt. Quoniam igitur 
cervusita a natura comparatus est, ut nullamaser- 
pentibus aceipiat nozam:imo vero, utaiunt ii qui heec 
observavere,viperz esus vim ejus purgandihabeat, 
et quoniam venenata omnia animalia cum malis et 
adversis virtutibus comparantur,cum Dominus di- 
cat:Dedivobispotestutem calcandi supra serpentes, 
el scorpiones, eL super omnem viriutem inimici**;et 
cumrursus psalmus Propheta promittat.Super aspi 
dem οἱ basiliseumambulabis ;necesse est ut cum 
nomen cervi in Scriptura audimns, sermonein a 
meliorem similitudinem trahamus. Nam Montes 
excelsi cervis; item : Desiderat cervus ad fontes 
aguarum?!. Proinde cum et justus omnis in altissi- 
mis commoretur,Juzta scopum persequens ad bra- 
vium superne vocationis8,etiam ad poculentos fon- 
$e8 accurrit, theologie principia prima requirens. 
Trahit autem cervus oris sui respiratione venenata 
animalia latitantia, eaque vi spiritus sui e latibulis 
educit. Quemadmodum igitur sauctus aquile dici- 
tur, quod sublimia petat, et plurimum a terra di- 
stet ; et quemadmodum dicitur ovls ob mansuetu- 
dinem et rerum suarum communicationem ; et 
aries ob imperium ; et columba propter innocen- 
tiam : ita quoque dicitor cervus ob eam quam ha- 
bet adversus prava repugnantiam. Ideo et Salo- 
mon ait:Cervusamicitta,et pullus tuarum gratia- 


rum confabuleiur tecum 99. Nos autem docet memo - € 


ratus cervos ad theologice doctrinam esse idoneos. 


1. 199 Voz Domini proparans cervos. Cum 
igitur quempiam Dei hominem perfectum et absolu- 
tum viderimus, utilitatem ex ejus congressu quie- 
ramus. Nam cervo presente serpentium fugalur 
malitia omnis. Non enim hujus animalis odorem 
virulenta animantia perferunt, ut qui vel ad cor- 
nuum cervinorum suffitum secedant. Et revelabit 
condensa. Primum vox Domini preparat cervos : 
deinde revelat condensa loca, videlicet consita, at- 
que agresti ac infructuosa materia condensata ; in 
qua loca animalia venenata maxime recipere se 


S. BASILII MAGNI 


- 


300 
άγουσιν ἀποδοθῆναι (40) καὶ τὰ περὶ τοῦ καταρτι- 
cuo) τῶν ἑλάφων, ὃν ἡ φωνἩ τοῦ Κυρίου Σνεργετ. 
Επεὶ τοίνυν ἡ ἔλαφος τοιαύτης ἔτυχε τῆς κατα- 
ακευῆς ὡς κρείττων (47) εἶναι τῆς ἐκ τῶν ἑοπετῶν 
βλάδης, ἀλλὰ καὶ καθαρτήριον αὐτῇῃ ἐστιν, ὥς act 
οἱ τὰ τοιαῦτα τετηρηκότες, τὸ τῆς ἐχίδνης βρῶμα, 
πάντα δὲ τᾶ ἰοθόλα πρὸς τὴν τῶν πονηρῶν καὶ ἀντι- 
κειμένων δυνάµεων εἰκόνα λαμβάνεται (18) (τοῦ Κυ- 
plou λέγοντος ΄ Δέδωκα ὑμῖν τὴν ἑἔξουσίαν πατεῖν 
πάνω ὄφεων, xal σχορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν 
δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ * καὶ τοῦ ψαλμού πάλιν ἑπαγ- 
γελλομένου τῷ προφήτη, ὅτι Επὶ ἀσπίδα xai βᾳσι- 
λίσκον ἐπιδήσῃ) *. ἀνάγχη, ὅταν ἐλάφου ὄνομα ἀχούω- 
μεν ἐν τῇ Γραφῇ, ωρὸς τὴν βελτίονα εἰχόνα τὸν λόγον 
ἄλχειν. Όρη γὰρ τὰ ὑψπλὰ ταῖς ἐλάφοις * καὶ, 
Ἐπιποθεῖ à ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων. 
'"Exel οὖν καὶ πᾶς δίκαιος ἐν ὑψηλοις ἔχει τὴν δια- 
τριθὴν, Κατὰ σκοπὸν διώκων ἐπὶ τὸ βραθεῖον (19) 
τῆς ἄνω κλήσεως, καὶ πρὸς τὰς ποτίµους πηγὰς 
ἀνατρέχει, τὰς πρώτας ἀρχὰς τῆς θεολογίας ἆναζη- 
τῶν. "Έλκει δὲ ἡ ἔλαφος τῇ ἀναπνοῖ του στόματος τὰ 
φωλεύοντα τῶν ἰοθόλων, καὶ ἀπὸ τῶν καταδύσεων ἕξ- 
άγει τῇ Big τοῦ πνεύματος. "onto οὖν ἀετὸς (20) 
λέγεται ὁ ἅγιος διὰ τό µετεωροπόρον, xal διὰ τὸ 
διηρµένον ἀπὸ γῆς ἐπὶ πλεῖον * καὶ ὡς πρόθατον διὰ 
τὸ ἥμερον καὶ μεταδοτικὸν ὦν ἔχει ^ καὶ χριὸς διὰ τὸ 
ἠγεμονικόν * καὶ περιστερὰ διὰ τὸ ἄκαχον * οὕτω καὶ 
ἔλαφος διὰ τὴν πρὸς τὰ πονηρὰ ἑναντίωσιν. Λιὸ καὶ ὁ 
Σολομών φησιν ᾽ "Ἔλαφος φιλίας, xal πῶλος σῶν 
χαρίτων ὁμιλείτω σοι " διδάσχων ἡμᾶς τοὺς προει- 
βηµένους ἐλάφους ἐπιτηδείους εἶναι πρὸς θεολογίας 
διδασκαλίαν. 

7. Φωνὴ Κυρίου καταρτιζοµένη ἐλάφος. "Όταν 
οὖν ἴδωμέν τινα ἄνθρωπον θεοῦ τἔλειον καὶ κατηρτι- 
σμένον, τὴν ἀπὸ τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ ὠφέλειαν µετα- 
διώκωµεν, "Όπου γὰρ ἐλάφου παρουσία, φυγαδεύεται 
πᾶσα τῶν ἑρπετῶν d κακία, Ob γὰρ φέρει τὴν ὀσμὴν 
τοῦ ζώου τὰ ἰοθόλα, ὅπου γε xal τοῖς χέρασιν αὐτῶν 
ὑποθυμιωμένοις ὑποχωρεῖ. Καὶ ἀποχαλύψει ὃρυ- 
μούς (24). Πρῶτον ἡ φωνὴ τοῦ Κυρίου καταρτίζετχι 
τὰς ἐλάφους * ἔπειτα ἀποκαλύπτει δρυμοὺς, tonc συµ.- 
φύτους καὶ ἀπὸ ἁγρίας καὶ ἀκάρπου ὕλης πεπυχνω- 
µένους τόπους, oic μάλιστα προσφεύχειν τὰ ἰοθόλα 


solent. Quoniam igitur per preparationem a Do- p πέφυχεν, ᾿Επεὶ οὖν ἤδη τετελείωτσι διὰ τὸν παρὰ τοῦ 


mino factam jam absolutus cervus est, qui ei assi- 
milatur justus revelat condensa, ut vit: nostre 
corruptores nudi et expediti objiciantur. Et quia 
Lignum omne,quod non facit (ructum bonum ,exci- 


94 Luc. x, 19. 95 Psal. xc, 13. 96 Psal. cru, 18. 


(16) Ita Regii secundus et quartus cum Colber- 
tino sexto. Editi cum aliquibus mss. ἀποδοῦναι. 
Subinde Colb. 2 τοιαύτης ἔλαχε, non diverso sensu. 

(17) Notat Duceussimile quiddam do cervis apud 
Plinium narrari, et apud Alianum. 

(18) Ita quinque mss. cum editione Dasileensi. 
Editio Paris. παραλαµθάνεται. Infra. illud, πάλιν, 
deest in duobus mss. Subinde Reg.secundus ἀκού- 


£9. — 
(19) Colbertini secundus et quartus ἐπὶ τὸ ἄνω 
Bea6. Ibidem vox ἀρχάς atypographo omissa fuerat 
in editione Paris. 


Κυρίου Ύενομενον κατκατισμὸν ἡ ΄ἔλαφος, ὁ ταύτῃ 
ὁμοιούμενος δίκαιος ἀποχαλύπτει τοὺς ὀρυμοὺς, ἵνα 
γυμνοὶ xai ἔτοιμοι παραδοθῶσιν οἱ φθαρτικοὶ τῆς 
ζωῆς ἡμῶν. Καὶ ix Dav ξύλον µη ποιοῦν 


97 Psal. χι, 9. 98 Philipp. ni, 14. 99 Prov. v, 19. 


(20) In duobus mss. legitur ὥαπερ γὰρ αξτός. 
Statim tres mss. χιπρηµένον. Alii mss. cum editis 
διῃρμένον. Paulo post Colh. quartus habet σοφίας 
pro φιλίας. 

(i JHunclocum legit Augustinus ita ut vertimus. 
Vulgata, Et revelabit condensa.Paulo post ubi legi- 
tur 1n multis mss. et in editis συμφύτους, habetur 
in Catena Corderians ἀσυμφύτους, sine ordine con- 
sita. Etsi autem seriptura plane diversa est,sensus 
tamen eodem redit. Quod enim a naturasine arte 
produeitur, id promiscue et sine ordine nasci 
solet. 


301 HOMILIA IN PSALMUM XXVIII. 30? 


καρπὸν καλὸν Ἐκκόπτεται ὑπὸ τῆς ἀξίνης, καὶ tlc Α ditur securi,et inignem conjécitur, necessario con- 
πῦρ βάλλεται, ἄναγκαιως οἱ δρυμοὶ ἀνακαθαίρον- ἀθηςῷ silva», ipssvidelicet anim: silvestres,in qui- 
ται, αἱ ὑλώδεις ψυχαὶ, iv atc, ὥσπερ τινὰ θηρία, τὰ bus varie peccatorum affectiones, velut quedam 
ποικίλα πάθη τῶν ἁμαρτιῶν ἐμφωλεύει, ὑπὸ τοῦ λό- fers latitant, ab eo sermone, qui quovis gladio 
Ίου, ὅς ἐστι τοµώτερος ὑπὲρ πᾶσαν µάχαιραν δίστο- — utrinque incidente penetrantior est *,repurgantur. 
μον. "Enel δὲ πολλοὶ (99) τῶν ἀνθρώπων, πεφορτι- — Sed cum multi homines vite curis aggravali, ani- 
σµένοι ταῖς βιωτικαῖς µερίμναις, οἷόν τινα Ύην mas suas quasi spiniferam quamdam terram ha- 
ἀκανθοφόρον τὰς ἑαυτῶν φυχὰς ἔχουσι, καὶ οὐκ ἐῶ-  beant,nec sinant eas ad ferendum divini sermonis 
σιν αὐτὰς εἰς τὴν τοῦ λόγου καρποφορἰαν Ἐντρέφεσθαι, — fructum educari, revelat Duminus condensa, hoc 
ἀποχαλύπτει ὁ Κύριος τοὺς Ἀρυμοὺς, τουτέσι, τὸ  est,curarum in hacivita exsistentium deformitatem 
ἄσχημον καὶ ἀπεπὲς καὶ βλαδερὸν τῶν ἐν τῷ βίῳ etfeditiatem et incommodum : ut loco boni ac mali 
τούτῳ φροντίδων, ἵνα, τρανωθέντος τοῦ περὶ τοῦ iyu» ἀθίθοίο, non perverse de rehus judicent homines 
θοῦ καὶ κακοῦ τόπου, μὴ ἔχωσιν οἱ ἄνθρωποι ὑπὸ pre inscitia.Multi enim bona, quando laboriosa et 
ἀμαθίας τὰς περὶ τῶν πραγμάτων υρίσεις ἐἔνηλ- difficilia sunt, mala existimant:mala vero ob in- 
λαγμένας, Πολλοὶ γὰρ τὰ μὲν ἀγαθὰ, ὅταν ἐπίπονα ῃ Silam sibi voluptatem, ut bona consectantur; atque 
T, Χακὰ νουµίζουσι’ τὰ δὲ κακὰ διὰ τὴν προσοῦσαν hominum errorem inde proficiscentem perdifficile 
αὐτοῖς ἡδονὴν ὡς ἄγαθὰ µεταδιώχουσι’ xal ἀμύθη- est dicere. Pertinet igitur ad bonorum naturam 
τος (98, ἓν ἀνθρώποις ἡ περὶ τὰ τοιαῦτα πλάνη.  fruclifera ligna ac cedri omnes,quae etiam ad lau- 
"στι μὲν οὖν τῆς τῶν ἀγαθῶν φύσεως ξύλα καρπο- dem accipiuntur: ad malorum vero naturam con- 
φόρα καὶ πᾶσαι κέδρο, ἃ καὶ πρὸς τὸν alvo) παρα- densa: quie, ne decipiantur qui utilem aliquem 
λαμθάνεται' τῶν δὲ κακῶν ol δρυμοὶ, οὓς, ἀπὲρ τοῦ fructum in eis inventuros se putant,revelat, ac de- 
μὴ ἁπατηθῆναι τοὺς νοµἰζοντας εὑρήσειν τινὰ καρ- tegit Dei vox. Et in templo ejus omnes dicent glo- 
πὸν χρήσιμον ἓν αὐτοῖς, ἀποχαλύπτει καὶ qavepot ἡ — riam. Audiant hoc psalmi verba ac revereantur, 
τοῦ θεοῦ φωνή. Καὶ ἓν τῷ vai αὑτοῦ πᾶς τις λέ- qui prolixos habent sermones.Quid dicit psalmus? 
ει δόξαν. ᾽Ακουέτωσαν τῶν ῥημάτων τοῦ ψαλμοῦ, Qui templo Dei est, non convicia, non res vanas, 
xal ἐντραπήτωσαν οἱ τοῖς μαχροῖς λόγοις ἑχυτοὺς non verba obscenis rebus referta profert, sed in 
ἐπιδιδόντες. Τί φησιν ὁύ ψαλµός; 'O ἐν τῷ σαῷ τοῦ templo ejus quisque dicit gloriam. Astant saneti 
Θεοῦ ενομενος οὐ καχολογίαν , ob µαναιότητα, οὐκ  angeli,qui haec verba describant : adest Dominus, 
αἰσχρῶν πραγμάτων γέμοντα ῥήματα ἀπαγγέλλει, qui animumingredientium intuetur. Preces unius- 
ἀλλ᾽ ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ πᾶς τις λέγει δόξαν. "Ecc - C cujusque manifesta Deo sunt; quis ex affectu,quis 
κασιν (24) οἱ ἀπογραφόμενοι τὰ ῥήματα ἅγιοι ἄγγε- — SCile exquirat coelestia; quis perfunctorie et extre- 
λοι' πάρεστιν ὁ Κύριος τὰς διαθέσεις τῶν ἐσιόντων — mis labris verba pronuntiet,cor vero ipsius procul 
ἐπισκοπῶν. ^H προσευχὴ ἑκάστο πεφανέρωται ἃ Dco sit.Quod si orat, carnis sanitatem, opesque 
θ:ῷ" τίς Ex διαθέσεως, τίς ἐπιστημόνως ἐπιζητετ τὸ  Corporeas et humanam gloriam efflagitat, Horum 
ἐπουράνια' τίς ἄπωσιωμένως ἆἂκροις τοῖς χείλεσι τὰ autem nihil petendum est, ut Scriptura docet: sed 
ῥήματα φθέγγεται͵ ἡ δὲ καρδία αὐτοῦ πόῤῥω ἀπέχει in templo ejus unusquisque dicit gloriam. Coli 
&xb θεοῦ. Κἂν εὔχηται, ὑγίειαν σαρχὸς, καὶ σωµατι- enarrant gloriam Dei.Deum gloria afficere ange- 
xbv πλοῦτον, καὶ δόξαν ἀνθρωπίνην ἐπιζητει. Ast δὲ lorum munus est. Hoc unum est totius coelestis 
οὐδὲν τούτων, ὡς ὁ λόγος διδάσχει, ἀλλ kv τῷ ναῷ exercitus officium,referre Creatori gloriam.Crea- 
αὐτοῦ πᾶς τις λέγει δόξαν. Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται {πα omnis,tum δἱ]θηδ, tum loquens,tum coelestis, 
δόξαν Θεοῦ. Αγγέλοις ἔργον δοξολογεῖν Θεόν (26). tum terrena, dat gloriam Conditori. Miserabiles 
Πάστι τῇ στρατιᾷ των ἐπουρανίων ἓν τοῦτο ἔργον, 8d- vero homines, postquam sedibus suis relictis ad 
fav ἀναπέμπειν τῷ κτίσαντι. Ἡ χτίσις πᾶσα, f, τε templum concurrerunt, quasi quidpiam 196 con- 
σιωπῶσα, καὶ $ φθεγγοµένη, ἤ τε ὑπερχόσμιος, ἤ xe Dsecuturi emolumenti, tamen Dei verbis aures non 
περἰγειος δοξώζει τὸν κτίσαντα. ᾿Ανθρωποι δὲ ἔλεει- przebent, suam ipsorum naturam non sentiunt : 
vol, καταλιπόντες τοὺς οἴχους καὶ ἐπὶ τὸν vxbv συν-  praoccupati peccato,non affliguntur; non merent 
δραµόντες, ὡς Oh τι ἔαυτοὺς ὠφελήσοντες, οὐχ ὑπ- dum reminiscuntur peccatorum; non timent judi- 
έχουσι τὰς ἀκοὰς λόγοις Θεοῦ, ob λαμθάνουσν cium; sed arridentes,et interse jungentes dextras, 
αἴσθησιν τῆς ἑαυτῶν φύσεως, οὐ λυποῦνται προλη- precationis domum in locum immodice loquacita- 
φθέντες ὑπὸ (26) τῖς ἁμαρτίας οὐ λυποῦνταί eic tis vorlunt,aspernati psalmum declarantem ac di- 


1 Matth, i1, 10. ? Hebr. 1v, 42... 5 Psal. xvui, 2. 
(39) Reg. secundus ἐπειδὴ πολλοί. Mox Reg.se- nec mirum, cum satis ex se suppleri possit. 


eundus,quartus et sextus cura editione Basil. 4v 
ἀκανθοφόρον, terram spinas ferentem, bene. Editio 
Paris. ἀκανθορόφον. Nec ita multo post editio Pa- 
ris. Ἐκτρέφεσθχι, ÁL Sex mas, Ἐντρέφεσθχι, 

(23) Editie Paris. et Reg. quartus «zi ἀμύθητός 
ἐστιν. Illud, ἐστιν, deest in aliis sex mss. Ibidem 
tres mss. περὶ ταῦτα πλάνη, Statim editio Paris. 
ἑαυτοὺς ἐν τῇ ᾿Εκκλησίᾳ ἐπιδιδόντες» sed illud,tv τῇ 
Ἐκκλησίφ,ιίη nostris undecim mss. non invenitur, 


(24) Editio París. ἑστήχασι γάρ. Deest particula 
γάρ in multis mss. Neque vero dubito quin melius 
absit, cum hoc loco superflua esse videatur. 

25) Reg. secundus $o£oAovttv θεῷ. 

26) Rursus Reg. secundus οὗ λυποῦνται λη- 
θΊυτες ὑπό Reg. quartus προσληφθέντες. Multi mss. 
προλτιφθέντες. Mox Reg. tertius ἀφικόμενοι, Infra 
Reg. secundus ναῷ αὐτοῦ πᾶς, nec aliter legitur 
apud LXX. 





303 


S. BASILII MAGNI 


304 


centem: In templo ejus unusquisque dicit gloriam. & μνήμην τῶν ἁμαριιῶν ἀφιχνουμενοι, οὐ τρέμουσι 


'Tu vero non modo non loqueris; sed alteri etiam 
es impedimento,qui eum tibi reddas attentum,at . 
que per tuum tumultum sonum majorem edasquam 
Spiritus doctrina. Cave ne quando abeas,una cum 
iis qui impia et contumeliosa verba in Dei nomen 
evoment, condemnatus cum debuisses mercedem 
pro rerum divinarum celebratione recipere.Habes 
pssimum,habes prophetiam, precepta evangelica, 
apostolorum predicationes. Lingua psallat, mens 
eorum,quz dicta sunt, scrutetur intelligentiam : 
ut psallas spiritu, psallas item et mente 4. Deus 
enim minime indiget gloria: sed te vult esse di- 
guum, qui gloriam consequare. Quapropter Quod 


seménat homo, hoc et metet 5. Semina glorificatio- ᾳ 


nem. ut coronas honoresque et laudes in regno 
colorum metas. Hec non abs re per digressionem 
dicta sunt in honc locum : /n templo ejus unus- 
quisque dicit gloriam, quod sunt qui loquendi fi- 
nem in Dei templo nunquam faciant, ac inutiliter 
ingrediamtur. Üuinam inutiliter, non cum detri- 
mento, 


8. Vgns. 10. Dominus diluvium inhabitare fa- 
ciel.Diluvium inundatio aque est,quidquid subest 
contegentis,et quidquid prius sordescebat expur- 
gantis. Baptismi itaque gratiam diluvium nomi- 
nat,adeo ut anima peccatis ablula,et veteri homine 
expurgata,fiat deinceps idonea,qua in Spiritu ha- 
bitatio sit Dei.Porro quz etiam dicta sunt in psal- 
mo tricesimo primo,cum his concinunt.Postquam 
enim dixit:Injustitiam meam cognitam feci,et pec- 
catum meum non abscondi; item illud : Pro hac 
orabit ad te omnis sanctus,subjunxit: Veruntamen 
ín diluvio aquarum multarum ad eum non ap- 
pinquabunt .Non enim peccata apprinquabant ei, 
qui per aquam et Spiritum baptisma remissionis 
delictorum receperit. Sed et in Michz prophetia 
quiddam his affine invenitur : Quia voleus miseri- 
cordiam est,revertetur et miserebitur nostri:demerget pec- 
cata nostra,el projicientur in profunda maris " Et sede- 
bit Dominus rez. in alernum.Anima ex diluvio splen- 
denti insidens Deus,eam sibi veluti thronum efficit. 
VERS. 11. Dominus viriutem populo suo dabit; Dominus 
benedicet populo suo in pace.À populo quidem peccato: 
re robustum et robustam auferet Dominus? : justitiam 
vero facienti roburconferi. Nam Omni Aabenti dabi- 
tur 9.C:oterum quiad perficienda bona opera corrobo- 
ratus est, is flt dignus Dei benedictione. Pax autem 


4I Cor. xiv, 45 5 Gal. vi, 7. 6 Psal. xxxi, 5, 6. 


(27) Reg. tertius. ἑτέρῳ ἐμπόρῳ ἑἐμπόδιον, Quud 
autem illud, ἑμπόρῳ, hoc loco sibi velit,non video. 
28) Colb. secundus ἀπαύστως. 
fa) Sic editio Basil. et Oliv. cum nostris decem 
mss.,nec aliter editum fuit apud LXX. Editio vero 
Paris.et unus aut alter ms. e nostris κατοικεῖ’ quam 
lectionem quoque, teste Nobilio, tuentur et alii 
uidam libri. Certe ex Hebreo vertit Hieronymus, 
mínus diluvium inAabitat.Hieronymum secutus 


τὴν χρίσιν ἀλλὰ μειδιῶντες, καὶ τὰς δεξιὰς ἀλλήλοις 
ἐμθάλλοντες, τόπον µακρολογίας τὸν οἶκον ποιοῦνται 
τῆς προσευχΏς, παρακούοντες τοῦ ψαλμοῦ τοῦ δια- 
µαρτυροµένου καὶ λέγοντος ὅτι Ἐν τῷ ναῷ του 
Θεοῦ πᾶς τις λέγει δόξαν, Σὺ δὲ οὐ µόνον οὐ λέ- 
γεις, ἀλλὰ καὶ Ἑτέρῳ ἐμπόδιον (31) γίνι ἐπιστρέφων 
πρὸς ἑαυτὸν καὶ τῷ ἰδίῳ θορύθῳ ὑπερηχῶν τὴν δι- 
δασκαλἰαν τοῦ Πνεύματος. "Opa µή ποτε ἀπέλθις, 
ἀντὶ τοῦ μισθὸν λαθετν ἐπὶ δοξολογίᾳ, τοῖς τὸ ὄνομα 
τοῦ Θεοῦ βλασφημοῦσι συγκαταδικασθεῖς, Ψαλμὸν 
ἔχεις, προφητείαν ἔγεις, εὐαγγελικὰ παραγγέλµατΣ, 
τὰ τῶν ἁποστόλων κηρύγματα. 'H γλώσσα ψαλλέ- 
τω, ὁ vouc ἐρευνάτω τὴν διάνοιαν τῶν εἱρημένων, 
ἵνα ψἀλλῃ τῷ πνεύματι, ψάλλῃς δὲ καὶ τῷ vot. Mj 
γὰρ δόξης ἐπιδέεται ὁ θεὸς, ἀλλὰ σε βούλεται ἄξιον 
εἶναι τοῦ δοξασθηναι. Διότι ᾿Ὁ σπείρι ἄνθρῶπος, 
τοῦτο xal θερίσεει, Σπεῖρὸν δοξολογίαν, ἵνα θερίσῃς 
στεφάνους καὶ τιμὰς καὶ ἐπαίνους tv τῇ βασιλείᾳ 
τῶν οὑρανῶν, Ταῦτα οὖκ ἀχρήστως bv πραρεχθάσει 
εἴρηται εἷς τὸ, Ἐν τῷ va αὐτοῦ πᾶς τις λέχει 
δόξαν, διὰ τὸ τοὺς ἐν τῷ ναῷ τοῦ θεοῦ ἅπαυστα (28) 
λωσσαλχοῦντας καὶ ἀνωφελῶς εἰσιόντας' εἴθε δὲ ἀν- 
ὠφελῶς xal μὴ ἐπιδλαδῶς. 

. 8. Κύριος τὸν κατακλασμὸν κατοικιεῖ (29). Κατι- 
χλυσμὸς ὕλατός ἐστιν ἐπίκλυσις ἐξαφανίζοντος πᾶν 
τὸ ὑποκείμενον, καὶ καταρἰζοντος ἅπαν τὸ mpot)jo- 
πωμένον. Τὴν οὖν τοῦ βαπτίσματος χάριν κατακλ»- 
σμὸν ὀνομάζει, ὥστε τὴν ἀποπλυναμένην τὰ ἁμαστή- 


Ἅματα ψυχὴν, καὶ ἀποχαθηραμένην τὸν παλαιον ἂν- 


θρωπον, ἐπιτηδείαν εἶναι λοιπὸν πρὸς κατοικητήριον 
τοῦ θεοῦ iv Πνεύματι, Συνάδει δὲ τούτῳ καὶ τὰ ἐν 
τῷ τριαχοστῷ πρώτῳ φαλμῷ εἱρημένα. Μετὰ γὰρ τὸ 
εἰπεῖν, ὅτι Τὴν ἀνομίαν µου ἑγνώρισαα, xai τὴν 
ἁμαρτίαν µου οὐκ ἐκάλύψα. καὶ τὸ, ὅτι Ἰπὲρ 
αὐτῆς (00) προσεύξεται πρὸς σὲ πᾶς Dco ἔπ- 
ἠγαγχε. Πλὴν — bx κατακλυσμῴφ ὑδάτων πολλῶ» 
πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐγγιοῦσίν. Οὐ γὰρ ἐγγιοῦσιν αἱ 
ἁμαρτίααι τῷ λαθόντι τὸ βάπτισμα τῆς ἀφέσεως τῶν 
παραπτωµάτων διά τοῦ ὕδατος xai τοῦ Πνεύματος. 
Συγγενὲς δὲ τούτῳ xai ἓν «f προφητεία Μιχαίου 
εὕρητα:' "Oct θελητῆς ἑλέους ῥἐστὶν, ἐπιστρεψει 
καὶ ἐλεήσει ἡμᾶς κατακδύσει τᾶς Ὑἁμαρτίας 
ἡμῶν, xxl ἀποῤῥιφήσονται εἷς τὰ βάθη τῆς ϐ:- 
λάσσης, Καὶ καθιεῖται Κύριος βασιλεὺς εἷς τὸν 
αἰῶνα. Ti λαμπούσῃ Φυχῃ ἀπὸ τοῦ χαταχλυσμοῦ 
ἐνιδρυθεὶς (81) ὁ θεὺς, οἱονεὶ θρόνον αὐτὴν ἑαυτῷ 
ἅπερ(άζεται. Κύριος Ἰσχὺν τῷ λαῷ αὐτοῦ δώσει 
Κνριος εὐλογήσει τὸν λαὸὺν αὐτοῦ ἓν εἰρήνη 
Απὸ μὲν τοῦ ἁμαρτωλοῦ λαοῦ ἆφελεῖ Κύριος ἰσχύον- 


7 Michi. vit, 19. ϐ Isa. i, t. 9 Matth. xxv, 29. 
est Augustinus. Aliquanto post Reg. tertius ige»- 


πωμένον. 

(90) Reg. secundus καὶ ὅτι ὑπὲρ ταύτης. Nec ita 
multo post Colb. quartus ἀφέσεως τῶν ἀμαρτιῶν 
καὶ τῶν παρσπτωµάτων. Subinde mss. duo habent 
εἴρηται pro εὕρηται, 

(31) Reg. secundus ἐνιδρυνθείς,. Mox mss. duo 
ἑαυτοῦ. Haud longe Reg. secundus ἀφελεῖται. 








305 


HOMILIA IN PSALMUM XXIX. 


309 


τα καὶ ἰσχύουσαν, τῷ δὲ δικαιοπραγοῦντι (32) δίδω- A quee menlis est firmitas 194 qux»dam atque con - 


αι» ἰσχύν. Διότι Τῷ ἔχοντι παντὶ δοθήσεται. "Ev- 
δυναμωθεὶς δὲ πρὸς τὴν τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἐνέργειαν, 
ἄξιος νίνεται τῆς ἀπὺ τοῦ θεοῦ εὐλογίας. 'Ἔοικε δὲ 
τελειοτάτη τῶν εὐλογιῶν εἶναι ἡ εἰρήνη, εὐστάθειά 
τις οὖσα τοῦ ἡγεμονικοῦ ^ ὥστε τὸν εἰρηνικὸν ἄνδρα 
ἐν τῷ χατεστάλθαι τὰ ἤθη χαρακτηρίζεσθαι τὸν δὲ 
πολεμούμενον ὑπὸ τῶν παθῶν umo της ἀπὸ θεοῦ 
εἰρήνης µετεσχηκέναι, ἣν ὁ Κύριος ἔδωχε τοῖς ἑαυ- 
τοῦ µαθηταῖς, ἥτις, ὑπερέγουσχ πάντα νοῦν, φροὺ- 
pott τὰς ψυχὰς τῶν ἀξίων. Ταύτην καὶ ὁ ᾿Απόστολος 
ἐπεύχεται ταῖς ᾿Εκκλησίαις, λέγων * Χάρις ὑμῖν καὶ 
εἰρήνη πληθυνθείη. Γένοιτο οὖν ἡμῖν καλῶς ἀγωνι- 
capévotc, xat τὸ φρόνημα tno σαρκὸς καταστρεψαµέ- 
νοις, ὅ ἐστιν ἔχθρα εἰς θεὸν, ἐν γαληνιώσει καὶ ἀχύ- 
µονι καταστάσει τῆς Uus γενομένης, εἰρήνης ἡμᾶς 
υἱοὺς χρηµατίζειν, καὶ τῆς εὐλογίας τοῦ θεοῦ µετα- 


stantia, benedictionum perfectissima esse videtur; 
quare pacifici viri character in compositis ac se- 
datis moribus situs est : contra,qui a cupiditatibus 
oppugnatur, nondum pacis Dei particeps est, quam 
pacem discipulis suis Dominus dedit, qu: cum in- 
tellectum omnem superet 10. eorum,qui digni sunt, 
animas tuebitur. Hanc apostolus Ecclesiis appreca- 
tur,dicens : Gratia vobis et pax multiplicetur 11. 
Utinam igitur postquam strenue certaverimus, ac 
carnis affectum qui inimicitia adversus Deum 
est, in servitutem redegerimus,anima in tranquil- 
litate ac quieto statu constituta, filii pacis appelle- 
mur, atque in pace fiamus benedictionis Dei par- 
ticipes : in Cliristo Jesu Domino nostro, cui gloria 
et imperium,nunc el semper,et in s:cula szxculo- 
rum. Amen. 


σγεῖν kv εἰρήνῃ, ἓν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἷς τοὺς αἰῶνας τῶν 


αἰώνων, ᾽Αμήν. 





ΕΙΣ TON K8' ΨΛΑΜΟΝ. 
Ψαλμὸς Qónc τοῦ ἐγκχινισμοῦ τοῦ οἴκου 
Δκθίὸ (33). 

4. Ψαλτήριιν μὲν τροπικῶς, xal ὀργανον ἡρμο- 
σμένον μουσικῶς tlc ὕμνους τοῦ θεοῦ ἡμῶν, ἡ τοῦ 
σώματός ἔστι κατασκευή  Ψαλμὸς δὲ αἱ διὰ τοῦ τώ- 
µατος πράξεις, αἱ εἷς δόξαν θεοῦ ἀποδιδόμενα:, ὅταν 
ὑπὸ τοῦ λόγου ἁρμοσμένου μηδὲν Εκμελὲς ἀποτελῶ- 
μεν iv τοῖς κινήµασιν. "QU δὲ ἐστιν, ὅσα θεωρίας 
ἔχεται ὑψηλης (34) xal θεολογίας ”Ωστε ὁ ψαλμὸὺς 
λόγος ἐστὶ μουσικὸς, ὅταν εὐρύθμως κατὰ τοὺς ἁρ- 
μονικοὺς λόγους πρὸς τὸ ὀργανον χρούηται ' 
qvi ἔμμελὴς ἀποδιδομένη ἐναρμονίως, χωρὶς τῆς 
συνηγήσεως του ὑργάνου. ᾿Ενταῦθα τοίνυν, ἐπειδὴ 
ἐπιγέγραπται, Ψαλμος Once, Ἰγούμεθα τὴν ἀκό- 
λουθον πρᾶξιν τῇ θεωρίᾳ τὸν λόγον αἰνίσσεσθαι, Οὔ- 
τος δὲ ὁ ψαλμὸς τῆς ᾠδῆς, κατὰ τὴν ἐπιγραφὴν, τοῦ 
ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου περιέχει τινὰς λόγους. Καὶ 
ἔοικε Χατὰ μὲν τὸ σωματικὸν, ἐπὶ τῶν χρόνων τοῦ 
Σ»λομῶντος, ἀνεγερθέντος (35) τοῦ περιθοήτου ναοῦ, 
ὁ λόγος διεξοδεύεσθαι, πρὺς τὸ ψαλτήριον μελδούμε- 
vo; ᾿ xatà δὲ τὸ νοητὸν, «ἣν ἐντωμάτωσιν τοῦ θεοῦ 
Λόγου σηµαίνειν (36), καὶ τὸν ἐγκαινισμὺν τοῦ και- 
νῶς καὶ παραδόξως αὐτοῦ κχτασκευχσθέντος οἴχου, 


10 Philipp. iv, Ἱ.  !!IPetr. 1, 2. 


(39) Ubi legitur in editis δικαιοπραγοῦντι, scri- 
bitur in Colbertinis secundo et quarto διχαίῳ καὶ 
εὐπράττοντι. Sed, nisi me fallit animus, hoc factum 
est a librario, qui, quod vox δικαιοπραγοῦντι sibi 
parum elegans videretur, emendare voluit Statim 
voX ἔργων deest in aliquibus mss. 

(33) Illa, ᾿Υψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέλαβές µε, 
reperiuntur in editione Paris. post vocem Δαθίὸ - 
sed cum in mss desint, ea delevimus.Ipso psslini 
initio habent edili κατ’ ὄργανον, At Ducius emen- 
dandum censet ex Oliv. scribendumque καὶ ὄργα- 
vov, Ait quidem Combefisius illud, κατ) ὄργανον. 
mendosum esse : sed in ipsa Ducai emendatione 
vitium quoque subesse affirmat. Legendum igitur 
putat x10' ópyzvov, id quod ipse ita interpretatur, 
qua organum musice coaptatum. | Fefellit, inquit 
aspiratio,sequente leni: sed illa non a leni est,sed 


ᾧδη 3C 


IN PSALMUM XXIX. 
Psalmus cantici in dedicatione domus David. 


1. Structura corporis, psalterium quidem est 
per metaphoram, instrumentumque, quod ex mu- 
sica regulis ad concinéndos Deo nostro hymnos 
adaptatum est : ipsc vero corporis actiones psal- 
mus sunt: qua ad Dei gloriam referuntur tum, cum 
rationeitaconcinni efficimur,ut inconcinnum nihil 
in nostris motibus peragamus. Quidquid autem 
sublimi contemplationi ac theologie conjungitur, 
canticum est. Psalmus itaque sermo est musicus, 
cum concinne apleque ex harmonia ratione ad or- 
ganum pulsatur : canticum vero vox est concinna, 
qus modulate citra organisonum emittitur.Proinde 
cum hic inscriptio sit, Psalmus cantici, putamus 
his verbis significari, quod contemplationem actio 
sequatur.Hic vero psalmus cantici, secundum in- 
scriptionem, quz:«dam de domus dedicatione argu- 
menta continet. Et quod ad corporalem sensum at- 
tinet videtur hic serimo temporibus Salomonis,ce- 
leberrimo illo templo exstructo, recitatus fuisse, 
atque ad psalterii modulationem accommodatus ; 
at vero secundum spiritualem intelligentiam, Dei 


D ipsanativa, x04. Hac ille. Cum tamen in nostris 


uodecim mss. legatur quoque xai ópy:vov, quem- 
admodum et in Oliv. libro, longe tutius duximus 
scripturam tot codicum testimonio confirmatam 
sequi, quam incertam illam ac levem hominis 
alioqui eruditissimi conjecturam. 

(34) Sic Colbertini tertius et quartus cum Regiis 
quarto et sexto. Editi el major pars mss. ἔχεται ψι- 
λῆς, male. Nam vocem ψιλῆς huic loco accommo- 
dari non posse vident, opinor, omnes. Subinde 
nonnulli mss. θεωρίᾳ τῶν λόγων, 

(35) Ubi in editis legitur ἀνεγερθέντο-, habetur 
in quibusdam mss. ἀνατεθέντος, in aliis vero &«xa- 
ταθεντος, haud dissimili sensu. 

(36) Colb. quartus σηµαίνει, Aliquanto post idem 
codex εὕραμεν ἐν. 


307 


S. BASILII MAGNI 


308 


Verbi incarnationem significare videtur inscriptio, Α τὴν ἐπιγραφὴν δηλοῦν. Πολλὰ γὰρ εὕρομεν ἐν τῷ 


atquedomusnova et inaudita arte construct: dedi- 
cationem indicare.Nam in hoc psalmo multa inve- 
nimusex personaDomini pronuntiata. Aut fortassis 
domum intelligere convenit sdificatam a Christo 
Ecclesiam; quemadmodum et Paulusin sua ad Ti- 
motheum Epistolascribit : Ut sciasquomodo opor- 
teal in domo Dei conversari, qua est Ecelesia Dei 
viventis 12. Dedicatio vero Ecclesic,existimanda est 
mentis renovatio, 195 quam in unoquoque corpus 
Ecclesise Christi complente Spiritus sanctus efficit, 
Estautem divina et musica harmonia,non qui verba 
quaedam complectitur aures demulcentia,sed coer- 
centiaac mitigantia malignos spiritus, qui obnoxias 


ψαλμῷ τούτῳ Ex προσώπου τοῦ Κυρίου ἀπαγγελλό» 
μενα. ΄Ἠ τάχα οἶκον νοῇαχι προσήχει τὴν οἶχοδο- 
μουµένην ὑπὸ Χριστοῦ ᾿Εχκλησίαν * καθὼς καὶ ὁ 
Παῦλος iv τῇ πρὸς Τιµόθεον ᾿Επιστολῇ γράφει * "να 
elónc πῶς δει ἐν οἴκῳ θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, τις 
ἐστὶν Εκκλησία θεοῦ ζῶντος. ᾿Ἐγκαινισμὸν δὲ τῆς 
Εκκλησίας ὑποληπτέον τὴν Ἠνακαίνωσιν τοῦ νοὺς, 
τὴν διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος γινοµένην (37) τοῖς 
καθ ἕνα τῶν συμπληρούντων τὸ σῶμα τῆς Ἐχκλη- 
cla; τοῦ Χριστοῦ. ᾿Εστι δὲ ἡ θεία καὶ μουσικη ἁρ- 
µονία, οὐ περιέχουσά τινας λόγους ἀχοὴν εὐφραίνον- 
τας, ἀλλὰ καταστέλλοντας καὶ καταπραύνοντας τὰ 
ἐνοχλοῦντα πονηρὰ πνεύματα ταῖς εὐεπηρεάστοις 


injuriis animas infestant. VERS. 2. Exaltabo le, Do p ψυχαῖς. Ὑψώσω σε, Κύριε, ὅτι ὑπέλαδές µε, xai 


míine,quoniam suscepisti me,nec delectusti inimi- 
008 meos super me.(Quomodo qui in altis habitat !8 
exaliatur ab iis qui humilem locum sortiti sunt? 
etenim si sursum in οΦ]ο Deus,tu vero deorsuin in 
lerra, quonam pacto Deum queas exaltare ? Quid 
igitur sibi vult isthsec propheta: promissio ? num 
[orte Deus exaltari dicitur ab iis, qui magna Deo- 
que digna, de ipso intelligere possunt,et ad Dei glo- 
riam vivunt * Qui igitur ad beatitudinem scienter 
festinat,is Deum exaltat; qui vero contrariam viam 
capit, is, quod ne dicere quidem fas est,quantum 
in se est, Deum deprimit. 

2.Sed etomnem statum rebus nostris convenien- 
tem quasi Deo tribuimus. Idcirco, dormitantibus 
nobis,et segniter agentibus, dormire dicitur Deus, 
indignos nos judicans provida suain nos vigilantia. 
Attamen ubialiquando detrimentum ex somno sen- 
tientes,dixerimus: Exsurge,quare obdormis, Do- 
mine 1!*? Non dormiiabit, neque dormiet tunc qui 
custodit Israel !5. Atque alii quidain Dei a se oculos 
velut avertunt ob turpes suas Deique oculis indi- 
gnas acliones:qui poenitentia ducti,dicunt : Quare 
faciem tuam avertis19? Sunt preter illos et alii, qui 
e memoria Dei ejecti,et velutisui ipsorum oblivio- 
nem Deo creantes,dicunt: Oblivisceris inopia no- 
stre eltribulutionis nostra *!.Et uno verbo,qua ex 
humano affectu dicuntur de Deo, ea homines fa- 
ciunt,talem sibi Deum fingentes,qualem se quisque 
prius constituit. Exzaltabo igitur te, Domine, quo- 


13 | Tim. m, 16. !3 Psal. cxi, 5. 44 Psal. χωῃ, 23. 


οὐκ εὔφρανας τοὺς ἐχθρούς µσυ ἐπ᾽ ipi. Πῶς ὁ ἐν 
τοῖς ὑψηλοῖς κατοικῶν ὑψοῦται ὑπὸ τῶν τὴν ταπει- 
νὴν χώραν λαχόντων ; εἰ γὰρ ὁ θεὸς v τῷ οὐρανῷ 
ἄνω, καὶ σὺ iv tij Υῇ κάτω, vivi ἂν τρόπηῳ τὸν θεὺὸν 
ὑψώσειας ; Τί οὖν βούλεται τῷ προφήτῃ ἡ ἔπαγγε- 
λίας ; dj µήποτε ὑψοῦσθαι λέγεται ὑπὸ τῶν µεγἆλα 
καὶ θεοπρεπΏ νοεῖν περὶ αὐτοῦ (28) δυναµένων, καὶ 
ἐν τῷ βιοῦν εἰς δόξα, θεοῦ; 'O μὲν oov σπεύδων 
μετ) ἐπιστήμης ἐπὶ τὴν µακαριότητα ὑψοῖ τὸν θεόν * 
ὁ δὲ την ἐναντίχν τρεπόµενος, ὃ μηδὲ θέμις εἰπεῖν, τὸ 
ὅσον im" ἑαυτῷ τὸν θεὸν ταπεινοῖ. 


2. Kal πᾶσαν δὲ ἁρμόζυυσαν τοῖς πράγµασι» 
ἡμῶν κατάστασιν οἰονεὶ περιτίθεμεν τῷ Ocp. AMà 
τοῦτο, νυσταζόντων ἡμῶν καὶ νωθρῶς ἐνεργούντων, 
ὑπνοῦν λέγεται ὁ θεὸς, ἀναξίυς ἡμᾶς κρίνων τῆς 
ἐπισχοπούσης ἡμᾶς ἐγρηγόρσεως αὐτοῦ. ᾿Επειδὰν δέ 
ποτε αἰσθόμενοι της (09) ἐκ τοῦ ὕπνου βλάθης εἷ- 
πωμεν ^. ᾿Αναστηθι, ἵνα τί ὑπνοῖς, Κύρε; οΟὗ 
νυστάξει, οὐδὲ ὑπνώσει τὺτε ὁ Φφυλάσσων — tbv 
Ἱσραήλ. Καὶ ἄλλοι τινὲς οἱονεὶ ἀποστρέφουσι τοὺς 
ὀφθαλμοὺς τοῦ Oto), διὰ τὸ αἰσχρὸν ὦν ποιοῦσι καὶ 
ἀν άξιον τῶν ὀνθαλμῶν τοῦ Otou * oi µεταμεληθέντες 
λέγουσιν *. "Iva. τί τὸ πρόσωπόν σου ἁἀποστρέφεις ; 
Καὶ ἄλλοι παρὰ τούτος εἰσὶν οἱ ἐκθληθέντες της 
µνήµης τοῦ Θεοῦ (40), καὶ οἱονεὶ λήθην αὐτῷ ἓμ- 
ποιωυντες ἑαυτῶν ' οἵτινες λέγουσιν, ὅτι ᾿Ἔπιλαν- 
θάνῃ της πτωχείας ἡμῶν καὶ τῆς θλίψεως ἡμῶν. 
Καὶ ἀπαξαπλῶς, καὶ ἀνθρωποπαθῶς λεγόμενα περὶ 


15 Psal, cxx, 4. !6 Psal. xuur, 24. 31 ibid, 


(37) Reg. secundus τὴν ἀνακαίνισιν τοῦ νοὺς τὴν D stris duodecim mss.certo et constanter legi.Notat 


διὰ Πνεύματος ἁγίου γινομένην. Habent quoque Regii 
tertius et quartus ἀναχαίνισιν. 

(38) Illud, περὶ αὐτοῦ, abest a Reg.secundo.Mox 
idem Reg. secundus 9 u3 pc. 

(39) Reg.secundus δήποοτε αἰσθανόμενοι τῆς, Ibi- 
dem unus ms, τῆς ἐν τῷ ὕπνῳ. Infra Colb.quartus 
ol µεταθληθέντες, 

(40) Ubi editum invenimus in editione Paris. οἱ 
ἐκθληθέντες τῆς µνήµης τοῦ θεοῦ, ejecti e memoria 
Dei,monet Ducaeus, Volaterranum, teste Montacu- 
tio, scriptum reperisse in suis codicibus, οἱ ἐχθα- 
λόντες -ης μνήμη: τὸν Θεόν, ejicientes e memoria 
Deum.Sed qui sint codices illi, quoque terrarum 
angulo serventur,nescio : sed scio lectionem Pari- 
siensem et in Oliv. et fa i Basil. et in no- 


4 






ABA, 





quidem Combefisius illud, ἐκθαλόντες, inveniri 
quoque in Colb. uti et in Montac. et Angl., sed 
quo in Colbertino ita legerit,dicere promptum no- 
bis non est.Certe quidem in Colbertinis omnibus 
qus mihi videre contigit exemplaribus (nullum 
autem fugisse me puto) reperi ἐκθληθέντες * at. in 
eis ne vestigium quidem inveni vocis ἐκθαλόντες. 
Preeterea quid attinebat Combefisium codices Mon- 
tac. et Angl. memorare,quasi ii libri inter se distin- 
guerentur,quos tamen eosdem esse plane constat? 
Nam inDuczi nota,unde Combefisius accepit quid- 
quid dixit hoc loco, ii soli libri laudantur, quos 
olim, teste Montacutio, viderat vir doctus Vola- 
lerranus. 





309 


HOMILIA IN PSALMUM XXIX. 


310 


θεοῦ ἄνθρωποι ἐργάζοντα:, τοιοῦτον ἑαυτοῖς ποιοῦν- À niam suscepisti me;necdelectasti inimicos meossu- 


τες τὸν θεὸν, olov αὐτὸς ἑαυτὸν ἕκαστος mpotutosni- 
ζει. Ὑψώσω σε οὖν, Κύριε, ὅτι ὑπᾶλαδές µε, καὶ 
οὐκ εὔφρανας τοὺς ἐγθρούς µου im' ἐμὲ, μηδὲν 
ταπεινὸν μηὸξ χαμµαίζηλον ἐπὶ τοῦ βίου pou φέρων. 
Καὶ πόθεν µοι ἡ τοῦ ὑψοῦν ἐνυπάρχει δύναμις ; 
Επειδὴ σύ µε προλαθὼν ὑπέλαδες. ᾽Εμφαντικῶς (11) 
εἴρηκε τὸ, Ὑπέλαθες, ἀντὶ τοῦ, ᾿Εμετεώρισάς µε, 
xai ἀνώτερον τῶν κατεπανισταµένων µε ἐποίησας. 
Οἱονεὶ παϊδά τινα ἀπείρως ἔχοντα πρὸς τὸ νήχεσθαι, 
τῇ χειρί τις ὑπολαθὼν, µετεωρότερον ἆγοι τοῦ ὑδάτος, 
'O οὖν ix τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας ἀνανεύσας ἀπὸ τοῦ 
πτώματος, οὔτος ὑπὸ εὐγνωμοαύνης διὰ τῶν ἆ γαθῶν 
ἔργων ὕψωσιν Επαγγέλλεται τῷ θεῷ (42). "H ὥσπερ 
τινὰ παλαιστὴν ἀσθενοῦντα ὑποστηρίξας τις ἀπὸ τοῦ 
κινδυνευοµένου πτώματος, καὶ ἁἀπανώτερον ποιήσις 
τοῦ συµπαλαίοντος, τῷ μὲν τῆς νίκης παρέσχε τὴν 
ἀφορμὴν, τοῦ δὲ τὴν ἐπὶ τῷ πτώµατι αὐτοῦ εὖφρο- 
σύνην ἀφείλετο. Οὐχὶ δὲ αἱ θλίψεις, αἱ δοκιµασίας 
ἕνεχεν προσαγόµεναι τοῖς ἁγίοις, εφροσύνην τοῖς 
ἔχθροις ἡμῶν τοῖς ἀοράεοις προζενοῦσιν * ἀλλ᾽ ὅταν 
ἁπαγωρεύσωμεν Οθλιθόμενοι, καὶ στενοχωρηθῶσιν 
ἡμῶν ol λοχισμοὶ, ἀπερηκότων ἡμῶν πρὸς τὸ πυχκνὸν 
τῶν κακώσεων, τότε εὐφραίνονται xal κροτοῦσι καὶ 
ἐπιχαίρουσιν. Οἷον ἐπὶ του Ἰώθ. ᾽Απολωλέκὲι τὴν 
χτησιν * τέκνων ἑστέρητο * ἰχῶρας αὐτῷ xal σχώ- 
ληκας à σὰρξ ἀπέζεσεν (40) * οὕπω τοῦτο εὐφροσύνη 
τῷ ἀντιπάλῳ. El δὲ ἑνδοὺς πρὸς τὰ ἐπίπονα εἰρήχει 
τι δύσφημον ὁῆμα κατὰ τὴν συµθουλὴν τῆς γυναι- 
κὸς, τότε ἂν εὐφράνθησαν ol Εχθροὶ ἐπ᾽ αὐτῷ. Τοῦτο 
xal bnt Παύλῳ πεινῶντι 


per me. Nihil nimirum humile, nihil abjectum in 
vita mea perferam. Unde vero facultas mihi te exal- 
tandi? Quoniam tu me preveniens suscepisti. Per- 
spicue dixit, Suscepisti me,pro, Sublevasti me,et su- 
periorem insurgentibusin me effecisti. Velutisi quis 
puerum quempiam natandi imperitum manu susci- 
piens, eum aquis altiorem sustineat. Qui igitur, 
opitulante Deo,a casu se erigit,is grati animi signi- 
ficatione pet bona opera exaltationem Deo pollice- 
tur Aut velutsi quis debilem quempiam luctato- 
rem suffulciens,ab imminente lapsu liberet,ac col- 
luctante reddat superiorem ; illi quidem victorize 
pr&bet occasionem,huic vero conceptam de lapsu 
alterius lzetitiam adimit.Non autem s&rumna, pro- 


B bationis causa sanctis inflictze,invisibilibus nostris 


inimicis gaudium afferunt: sed cum afllictati fran- 
gimur, cumque cogitaliones nostre, nobis ob fre- 
quentes molestias animum despondentibus,coar- 
ctantur,tunc oblectantur,plauduntqueetinsultant. 
Velut in Job contigit.Amiserat possessiones, orba- 
lus 190 erat filiis, tabo et vermibus scatebat ejus 
caro; necdum tamen id lztitia afficit adversarium. 
Sed si laboribus fractus, contumeliosum aliquod 
verbum ex uxoris consilio protulisset, tunc in ipso 
obleciati essent inimici.Quin etin Paulo esuriente, 
sitiente,nudo,colaphis caso, laborante,de loco in 
locum migrante non delectabatur inimicus; inio 
vero conterebatur,dum eum videret sic certamina 
perferentem, ut contemptim dicerel : Quis nos 


, καὶ διψῶντι, καὶ γυµνη- € separabit a charitate Christi 18? 


τεύοντι, xal χολαφιζομένῳ, καὶ κοπιῶνει, καὶ ἀστατοῦντι: οὐκ εὐφραίνετο ὁ ἐχθρός τὸ ἐναντίον μὲν οὖν, 
? 4 - - , 9 
συνετρίθετο βλέπων οὕτω τὰ ἀγωνίσματα φέροντα, ὥστε λέγειν αὐτὸν καταφρονητικῶς' Τίς ἡμᾶς Κωρίσει ἀπὸ 


της ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ ; 

3. Κύριε ὁ sóc µου, ἐκέκραξα πρὸς σὺ, xai ἰάσω 
µε. Μακάριος ὁ τὴν ἐν τῷ βάθει πληγὴν ἑαυτοῦ 
γν,υρίζων, ὥστε δύνασθαι τῷ latgi προσιέναι καὶ 


λέγειν ΄ ᾿Ίασαί µε, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὁστᾶ 
poo καὶ, ᾿Εγὼ εἶπα, Κύριε, ἐλέησόν µε, ἴασαι 
τὴν Voy» µου, ὅτι ἥμαρτόν σοι. ᾿Ενταῦθα μµέν- 


τοι εὐχαριστία ἐστὶν ὑπὶρ τῆς ἐπα-χθείσης αὐτώ 
ἑατρείας * Κύριε γὰρ; φησὶν, 6 θεός µου. Οὐ πάν- 
των θεὸς ὁ θεὸς, ἀλλα τῶν οκειωθέντων αὐτῷ διὰ 
τῆς ἀγάπης. θεὺὸς Ὑὰρ ᾿Αθραὰμ, xal θεὺς ᾿Ισαὰκ, 
καὶ θεὺς Ἰακώθ. Ei δὲ πάντων τν θεὸς, οὐκ ἂν 
ἐχείνοις ὡς ἐξαίρτον τοῦτο προσεμαρτυρεῖτο, Καὶ 
πάλιν ὁ "laxo6 * Ἰθοήθησέ σοι (44) 6 θεὸς ὁ ἐμός, 
Καὶ θωμᾶς μετὰ τὴν πληροφορίαν κατασπαζόµενος 
τὸν Δεσπότην, 'O Κυριός µου, φησὶ, xai 5 θεός 
µου. ἸΕνδιάθετος οὔν ἡ φωνὴ 5, Κύριε ὁ θεός µω, 


13 Rom. vii, 35. 


(41) Reg. secundus ἐμφατικῶς.Μοχ editio Paris. 
κατεπχνισταµένων uoo, Editio vero Basil. et novem 
mss. χατεπχνισταµένων µε. Ibidem editio Daris. 
Οἷον. Al mss. Otovet. 

(42) Editi et nonnulli mss. ὑψώσειν ἐπαγγελλεται 
τὸν θεόν. At major pars mss.cum Oliv. et Anglic. 
ita, οἱ edidimus. Nec ita multo post Reg. tertius 
καὶ ἀνώτερο». Subinde editio Paris. et ires mss. 


19 Ps]. vi, 3. 99 Psal. xL, 5. 


3. VERS.3.Domine Deus meus,clumavi ad te,el sa- 
nasti me.Bealus qui intestinam suam plagam cogno- 
scit,.adeo ut ad medicum queataccedere,ac dicere: 
Sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa 
m^a 19; e: Ego dixi,Domine misere mei,sana ani- 
mam meam ,quiapeccavi tibi ?0.Hic quidem ob ad- 
hibitam sibi curationem gratiasagit: Domine,enim, 
inquit, Deus meus. Deus non omnium Deus est, sed 
eorum qui ei sunt charitate conjuncti. Deus enim 
Abrabam est,et Deus Isaac,et Deus Jacob. Eteniin 
si omnium esset Deus, non utique id eis tanquam 
quidpiam singulare ac eximium tribuissel. Et ite- 
rum Jacob : Adjuvit le Deus meus ?!.Et Thomas, 


: semota dubitatione omni,Dominum amplexus, Do- 


minus meus, iuquit, e/ Deus neus 92. Affecius 
igitur vox est, Domine Deus meus,et qux prophe- 


?! Gen. xpix, 20. 33 Joan. xx, 28. 


τοῦ δὲ τήν. Alii mss. numero plures τῷ o: τήν. lbi- 
dem Colb. quartus ἀφείλατο. 

(43) Reg secundus cum Colb. quinto σὰρξ ἐπ- 
έζεσεν. Mox editio laris. ἀ,τιπάλῳ 5». Deest 7» in 
mss, Subinde Πορ. secundus εἴρηκέ τι. 

(44) Colb. secundus cuin altero ms. ἐδοήθησέ 
μοι, Paulo post mss. tres i, φωνὴ ἡ Κύριε, Editi ἡ 
qOvh, Κύριε, 


311 


S. BASILII MAGNI 


312 


tico statui convenit. Clamavi ad te,el sanasti te. Α καὶ πρέπουσα τῇῃ προφητικῇ χαταστάσει, ᾿Εκέχραξα 


Nihil intercessit medii inter vocem meam et tuam 
gratiam, sed simul atque clamavi, medela acces- 
sit. Adhuc enim loquente te,inquit,dicam, Ecce ad - 
sum?5. Proinde magna voce loqui oportet eum, qui 
Deum precatur, ut cita promptaque sanatio nobis 
exoriatur. VgRs.4. Domine,eduxisti ab inferno uni- 
mam meam. De hac sanatione gratias Deo agit is, 
qui descendit quidem ex infirmitate in infernum, 
sed revocatur ex inferno per potentiam ejus, qui 
pro nobis mortis principem ac dominatorem expu- 
gnavit.Salvastimea descendentibus in lacum. Sm- 
penumero lacus nominantur subterranea fosse,ad 
vinctorum custodiam adaptata.Sic enim dictum est 
in Exodo: A primogenito Pharaonis, usquead prí- 
mogenitum captive,que erat in lacu 34. Sed et Je- 
remiam inlacum demiserunt 35; et Joseph in lacu 
aquam non habente fratres pre invidia incluse- 
runt 26 [taque actio quilibet aut nos peccato gra- 
vatosad inferiora deprimit,aut uos quasi pennis ad 
Deum elatos ad superiora evehit. Me igitur prius 
vitam iniquam agentem servasti, atque a descen- 
dentibus iu tenebrosum ac frigidum locum sejun- 
xisti.ldipsum igitur significatur verbis illis, Susce- 
pisti me; hoc est, Reduxisli me a ferente me deor- 
sum impetu,ut nedclectandi de mo occasio inimicis 
daretur.Quod igituralibiait:Qui perfecit pedes meos 
(unquam cervi et super excelsa statuens me?! ;id hic 
reditum ad excelsa, liberationem a lacu susceptio- 
nemqueappellat. V gns.5. Psallite Domino sancti 6- 


πρὸς σὲ, καὶ láco µε. Οὖδὸν ἐγένετο μέσον τῆς 
ἐμῆς φωνῆς xal τῆς σῆς χάριτος, ἀλλ᾽ ὁμοῦ τε ἐχέ- 
xpx&a, καὶ πᾳοσῆλθεν ἡ ἴασις, "Ew γὰρ λαλοῦντός 
σου, φησὶν, Epi * ᾿Ιδοὺ πάρειµι. Μεγάλα οὖν δεῖ 
φθέγγεσθχι εὐχόμενον τῷ θεῷ, ἵνα ταχεῖα ἡμῖν En- 
ανατείλῃ (40) ἡ ἴασις. Κύριε, ἀνήγαγες ἓξ δου τὴν 
ψυχήν µου, Περὶ ταύτης της ἰάσεως εὐχαριστεῖί τῷ 
θεῷ ^ κατελθὼν μὲν ἐξ ἀσθενείας cl; ᾧδην, ἀναχθείς 
δὲ ἀπὸ τοῦ ᾧδου διὰ τῆς δυνάµεως τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν 
καταπαλαίσαντος τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτους 
᾿Ισωσάς µε ἀπὸ τῶν καταθαινόντων εἷς λάκκον. 
Πολλαχοῦ μὲν ol λάκκοι ὀνομάζονται τὰ ὑπόχειχ 
ὀρύγματα, εἷς φυλακὴν δεσµίων ᾖῥἘπιτετηδευμένα. 
Οὕτω γὰρ εἴρηται ἓν τῇ ἸΕξόδῳ * "Amo πρωτοτόχου 
Φαχρχὼ ἕως πριωτοτόκο τῆς αἰχμαλωτίδος τῆς tv 
τῷ λάκχιῳ. Αλλὰ καὶ τὸ» Ἱερεμίαν εἷς Aáxxov ἓν- 
έθαλον * καὶ τὸν Ἰωσὴφ ὑπὸ τοῦ φθόνου ol ἀδελφσὶ 
Ad ἐναπέκλεισαν ὕδωρ μὴ ἔχοιτι. ᾿Ἑκάστη oov 
πρᾶξις ἢ ἐπὶ τὰ κάτω ἡμᾶς κατάχει, βαρύνουσα 
ἡμᾶς (46) διὰ τῆς ἁμαρτίας, fj ἐπὶ τὰ ἄνω χουφίζει, 
πτεροῦσα ἡμᾶς πρὸς τὸν θεύν. ᾿Ἔσωσας oov ἐμὲ πρόὀ- 
vepov ὄντα iv. βίῳ πονηρῷ, Κωρίσας ἀπὸ τῶν χατα- 
θαινόντων εἷς τὺν ἐσκότισμένον xai κατεψυγµένον 
τόπον. Τοῦτο οῦν ἐστι τὸ, Ὑπέλαθές µε: ^ τουτέστιν͵ 
᾿Επανήγαχές µε ἀπὸ τῆς εἷς τὸ κάτω φορᾶς, ὡς μὴ 
δοῦναι καιρὸν ἐπευφρανθῆναί µοι τοὺς ἐχθρού:. 0 
οὖν ἀλλαχοῦ εἴρηκεν, ὅτι Καταρτιζόµενος τοὺς πό- 
ὃκς µου ὡσεὶ ἐλάφου, καὶ ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ ἱστων 
µε (47), την tq τὰ ὑψηλά ἑπάνιδον λάκκου ἆπαλ- 


jus.Non continuosi quispiam psalmi verba ore gro- C Az» καὶ ὑπόληψιν ὀνομαζει. Ψάλατε τῷ Κυρίῳ, ol 


fert,hicDomino psallit:sed quicunque ex purocorde 
depromuntpsalimodiam, t 27 et quotquotsuntsancti, 
qui erga Dcum servant justitiam, iiin rhythmis spi- 
ritualibus concinno ordine psallere Deo possunt. 
Quot fornicatores, quot fures hic stant? Quot sunt 
quidolum ac mendaciumin cordeabscondunt?Psal- 
lere quidem putantur,revera autem non psallunt. 
Sanctum enim ad psalmos concinendos sermo invi- 
tat. Non potest arbor malabonos fructus facere ?8, 
neque cor malum vil: verba proferre. Facite ita- 
que arborem bonam,et fruclus ejus bonos ?9, Pur- 
gate corda ut in spiritu fructum feratis, el possitis 
sancti effecti, prudenter Domino psallere. 


ὅσιοι αὐτοῦ. Οὐκ εἶ τις τῷ στόµατι προφἑρει τὰ τοῦ 
ψχλμοῦ ῥήματα, οὔτος ψάλλει τῷ Κυρίῳ ' ἀλλ᾽ ὅσοι 
ἀπὸ xapolaq χαθαρᾶς ἀναπέμπουσι τὰς Ψαλμυδίας, 
καὶ ὅσοι εἰσὶν ὅσιοι, σώζοντες τὴν πρὸς θεὺν δικαιο» 
σύνην, οὔτοι (48) δύνανται ψάλλειν τῷ θεῷ τοῖς ῥ.- 
θμοῖς τοῖς π'ευματικοῖς ἁρμοζόντως ἀκολουθοῦντες. 
Πόσοι ἀπὸ (49) πορνείας ἐστᾶσιν ἐνταῦθα, πόσοι ἀπὸ 
Χλοπης | πόσοι ὁόλον, πόσοι ψευδολογίαν iv ταῖς χαρ- 
δίαις κρύπτοντες! Wahew οἵονται, τῃ ἀληθεί μὴ 
ψαλλοντες, "Ostov γὰρ καλεῖ πρὺς ψαλμολογίαν (90) 
ó λόχος. Οὐ δύνκται δένδρον πονηρὸν καρποὺς 
ἀγχθοὺς ποιεῖν, οὐδὲ ἈΧαρδία πονηρὰ ῥήματα ζωῆς 
ἐκθάλλειν, ἨΠοιήσατε οὖν τὸ δένδρον καλὸν, καὶ 


τοὺς καρποὺς αὐτοῦ καλούς. Καθάρατε τὰς κχρδίας, ἵνα καρτποφορῆτε τῷ πνεύματι, xxl δυνηθητε, ὅτιοι γενόµε- 
p ( ) φ φ d , , γε µε 


vot, ψΨάλλειν συνετῶς τῷ Kuplu. 
4. Et confitemini ΠΕπιογἰᾶ sanctitatis ejus. Non 


4. Kai ἐξομολογεῖσε τῇῃ µνήμῃ τῆς ἁγιωσύ- 


33 [ρα, Lviit, 9 34 Exod. xit, 99. 35 Jerem, xxxviit, θ. 66η, xxxvir, 94. 31 Psal. xvir, 34. 38 Matth. 


vii, 48. 29 Matth, xir, 39. 


(45 Legitur in duobus mss ἐπανατέλλῃ. 

(46) diti et nonnulli inss. βαρύνουσα ημας' sed 
deest ἡμᾶς in majori parte iss. Mox Reg. secun- 
dus ᾿Εσωσάς µε o)v πρότερον ὄντα ἐν τῷ Bp τῷ 
πονηρῷ. 

(41) Editio Paris. ἐπὶ τὰ ὕψη µε ἱστῶν. At uiss. 
septem ut in contextu. Nec ila multo post a'iqui 
mss. προσφέρει τά, 

(48; Colb. secundus ἀλλ᾽ oi ἀπὸ καρδίας καθαρᾶς 
ἀναπέμπουσι τὰς Ψψαλμφδίας ' xai ὅτοι εἰσὶ δίκτιοι 


ἐγγίζοντες τῇ πρὸς Θεόν δικαιοσύνῃ, οὔτοι, etc. Sed 
qui ez corde puro depromunl psalmodiam, οἱ 
quotquot sunt justi qu ad Deijustitiam appropin- 
uant, hi, ctc. Aliquanto post Colb. secundus 
μοῖς τοῦ Πνεύματος, 
(49) Editio Paris. πησοι δὲ ἀπό. Sed νουπ]α 
δέ non legitur in sex mss.,neque in editione Basil. 
(50) Reg. tertius πρὸς ψαλμῳδίαν. Nec procul 
Reg. secundus καθαρίσατε, sed ita, ut lectio alia, 
καθάρατε, in margine ascripta sit. ' 


313 


νης αὐτοῦ. Οὖκ εἶπεν, ἘΕξομολογεῖαθε τῇ ἁγιωσύ/ῃΑ 


αὐτοῦ, ἀλλὰ, T7, µνήμῃ της ἁγιωσύνης αὐτοῦ. 
τουτέστιν, ΒΕὐχαριστεῖτε. Ἡ γὰρ ἐξομολόγησις ἐν- 
ταῦθα ἀντὶ εὐχαριστίίαχς λαμθάνεται, Εὐχαριστεῖτε 
οὖν, ὅτι ἐν μνήμῃ τῆς ὁἁγιωσύνης αὐτοῦ ἐγένεσθε᾽ 
oi πρότερον, διὰ τὸ ἐμθαθύνειν τῇ χαχίᾳ, κα ταῖς 
ἀκαθαρσίαις τῆς σαρκὸς ἐμμολύνεσθχει (51 ), εἰς 
λήθην Άλθετε τῆς ἁγιωσύνης τοῦ ποιήσαντος ὑμᾶς. 
Ὑπὲρ οὖν τοῦ ἐξιλασμοῦ τῶν ἡμαρτ/μένων, ἐξομο- 
λογεῖσθε περὶ τῶν οὐχ ὑγιῶς ὑμῖν προπεπραγµένων. 
"Ott ὀργὴ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ, καὶ ζωὴ iv τῷ ϐθε- 
λήματι αὑτοῦ. Πρότερον εἶπε τὸ σκυθρωπὸν, ὀργὴν 
kv τῷ θυμῷ τοῦ θεοῦ εἶτα τό φαιδρότερον, τὴν 
ζωὴν ἐν τῷ θελήματι αὐτοῦ. Δοχεῖ τουτολογία εἶναι 
τοῖς μὴ δυναµένοις τῆς ἀχριδείας τῶν σημχινομέ- 
νων ἐφάπτεσθαι, τοῦ προφήτου λέγοντος ὀργὴν εἷ- 
ναι (09) ἐν τῷ Ουμῷ τοῦ θεοῦ, ὡς τοῦ αὐτοῦ ὄντος 
ὀργῆς χαὶ θυμοῦ πλεῖστον δὲ τὸ διάφορον. θυμὸς 
μὲν γὰρ ἔστιν ἡ Χρίσις τοῦ ἐπαχθῆναι τάδε τινὰ τὰ 
σχυθρωπά τῷ ἀξίῳ' ὀργῃ δὲ ὁ πύνος ἤδη, καὶ d 
κόλασις ἡ ἀπὸ τοῦ δικαίου κριτοῦ κατὰ τὸ μµέτρον 
τῆς ἀδικίας Ἐπχγομένη. ᾿Απὸ παρ: εἶγματος δὲ 
σαφέστερον ὅ λέγω Ὑενήσεται (53). Σημειωσάμενος 
ὁ ἑατρὸς τὸ φλεγμαῖνον µέρος 43i ὕπουλον, ἐγκρίνει 
τὴν τομὴν ἀναγχαίαν εἶνχι τῳ κάμνοντι, Τοῦτο θυ- 
μὸν ὀνομάζει ἡ Πραφή,. Μετὰ δε τὴν ἐπὶ τῷ βοηθή- 
µατι χρίσιν τοῦ ἱατροῦ Επαχολουθεῖ λοιπὸν ἡ ἐνέρ- 
γεια εἷς ἔργον (54) ἄγουσα τὰ κριθέντα, καὶ ὁ σἰ- 
δηρος τέµνων καὶ ὠὀδύνην ἐμποιῶν τῷ διακοπτο- 


HOMILIA IN PSALMUM XXIX. 
dixit, Confitemini sanctitati ejus, sed, Memorie 


914 


sanctitatis ejus : hoc est, Gratias agite. Confessio 
namque hic pro gratiarum actione accipitur. Gra- 
tias igitur agite, quod in memoria sanctitatis ejus 
sitis : qui prius, utpote profunda immersi malitia, 
et carnis spurcitiis contaminati, in ejus qui vos 
condidit oblivionem veneratis. Itaque ad obtinen- 
dam peccatorum veniam, de his qu: antea a vobis 
non recte gesta sunt confiteamini. V&Rs. 6. Quoni- 
am ira in indignatione ejus, et vita in voluntate 
ejus. Prius triste quiddam dixit, iram in indigna- 
tione Dei:deinde aliquid lzetius, vitam in voluntate 
ejus. Videtur repetitio esse, iis qui significatorum 
intelligentiam accuratam assequi non possunt: 
quandoquidem propheta dicit iram esse in Dei in- 
dignatione, quasi ira et indignatio idem sint, cum 
tamen plurimum differant. Indignatio enim est ju- 
dicium de infligendis merenti certis quibusdam 
tristibus:ira vero labor et supplicium, quod a justo 
judice pro injustitiz? mensura jam infertur. Quod 
autem dico, id exemplo manifestius fiet. Medicus 
si quam partem inflammatione affectam, et sanie 
occulta refertam observaverit, incisionem judicat 
esse mgrolanti necessariam. Illud Scriptura indi- 
gnationem vocat. Sed post prolatam a medico de 
afferendo remedio sententiam, actio landem se- 
quitur, qua quod decretum est perficitur, ferrum- 
que,quod incidit, et dolorem parit incisionem pa- 
tienti,adhibetur. Illud ira Dei appellatum est. Ve- 


pévq, Τοῦτο Ópyh Θεοῦ ὠνόμασται, ᾿Ελθὲ τοίνυν C nias ergo ad propositum, et hujus sententis& conse- 


ἐπὶ τὸ προκείµενον, καὶ εὑρήσεις τὸ ἀχόλουθον τῆς 
Ἐννοίας. "Ότι ὀργὴ iv τῷ Ὀυμῷ αὑτοῦ. Τιμωρίά 
κατὰ τὸ δίκαιον χκρῖμχ τοῦ θεοῦ ζωὴ δὲ ἐν τῷ 
θελήματι αὐτοῦ. Tí οὖν φησιν : "Ότι ὅ μὲν θέλει ὁ 
θεὺς, τοῦτό στι, πάντας µετέχειν αὐτοῦ τῆς ζωῆς" 
τὰ δὲ περιστατικὰ, οὐχὶ τῷ θελήματι αὐτοῦ iwp- 
γεῖται, ἀλλὰ τῇῃ ἀξί τῶν ἡμαρτηκότων ἐπάγεται, 
Τὴν μὲν οὖν ζωην ὁ θεὸς τῷ ἰδίῳ θελήματι ἑκαστῳ 
χαρίζεται, τὴν δὲ ὀργὴν αὐτὸς ἕκαστος ἑαυτῷ θη- 
σαυρίζει (50) 'Ev ἡμέρᾳ ὄργῆς καὶ ἀποχαλύψεως 
καὶ δικαιοχρισίας τοῦ Θεοῦ. Σύνηθες δὶ τῇ Γραφῇ 
προτάσσε.; τὰ σχυθρωπὰ τῶν χρηστοτέρων' διότι 
ἡδίων ἐστὶν η ἀπολαυσις, προκαθηγησαµένων αὐτῆς 
τῶν λυπούντων. ᾿Εγὼ γὰρ ἀποκτενῶ, φησὶ, xal 
Civ ποιήσω. Δευτέρα ἡ εὐεργεία μετὰ τὴν xó- 
λασιν. Πατάξω, κἀγὼ ἰάσομαι. Αὐτὸς γὰρ ἀλγεῖν 
ποιεῖ, xal πάλιν ἀποκαθίστησιν' ἔπαισε, καὶ αἱ 
χεῖρες αὐτοῦ ἰάσαντο, Προλαμθάνεί τὰ xaxoüvea, 
ἵνα μονιμώτεραι ἡμῖν αἱ χάριτες γένωνται, σφοδρῶς 
ἀντιποιηθέντων ἡμῶν τῆς φυλακης τῶν δοθέντων, 
Τὸ ἑσπέρας αὐλισθήσεται κλαυθμὸς, καὶ εἷς τὸ 
πρωὶ ἀγαλλίασις,. Μνήσθητι τοῦ καιρού τοῦ κατὰ τὸ 


50 Rom. in, 5. 9! Deut. xxxi, 89. 32 ibid, 


(51) Epitio Paris. µολύνεσθαι. At aiss.. ἐμμολύνε- 
σθαι. Mox tres mss. ἐξομολογήσασθε. Ibidem Colb. 
secundus ὑμτν πεπραγμένων. 

(52) Deest εἶναι in aliquibus mss. 

. (93) Ubi corrupte legitur in editione nostra Pa- 
Γ6. ᾿Απὸ παραδείγματος δὲ ὁ σαφέστερον ὅ λέγω γενή- 
σεται, Scriptum invenitur in aliquibus mss. ᾿Απὸ 
παραδείγματος δὲ σαφέστερον ὅ, otc., in Reg. vero 


quentiam invenies. Quoniam ira in indignatione 
ejus. Pena, secundum justum Dei judicium : Vita 
vero in voluntate ejus. Quid ergo dicit? Quod Deus 
vult, hoc esse, αἱ viti» ejus sint participesomnes, 
Mala autem non ejus voluntate fiunt, sed merito 
eorum qui peccaverunt inferuntur. Vitam igitur 
cuiqueDeus propria voluntate tribuit:iram vero sibi 
quisque congerit [n die ἰγα, εί revelatiunis, et justi 
judicii Dei*0, Tristia autem ante res ἰίὰ5 collo- 
care solet Scriptura, propterea quod delectatio 
jucundior est, tum, cum que meerorem afferunt, 
ipsam praecesserunt. Ego enim, inquit, occidam,el 
vivere faciam 91. Beneficium pena est posterius. 
Percutiam,et ego sanabo 92, Ipse enim affert dolo- 
rem, et rursus recreat : percussit, et manus ejus 
sanaverunt. Antecedunt mala, quo 198 nobis be- 
neficia stabiliora tiant atque firmiora quippe qui 
tunc magnopere data custodiamus. Ad vesperum 
demorabitur fletus ,etad matutinum latitia.Remi- 
niscere temporis passionis Domini,et verborum in- 
venies intelligentiam. Ad vesperam enim demora- 
tus est flewus in Domini discipulis, cum eum vide- 


tertio ᾽Απὸ παραδείγµατος δὲ ὅ λεγω σαφέστερον γε- 
νήσεται" ex. quo vario verborum ordine errorem 
'ypegrephis objectum esse suspicamur. 

(54) Reg. secundus εἰς £v ἔργον. Mox editio Pa- 
ris. 5 τέµνων. Deest articulus in mss. 

(99) Nostra editio Paris. θησαυρίζειν. Át mss. 0»- 
σαυρίζει. 





915 


S. BASILII MAGNI 


316 


rent incruce pendentem: ad matutinum vero lsti- A πάθος τοῦ Κυρίου, καὶ (56) εὑρήσεις τὰ σηµαεινό- 


tia,cum post resurrectionem currerent,ac faustum 
illum nuntium quo Doininus visus fuisse nuntiaba- 
tur, sibi invicem cum gaudio deferrent. Aut forte 
etiam in universum, vespera seculuni hoc dicitur, 
in quo qui beate fleverint, adveniente postmodum 
matutino,consolationem accipient. Beati enim qui 
lugent ; quoniam ipsi consolabuntur 93. Beati qui 
fleni,quoniam ipsiridebunt?^,Quiigitur dies hujus 
seculi jan consummationem attingentis, et ad 
suum occasum vergentis,in plorandis peccatis suis 
absumpserunt,hi veroillo matutino adveniente gau- 
debunt. Qui entm seminant nunc in lacrymis, in 
exsultatione meten 95, nimirum in faturo szculo. 


μενα. ᾿Εσπέρας yàp πύὐλίσθη ixAaUfpóe τοῖς µαθι- 
ταῖς τοῦ Κυρίου, ὅτε ἔθλεπον αὐτὸν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ 
κρἐμάμενον΄ τὸ δὲ πρωὶ ἀγαλλίασις, ὅτε μετὰ την 
ἀνάστασιν διέτρεχον μετὰ Ὑαρᾶς ἀλλήλοις διδόντες 
τὰ εὐαγγέλα τῆς ὁπτασίας τοῦ Κυρίου. "H τάχα 
καὶ καθολικὼς ἑσπέρα ὁ αἱὼν οὗτος λέγεται, ἐν ᾧ d 
µαχαρίως χλαύσαντες, τῆς πρωίας ἐπελθούσης, πα- 
ρακληθήσονται, ἨΜχκάριοι Ὑάρ cl πενθοῦντες, ὅτι 
αὐτοὶ παρακληθήσονται. Μακάριοι οἱ κλαίοντε, 
ὅτι αὐτοί γελάσουσιν (57). Οἱ οὖν τὰς ἡμέρας τοῦ 
αἰῶνος τούτου ἐπὶ συντελεί ἤδη ὄντος, καὶ πρὸς 
τὰς ἑαυτοῦ δυσμὰς ἀποχλίνοντος (B8), ἐν τῷ zxo- 
κλαΐειν τὰς ἑαυτῶν ἁμαρτίας διχγαγόντες, οὗτοι 


τῆς ἀληθινῆς Ἐκβίνης πρωίας ἐπελθώσης ἁγαλλιάσονται. Οἱ σπείροντες γὰρ Ev δάκρυσι vov, ἐν ἀγάλλιάσει 


θεριοῦσι' δηλαδη πρὸς τὸ µέλλον. 


9. VERS. 7. Ego autem dioi in abundantia mea, B Ὁ. Εγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ εὐβηνί µου Οὐ yi 


Non movebor in eternum. Quemadmodum earum 
rerum qua in foro venduntur copia, civitatis est 
abundantia,etquemadmodum regionem qusfructi- 
bus multis referta est, abundare dicimus : sic et 
anima qusedam est abundantia, dum omnigenis 
operibus repleta est: quam primum quidem multo 
cum labore excoli oportet, tumqueuberi coelestium 
aquarum irrigalione saginari, adeo ut fructum tri- 
cesimum,auL sexagesimum, aut centesimum affe- 
rat 99, ac benedictionem obtineai dicentem: Bene- 
dici apotheco (μα, et reliquie tuo δ1, Nam con- 
stanti& suce qui conscius est, dicet confidenter, 
affirmabitque fore,ut ab adversario non evertatur, 
velut ager plenus,cui benediyitDominus. VEns. 8. 
Domine,in voluntate (ua prosististi decori meo vir(utem. 
In investiganda virtutum ratione qui se exercuere, 
alias quidem virtutes dixerunt ex contemplationi- 
bus constare, alias vero sitas non esse in contem- 
platione: verbigratia, prudentiam quidem ex con- 
templationibus constare, cum de bonis ac malis 
agitur: hinc vero temperantiam oriri, quod specu- 
lamur que sint eligenda aut fugienda: hinc justi- 
tiam quod speculamur, qua distribuenda sint, aut 
non distribuenda:hincfortitudinem,quod specula- 


σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνᾳ. Ώσπερ πόλεώς ἔστιν εὖ- 
θηνία ἡ τῶν ὠνίων κατ’ ἀγορὰ) ἀφθονία (99), καὶ 
χώραν εὐθηνεῖσθαι λεγωμεν τὴν πολλοὺς εὐφορήσασαν 
τοὺς καρπούς οὕτω καὶ της (60) φυχῆς τίς ἴστιν 
εὐθηνία τῆς πεπληρωμένης παντοδαπῶν ἔργων' fv 
πρῶτον μὲν γεωργηθηναι δεῖ φιλοπόνως, καὶ τότε 
ταῖς ἀφθόνοις τῶν οὐρανίων ὑδάτων ἐπιρῥοίαις πιαν- 
θῆναι, ὥστε κχρποφορῆσαι ἐν τριάκοντα, καὶ ἓν ἑξή- 
κοντα, xxl iv ἑκατὸν, καὶ τυχεῖν της εὐλογίας τῆς 
λεγούσης' Εὐλογημέναι αἱ ἀποθηκαί σου, xal τὰ 
Εγκαταλείμματά σου. 0 οὖν αἰσθανόμενος (61) 
τῆς ἑαυτοῦ βεθχιότητος, πεποιθότως lost, καὶ διαδε- 
θχιώσεται μὴ περιτραπηναι (02) ὑπὸ τοῦ ἀνταγωνι- 
ζομένου, ὡς ἀγρὸς πλήρης, Óv εὐλόγησεν ὁ Κύριος 
Κύριε; iv τῷ θελήματί σου παρίσχου (63) τῷ 
κάλλει µου δύναμιν, Οἱ περὶ τὴν ἐξέτασιν τοῦ περὶ 
ἀρετῶν λόγου κατατριθέντες τὰς μὲν τῶν ἀρετῶν ἐκ 
θεωρηµάτων ἔφασαν σωνεστάνχι, τὰς δὲ ἀθεωρήτους 
olov, φρόνησιν μὲν ἐκ θεωρηµάτων συνεστάναι͵ ἓν 
τῷ περὶ ἀγαθῶν xal κακῶν τόπῳ (04). σωφροσύνην 
δε ἐκ τού περὶ τῶν αἱρετῶν καὶ φευκτῶν' δικαιο- 
σύνην δὲὸ ἐκ τοῦ πιρὶ τῶν ἀπονεμητέων καὶ οὐχ 
ἀπονεμητέων xal ἀνδρείαν ἓν τοῦ περὶ δςεινῶν καὶ 
ob δεινῶν κάλλος δὲ καὶ ἰσχὺν ἀθεωρήτους εἶναι 


$5 Matth, v, 5. St Luc. vi, 24. S5 Psal, cxxv, δ, ὅθ Matth. xit, 8... 57 Deut, xxvini, 9. 


(50) Colb. secundus πάθος τοῦ Χριστοῦ xal. 

(57) Legitur in duobus mss. γελάσονται. 

(58) Editi cum aliquibus mss. ἀποχλίναντος. Alii 
ἀποχλίνοντος, melius. Paulo post Reg. secundus ἐπὶ 
δάκρυσι, Mox illa, γὰρ vov, desunt in Reg. tertio. 
Subinde Colb. quartus πρὸς τὰ μέλλοντα. Ibidem 


duo mss, εἶπον, 

59) Celb. secundus ὠνίων  xaz' ἀγορὰν εὐθηνία. 

(80) Editio Paris. καὶ ἡ *n:. Át multi mss. xal 
τηςο 

(61) Reg. secundus, αἰσθόμενος. 

(62) Editi παρατραπηνα.. At septem mss. prater 
Combef. περιτραπῆναι, longe melius. Mox multi 
mss. ὁ Κύριος. Deest articulus in editis. 

(63) Ita sex n,ss. cum editione Basil. Αἱ nostra 
editio Paris. et alii tres mss. παράσχου. Ubi notat 
Nobilius, legi quoque παράσχου. ab Apollinario.et 
n psalterio A&thiopico, atque in aliis quibusdam 

ns. 


(64) Editi et nostri duodecim mss. constanter iv 
τῷ περὶ ἀγαθῶν xal xaxov τόπψ, subobscurius.Cate- 
na vero Corderiana ἐν «f, περὶ ἀγαθῶν xal κακῶν γνώ- 
est, clare qnidem:sed ni fallor, non vere. Nam ma- 
gnus ille tot codicum conseusus facit,ut ita muta- 
tum putem ab aliquo, qui sibi plus justo indulsisse 
credi possit. Idque eo facilius accidisse arbitror, 

uod vox τόπος hic non ita multum convenire vi- 

eatur. Ad verbum : In joco de bonís ac malis. Hoc 
est, Ubi agitur de bonis ac malis, Ubi bona a malis 
discerni oportet.Jam si conjectare nobis liceat,su- 
spicor veterem ipsam interpretationemLatinam in 
causa fuisse, cur Vox γνώσει in Catena Corderiana 
reperiatur. Cum enim Corderius in veteriinterpre- 
tatione editum inveniret in cognitione bonorum ac 
malorum, facile sibipersuasdere potuit interpretem 
veterem γνώσει, Don. τόπῳ, legisse, alque pero 
pretium esse hunc locum restituere, et ila edere, 
uti legisse veterem interpretem putabat. 


317 


HOMILIA IN PSALMUM. XXIX. 


318 


ἀρετὰς, ἐπακολουθούσας ταῖς bx θεωρηµάτων., Κατὰ A mur, qua formidanda sunt, aut non formidanda. 


γὰρ την συμµετρίαν καὶ ἁρμονίαν τῶν τῆς ψυχης 
θεωρημάτῶν, ἔνιοι τῶν σοφρῶν νενοήχασί τὸ κάλλος” 
κατὰ δὲ τὸ ἀποτελεστικὸν τῶν ὑποθαλλομένων ἐκ 
τῶν θεωρητικῶν ἀρετῶν, τὴν ἰσχόν νενοήχασι.Ι]λὴν 
ἵνα καὶ Χάλλος ἐπιγένηται τῇῃ dquyn, καὶ δύναµις 
τῶν δεόντων ἐπιτελεστικὴ, θείας εἷς τοῦτο χάριτος 
χρῄζοµεν. ως τοίνυν ἄνω εἴρηχεν, "Ότι ζωὴ ἐν τῷ 
θελήματι αὐτοῦ. οὕτω vov ὑψοῖ τὸν θεὸν διὰ τῆς 
εὐχαριστίας λέγων λέγω, (69), ὅτι "Ev τῷ θελήματί 
σου παρέσχου «τῷ κἆλλει µου δύναμιν, Καλὸς μὲν γὰρ 
fun» κατὰ τὴν φύσιν, ἀσθενὴς δὲ διὰ τὸ ἐξ ἔπι- 
θουλης τῦ ὄφεως νεχρωθῆναι τῷ παραπτώµατι. 
Τῷ οὖν κάλλει µου, ὃ παρὰ σοῦ ἔλαθον ἐκ τῆς πρώ- 
της Χατασκευης, προσέθηκας δύναμιν τὴν τῶν δεὀν- 
των πραντικήν (66). Καλή μὲν οὖν πᾶσα Quy ἡ 
iv συµµετρίαφ τῶν οἰκείων δυνάµεων ᾿θεωρουμένη΄ 
κάλλος δὲ ἀληθινὸν, καὶ ἐρασμιώτατον, µόνῳ τῷ 
τον νοῦν κεκαθαριένῳ θεωρητὸν, τὸ περὶ την θείαν 
καὶ µακαρίαν φύσιν. Οὐ ὁ Ἐνατενίσας ταῖς µαρµα- 
ρυγαῖς καὶ ταῖς χάρισί, µεταλαμβάνει τι ἀω) αὖ- 
τοῦ, ὥσπερ ἀπό τινος βαφῆς, αἴγλην τινὰ ἀνθηρὰν 
εἷς τὴν οἰκείαν ὄψιν ἀναχρωννύμενος. ᾿Όθεν καὶ Μοῦ- 
σης, τῷ µετειληφέναι τοῦ κάλλους ἐκείνου ἐν τῷ 
ὁμιλεῖν θεῷ, ἐδοξάσθη τὸ πρόσωπον, Ὁ οὖν αἰσθό- 
µενος τῆς ἑαυτού ἀρετῆς, τὴν εὐχαριστικην ταύτην 
ἀφίησι φωνήν, Κύριε, iv τῷ Οελήματί σου παρ- 
έσχοο τῷ Κάλλε µαυ δύναμιν Ὥσπερ δὲ ταῖς 
θεωρητικαλς ἀρεταῖς ἀνθεώρητοι ἀκολουθούσι, τό τε 
χάλλος xai ἡ δύναμις, οὄτως 
ἀθεώρητοι, ^4 τε αἱσχρότης καὶ ἡ ἀσθένεια. Τί γὰρ 
ἀωρότερον xal εἰδεχθέστερον χυχῆς ἑμπαθοῦς; ᾿]δε 
μοι τὸτ θυμούμενον, xal τὴν ἐν αὐτῷ ἁγριότητά, 
θέασαι τὸν λυπούμενον, xa! τὸ ἐν αὐτῷ ταπεινὸν 
καὶ συμπεπτωχὸς τῆς φυχης. Tóv ὃς λαγνείαις ἢ 
Ὑαστριναργίαις ὑποπεπτωκότα , ἢ Φφόθοις ἑπτοημέ- 
νον, τίς ἂν καὶ προσθλέψαι ἀνάσχοιτο; διαθαινούσης 
µέχρι τῶν περάτων τοῦ σώματος της κατὰ Quy 
διαθέσεως ὥσπερ οὖν καὶ τὰ (07) ἴχνη τοῦ κάλλους 
τῆς ψυχΏῆς ἐν τῇ καταστάσει τοῦ ἁγίου διαφαίνεται. 
Προνοητέον τοίνυν τοῦ Κάλλους μῖν, ἵνα καὶ ὁ νυµ- 
φίος Λόγὸς ἀποδεξάμενος ἡμᾶς εἴπῃ "Όλη καλὴ ἡ 
πλησίον µου, καὶ μῶμος οὐκ ἔστιν Bv ool, 


Verum aiunt pulchritudinem ac robur virtutes spe- 
culatrices non esse,cum sintspeculatricibus posterio- 
res. Namex convenientia harmoniaquet 99contem- 
plationum animz,sapientes quidem pulchritudinem 
intellexerunt : at vero ex vi efficiente eorum qu: a 
virtutibus speculatricibus proponuntur,robur com- 
menti sunt. Verumlamen ut et decor anima acce- 
dal, et adsit vis eorum quz officii sunt effectrix, 
nobis ad hoc opus est divina gratia. Ut igitur antea 
dixit, Quoniam vita in voluntate ejus :sic nunc 
Deum gratiarum actione exaltat dicens : [η volun- 
late tua prostitist decori meo virtutem. Pulcher 
quidem eram secundum naturam ; sed languidus, 
propterea quod ex serpentis insidiis peccato mor- 
tuus eram. Pulchritudini ergo mes, quam ex tein 
prima creatione accepi, addidisti virtutem,eorum 
qui ad officium pertinent efficientem.Pulchra igitur 
est anima omnis,qua in propriarum virtutum s y m-- 
metris conspicitur. Pulchritudo autem vera,ama- 
bilissimaque, quam is solus qui puram mentem 
habet contemplari potest, circa divinam ac beatam 
naturam consistit. Cujus fulgores et gratias qui 
intente conspexerit, ab ea velut ab aliqua tinctura 
nonnihil mutuatur, floridum quemdam splendorem 
in propriam faciem imprimens. Unde et Moysis 
facies simulatque ex familiari cum Deo congressu 
pulchritudinis illius parliceps fuit, clarificata est. 
Proinde virtutis su: qui conscius est, hanc vocem 


εἷσί τινες xaxim C grates rependentem emittit: Domine, in voluniute 


lua prastilisti decori meo viriuem.Quemadmodum 
autem e2 virtutes que in contemplatione sit: non 
sunt, virtutes speculatrices sequuntur, puta decor 
el robur : sic sunt quaedam vitia contemplationi 
non subjecta, nempefceditas et debilitas.Quid enim 
invenustius ac deformius dedita affectibus anima? 
Vide,quzso,iratum, et eam quam prz se fert feri- 
tatem. Trislem ac mostum considera, ejusque 
demissionem et animi abjectionem intuere. Quis 
vero libidini aut gulae inservientem, aut terroribus 
consternatum, vel aspicere queat ? cum hac animi 
affectio ad extrema usque corporispervadat,quem- 
admodum e contrario vestigia etiam pulchritudinis 


anime in viri sancti habitu resplendent. Comparanda itaque nobis est isthaec pulchritudo, ut sponsus 
Verbum approbans nos dicat : Tota pulchra, proxima mea, et macula non est in (e 98. 
6. Απέστρεψας δὲ τὸ modswnóv σου, καὶ ive- p. O. Avertisti autem faciem (uam, et factus sum 


νήθην  *etxoaquévoc. Έως μὲν ὅτε, φησὶν, αἱ 
ἀκκῖνες τῆς ἐπισκοπῆς σου ἑπέλαμπόν pot, iy εὖ- 


38 Cant. iv, 7. 


(00) Reg. secundus iv τῷ θελήµατί σου οὕτω 
νῦν ὑψοῖ τὸν Θεὸν διὰ τῆς χάριτος λέγων. Ibidem 
editio nostra Paris. παράσχου. Multi mss. παρ- 
έσχου. 

(66) Regii primus,secundus et quintus cum Col- 
bertinis quinlo et sexto δύναμιν τὴν τῶ» δεόντων 
παρεκτικήν, Vém ea que officii sunt largientem. At 
tres alii mss. Regii et septem Colbertini cum editis 
el cum Catena Corderiana δύναμιν τὴν τῶν δεόντων 
πρακτικήν, Vim eorum qua officii sunt effectricem. 
Aptam quidem et idoneam sententiam ex utra- 


conturbatus. Quandiu enim, inquit, inspectionis tus 
radii mihi aífulsere,in statu firmo atque tranquillo 


que lectione effici posse constat : sed quin πραχτι- 
«ήν legi oporteat, dubitari non posse arbitramur. 
Etenim si nihil aliud,ipsa certe orationis series ita 
legendum esse aperte ostendit. Cum enim Basilius 
paulo ante scripserit, καὶ δύναµις τῶν δεόντων ἐπι- 
τελεστική, debuit sane, si sibi constare voluit, hic 
πρακτικήν scribere, ut vox una alteri omnino re- 
spondeat. Nam τὸ ἐπιτελεστικόν et τὸ TOXATUXO Y 
plane idem valere nemo, opinor, negabit. 


,7) Sic octo mss. At editio Paris. ὥσπερ καὶ 
τ e 


319. 


S. BASILII MAGNI 


320 


vixi;postquam vero averlisti faciem tuam, pertur- A σταθεῖ καταστάσει «xai ἀταράχῳ διῆγον' ἐπειδ δὲ 


batio anima tumultusque deprehenditur. A vertere 
autem faciem suam dicitur Deus tum,cum afflictionis 
tempore tentalionibus expositos relinquit,ut forti- 
tado certantis cognoscatur. Proinde si pax quae 
intellectum omnem superat 3? custodierit corda 
nostra, cupiditatum tumultum confusionemque 
vitare possumus, Cum igitur Dei voluntati aversio 
opponatur, pulchritudini vero et decori virtuti- 
que perturbatio ; utique perturbatio fuerit defor- 
mitas et infirmitas anima, ex alienatione a Deo 
proveniens. Precemur itaque semper nobis ut af- 
fulgeat Dei facies, ut in sancto ac religioso statu 
simus, et mites, eL modis omnibus tranquilli, ex 
animi ad bona pr&éparatione. Paratus 160 sum 


ἀπέστρεψάς σου τὸ πρόσωπον, τὸ ἐμπαθὶς xai τε- 
θορυθηµένον τῆς ψυχῆς ἀπηλέγχθη, ᾽Αποστρέφειν δέ 
λέγεται τὸ ἑαυτοῦ πρόσωπον ὃ θεὸς, ὅταν iv τοῖς 
τῶν περιστάσεω» — xxtpotc ἐγδότους ἀφίῃ τοῖς (68) 
πειρασμοῖς, ἐπὶ τὸ γνωσθηναι το εὔτονον τοῦ ἀγω- 
νιζομένου. ᾿Εὰν οὖν ἡ εἱρήνη ^ ὑπερέχουσα πάντα 
νοῦν «φρουρήσῃ τὰς Χχρδίας ἡμῶν, δυνάµεθα τὴν 
ταραχ ιν καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν παθῶν διαφυγεῖν. 
Ἐπεὶ οὖν ἀντίχειται τῷ μὲν θελήµατι τοῦ θεοῦ d 
ἁποστροφὴ, τῷ δὲ κάλλει καὶ τῃ ὡραιότητι xxl τῇ 
δυνάµει ἡ ταραχή» ci ἂν d ταραχὰὴ (69) αἴσχος 
καὶ ἀσθένεια« ψυχῆς, ix τῆς ἀπὸ Or) αλλοτριώσεως 
ἐγγινομένη. Εὐχώμεθω οὖν ἀεὶ ἐπιλάμπειν ἡμῖν τὸ 
πρόσωπον τοῦ Ooo0. ἵνα ἐν καταστήµατι ὤμεν 


enim, inquit, e£ non sum turbatus €, Vns.O. Ad Β ἱεροπρεπεῖ, καὶ πρᾶοι, καὶ παντὶ τρόπῷ ἀτάρχχοι Ex 


te, Domide,clamubo,et ad Deum meum deprecabor. 
Sape dictum est de clamore ad Dominum,quod sit 
ejus solius qui magna et celestia cupit, clamare. 
Si quis autem parva el terrena a Deo petierit, is 
parva et demissa voce, eaque non ad sublime per- 
lingente, nec ad Domini aures perveniente utitur. 
VEns. 10. Que utilitas in sangusne meo, dum de- 
scendo in corruptionem ? Cur, inquit, clamavi ? οἱ 
qua te Dominnm meum ac Deum meum rogavi? 
Quid, inquit, bona carnis habitudine,aut multo san- 
guine mihi opus est : cur corpus dissolutioni com- 
munistatim tradendum sit? Αί castigo corpus meum, 
et in seroitutem redigo €, υἱ ne vigente, nimisque 


τῆς πρὸς τὰ xaÀà ἑτοιμότητος. ᾿Ητοιμάσθην γὰρ, 
φησὶ, xat οὐκ ἑταράχθην. Πρὸς σὲ, Κύριε, χεχρά- 
ξομαι, xai πρὸς τὸν Θεόν µου ὁςήθήσομαι. Πολλά- 
xi, εἴρηται περὶ τοῦ κεκραγέναι πρὸς Κύριον, ὅτι 
μόνου τοῦ μεγάλα καὶ ἐπουράνια ἐπιθυμοῦντος ἐστι 
το κράζειν. El δὲ σις μικρὰ καὶ ἑἐπίγεια αἰτοίη τὸν 
θεὺν, μικρᾷ χαὶ ταπεινῃ κέχρηται T] φωνῃ, μὴ 
φθανούσῃ tiq ὕψος, μηδὲ ἐρχομένῃ εἰς τὰς ἀχοὰς 
τοῦ Κυρίου. Τίς ὠφέλεια iv τῷ αἵματι µου, ἐν τῷ 
καταθαἰνειν (10) µε εἰς διαφθοράν; T, φησὶν, 
ἐχέκραξα; καὶ περὶ τίνος ἐδεήθην πρὸς σὲ τὸν Κύ- 
ριόν µου καὶ τόν θεόν µου ; Τίς pot χρεία, φησὶ, 
σαρχὸς εὐπαθείας καὶ αἵματος πλήθους, μέλλοντος 


exeestuante meo sanguine, corpulentia occasio fiat C ὅσον οὐδέπω παραδίδωσθαι τῇ xvi) διαλύσει τοῦ σώ-- 


peccati. Carni tuse ne obsequare, somno, balneo, 
ac mollibus culcitris,semper hanc repetens senten- 
tiam:Quaoutilitasin sanguine meo, dum descendo 
in corruptionem?Quid foves quod paulo post inter- 
iturum est ? quid saginas te ipsum et pinguefacis ? 
An ignoras quod quanto pinguius tibicorpus confi- 
cis,tanto graviorem carcerem anime struis? Nun- 
quid confitebitur tibi pulvis,aut annuntiabil verita- 
tem (uam ? Quomodo enim terrestris ac carneus 
homo tibi Deo confitebitur ? quomodo vero etiam 
annuntiabit veritatem, qui neque disciplinis dedit 
tempus ullum, et cujus mens in tanta carnis mole 
defossa est ac obruta ? Ob id igitur carnem meam 
macero, nec parco meo sanguini, qui in carnem 
coalescere solet,ut impedimentum nullum mihi sit 
ad confessionem, neque ad veritatis intelligentiam. 


µατος; Αλλίὑπωπιαζω (71) µο τὸ σώμα, καὶ 
δο)λαγωγῶ, μήπως εὐεκτοῦντος καὶ ὑπερζέοντός 
μοι τοῦ αἵματος, ἀφορμὴ πρὸς ἁμαρτίαν ἡ πολυσχρ- 
χία Ὑένηται, MÀ) χολάχευέ σου τὴν σάρκα ὕπνοις καὶ 
λουτροῖς xal μαλαχοῖς στρώµασινι ἀεὶ ἐπιλέγων τὸ 
Qnpa τούτο Τίς ὠφέλεια àv. τῷ αἷματί µου, ἐν τῷ 
καταθαίνειν µε εἷς διαφθοράν; Τί περιέπεις τὸ 
μικρὸν ὕστερον φθχρησύμενον, τί χαταπιαίνεις σεαυ- 
τὸν καὶ περισαρχοῖς "H ἀγνοεῖς ὅτι Saw. παχυτέραν 
τὴν σάρχα σεἀυτῷ ποιεῖς, τοσούτῳ βαρύτερον τῇ 
Vox fi κατασκευάζεις τὸ δεσμωτήριον; MÀ ἐξομολο- 
γήσεταί σοι χοῦς, fj ἀναγγελεῖ τὴν ἀλήθειάν σου; 
Πῶς γὰρ ὃ χοϊκὸς ἄνθρωπος - καὶ σάρχινος ἔξομο- 
λογήσεταίἱ σοι τῷ θεῷ; πῶς δὲ xai ἀναγγελεῖ τὴν 
ἀλήθειαν (72) ὁ µήτε µαθήµασι κοιρὸν δοὺς α xal 
ἐν τοσούτῳ βάρει τῆς σαρχὸς τὸν νοῦν ἑαυτοῦ συγ- 


κεχωσμένον ἔχων 5 Διὰ τοῦτο τοίνυν ἐκτήχω µου τὴν σάρκα, καὶ ἀφειδῶ τοῦ αἵματος ὅπερ el; σάρχα mé- 
Φυχε µεταπήγνυσθαι, ἵνα μηδὲν µοι $ (75) πρὸς ἐξομολόγησιν ἃ πρὸς τὴν τής ἀληθείας κατανόησιν ἐμ- 


ποδίζον. 
7. VEps.11.Audivit Dominus,et misertusest mei: 


7. "Hxoucs Κύριος, xal ἡλέησέ µε Κύριος ἐγέ- 


59 Philipp. 1v, 7. 40 Psal. cxviu, 60. " ICor. iz, 27. 


(68) Editio Paris. ἀφείη τοῖς. At mas. sex ἀφίῃ. 
Reg. sextus ἀφίησι. Ibidem aliqui mss. ἐπὶ τὸ. 
(69) Illa, εἴη ἂν $ ταραχή, desunt in duobus mss. 
Aliquanto post nonnulli mss. εὐχόμεθα, Alii εὐχώ- 
μεθα. Mox editi Ἴσυχοι καὶ πρᾶοι. Sed vox ἤσυ- 
χοι deest in nostris undecim mss. . 
(10) Colb. quartus perinde atque LXX ἐν τῷ 
καταθήναι, Editi vero et mss. non pauci iv τῷ κα” 
τχθαίνειν, . 
(71) Duo mss. cum textu sacro ὑπωπιάζω, Alii 


duo ὑποπιάζω, corrupte, pro óxomdáto. Nonnulli 
alii ὑποπιέζω. Mox Regii secundus et tertius ὅπερ- 
ζέοντός µου. Editi et alii qnidam mss. ὑπερζέοντός 
μοι. Nec ita multo post Reg. tertius habet ῥητόν 
vo ῥῆμα. Subinde quatuor mss. iv τῷ καταθαίνειν. 
ditio vero Paris. ἐν τῷ καταθήναι, i 
(79) Unus ms. ἀλήθειάν σου. Ibidem editio Paris. 
µαθήσει καιρόν. Sed mss. octo µαθήµασι. 
(19) Illud, 1, deest in Colb. quarto. In eodem 
illo codice statim legitur ἐμποδίζοι. Haud longe 














351 HOMILIA IN PSALMUM XXIX. 309 


νήθη βδηθὀς µου. Mesh τὸ διηγήσασθαι είνα S» A Dominus factus estadjetor mous.Posiquam merra- 
d «phe «b» θεὸν »dsgaite, ilie εὐδὺς αἰσθόμένος t5; ἂν- vit quanam fuerint ους ipse ad Dominum elama- 


τιλήψεως τοῦ Θεοῦ, παρὀρῤμῶν ἡμᾶς πρὸς τῆν τῶν Vit,statim Dei sentiens auxilium, nos ád petenda 
ὁμοίων αἴτησιν, "Ἠκουσε, φησὶ, Κύριος, xxt ἠλέησέ — similia provocat. Audivit, inquit, Dominus,et mi- 
µε Κύριος ἐγενήθη βοηθός µου. Εὐχώμεθκ οὖν séF(us est mei : Dominus fachus est adjutor meus. 


καὶ ἡμεῖίς, xal κράζωμεν τὴν πνξυματικὴν βοὴν, Oremus igitur et no5,ac spiritealem clamerem cla- 
αἰτούμενο, ^& μεγάλα, μὴ ἀντιποιούμενοι τῆς σαρχὸς  memus, non parva petentes, nec carni studentes 
(οἱ γὰρ iv σαραὶ ὄντες, θεῷ ἀρήσαι οὗ δύνανται), (Qui enim in carwe sunt, Deo placere now possunt 49),0t 
ἵνα xal ἡμῶν ἐπεχούσῃ ὃ Κύριος, ἐλεήσας ἡμῶν E et nos exaudiat Deus, *ebilitatem nostram misera- 
ἄσθενες, xal τῆς θείας βοηθείας ἀπολαύσαντες xal tus,atque auxilio divino fruíiti etiam 808 diebmus: 
Ἁμεις εἴπωμεν' CU Εστρεψας τὸν κοπετόν µου sic. Vrns. 12. Convertisti planctum meum ἐπ gaudium 
χαρὰν ἐμοὶ, οὐ τῇ τυχούσῃ ψαχᾷ à ἀπὸ Θεοῦ yapà mihi. Non in qublibot anima inest gaudium Dei : 
ἐγγίνεται, ἀλλ᾽ εἴ τις πολλὰ τὴν ἁμαρτίαν τὰν $ao- sed si quis mullum peccatum suum planxerit, ve- 
τοῦ ἀπεχλαύσατο, ἰσχυροῖς ὀδυρμοῖς καὶ θρήνοις  hementi videlicet luctu, et assiduis gemitibus, pe- 
διηνεκέσιν, ὡς ἐπὶ τεθνεῶτι ἑαυτῷ χοπετὸν inovf,- rinde quasise ipse mortaum plansipset, haie isti 
gato, «o0 τοιούτου ὁ Χοπφτὸς εἰς χαρὰν στρέφετσι. , plancius in gaudium vertitur.Qued autem laudabi- 
"Ot δέ ἔστιν ἐπαινετῶς κόψασθαι, δηλοῦσιν οἱ ἐν lis sitluctus quidam, ostendunt pueriinforo sedea: 
ταῖς ἀγοραῖς καθήµενοι παῖδες, οἱ λέγοντες Ἓθρη- — tesacdicentes: Lamentali sumus vobis,et non plo- 
νήσαμεν ὑμῖν, καὶ οὐκ ἐχόφασθε (74): πὐλήσα-  rastis: cantavimus vobis tíbiis, « non saltastia . 
psv ὑμῖν, καὶ οὐκ ὠρχήσασθε. "Ἔστι δὲ 6 αὐλὸς ὅρ- — Tibia autem instrumentum musicum est, quod fla- 
4avov μουσικὸν πνεύματι συνεργῷ πρὸς τὴν µελ- (ως ope melodie ineervit. Idcirco sancitum quemli- 
φδίαν 4pupvov, Διόπερ οἶμαι πάντα ὅταν προφήτην bei prophetam tibiam per translationem nominari 
αὐλὸν τροπικῶς ὀνομάζεσθαι διὰ ev ἐκ τοῦ ἁγίου arbitror,ob sancliSpirijus molur.Quamebrees,in- 
Πνεύματος αἰνησιν, Διόπερ, Φησὶν, ΒΗὐλήσαμον quit, Cantavimus vobis Εδέέδοί non sallastis.Nam 
ὑμῖν, καὶ οὐχ ὠρχήσασθε. Οἱ γὰρ προφητικοὶ λόγοι — propheticisermonesadhortantsr nos ad sancta pso- 
προτρέπονται ἡμᾶς ἐπὶ τὴν εὕρυθμον τῆς ἁγίας — phetieeoncinnam actionem quee dictal 8 est salta- 
προφητείας ivipysiav, ἅτις εἴρητι ὄρχησις. ᾽Αλλὰ tio.Quin etiam Bosiracausalamentantar prophetes, 
xai θρηνοῦσιν ἡμῖν ol προφῆται, εἷς κοπετὸν ἡμᾶς  adluctumnoscohortantes αέρος prophelicos sermo- 
προκαλούµενοι, ἵνα, εἰς συναίσθησιν ἑλθόντες ix τῶν — nes peccatorum nostrorum conscii effecti, exitium 
προφητικῶν λόγων ἐπὶ τοῖς ἑαυτῶν ἁμαρτήμασι, xx-.— nostrum lugeamus, laboribus ac srumnis carneui 
ταπενθήσωμεν ἡμῶν τὴν ἀπώλειαν, iv xóxow καὶ C nostram castígantes. Tali igitur homini luctuesa ve. 





µόχθοις τὴν cdpxx ἡμῶν κατακιέσαντες (75). Τῷ 
*otoótp τοίνυν περιῤῥήννυται μὲν τὸ πενθικὸν ἓν- 
ὄνμα, B καταπινθῶν ἑαυτοῦ τὴν ἁμαρτίαν περιεθά- 
λετο, Περιτίθεται δὲ αὐτῷ ὁ χιτὼν τῆς εὐφροσύνης, 
xal τὺ ἱμάτιον τοῦ σιωτηρίου, τὰ φαιδρὰ ταῦτα καὶ 
γαμιχὰ ἐνδύματα, οἷς ὁ κεχοσμηµένος ἐκ τοῦ νυμφῦ- 
voc οὐκ ἐκθληθήσεται, Διέῤῥηξες τὸν σάκκον µου, 


καὶ περιέζωσάς µε εὐφροφύνην. Συνεργὸς εἷς µετά- — 


νομαν ὃ Gdxxoq, ταπεινώσεως ὑπάρχων σύμόθολον (16). 
Πάλαι γὰρ ἂν ἐν σάκκῳ, «^l, καὶ σποδῷ καθ» 
ἡμενοι µετενόησά». Ἐπεὶ δὲ ὁ ᾽Απόστολος (77) ἂνα- 
κεχολυμµένῳ προσῴπφ τὴν αὐτὴν εἰκόνα µετα- 

Uca. ἀπὸ δόξης elg δόξαν, εν δοθεῖσαν αὐτῷ 
χάριν ἀπὸ τοῦ Κυρίου ἰδίαν λέγει δόξαν. - 


stis conseinditur,quam cue peccatum suum plan. 
geret, induerat. Denique ei circumponitur tunica 
lgtitie, et pallium selutis, splendida scilicet illa et 
puptialia indumenta, quibus sí quis fuerit ornatus, 
enuptiali thalamo noi ejicietur. Consoidisli saccum 
meum,et circumdedéstime lasiitiu, Saccus adjumen- 
to est ad prenitentiam, cum signer sit humjlitotis. 
Olim enie inquit, in sacco et cinere sedonics pami- 
tentiam egeruni*. Quoniam vere Apostelus, reve - 
lata facie, ad eamdem &maginem transformatur a 
gloria in gloriam'5;idcirco datamsibiaDomino gra. 
tiam, propriam gloriam vocat. VEBs. 13, Ut cuntet 
tib gloria mea . Gloria justi,spiritus qui in ipso est. 


Όπως ἄν p Quisquis igitur spiritu psallit, dicat: Us cantet tibi 


Φάλῃ δι ἡ δόξα µου. Αόξα Φιχαίον τὸ πυεῦμα τὸ ἐν gloria mea.et noncompungar . Nonamplius,inquit, 
αὐτῷ. 0 οὖν φάλλων c) πνεύµατιι, λεγέτω "Όπως adeittam ulla, ob qus jure ae merito cor jneum 


4 Rom. viu, 8. 55 Lac. vii, 3$. 


editio Paris. ἀντιλήψεως sf τοῦ. Sed illud, τᾶς, 
defit in quinque msg. 

n) Toxtos | sacer ἐκλαύσατε, 

15) Colb. quartus πιέσαντες, Statim. plurimi 
mss. περιεθάλετο. Editio Paris. περιεδάλλετο. Ibi- 
dem major mss. περιτίθεται δὲ αὐτοῦ. 

(76) Editio nostra Paris. cum uno Colb. σύµδθου- 
Av, Àt multi mss. σύμδολον, Iidem editio iv 


σάχχῳ, endi, oi πατέρες, etc. At illud, οἱ za- 
3" deest in mse. perinde alque in iione Ba- 
ibidem multi mss. cum editione Dasil. καθή- 


μεναι, Alji mss. cnm editione Paris, καθύμηνοι. 
ParHoL. da. XXIX. 


8) Luc. 1x, 18. 45 IL Cor. ui, 18. 


(77) AHi mss. cum editis ὁ ᾽Απόστολος, Alii 4 
ὄγνος, omissa voce ᾿Απόστολος, Regius secundus 
exhibetutramque leclionem,unamin coptexim,alie- 
ram in margine. Reg. quintus utramqnejunxit, ? 
ἅγιος "AnóaxoAoc. Respicit Basifius ad caput tertium 
secunda Epistole ad Corinthjos vers. λα, ΑΡο.: 
stolus sic loquitur : ᾿Ἠμεῖς δὲ πάντες res 


προσώ τὴν αὐτὴν sixóva pra 
εν δόξης εἰς ὁσέον, Nos vero omnes r d elata fa- 


Cie.... in eamdem imag iem transformamer a 
clariat in claritatem, Ibidem plurimi mss. ἔπει- 
6. 


14 


323 


Α.. BASILII MAGNI 


324 


compungatur, confodiaturque ob peccat mei ime- A ἄν ψάλῃ σοι ^» δόζα µου, καὶ oo ui πατανγῶὼ. 


moriam. DomineDeusmeus.in eternum confitebor 
libi: hoc est, Agam gratias. Cum enim propter poa 

nitentiam mihi veniam dederis, meque, sub!ale pec- 
catorum dedecore, ad gloriam reduxeris, ideo in 
omne evum confitebor libi.Quod eniin tantum esse 
possit temporis intervallam, quod tantorum bene- 
ficiorum oblivionem animi? meg induere queot? 


Οὐχέτι μὴ, Φφησὶ, ποιήσω Zh τοῦ κατανύσαεσθαι 
καὶ καταχεντεῖσθαι τὴν Χαρδίαν ἐπὶ τῇ Oxon (su 
τῆς ἁμαρτίας µου. Κύριε ὁ Θεός µου, slc τὸν 
αἰῶνα ἐξομολογήσομαί σοι avi τοῦ, Εὐχαριστήσω. 
Ἐπειδὴ γὰρ ἔδωκάς pot τὴν ix τῆς µετανοίας συγ- 
χώρησιν, καὶ ἐπανήγαχές µε εἰς δόξαν, τὴν Ex. τῶν 
ἁμαρτημάτων αἰσχύνην περιελὼν, διὰ τούτο εἰς 


πάντα τὸν αἰῶνα ἐξομολογήσομαί σοι. Τί γὰρ ἄν γένοιτο τοσοῦτον ygóvoo διάστηµα, ὅ τῇ ἐμῇ φυχῇ λήθην τῶν 


τηλικούτων εὐεργεσιῶν ἐμποιήσαι δυνήσεται ; 





IN PSALMUM ΧΧΣΧΙ. 
Easultute, justi, in Domino : rectos decet collaudatio. 


4 Scripturis familiaris est exsultationis vox,per- 
quam hilarem ac letum anime statum in. his qui 
lzetitia digni sunt ostendens. Ezsultateitaque.jwsli, 
inDomino ; non cum res domi vobis prospere suc- 
cedunt, non cum bona fuerit corporis habitudo, 
non cum agri fructibus omoigenis referti sunt: sed 
quod Dominum habetis,tali pulehritudine, tali ho- 
nitate,tali sapientia prexlitum.Sufficiat vobisea l:- 
tilia quie in ipso est, Et quisquis in re aliqua quam 
plurimi facit, cum letitia ac gaudio exsultat, ad 
eum modum in ea exsultare videtur. Quapropter 
justos sermo adhortatur, ut suam dignitatem per- 
sentiant ; itemque ut exsultent quod talis Domini 
servi esse dignati sint,in illius servitio cum gaudio 
inenarrabili el cum tripudiis,corde ex 3íflatu dile- 
ctionis boni quasi subsiliente. Si quando tuo cordi 


TOY AYTOY EIZ TON AB' VAAMON. 
᾽Αγαλλιᾶσθε, Blot, ἐν Kuplp* τοῖς εὐθέσι 
πρέπει αἴνεσις. 

4. Συνήθης τῇ loxyf τῆς ἀγαλλιάσεως à φωνὴ, 
φαιδροτάτην τινὰ καὶ περιχαρῃ κατάστκσιν τῆς Ψυ- 
χῆς ἐπὶ τοὶς ἀξίοις εὐθυμίας ἐμφαίνουσα, ᾿Αγαλ- 
λιᾶσθε οὖν, δίκαιο, ἐν Κυρίῳ μὴ ὅταν ὑμῖν εὖ- 
θηνηται τὰ κατὰ τὸν olxov (778), i. ὅταν εὐεκτῆτε 
τῷ σώματι, μὴ ὅταν αἱ ἂρουραι πληθύνωσι χαρπῶν 
παντοδαπῶν' ἀλλ᾽ ὅτι Κύριον ἔχετε, τοιώῶτον μὲν τὸ 
κάλλος, τοιοῦτον δὲ τὴν ἀγαθότητα τὴν σοφίαν τοι- 
oUvov, ᾿Αρχείτω ὑμῖν ἡ ἐπ αὐτῷ εὐφροσύνη. Καὶ 
ἔοικεν b uev! εὐφροσύνης xal χαρᾶς ἐπαγαλλόμενός 
τινι τῶν περισπουδάστων, οὕτως ἁγαλλιᾷν (79) ix 
αὐτῷ. Διὸ τοὺς δικαίους παρορμᾷ ὁ λὸγος αἰσθάνε- 
σθαι μετὰ τοῦ ἀξιώματος, ὅτι τοιούτυ Δεσπὗτο 
δοῦλοι εἶναι κατηξιωθησαν, χαὶ ἐπαγάλλεσθαι αὐτοῦ 
τί δουλείᾳ μετὰ χαρᾶς ἀμυθήτου καὶ σχιρτηµάτων, 
τῆς Χαρδίας οἱονεὶ . πηδώσης τῷ ἐνθουσιασμῷ τῆς 


lux quaedam quasi illapsa,repentinamDei-cognilio- C ἀγάπης τοῦ ἀγχθοῦ. Ei ποτέ σου τῇ καρδίᾳ οἱονεὶ 


nem indiderit, atque animam tuam illustraverit, 
adeo ut Deum diligas, mundum 459 veru ac res 
omnes corporeas contemnas, ex obscurailla et brevi 
similitadiue omnem justorum statum intellige qui 
sequabiliter indesinenterque in Deo delectantur. 
Tibi quidem Dei dispensatione aliquando,sed raro 
ineidit ejusmodi exsultatio,ut te per modicum hunc 
gustum,eorum quibus privatas es, admoneat. At 
vero justo perpetua est. divina ac coelestis leelitia, 
quod semel in ipso inbabitat Spiritus; primus au- 
tem Frucius spirilus est charitas,gaudium,paz 96. 
Exsultate igitur,justi. in Domino. Velut locus ju- 
storum est Dominus capax,in quo qui est,eum lie- 
tari et exsultare oranino necesse est. Fit etiam ju- 


qux ἐμπεαὸν ἆθρδαν Θεοῦ ἔννοιαν ἐνεποίησε, καὶ 
περιέλαμψέ σου τὴι ψυχἠν, ὥστε ἀγαπῆσαι μὲν τὸν 
θεὸν, ακαταφρονῄσαι δὲ χόσµου xal τῶν σωματικῶν 
πάντων, ix τς ἀμυδρᾶς ἐκείνης καὶ βραχείας 
εἰκόνος Ὑνώρισον τὴν ὅλην τῶν δικαίων κατάστα- 
σιν, ὁμαλῶς xat ἁδιακόπως τὴν ἐπὶ τῷ θΘιῷ εὖ- 
φροσύνην κατορθούντων. Σοὶ μὲν γὰρ ἐμπίκτει 
ποτὸ σπανίως ἆκεῖνο τὸ ἀγαλλίαμα κατ οἴκονο- 
μίαν Θεοῦ, ἵνα σε διὰ μικροῦ γεύματος tic ὑπὸ- 
µνησιν ἀγάγῃ olov Ἱστέρησαι (80) τῷ δὲ δικαίῳ 
διαρκὴς ἔστιν ἡ θεία καὶ ἐπουρᾶνιος εὐφροσύνη, 
διὸτι ἄπαξ αὐτῷ ἑνοικεῖ τὸ Πνεύμα πρῶτος δὲ 
Καρπὸς τοῦ. ΠΗνεύματὺς ἐστιν 
εἰρήνη. Ἅ᾿Αγαλλιᾶσθε οὔν, δίκαιοι, ὃἓν Κυρίρ. 


stus,locusDomino,cumiillum in 96 recipit. Qui vero p Οἱονεὶ τόπος χωρητικός ἐστι τῶν δικαίων ὁ Κύριος 


peccat,locuin dat diabolo, non obtemperans ei qui 
dicit : Nolite tocum dare diabolo *': neque Eccle- 
giastp, Si Spiritus ροἱρείαίεπι habentis ascenderit 
super te,locumiuum ne dimiseris 9. In ipso itaque 
Domino exsistentes, et quantnm nobis licel, ejus 
mirabilia speculati, ita ex hac contemplatione cor- 
dibus nostris letitam comparemus. Hectos decet 


46 Gal. v, 22. 


(78) Major pars mss. κατὰ τὸν οἶχον. Editi cum 
duobus aut tribus mss. κατὰ τον βίον, res ad eitam 
spectantes. Diversus non est sensus. Mox duo mss 
ἆρουραι πλλθωσι. Colb. quartus πληθουσι. Reg. 
quintus πληθύνωσι, Editio vero Paria. et alii duo 
C88. πληθύνωσι, 


k 


bv ᾧ τὸν Ὑενόμενον πᾶσα ἀνάγχη εὐθυμεῖσθαι καὶ 
ἐνευφραίνεσθαι. Τἵνεται xal ὁ δίχαιος τόπος τῷ Ku- 
pe, λαμθάνων αὑτὸν bv ἑαυτῷ. Ὁ μὲν ἁμαρτάνιον 
(81) δίδωσι τόπον τῷ διαθὀλῳ, παρακούων τοῦ λέγον- 
τος Μηδὲ δίδτε τὸπον τῷ Suv καὶ τοῦ 
Ἐχκλησιαστοῦ) ᾿Εὰν πνεύμα τοῦ ἐἑξουσιάζαντος 
ἀναθῇ ἐπὶ σὲ, τόπον σου μὴ gl. Ἐν αὐτῷ οὖν 


41 Ephes. iv, 27. 46 Eccle. x, 4. 


(79) Multi mss. οὗτος ἀγαλλιᾷν. Editio Paris.cum 
Reg. quarto et Colb. septimo οὕτως ἀγαλλιῇν. 

(80) Colb. quartus ἀγαγοι ὧν Ἱστέρησαι. Paulo 
post multi mss. διό. Alii διότι. 

(81) Reg. secundus ὁ δὲ ἁμαρ. Regii terfius οἱ 
quartus ὁ μὲν γὰρ. Statim Reg. tertius δότε. 











329 


HOMILIA IN PSALMUM ΧΧΧΙ. 


328 


γενόµενοι τῷ Κυρίῳ, καὶ καθόσον ἐσμὲν δυνατοὶ, κατ- A laudatio.Quemadmodum pesobtortus calceo recto 


οπτεύοντες αὐτοῦ τὰ θαυμάσια, οὕτω συναγάγωµεν 
ἐκ τῆς θεωρίας΄ ταῖς ἈΧαρδίαις ἡμῶν εὐφροσύνην. 
Τοῖς εὐθέσι πρέπει αἵνεσις ^ ὥσπερ σκολιὸς mo): 
ὀρθῷ ὑποδήματι οὐκ ἑναρμόζεται, οὕτως οὐδὲ xap- 
διαις ἕἔνδιαστρόφοις ἃ αἵνεσις τοῦ Θεοῦ ἐπιπρέπει 
(83). Διὰ τοῦτο, οἶμαι, ὡς οὗ πρέποντος τῷ στόµατι 
τῶν δαιμόνων τοῦ περὶ τοῦ Σωτήρος λόγου, ἀφαιρεῖ- 
ται αὐτῶν τὴν ἐξουσίαν, ἵνα μὴ φανερὸν αὐτὸν ποιή- 
σωσι. Καὶ τῷ Πύθωνι ὁ Παῦλος ἐπντιμᾷ, ἵνα μλ 
ἀπὸ ἀκαθάρτου ὁ ἅγιος συνιστῆται, Τοιοῦτον xal 
τὸ, TQ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ θεός, "Ίνα τί σὺ 
ἐκδιηγᾷ νὰ δικαιώµατα µου, «Φιλοτιμώμεθα οὖν 
φυγεῖν «av σκολιὸν ἔργον καὶ στραγγαλιῶδες, καὶ 
κατορθώσωμεν ὡς εὖθη xavóva τὸν νοῦν ἡμῶν καὶ 


non adaptatur ; ita neque distortis cordibuslauda- 
tio Dei convenit. Quapropter, opinor,quoniam ser- 
mo qui de Servatore habetur d:erionum os non de 
cet,idcirco eis adimit facultatem,ut ne manifestum 
ipsum faciant. Et Pythonem increpat Paulus 46, ut 
ne ab impuro sanctus cemmendetur.Tale est hoc, 
Peccatori autem dixit Deus : Quare tu enarras ju- 
stitias veas 9 * Conemur igitur fugere omne opus 
obliquum ac tortuosum; atque mentem nostram et 
animi judicium in modum rect regule dirigamus, 
ut cum recti fuerimus,deceat nos Domini laudatio, 
[ta enim peccati auctor serpens, ebliquus dicitur, 
etgladius Dei inducitur in draconem serpentem tor- 
luosum δὲ. quod spiras ac divortia in itinere faciat. 


τὸ κριτήριον τῆς quync, ἵνα Ὑονομένοις ἡμῖν εὖ- 8 Etenim dum serpentis tractus ducitur, in terra in- 


θέσιν ἐπιπρέψῃ ἡ αἵνεσις τοῦ Κυρίου. "Ocmso γὰρ 
ὁ τὴν ἅμαρτίαν καθηγησάµενος ὄφις σκολιὸς λέγε- 
ται, καὶ ἐπάγεται ἡ τοῦ Θεοῦ µάχαιρα ἐπὶ τὸν ὁρά- 
κονττ Tbv ὅφιν (89) τὸν σκολιὸν, ὅτι πολλὰς ἐκχλί- 
σεις καὶ ἑκτροπὰς ἓν τῇ πορείᾳ ποιεῖται. Συρόµενος 
γὰρ ὁ ὄλκὸς τοῦ ὄφεως ἀνωμάλως τῇ v ἐπισύρεται, 
ἄλλως ὁρμώντων τῶν ἔμπροσθεν, xal πλαγίως ios - 
ποµένων τῶν dine, καὶ πάλιν τῶν οὐὑραίων πρὸς 
τὸ ἐνανείον ἀπονευόντων. "Ωστε ὁ μὲν τῷ ὄφει ind- 
µενος σχολιὸν καὶ ἀνώμαλον xal ἐναντιωμάτων γέ- 
µοντα *bw βίον ἑαυτοῦ ἐπιδείξεται ' ὃ δὲ ὀπίσω K»- 
plou τοῦ Θεοῦ πορευόµενος εὐθείας ποιεῖται τὰς (84) 
τρίδους, καὶ ὀρθὰς τὰς τροχιὰς τῶν ποδῶν αὐτοῦ. 


equaliter imprimitar : cum aliter procedant ante- 
riores partes,etoblique insequantur consequentes, 
et rursum caudzd partesin contrarium vergent.Quare 
qui serpenten! sequitur, suam vitam obliquam in- 
equalemque et contrarietatibus refertam demon- 
strabit ; qui vero pone Dominum Deum incedit, 
rectas semitas οἱ recta vestigia pedum suorum 
facit. Rectus enim. Dominus Deus noster,et qua 
recta sunt vidit faciesipsius!'. Regulae dus sijuxta 
se collocentur, earum rectitudo inter se convenit ; 
si vero distortum lignum ad regulam apponatur, 
obtortum reperitur recto non congruere.Quoniam 
igitur recta est Dei laudatio, recto opus estcorde, 





Eó0hc γὰρ Κύριος ὁ θεὺς ἡμῶν, xal εὐθύτητας (, eiutJausconveniat compelatque.Quo sinemo valet 
εἶδε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. ᾿Εὰν δύο κανόνες d1A4- dicere Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto 9, 
Ἆλοις παρατεθῶσιν, ἡ εὐθύτης αὐτῶν συναρµόζει — quomodo proferes laudem, eum rectum spiritum 
ἀλλήλοις * ἐὰν δὲ διάστροφον ξύλον κανόνι mapzcvt0i, non habeas in tuis visceribus innovatum 53 ? 
ἀσυνάρμοστον εὑρίσκεται τῷ ὀρθῷ τὸ ατρεθλόν, ᾿Επεὶ οὖν εὐθής ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ αἴἵνεσις, εὐθείας 
χρεία καρδίας, ἵνα ἐπιπρέφτ αὑτῇ xxl ἐφαρμόσῃ 5 (89) αἴνος, El δὲ οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον ᾿Ιησοῦν el 
μὴ iv Πνεύματι ἁγίῳ, πῶς ἂν ἐνέγχῃς τὸν alvov, μλ ἔχων τὸ εὖθὲς πνεῦμα ἑἐγκαινισθὲν ἐν τοῖς ἑγκάτοις 
σω : 

κιθάρᾳ, ἐν 


2. Ἐξομολογεῖσθε τῷ — Kuply ἐν 3. VEns. 2. Confitemini Domino in cithara, in 
αὐτῷ. Ἡροτερον iv 


psalterio decem chordarum psallite illi.Primum in 


φαλτηρίῳ — Bexaydplp ψάλατε 

πιθάρᾳ δεῖ Ἰξομολογήσασθαι (86) τῷ Kuplp * tou- 
τέστι͵ τὰς διὰ τοῦ σώματος ὀἑνεργείας ἀποδοῦναι 
ἑναρμονίως. Ἐπειδη γὰρ ἐν τῷ σώματι ἡμάρτομεν, 
ὅτε παρεστήσαµεν τὰ µέλη ἡμῶν δοῦλα τῇ ἁμαρτίᾳ 
sl, τὴν ἀνομίαν, τῷ σώματι καὶ ἐξομολογησώμεθα, 


cithara Domino confiteri oportet ; hoc est,corporis 
actiones concinne absolvere. Quoniam enim 195 
in corpore peccavimus, cum nosira membra serva 
peccato ad iniquitatem prabuimus, corpore etiam 
confiteamnr, eodem utentes instrumento ad peeca- 


τῷ αὐτῷ κεχρηµένοι ὀργάνῳ πρὸς τὴν ἀνάλυσιν τῆς pum dissolvcndum 54, Conviciatus es ? benedicas. 
ἁμαρτίας. "Ελοιδόρησας ; εὐλόγησον. ᾿Ἐπλεονέκτη- — Eripuisti aliena? reddito. Inebriatus es  jejuna. 
σας ; ἀπόδος- ᾿Εμεθύσθης (87); νήστευσον, Ἠλαζο- Superbus fuisti ? esto humilis. Invidisti ? obsecra. 
νεύσω» *axttw)Ünwu. ᾿Εφθόνησας; παρακάλεσον. — Üccidisti ? mortyrium perferas ; vel quod martyrio 


"Eqévtusac ; µαρτύρησον * f τὰ Ἰσοδυναμοῦντα τῷ par est, per confessionem corpus tuum afflige. Et 
49 Act. xvi, 48. 50 Psal. xLix, 16. 51 Isa xxvii, {. 5! Psal. xci, 16; x, 8. 59* [ Cor. xa, 3. 


55 Psal. L, 13. 54 Rom. vi, 19. 


(83) Reg. tertius θεοῦ πρέπει. 
(83) Edilio Paris. τὸν otv. Deest articulus in 
omnibus, quos mihi quidem videre contigit, co- 
dicibus. 
84) Colb. quartus ποιεῖ τάς. . 
(a5 Colb. quarius καὶ ἐφαρμοσθῇ 5. Mox Regii 
terius et sextus cum editione Dasil.conjunctim πως 
&vevi «gc. Editio Paris.cum Reg. quinto separatim 
ἂν ἐνέγκῃς. Reg. secundus cum Colb. septimo πῶς 
ἀνενέγχεις. Colb. quartus πῶς dv ἐνενέγκη τὸν αἴνον 


ὁ gh... bv τοῖς ἐγκάτοις αὐτοῦ; Quomodo is qui 
non habet, elc. 

(86) Ita quinque mss.cum editione Basil. editio 
vero Paris. et nonnulli mss. ἐξομολογείσθαι,. Mox 
editi cum Reg. quarto ἀποδοῦναι ἑναρμονίως, At 
alii quinque mss. ἐναρμονίως ἀποδιδόναι, 

d à Reg. secundus cum Colb. quinto ἐμέθυσας. 
Alii mss.cum editis ἐμεθύσθης, Stam Colb. quin- 
tus ἠλαζονεύθης, 


327 8. BASILII MAGNI 328 
tunc post confessionem, dignus es qui in deca- Α µαρτυρίῳ, διὰ τῆς iopoloríssuc σεαυτού τὸ δώμα 


chordo psalterio Deo psallas 55, Prius enim cor- 
poris actiones oporlet emendari, ut congruenter 
divino verbo convenienterque perficiantur, sicque 
queas'ad rerum intelligibiliam contemplationem 
ascendere. Fortassis enim mens, qu& superna 
qu&rit, psalterium dicta est, quod hujus organi 
structura a superiori parte vim resonantem ac - 
cipit. Corporis itaque opera velut ex iufernis con- 
fitentur Deo : que vero per mentem annuntiantur 
mysteria, e supernis occasionem habent, mente 
velut sonüm per spiritum adipiscente. Qui igitur 
ad omnia praecepta respicit, ex eisque velut con- 
centum ac symphoniam facit, is in decachordo 
psalterio Deo psallit, quod generalia decem pre- 


κάκωσον. Kal τότε μετὰ τὴν ἐξομολόγησιν ἄξος οἵ 
ἐν φαλτηρίῳ δεκακόρδῳ φΦάλλειν τῷ θεῴ (88). δεῖ 
γὰρ πρότερον κατορθῶσχι τὰς διὰ τοῦ σώματος ἕνερ- 
γείας, ὥστε ἁρμονίως τῷ θείφῳ λὸγῳ ἀπκοτελεῖν, καὶ 
οὕτως ἐπὶ τὴν θεωρίαν τῶν νοητῶν ἀναθῆναι. Wail- 
τήριον γὰρ τάχα ὁ νοῦς εἴρηται ὃ τὰ ἄνω ζητῶν, δια 
τὸ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὀργάνου τούτου τὴν ἠχοὖσαν 
δύναμιν ἓκ τῶν ἄνωθεν ἔχειν, Τὰ μὲν αὖν τοῦ σώ- 
µατος ἔργα oloval κάτωθὲν ἐξομλλογεῖται τῷ θε ' 
τὰ δὲ διὰ τοῦ vou ἐπαγγελλόμενα (89) µωστήρια τὰς 
ἀφορμὰς ἄνωθεν ἔχει, οἵονεὶ ἐνηχουμένου διὰ «οὺ 
πνεύματος. ᾿Ὁ τοίνυν ἐπὶ πάσας τὰς ἐντολὰς ἐπιθλέ- 
πων, καὶ οἱονεὶ συνφδίαν αὐτῶν καὶ σιμφωνίαν 


ποιών, οὗτος ἐν δεκακὸρὸμ Ψαλτηρίῳ ψάλλει τῷ θεῷ, 


cepta secundum primam legis traditionem con- Βδιὰ τὸ δέκα εἶναι τὰς γενιχὰς ἐντολὰς χατὰ τὴν 


scripta sunt. VERs.3.Cantate Domino canticum no- 
vum. Hoc est, Non ἐπ vetustate littera, sed in no- 
vitate spiritus Deum colite 56, Qui non corporaliter 
legem accipit, sed illius novit spiritalem sen:um, 
bic canticum novum cantat. Nam vetus et sene- 
scens Testamentum pertransiit, novum vero et 
instauratum canticum doctrine Domini non exce- 
pit, qux juventutem nostram, velut aquile,reno- 
vat 97, ubi corruperimus externum hominem, et 
renovati fuerimus de die in diem 58, Sed et qui se 
ad anteriora extendit semperse ipso recentior fit. 
Quare qui se ipso fit. semper recentior, recentius 
canticum Deo canit. Recentius autem ex more di- 
citur vel id quod est admirabile,vel id quod recens 


πρώτην τοῦ νόµου παράδοσιν γεγραμµένας. ᾿Λσατε 
τῷ Kuphp qeux (00) παινὸν. Τουτέστιν, Mà ἐν τῇ 
παλαιδἔητι τοῦ γράμματος, ἀλλ ἐν τῇ καινότητι 
τοῦ πνεύματος λατρεύετε τῷ Oed. Ὁ μὴ σωμµατινοὺς 
ἐκλαμθάνων «bv νόµον, ἀλλὰ τὸ πνευματικὸν αὐτοῦ 
γνωρζων, οὗτος δει τὸ καινὸν ἆσμα. Διότι τὸ μὲν 
παλαιούµενον καὶ γηράσκον τῆς Διαθήκης διέρη ^ τὸ 
δὲ χαινὸν καὶ ἀνανεούμενον ὥσμα ἡμᾶς της τοῦ Kv- 
βίου διδασκαλίας διεδέατο (90), ἥτις Δνακαινίζει 
ἡμῶν, ὡς ἀετοῦ, τὴν νεότητα, ὅταν φθείρωμεν μὲν τὸν 
ἔξω ἄνθρωπον, ἀνακαινώμεθα 0$ ἡμέρᾳ καὶ Apépq. 
᾽Αλλὰ καὶ ὁ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος dsl. ἔχυ- 
τοῦ Χχινότερος Ὑίνεται, "Ώστε ὁ dtl καινότερος ἕπυ - 
που γινόµενος καινότερον ἆσμα js up θεῷ. Κπινό- 


ortum habuit. Sive igitur incarnationisDomini mo- C τερον δὲ fj τὸ παράδοξον ὑπὸ τῆς συνηθείας λέγεται͵ 


dum admirabilem et natura omni superiorem nar- 
res, recentius ac insolitum canticum concinnis: 
sivetotius mundi per peccatum inveterati regene- 
rationem renovationemque recenseas, 86 resurre- 
ctionis annuntiaveris mysteria, sic quoque novum 
ac recens canticum canis. 


3. Bene psallite ei in vociferatione. Audite prz- 
ceptum. Bene psallite; mente attenta,sincero affe- 
cta. In vociferatione psallite. Velut boni quidem 
milites post partam de hostibus vietoriam,referte 
hymnos auctori 7icloris. Confidite, inquit, ego vici 
mundum 9.Quis hominum adversus diabolum bel - 


fj τὸ προσφάτως παρε)θὸν εἷς τὴν Ὑένειν (92). *Eáv 
τε οὖν τὸν θχυµμάσιον τρόκον καὶ κᾶσαν τὴν φύσιν 
ὑπερθαίνοντα τῆς ἑνανθρωπήσεως διηγ{ τοῦ Κυρίου, 
καινότερον ἆσμα καὶ üévov dieto ΄ üdv τε «xv ἀφαγέν- 
νησιν xul ἀνανέωσιν τοῦ παντὸς κόσμου τοῦ OX) τῆς 
ἁμαρτίας παλαιωθέντος διεξίις, xal τὰ τῆς ἀναστά- 
σεης ἁπαγγέλλῃς μυστήρια, καὶ οὕτω χαινὸν καὶ 
πρόσφατον ἄδεις τὸ ἆσμα, 

3. Καλῶς Φάλατε αὐτῷ iv Arp. ᾽Ακούεεε 
τοῦ παραγγέλµατος. Καλῶς ψἀλάτε ' ἀριτεωρίσοψ 
vj διανοίᾳ, εἰλικρινεῖ «f, διαθέει. Ἐν ἑλκλαγμῷ 
ψάλατε. "Octo τινὲς κἀλοὶ στρακῶται μετὰ «à 
νικητήρια τὰ κατὰ τῶν ἐχθρῶν, ἀνενέγκατε ὕμνους 
τῷ αἰτίῳ τῆς νίκης. Θαρσειτε, φησὶν, ἐγὼ νενίκηπα 


lum gerere possit, nisi ad przsidium potentim im- Ὁ τὸν χόσµον, Τίς ἀνθρώπων Ἱκανὸέ ἀντισιρκτούσα - 


peratoris confugientes, illinc per fidem qu» in 
ipso est, inimicum nostrum ferlamus ac sagittis 


σθαι τῷ πονηρῷ, δὰν μὴ v σκέπῃ τοῦ ἀρχυστρατή- 
xou (98) τῆς δυνάμεως προσφυγόνέες, ἐκεῖθεν ἀπὸ 


55 Psal. xcti, 4. 56 Rom. vit, 6. 57 Psal, cu, 5. 58 IT Cor. iv, 16. 59 Joan. xvi, 13. 


(88) Reg. secundus cum altero ms. ψάλλειν τῷ 
Koplip. Alii mss. τῷ θεῷ. Nec ita multo post editio 
Paris. ὥστε ἐναρμονίως. At. quinque mss. ὥστε àp- 
µουίως. Statim Colb. quartus θεωρίαν «ov νοηµά- 


των, 

89) Nostra editio Paris. et nonnulli mss. ἔπαγ- 
γελλόμενα, Alii sex mss. ἀπαγγελλόμενα. Ohiter 
monebimus. mutilum esse hunc locum in multis 
mss., qui sic habent : Μυστήρια ἄνωθεν ἔνηχου-- 
uévou διὰ τοῦ πνεύματος ' ὁ τοίνυν, Sed integer in- 





i. 


venitur in Regiis tértio et quarto et 1n Colb. sep- 
timo. 

(90) Reg. secundus eum Coisl, φσάτε ἀὐτῷ deus, 

ωδή secündus cum Colb. primo ἐδέξατο. 
Mox codices seX ἀνάκαινούμεθα. o Pati. àvs- 
καινώμεθα. Reg. quartas ἀνακαινιζόμεθα. 

(99) Ita quinque mss. Editio Paris. vé*wrerv. 

(93) Notat Combefisius vocet ἀρχιστράη 
Josue v, 14, sumptam esse: qna male intellecta 
abutebantur Ariani. 


329 


HOMILIA IN PRALMUM XXXII. 


390. 


τής iv αὐτῷ πἰστεως βάλωμεν (04) ἡμῶν τὸν ἐχθρὸν, A impetamus? Bene igitur psallite in vociferatione. 


καὶ τοξεύσωµεν; Καλως οὖν ψάλατε ἐν ἀλαλαγμῷ, 
"Ἔστι δὲ ὁ ἀλαλαγμὸς φωνή τις ἄναρθρος, συμφώνως 
ἀλλήλοις τῶν συνασπιζόντων ἐν τῷ πολέμῳ συν- 
επηχούντω». Ἐν συμφωνίφ οὖν καὶ ἐν συµπνοίᾳ, καὶ 
τῇ διὰ τῆς ἀγάπης ἑνώτει ψάλατε. Τί οὔν δεί doy 
τας λέγειν ; "Ow εὐθὴς ὁ λόγος τοῦ Κυρίω. δΔιὰ 
τοῦτο πρότορον τοὺς εὐθεῖς χχλεῖ (05) πρὸς τὴν 
αἴνεσιν, ἐπειδὴ εὐθής ἐστι καὶ ὁ µέλλων δοξάζεσθαι 
Λόγος, 0 τοῦ Κυρίου, ὁ ἐν àpyT Ov πρὸς τὸν θεὸν, 
καὶ θεὺς Qv, Εὐθὴς οὔν» 6 Πατήρ * εὐθὴς ὁ Υἱός * εὖθὲς 
τὸ ἅγιον Πνεύμα Καὶ πάντα τα ἔργα αὐτοῦ iv 
πίστει. Τί ἐστιν ὃ λέγει ; ᾿Εργον ὁ οὐρανὸς, ἔργον ἡ 
^. ἔργον ἡ θάλασσα, ὁ ἀλρ, τὰ ἄψυχα πάντα, τὰ 
ἔμψυχα, τὰ λογικὰ, τὰ ἄλογα. Πώς οὔν ἐν πίστει 
πάντα ; ποίχ πίστις ἓν τοῖς ἀφύχοις ; ποία πίστις ἡ 
τῶν ἀλόγων ; lola δὲ πίστις ἐν τῷ λίθῳ ; mola δὲ 
πίοτις ἓν τῷ xovi ; Οὔτε ἄφυχον, οὔτε ἄλογον ἐν 
πίστει. Ἡ μέντοι ἀπόφασις οὐδὲν ὀὠπεξείιλετιο (096), 
ἀλλὰ πάντα περιείληφεν εἰποῦσα * Ἠάντα τὰ ἔργα 
αὐτοῦ i» πίστει. Τί οὖν ἐστιν ὅ λέγει; ᾿Εάν τε οὐ- 
pxvbv, φησὶν, ἴδῃς, καὶ τὴν ἐν αὐτῷ τάξιν, πἰστεώς 
ἐστιν ὀδηγός * δείκνυσι γὰρ τὸν τεχνίτην δι ἑαυτοῦ * 
bàv τε τὰς περὶ τὴν γῆν διακοσμήσεις, πάλιν καὶ διὰ 
τούτων αὔξεται σοι η περὶ τὸν θεὸν πίστις. Οὐ γὰρ 
σαρχἰίνοις ὀφθαλμοῖς καταμαθόντες τὸν θεὸν, πεπι- 
στεύχχμεν εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ τῇ τοῦ νοῦ δυνάμει διὰ 
τῶν ὁρωμένων τὸν ἀόρατον καθορῶμεν. Πάντα οὔν τὰ 
ἔργα αὐτοῦ ἐν πίστει, Καὶ τὸν λίθον Χαταμάθηῃς, ἔχει 
καὶ αὐτός τινα τῆς δυνάμεως τοῦ πεπκοιηχότος ἀπό- 
Seb  κἂν µύρμηκα, κἂν ἐμπίδα, xd» µέλισσαν. 
Πμλλάκις καὶ ἐν τοῖς µικροτάτοις ἡ σοφία το ὃη- 
μιο22γοῦ διαφαίνεται. Ὁ Ὑὰρ οὐρανὸν διαπλώτας, 
καὶ τὰ ἅπλτα μεγέθη τῶν πελχγῶν ἀναχέας, οὔτός 
ἐστν ὁ κχὶ τὸ λεπτότατον κέντρον τῆς µελίσσης xot- 
λάνας ὥσπερ αὐλὸν, ὥστε δι’ αὐτοῦ τὸν ἵὸν ἀποχεῖ- 
σθχι. Πάντα ov τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πίστει. Μηδέν σοι 
ἀπιστίας ἐφήδιον Esto, Mi) εἴπῃς ^ Ὡς ἔτυχε, γέγονε 
τοῦτο, καὶ αὐτομάτως ἀπήντησε τόδε, 0ὐδὲν ἄτχατον, 
ϱὐόὲν ἀόριστον, οὐδὲν εἰκη γε,όµενον, 0203 ὡς ἔτυχε 
φερόμενον ἐν τοῖς οὖσιν. " H, Καχὰ συωυχία, ^, Π.- 
vnoa ὥρα. ᾿Απαιδεύτων αὔται αἱ φωναἰ. Οὐχὶ δύο 
στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖταιν καὶ Ev ἐξ αὐτῶν οὐ 
πεσαῖται ἄνευ τοῦ θείου θελήµατος (07). Πόσαι αἱ 
τρίχες τῆς κεφχλᾶς { Mía αὑτῶν οὐκ ἔστιν ἔπιλελη- 
σµένη. ᾿θρᾷς τὸν θεῖον ὀφθαλμὸν, ὡς οὐδὲν τῶν µι- 
χροτέτων τὴν Ἐπισκοπὴν αὐτοῦ διαφεύγει (08) ; 
᾽Α΄απᾷ ἐλεημοσύνην «καὶ «κρίιν ὁ Κύριο’ τοῦ 
ἑλέους  Kuploo πλήρης d vh. Ei καθ ἑαυτὴν 
ὑπῆρχεν ἡ τοῦ Otoo xoiste, ἀποτόμως ἡμῖν xatà τὴν 
ἀξίαν ἡμῶν ὁποδιδόντος πρυς ἃ ἐποιήσαμεν, moa ἦν 
ἐλπίς; τίς ἂν ἐσώθη τῶν πάντων» NOv δὲ ᾽Αγαπᾷ 


90 Joan. 1, 1. 9t Matth. x, 29. 62 ibid. 30. 

(94) Sic Regii quarius et seztus cum Colb.quar- 
to. Ediiio ΡαΓἱΦ.βέλλιµε;, Mox Reg. secundus cum 
Colb primo τοξεύωμεν. Statim Colb. quartus ἔστι 


àp ὁ, 
' (95) Colb. quartus ἐκαλει, Ibideis. novem mss. 
cum editione Basil. Ἐπειδὴ οὗτος ἐστι. Editio Pa- 


Est autem vociferatio voz quedam confusa, cum ii 
qui inbelloseinvicem agmine conferto adoriuntur, 
consonam vocem edunt. Itaque in concentu et in 
concordia, et in charitatis conjunctione psallite. 
Quid igitur psallentes dicere oportet? Nimirum 
154 VEns.4 : Quod rectumestverbum Domini.Id- 
circo rectos prius ad laudationem vocat, quod re- 
ctum est etiam illud Domini Verbum, quod erat 
vlori« afficiendum, quod in principio erat apud 
Deum,et Deus erat 60, Rectus itaque Pater, rectus 
Filius,rectus Spiritus sanctus. £t omnia opera ejus 
in fide. Quid est quod dicit? Opus est celum, 
opus lerra,opus mare, aer, inanimata omnia, ani- 


p mala, rationalia, irrationalia. Quomodo igitur in 


fide omnia? Qusnam in inanimatis fides? qualis 
est fides brutorum? Quznam fides in lapide? rursus 
qua fides in cane? Nequein inanimatum,nequebru- 
tum in fide est. Hec tamen sententia nihil excepit, 
sed omnia comprehendit, dicens:Omnia opera ejus 
in fide. Quid igitur est quod dicit? Sive, inquit, 
contemplare celum ejusque ordinem, fidei dux 
est; arlificem enim per se ipsum ostendit : sive 
lerra ornatum, rursus quoque hoc pacto augetur 
lua in Deum fides, Non enim carneis oculis Deum 
e.locti,in ipsum credidimus,sed vi mentis per vi- 
sibilia in*isibilem conspicimus. Omnia ergo opera 
ejus in fide Sive lapidem consideraveris, habet 
etiam ipse aliquam potenti: conditoris demonstra- 


C ti nem ; sive formicam, sive culicem, sive apem. 


Sepe vel in minimis elucet opificis sapientia. Qui 
enim celum expandit, el immensam pelagi vasti- 
latem effurit, ille ipse estqui tenuissimutn eliam 
apis aculeum veluti fistulam excavavil,ut per id vi- 
rus effundatur. Omnia igitur opera ejus in fide. 
Nulla tibi sit incredulitatis occasio, Ne dixeris : 
Hoc temere factum,et illud casu evenit. Nihil in- 
ordinatum est, interminatum nihil, nihil frustra 
factum, neque quidquam rerum fortuito fertur. 
Neque dicas : Malus vasus, aut Prava hora. Voces 
ipse sunt ineruditorum. Nonne duo passeres asse 
veneunt. et unus ex illis non cadel sine divina vo- 
luatate 91? Quot capilli capitis! Unus ex his tradi- 


D tus non estoblivioni?*, Vides divinum oculum,quo- 


codo nihil minutissimarum rerum inspectionem 
ejus effugiat? Vgns.8. Diligit misericordiam et ju. 
dicium Dominus: misericordia Domini plena est 
terrà. Si a: paralim et secundum se Dei judicium 
fore! : ita αἱ nobis severe pro meritis eorum que 
egimus,rependeret, qua: spes superesset? quis ex 
omnibus salvus fieret? Nunc autem Diligit miseri- 
cordiam et judicium. Posteaquam misericordiam 


Tis. ᾽ὐπειδὴ 004 lavi. 

(96) Colb. quartus ὑφεξείλατο. Reg. tertius cum 
Colb, primo ὑφεξείλετο Regii quartus et sextus 
ὑπεξείιλετο, 

(97; Colb quartus θείου βουλήματος. 

(98) Reg. tertius φεύγει. 


381 


num stantem constituit,ita singulos adducit in ju- 
dicium. Si iniquitates observaveris, Domine, Do- 
mine,quis sustinebit 6959 Neque misericordia sine 
judicio, neque judicium sine misericordia. Ante 
judicium igitur diligit misericordiam, et post mi- 
sericordiam, venit ad judicium. Hec autem inter 
se conjuncta sunt : misericordia cum judicio : ne 
aut misericordia sola mollitiem pariat, aut judi- 
cium solum afferat desperationem. Vult tui mise- 
reri judex,teque miserationum suarum facere par- 
ticipem : si modo post peccatum reperit te humi- 
lem,contritum, prava opera multum deplorantein, 
ac ea que clam facta sunt evulgantem citra pudo- 
rem, rogantem fratres tibi ut sint adjumento ad 
accipiendam medelam. Uno verbo si commisera- 
tione 135 dignum viderit, abunde tibi suam im- 
pertietur misericordiam ; si vero cor ponitere 
nescium, mentem superbam, animum futuro 819” 
culo non credentem, ac nullum judicii tiinorem 
conspexerit, tunc in te judicium diligit lta enim 
bonus ac humanus medicus fomentis prius ac re- 
mediis mollibus tumorem sedare conatur : post - 
quam vero viderit molem nihil remittere,atque in- 
duratam renili ; tam demum rejectis oleo ac mol- 
liore curandi ratione, ferri usum adhibet. Diligit 
igitur misericordiam in poenitentibus : diligit vero 
in obstinatis judicium.Tale quid [saias etiam dicit 
Deo : Misericordia tua in. pondus 9*. Nam et ille 


S. BASILII MAGNI 
velut sibi assidentem et ante regium judicii thro- A ἐλεημοσύνην καὶ κρίσιν. 


332 


Olovsi πάρεδρον ἑαυτῷ 
(99) τὴν ἐλεημοσύνην ποιἠσάµενος, xal προθληθεῖσαν 
"p βασιλικῷ τῆς κρίσεως θρόνῳ, οὕτω παράγει cl; xol- 
σιν ἕκαστον. ᾿Εὰν ἀνομίας παρατηρήσῃς, Κύριε, 
Κύριε, τίς ὑποστήσεται ; Οὖὔτε ἡ ὀἑλεημοσύνη axo 
τος, οὔτε ἡ χρίσις ἀνελεήμων, Πρὸ της χρίσεως οὖν 
ἀγαπᾷ ἑλεημοσύνην, «xl μετὰ τὴν ἐλεημοσύνην 
ἔρχεται ἐπὶ τὸν κρίσιν, Ταῦτα δὲ ἀλλήλοις συν- 
έζευκται, ὁ ἔλεος μετὰ τῆς κρίσεως, ἵνα μήτε ὁ ἔλεος 
μόνος κχαυνότητα ἁμποιήσῃ, µήτε μόνη Ἡ κρίσις 
ἀπόγνωσιν ἑνεργάσηται. Βσύλεταί σε [λεῆσαι, καὶ 
τῶν ἑαυτοῦ οἰκτιρμῶν μεταδοῦναι ὁ κριτής * ἀλλ ἐει 
εὗρῃ σε μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ταπεινὸν, συντετριμ» 
µένον, πολλὰ μεταχλαύσαντα ἐπὶ τοῖς πονηροῖς ἔργοις, 
τὰ Ὑενόμενα χρυφῇ ἀνεπαιοχύντως δημοσιεύσαντα, 
δεηθέντα ἁἀδελφῶν (1) συγκαμεῖν σοι πρὸς τὴν ian, 
ὅλως ἐλεεινόν σε γενόµενον ἐὰν (Un, ἄφθονόν σοι τὴν 
ἑαυτοῦ ἐλεημοσύνην ἐπιχορηχει ΄ ἐὰν δὲ καρδίαν 
ἀμετανόητον, «φρόνημα ὑπερήφανον, ἀπιστίαν τοῦ 
αἱῶνος τοῦ μέλλοντος, ἀφοθίαν τῆς κρίσεως, τότε 
ἀγαπᾷ ἐπὶ coi τὴν κρίσιν. ᾽ως γὰρ ἱατρὸς ἐμμελὶς 
καὶ Φφιλάνθρωπος κατανιλήμασι πρότερον καὶ πι- 
ῥιπλάσµασιν ἁπαλοῖς πειρᾶται καταστεῖλαι τὸ οἵδη- 
µα * ἐπὰν δὲ (3) ἴδῃ ἀνενδότως καὶ σκληρῶς &vuv- 
ποῦντα τὸν ὄγχον, ῥίψας τὸ ἄλαιον xal τὴν μαλσκὴν 
ἀγωγὴν, αἱρεῖται λοιπὸν τὴν τοῦ σιδήρου psu. 
᾽Αγαπᾷ οὖν ἐλεημοσύνην ἐπὶ τῶν μετχνοούντων ' 
ἀγαπᾷ δὲ καὶ κρίσιν ἐπὶ τῶν ἀνενδότων, Τοιοῦτόν τι 
καὶ ὁ Ἠσαίας λέχει τῷ Op, ὅτι Ἡ ἐλεημοσύνη 


misericordiam cuim judicio exhibet ejus,qui libra, C σου εἷς σιαθµόν (3). Καὶ γὰρ κἀκεῖνος τὴν μετὰ 


et numero ac pondere pro cujusque merito vices 
rependit. 


4. Misericordia Domini plena est terra. Hic dis- 


κρίσεως ἐλεημοσύνην παρίστησι, — tovd καὶ ἀριθμῷ 
καὶ σταθμώ κατὰ τὴν ἑκάστου ἀξίαν ἄντιμετρουν- 


τος. 











juncta est à judicio misericordia. Sola enim ῥδιέζευκται ἀπὸ cc κρίσεως ὁ ἔλεος. Μόνου γὰρ τῶ 
misericordia Dumini plena est terra, judicio in  iX£ouc Κυρίου πλήρης ἡ Υὴ, τῆς κρίσεως εἷς τὸν 
constitutum tempus reservato. Hic itaque iise- ὠρισιμένον καιρὸν ταµιευθείσης. Ἐνταῦθα μὲν οὖν 
ricordia est sine judicio : nun enim venit ut ju- ᾖἔἕλεός ἐστι χωρὶς κρίσεως οὗ γὰρ ἆλθεν ἵνα κρίνη 
dicet mundum,sed ut salvet mundum 65. Illic vero τὸν κόσμον, à ἵνα σώστι τὸν χόσµον. Εκει ὃ 
non est misericordia judicium, propterea quod οὐκ ἔστιν ἡ χρίσις χωρὶς ἑλέος, διὰ τὸ μὰ ὀύνα- 
homo a sordibus purus reperiri nequeat, si vel σθαι ἄνθρωπον χαθαρὸν εὑρεθῆναι ἀπὸ ῥπο, μη” 
unam diem vixerit 66,Quaresi quis malitiam quo- δὲ ἐὰν µία ἡμέρα f τῆς Ὑενίσεως αὐτοῦ (4). σι 
tidie grassantein, et fragile hominum genus, ha- άν τις tóm τὴν χαχίαν ὀσημέραι νεµοµένην, καὶ € 
bita peccatorum ratione, innumeris mortibus «| ἐπίκηρον γένος τῶν ἀνθρώπων ἄξιον µυριων θτνά- 
dignum videat, admirabitur divitias bonitatis Dei, των, ὅσον ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι τυγχάνον, θαυμάσει 
patientizque ipsius, et lenitatis 67. Sane dum in τὸν πλοῦτον τῆς χρηστότητος τοῦ θεού, xal τῆς ἀνοχῆς 
terra sumus, misericordia opus nobis vst,Nam qui αὐτοῦ καὶ τῆς µακροθυµίας. Ἐν cà Υῇ μέντοι ὄντες 
in ccelis versantur,digni sunt,qui beati predicen- «oo ἑλέος χρῄζομεν. Οἱ γὰρ kv τῷ οὐρανῷ τοῦ μα” 
tur,non quorum misereamur. Áut fortassis pro- καρίζεσθαἰ slow, ἀλλ’ οὐχὶ τοῦ ἐλεεῖσθαι ἄξιο. "H 
pter condemnationem in nos ob peccatum prolatam τάχα διὰ τὴν ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἡμῖν ἐπενεχθεῖσαν κα” 


65 Psal. cxxix, 3. θὲ σα, xxviu, 17. 65Joan. ji, 17. 66 Job. xiv, 4, 5, juzta LXX. 97 Rom. n, &. 


(99) Nonnulli mss. ἑαυτοῦ. Alii ἑχυτῷ. Nec ita 
multo postseptem mss. παρατηρήσῃ. Reg quartus 
et Colb. septimus cum editis et cum textu sacro 
Μι Infra Reg. secundus ἐργάζηται. oleum praetermissum nan-oportuit,quod in primis 

(4) Reg. quintus cum Colb. primo ἀλελφόν.Νεο — ad talem tractandi modum pertinere notum est. 
aliter videtur legisse interpres qui vertat : Si fra- (2 Colb. quartus εἰς στάθµιον. 
trem oraverís.Editio Paris.cum multis mss.,àósÀ- 4) Reg. secundus et Colb. primus τῆς yt" 
φῶν. Áliquanto post Colb. primus ἐπὶ σοῦ τήν. σεως. Mox Colb. quartus καὶ τὸ ἐπίκαφον, (έΜ40” 

(2) Reg. secundus ἐπειδ' ἄν δέ. Mox edi cum rariwm. 


quibusdam mss.«v ἔλεον. At Colbertini primus el 
quartus cum Reg.quarto τὸ ἔλαιον,ορ{ίΠθ. Etenim 
cum hic sermo sit de molliore curandi ratione, 





333 


HOMILIA IN PSALAUM XAXXII. 





334 


ταδίκην 47, λεγόμεθα ἡμεις ol ἀκούσαντες παρὰ θεοῦ A terra Jicimus nos qui illad a Deo audivimus: Terra 


τὸ, Γη et, καὶ εἰς 43v. ἀπελεύστ ^. o5 πλήρεις ἐσμὲν 
τῶν οἴκτιρμ iv τοῦ Θεοῦ  Νεκροὺς γὰρ ὄντας ἡμᾶς 
ταῖς ἁμαρτίαις καὶ τοῖς παρκπτώµασιν ἐλεήσας ὁ 
θεὸς συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ. Τῷ λόγῳ Κυρίου 
ol οὐρανοὶ ἑστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύματι τοῦ 
στόματος αὐτοῦ πᾶσα Ἡἡ δύναμις αὐτῶν. Ποῦ οἱ 
τὸ Πνεῦμα ἐξουθενοῦντες ; ποῦ ol χωρίζοντες αὐτὸ 
ἀπὸ τῆς δημιωργικῆς δυνάµεως; ποῦ ol τῆς πρὸς 
Πατέρα καὶ Ἰὸν συναφείχς αὐτὸ διατέµνοντες ; 
ΟΑκουέτωσαν τοῦ ψαλμοῦ λεγοντος * Td λόγῳ Κυρίου 
ot οὐρανο ἑστερεώθησαν, καὶ τῷ πνεύκατι τοῦ 
στόµατος αὐτοῦ πᾶσα 4 δύναωις αὐτῶν. Οὔτε 


es, et in terram ibis 68.Ροττο repleti surous Dei η - 
serationibus; cum enim Mortui essemus delictis et 
peccatis, misertusDeusrivificavit nos cum Chris(088. 
VEns.6. Verbo Domini celi firmuti sunt, et spiritu 
oris ejus omnisvirtuseorum.Ubi sunt qui Spiritain 
floccifaciunt ? ubi sunt qui illum a potentia crea- 
trice separant? ubi qui ipsum a Patris ac Filii con- 
junctione dirimunt? Audiant psalnium dicentem : 
Verbo Dominicali firmati sunt, et spiritu oris cjus 
omnisvirtius eorum.Neque enim Verbum existima- 
bitur communis hzc locutio esse,que ex nomini- 
bus ac dictionibus consistit : neque Spiritus vapor 


γὰρ Λόγος (5), ἡ κοινὴ αὕτη λαλιὰ, νοµισθήσεται d£ ἵη aera diffusus; sed et Verbum,quod in principio 
ὀνομάτων xxi ῥημάτων τὴν σύστασιν ἔχουσα, οὔτε τὸ g erat apud Deum "70, et. Spiritus sanctus, qui hanc 
Πνεύμα ἀτμὶς εἷς ἀέρα διχχεοµένη * ἀλλὰ καὶ Λόγος ὁ proprie sortitus est appellationem.Quemadmodum 
ἐν 15,7 ὢν πρὸς τὸν θεὸν, xal Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ igitur Verbum opifex firmavit ccelum, sic Spiritus 
Ἰδίως τῆς προσηγορίας ταύτης τειύχτκεν, "Oc οὖν ὁ qui ex Deo, quia Patre procedit, hoc est, qui ex 
δημ.ουργὸς Λόγος ἑστερέωσε τὸν οὗὖραν»ν, οὕτω τὸ Oreillius est (ut ne ipsum externam quamdam rem 
Πνεύμα τὸ ἐκ τόὀῦ Θεοῦ, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἔκπο- aul creaturam esse judices, sed tanquam hyposta- 
ῥεύεται (τωτέστιν, ὃ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ, ἵνα μὴ Sim ex Deo habentem glorifices), omnes ejus vir- 
τῶν ἔξωθέν τι xal τῶν κτισμάτων αὐτὸ κρίνῃς, ἀλλ tutes simul intulit.Itaquecclestis omnis virtus Spi- 


ὡς ἐκ θεοῦ ἔχον τὴν ὑπόστασιν δοξάζῃς), ἁπάσας τὰς 
iv αὐτῷ δυνάµεις συνεπέφερε, Τῷ οὖν Πνεύματι πᾶ- 
σα $ ὀῥύναμις Cà ἐπουράνιος (0) ἑστερεώθη * τουτέστι͵ 
τὸ εὔτονον καὶ πάγιον καὶ βέδαιον ἐν ἁγιασμῷ, καὶ 
πάστ τῇ πρεπούσῃ ταῖς ἱεραῖς δυνάµεσιν ἀρετῇῃ, ix 
τῆς τοῦ Πνεύματος ἐπικουρίας ἔχουσιν. ᾿Ενθάδε μὲν 
oo» Πνεῦμα στόματος αὐιοῦ ἀναγέγραπται * εὑρήσο- 
μεν δὲ ἀλλαγχοῦ καὶ Λόγον στόματος αὐτοῦ εἱρημένον, 
Ἵνα νοηθῃ ὁ Σωτὴρ (7), καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεὺμα 
Ἐκ τοῦ Πατρὸ:, Επεὶ οὔν Λόγος μὲν Κυρίου ὁ Σωτήρ, 
καὶ Πνεῦμα τοῦ στόματος αὐτοῦ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, 
ἀμφότερχ δὲ συνήργησε τῇ κτίσει τῶν οὐρανῶν xal 
τῶν iv αὐτοῖς δυνάµεω», διὰ τοῦτο εἴρηται ^ Tq Λό- 
qt Κυρίου ol οὐρανοὶ ἐἑστερεώθησαν, καὶ τῷ 
Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσκ ἡ δύναµις 
αὐτῶν. Οὐδὲν γὰρ ἁγιάζεται, sl μὴ (8) τῇ παρωσίᾳ 
τοῦ Πνεύματος. ᾽Αγγέλων γοῦν τὴν μὲν εἰς τὸ εἶναι 
πάροδον à δημιουργὸς Άδγος ὁ ποιητης τῶν ὅλων 
παρείγετο ΄ τὸν ἁγικσμὸν δὲ αὗτοῖ τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον συνεπέφερεν. Οὐ γὰρ νήπιοι χτισθέντες οἱ ἄγ- 
Ίελοι, εἶτα τελειωθέντες τῇ κατ ὀλίγον µελέτῃ, οὔ- 
τως ἄξιοι τῆς τοῦ Πνεύματος ὑποδοχῆς γεγὸνασιν’ 
ἀλλ᾽ b» τῇ πρώτη. συστάσει καὶ τῷ οἱονεὶ φυράµατι 
τῆς οὖσίας αὐτῶν συγκαταθληθεῖσαν (9) ἔσχον τὴ» 
ἁγιότητα, AU) xxl δυσµετάθετοί slav πρὸς καχίαν, εὖ- 
θὺς; οἱονεὶ Bxof tw, τῷ ἁγικσμῳ στοµωθέντες, καὶ 
ἔκοντες, 


68 Gen. i, 19. 99 Ephes. r1, 5. 


(B) Editio Paris. ὁ Λόγος. Sed deest articulus in 
sex mss. Mox Reg. secundus Ινεῦμα τὸ ἅγιον ἀτμίς. 

(6) Colb. primus Ἡ οὐράνιος. 

(7) Reg. tertius ἵνα νοµισθῃ ὁ Σωτήρ. Vox αὖ- 
τοῦ, quie proxime sequitur, deest in multis mss. 
Sed eam male omissam esse a librariis putamus, 
tum quod in multis aliis mss.legatur,tum maxime 

uod inveniatur in Eusebio : a quo tolum illud 
agmentum,uti in prefatiune ostendilur,sumptum 
est. Aliter de illu, ἐκ τοῦ Πκτρός, judicandum cen- 
semus. Cnm enim illud, ἓκ τοῦ Πατρός, desit in 


10 Joan. 1, 1. 


ritu firmata est : hoc est, soliditatem, firmitatem - 
que et constantiam. in sanctitate, et omni virtute 
sacris potestatibus conveniente,ex Spiritus auxilio 
habet. Hic igitur Spiritus oris ejus scriptus est. 
Inveniemus autem alibi et Verbum oris ipsius 496 
dictum, αἱ intelligatur Salvator ipse, et sanctus 
ejus Spiritus ex Patre. Quoniam igitur Servator 
Verbum Domini est,et Spiritus sanctus oris ipsius 
Spiritus est, uterque autem in coelis et eorum vir- 
tutibus creandis pariter operam contulit, idcirco 
dictum est: Verbo Domtniceli firmati sunt,et Spi- 
rituorisejus omnisvirlus eorum.Nihil enim sancti- 
tatem adipiscitur,nisi per Spiritus sancti praesen- 
tiam. l'aque quod angeli sunt, ab opifice Verbo 
universorum conditore habent : eis vero sanctita- 
tem Spiritus sanctus impertivit.Non enim infantes 
creati sunt angeli, deinde paulatim exercitio per- 
fecti, sic facti sunt digni qui Spiritum reciperent; 
sed in prima constitutione, el una cum substantis 
suo quasi mixtura infüsam habuere sanctitatem. 
Quapropter etiam cgre ad malitiam convertere se 
possunt, quippe qui illico sanctimonia, vefuti tin- 
ctura quadam corroborati sint, firmitatemque in 
virtute ac constantiam dono Spiritus sancli acce- 
perint. 


τὸ μόνιμο» cic ἀρετῆν τῇ &wpsq τοῦ ἁγίου Πνεύματος 


multis mss., nec legatur quoque in Commentariis 
Eusebii, id huc inepte accer:itum fuisse haud in- 
juria credi potest. 

8) Editi et Reg. sextus οἱ Colb. quintus εἰ u^. 
Deest εἰ in. Eusebii Commentariis, et in quinque 
mss Mox editio Paris. ὁ δημιουργὸς τῶν ὅλων ὁ 
ποιητῆς Λόγος παρείχετο, ϱοµ[µ56. Restituimus οἱ 
ex mss.et ex ipsis Eusebii Commentariis pristinum 
8ο genuinum verborum ordinem. - 

(9) Colb. quartus συγχαταθληθείσης, non recte. 
Paulo post quinque mss. ὡς ἀσκόν. Editi ὡσεί. 


335 S. BASILII MAGNÍ 886 
δι Vgns.7 .Congregans sicut utrem aguas maris, Α — 5. Zuvaqov ὡς ἁσκὸν ὕδατα Δαλέσσης, τιθεὶς Ev 


ponens in thesauris abyssos.Non dixit, Congregans 
aquas maris sicut in utre,sed,U( wtrem, ita aquas 
maris congregans. Jam vero considera, queso, 
utris naturam,qua nunc quidem inflatur,cum co- 
rium intercluso spiritu distentum est ; nunc vero 
contrahitur, cum flatusille quo distendebatur se- 
cessit. Sic itaque mare aliquando intumescil ac 
effervescil ventis efferatum ac tumens, aliquando 
verorursus tranquillitete in humile contrahitur. 
Igitur ut utrem, ita contrahit ac deprimit Dominus 
aquam maris Invenimus autem in quibusdam ex- 
emplaribus, Congregans velul in utre aguas muris: 
quibus verbis ad veterem historiam deducimur, 
cum mare Rubrnm,nemine id neque dividente ne- 
que continente, ipsum ad seipsum contractum est, 
quasi in utre quodam colligatum, divino mandato 
illud effundi non sinente. Ponens,inquit,in.thesau - 
ris abyssos. Erat sententie communi magis con- 
gruum dicere : Ponens in abyssis thesauros : hac 
est, in mysterio divitias continens suas. Nunc 
vero velut opes quasdam divinis thesauris dignas, 
abyssos ipsas esse dicit. Nunquid ergo judicii di- 
vini rationes inenarrabiles et. humano captui in- 
comprehensibiles, abyssi dicuntur,cum in sola Dei 
cognitione reposil; sint rationes, juxla. quas sin- 
gula moderatur? Quod enim lata de singulisjudicia 
abyssus vocata sint, in alio psalmo didicimus di- 
cente, Judícia tua abyssus multa "! . Quapropter si 
quaris, cur,vita peccatoris prorogata.justi dies in 
hoc incolarumloco brevientur,curinjustus secunda 
utatur fortuna, justus adversa,cur sit puerulus rap- 
tusante elatis perfectionem unde bella,cur naufra. 
gia,lerr» motus, siccitates, pluvis, cur qua leta- 
lia sunt hominibns creata sint, 457 cur liic servus, 
ille liber,cur alius dives,alius pauper (atque etian 
multum est discriminis in peccatis ac recte factis: 
heec enim lens vendita,vi in peccato est, illa vero 
ab initio heram bonam nacta, in virginitate edu- 
cata est), cur hac affecta beneficio sit : illa vero 
condemnata ; et quid sit unicuique horum a judice 
retribuendum; quibus omnibus tibi in mentein ve- 
nientibus, cogita Dei judicia abyssos esse, nec a 
quolibet facile comprehendi posse,quod in divinis 


θησαυροῖς ἀθύσσους. Olim εἶπε, Συνάγων τὰ ὕδατα 
τῆς θαλάσσης ὡς ἐν ἀσκῷ, ἁλλ᾽ Ὡς ἀσκὸν, οὕτω τὰ 
ὕδατα τῆς θαλάσσης συνάγων. Νόησον δὲ pov τὴν τοῦ 
ἀσκοῦ φύσιν, νῦν μὲν διχφυσωµένην, ὅταν τῷ ἕναπο- 
ληφθέντι (40) πνεύματι τὸ δέρµα περιταθῇ vov δὲ 
αυστελλοµένην, ὅταν ὑποχωρήστι τὸ διατεῖνον. Οὕτω 
τοίνυν ἡ θάλασσα ποτὲ μὲν ἐχφλεγμαίνει xal ζεῖ τοῖς 
πνεύµασιν ἁγριχινομένη καὶ ἐξοιδαίνουσα  ποτὲ δὲ 
πᾶλιν ὑπὸ γαλήνης εἷς ταπεινὸν χαταστέλλεται, Ὡς 
οὖν ἀσκὸν, οὕτως συστέλλει καὶ ταπεινοῖ τὸ ὕδωρ τῆς 
θαλάσσης ὁ Κύριος. Εὔρομεν (11) δὲ Ev τισι τῶν ἂν» 
τιγράφων, Συνάγω» ὡς ἐν ἁἀσκῷ au θαλάσ- 
σης, ἐπὶ τὴν παλαιὰν ἱστορίαν τοῦ λόγου ἡμᾶς ἆνα- 
πέµποντος, ὅτε ἡ ᾿Ερυθρὰ θάλασσα, οὐδενὸς αὐτὴν 
διαιροῦντος, οὐδὲ συνέχοντος, αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν euv- 
ειστήκει, olov ἁἀσκῷ τινι ἑνδεδεμένη (19), τοῦ θείου 
προστάγµατος προχυθηναι αὐτὴν οὐχ ἑῶντος. Τιθεὶς, 
φποὶν, iv θησαυροῖς ἀθύσσοῦς. ᾿Ακολουθότερον ὧν 
ὡς πρὸς τὴν κοιην ἔννοιαν εἶπεῖν, Τιθεὶς ἐν ἀθύσ- 
σοις τοὺς θησαυρούς * τουτέστιν, iv μυστηρίῳ αυν- 
έχων τὸν ἑαυτοῦ πλοῦτον. Νῦν δὲ ὥσπερ τινὰ χειµή- 
λια ἄξια τῶν θείων θησαυρῶν τὰς ἀθύσσους εἶναί φη- 
σι. Μήποτε οῦν ol περὶ τη: θείας χρίσεως λόγοι, ἁῥ- 
ρητρι ὄντες καὶ ἀκατάληπτοι ταῖς ἀνθρωπίναις iv- 
νοίαις, ἄθυσσοι λέγονται, kv μόνη τῇ τοῦ θεοῦ γνώσει 
ἀποκειμένων τῶν λόγων, καθ) οὓς ἕκαστα οἰκονο- 
prt. (49) ; "Οτι γὰρ τὰ περὶ ἕκαστον χρίµατα ἄθυσσος 
προσηγορεύθη, bv ἑτέρῳ ψαλμῷ δεδιδάγµεθ« λέγον- 


4*t* Tà κρίµατά σου ἄθυσσος πολλή, ᾿Εὰν οὖν ἔπι- 
| ζητῇς, διὰ τἰ τοῦ μὲν ἁμαρτωλοῦ Ἡ ζωὴ παρατείνε- 


ται, τοῦ δὲ δικαίου αἱ ἡμέραι τῆς παροικίας (14) συν- 
τέμνονται, διὰ cl ὁ μὲν ἄδικος εὔθηνεῖται, ὁ δὲ 
δίκαιος θλίδεται͵, διὰ τἰ τὸ παιδίον πρὶν εἰς τελείωσιν 
ἐλθεῖν ἀνηρπάσθη, πόθεν πόλεμοι, διὰ τί τὰ νανχχις, 
οἱ σεισμοὶ, oí. αὐχμοὶ, αἱ ἐπομθρίαι, διὰ τί τὰ φθχρ- 
τικὰ τῶν ἀνθρώπων δεδημιούργηται, διὰ τί ὁ μὲν 
δοῦλος, ὁ δὲ ἐλεύθερος, ὁ μὲν πλουτεῖ, ὁ δὲ πένεται 
(πολὺ δὲ καὶ ἓν τοῖς ἁμαρτανομένοις fj κατορθουµέ- 
νοις ἐστὶ τὸ διάφορον  ἡ piv γὰρ πορνοθοσκῷ πρα- 
θεῖσα πρὸς ἀνάγκην ἐστὶν ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ * ἡ ὃξ εὐθὺς 
ἀγαθῆς (1ὔ) δεοποίνης ἐπιτυχοῦσα συνεξετράφη τῇ 
παρθενία), διὰ vl αὕτη μὶν εὐπργετήθη, ἐκείνη δὲ 
κατεδικάσθη * xal τίς ἡ ἐφ᾽ ἑκάστου (16) τούτων παρὰ 


thesauris conclusa sunt.Sed et credenti data pro- D τοῦ κριτοῦ ἀνταπόδοσις * ταῦτα Πάντα λαθὼν εἰς ἓν- 


missio est a Deo, videlicet, Dabo tibi thesauros ab- 
sconditos et invisibiles's. Postquam igitur eacogni- 
tione qu&est facie ad faciem,digni habitifuerimus, 


71 Psal, xxxv, 7. 72 Isa. xLv, 3. 


(40) Colbertini primus el quartus ἑἐναπολειφθέντι. 
Editi vero et alii mss. ἑναποληφθέντι, bene. Mox 
Reg. tertius ἐμφλεγμαίνει. Nec ita mulio post se- 
ptem mss. sic ταπεινὸν καταστέλλουσα. Editi cum 

uibusdam mss. χαταστέλλεται. 

(11) Colb. quartus εὕραμεν, Statim Colbertini 

"mus et quartus ὡς εἰς ἀσκόν, 
12) Reg: secundus in contextu ἐνδεδεμένη, cin- 
* : sed idem codex vulgatam lectionem, ivée- 


νοιαν, εὐθνμήθητι, ὅτι ᾖθυσσός dott τὰ χρίµατα τοῦ 
Oso), καὶ cip τοῖς θησαυροῖς τοῖς θείοις ivaxoxs- 
κλεῖσθαι, οὐκ εὔληπτα τοῖς τυχοῦσι. Καὶ τῷ πιστεύ- 


δυµένη, preofert quoque in margine. 
u 3) Nonpulli ins martin Alii οἴχονομετ. 
(14) Editi et Regii quartus et sextus cum Colb. 
septimo αἱ ἡμέραι cnc παροικίας * sed illud, τῆς 
παροικίας, deest in multis mss. 
(15) Colb. quartus ἡ δὲ ὁδηγοῦ ἀγαθῆς, elc , na- 
cta heram bonam, qua viam commonstrabat. 
(16) Codices nennulli t9' ixázto. Alii be' ἑκάστου. 
Infra Reg. secundus ἐπαγγελία δίδοται. 


331 


HOMILIA IN PSALMUM XXXII. 


338 


ovo, δὲ ἐπαγγελίκ δέδοτχι παρὰ Θεοῦ, ὅτι Δώσω σοι À eliam eas quam in Doi thesauris sunt abyssos intue- 


θησανροὺς ἀποχρύφοις ,  àopdtouc. ᾿Επειδὰν οὗν 
καταζιωθῶμεν τῆς πρόσωπον πρὸς πρόσωπον γνώ- 
σεως, ὀψομεθα καὶ τὰς iv τοῖς θῃηδαυραΐς τοῦ θεοῦ 
ἀθύασος, Συνάγ»ν δὲ τὰ iv τῇ Γραφῆ περὶ ἀσκῶν 
εἰρημένα, μᾶλλον γενήσῃ tv περινοίᾳ τοῦ βουλήματος 
«93 προφητικοῦ (17).Οἱ μὲν οὖν ἀνακαινόύμενοι ἡμί- 
eg καὶ ἡμέρᾳ, καὶ τὸν καινὸ» οἶνον ἀπὸ τῆς ἀμπέλου 
τῆς ἀληθινῆς χωροῦντες, ἀσκρὶ εἶναι λέγονται kv τῷ 
Εὐαγγελίῳ xateol* οἱ δὲ µηδέπω τὺν πἀλαιὸν ἄνθρω- 
ποὺ ἀποθέμενοι ἄσχοί slav πχλαιοὶ, μὴ δυνάµενοι πι- 
στεύεόθχι τὴν ὑπολοχὴν τοῦ νου ο’νου. Οὐδεὶς γὰρ 
βάλλει οἶνον véov εἷς ἀσκοὺς πχλαιοὺς, ἵνα μὴ καὶ 
ὰ οἴνος Σκχυθῇ (18), xal πάντη ἀπόλωνται ἐκεῖνοι ol 
ἀφκοὶ, ὑδεμιᾶς ἀξιούμενοι συγγνώµης ἔτι, ἔὰν τὸν 


bimur.Quod si ea que in Scriptura de utribus dicta 
sunt, collegeris, prophetica: sententic intelligen- 
ljam magis assequeris.(ui igitur de diein diem re- 
novantnr, el. vinum novum a vera vite accipiunt, 
utres novi essein Evangelio dicuntur.Qui vero non- 
dum veterem hominem exuerunt,suni veteres utres, 
quibas suscipiendi vini novi facultas concedi non 
potest. Nemo enim mittit vinum novum in utres 
veleres, ut ne et vinum effundatur,et illi utres pe- 
nitus pereant 7?,nullam amplius veniam consecu- 
turi, si bonum ac uovuim vinum ineffundant. No- 
vum enim vinnm ia ul(res novos esl mittendum. 
Vinum quod novum ac spirituale sit,quodque Spi- 
ritu sancto ferveat,ipsam videlicet veritatis intel- 


καλὸν καὶ xawóv ἐκχέωσιν οἶἴνον. Οἶνον γὰρ xawov g ligentiam nunquam veterascentem,in novum homi- 
εἷς ἀσκὼς Χαινοὺς βλητέον. Τὸν καινὸν xal πνευ- nom millere operam prelium esl; qui, quod semper 
ματικὸν οἶνον , καὶ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ζέου- morlificationem Jesu in corpore circamfert 74,uter 
τα, τὸν µηλέποτε παλκχιούμενον τῖς ἀληθείκς voov novus dici merito potest. 

εἷς τὸν xawdv ἄνθρωπον βλητέων ὅς, dà τὸ πάντοτε τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέρειν, 


ἀσκὸς ἄν λέγοιτο εἶναι καινὸς δικαίως, 

6. Φοθηθήτω τὸν Κύριον πᾶσα 4 γῆ" ἀπ᾿ αὐτοῦ 
δὲ ααλευθήτωσαν πάντες οἱ Χατοιχκουντες — thv 
οἰχουμένην. "Ext Ὑόδος Κωρίου ἀρχὴ αἰσθή- 
etex (19), vl τὰ γήινα φρονοῦντες διὰ φόδοι παιδευέ- 
σθωσαν, Ός μὲν Ὑὰρ εἰσαγωγικὺς εἰς εὐσέθειαν 
ἀναγκχίως παραλαμῥάνεται ὁ φόθος, ἀγάπη δὲ, λοι- 
πὸν παραλαθοῦσα τοὺς ῥυύθμισθέντας ἀπὸ τοῦ ἔπιστη- 
μονικοῦ φόδου, τελειοῖ, Iláca οὖν τῇ vi φόδον παρ- 
αγγέλει ὁ λόγος. Σα)ευθήτωσχν δὲ, φηαὶ, ἀπ᾿ αὖ- 
τοῦ πάντες οἱ Χχἀατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην, 
Οἱονεὶ πάν χίνηµα, εἴτε χζτὰ νοῦν, εἴτε xatz σωµα- 
Tuc ἑνέργειαν ἐπιτελούμενον, κατὰ τὸ βούλημα a5- 
τοῖς τοῦ Θεοῦ ἐνεργείσθω, Οὕτω γὰρ vou τὸ, Σαλευ- 
θήτωσαν ἀπ αὑτοῦ Οἱονεὶ μήτε ὀφθαλμὸς σαλευξ- 
σθω (90) ἄνευ θεοῦ' µή χεὶρ κινείσθω ὤνευ Θεοῦ 
BÀ À χαρδία διανοείσθω τὰ μὴ εὐάρεστα τῷ θιῷ. 
Καὶ ὅλως ἀπὸ μηδενὸς ἄλλου σαλευθήτωσαν, μηδὲ 
αὐτοὺς τι "verto, εἰ μὴ ὁ τοῦ Oto) φόδος. "Οτι x5- 
tóc siut, καὶ ἐγενήθησαν αὐτὸς ἔνετειλατο, καὶ 
ἐκτίσθησαν, Πρὺς jo τὰ προάγοντα δύο ἐπήγαγε 
Φοθηθήτω πᾶσα à qn, xxl, Σαλευθήτωσαν πάντες 
el κατοικοῦντες τὴς οἰκουμένην, τὰ, Αὐτὸς εἶπε, 
καὶ ἐγενήθησαν, Αὐτὸς, ἑνετείλατο , καὶ ἑκτίσθη- 


6. VEnS.8.Timeat Dominum omnis lerra: ab eo 
autem commoveantur omnes inhabitantes orbem. 
Quandoquidem timor Domini initium est sensus?5, 
terrena qui sapiunt, per timorem erudiantür. Ti- 
mor enim velut ad pietalem introducens, necessa - 
rio adhibetur : charitas vero deinceps succedens, 
eos quos limor ad erudiendum idoneus concinna- 
vit,perficit. Itaque terra omni verba islhag timo- 
rem precipiunt:Commoveantur autem,inquit, a5 
eo omnes inhabitantes orbem.Nimirum motus om- 
Bis,tum qui ex mente,tum qui ex corporali actione 


C oritur, secundum Dei voluntatem ab ipsis perficia- 


tur.Sic enim intelligo illad, Commoveantur ab eo. 
Exempli gratia, neque oculus moveatur sine Deo, 
neque manus agiletur sine Deo, nec cor cogilet 
qu:» Deo non placent. Et in summa, a nullo alio 
moreantur: neque ipsos quidquam moveat, nisi 
Dei timor. VERs 9. Quoniam ipee dixil,et facta 
sunt ,ipse mandavil,el creata sunt.Duobus prace- 
dentibus duo subdidit: primum, Timeal omnis ter- 
ra, et, Commoveantur omnes inhabilanles orbem: 
Ipse dizit, el facta. sunt : deinde, Ipse mandavit, 
et creata sunt. Quando compositus homo esl ex 


σα». ᾿Επειδη σύνθετος ὁ ἄνθρωπος ἔκ τε τοῦ γπί- Dterreno figmento, et ex iuhabitante in corpore 


νου πλάδµατος καὶ ἐκ τῆς ἐνοικούσης Quy τῷ σώ- 
partt, Y, μὲν λέγεται τὸ ἐκ τῆς γής πεπλασμένον, «x- 
τοιχῶν δὲ τὴν οἰκουμένην, d, τὴν Ev cop att διαγωγἠὴν 
λαχσῦσα ψυχή. Καταλλήλως οὖν τῇ yf ἀπολέδοτσι τὸ, 
Αὐτὸς sins, καὶ ἐγενήθησαν (2/1): ἐπὶ μὲν τοῦ πλά- 


76 Matth. ix, 17. 74 II Cor . 1v, 10. 


(17) Regii tertius et sextus προθλήματος τοῦ προ- 
er «xo?. Reg. secundus scripturam utramque ex- 
hibet : unain in contextu, alteram in margine. 

19 Reg. quartus ἐκχεθῇ. 

19) Editum invenimus in veteri interpretatio - 
ne, Timor Domini initium est sapientia male.Ejus 
loci pars media sumpta est ez psalmo cà 10,ali:era 
vero ex Prov. i, 7. 

(20) Culb. quartus ὀφθαλμὸς ααλευβήτῳ. Mox Rog. 


anima : id quod eterra formalum est, terra dici- 
tur : anima vero habitationem in corpore sortita, 
orbem inhabitans vocatur. Itaque 3 50 congruenter 
terre convenienterque editum est: Ipse dixit,el fa- 
cta sunt; cum illa verba, Facta sunt,de nostro Πρ” 


T5 Prov. 1, 7. 


terlius διανοξίτω. 

(21) Editio Paris. et nonnulli mss. καὶ ἐγενήθη- 
σαν, Λὐτὸς ἐνετείλατο, xal. ἔκτίσθησαν. Sed totum il- 
lud, Λὺτὸ ἑνετείλατο xal ἐκτίσθησαν, deesl in. qua- 
tuor mss. et in editione Basil. Certe cum verba il- 
la paulo ante prolata sint,statim eadem repeti inu 
ile omnino esse arbitramur. Vocula uév,quae mox 
se-juitur, abest a mss. | | 


339 


S. BASILII MAGNI 


34) 


menltoe terra constanteaccipiantur: hac vero, Crea- Α σµατος ἡμῶν τοῦ ἀπὸ τῆς ΥΏς τὸ, Ἐχγενήθη ixi δὲ 


la sunt,de anima ad Dei imaginem condita intelli- 
gantur. Quoniam vero cfeatio ssepe pro quadam in 
melius transmutatione sumitur,ut est illud: Sí qua 
ín Christo nova crealura6;item illud: Ut Duosere- 
aret in unum novum hominem :fortassis illud, Fa- 
cta sunt,deprima hominis procreatione dicitur:hoc 
vero, Creata sunt, de secunda per Christi gratiam 
regeneratione.Quantum autem sermoni nudo prz- 
stat preceptum Dei,tantum creatio generationi an- 
tecellit. VEns. 10. Dominus díssipat consilia gen- 
tiíum;reprobat autem cogitationes populorum. Exposilio 
est precedentis,qu modo Deus in secredentes creave- 
rit,exeo quod stulta populorum consilia dispersit quse 
super idololatria universaque vanitate babuerunt, et 


της κατ εἰχόνα τοῦ 
Ἐπειδὴ δε à κτίσις 


Oto) χτισθείσης τὸ, ᾿Εκτίσθη, 
ἐπὶ τῆς µετακοσµήσεως καὶ 
βελτιώσεως πολλάκις λαμθάνεται, ὡς τὸ, Εἴ τις lv 
Χριστῷ κχινἡ κτίσις καὶ τὸ, "Ίνα τοὺς δύο κτίση 
εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπσν' τάχα τὸ μὲν, ᾿Ετενήβη, 
ἐπὶ τῆς πρώτης οὐσιώσεως τοῦ ἀνθρώπου λέγεται’ 
τὸ δὲ, ᾿Εκτίσθη, ἐπὶ τῆς δευτέρας διὰ τῆς χάριτος 
τοῦ Χριστοῦ ἀναγεννήσεως. "Όσον δὲ λόγου qo) b- 
τολὴ Θεοῦ διαγέρει; τοσοῦτον Χτίσεως πρὸς γένεσίν 
ἐστι τὸ διαχορον Κύριος διασκεδάζει βουλὰς 
küvov* ἀἆθετεῖ δὲ λογισμοὺς λαῶν. ᾿Εξήγησίς ἐστι 
τοῦ προάγοντως, πῶς ἔχτισεν ὁ θεὸς τοὺς εἰς αὐ- 
' τὸν πεπιστευκότας, x τοῦ διασκεδάσαι τὰς ἁσυν» 


τους βουλὰς τῶν λαῶν, de εἶχον περὶ εἰδωλολατρείαν 


ex eo quod reprobat consilia principium. Possünt B καὶ περὶ πᾶσαν µαταιότητα, καὶ ἀθετεῖν τὰς βουλὰς 


autem hzc et ad passionis tempus referri, quando 
hi quidem putabant secrucifigere regem gloric,ille 
vero per crusis dispensationem genus hominum re- 


novabat. Etenim in resurrectione, ut dissipabatur. 


consilium gentium,Pilati et militum, reliquorum- 
que,quotquot crucissupplicium inferebant:ita con- 
silia principum, poutificum,scribarumque et regum 
populiveprobabantur Resurrectio enim omne eo : 
rum artificium dissolvit.Quod si in singulis historiis 
relegeris qu; Deus gessit erga infideles gentes, vim 
mullam juxta corporalem etiam intelligentiam in 
his verbis inesse comperies. Quando enim Joram 
filius Achaab regnavit in Israel, tunc rex Syris 


τῶν ἀρχόντων, Δυνατὸν δὲ καὶ Ἐπὶ τὸν τοῦ πάθους χαι- 
pov ἀνχγαγεῖν ταῦτα (29), ὅτε ol. μὲν ἑνόμιζον στο" 
ροῦν τὸν βασιλέα τῆς δόξης, 6 δὲ διὰ τῆς τοῦ σττυ- 
poU οἰκονομίας ἀνενεοῦτο τὴν ἀνθρωπότητα. "Ev γὰρ 
τι ἀναστάσει διεσκεδαζετο μὲν ἡ βουλὴ τῶν ἐθνῶν, 
τοῦ Πιλάτου καὶ τῶν στρατιωτῶν, καὶ ὅσοι τὰ περὶ 
τὸν σταυρὺν ἐνήργουν ἠθετοῦντο δὲ al βουλαὶ τῶν 
ἀρχόντων, ἀργιερέων καὶ γραμµατέων καὶ τῶν pr. 
σιλέων τοῦ λαοῦ. 'H γὰρ ἀνάστασις πᾶσον αὐτῶν 
διέλυσε .Ἂν ἐπίνοιαν. ᾽Αναλεγόμενως δὲ τὰ do dd 
στης ἱστορίας ὅσα περὶ τὰ ἄπιστα ὄθνη ἐνήργλσιν ὁ 
θεὸς, εὑρήσεις καὶ αατὰ τὸν σωματικὸν νούν πολλὴν 
ἔγον τὴν δύναμιν τὸ ῥητόν, "Oct γὰρ Ἰωρὰμ υἱὸς 


filius Ader multa virlute a grovi manu, instructo ᾽Αχαὰδ ἐδασίλευσεν dv "Iopa (23), τότε 5 βασιλεὺς 


exercitu obsedit Samariam,adeo ut deessent ipsis Συρίας υἱὸς ᾿Αδὶρ, πολλῆ δονάµει καὶ flaptig jupl 
necessaria et asini caputquinquaginta siclisargen- στρατηγήσας, περιεχκάθητο την Σαμέρειαν, ὥστε 
ti, et qnarta pars cabi stercoris columbini quinque ῥἐπιλιπεῖν αὐτοῖς τὰ ἀναγκαῖα, καὶ κεφαλὴν ὄνου πεν- 
argenti siclis emeretur?8, Tunc itaqueut Elistipro- «ήκοντα εἶναι σίχλων ἀργυρίου, καὶ τέταρτον xi^ 
missio imyleretur,dissipatasuntSyrieconsilia,suiS- κόπρου περιστερῶν mivct σίκλων (24) ἀργφίο. 
que tabernaculisac cuuctisopibus relictisfugerunt, Τότε τοίνυν, ἵνα ἡ ἐπαγγελία τοῦ "Ελισσαιίου πλη- 
tantam in Samaria rerum copiam relinquentes, ut ρωθῇ, διεσκεδάσθηταν αἱ βουλαὶ τῆς Συρίας, καὶ xs- 
simile mensura siclo, et duse hordei mensura Si- ταλιπόντες τὰς σκηνὰς ἑαυτῶν xal πᾶσαν τὴν Ge 
clo uno venirent 79, Sicigitur Dominus novitgen- ριουσίαν ἔφυγον, τοσαύτην εὐθηνίαν καταλἰπόντες lv 
tium coneiliadissipare.Quomodoveroreprobetcon- τῇ Σαµαρείᾳ, ὥστε µέτρον σεµιδάλεως σίκλου, xil 
silia principum, in Achitophele didicimus,quando ῥδίµετρον χριθῆς ἑνὸς σίκλου πωλεῖσθαι, Οὕτω μὲ, 
David ». ravit, dicens : Dissipa nunc consilium Achi- οὖν ὁ Κύριος oiós διχσκεδάχειν βουλὰς ἐθνῶν. Πῶς 
tophel 80. Cum igitur audieris qnempiam magua  & z20scet. βουλὰς (95) ἀρχόντων, ἐπὶ τώ ᾿Αχιτό- 
minitantem, jactantemque se tibi omnis generis | ocà µεμαθήκαµεν, ὅτε πηὔξατο εὐχὴν ὁ Δαβὶὸ λέγων’ 
serumnas, damna, aut plagas, aut mortem illatn- ^ Διασκέδασον δλ τὴν βουλὴν ᾿Αχιτόφελ. "Όταν 
rum, respice ad Dominum gentium consilia dissi- οὖν ἀκούσις τινὸς ἀπειλοῦντος μεγάλα, xal ἔπαγγελ- 
pantem, et populorum cogitationes reprobantem. λομένου σοι παντοδαπὰς ἆἔπάξειν καχωσεις, ζλμίας, 
f πληγὰς, ἤ θανάτους, ἀπόθλεψον πρὸς τὸν Κύριον τὸν διχσκεδάζοντα βορλὰς ἐθνῶν, καὶ ἀθετοῦντα λοχισμὠὼς 
λαῶν. 


76 ][ Cor. v, 17. T1 Ephes. u, 15. 78IV Reg. vi, 25, sec. LXX. 79 IV Reg. vu, 1, 16, 18. 
80 [| Rey. xv, 31. 


(92) Colb. primus ἀνάγειν ταῦτα. 
(23) lta multi mss. cum editis. Reg. secundus 
et Colb sextus cum Catena Corder. tv Ἱερουσα»- 
λήμ, sed ita tamen, ut Catena. Corder. lectionem 
vulgatam '12p23 exhibeat quoque in margine. 
(24) Regii tertius, quintus et se*tus et Colb. se- 
"us cum editis πέντε 2ἴκλων. At Colbertini pri- 
Vtert'us,quartus, quintus et sextus cum Regiis 
Ὁ et secundo ἵκατον σίκλων, gravi mendo. Vi- 


dere est et lectionem aliam πέντε in. margineRepi 
secundi. Totum autem illud, xzi τέταρτον xd»? 
κόπρου περιστερῶν πέντε σίχλων ἁγυρίου, deest 1B 
Reg. quarto. Moz multi mss. σκηνάς ἑαυτῶν. Editio 
Paris. αὐτῶν 

(25) [ία quinque mss. Editi vero ἀθετεῖ Àey- 
auoXc, reprobat cogitationes. Statim nestra edito 
Paris. operarum incuria, ἀπάρξείν κακώσεις. Editie 
Basil. et mss. molt ἑπάξειν 





341 


HOMILIA IN PSALMUM XXXII. 


342 


7. δὲ βουλὴ τοῦ Κυρίου εἰς τὸν αἰῶνα give A T. VERS. 11 .Consilium autemDomini inaternum 


λογισμοὶ τῆς καρδίας αὐτοῦ εἰς γενεὰν καὶ «W&- 
νεάν, Ob, ὁρᾷς τὰ τῶν ἐθνῶν δόγµατα, τὴν ματαίαν 
ταύτην Φφιλοσοφίαν, ὅπως λεπτοὶ καὶ περιττοὶ περὶ 
τὰς εὑρήσεις τῶν δογμάτων εἰσὶν ἕν τε λογικοῖς θεω- 
θήμασι καὶ duo διατάξεσι, xul φυσιολογίαις cul 
καὶ δόγµασιν ἄλλοις τοῖς ἔποπτικοῖς (96! λεγοµένοις 3 
τῶς διεσκέλασται πάντα, καὶ ἠχρείωται, µόνη δὲ ἐμ- 
πολιτεύεται vos τῷ χόσμῳ à ἀλίθει« τοῦ Εὐαγγε- 
Aou ; Πολλαὶ γὰρ al Quo)ai iv καρδία ἀνθρώπων' 
ἀλλ" à βουλη τοῦ Κυρίου ἐκράτητε. Καὶ ἀνχγκαῖόν 
qt, εἰ uoc (21) ἰόνιµοις καὶ ἑδραία ἡ παρὰ τοῦ 
Oto) βουλή ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ἐναπομένειν, προδια- 
σκεδασθῆναι πρότερον kv ἡμῖν τοὺς ἀνθρωπίνους λο- 


manet:cogitationes cordis ejus in generationem el 
generationem.Non vides gentium dogmata, vanam 
hanc philosophiam, quam subtiles sint et eximii 
circa dogmatum inventiones, tum in rationalibus 
contemplationibus, 159 tum in moralibus prece- 
ptionibus,et in physicis quibusdam rationibus aliis- 
que epopticis, qua vocant, dogmatibus ? qnomodo 
dissipata sint omnia, et inutilia facto, una vero 
Evangelii veritas nunc in mundo vigeat?Multa enim 
in hominum cordibus volutantur consilia; sed prz- 
valuitDomini consilium. Et quidem necesse est, si 
Dei consilium stabile ac firmum in animis nostris 
permanere debet, ut prius in nobis cogitationes 


qupoóc. "uemso γὰρ b γράφειν μέλλων iv πκηρῷ, y humane dissipentur. Quemadmodum enim qui in 
προκαταλεα/νων πρότερον, οὕτως ἐπιδάλλει τοὺς τύ- Cera scripturus est,ea prius complanata,ita demum 


πους οὓς ἐὰν θέλῃ᾽ οὕνω xal καρδίαν χρὴ τὴν µέλ- 
ἆθυσαν τρανῶς ὑποδέχεσθαι τὰ θεία λόγιΣ, καθαρὰν 
ἐκ τῶν ἐναντίων λογισμῶν ἀποδειχθῆναι. Αογισμοὶ 
τῆς καρδίας αὐτοῦ εἷς Ὑγενεὰν καὶ Ἰενεάν. ᾿Επεὶ 
ouv δύο εἰσὶν οἱ ἐκλεκτοὶ (28) λκοὶ, καὶ δύο αὐτοῖς 
διχθηκαί εἶσι δεδωρηωένεχι, δύνανται αχτὰ τὸ, Λο: 
γισμοὶ τῆς καρδίας αὐτοῦ εἷς γενεὰν καὶ γενεὰν, 
δις τῆς γενεᾶς ὀνοιαζοι-ένης, δύο νοεῖσθαι xal λογι- 
αμεί. εἴς μὲν καθ ὃν τὴν πρ,τέραν ἐδεξάμεθι δΔικ- 
θήκη», ἕτερος δὲ ὁ την γαινὴν καὶ σωτήριον τοῦ 
Χριστοῦ διδασκαλία» ἡμῖν ᾿«αρισάμενος. Μακάριον 
τὸ ἔθις οὗ ἐστι Κύόδιος ὁ θεὸς αὑτοῦ, λαὸς àv 
ἐξελέξατο εἷς Χληοονομία, ἑαυτῷ. Οὐδεὶς µακαρί- 


quas vult formas irnprimit : sic et cor quod divina 
oracula clare suscepturum est, purum a contrariis 
cogitationibus reddi oportet, Cagitationes cordis 
gjus in generalionem et generationem. Itaque po- 
puli electi duo cum sint, duoque eis tradila testa- 
menta, per illud, Cogitationes cordis ejus tn ge- 
nerationem el generationem, possunt, generalione 
bis nominata, dus» quoque cogitationes intelligi 

Una quidem secundum quam prius Testamentum 
accepimus: altera vero. quz novam et salutarem 
Christi doctrinam nobis largita est. VEns.12. Beata 
gens cujus est Dominus Deus ejus ; populus quem 
elegit n haereditatem sibi.Nemo beatum predicat 


ζει τὸν λαὸν τῶν Ιουδαίων, ἀλλὰ τὸν λαὸν τὸν ἀπὸ ϱ Judzorum populum,sed eum populum,qui ex om- 


ρ 
» 


πάντων τῶν λαῶν ἀριστίνδην ἐξειλεγμένον, ᾿Ημεῖς 
yip ἔσμεν τὸ ἔθνος, d» ke: Κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν" 
ἡμεῖς ἔσμεν xal λαὸς ὅ, ἐξελέξατο εἷς χληρονυμίαν 
ἑαυτῷ' ἔθνος μὲν, διὰ τὸ ἐξ ἐθνῶν πολλῶν συνει- 
λέκθαι, λαὸς δὲ, διὰ τὸ ἀντὶ τοῦ ἀποθληθέντος λχοῦ 
προσκληθήναι, Καὶ ἐπειδὴ Πολλοὶ κλητοὶ, ὀλίγοι 
6i ἔκλεκτοὶ, μαχιρίζει οὐχὶ τὸν κληθέντα, ἀλλὰ τὸν 
ἐκλεχθέντα. Μακάριος γὰρ ὂν ἐξελέξατο (29). Τίς δὲ 
1, αἶτία τοῦ μακαρισμοῦ» Ἡ προσδοχωµένη xÀnpo- 
vopgíz τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, "BH µήποτε κχτὰ τὸν 
᾿Απόστολον, ἐπειδὴ, ὅτχν τὸ πλήρωμα τών (voy 
εἰπέλθχ, ἵτότε πᾶς 'IopzzÀ σωθήσεται, πρῶτον µα- 
καρίζει τὸ πλήρωμα tov ἐθνῶν, ἔπειτα τὸν ὕστερον 
τωζόμενον σρχὴλ ; Σώζεται δὲ, δηλονότι, οὐχ ὁ 
τυχὼν, ἀλλὰ τὸ λεῖμμχ µόνον το κατ ἐκλογὴν χά- 
2ttoc, Διὰ τοῦτό φησι’ λαὺς ὃν ἐξελέξατο εἷς κλη- 
βωνομίαν ἑσυτῷ. 

8. 'E& οὐραιοῷ ἐπέθλεψεν ὁ Κύριος εἶδε πάν- 
τας τοὺς υἱοὺυς τῶν ἀνθρώπων ἐξ ἑτοίμου κατοικη- 
τηρίου αὐτοῦ. Τοὺς (90) μένοντας ἐπὶ τοῦ ἰδίου ἀξιώ- 


nibus populis sic electus est, ut optimi quique se- 
lecti sint, Sumus enim gens illa nos, quorum est 
Dominus Deus noster : nos sumus etiam populus, 
quem elegitin hereditatem sibi8!;gens quidern,quia 
ex multis gentibus collecti sumus 8:populus vero, 
quia in populi abjectilocum advocati sumus. Et quo- 
niamMulti sunt vocati pauci vero electi 8,bealum 
dicil non vocatum, sed electum. Beatus namque 
quem elegit.Qu:e autem beatitudinis causa? Exspec- 
tala bonorum aeternorum bzreditas.An forte quo- 
niam juxta Apostolum 86, postquam gentium ple- 
nitudo intraverit, tnnc Israel omnis salvabitur, 
primum heatam praedicat gentium plenitudinem : 
deindelsraelem, qui postremo salvabitur ? Salvus 
autem fit non quivis.sed reliquiz solum,qua erunt 
secundum electionem gratie 85. [deu dicit : Po- 
pulus quem elegit in hereditatem sibi. 

8. VEns.19,14.De celo resperit Dominus ; vidit 
omnes filioshominumde pra paratc habitaculo suo. 
Eos qui manent in propria dignitate, εἰ humana 


81] Petr.u, 9. "2ibid. 85 Matth. xx, 16. δὲ Rom. xi, 9.. Sb ibid. 


(26) Dogmata illa qua hic epoptica vocantur,sa- 
cratiora quzedam arcana esse putamus. Mox illa, ov 
-p χόσμψῳ, desuut in editis: sed reperiuntur in 
Regiis secundo, tertio et quarto, alque in Colber- 
tnis primo «t quarto 

(21) Ita quatuor mss. Editio vero Paris.si μέλλει. 

(28) Colb. quartus 3óo εἰτὶ Θεοῦ ἐκλεκτοί, duo 
suntDei populi electi. Stalin octo. mss, 50:xzat τὸ 
λοχισµοί,.. δύο νοεῖσθαι καὶ λογισμούς, quasi verbum 
vottoO2: hic sumi debeat pro eo,qu-.d est,exprimere 


indicar; Editio vero Paris. δύνανται κατὰ τὸ, λο- 
qurp^t,etc.ut in contextu. Vereor, ne preter illa 
qu: e Commentariis Eusebii sumpta esse notavi- 
mus, a'ia quoque orationi Basilianze admista sint: 
qua de re aliorum erit judicium 

(90) Editio Paris. ἐξελέξατο, φησί. Deest φησί in 
iis quos vidimus codicibus. 

(30; Sic editio Paris. cum vetustissimo Reg. 
quarto et Colb, septiimo.Alii tres inss.cum editione 

asil, τοὺς μὲν ὄντας. Reg. tertius τοὺς μὲν ὄντας. 


343 


S. BASILII MAGNI 


344 


nature officiaimplent,superneaspicitDominus:eos Α µατος, καὶ ποιοῦντας τὰ ἐπιθάλλοντα τῇ φύσει τῇ 


vero qui ad extremam malitiam delapsi sunt,aliter 
intuetur, propterea quod ipse descendit. Clamor 
enim, inquit, Sodomorum etGomorrha multiplica- 
tus esl,et peccata eorum magna valde. Descendens 
ergo videbo, an secundum clamorem ipsorum ve- 
nientem ad me consummeni 99. Et rursus: Descen- 
dit videre civilulem el turrim, quam o'dificave- 
runt filii hominum 51. Hic vero, De calo respexit 
Dominus; vidit omncs filios hominum. Considera 
altum spectatorem : 140 considera intuentem res 
humanas desuper. Quocunque tandem perrexeris, 
quidquid egeris,sive in tenebris,sive in die,prospi- 
cientemDeioculum habes. Ex preparatohabitacu- 
lo suo.Non aperiuntur portz,non contrahuntur ve- 
Ja, expeditum est habitaculum Dei ad videndum. 
Omnes hominum filios aspicit. Ne unus quidem fu- 
git ipsius conspectum : non tenebre, non parietes 
occultant,nihil Dei oculis est impedimento. VERS 

15.Qui tantum abest ut unumquemque non inspi- 
ciat,ut etiam corda introspiciat, quz ipsa sine ulla 
vitii admistione finxit.Deus hominum conditor cor 
simplex flnxit,adeo utlimaginem secundum se ser- 
varet; postea vero immistis carnis affectionibus,id 
varium ac valde multiplex effecimus nos, divinam 
illius speciem,et simplicitatem candoremque cor- 
rumpentes. Quamobrem cum cordium sit opifex, 
propterea eliam omnia nostra opera intelligit. 
Opera autem dicimus et verba, et cogitationes, et 


ἀνθρωπίνῃ ἄνωθεν ἐφ.,ρᾷ ὁ Κύριος τοὺς δὲ πρὸς τὸ 
ἔσχατον τῆς καχίας (31) ὑπενεχθέντας ἔτέρως ἐπισχέ- 
πτεται διὰ τοῦ αὐτὸς καταβαἰνειν. Κραυγὴ γὰρ, ons, 


Σοδόµων xal Γομόῤῥας πεπλήθυνται, καὶ 
ἁμαρτίαι αὐτῶν µεγάλαι σφόδρα. Καταδὰς οὖν 


ὄψομαι εἰ κατὰ τὴν κραυὴν αὐτῶν τὴν ἐἔρχομέ- 
νην πρὸς μὲ συντελοῦνται (22). xal πάλιν Κατέδη 
ἰδεῖν τὴν πόλιν καὶ τὸν πύργον, ὅν ᾠκοδόμησαν 
ob υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. ᾿Ενταῦθα δὲ, Ἐξ οὐρανοῦ 
πέδλεψεν ὁ Κύριος εἶδε πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν 
ἀνθρώπων, Σκόπει τὸν ὑψηλὸν θεατὴν, σκόπει τὸν 
ἂνωθεν ἐγκαταχύπτοντα τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγµα- 
cw. Όπου περ ἄν βαδίζης, ὅ τι περ ἄν ἑἐνεργῆς, κἄ» 
ἐν σκότει, κἄν kv ἡμέρᾳ, ἐπιπκοποῦντα ἔχεις τὸν τοῦ 
θεοῦ ὀφθαλμόν, Ἐξ ἑτοίμου κατοικητηδίον αὐτοῦ. 
Ob πύλχι ἀνοίγονται' 0) παρχπετάσµατα goviyovtxU 
ἔτοιμόν ἔστιν εἷς θέαν τὸ κατοιρητήρ:ον τοῦ θεοῦ. 
Πάντας ἐφορᾷ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. 059i εἷς 
διαφεύγει αὐτοῦ τὴν θέχν᾽ ο) σκότος, o) τοῖχοι πα2α- 
καλύπτοντες, οὐδὲν ἐμπόδιόν ἐστιν ὀφθαλμοῖς θεοῦ. 
"Ός γε τοσοῦτον ἀπέχει τοῦ μη χαθέχαστον (33) ἔφο- 
pdv, ὅτι καὶ τὰς καρδίας ἐφορᾷ, dq αὐτὸς ἔπλασεν ἄνευ 
τῆς πρὸς τὸ χεῖρον ἐπιμιξίας. "Anny (34) αὐτὴν ἔπλα- 
σε καθ) ἑχυτὴν εἰκόνα σώζουσαν τὴν καρδίαν ὁ δηµιουρ- 
γὸς τῶν ἀνθρώπων Θεός’ ὕστερον δὲ αὐτὴν τῇ πρὸς 
tà πάθη τῆς σαρκὸς ἐπιπλοκῇ ποικίλην ἐποιήσαμεν 
xxi παντοδαπὴν ἡμεῖς τὴν καρδίαν, τὸ θεοειδὲς αὐτῆς 
καὶ ἁπλοῦν (35) καὶ µονότροπον διαφθείραντες, ᾿Επεὶ 


generatim omnem hominis motum. Nam quo ani- C οὖν καρδιῶν ἔστι δημιουργὸς, διὰ τοῦτο καὶ σωνίησι 


mo, quo proposito agamus, utrum ut placeamus 
hominibus,an ut datis a Deo praceptis obsequa- 
mur, solus novit, qui nostra omnia opera intel- 
ligit. Quapropter etiam cujuscunque verbi otiosi 
rationem reddimus 88,Atque mercedem ne pro po- 
culo quidem aquis frigide perdimus 89, propterea 
quod intelligit Dominus omnia opera nostra. 


πάντα τὰ ἔργα ἡμῶν, "Epyz ὃξ Aé(ogsv καὶ τοὺς 
λόγους καὶ τὰς ἑννοίας, χαὶ πᾶσαν ἁπαξαπλῶς τὴν 
τοῦ ἀνθρώπου Ἀίνησιν. Ποίᾳ γὰρ διχθέσει καὶ τίνι 
προθέσει, πότερον sl; ἀνθρώπων ἀρέσκειαν, ἃ slc 
ὑπουργία» τῶν δεδοµένων (30) ἡμτ, προσταγαάτων 
πχρὰ Θεοῦ, μόνος olótv ὁ σωνιεὶς πάντα τὰ ἔργα 
ἡμῶν, Διὰ τοῦτο καὶ περὶ παντὸς ῥήματος ἀργοῦ 


διδόαµεν (37) λόγον. Καὶ ἕως ποτηρίου ὕξατος ψυχροῦ τὸν μισθὸν οὐκ ἀπόλλυμεν, διὰ τὸ εἷς πάντα ἡμῶν τὰ 


ἔργα συνιέναι τὸν Κύριον. 


9.VEns.16. Non salvatur rez per multam viru. 


tem. Non militaris potentie copia, non civitatum 
monia, non pedestris phalanx, non equestris po- 
teslas,non navalium virium apparatus regi salutem 
affert. Dominus enim constituit reges ac destituit, 
el non est pcteslas nisi a Deo constituta 99. Serva- 


9. Οὐ σώζεται βασιλεὺς διὰ πολλὴν ὀύναμιν. Οὐ 
στρατιωτικῆς δυνάμεως περιδολὴ, οὗ τείχη πόλεων, 
o) πεζιχἡ φάλαγξ, οὐχ ἱππικὴ δύναµις, οὐ ναυτικῆς 
ἰσχύος παρασκευὴ βασιλεῖ τὴν σωτηρίαν περιποιεῖ. 
Κύριος γὰρ καθιστᾷ βασιλεις καὶ μεθιστᾷ, καὶ oüx 
ἔστιν ἑξουσία εἰ μὴ ὑπὸ Θεοῦ τετσγµέντ. Σώζεται 


£6 Gen. xvii, 20, 21. 87 Gen. xi, ὃ. 88 Matth. xir, 96. 89 Matth. x, 42. 090 Rom. xii, 14. 


(31) Sic quatuor mss. Editio Paris. ἐπενεχθέντας. 


Mox Biblia Sixt. πεπλέθυνται πρὸς us, impletus est, 


vel, multiplicatus;est ad me : hic vero simplici- 
ter legilur πεπλήθωνται, nec aliter in Vulgata, 


multiplicatus est. 
(39) Συντελοῦνται, consumment: aut si mavis, 


consummeniur. Nam utro quis modo interpreta- 


tus fuerit, peccaturum non puto. Secundum He- 
breum, an fecerint consummalionem, Symma- 
chus, ἐπέτέλεσαν τὸ ἔργον, an perfecerint opus. 
Vulgata, opere compleverint. 

(33) Nostri decem mss. u^, καθέκαστον. Editi μὴ 
τὰ χαθέκαστον. Mox septem mss. ópg. Editi cum 
Reg. sexto et Colb. quinto ἐφορᾷ. 


o5 Editi ᾽Απλοῦν γάρ. Deest γάρ in mss. Mox 
Coib. quintus τῶν ἁπάντιων ἀνθρώπων. 

(35) Sic tres mss. Editio Paris. αὐτῆς τὸ ἁπλοῦν. 
Nec ita multo post Reg. secundus συνίησι πάντων 
τὰ ἔργα ἡμῶν, omnium nostrum opera. — 

(36) Multi mss. τῶν διδοµενων. Reg. quintus et 
sextus el. Colb. septimus cum edilis δεδοµένων. — 

(37) Editio Basil. et sex mss. διδόαµεν. Editio 
Paris. δίδοµεν, Certe quidem tot codicum aucto- 
rilate adducor, ut hic legendum esse διδόαµεν 
credam. Nec tamen dissimulabo vocem διδόαµεν 
mihi nop videri Basilianam, quo fit ut. magis sus- 
picer non nihil temere a librariis verbis Basilii 
additum fuisse. 











945 


HOMILIA IN PSALMUM XXXII. 


346 


οὖν βασιλεὺς ob παρὰ τὶν πολλὴν ὀύναμιν, ἀλλὰ παρὰ A tur igitur rex non per multam virtutem, sed per 


την Oslxv χάριν. "Dove. ἀληθη καὶ τούτοις εἶναι τὸν 
λόγον, ὁτι Χάριτί ἔστε σεσωσµένοι, ᾿᾿Ωσπαρ οὐδὲ 
γεωργὸς τοσοῦτον διὰ τὴν γεωργικὴν ἐπιμέλειαν 
τυγχάνει τοῦ γεωργικοῦ µέρους, ὅσον διὰ τὸν αὔξοντα 
τὰ Ὑεωργούµενα Θεόν. Οὔὖτε γὰρ ^ φυτεύων ἐστί 
τι, οὖτε ὁ ποτίζων, αλλ à αὐξάνων θεύς. E: δὲ 
καρδία βασιλέως ἐν χειρὶ Θεοῦ, οὗ σώζεται διὰ τὴν 
ὁπλιτικὴν δύναμιν, ἀλλὰ διὰ τὴν θείαν χειραγωγίαν. 
Ἐν χειρὶ δὲ Θεοῦ ἔστιν οὐχ ὃ τυχὼν, ἀλλ᾽ ὁ ἄξιος 
τῆς τοῦ βασιλέως προσηγορίας. ᾿Ωρίσαντο δέ τινες 
βασιλείαν εἶναι την ἔννομον ἐπιστασίαν, f, τὴν ἐπὶ 
πᾶσιν ἀρχην ἀνυπεύθωνον ἁμαρτίᾳ, Καὶ «(ac οὐ 
σωθήσεται ἓν πλήθει ἰσχύος αὐτοῦ. Γίγαντα λέ- 


divinam gratiam.Quare et erga hos vera sunt verba 
illa, Gratia salvati estis?!.Ita ne agricola quidem 
per agricolationis diligentiam tantum fructum as- 
sequitur,quantum per Deum segetes augentem.Ne- 
que enim qui plantat,est aliquid, neque qui rigat; 
sed qui incrementum dal Deus 93.Quod si cor regis 
in manu Dei 9 : non per armorum potentiam, sed 
per divinum przsidium servatur. In manu autem 
Dei non est quilibet, sed qui dignus exsistit regis 
appellatione. Definierunt autem quidam reguum es- 
selegitimnm dominalum,autprinciratum inomnes, 
sic ut peccato obnoxius non sit. ££ gigas non sal- 
vabitur inmultitudine virtutis sue.Gigantem dicit 


ει τὸν φυσικῇ ὄυναμει xal vowp σωματικῷ xeyon- g eum,quinaturaliviet corporali polle(robore. Neque 


p.ívov. Οὔτε οὖν βασιλεὺς τὴν kx τοῦ ὁπλιτικο βοή- 
θειαν ἀρκοῦσαν ἔχει πρὸς σωτηρίαν, οὔτε ὁ ἆ,δρεῖος 
ἑαυτῷ πρὸς πάντα Ἐπαρκεῖν ἐστιν ἱκανός, ᾿Ασθένεια 
γὰρ ἐστι καὶ ἀδυναμία πάντα ὁμοῦ τὰ ἀνθρώπινα 


πρὸς τὴν ἀληθινὴν ῥδύνχμιν παραθαλλόμενα, Auk 
τοῦτο Τὰ ἀσθενη τοῦ κόσμου ῥἐξελέξατο ὁ θεὸς, 
ἵνα µκαταισχύνῃ τὰ ἴσχυρά καὶ ἐν στόματος 


νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσατυ (88) αἴνον, 
ἵνα καταλύσῃ τὸν ἐχθρὸν καὶ ἐκδικητὴν Μάλι- 
στα γὰρ ἔλαμψεν ἡ θεία χάρις Ev τοῖς νηπίοις xal 
ἀνοήτοις ῥἑνεργουμένη. Ψευδῆς Ίἵππος εἷ σω- 
τηρίαν ἓν ὃδξ πλήθει δυνάμεως αὐτοῦ 00 σω- 
θήσεται. Ἐχθέθληται τῆς χρήσεως τῶν ἁγίων 6 
ἵππος. Καὶ οὔτε io πολέμοις εὐημερῶν ὁ ᾿Ισραὴλ 


igitur rex ex armis sufficiens ad salutem auxilium 
habet,neque fortis vir sibiad omniasufficere potest. 
Imbecillitasenim etinfirmitassuntomniasimul hu- 
mana,sicum verapotentiacomparentiur. Propterea 
Infirma mundi elegit Deus,ut confundat fortia94 ; 
eL ex oreinfantium et lactentium perfecitlaudem,ut 
destruat inimicum et ultorem 95, Nam divina gratia 
441 in infantibus ac rudibus operans, maxime 
resplenduit. VgRs.17. Fallaxequusud salutem: in 
multitudineautem virlutis sua non salvabitur .Ex- 
clusus est ab usu sanctorum equus. Sed neque ἶς- 
rael dum eiresin bellis ex animi sententia succe- 
derent, unquam equestri potentia usus fuisse com - 
peritur,neque quisquam sanctorum privatim usum 


ἱππικῇ δυνάµει ποτὸ φαίνεται χεχρηµένος, οὔτε ἰδίᾳ ᾳ equorum velut convenientem admisit. At vero Pha- 


τις τῶν ἁγίων τὴν χρῆσιν τῶν ἵππων ὡς ἁρμόζου- 
σαν παρεδέςτο Φαρχὼ ὃΣ ἴνπῳ (39) χρήται, καὶ 
Σεναχηρεὶμ ὁ ὑπερήφχνος τῇ περιουσίᾳ τῶν Ίππων 
μέγα φρονθῖ Διόπερ τού μὲν apad "mov καὶ àva- 
θάτην ἕβῥιψεν εἷς θάλασσαν τοῦ δὲ Σεναχηρεὶμ 
ἑνόσταξαν πάντες οἱ ἐπιθεθηκότες τοῖς ἵπποις' ὅθεν 
καὶ ὁ διὰ Μωῦσέως νόμος τὰ περὶ βασιλέων (40) vo- 
μοθετῶν, Οὐ πληθυνστ, φησὶν, ἐχυτῷ ἵππον, Ἐν 
δὲ πλήθει ὀυνάμεως αὐτοῦ οὗ σωθήσεται. Όταν 


raoequitatu utitur96, et superbusille Sennacherib 
de equorum multitudine gloriatur 97, Quamobrem 
Pharaonisequum et ascensorem projecitin mare 98; 
omues vero Sennacherib equites dormitaverunt99, 
Unde etiam lata per Moysen de regum officiis lex 
ita sancit : Non mulliplicabil sibi equitatum ! . In 
mullitudineautemviriutissumnousalvabitur.Cum 
enim,inquit,infirmor,tunc potens sum $ .Nam cor- 
porearum virium multitudo saluti spiritus obstat. 


γὰρ ἀσθενῶ, φησὶ, τότε δυνατός cipe, Τὸ δὲ πλῆθος τῆς σωματικῆς δυνάµεως ἐμπόδιόν ἔστι πρὸς τὴν σωτηρίαν 


τοῦ πνεύματος. 

10. Οδοὺ ol ὀφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ τοὺς φοδου- 
µένούς αὐτόν, Αλλαχοῦ μὲν εἴρηται ᾿Οφθαλμοὶ 
Κυρίου ἐπὶ δικαίους. ἐνταῦθα xà, "Emi τος φοθου 

91 Ephes. i, 5. 9? I Cor. ur, 7. 95 Prov. xxi, 


9, 23. 97IV Reg. xix, 23. 
10. SPsal. xxxi, 16. 


Exod.xv, 1. 991V Reg. xix, 35. ! Deut. xvii, 


10. VEns.18. Ecce oculi Domini super meluentes 
eum. Alibi quidem dietum est : Oculi Domini 
super justos ? ;hic vero,super metuentes eum. Ubi 


. 9&4 I Cor. 1, 27. 95 Psal. viu, 3. 99 Exod. xiv, 
16. 3 Π 0ος. Xil, 


(38) Ubi legitur in editione Paris. et in multisD (ime vero, si ecribas, perfecit, ut destruat. 


m$, κατηρτίσω, perfecisti, scriptwm invenimus in 
Reg. quarto et in Colb. quinto χατηρτίσκτο,/6Γ{6- 
cit, οἱ ita legendum esse arbitramur. Cum enim 
ante seripluso sit, Τὰ ἀσθενη τοῦ χόσβου ἐβελέξατο 
ὁ θεὸς, ἵνα καταισχύνῃ τὰ ἴσχυρά, [nfitima. mundi 
elegit Deus,ut confundat fortia veristmile nobis (it, 
bic legi debere κατηρτίσατο, ἵνα x21aA00n.perfecit, 
ut destruat, etc. Nam hoc pacto melius cohzerebit 
eratio, Quod si ejusmodi ratio levior videbitur : 
illud gravius, quod editio et Basil. et omnes mss. 
précferant xavaAosn, destruat,uti perperam editum 
est in editione Parisiensi. Sed si legeris καταλύσῃ, 

πατηρτίσατο plane necesse est. Non enim co- 
herebit oratio,si dicas,perfeoists, ut destruat : op- 


(39) Editi et Colbertini tertius et sextus ἵππῳ. 
Alii quinque mss. ixrixn, uhi suppleri opertet δυνά- 
µει. Hoc ipso in loco legitur in aliquibus mis. xé- 
χρηται. Subinde septem mss. μέγα φρονετ. Editio 
Paris. μεγαλοφρονετ. 

(40) Editio Paris. περὶ τῶν βασιλέων. AL mas. sex 
περὶ βασιλέων, /Egre est Gombefisio,quod interpres 
in editione Romana Greca sie reddiderit, Von mu/- 
tiplicabt sibi eqnum. Contendit verti oportuisse, 

on meltiplicabit sibi equites, seu equitatum. Sed 
conqueritur,ut mihi quidem videtur,non jure.Nam 
hoc loco equum pro equitatu sumi vel c&co appa- 
ret. Vellem prius legisset notaa Nobilii, quam 
eum rep isset. 


341 


S. BASILII MAGNÍ 


38 


nos ad Dominum respexerimus, fueriutque oculi 4 µένους αὐτόν. "Όταν ἡμεῖς ἐπὶ τὸν Κύριον ἀποθλέ- 


nostriin ipsuin. intenli, adeo ut dicere possiius : 
Ecce sicut oculi xerborum ad munus dominorum 
suorum, ita oculi nostri ad Dominum Deum πο- 
strum 5 : tunc veluti ad nos inspiciendos oculum 
Domini attrahimus. Sperantes in. misericordiam 
ipsius. Humilitatem eorum qui Domino serviunt, 
ostendunt : quomodo in ejus misericordia sperent. 
Qui enim suis praeclare gestis non eonfidit, nec ex 
operibus se justificatlum iri exspectat. is unicam 
salutisspem in Deimisericordia reponit. Cum enim 
cogitaveritillud: Ecce Dominus et merces ejus 5, ut 
reddal unicuique juxta opus suum, et prava sua 
opera secum repulaverit, timel sappliciui, et 


minas formidat. Verum ut ne absorbeatur preg 


tristitia, bona spe preJitus est, dum ad imiseratio- 
nes et benignitatem Dei respicit. VEus. {9 Sperat 
enunanimam suam amorte liberandam esse,atque 
obipsoin famepascendam.VERs. 20. Anima autem 
nostra patienserit Domino,quoniam adjutor clpro- 
tecior noster est. Ad patientiam liortatur hic sermo; 
ut si quando ab uno aliquo divexantium nos op- 
primamur, tamen a caritate Dei,quz est in Christo 
Jesu9, nequaquain secedamus,se:l auxilium a Deo 
exspeclautes, anima tota res adversas perferamus. 
Vgns. 21. Quoniam ín ipso lotabitur cor nostrum, 
elinnomine sancto ejussperavimus.Hoc consonum 
est cum bis quao in principio psalmi dicta sunt: 
Exsultate, justi, *n Domino. Et, In ipso letubitur 


Copt, καὶ Ot? ἡμῶν ol ὀφθαλμοὶ πρὸς αὐτὸ», ὥστ' 
3) εἰπεῖν ἡμᾶς. ᾿Ιδὺ — oq ὀφθαλμοὶ ὀούλων εἰς 
χεῖρας τῶν xupiov αὐτῶν οὕτως οἱ ὀφθελιοὶ 
Auov πρὸς Κύριον τὸν θεὺν ἡμῶν. vt οονεὶ 
ἐφελκόμεῶχ πρὸς τὴν Ἐπισκωπὴν ἡμῦν τὸν ὀφθαλμὸν 
τοῦ Κυρίω. Τοὺς ἑλπ'ζοντας (41) ἐπὶ τὸ Duo zb- 
τοῦ. Τὸ ταπεινὸν τῶν δουλευόντω» τῷ Κυρίῳ ἑμφαί- 
vé, πῶς ἐπὶ τὸ ἔλεος αὐτώ ἑἐλπίζυυσιν. 'O γὰρ μὲ 
πεποιθὼς ἐπὶ τοῖς ἐχοτοῦ ἀνδραγαθήμασι, ua 
προσδοκῶν ἐξ ἔργων δικαιωθήτεσθαι, μ΄; την ἔγει τὴν 
ἐλπίδα τῆς σωτηριχς τοὺς οἰκτιῤμιὺς (42) τοῦ θενύ, 
ταν }ὰρ ἐνθυμηθῇ τὸ, ᾿Ιδο, Κύριος καὶ à μισθὸς 
αὐτοῦ, ἀποδοῦνχι ἑκάστῳ ὡς τὸ ἔργον αὐτοῦ, xi 
λογίσηται ἑχυτοῦ τὰ πονη ὰ ἔργα, φοδείῖται μὲν τὴν 
κόλασιν xai ὑποπτήσσει τοῖς ἀπειλουμῖνοις πρὸς 
6: τὸ μὴ καταποθῆνχι ὑπὸ τῆς λύπης, εὔελπίς ἐστι 
πρὸς τοὺς (43) οἰκτιρμοὺς τοῦ θεού καὶ τὸ φιλάνθρω- 
Xov ἀποθλέπων. "Ελπίζει δὲ, ὅτι ῥυσθήσεται ἡ φυχὰ 
αὐτοῦ ix θχνάτου, καὶ δικτραφήσεται ὑπ' αὑτοῦ dv 
λιμῷ. Ἡ δὲ ψυχη ὑμῶν ὃπομενετ (44) τῷ Κυρ, 
ὅτι βοηθὸς κοὶ ὑπερασπιστῆς "wav ἐστι. Παρά- 
κλησιν ἔχει πρὸς ὑπομονὴν ὃ λογος. ὥστε xie ποτ 
κἀταληφθυµεν ὑπό τινος τῶν ἐκθλι2ήντοω» nude, μὴ 
χωρισθήναι ἀπὺ τῆς ἀγάπης τοῦ Οεοῦ τῆς ἐν Χρισιῷ 
Ἰησοῦ, ἀλλ᾽ ὅλῃ doy ὑπομένειν cx ἐπίπους, τὴν 
πχρὰ Θεοὺ ᾖΑοήβειχν ἀνχμένουτας, "Otcl iv αὐτῷ 
εὐφρανθήσετχι ἡ καρδία ἡμῶν, καὶ ἓν τῷ ὑ ματι 
τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ ἡλπίσαμεν. Τοῦτο συνᾷδει τοῖς lv 


cor nostrum. Et mihi videlur Apostolus convenien- C τῇ αρχῇ τοῦ ψαλμοῦ" ἸΑγαλλιᾶσθε, δίχαιοι, ἐν 


ter his dixisse illud : /n his omnibus superamus 
propter eum qui dilexit nos? ; 343 et illud : Non 
solum autem,sed el gloriantes in tribulationibus 5. 
Nom cumPsalmista dixissel: Anima nostra patiens 
est Domino,ul demonstret quod non coactus,neque 
ab angustiis pressus patientiam ostendet, sed cum 
omnigaudio pro noinine Domini suscipiatiruinnas, 
Non soluu, inquit, paientes sumus, sed etiam In 
ipsolatabitur cornosirum, etin nothinesanctoejus 
speravimus.Salis nobis estad omnes adversariorum 
evitandos insultus, si nominemur Christiani.San- 
ctum autem esse Dei nomen dicitur, non utique ex 
eo quod in syllabis ullam sanctitatis conferende 
vim habeat, sed quod oinnis Dei proprietas, et in- 


Ko.üp* και Ἐν αὐτῷ εὐφρανθήσεται ἡ o x1i25a 
ἡμῶν, Kal poc Boxe! κατὰ ταῦτα εἰρηκέναι ὁ ᾿Από- 
στολος τὸ (15), 'Ev τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν 
διὰ τοῦ ἀγαπήσαντος ἡμᾶς καὶ t5, Οὗ µόνον δὲ 
ἀλλὰ καὶ Χχυχώμενοι ἓν ταῖς θλίψεσιν,. Εἰκὼν 
γὰρ ὁ Ψαλμφδὸς, ὅτι Ἡ doy ἡμῶν ὕπομενε τῷ 
Κυρίῳ, ἵνα δειξη, ὅτι οὐχὶ βιαίως οὐδὲ καταπιεζόµι» 
vog ὑπὸ τῶν θλίψεων τὴν ὑπομονὴν ἐπιδείκνοται (46). 
ἀλλὰ μετὰ πᾶσης χαρᾶς ὑποδέχετχι τὰς )mip τοῦ 
ὀνόματος τοῦ Κυρίου χΧαχωσεις, Οὐ µόνον, qnoi, 
ὑπομένομεν, ἀλλὰ καὶ Ἐν o): εὐφρανθήσετει d 
καρδίᾳ ἡμῶν, καὶ ἐν τῷ ὀνόματι τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ 
ἠλπίσαμεν. Apxst ἡμιν τὸ ὀνομάνεσθαι Χριστι- 
vou πρὸς τὸ πᾶταν ἐκφυγεῖν την ἀπὸ τῶν ἑναντίων 


4 Psal. xxu, 3. 51sa. χι, 10. 8 Rom. πα, 39. 7 i5id. 37. 8 Rom. v, 3. 


(44) Τοὺς ἐλπίζοντας, sperantes. Vulgata, Et in Deum eo. Undesetisnobis probabile videtur illud jet 


ja ejus, quasi lege- 
rit interpres καὶ τοὺς ἐλπίζοντας. Sed voculam 
καί non preeferunt neque editi, neque mss., neque 
LXX, neque antiqui interpretes i. 

(42) Editio Paris. et Colb. septimus ἐπὶ τοὺς oi- 
χτιρμούς. Alii duo mss. εἰς τοὺς οἰκτιρμούς. Sed tum 
heec, tum illa propositio deest in Regiis tertio, 

uarto et quinto, et in Coisl. et in editione Basil. 
eutra etiam reperitur in Reg. sexto nme manu; 
quanquain secundis curis vocula εἰς addidta eet.Po- 
test quidem boc loco addi prapositio:sed quin me- 
liug absit, uilii dubium non est. Aliquanto post 
editio Paris. i200; μετ αὐτοῦ. AL decem mss. cum 
editione Basil. µισθὸς αὐτοῦ. Editio Romana μισθὺς 
τοῦ ust' αὑτοὺ * cui consentit Vulgata, Merces ejus 


eis qui sperant super miserioordia 


αὐτοῦ, a librariis pretermissum hic foisse. 

43) Colb. quartus εἰς τούς. 

"m Editi et quinque mss. 5xouewet,patiens eril. 
Nec aliter legit Augustinus.Colb. quartus et editio 
Romana ὑπομένει, patiens est. Vuigata quoqoe, 
sustinet. Annolandum, hic legi quidem im . 
quarto codice ὑπομένει, patiens est : sed infra, ul 
hoc verbum repetitur, scriptum invemimus in 
eodem illo ms. ὑπομενεῖ, patiens. erit. 

(45) Editio Basil. et quinque mss. τὸν ᾿Ακόστο- 
Ào., Editio Paris. et nonnulli mss. ὁ ᾽Απόστο- 
Aoc. Nec ita multo post Colb. quintus sque ac textus 
sacer κχυχώμεθᾳ. 

(46) Reg. secuadus ἑνδείανυτει. Stalim sex mss. 
ὀνόματος τοῦ Κυριω. Edili ὀνόματος αὐτοῦ. 








349 HOMILIA IN PSALMUM .XXXIII. 350 
ἐπήρειαν. Άγιον δὲ τὸ ὄνομα εἶναι λέγεται τοῦ A telligentia eorum que precipue in ipso contempla- 


θεοῦ, οὗ πάντως διὰ τὸ i: συλλαθαῖς ' ἔχειν τινὰ 
δύναμιν ἁγιαστικὴν, ἁλλ᾽ ὅτι πᾶσα à ἰδιότης τοῦ 
θεοῦ, καὶ ἡ ἔννοια τῶν ἐξαιρέτως περὶ αὀτὸν θεωροὺ- 
Ἀένων ἁγία ἐστι καὶ ἁγνή. Γένοιτο, Κύριε, τὸ ἔλεός 
σου ἐφ᾽ ἡμᾶς, χΧαθάπερ Ἰλπίσαμεν ἐπὶ cot, ᾿Ορᾷς 
πῶς ἐπιστημόνως προσηύξατο: Τὴν ἰδίαν διάθεσιν 
µέτρον ἐποίησε της ἐπιχορηγίας τῶν οἰχιιρμῶν τοῦ 
θεοῦ. Τοσοῦτος, φηαὶ, ένοιτο ὁ ἕλεός σου ἑφ᾽ ἡμᾶς, 
ὅσην φθάσαντες ἡμεῖς ἐπὶ σοἱ «τὴν ἑλπίδα κατεθχλό- 


mur,sancta est et pura. VgRS.22. Fiat, Domtne,mi- 
sericordia tua super nos,queiadmodunm speravi- 
mus in te. Vides quomodo scite ac prudenter ora- 
verit? Proprium affectum mensuram fecit largitio- 
nis miserationum Dei. Tanta, inquit, fiat miseri- 
cordia tua super nos, quantam in te spem priores 
conjeeimus.Reverli autem in requiem,tola nostra 
Spes est, ut corpore humilitatis nostirze transfor- 
mato, hoc idem agnoscamus corpori glorie Chri- 


. brum [ Regum xxi, obscurum non est. 


prz, Πᾶσα δὲ ἡμῶν à ἐλπὶς ἐπιστρέψαι (47) εἷς τὴν sti conforme effectum. 
ἀνάπαυσιν, ἵνα, µετασχηματισθέντος τοῦ σώματος τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν, νοήσωμεν αὐτὸ τοῦτο γενόμενον 
σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης (48). 





TOY AYTOY ΕΙΣ TON AT" ΨΑΛΜΟΝ (49). B IN PSALMUM XXXIII. 


TQ A260, ὁπότε  AÀÀoluot τὸ πρόσωπο» αὐτοῦ ; ; ; ρα. 
ἑναντίον  " Αθιµέλεχ, καὶ ἀπέλυσεν αὐτὸν, καὶ Ipsi David Φιιαπάο immutavit faciem suam coram 


PME SUN Abimelech, et dimisit ipsum, et abüt. 


1. Ἐπὶ δύο ὑποθέσεις ὄλκει ἡ ἔννοια τοῦ Vaud ^ — 1. Psalmi hujus intelligentia nos ad duo argu- 
Td τε ἓν τῇ Νομθᾷ τῃ πὀλει τῶν ἱερέων γενόμενα menta trahit. Qux: enim tum in Nomba civitate 
παρὰ τοῦ Δαθὶδ δοχεῖ οἰχείως ἔχειν τῇ ἐπιγραφῇῃ, τά sacerdotum,tum in Geth apud Anchus alienigena- 
τε ἓν τῇ Γὲθ παρὰ τῷ ᾽Αγχιὺς τῷ βχτιλεῖ τῶν ἄλλο- rum regem a. Davide gesta sunt, ea inscriptioni 
φύλων. ἨΒλλοίωσε μὲν yàp αὐςοῦ τὸ πρόσωπον καὶ videntur convenire.Nam immutavit faciem suam, 
ὅτε τῷ ᾿Αθιμέλεχ διελέγετο τῷ ἱερεῖ, κρύπτων μὲν cum Abimelech sacerdotem alloqueretur, sic ut 
τὴν cu(h», σπουδάζειν (00) δὲ δη προστάγµατι — occultata fuga,ad regium mandatum exsequendum 
ὑπουργεῖν βασιλικῷ προσποιούµενος, ὅτε καὶ τοὺς festinare se simulaverit,quando el panes proposi- 
ἄρτους τῆς προθέσεως ἔλαθε, xai τὴν ῥομφαίαν τοῦ tionis accepit,et gladium Goliath. Rursus suam im- 
Γολιάθ. "HAÀoiuot δὲ αὐτοῦ τὸ πρόσωπον καὶ ὅτε iv mutavit faciem,cum in medio hostium captus,eos 
µέσοις τοῖς πολερίοις ἀποληφθεὶς, ἐπειδὴ ἤαθετο — inter se loquentes,etse ad vindictam preparantes 
αὐτῶν διαλεγοµένων πρὸς ἀλλήλους, καὶ παρατκευαζο- C audivit. Dixerunt enim inquit, pueri Anchus inter 
µένων εἷς ἄμυναν (54). Εἶπον γὰρ, φησὶν, ol παῖδες se : Nonne hic est David rez terre ? Nonne huic 
'"Avyobc mpóc ἑαυτούς ' Oby οὗτος Δαθὶδ ὁ βασι-  cantabant in choro,dicentes : Percussit David in 
λεὺς τῆς γῆς»; Οὐχὶ τούτῳ ἐξῆρχον ἐν χορῷ λέ- decemmillibussuis,et Saul in millibus suis? Et ti- 
ουσαι (52) ᾿Επάταξε Δαθιὸδ ἑ µμυριάιν αὐτοῦ, muit,inquit, David a facie Anchus,ac suam faciem 
καὶ Σαοὺλ ἐν χιλιάσιν αὐτοῦ ; Καὶ ἐφοθήθη, φησὶ, amte illorum oculos immulavit 9. Quomodo igitur 
Aa618 ἀπὸ προσώπου ᾿Αγχοὺς, καὶ ἡλλοίωσε τὸ inscriptio nominat Abimelech,listoria autem An- 
πρόσωπον αὐτοῦ κατ ὀφθαλμοὺς αὐτῶν. Πῶς οὔν ου Gethmzorum regem memorat?Talem quamdam 
à μὲν ἐπιγραφὴ ᾿Αθιμέλεχ ὀνομάζει, *» δὲ iscopíz rationem ex traditione ad nos usque transmissam 
"Avyooc παραδίδωαι τὸν βασιλέα Γετθαίων (53); tenemus,quod alienigenarum reges commune qui- 
Τοιοῦτον λόγον τινὰ φθάσαντα ἐκ παραδόσεως εἷς dem nomen Abimelech habuerunt, 143 quilibet 
ἡμᾶς ἔχομεν, ὅτι ob βασιλεῖς τῶν ἀλλοφύλων κοινὸν — vero proprium,quo appellabatur.Hunc ad moduin 
μὲν εἴχον ὄνομα τὸ ᾿Αδιμέλεχ, ἴδιον δὲ ἕκαστος ὃ et in Romano imperio videre est, Cosares οἱ Au- 
προσηγορεύετο (54). ως καὶ ἐπὶ τῆς Ῥωμαϊχῆς ἔστι — gustos in communi appellari, sed tamen eos alia 
βασιλείας ἰδεῖν, Καΐσαρας λεγοµένους κοινῶς xal Ab- p nomina propria habere. Nomen Pharao est ejus- 
ούστους, ἄλλα δὲ τὰ Χύρια ἑαυτῶν κεκτηµένους modi etiam apud /Egyptios. Nam et Pharaonem 
ὀνόματα, Τοιοῦτον καὶ map' Αἰγυπτίοις ἑστὶ τὸ Φα. constat vocari eum, qui tempore Joseph regnavit; 
9 1 Reg. xxt, 11-13. 
(01) ᾿Επιστρέψαι, ut revertamur. Despicere vide- mss, cum editione Basil. ειπαν. Reg.quartus εἶπον, 
tur Basilius ad psal. cxiv, 7, ἐπίστρεφον, oy ioo, — Editio nostra Paris. εἶπεν, non emendate. 
εἰς τὴν ἀνάπαυα(ν σου, Revertere, animu mea,in re- (oe) lta Regii quartus, quintus et sextus cum 
quiem tuam. Vulgata et editio Romana,Convertere | Colbertinis quinto et septimo et cum editione Ba. 
anima, etc. sil. Editio vero Paris. t fhpyxov ἐγχορεύουσαι γοναῖχες 
(48) Multi mss. δόξης τοῦ Χριστοῦ, nihilque λέγουσαι. Editio Rom. cum Colb. primo ἐξῆρχον at 
amplius, Editi vero eum duobus mss. σώματι τῆς ἸΧορεύουσαι Jéyouca, Notandum tamen vocem γυ- 
δόξης, iv. Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ  Kupip ἡμῶν: d ἡ ναῖχες in aliquibus mss. reperiri. 
δόξα, etc. (53) Editio Paris.:ov Γετθαίων, Deest articulus in 
(49) Reg.quartus ψΨαλμὸς τῷ Aablo,et ita quoque — octo miss. Statim ubi mentio fit de quadam tradi- 
Augustigus. Àt. vox Ψαλμός in multis mss. deest, tione, librarius in margine Regii quarti ascripsit 
nec expressa invenitur in Vulgata.Pluraqui volet, illa, λόγος ἐκ παραδόσεως ἀγράφου, ermo fraditio- 
uotas Nobilii legere poterit. nis ejus qua scripta non est. Hoc idem legere est 
(50) Illa, σπουδάζειν 5£,etc.,referenda esse alli- in margine Colb. sexti. 


(54) Reg. secundus et Colb. sextus 6 προσηγο- 
(64) Reg. tertius πρὸς ἄμυναν. Ibidem qualuor soto. Reg. quartus « προση. 


351 


$. BARILTI MAGNI 


"M? 


352 


Pharao item,qui post quataor generationes Moysis 4 pao. Φαίνεται γὰρ Φαβαὼ λεγόμενος καὶ ὃ ἐπὶ Ἰω- 


atate rex /Egypti fuit; Pharao quoque,qui Salomo- 
nistempore rerum poliebatur: Accepit enim,inquit, 
filium Pharaonis 10; οἱ qui tempore prophetize 
Jeremis vixit, Pharao vocatas est. Sic etiam Abi 

melech xtate Abrab:ee erat, οἱ zetate leaaoc : et alius 
nunc temporibus Davidis dicitur.Et de eo quidem 
qui tempore Abrahs erat, dictum est : At dísit 
Abimelech,et Hothozath pronubus ejus,et Philoch 
princeps exercitus. ejus ad. Abraham dicens 11. Ei 
iterum de eo qui tempor e Ieaac vixit: Fuit autem 
multo tempore ibi.Cumveroprosperisset Abimelech 
rez Philistiim per fenestram, vidit Isaac cum Re- 
becca ludentem !3. Sic igitur et nunc Davidis tem- 
pore Abimelechin inscriptione dictus est, communi 


dYyp Φαραιὼ xa! ὁ ἐπὶ Μωύσέως μετὰ τέσσαρας γε- 
ved; ἐγερθεὶς βασιλεὺς Αἰγύπτου * Φαρχὼ καὶ à κα-ὰ 
τοὺς χρόνους Σολομῶντος ^ ᾿Ελαθε γὰρ, φᾳσὶ, τὴν 
θυγατέρα Φαριώ καὶ ὁ κατὰ τοὺς χρόνος τῆς 
προφητείας (05) ᾿Ἱερεμίου Φχρχὼ προσηγοβεύενο, 
Οὕτω δὲ καὶ ᾿Αδιμέλεγ κατὰ τοὺς χρόνους ἦν ᾿Αθραὰμ. 
x*i x*x τοὺς χρόνους Ἰσαάκ * xai ὁ νῦν λεγόμενος 
ἐπὶ τῶν καιρῶν Δαθίὸ. ᾿Επὶ μὲν γὰρ ᾿λθραὰμ εἴρη» 
vr, ὅτι καὶ εἶπεν ᾿Αδιμέλεχ, καὶ "Oyota8 ὁ νυµ- 
φαγωγὸς αὐτοῦ, καὶ Φιλδγ ὁ ἁρχιστράτηγος οῆς 
δυνάµεως αὐτοῦ πρὸς ᾿Αθραὰμ, λέγων. Καὶ πάλιν 
περὶ τοῦ Ἰσαάκ  ᾿Εγένετο δὲ πθλυχβόνος ἐκαῖ, 
Παρακύψας δὲ ᾿Αθιμέλεχ (06) ὁ βασιλεὺς Φνλι- 
ctt Oui τῆς θωρίδος, εἶδε παίζοντα τὸν ᾿Ισαὰκ 





regni nomine. Verum Anchus nomen traditum ab g μετὰ Ῥεδέκκας. Ωύτως οὖν καὶ vov κατὰ τος χρό- 
historia est, quod seilicet ei privatim & nativitate νους Δαθὶὸ ᾿Αθιμέλεχ εἴρηται ἓν τῇ ἐχιγραφῇ, τὸ 
impositum esset.Itaque coram hoec immutavit fa-  xovàv τῆς βασιλείας ὄνομα. 'Aqj obe δὲ παραδέδοτχι 
ciem suam,asportatus manibusservorum.etobstre- ὑπὸ της ἱστορίας, ὅπερ ἰδίως hw αὐτῷ ix γενετῆς 
pens ad portas civitatis,distillansque, inquit, eali- ἐπικείμενον, "imi τούτο τοίνυν ἡλλοίωσεν ἑαυτοῦ 
vam suain in barbam ; ita ut diceret Anchus ad fa- τὺ πρόσωπον, ποραφερόμενυς iv ταῖς qspsi τῶν οἶκε- 
mulos:Quare add uxistis eum ad me? Num ego opus τῶν, καὶ ψΨοφῶών παρὰ τὰς πυλὰς τῆς πόλεως, xai 
habeo comitiali morbo correptis?quippeintroduxis- καταῤῥέων (97), φησὶ, τὰ σίελα αὐτοῦ ἐπὶ «ov πώ- 
tis eum,ut morho comitiali coram mecorripere(ur. γων« ὥστε εἰπεῖν τὸν ᾽Αγχοὺς τοῖς παισί * Τί εἶσ- 
Et sic illinc dimissus,salvum se recepit, inquit, in Ἅεφέρετε αὐτὸν πρὸς µέ; M» ἐπιδέομαι ἐπιλήπτων 
speluncam Odollam 19. Igitur tanquam ex magno ἐγὼ, ὅτι εἰσηνέγκατε αὐτὸν ἐπιληπτεύεσθαι im dpi ; 
periculo elapsus,hanc gratiarum actionem rependit Καὶ οὕτως ἀπολυθεὶς ἔκετθεν, διεσώθη, φησὶν, εἷς τὸ 
suo liberatori Deo.VERs.2. Benedicam Dominum, σπήλαιον ᾿Οδολλάμ, ως οὖν kx μεγάλου κινὸύνου 
inquit,in omni tempore. Ereplus ex morle, quasi διεχφυγὼν (58), ταύτην ἀναπέμπει τὴν εὐχχριατίαν 
terminos vitz? sibi ipse presscribit, suamque ani- τῷ gosapuvp αὐτὸν θεῷ. Εὐ)ογήσω, φησὶ, τὸν Κύ- 
mam instituit ac format ad accuratius vivendi ge- ^ pov àv. παντὶ καιρφ. Διεχφυγὼν ἓκ τοῦ θανάτου, 
nus,adeo ut nullo tempore benedictionem intermit- οἷον ὅρους kgucp τίθεται τῆς ζωῆς, τυπὼν ἑαυτοῦ 
tat,sed rerum (um magnarum tum parvarum princi- τὴν Quy*v πρὸς τὸ τῆς πολιτείας ἀχριδές ΄ ὡς µη- 





pium referat in Deum .Non existimabo, inquit, dili- 
genlia mea quidquam fieri;neque fortuito concursu 
contingere,sed/n omn£ tempore benedicam Dorai- 
num;non in vila solum prosperitate,sed in tempo- 
ribusetiam adversis atque calamitosis.Hinc edoctus 
Paulus,ait : Semper gaudete,sine intermissione orate,in 
omnibus gratias agite!*. Viden' quanta fuerit chari- 
(95 viri? Malorum assiduitatem animo iniquo non 
ferebat, cum non solum ex patria pulsus, et a co- 
gnatis domesticisque sejunclus,ab bonis spoliatus: 
verum etiam cum hostibus esset per vim traditus, 
ita ut fereab eis membratim dilaniaretur.Non dixit; 
Quousque malorum assiduitas? non despondit ani- 
mum propter afflictionis 144 prorogationem,haud 
ignorans,Quod tribulatio patientiam operatur,pa- 
tientia autem probationem,probalio vero spem 5. 


10 |1[1 Reg. ni, 1. 
46, 186. !5 Rom. v, 3, 4. 


(50) Hllad, τής προφητείας, deest in Reg. tertio 
Statim Reg. seoundus rursus προσηγόµευτο. 

(56) Sic mss. quatuor. In editione Paris.ponitur 
articulus ante ᾿Αδιμέλεχ. Aliquanto post Reg. se- 
cundus εἴρηται ἐν τῇ Γραφῃ. Sed scripturam veram 
bv τῇ ἐπιγραφῇ prefert quoque in margine. Iníra, 
ubi legitur x«paetoóptvoc, elc.,sic editum est apud 
LXX: παρεφέρεο ἐν ταῖς 4&0civ αὐτοῦ. Unde Au- 
gustinus: Ferebatur ín manibus suis:quibus verbis 


δένα καιρὸν διαλιµπάνειν τῆς εὐλογίας, ἀλλὰ καὶ µεγά- 
λων καὶ µεχροτέρων πραγμάτων ἐπὶ τὸν θεὸν ἀναφέρειν 
την ἀρχήν. Οὐχὶ ἠγήσομαι, φησὶ, κατὰ τὴν ἐμαντῶώ 
ἐπιμέλειαν γίνεσθχι, οὐδὲ ἐχ τῆς αὐτυμάτου συντυχίας 
συµθαϊνειν, ἀλλ "Ev παντὶ καιρῷ εὐλογήσω «àv Kü- 
piov, οὐκ ἐν ταῖς εὐημερίαις µόνον τοῦ βίου, ἀλλὰ καὶ 
ἐν τοῖς περιστατικοῖς καιροῖς. Ἔντευθεν μαθητευθεὶς 
ὁ Απόστολος Πάντοτε, φησὶ, Ἠαίρεε, ἀδικλεί- 
πτως προσεήχεσθε, ἐν παντὶ εὐχαριστεῖε. ᾿Ορᾷς 
ῥλίκη τοῦ ἀνδρὸς & ἀγάπη ; OUx ἀπιδυσπέτε αρὸς 
τὴν συνέχειαν τῶν κλκῶν, ὅτε οὗ (60) µόνον πατρίδος 
ἀπελήλατο, καὶ συγγενείχς, καὶ οἰκείων, καί κτηµά- 
των, ἀλλὰ καὶ τοῖς πολερίοις παραδοθεὶς ὑπὸ τῆς 
ἀνάγκης, μικροῦ ῥὁιασπᾶσθαι π1ρ αὐτῶν ἔμελλαν. 
Οὐκ εἶπε  Μέτρι τίνος ἡ συνέχεια τῶν κακών ; οὐκ 
ἀπεδυσπέτησε πρὸς thv Ἱαράτασιν τῆς θλίφεως, εἰ - 


4 Gen. xx1, 23. !$ Gen, xxvi, 8. 13 TReg. xxi, 12 1 xxi, 1. 481 Thess. v, 


Pate? gravissimus adumbrari valt sencüissimam 
Eucharistiam quando videlicet Domiras in ultima 
cona se ipse suis manibus tulit. | 

(57) Ita novem mss, cum editione Basil. Editie 
vero Paris. κατέῤῥεον. 

(58) Nonnulli mss. $aovvóv.Bt&tim septem mss. 
Pursus διαφυγὼν ἐκ xo), 

(59) Reg. secundus ὅτι οὐ. 





353 


δὼς, "Ow Ἡ θλίψις ὑπομονὴν χατεργάζεται, 
ὑπονομονὴ δοκιμὴν , ἡ δὲ δυκιμὴν ἐλπίδα, Τῷ ῥὄντι 
γὰρ τοῖς χαλῶς παρεσχευχσµένοις αἱ θλίψεις οἱονεὶ 
— τροφαί τινές εἶσιν ἀθλητικαὶ καὶ γυμνάσια. ἐπὶ τὴν 
πατρῴαν δόξαν τὸν ἀγωνιστὴν προθιθάζουσαι' ὅταν 
λαιδορούμενοι εὐλογῶμεν, βλασφημούμενοι παραχα- 
λῶμεν, καταπρνούµενοι εὐχαριστῶμεν, θλιδόµενοι ἐπὶ 
vp θλίψει χαυχώµεθα. Αἱσχρὸν γὰρ εὔλογεῖν μὲν 
ἡμᾶς ἐπὶ τοῖς χβρηστοτέροις , σιωπᾷν δὲ ἐπὶ vot, 
σχυθρωποτέροις «αἱ ἐπιπόνοις πράγµασιν. )Αλλὰ τότε 
καὶ πλέον εὐχαριστεῖν δεῖ, εἱδότας, ὅτι "Ov ἀγαπᾷ 
Κύριους παιδεύει᾽ μαστιγοί δὲ πάντα υἱὸν ὃν πα- 
ῥαδέχεται. Διαπαυτὸς ἃ αἴισις αὗτου ἐν τῷ 
στόματί µου. Aoxet ἀδύνατόν τι ἐπαγγέλλεσθαι 6 
προγήτης. lex; γὰρ διαπαντὸς ἡ σἶνησις τοῦ Oto) ἐν 
τῷ στόµατι ἀνθρώπου (00) εἶναι δύναται, 
λέγεται λὰς συνηθεις xal βιωτικὰς ὁμιλίας, οὐκ ἔχει 
τὸν αἶνον τοῦ θεοῦ iv τῷ στόµατι, "Ores καθεύδει, 
σιωπήσεται πάντως. ᾿Εσθίοντος δὲ καὶ πίνοντος πῶς 
ἐνεργήσει τὸ στόμα τὴν αἵνεσιν, Πρὸς δὴ τοῦτο λέ- 
γομεν, ὅτί ἔστι μέν τι xxl νοητὸν στόμα τοῦ ὄνδον 
ἀνθρώπου, ᾧ τρέφεται (61) µεταλαμθάνων τοῦ λόγου 
τῆς ζωῆς, ὃς ἐστιν ἄρτος ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταθάς, 
Περὶ ἐκείνου τοῦ στόματος καὶ ὁ Ἡροφήτης φησὶν 
ὅτι Τὸ στόμα µου vota, xal εἴλχωσα πνεῦμα. 
Εκείνο καὶ à Κύριος προκαλεῖται ἡμᾶς εὐρύχωρον 
ἔχειν εἴς ὑποδοχὴν ἀφθυνωτέραν τῶν τροφῶν τῆς 
ἀληθείας, Πλάτονον γὰρ, Φφησὶ, τὸ στόµα σου, xal 
πληρώσω abo. Δύναται οὖν f ἐντετυπωμένη ἅπαξ 
καὶ οἱονεὶ (62) ἑσφραχισμένη τῷ ἡγεμονικῷ τῆς 
ψυχης περὶ Θεού ἕννοια PM ὀνομάζεσθαι θεοῦ, 
διαπαντὺς ἐνυπάρχουσα τῇ Ψυχᾖ. Δύναται δὲ καὶ, 
χατὰ τὴν ἀωοσιολικὴν ὑποθήκην, ) σπουδαῖος πάντα 
ποιεῖν εἷς δόξανθεοῦ, ὥστε πᾶσαν πρᾶξιν, καὶ πᾶν 
ῥημα, καὶ πᾶσαν ἑνέργεισ νοερὰν, αἰνέσεως Ἐπέχειν 
δύναμιν. Εἴτε γὰρ ἐσθίει ὁ δίκαιος, eive. πἶνει, πάντα 
εἷς ὀόξαν Θεοῦ ποιεῖ, Τοῦ τοιούτου καθεύδοντος ἡ 
καρδία ἐγρήγορεν, κατὰ τὸν εἰπόντα ἐν τῷ "' 


HOMILIA IN PSALMUM XXXIII. 


Asuati τὼν ἁσμάτων᾽ 


354 


4 δὲ A Nam re ipsa afflictiones, quasi athletica quedam 


alimenta ac exercitationes sunt bene praeparatis 
atque instructis:quae athletam ad paternam gloriam 
deducunt; si quando conviciis impetiti benedixeri- 
mus, blasphemiis lacessiti obsecravimus, divexati 
egerimns gratias, afflicti in afflictione gloriati fue- 
rimus!6. Tarpe enim est nos benedicere in rebusse- 
cundis,silere vero in tristibus et adversis.Imo tunc 
etiam gratias uberiores agere oportet,cum noveri- 
mus quod Quem diligit Dominus ,castígat,flagellat 
autem omnem filiam quem recipit 11. Semper laus 
ejus in ore meo. Videtur propheta id quod fieri non 
potest,polliceri.Quoiodo enim semper laus Dei in 
ore hominis esse potest? Cum consueta et ad vitm 
usum spectantia colloquia facit,in ore laudem Dei 


"0*s δια- g non habet.Cum dormit, omnino silebit. Quomodo 


vero edentis aut bibentis oslaudem Dei depromet? 
Ad hocrespondemus,quoddam etiam esse hominis 
internispiritaaleos atque intelligibile,quo nutritur, 
dum verbum vite recipit,qui est panis, qui de ccelo 
descendit 18.Deillo ore etiam Propheta loquitur Os 
meum aperei eLattrazi spiritum !?. Hortatur nos 


etiam Domiuus,ut amplum os habeamus, quo co- 


piosius uberiusque alimenta veritatis accipiamus. 
Dilata, enim, inquit, os tuum, et impleba illud €, 
Itaque Dei cogitatio semel impressa, et quasi in 
precipua anime parte obsignata,laus Dei appellari 
potest, semper in anima insidens. Potest autem et 
juxta apostolicam admonitionem vir probus omnia 
agere ad Dei gloriam,ita ut actio omnis, omneque | 
verbum, et spiritualis omnis operato vim laudis 
obtineat. Sive enim edit justus, sive bibit, omnia 
in Dei gloriam facit 31. Eo dormiente, cor vigilat 
juxta eum, qui in Cantico canticorum dicit : Ego 
dormío,et cor meum vigilat? .Etenim visse insom- 
nis species sunt non raro diurnarum cogitationum 
imagines. | 
"Ex& καθεύδω, xai ἡ xapóla µου γβηγορεῖ, 


τρς γὰρ ἐπὶ πολὺ τὰ χαθ᾽ ὕπνον oxvrdsqua τῆς µεθηµερινης ἐννοίας ἑατὶν &mmy diga. 


9. Ἐν τῷ Κυρίῳ ἐπαινεθήσεαι ἡ duy] µου, 


29. Vgns. ὃ. [n Domino laudabitur anima mea. 


Μηδεῖς, φησὶ, τὴν ἐμὴν ἐπίνοιαν, καθ fjv διεσώθην — Nallus,inquit,meam industriam,per quam eperi- 
kx τῶν κιδύνων, ἐπαινείτω. Οὐ γὰρ iv δυνάμει ἂν- culisincolumisevasi,laudet. Neque enim in poten- 
θρώπου, οὐδὲ ἐν (05) σοφἰᾳ ἀλλ kv tà χάριτι τοῦ tia hominis, neque in sapientia, sed in Dei gratia 
θεοῦ ἐστιν ἡ σωτηρία. Mà) καυχάσθω, onc v, ὁ πλού- — salus est. Non glorietur,inquit.dívesin divitiiseuis, 
σιος ἐν τῷ πλούτρ αὐτοῦ, µήτε ὁ σοφὸς iv τῇῃ σο- nequesapiensinsapitentia sua neque fortis in forti- 


φίᾳ αὐτοῦ, μήτε ὁ ἰσχυρὸς dv τῇ ἰσχύί αὐτοῦ" 
&AM d à» τούτῳ χαυχάσθω ὁ καυχώμενος, ἐν τῷ 
συνιεῖν καὶ υὙινώσκειν Κύριον τὸν θΘτὸν αὐτοῦ. 
᾿Ορᾷς τὸν ᾽Απόστόλον πῶς τοὺς συνεργοὺς τοῦ Εὖαγ- 
γελίου bxawet ; "Oc ἐστι σύνδουλος καὶ διάκονὸς 
ὑμῶν (64) Ἱν Κυρίῳ. ᾿Εὰν μέντοι τις ἐπὶ σώματος 


16 [ Cor. 1v, 19, 19. 11 Hebr. xu, 6. 
31] Cor. x, 3. 88 Cant, v, 9. 


(60) Multi msg. ἀνθρώπου sine articulo. Editi τοῦ 
ἀνθ 


(6r) A Nonnulli mss. ὅ τρέφεται. Alii ris. cam edi- 


Lis ᾧ τρέφεται. 
(02) Nonnulli mss.otove(. Editi oiov.Ibidem Reg. 
tertiuà ἑνεσφραγισμένη. 


PATROL. Gh. XXIX. 


18 Joan. vi, 33. 
35 Jerem. 1x, 23, 24. — 34 Coloss. tv, 7. 


tudine sua:sedin hoc glorietur qui gloríatur, quod 
intelligit et coqnoscit Dominum Deumsuum??. Vi- 
des quomodo Ápostolusadjutores Evangelii laudet? 
Qui est conservuset ministervester in Domino*ASi 
quis autem ob corporis elegantiam, aut parentum 
claritudinem laudatur, non in Domino laudatur 


19 Psal. cxvru, 191. 90 Psal. Lxxx, 11. 


(03) Editio Paris. àv. At quinque mss. οὐδὲ 


iv, 

(64) Editio Paris. cam Colb. sexto ὁιάκονος 
ἡμῶν, et ita legerat interpres , minister nos- 
ter. Editio vero Basil. et octo mss. διάκονος 
ὑμῶν, recte. 


12 


855 


8. BASILII MAGNI 


anima ipsius : sed quisquis talis est, in vanitate A χάλλει, fj. Ὑονέων περιφανείᾳ ἐπαινεῖται, οὐκ iv Ku- 


constituitur. Neque enim medie artes laudem vere 
merentur : gubernatores, medici, oratores aut ar- 
chitecti,qui urbes,aut pyramides, aut labyrinthos, 
autaliam quamdam sumptuosam ac superbam edi- 
ficiorum molem exstruunt.Ob hac qui laudantur, 
non in Domino suam habent animam.Satis est no- 
bis ad omnem dignitatem,tanti Domini servos no- 
minari. Nunquid enim qui regt 148 famulatur, se 
ideo jactabit quod in hoc aut in illo ministerii or- 
dine collocatus est:qui vero dignus habitus est qui 
Deo serviat, aliunde laudes sibi excogitabit, quasi 
ad omnemgloris splendorisque cumulum appella- 
tio Dominisibi non sufficiat? In Domino igitur lau- 
dabitur aníma mea. Audiant mansueti,et letentur. 
Quandoquidem sine pr:elio, iuquit, ex sola faciei 
immutatione inimicis per Dei auxilium deceptis, 
mibi parta salus est: Audiant mansueti,fieri posse 
τί et quiescentes erigant tropeeum,et minime pu- 
gnantes,victores declarentur: Et letentur,ad man- 
suetudinemamplectendam meo exemplo confirma- 
ti.Hoc enim accepi muneris a Deo,quod mansuetu- 
dinem implevi.Memento,Domine, David,et omnis 
mansuetudinis ejust? .Maxima enim virtutum, man- 
, suetudo est,quapropter et inter beatitudines adnu- 
meratur. Beati enim,inquit,mites, quoniam $psi pos- 
sidebunt terram 39. Nam terra illa, celestis Jeru- 
salem, spolium non est pugnantium: sed squani 
morum ac mansuetorum virorum haereditas pro- 
ponitur.Idem autem valet hoc, Audíant mansueli, 
atque illud, Audiant Christidiscipuli.Fortassis au- 
tem prophetice vult miraculum beneflciia Deo in se 
collati ad nos usque pervenire. Audiant enim qui 
multis post generationibus [uturi sunt discipuli 
Christi. Siquidem hos nominavit mansuetos, qui- 
bus Dominus ait : Discitea mequia milis sum et 
humilis corde *', Qui enim sedatis sunt moribus, 
et ab omni commotione liberi, adeo ut nulla insit 
in eorum animis perturbatio, ii mansueti appel- 
lantur.Quapropter etiam Moyses supra omnes ho- 
mines terre mansuetus fuisse perhibetur, 


php ἐπαινεῖται αὐτοῦ uy, ἁλλ᾽ ἓν τῇ µαταιότητί 
ἐστι τῶν τοιούτων ἕκαστος. Οὐδὲ γὰρ al µέσχι τὲ- 
χναι (059) τὸ ἀληθινῶς ἐπαινετὸν ἔχουσι, κοδερνῆται, 
latpol, ῥήτορες, fj ἀρχιτἕκτονες πόλεις οἰκοδομοῦντες 
ἢ πυραμίδας, fj λαθυρίνθους, fj ἄλλας τινὰς ὅαπανη- 
ρὰς fj ὑπερόγκους οἰκοδαμημάτων κατασκευάς. Οἱ 
ἐπὶ τούτοις ἐπάινουμενοι, οὐκ ἐν Κυρίῳ (66) ἔχουσι 
τὴν ἑαυτῶν φυχὴν. 'Apxst ἡμῖν πρὸς ἅπαν ἀξίωμα 
τὸ τηλικούτου Δεσπότου δούλους ἡμᾶς ὀνομάζεσθαι. 
O0 δήπου γὰρ βασιλεῖ µέν τις ὑπηρετῶν μέγα qoo- 
νήσει, διὰ τὸ dv τῇδε τῇ τάξει τῆς ὑπηρεσίας τι» 
τάχθαι᾽ θεῷ δὲ καταξιωθεῖς λατρεύεν, ἀλλαχόθεν 
τοὺς ἐπαίνους ἑαυτῷ Ἠπερινοήσει ὡς οὐκ ἁρκούσης 


β αὐτῷ τῆς ἐπικλήσεως νοῦ Κυρίου πρὸς πᾶσαν δόξης 


καὶ περιφανείας ὑπερθολὴν» Ἐν τῷ Κυρίῳ οὖν ἐπαι- 
νεθήσεται ἡ φυχή µου. ᾿Ακουσάτωσαν «ραεῖς, 
καὶ εὐφρανθήτωσαν. ᾿Επειδη vo πολέμου, ene, 
κατωρθώθη µοι (07) ἡ σωτηρία ix µόνης τῆς κατὰ 
πρὀσώπον ἀλλοιώσεως, διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ συνεργίας 
ἁπατηθέντων τῶν πολεμίων' ᾿Ακουσάτωσαν πραεῖς, 
ὃτι δυνατὸ» καὶ Ἀσυχάζοντας ἐγεῖραι τρόπαιον, καὶ 
μὴ µαχοµένους νικητὰς ἀποφανθηναι' Καὶ εὖφραν- 
θήτωσαν, βεθαιούµενοι εἷς τὴν πραότητα τῷ κατ 
ἐμὲ ὑποδείγματι. "Ελαζον γρ ταύτην τὴν χάριν 
παρὰ θεοῦ, ἐπειδὴ κττώρθωσα τὴν πραότητα. Μνή- 
σθητι, Κύριε, τοῦ Δαθὶδ καὶ πάσης τῆς πραότητος 
αὐτοῦ. Μεγίστη γὰρ τῶν ἀρετῶν d πραότης διὸ 
καὶ τοῖς μακαρισμοῖς ἑἐγχατείλεχται. Μακάριοι γὰρ, 
φβσὶν, ol πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν 
γῆν. Εκείνη γὰρ ἡ t5, h ἑπουράνος Ἱερουσαλὴμ, οὗ 
γίνεται σῶν µαχομένων λάφυρον, ἀλλὰ µακροθύµων 
καὶ πραὔταθῶν ἀνδρῶν πρόκειται κληρονοµία, ᾿Ἴσον 
δὲ δύναται τὸ, ᾿Αχουσάτωσαν πραεῖς καὶ τὸ, 'Axou- 
σάτωσαν (08) οἱ χριστοῦ µαθητε[. Τάχα δὲ προφη- 
τικῶς βούλεται μέχρις ἡμῶν διαθηναι τὸ θαῦμα 
τῆς τοῦ Oto) εἷς αὐτὸν εὐεργεσίας. ᾿Ακουσάτώσαν 
γὰρ ol πολλαῖς ὕστερον γενεαῖς γενήσεσθαι τοῦ Χρι- 
στοῦ μαθηταὶ µέλλοντε, Τούτος Υὰρ ὠνόμασε 
πραεῖς, οἷς ὁ Κύριος διαλέγετχι' Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, 
ὅτι πραῦς εἶμι (06) καὶ ταπεινὸς τῃ καρδᾳ Οἱ 


χατεσταλµένοι τὰ ἤθη xai παντὸς πάθους ἀπηλλαγμένοι, ὣς µηδεµίαν ἔχειν ταραχὴν ἐνοικοῦσαν αὐτῶν 
ταῖς ψυχαῖς, οὗτοι πραεῖς προσαγορεύονται,. Aib καὶ Μωυσῆς µεμαρτύρηται πραῦς εἶναι παρὰ πάντας 


ἀνθρώπους ἐπὶ τῆς γῆς. 


3.Vzns. 4. Magnificate Domine mecum. Con- Ὀ ὁ. Μεγαλύνατε τὸν Κύριον σὺν ἐμοί. Πρέποντα 


venientem sibichorum ad Dominum glorificandum 


ἑαυτῷ χορὸν eic δοξολογἰαν τοῦ Κυρίου παραλαμθά- 


6 Psal. Cxxx1, 1. 36 Matth. v, 4. 37 Matth. xi, 29. 28 Num. xii, 3. 


(65) Enitio Basil. cum Colb. tertio αἱ iv µέσφ 
τέχναι. Àlli decem mss.et Catena Corder. αἱ µέσαι 
τέχναι; que eadem lectio legitur quoque in mar- 
gineColb.tertii.Sed cum illud, «£y va:, non probare- 
tur Ducso,ex eo τεχνῖται effecit, et ita in editione 
Paris. edendum curavit.Nos vero scripturam eam, 
qui tot librorum auetoritate confirmaretur, reti- 
nendum judicavimus.Nec Combefisio quoque Du- 
ceana emendatio magis placuit. Postquam enim 
in medium protulit multa, quibus falsa illa scrip- 
tura infirmari possit, notam suam concludit his 
verbis: Nihil. ergo,inquit, violente ab artibus ad 
artifices transit Basilius, sed docte ac rheltorice. 


Mox mss. aliquod ἢ ἰατροι ἡ ρΏτορες, , 
. (66) Ita septem mss. Nec aliter legisse videtur 
interpres, qui verterit : $n Domino.Editi cum Reg. 
quarto ἐν Χριστῷ. Hic pro φυχήν suspicatur Com- 
befisius legendum καύχησιν, aut αἵνεσιν : sed ejus 
conjecturam codex nullus tuetur. 

(07) Nonnulli mss. κατωρθώθη µου. Alii mss. 
cum editis κατωρθώθη uot. 

(68) Ita mss. octo. Eaiti Vero δύναται typ, "Axou- 
σάτωσαν πραεῖς καὶ εὐφρανθήτωσαν, τὸ, ᾿Αχονσά- 
τωσχὁ, . 


(69) Nonnulli mss. ὅτι πρᾶός εἶμι. 








-—" - 


357 HOMILIA IN PSALMUM XXXIII. 358 
νει, Μηδεὶς ταρχχώδης, μηδὲ τεθορυθηµένος, μηδὲ ix A assumit. Nemo turbulentus, nemo perturbatus,nec 


τῶν παθῶν τῆς σαρνὺς τὴν quy hv παροιστρῶν (70) 
Ἰγκαταμιγήτω µοι ᾿ ἀλλ᾽ ὑμεῖς οἱ πραεῖς, οἱ τὸ βεόη- 
xb; καὶ εὐσταθὲς τῆς ψυχῆς κατωρθωκότες, τὸ δὲ 
νωθρὸν καὶ ὑπνώδες πρὸς τὰς τῶν καθηχόντων ivap- 
γείας ἀποσειόμενοι, ὑμεῖς µεγαλύνατε τὸν Κύριον 
σὺν lol, Μεγαλύνει δὲ τὸν Κόριον ὁ uad διανοἰᾳ 
καὶ (ajo τῷ φρονήµατι καὶ ἐπηρμένῳ τοὺς ὑπὲρ 
τῆς εὐσεθείας πειρασμ.ὺς ὑπομένων. Έπειτα δὲ 
καὶ ὁ µεγαλῃ τῇ διανοίᾳ xal θεωρήµασι βαθυτάτοις 
τὰ μεγέθη τῆς Χτίσεως χαθορῶν, ἵν' ἐκ τοῦ μεγέθους 
xal τῆς καλλονῆς τῶν κτισμάτων τὸν Ύενεσιουρ- 
γὸν (71) αὐτῶν θεωρήσῃ. "Oct 4p τις ἐπὶ πλεῖον 
ἐμθοθύνει τοῖς λόγοις καθ) οὓς Ὑεγένηται τὰ ὄντα, 
«al καθ οὓς οἰχονομεῖται, τοσούτῳ μᾶλλον θεωρεῖ 


quisquam qui carnearum affectionum ostro exsti- 
mulet animam,mihi adjungatur: sed vos mansueti 
qui stabilitatem flrmitatemqueanimi consecuti es- 
tis, socordiam autem ac soporem ad officia exse- 
quenda excussistis, vos magnificate Dominum me- 
cum Magnificat autem Dominum is, qui magna 
mente, et elato ac erecto spiritu tentationes pro 
pietate sustinet. Deinde etiam,qui magno animo et 
profundissimis eontemplationibus magnitudines 
creationis considerat, ut ex magnitudine creatu- 
rarum et pulchritudineortus earum auctorem con- 
templetur. Quanto enim quis altius penetrat ra- 
tiones, quibus condita sunt ac reguntur universa, 
tanto magis Domini magnificentiam speculator, et 


τὴν µεγαλοπρέπειαν τοῦ Κυρίου, xal τὸ ὅσον i'g quantum in se est,Dominum magnificat. Quoniam 
ἑαυτῷ, µεγαλύνει τὸν Κύριον, ᾿Επεὶ οὖν εἷς vox; igitur una mens,et unius viri meditatio ne ad bre- 
καὶ ivb; ἀνδρὸς µελέτη, οὐδὲ πρὸς βραχὺ αὕταρχει ve quidem tempus sufficit ad magniflca opera Dei 
πρὸς τὴν τῶν µεγαλείων τοῦ θεοῦ κατάληψιν, πάντας  comprehendenda : omnes simul mansuetos ad hu- 
ὁμοῦ τοὺς πραεῖς εἷς τὴν κοινωνίαν ταύτης τῆς iwp- jus actionis societatem assumit. Oportet enim ab 
χείας παραλαµθἀνει. Δεῖ γὰρ πᾶσαν σχολὴν dye — externis tumultibus omnino 146 vacare, et omni 
ἀπὸ θορύέων τῶν ἔξωθεν, καὶ πᾶσαν ἡσυχίαν iv τῷ quiete in abscondito cordis recessu constituta, tum 
κρυπτῷ τῆς χαρδίκς βουλευτηρίῳ ποιήῄσαντα, οὕτως — demum veritatis contemplationi animum adjicere. 
ἐπιθάλλειν τῇ θεωρίᾳ τῆς ἀληθείας, ᾽Αχούεις τοῦ Áudis confitentem peccatum,quid dicit? Turbatus 
ἐξομολογουμένου τὴν ἁμαρτίαν, τί φησιν; "Exa- est ab ira oculus seus *9. Non autem ira solum, 
ῥράχθη ἀπὸ θυμοῦ ὁ ὀφθαλμός µου. Οὐ µόνον X sed concupiscentia etiam et timiditas, et invidia 
θυμὸς, ἀλλὰ καὶ ἐπιθυμία, καὶ δειλία, xal φθόνος oculum anime conturbat ; et in universum, com- 
ὀφθαλμὸν ψυχῆς ἑκταράσσει' καὶ ἀπαξαπλῶς πάντα  moliones omnes aciem animi aliqua perspicacita- 
τὰ πάθη συγχυτικὰ καὶ ixtapaxtxà τοῦ διορατικοῦ tem confundunt ac perturbant. Et quemadmodum 
τῆς ψυχῆς ἐστι Καὶ ὡς οὐ δυνατὸν ceÜoÀupéwp fleri non polest ut accurate, oculo turbato depre- 
ὀφθαλμῷ ἀκριδῆ λαδεῖν τῶν ὁρατῶν τὴν κατάληψιν, ., hendantur visibilia: sic eliam turbato corde, ad 
οὕτως οὐδὲ τεθολωµένῃ καρδί «f κατανοήσει τῆς — Veritatis contemplationem incumbere non possu- 


ἀληθείας ἰπιδαλεῖν. ᾽Αναχωρῆσαι οὖν δεῖ τῶν τοῦ mus. Secedere igitur oportet a mundi rebus, et 


xécuou πραγμάτων, καὶ μᾶτε δι ὀφθαλμῶν, µήτε neque peroculos,neque peraures,neque per alium 
&' ὥτων, μήτε ὃν ἄλλης τινὸς αἱσθήσεως ἐπεισάχειν ullum sensum cogitationes alienas in animam in- 
ἀλλοτρίους λογισμοὺς τῇ qugd. θορύδων γὰρ ἁσιγή-  troducere.Quie enim ex carnis elatione exoriuntur 
των καὶ στάσεων ἀἁδιαλλάκτων ἀναπιμπλῶσι τὰ ἕν. bella,tumultibus continuis et implacabilibus sedi- 
δον οἱ τοῦ φρονήµατος τῆς σαρκὸς ἐπανιστάμενοι πό- tionibus interiora complent. (Vgns. 5.) Exquisivi 
Asuot, ᾿Εξεζήτησα τὸν Κύρων, xai imíxousé µου. — Doménum, et exaudivit me. Htc, inquit, audiant 
Ταῦτα, φπαὶν, ἀχουσάτωσαν οἱ πραεῖς, ὅτι ἐγὼ iv  mansueti,quod ego difficili illo temqore cum omnis 
τῷ καιρῷ bxslwp τῷ χαλεπῷ, ὅτε πᾶς μὲν θυμὸς τῶν inimicorum ira moveretur contra me, omnisque 
μνησικακούντων ἐχινεῖτο (12) xav' ἐμοῦ, πᾶσα δὲ manus adversus me armaretur, ego vero nudus et 
χεὶρ wx ἐμὲ ὠπλίζετο, γυμνὸς δὲ ἐγὼ καὶ ἄοπλος inermis ad omne supplicium perfereudum exposi- 
ἔτοιμος elc πᾶσαν αἰκίαν Ἰξεχείμην τοῖς πολεµίοις, tus hostibus essem, non tamen tunc confusus sum 
«ove οὗ συνεχύθην τοὺς διαλογισμοὺς τῷ φόθῳ, οὖκ animo pre timore,non sum a Dei cogitatione avo- 
ἐξιχρούσθην ix τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐννοίας, οὐκ ἀπέγνων — catus,non salutem meam desperavi,sed ezquísivi 
τῆς bpaxotoU σωτηρίας, ἀλλ᾽ ἐξεζήτησα τὸν Κύριον. D Dominum.Non απθθεἰνἰ solum simplici quadam et 


Obyl ἐζήτησα µόνον ἁπλῆν τινα καὶ χρονικὴν πρὸς 
τὸν Κύριον ἑλαίδα, ἀλλ᾽ ἐξεζήτησα. Πλεῖον γάρ τι (73) 
δηλοῖ παρὰ τὸ ζητῆσαι d ἔμφασις τοῦ ἐχζητῆσαι, 
ὡς καὶ παρὰ τὴν ἔρευναν  ἐξερεύνησις, ᾿Εξέλιπον 
γὰρ ἐξερευνῶντες ἐξερευνήσεις. Πολλὴν οὖν τινα 
σχολὴν καὶ ἀταραξίαν ὁ λόγος παρίστησι διὰ τῆς 
ἐκζητήσέως. 


49 Psal. vi, 8. 99 Psal. χι, 7. 


0) Sic multi mss. At editi ἐμπαροιστρῶν. 
Nostra editio Paris.operarum oscitantia v 
νεσιουργόν DFO vsvtatoopóv, uti in mss, legitur.Sta- 
tim Reg. secundus τοσοῦτον μᾶλλον, 


temporaria in Dominum spe, sed exquisivi. Ete- 
nim emphasis verbi ezquirere amplius quiddam 
significat, quam verbum qucrere,quemadmodum 
etiam perscrutatio plus dicit quam scrutatio. De- 
feecruni enim | perscrutantes. perscrutationes 99. 
Multum igitur otii ac tranquillitatis exhibet hic 
sermo per illam exquisitionem. 


(12) Reg. tertius ἑκεκίνητο. Mox Reg. tertius in 
contextu λογισμούς, in. margine vero διαλογισµούς. 

(73) Ita multi mss. Editio vero Paris. γαρ τοι, 
Statim Beg. secundus ἐξέλειπον. 


* TM 
pun a t 





$59 


8. BASILII MAGNI 


360 


4. Et ex omnibus tribulationibus meis eripuit A — 4. Καὶ lx. πασῶν τῶν θλίψεώ, µου ἑῤῥύόατό 


me. Tota justi vita in afflictionibus posita est, et 
Arcta atque angusta est vía δὲ, et Multo tribula- 
tiones justorum 95. [dcirco et Apostolus ait : In 
omnibus afflicti t; et, Quoniam per multastribu- 
lationes oportet nos intrare in regnum Dei 3 Libe- 
rat autem ex tribulatione sanctos suos Deus, non 
quod illos citra probationem relinquat, sed quod 
patientiam ipsis largiatur. Nam si Tribulatio pa- 
Lentiamoperatur,patientiavero probationem! qui 
tribulationem detrectat, probatione se ipse privat. 
Quemadmodum ergo nemo coronatur sineadversa- 
rio: sic neque probatus quisquam pronuntiari po- 


µε, Πᾶσα ἡ τοῦ δικαίου ζωὴ τεθλιμµένη koci, καὶ 
Στενὴ xai τεθλιμµένη ἡ ὁδός καὶ, Πολλαὶ ci 
θλίψεις τῶν δικαίων, Διὰ τοῦτο xal ὁ Απόστο- 
λός φησιν, Εν παντὶ θλιθόµενοι ^ καὶ, "Ότι διὰ 
πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἷς τὴν βασιλείαν τοῦ 
θεοῦ εἰσελθεῖν. ᾿Ῥύεται δὲ ix θλίψεως τοὺς ἁγίους 
αὐτοῦ ὁ θεὸς, οὐκ ἁδοχιμάστους αὐτοὺς χαταλιµπά-- 
νων, ἀλλὰ τὴν ὑπομονὴν αὐτοῖς χαριζόµενος. El γὰρ 
'H θλίψις P mopovis κατεργάτεται, ἡ δὲ ὑπομονὴ 
δοχιµήν * ὁ τὴν θλίψιν ἀφαιρούμενος της δοχιµῆς 
ἑαυτὸν ἀπεστέρησεν. Ὡς οὖν οὐδεὶς στεφχνοῦται ἄνευ 
ἀνταγωνιστοῦ, οὕτως οὐδὲ δόκιμος ἀποφανθηναι δύ- 


test, nisi per tribulationes. Ez omnibus igitur (ri- ναται el. μὴ (74) διὰ θλίψεω», ἛἜκ πασῶν οὖν tur» 
bulationibus meis me eripwit,non quod divexari me p θλίψεων ἑῤῥόσατό µε, οὐχὶ μὴ ἑῶν µε θλίδεσθαι͵ 
non sinat, sed quod cum tuntatione exitum etiam ἀλλὰ σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἔκθασιν, τοῦ δύνα- 
prebeat, adeo ut ferre valeam 39. (VERs.6.) Accedite σθαι (16) ὑπενεγχεῖν, χαριζόµενος. Ἠροσέλθετ: 
ad eum,et illuminumini;el facies vestre non con- πρὸς αὐτὸν, χαὶ φωθίστητε καὶ τὰ πρόσωπα 
fendentur. Qui in tenebris et in umbra mortis se- ὑμῶν οὐ vA καταισχυνθῃ. Τοῖς χαθηµένοις iv 
dent,eos hortatur ut ad Dominum accedant 51, ac σχότει xal σχιᾷ θανάτου, τούτοις παρακελεύεται Ἄροσ- 
radiis divinitatis i ipsius appropiaquent, ut ex ap- ελθεῖν τῷ Κυρίῳ, «αἱ ἐγγίσαι αὐτοῦ ταῖς ἀκτῖσι τῆς 
propinquatione per veritatem illustrati,illustratio- θεότητος, Tv, ix τοῦ προσεγγισμοῦ ἑλλαμφθέντες τῷ 
nem ejus per gratiam in se ipsos recipiant. Sicut ἀληθείφ, χάριτι τὸν (76) NS αὐτοῦ εἰς ἑαυτοῦς 
enim hsec lux sensibilis nonomnibussimiliterexori- χωρήσωσιν. "ücnso γὰρ τὸ αἰσθητὸν τοῦτο Φδις οὗ 
tur,sed iis quibabentoculos, 147 vigilantque, elsine πᾶσιν ὁμοίως ἀνατέλλει, ἀλλὰ τοῖς ἔχουσιν ὀφθαλ- 
ullo impedimento solis presentia írui possunt: ita μοὺς, καὶ ἐγρηγορόσι, χαὶ bw οὐδενὸς κωλόματος 
etiam justitis sol 8, Vera iur,quo illuminat om- ἁπολαύειν δυναµένοις της τοῦ ἡλίου ἐπιδημέας οὕτω 
nem hominem venientem in hunc mandum 9, non καὶ ὁ τῆς δικα,οσύνης nic, Τὸ ἀληθιννὸ gc, $ 
omnibus splendorem suum largitur, sed iis, qui φωτζει πάντα ἄνθρωκον ἐρχόμενον εἷς τὸν πώ- 
dignam ipso vitam degunt. Luz enim, inquit, Orla Όσμον, οὗ πᾶσι τὴν ἑαυτοῦ φα:δρότητα χαρζεται, ἀλλὰ 
est,non peccatori, sed justo 19. Ut enim ortus est τοῖς ἀξίως αὐτοῦ πολιτευοµένοιο. dex γὰρ, east. 
s0l, sed non vespertilionibus, necaliis animalibus ἀνέτειλεν, οὐχὶ τῷ ἁμαρτωλῷ ἀλλὰ τῷ δικαέω. "Ως 
noctu ad pabulum prodeuntibus : ita quoque lux yxp ἀνέτειλε μὲν ὁ fioc, ἀλλ’ οὐγὶ (TI) ταῖς ν-ακτε- 
sua quidem natura splendida est,ac vi illuminandi ρίσιν, οὐδὲ τοῖς ἄλλοις ζώοις τοῖς νωκτινόµοις” oir. 
predita;non tamen omnes claritatis ejus participes καὶ τὸ qex tn μὲν ἑαυτοῦ φύσει λαμαρόν ἐστι καὶ 
sunt. Sic et Omnisqui mala facit,odit lucem,et non «φαιδρυντικόν οὐ πάντες δὲ αὐτοῦ τῆς λαμκηδύως 
venit ad lucem ut non manifeslemtur ejus ϱΡὲε- μεταλαμθάνουσιν. Οὕτω καὶ Πᾶς ὁ τὰ ezuls πράςσ- 
ra* Accedite igitur ad eum οἱ illuminamini,et fa- σων μισεῖ τὸ φῶς, καὶ οὑκ ἔρχεται πρὸς cb φῶς, 
cles vestro non confundentur. Beatus, qui in die ἵνα μὴ φανερωθῃ αὑτοῦ τὰ ἔργα. Προσέλβετε οὖν 
jostijudicii Dei, cam venerit Dominus ad illumi-  xpx αὐτὸν καὶ φωτίσθητε, xai 
Bandum abscondita tenebrarum,et manifestandum οὐ μὴ καταισχυνθᾷ. Μακαριος ὃ ἐν τὸ ἡμέρᾳ εἲς 
consilia cordium 9,aosas faerit illam examinis lu- ῥδικαιοχριτίας τοῦ θεοῦ, ὅταν Da ὁ Κύριος φαωυτίοσι 
cem subire,ac reversus faerit non pudibundus, ex τὰ χρυκτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερῶσαι τὰς Seul 
eo quod coascieatiam pravis eperibus contamina- P ria, d τολµήσας ὑπὸ τὸ φῶς Eixstvo τῶν ἐλέγχων 


ij 
JA 
Ju 
| 


probrium ac confasionem resurgent, in se ipsis 
terpitedineen et fermas getcueipdg sjmnd Rit qe in, 


90 *9 II Cor. iv, 8. 95 Act. xiv, 21. 55 Rom. v, 3, 4. * I Cor. x, 


αν rim 
39 joan. 1, 9. 5 Psal xcvi, 11. * Joan. m, 30. 1 Cor. m, 5. 


13. 9 Luc. 1, 79. 39 Malach. rv, 


(74) Editi et Reg ος ees m Idem Ag Pptimus εἰ serilatis gratia illustrati. At oditicum majori parte 
* At desst «i in multis mss. Ibidem tertius ντες vj ἁληθεύ 

à C wx. Statim Res tertius e Cut quintus " 
οὖν twv θλίεών µου. ÀAt deest µου in multis mss. 
et in editis. 





961 HOMILIA IN PSALMUM XXXIII. 502 


τέρα τοῦ axdcouc καὶ τοῦ πυρὸς τοῦ αἰωνίου ἡ αἰσχύνη A brz et ignis seternuscum vestigia admissi in carne 
ἐστὶν, à µέλλουσι συνδιαιωνίζειν ol ἁμαρτωλοὶ, dsi peccati in modum indelebilis cujusdam tipeturse 
ἐν ὀφθαλμοῖς ἔχοντες τὰ ἴχνι τῆς ἓν σαρχὶ dpap- semper sint habituri ob oculos: quie perpetuo in 
τίας: olow[ τινος Bagne ἀνεχπλύτου, τῇ μνήμῃ τῆς anima eorum memoria permansura sunt. Pauco- 
Ψυχης αὐτῶν εἰς τὸ διηνεκὲς παραµένοντα. ᾿Ολίγων rum autem eat accedere ad veram lucem, ac reve- 
δέ ἐστι τὸ προσελθεῖν τῷ φωτὶ τῷ ἀληθινῷ, xal àno- lare, et post. occultorum revelationem facie non 
καλύψαι, καὶ μετὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν κρυπτῶν, μὴ  Confusa abire. 

ἀπελθεῖν αἰσχυνθέντας τὰ πρόσωπα. 

6. Οὔτος ὁ πτωχὸς ἐκέκραξε, xal à Κύριος εἶ- — D. V£ns. 7. Hio pauper clamavit, et Dominus 
ήκουσεν αὐτοῦ. Οὐκ ἀεὶ ἐπαινετὴ à πτωχεία, ἀλλ᾽  emaudivit eum. Non semper laudabilis est pauper- 
à dx προαιρέσεως κατὸ τὸν εὐαγγελικὸν σκοπὸν νατ- — tas,sed qua juxta evangelicum consilium ex libera 
opüoouévn. Πολλοὶ γὰρ πτωχοὶ μὲν τῇ περιουσίᾳφ,  Voluntate perficitur.Siquidem multi suntpauperes, 
πλεονεκτικώτατοι δὲ τῇ προαιρέσει τυγχάνουσιν' οὕς facultates si spectes : at proposito avarissimi sunt, 
οὐχ ἡ ἔνδεια σώζει, ἀλλ d προχίρεις χατακρίνει, 4108 non salvat. indigentia, sed propositum con- 
Οὐ τοίνυν ὁ ἐνδελς πάντως μακαριστὸς, ἀλλ᾽ ὁ κρείτ- g demnat.Non igitur qui eget, continuo beatus prs- 
τονα ἠγησάμενος τῶν τοῦ κόσμου θησαυρῶν τὴν bv- dicandus est,sed qui Christi mandatum mundi the- 
τυλὴν τοῦ Χριστοῦ. Τωώτους καὶ ó Κόριος µακαρίζει — Sauris antiquius habet. Hos et Dominus beatos di- 
λέγων Μακάριοι ob πτωχοὶ τῷ πνεύματι οὐχ οἱ — Cit, dicens: Beati pauperes spiritu ;non qui,quod 
πένητες κατὰ τὴν περιουσίαν, àÀÀ οἱ τὴν πτωχείαν — Bd facultates attinet, pauperes sunt, sed qui pau- 
ἐκ (79) ψυχῆς προελόμενοι. Οὐδὲν γὰρ τῶν ἀπροαιρέ-  periatem ex animo selegerunt.Quidquid enim vo- 
τών μαχχριστόν. Διότι πᾶσα ἀρετὴ, μάλιστα δὲ αὕτη luntarium non est,beatum dici non oportet. Nam 
πρὸ πάντων, τῷ (80) ἑἐκουσίφ χαρακτηοίζεται. Οὗτος — virtus omnis, et hac maxime, in primis libero ar- 
οὖν, φησὶν, ὁ πτωχὸς Εκέαραξε,. Tj δεικτικῇ φωνῃ bitrio ceu charactere insignitur.Hic igitur, inquit, 
Ὑπὶ τὸν πτωχεύοντα κατὰ θεὸν, καὶ πεινῶντα, καὶ  pauperciamavit.Demonstrativavocead pauperem, 
διφῶντα, xal γυμνητεύοντα, τὴν διάνοιάν σου προ- el esurientem, et sitientem, et nudum secundum 
καλεῖτχι Οὗτος ὁ πτωχὸς, μονονουχὶ δακτύλιῳ  Deum,protrahit mentem tuam: Hie pawper,tantum 
δεικνύς Οὗτος ὁ μαθητὴς Χριστοῦ. Δυνατὸν καὶ εἷς non digito ostendens : Hic Christi discipulus. Po- 
Χριστὸν ἀνάξαι τὸν λόγον (81), ὅς, πλούσιος ὤν τῇ tést et ad Christum hic sermo referri, qui natura 
φύσει, διότι πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ ἔστι, Ói dives cum esset, propterea quod omnia bona Pa- 
ἡμᾶς ἐπτώχευσεν, ἵνα ἡμεῖς τῇ ixe(voo πτωχείᾳ C tris ipsius sunt, propter nos pauper factus est, at 
πλουτήσωμεν, Σχεδὸν γὰρ παντὸς έργου τοῦ προάγον- 3905 illius paupertate ditesceremus **, Etenim om- 
τος ἐπὶ τὸν μακαρισμὸν αὐτὸς ἄρξεν ὁ Κύριος, πα- nem fere actionem qui nos ad beatitudinem provo- 


ῥάδειγµα τοῖς µανθάνουσιν ἑαυτὸν προτιθες ᾿Επᾶν- 
Ὥκε ἐπὶ τοὺς μαχαρισμοὺς, xxl ἔκαστον Ἐξετάσας 
εὑρήσεις, ὅτι πριέλαθε τὴν ἐκ τοῦ λόγου διδασκαλίαν 
τοῖς ἔργοις, Μακάριοι οἱ πραεῖς. Πῶς οὖν µάθωμεν 
τὴν πραότητα ; Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, φησὶν, Ott πρᾶός 
εἶμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδία. Μακάριοι οἱ elonvo- 
ποιοί. Τίς ἡμᾶς διδάξει τὸ τῆς εἱρήνης καλόν ; Αὐτὸς 
ὁ εἱρηνοποιὸς, ὁ ποιῶν εἱρήνην, xal ἁποκαταλλάσσων 
τοὺς δόο sl; ἕνα καινὸν ἂνθρωπον' ὁ εἰρηνοποιήσας 
διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ εἴτε τὰ iv τοῖς 
οὐρανοῖς εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς. Μακάριοι ob. πτωχοί. 


cat,Dominus ipse auspicatus est, se ipsum propo- 
nens exemplum discentibus. Redi ad beatitudines; 
et singulis expensis, eum invenies operibus doctri- 
nam verbi prevertisse. Beati mites *. Quomodo 
igitur didicerimus 448 mansuetudinem? Discite a 
me,inquit,quia mitis sum et humilis corde *.Beati 
pacifici! Qui nos docebit pacis bonum ? Ipse ille 
pacificus, qui facit pacem, et reconciliat duos in 
unum novum hominem 456;qui pacificavit per san- 
guinem crucis suz, tum qus in colis, tum quiin 
terra sunt 9, Beati pauperes 9). Ipse est qui pauper 


Αὐτός ἐστιν ὁ πτωχεύσας, καὶ κενώσας ἑαυτὸν bv τῇ Dfuit,etse ipsum in forma servi exinanivit ,ut nos 


τοῦ δούλου μορφῇ, ἵνα ἡμεῖς πάντες bx. τοῦ πληρώ- 
partos αὐτοῦ λάδωμεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Et 
τις οὖν, ἀπὸ τοῦ (82) ἁγίου καὶ φιλανθρώπου Πνεύ- 
µατος ἀνόμενος, uy φρονῶν ἐφ᾽ ὀχυτῷ, ἀλλὰ ταπει- 
νῶν ἑαυτὸν box τοὺς oue ὑψώσῃ, χράζοι τῷ μνεύ- 
pat τὰ μεγάλα εὐχόμενος, καὶ μηδὲν μικροπρεπὲς 
μηδὲ ταπεινὺν «φθέγγνιτο ἆκ τοῦ τὰ ἐπίγεια καὶ 


15 Matth. v, 3. 41 Cor. vin, 9. 45 Matth. v, 5. 16 Mattb. xi, 29. 
50 Matth. v, 3. 5! Philipp. ii, 7. 


H1, 19 49Coloss. 1, 20. 


(19) Reg. tertius οἱ τὴν πενίαν ἐκ. Ibidem Reg. 
quartus ἐλόμενοι. Mox Reg. lerlius ὅτι πᾶσα. 
(80) Ita septem mss., et ita legi oportere satis 
perspicuum est. Editi vero cum Colb. quinto µά- 
εστα 0 πάντων τῷ, 


(81) Totum illud, δυνατὸν καὶ εἷς Χριστὸν ἀνάξαι 


omnes ex ejus plenitudine aocipiamus, et gratiam 
pro gratia 53.Si quis igitur a sancto et benigno Spi- 
ritu ductus, in semetipso non elatus,sed sese hu- 
milians,ut alios exaltet, spiritu clamet magna'ro- 
gans, nec quidquam abjeetum aut. humile loqua- 
tur, ex eo quod terrena et mundana quierat, talis 
viri clamor a Domino exaudietor. Quisnam igitur 


4! Matth. v, 9. 48 Ephes. 
64 Joan. 1, 16. | 


τὸν λόχο, in. quinque mss. non legitur : sed repe- 
ritur in Regiis quarto et sexto et in. Colb. quinto 
ue ac in editis, 
(82) Ita quinque mss, Edilio vero Paris. ὑπὸ 


τον , 


363 


tionibus, adeo ut non sis-sauciatus, non frangeris, 
neque carnis affectui manciperis.Quis igitur modus 
per quem liberatur pauper?*(VEns.8.) Castra meta- 
bitur angelus Domini in circuitu timentium eum, 
et eripiet eos. Interpretatus est quem dicat paupe- 
rem, timentem videlicet Dominum. Idcirco qui ti- 
met,adhuc in servi ordine est : qui vero charitate 
perfectus est,jam ad filii dignitatem ascendit. Hinc 
servus etiam pauper dicitur, propterea quod nihil 
habet proprii:filius vero jam dives est, quod bono- 
rum paternorum sit heres.Casíra igitur metabitur 
ungelusDomini in circuitu timentium eum. Assidet 
angelus cuilibet in Dominum credenti, nisi nos il- 
lum operibus pravis abigamus. Quemadmodum 
enim fumusapes fugat, et fetor colambas expellit:sic 
angelum vitz nostre custodem lacrymabile ac gra- 
veolens peccatum abigit. Opera custodis angelicse 
digna in tua anima si habeas,et mens in veritatis 
contemplatione dives in te inhabitet, ob divitias 


preclarorum operum virtutis, Deus necessario sti- : 


pulatores tibi et custodes constituit,teque angelo- 
rum communit custodia. Considera autem quanta 
sit angelorum natura,quandoquidem exercitui toti 
οἱ castris (requenti milite refertis angelus unus 
comparatur.Propter magnitudinem igitur ejus qui 
te custodit, Dominus castra tibi impertit : propter 
fortitudinem vero angeli, tutela ipsius ceu muro 
undelibet te munit. Nam illud, 7n circuitu, hoc 


! 8. BASILII MAGNI 
auditionis finis est ? Liberari ex omnibus tribula- A κοσμικὰ ζητεῖν (83), τοῦ τοιούτου ἡ 


364 


εἶσο 
ακουστὴ τῷ Kuplp. Τί οὖν τὸ τέλος της ἁχοῆς ; Τὸ 
ῥυσθῆηναι ἀπὸ πασῶν τῶν θλίψεων ἄτρωτον, μὴ ὅπο, 
καταχλιθέντα, μηδὲ δουλεύοντα τῷ φρονήµατι της 
σαρκός. Tic οὔν καὶ 5$ τρόπος δι’ οὔ ῥύεται Ó πτωχός: 
Παρεμθαλεῖ ἄγγελος Κυρίου Ἀκύχλῳ τῶν — qoboc- 
µένων αὐτὸν, καὶ ῥύσεται αὐτούς. Ἡρμήνευσε τίνα 
λέγει τὸν πτωχὸν, τὸν φοθούμενον τὸν Κύριον. Διότι 
ὁ φοθούµενος ἔτι ἐν τῇ τοῦ δούλου τάξει ἐστίν. 'O δὲ 
ὑπὸ τῆς ἀγάπης τετελειωμένος πρὸς τὴν τοῦ υἱοῦ 
λοιπὸν ἀξίαν ἀνέδραμε (84). Δ'όπερ ὁ μὲν δοῦλος καὶ 
πτωχὸς λέγεταί, τῷ μηδὲν ἴδιον ἔχειν ὁ δὲ υἱὸς 
ἤδη καὶ πλούσιος, τῷ κληρονόμος εἶναι τῶν πατρι- 
xv ἀγαθῶν, Παρεμθαλετ οὔν άγγελος Κυρίου x«ó- 
Xp τῶν «φοθουµένων αὐτόν, Παντὶ πεπιστευχότι 
εἰς τὸν Κύριον ἄγγελος παρεδρεύει, ἐὰν µήπητε αὖ» 
τὸν ἡμεῖς ἐπ τῶν πονηρῶν ἔργων ἀποδιώξωμεν. Ὡς 
γὰρ -ὰς µελίσσας καπνὺς φυγαδεύει, xal τὰς περι- 
στερὰς δυσωδία ἐξελαύνει οὕτω καὶ τὸν φύλακα τῆς 
ζωῆς ἡμῶν ἄγγελον ἡ πολύδαχρυς xxl δυφώδης ἀφ- 
ἰστησίν ἁμαρτία, ᾿Εὰν ἔχῃς iv cj oy ἄξια φυλακής 
ἀγγελικῆς ἔργα, καὶ νοὺς πλούσιος ἐν τοῖς τὴς ἆλη - 
θείας θεωρήμασιν ἐἑνοικῇ σοι διὰ τὸν πλοῦτον τῶν 
τιµίων ἔργων τῆς ἀρετῆς, ἀναγχαίως φρουρούς σοι 
xat qUÀaxuc παρακαθίστησιν 6 θεὺς, xal περιτειχί- 
ζει σε φυλακῇ ἁἀγγέλων. Σκδπει δὲ hA, dat τῶν 
ἀγγέλων d, φὺσις ὅτι ὅλῳ στρατοπέδῳ καὶ παρεµ.- 
ολ πολυανθρώπῳ παρεικάζεται ὁ elc ἄγγελος. Διὰ 
μὲν οὖν τὸ μέγεθος τοῦ φυλάσσοντός σε παρεμθολήν 


ipsum significat. Quemadmodum enim urbium C σοι χαρίζεται 0 Κύριος διὰ δὲ τὴν ἰσχὺν τοῦ ἀγγέλου 


muri in circuitu omni ex parte circumducti, un- 
decunque hostium assultus arcent : ita etiam an- 
gelus et premunita fronte, et a tergo custodit, 
nec quidquam utrinque incustoditum relinquit. 
Ea de causa Cadent a latere tuo mille, et decem 
militia a dextris tuis 95 ; ad te autem ne plaga 
quidem cujusquam hostis appropinquabit, quoniam 
angelis suis mandabit de te. 


οἱονεὶ περιτειχίζει σε πάντοθεν τῇ ἀπ᾿ αὐτοῦ ἀσφα- 
λείφ.  Τοῦτο γὰρ σηµαίνει τὸ, Κὐχλῳ. "Ωσπερ γὰρ 
οἱ τῶν πόλεων περίδολοι, κύχλῳ πάσαις (89) πεοι- 
κείμενοι, πάντόθεν τὰς τῶν πολεμίων προσθολὰς 
ἀπείργουσιν οὕτω καὶ ὁ ἂγγελος, καὶ προτειχίζει 
ix των ἔμπροσθεν, καὶ ὀπισθοουλακεῖ, καὶ οὐδὲ τὰ 
ἑχατέρωθεν ἀφύλακτα καταλείπει. Διὰ τοῦτο Πεσεῖ- 
ται ἐκ τοῦ Χλίτους σου χιλιὰς, xal μυριὰς ix δε- 


ξιῶν σου’ πρὸς σὲ δὲ οὐδὲ πληγή τινος τῶν (80) ἐχθρῶν ἐγγιετ, ὅτι τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἔντελεῖται περὶ 


σοῦ. 
6. Vgns. 9.Gustate,et videte quoniam suavis est 


6. Γιύσασθε. καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. 





Dominus. Multis in locis observavimus, facultates Πολλαχοῦ τετηρήχαµεν, ὅτι τοῖς ἔξωθεν µέλεσιν 
anime iisdem nominibus atque externa membra ὁὑμωνύμως αἱ τῆς ψυχῆς προσαγορεύονται δυνάµεις. 
appellari. Cum autem Dominus noster panis verus ᾿Επεὶ δὲ ἄρτος ἐστὶν ἀληθινὸς ὁ Κύριος ἡμῶν, καὶ ἡ 
sit,etejus caro verus cibus;necesse est 149 volupta- Ὁ σὰρξ αὐτοῦ ἀληθής ἔστι βρῶσις' ἀνάγκη τὴν ἡδονην 
tem 191190 panis per gustum spiritualem in nobis τῆς εὐφροσύνης τοῦ ἄρτου διὰ γεύσεως ἡμῖν νοητης 
gigni.Quemadmodum mellis natura non equeser- ἐγγίνεσθαι, ως τοῦ μέλιτος ἡ φύσις οὗ τοσοῦτον τῷ 
mone,ac ipso gustus sensu exhiberiinexperlis po- λόγῳ δύναται παραστῆναι (87) τοῖς ἀπείροις, ὅσον 
test: sic neque celestis verbi bonitas documentis ἀπ αὐτῆς τῆς κατὰ τὴν γεῦσιν αἰσθήσεως οὕτως 
clare exponi potest.nisi, dogmatibus veritatis diu- οὐδὲ ἡ χρηστότης τοῦ οὐρανίου λόγου ἐναργῶς πα- 
tius examinatis,bonitatemDomini possimus nostra ραδοθῆναι διδασκαλίαις (88) δύναται, ἐὰν μὴ, τὰ τῆς 


58 Psal. χα, 7. 


(83) Sic septem mss.At editi φρονειν, Mox quin- — (86)1ta quinque mes. Paulo aliter legitur in 
que mss. ἀπὸ πασῶν. Editi ix πασῶν. Subinde editis, hoc modo : πρὸς σὲ δὲ οὐκ ἐγγιεῖ οὐδὲ κληγή 
quinque mss. δουλεύοντα, Editi δουλεύσαντα. Reg. τινος τῶν, etc. Reg. tertias πρὸς σὲ 9& οὐδὲ πληγή 
quintus δουλωθέντα, τι; τῶν, Mox mss. sex τοῖς ἔξωθεν. Editi τοῖς t£o. 

(84) Reg. secundustvitoaus. Reg. tertius ἔδραμε. Mox duo mss. ἐπειδὴ ἄρτος. . 

Alii mss. cum editis ἀνέδραμε, (81) Reg. quintus παραστῆσαι, non ita rette. 

(85) Editi et tres mss. πάσαις. Alii tres mss. πά-. (a Sic septem mss. Editi διδασκαλίας λόγοις. 
ey. 





305 


HOMILIA IN PSALMUM XXXIII. 


ἀληθείας δόγµατα ἐπὶ πλέον βατανίσαντες, ὀυνηθῶ- A ipsorumexperientia app rehendere.Gustate autem, ' 


μεν τῇ οἰχείᾳ πείρᾳ τὴν χρηστότητα καταλαθεῖν τοῦ 
Κυρίου, Γεύσασθε δὲ, εἶπε, καὶ οὐχὶ ἐμπλήσθητε' 
διοτι νῦν μὲν Ex µέρους γινώσκοµεν, καὶ δι ἑσόπτρου 
βλέπομεν καὶ αἰνίγματος τὴν ἀλήθειαν dite δέ ποτε 
ὅτε ὁ νῦν ἀῤῥαθὼν, καὶ τὸ γεῦμα τοῦτο τῆς χάριτος 
elc τελειότητα 4 piv τῆς ἀπολαύσεως καταντήσει’ 
ὝὭσπερ δὲ οἱ στομαχοῦντες καὶ ol κακόσιτοι, ἆποστρε- 
φόµενοι τὰ σιτία, ὑπὸ τῶν ἰατρῶν θεραπεύονται τὸ 
ὁυσάρεστον, διεγειρόντων τὰς ὀρέξεις διά τινος ἔπι- 
τηδεύσεως τῆν iv τοῖς βρώμασιν, ὥστε, ὑπὸ τῆς χα- 
poxtlac ἐκείνης ἐρεθιζομένης τῆς αἰσθήσεως , ἀεὶ 


inquit, non autem impleamini. Nam nunc quidem 
ex parte cognoscimus,et per speculum ac per zni- 
gma videmus veritatem 95 : veniet autem tempus 
cum presens arrbabo, et hic gratie gostus ad per- 
fectam fruitionem nobis veretur. Ut enim ii qui 
stomacho laborant nauseantque aversantes cibos, 
ab hac molesta affectione curantur a medicis,si ap- 
petentiam excitent per quemdam ciborum appara- 
tum; adeo ut,sensu per illam condituram irritato, 
appetentia magis ac magis semper augeatur: ita et 
in verbo veritatis, Ipsa, inquit,experientia ad insa- 


πρὸς τὸ πλεῖον (89) ἐπιτείνεσθαι τὰς ὀρέξεις οὕτω — tiabilem appetitum vos semper provocabit.Idcir- 
καὶ ἐπὶ τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας, AUvh, φησὶν, ὑμᾶς & co,ait, Gustate, ut beati sitis semper esurientes si- 
ἡ πεῖρα πρὸς τὸ ἀχόρεστον τῆς ἐπιθυμίας ἀεὶ προσκα- — tientesque justitiam. Beatus vír qui sperat in eum. 
λέσεται. Διὰ τοῦτο, φησὶ, Γεύσασθε, ἵνα µακάριοι γέ- Qui jugiter verbi desiderio tenetur,in nulla re alia 
νηαθε ἀεὶ πεινῶντες καὶ διφῶντες τὴν δικαιοσύνὴν.Μα- quam in Domino spem reponet. (VERS.10.) Timete 
πάριος ἀνὴρ ὃς ἐλπίζει ἐπ᾽ αὐτόν. Ὁ ἀεὶ iv ἐπιθυμίᾳ — Dominum,omnes sancis ejus: quoniamnon est ino- 
ὧν τ.ῦ λόγου, ἐπ᾽ οὐδὲν ἕτερον θήσεται τὴν ἐλπίδα ἃ pia timentibus eum.Nisi timor instituerit vitam no- 
bmi τὸν Κύριον. Φοθήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι Stram, sanctimonia in corpore comparari non potest, 
αὐτοῦ) ὅτι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοδουµένος — Confige, inquit, témore tuo carnes meas 5. Quem- 
αὐτόν. ᾿Εὰν μὴ φόδος παιδεύῃ ἡμῶν τὴν ζωὴν (90), admodum enim qui clavis transfixi sunt, membra 
ἁμήχανον κάτορθωθηναι τὸν ἁγιασμὸν iv τῷ σώματι. corporis ad agendum immobilia habent : sic quo- 
Καθήλωσον (4p, φησὶ, ix τοῦ Φόδου σου τὰς rum anima divino timore correpta est, ii omnem 
σάρχας µου. 'üc γὰρ ol ὑπὸ τῶν ὕλων διαπεπαρ. pertubalionem ez peccati affectionibus provenien- 
pívot τὰ µέλη τοῦ σώματος ἀχίνητα ἔχουσι πρὸς tem vitat. Timenti itaque non est inopia; hoc est, 
ἐνέργειαν, οὕτως oi τῷ θείῷ φόδῳ τὴν φυχὴν κατει- qui per timorem ab omni  indecora et absurda ac- 
λημμένοι πᾶσαν τὴν Ex τῶν παθῶν τῆς àpagilac e. tione arcetur,ei nihil deest ad quamlibet virtutem. 


ἑνόχλησιν διαφεύγουσι, Τῷ οὖν qo6oupévp οὐκ ἐστιν 

pa* τουτέστι͵ πρὸς οὐδεμίαν ἀρετὴν ἐστιν 
ἱὶλλιπὴς ὁ ὑπὸ τοῦ φόδου ἀπὸ πάσης ἁτόπου πρά- 
ξεως χωλυόμενος, ἀλλὰ τέλειός στι, μηδενὸς τῶν 
ἐπιθαλλόντων τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει χαλῶν ἀπολειπό- 
µενος. "Q« γὰρ οὖκ στι τέλειος ἐν τῷ .σώματι (01) 5 
ἔν τινι μέρει τῶν ἀνάγκαίων Ἑλλιμπάνων, à)A' ἆτε- 
AX ἔστι καθ ὃ ἑλλείπει οὕτω xal ὁ περὶ µίαν 
τῶν ἔντολῶν καταφρονητ.κῶς διακείµενος, διὰ τὸ 
ὑστερεῖν αὐτῆς, ἀτελής ἴἔστι κατὰ τὸ ἑλλεῖπον, 
'O && τὸν τέλειον φόδον ἀνειληφὼς, xal πάντα 


sed perfectus est,nullo bono humane nature con- 
venienti destitutus.Ut enim perfectusin corpore non 
est, cui aliqua pars necessaria desit,sed imperfe- 
cius est secundum eam qua deest partem:ita etiam 
qui vel unum preceptum aspernatur, propterea 
quod eo caret, imperfectus esi juxta id quod de-- 
ficit. Contra, qui perfectum timorem suscepit, ac 
omnia timet cireu mspecto metu, nihil peccabit,cum 
nihil contemnat; inopiam autem nom experietur, 
quoniam perpetuo ei adest timor in omnibus. 

καταπτήσσων δι — £bÀdÓnav, οὐδὲν μὲν ἁμαρτή- 


σεται τῷ μηδενὸς ὑπερορᾷν οὐχ ἕξε δὲ ὑστέρημα, τῷ ἐπὶ πάντα διαρχῶς παρεῖνι αὐτῷ τὸν 


Y. ] 
7. Πλούσιοι ἐπιῶχευσαν καὶ Ἐκείνασαν oi δὲὈ T. VERS.11.Divites eguerunt el esurierunt;inqui- 


ἐκζητοῦντες τὸν Κύριον οὐκ Ἰλαττωθήσονται 
παντὸς ἀγαθοῦ, Οἰκοδομείω μὲν ἡμᾶς καὶ προς 
τὴν καταφρόνησιν τοῦ σωματικοῦ πλούτου ὁ λόγος, 
τὸ ἀθέθαιον τῆς τῶν χρημάτων περιουσίας ἐχδιδά- 
σχων. Εὐμετάπτωτος γὰρ ὁ πλοῦτο, καὶ olovel χύμα 


54 [ Cor. xii, 12. S5 Psal. οσνη!, 120. 


(89) Ita quinque mss. Editi vero πρὸς τὸ 
πλεῖστον, 
(90) Nonnulli mss. φόθος ἡμῶν παιδεύει τὴν 


ζωήν. 

(01: Editio Paris. τέλειος ἐν τῷ σώματι,ρογ/εοί8 
in corpore.Editio Basil.et nostri undecim mss. τέ- 
λειος ἐν τῷ Kool, perfectus in. Domino.[n quo pri- 
mum miror lectionem Basileensem, quam ineptis- 
simam esse nemo inflciabitur,in tot codicihus tam 
constanter reperiri : deinde,qua auctoritate,quove 
testimonio editum sit a ty phis Pariensibus ἐν 
τῷ σώματι, cum ejus lectionis nusquam ulla fiat 


rentes autem Dominum non minuentur omni bono, 
Hic sermo abundantice pecuniarim inconstantiam 
edocens,nos etam ad corporales divitias spernen- 
das sedificet. Nam facile dilabuntur divitis, et in- 
star unde vi ventorum huc illuc solent diffluere. 


mentio, neque apud Duczum, neque (quod equi- 
dem sciam) apud quemquam alium. Suspicari - 
tasse possit quispiam, unum aliquem librarium 
scriptum reperisse in aliquo codice ἐν χρῷ, in cor- 
pore, sed de suo, quod vitii aliquid su falso 
existimaret, pro iv χρῷ posuisse iv τῷ Kuply, 
hincque faetum esse ut error ex uno codice in alios 
sese transfuderit.Ut ut hec sunt,nihil in contextu | 
mutandum censuimus. Eo magis, quod ad sensum 
nihil referat, sive iv χρῷ, sive iv τῷ σῶματι le- 
geris. 


967 


S. BABILII MAGNI 


Aut forteetiam divitem dicit populuui Israeliticum, A ὑπὸ «uc (92) βίας τῶν ἀνέμων ἄλλοτε πρὸς ἄλλα μέ- 


quorum est adoptio ac divinus eultus,quorum sunt 
promissiones, ex quibus sunt patres 99. Ht itaque 
ob peccatum in Dominum &dmissum eguerunt.Qui 
vero illorum 19ου inquisierunt Domiaum,non mi- 
nuentur omni beno. 160 Eguerunt autem quo- 
dammodo et esurierunt.Postquam enim panem vi- 
t 59! interfecerunt, venit super ipses fames panis: 
et postquam fonti aque vives 58 siruxere insidias, 
accessit ad illis sitis, ac supplicium sitis ipsos in- 
vasit: fames autem, non panis sensibilis, neque 
sitis aqui, sed fames audiendi verbum Demini 59; 
Eguerunt itaque et esurierunt. At veroqui ex gen- 
tibus Dominum inquirere didicerunt, non minuen- 


Qn πεφυκὼς μεταῤῥεῖν, Καὶ πλούσιον AÉytt τάχα τὸν 
Ἰσρχήλ, ὤν ἡ υἱοθεσία ἡ λατρία, ὧν αἱ ἔπαγ- 
χελίαι, &£ dv οἱ πατέρες. Οὗτοι τοίνυν διὰ τὴν elc τὸν 
Κύριον ἁμαρτίαν ἑπτώγευσαν. Οἱ δὲ ἀντ᾽ ἐκείνων Ex- 
ζητήσαντες τὸν Κύριον οὐκ ἑλαττωθήσονται παντὸς 
ἀγαθοῦ. ᾿Επτώχευσαν δὲ πως xal (93) ἐπείνασανο 
"Ext γὰρ ἀπέκτειναν τὸν ἄρτον τῆς ζωῆς, ἆλθεν 
ἐπ αὐτοὺς ὁ λιμὸς τοῦ ἄρτου xal ἐπειδὴ ἐπεθούλευ- 
σαν T πηγῇι τοῦ ὕδατος τὸῦ ζῶντος, Άλθεν αὗτοῖς ἡ 
δίψα, καὶ ἐπετέθη (94) αὑτοῖς ἡ ἐκ τῆς δίφης χύλα- 
σις' λιμὸς δὲ οὑχὶ ἄρτου αἰσθητοῦ, οὐδὲ δίφα ὕδατος, 
ἀλλὰ λιμὸς τοῦ ἀχοῦσαι λόγον Κυρίω, ᾿Επτώγευσαν 
μὲν οὖν καὶ ἀπείνασαν. Οἱ μέντοι ἀπὸ τῶν ἐθνὸν 


tur ullo bono.Perfectum omnino bonum Deus ipse B µαθόντες ἐκζητεῖν τὸν Κύριον οὐκ ἑλαττωθήσονται 


est,quo non minuentur quotquot exquirunt ipsum. 
Non enim mihiquispiam ineruditus,qui perversum 
de bono ac malo judicium ferat, bonum nominet 
eum,qui voluptatem temporariam atque una cum 
corporis corruptione transeuntem habet.Qui enim 
corporeas opes et prerogativas corporales in boni 
ordinem redigit, is reverendum et soli Deo con- 
veniens nomen ad res viles et nullius momenti 
transfert,et simul in contrarietatem incidet gravis- 
simam. Aut enim dicet apostolos, propterea quod 
non inquisierunt Dominum, assecutos non esse 
corporalia bona:aut si eum inquirentes,talia bona 
Don compararunt,Scripturam ipsam accusabit,quee 


παντὸς ἀγαθοῦ. Τὸ παντέλειον ἀγαθὸν αὐτός ἔστιν ὁ 
θιός οὗ οὖχ ἑλατιωθήσονται πάντες οἱ ἐκζητοῦντες 
αὐτόν. M3 γάρ pol τις ἀπαίδευτος, ἁλιάκριτον ἔχων 
τὸν περὶ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ καχοῦ τόπον 
ὀνομαζέτω — «bv πρόσκαιρον ἔχοντα τὴν ἁπόλαυ- 
ew (06) xal τῇ φθορᾷ τοῦ σώματος ς 
νην. Ὁ γὰρ τὸν σωματικὸν πλοῦτον καὶ 
προτερήματα εἰς τὴν τοῦ ἀγαθοῦ τάξιν κατάχων, clc 
πράγματα εὐτελῇ καὶ οὐδενὸς λόγου ἀξία ἄγει τὸ σε- 
μνὸν xal póv θεῷ πρέπον ὄνομα, xal ἅμα ἔναντιώ- 
past χαλεπωτάτῶ περιπεσεῖτοι, ᾿Η γὰρ τοὺς ἀποστό-- 
λους ἑρει, παρὰ τὸ μὴ ἐκζητῆσαι τὸν Κύριον, μὴ 
τετυχηκέναι τῶν σωματικῶν ἀγαθῶν fj εἰ bann 


dicit eos qui Dominum inquirunt,bono nullo des. ϱ τοῦντες ἀπετύγχανον τῶν τοἰούτων ἀγαθῶν, τῆς l'ez- 


titui.Sed et inquisierunt sancti Dominum,et com. 
prehensione ejus qui inquisitus est,non caruerunt, 
neque bonisin :erna requie repositissunt spoliati. 
Siquidem deillis bonis dici proprie possit illud ,Om- 
ní bono. Nam corpore» voluptates plus molestie 
quam jncunditatis habent. Procreant enim nuptiz 
sterilitatem, viduitatem, stupra; agricultura infe- 
cunditatem; mercatura naufragia; diviti: insidias; 
delicite satietasque et assidu: voluptatem morbos 
varios ac diversa affectionum gnera. Paulus utique 
et inquirebat Dominum,et nihil euim defuit bono- 
rum. Verum quis corporis molestias, in quibus per 
totam suam vitam vixit,annumerat?Ter virgis cssus 
est,semelestlapidatus,ter naufragium fecit,noctem 


vüc αὑτῆς κατηγορήσει λεγούσης μηδενὸς ἀγαθοῦ 
ἑλαττοῦσθαι τοὺς ἐχζητοῦτας τὸν Κύριον. ᾽Ααλλὰ καὶ 
ἐξεζήτουν οἱ ἅγιοι τὸν Κύριον, καὶ τῆς αὐτοῦ τοῦ ζη- 
τουµάνου καταλήψεως olx ἠλαττοῦντο, οὐδὶ τῶν ἆπο- 
κειμένων ἓν τῇ αἰωνίᾳ ἀναπαύσει (07) ἀγαθῶν ἔστε- 
ρήθησαν. Περὶ ἐκείνων γὰρ λέγοιτο ἂν χυρίως τὸ, 
Παντὸς ἀγαθοῦ. Αἱ γὰρ ἀπολαύσεις 


πλεῖον τὸ ὀδυνηρον ἔχουσι τοῦ ἡδέος. ol γάμοι τας 


ἀπαιδίαις, τὰς χηρείας, τὰς διαφθοράς αἱ γεωργίαι 
τὴν ἀκαρπίαν, αἱ ἐμπορίαι τὰ ναυάγια’ οἱ πλοῦτοι 
τὰς ἐπιθουλάς' al τρυφαὶ καὶ οἱ κάροι, xal αἱ συν- 
εχεῖς ἀπολαύσεις τὸ ποικίλων τῶν νοσηµάτων, καὶ τὸ 
πολυειδὲς τῶν παθῶν, Ώαυλος μέντοι καὶ ἑζή- 
τει (08) τὸν Κύριον, καὶ οὐδὲν αὐδὲν αὐτῷ ἴλειπε τῶν 


ac diem inprofundo egit,in itineribus sspe,in fame p ἀγαθῶν. Καΐτοι τίς ἂν ἐξαριθμήσαιτο τὰ τοῦ σώματος 
etsiti,injejuniisstepe,inlaboreetsrumna,inneces- ὀχληρὰ, οἷς παρὰ πάντα τὸν ἑαυτῶ βίον συνέζη ; 
sitatibus sepe 99.Usqueadextremamhoramet esu- Ἶρὶς ἑῤῥαθδίσθη, ἅπαξ ἐἑλιθάσθη, τρὶς ἐναυάγησε, 
rienshomo,etsidens,et nudusaccolaphisessusfS,quo- νυχθήµερον iv τῷ βυθῷ πεποίηχεν, ἐν ὁδοικορίαις 


56 Rom. ix, 45. δ] Joan. vi, 49. 58 Joan. 1v, 10 seqq. 59 Amos virt, 11. 90 II Cor. xi, 25, 27. 


61 Cor. iv, fi. 


(92) Reg. secundus ἀπὸ τῆς. Mox editi πεφυκός. 
AM optem In88. πεφυκώς. 

(93) Deest καί in aliquibus mss. Mox Regii quar- 
tus et sextus ἡ λιμός, 

(04) Tta mss. non pauci, Editi ἤλθεν iz' αὐτοὺς ἡ 
δίψα, ἐπετέθη, 


(95) Illa, ἀδιέκριτον ἔχων.,... *ónov,Sic interpre- 
tatur Combefisius, Haud sanum habens judicium : 
quam interpretationem satis probatum iri intelli- 

entibus puto, cum vix dubium esse possit, quin 


oc loco vox τόπος pro voce κριτήριον posita 
sit. 


(96) Editi et nostri undecim mss. τὸν πρόσχάι- 
pov Éyovta τὴν ἁπόλαυσιν.99ά vir doctissimus idem- 
que confidentissimus Coinbefisius &uo periclo le- 
gl vult τὸ πρόσκαιρον ἔχον., id quod ita ipse Latine 
reddididit, Bonum n uod iemporaneam 
habel jucunditatom. Alit qui sihi licere puta- 
verint; at nobis religio fuerit editorum simul et tot 
codicum mss. auctoritatem spernere. 

(97) Reg. tertius ἀϊωνίά ἀπολαύσει, et ita legitur 
in margine Reg. secundi. 

(98) Ita sex mss. At editi ἐξήτει, Reg. socundus 


ix, τει, 





369 HOMILIA IN PSALMUM XXXIII. 870 


πολλάκις, ἐν λιμῷ καὶ δίψει (00), ἐν vnacelaic πολλά» ^ modo non minuebatur corporalibus bonis ? Evehe 
κις, ἓν κόπῳ καὶ μόχθῳ, ἓν ἀνάγκαις πολλάκις. Με- igitur, queso, mentem ad id quod vere bonum est, 
χρι τῆς ἑπχάτης ὥρας καὶ πεινῶν ἄνθρωπος καὶ ui et Scriptura consensionem intelligas, et ne con- 
διψῶν καὶ γυμνητεύων, vai κολαφιζόµενος, πῶς οὐχ jicias te in ullam sententi: ambiguitatem. 

ἠλαττοῦτο τῶν σωματικῶν ἀγαθῶν ; ᾿Ανάγαγε οὔν µοι τὴν διάνοιαν ἐπὶ τὸ ὄντως ἀγαθὸν, ἵνα καὶ τὴν συµφω- 


νίαν τῆς Γραφῆς ἐπιγνῶς, καὶ σεαυτὸν μὴ κατἀδάλῃς τῇ ἀμφιθολίᾳ τῆς Εννοίας, 


8. Δεῦτε, τέχνα, ἀκούσατξ µου  φόβρον Κυρίου 
διδάξω ὑμᾶς. ἸΕνδιαθέτου (1) διδασκάλου φωνη, 
προσκαλουµένου εἷς µάθησιν διὰ πατρικῆς εὐσπλαγ- 
χνίας. Kal γὰρ τέχνον ἐστὶ πνευματιχὸν τοῦ διδασκά- 
Àoo ὁ μαθητής. Ὁ γὰρ παρά τινος τὴν µόρφωσιν τῆς 
εὐσεθείας δεχόμενος, οὗτος οἱοινεί διαπλάττέται παρ᾽ 
αὐτοῦ, καὶ εἷς σύστασιν ἄγετχι, ὥσπερ καὶ ὑπὸ της 
κυοφορούσης τὰ iv αὐτῇ διαμωρφούμενα (2) βρέφη. 
"O0cv καὶ Παῦλος ὅλην τὴν ἸΕχκλησίαν τῶν Γαλα- 
τῶν, Éx τῶν προτέρων διαπεσοῦσαν μαθημἁτων, «αἱ 
οἰονεὶ ἀμθλωθεῖσαν, πάλιν ἀναλαμύάνων, καὶ μορφῶν 


8. VEns.12. Τοπίο, filii,audite me; timorem Do- 
mini docebo vos.Benevoli magistri vox est, ad di- 
sciplinam paterna commiseratione invilantis. Et- 
enim discipulus filius spiritualis est magistri. Qui 
enim ab aliquo conformationem pietatis suscipit,is 
velut informatur ab ipso, et compingitur, perinde 
ut a pregnante infantes, qui in ea formantur. 
Unde etiam Paulus totam Galatarum Ecclesiam, a 
prioribus disciplinis dilapsam, et 161 quasi abor- 
tivam iterum suscitans,ac denuo in illis Christum 
formans, filios appellabat:etquoniam collapsoscum 


ἄνωθεν ἐν αὐτοῖς τὸν Χριστὸν, τέκνα ἔλεγε ^ καὶ P dolore et angustia emendabat, spiritu parturire se 
bns uev! ὀδύνης καὶ θλίψεως ἐποιεῖτο τῶν ἐσφαλ-  dixit,ob conceptam de lapsis vristitiam.Filioli mei, 
µόνων τὴν ἐπανόρθωσιν, Φδίνειν΄ ἔλεγε τῇ ψυχῇ διὰ quositerum parturio,donec formetur invobis Chri- 
τὴν ἐπὶ τοῖς ἁποπεσοῦσι λύπην, ὮἨΤεκνία µου, οὓς SÍUs 03. Venite igitur, fi/ti,audite me. Quid tandem 
πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ µορφωθῃ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. nos spiritualis noster pater docere vult ? Timorem 
Δεῦτε οὔν, τέχνα, ἀκούσατέ µου. Tí ποτε ἄρα διδά- Domini, inquit,docebo vos.Postquam superius jus- 
σκειν µέλλοι ὁ πνευματικὸς ἡμῶν πατήρ; Φόδον, sit Dominum timere, lucrumque quod ex timore 
φησὶ, Κυρίου διδάξω ὑμᾶς. Ἐπειδὴ ἄνω προσέταξε — percipitur, ostendit his verbis : Quoniam non est 
φοθεῖσθαι τὸν Κύριον, xal τὸ ix τοῦ φὸδου χέρδος ínopia timentibus eum ; (um demum nobis tradit 
ὑπέδειξεν, εἰπὼν, "Ότι οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς aliquam divini timoris doctrinam. Nam quod recte 
φοθουµένοις αὐτὸν νῦν καὶ διδασκαλίαν τινὰ τοῦ valere oporteat,cujuslibet vel idiota fuerit dicere: 
θείου φόδου ἡμῖν παραδίδωσι. Τὸ μὲν yàp, ὅτι χρὰ quomodo vero comparanda sanitas sit, illud jam 
ὑγιαίνειν, παντὸς ἐστιν εἰπεῖν, καὶ τοῦ ἰδιώτου τὸ proprium est illius,qui artem medicam novit.Non 
δὲ, πῶς χρὴ κτήσασθαι τὴν ὑγείον, τοῦτὸ ἴδιον ἔδη enim quivis timor bonus est aut salutaris, imo est 
τοῦ τὴν ἰατρικὴν τέχνην Ἐπισταμένου. Οὐ πᾶς φόδος "etiam quidam hostilis timor,quem deprecatur Pro- 
ἀγαθὸν ἔστι καὶ σωτήριον, ἀλλ᾽ ἔστι τις «αἱ ἐχθρὸς — phela, ne ipsias animae accedat, dicens : A limore 
Φὺδος, ὃν ἀπεύχεται ὁ Προφήτης byyevéofiat αὐτοῦ τῇ inimécoeripeanimmam πηέαπιῦ» Πηϊποῖ ους enim timor 
Qoyi, λέγων’ "Amb φὺθου ἐχθροῦ (3) ἐξελοῦ την est qui nobis parit morlis metum, nobisque, ut per- 
ψοχήν µου. ᾿Εχθρὸς γὰρ qi&og ὁ θανάτου ἡμῖν δει- — sonarum dignilates formidemus, suadet.Quomodo 
λίαν ἐμποιῶν, ὁ προσώπων ὑπεροχὰς χαταπτήσσειν enim qui isthaec metuit, poterit tempore martyrii 
ἡμᾶς ἀναπείθων, Πῶς γὰρ ὁ ταυτα φοθούµενος δυνή- ad mortem usque peccato resistere,ac Domino qui 
σεται ἓν καιρῷ μαρτυρίου µέχρι θανάτου πρὸς τὴν pro nobis mortuus est el resurrexit, debitum exsol- 
ἁμαρτίαν ἀντικαταστΏναι (4), καὶ ἀποδουναι τῷ Κυ- vere? El quia daemonibus facile perterretur, in se 
pip τὴν ὀφειλὴν, τῷ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντι καὶ ipsoinimicum timorem habet.Et uno verbo,bujus- 
ἐγερθεντι ; Καὶ ὁ ὑπὸ δαιμόνων εὐπτόητος τὸν ἐχθρὸν πποί timor pertnrbatio quadam ex incredulitate 
ἔχει φόδον iv ἑαυτῷ. Kal ὅλως, ὁ τοιοῦτος φόθος &m- — prognata videtur esse. Nemo enim qui sibi adesse 
στίας ἔοίκεν ἔγγονον εἶνχι πάθος. Οὐδεὶς yàp πι- credit fortem auxiliatorem, timet aliquem eorum, 
στεύων ἰσχυρὸν αὐτῷ παρεῖνχι τὸν βοηθὸν φοθεῖται . qui ipsum conturbare conantur. Timor autem qui 
ἀπό τινος τῶν ἐπιχειροῦντον αὐτὸν ἐκταράσσειν. Φό- i salutaris est,et timor qui confert sanctitatem timor 


6o, δὲ ὁ σωτήρως, καὶ φόδος ἁγιασμοῦ ποιητικὸς, 
φόθος ὁ κατ ἐπιτήδευσιν, καὶ οὐχὶ κατὰ πάθος ἔγγι- 
νόµενος τῇ φυχᾖ, ποῖός (D) ἐστι βούλει διηγήσωµαι; 


06 Gal. ww, 19. C Psal. Lxri, 2. 


99) Colb. primus καὶ 5x. 
4) Vox kv&táexoc mihi boc loco idem valere vi- 
detur quod vox ἐμπαθής: magistri intus affecti, 
amantis, benevoli.Sed paulo aliter sentit Combefi- 
sius, cujus ha:c Sunt : ἐνδιαθέιου διδασκάλου, quasi 
ἐμφύχου, ex animo loquentis magistri voz : sin- 
cere : sive etiam, intus, in corde. 
(D [ta sex mss. Editi vero χυοφορούσης τὰ βρέφη 
τὰ bv αὐτῇ διχμορφούμενα. ——— 2l 
(3) Recte ac scite annotavit Gombeflsius inter- 


qui de industria,et non secundum affectionom ani- 
mo accidit,vis exponam qualis sit? Ad aliquod pec- 
catum impelli te cum: videris, horrendum illud et 


retem veterem imprudenter Vulgatam secutum 

uisse,nec psalmi verba hic verti debuisse, a /i- 
more ínimici,sed,a timore inimico.Res ita perspi- 
cua est, ut nemo, opinor, homo qui hunc locum 
attente legerit, ea de re dubitaturus sit. 

(4) Reg.secundus χαταστήναι. Mox mss.sex ἔγερ- 
0évat, Editi vero ἀναστάντι, 

(5) Ita quatuor mss. cum editione Basil. Editio 
vero Paris. ὁποῖος. 


311 


S. BASILII MAGNI 


312 


intolerabile Christi tribunal,quaso,cogita : in quo 4 Όταν μέλλῃς ἐπί τινα ὁρμῆν ἁμαρτίαν, ἐννόησόν µοι 


przesidet quidem judex in alto quodam et sublimi 
throno,omnis vero creatura ob gloriosum ejus con- 
spectum contremiscens astat; imo vero futurum est 
ut singuli adducamur,eorum qua in vita egerimus 
examen subituri.Deinde ei,qui multa mala per vi- 
tam perpetraverit,horribiles quidam ac morosian- 
geli assident, ignem ex oculis emittentes, ignem 
spirantes, propter animi acerbitatem, nocti vultu 
similes, ob faciei tetricitatem et hominum odium. 


ἐκεῖνο τὸ φρικτὸν καὶ ἀνύποιστον τοῦ Χριστοῦ διχα- 
στήριον, iv i προκαθέζεται μὲν ἐπὶ θρόνου τινὸς 
ὑψηλοῦ καὶ Ἐπηρμένου ὁ κριτὴς, παρέστηχε 0à πᾶσα 
à κΧτίσις ὑποτρέμουσα τὴν ἔπιφανειαν αὐτοῦ τὴν ἕν- 
δοξον * παράγεσθαι δὲ μέλλομεν καθ) ἕνα slc ἐξέτα- 
σιν τῶν βεθιωμένων ἡμῖν, Εἶτα τῷ πολ)ὰ πονηρὰ 
πεποιηχότι χατὰ τὸν βίον φοθεροί τινες καὶ κατηγεῖς 
παρίστανται ἄγγελοι, πῦρ βλέποντες, πῦρ ἀναπνέον- 
τες, διὰ τὴν πικρίαν τῆς προαιρέσεως, νυκτὶ ξοικό-- 


Postea animo tibi fingas barathrum profundum,te- τες τὰ πρόσωπα, διὰ τὸ κατηφὲς καὶ µισάνθρωπον. 
nebrasimpenetrabiles,ignem splendorisexpertem, Εἴτα βάραθρον βαθὺ, xal σκότος ἀδιεξόδευτον, καὶ 
vim quidem urendi in tenebris habentem;sed luce µπῦρ ἁλαμπές ' ἓν τῷ σκότει τὴν μὲν καυστικἠν δύνα- 
destitutum: subinde vermium quoddam genus ve- µιν ἔχον, τὸ δὲ φέγγος ἀφῃρημένον, Εἶτα σχωλήκων 
nenatum ac carnivorum, edens insatiabiliter, nec γένος ἰοθόλον xal σαρκοφάγον, ἁπλήστως ἐσθίον, καὶ 
unquam exsatiatum,intolerabiles dolores morsibus B µηδέποτε κορεννυµένον, ἀφορήτους ὀδύνας ἐμποιοῦν 
inducens : postremo supplicium omnium groavissi- τῇ χαταθρώσει. Εἴτα τὴν πασῶν χαλεπωτάτην χόλα» 
mum,probrum illud et dedecus sempiternum.Hae — ew, τὸν ὀνειδισμὸν ἐκεῖνον καὶ τὴν αἰσχύνην τὴν αἰώ- 
time,et hoc timore eruditus,quasi freno quodam a νιον, Ταῦτα φοθοῦ * xal τούτῳ τῷ φόδῳ παιδευόµε- 
pravis concupiscentiis tuam cohibe animam.Hunc — voc, οἱονεὶ χαλινῷ τινι ἀνάκοπτε τὴν ψυχὴν ἀπὸ τῆς 
Domini timorem 159 docturum se nos pater ille πρὸς τὰ φαῦλα ἐπιθυμίας. Τοῦτον τὸν φόδον τοῦ Κυ- 
promisit ; non indiscriminatim quidem docturum, ρίου διδάσχειν ἡμᾶς ὁ πατὴρ ἐπηγγείλατο *. οὐχ ἁπλῶς 
sed eos, qui οἱ auscultare volunt, non diu colla- διδάσχειν, ἀλλὰ τοὺς ἀχούειν αὐτοῦ προαιρουµένους. 
psos, sed eos, qui propter salutis desiderium ac- οὐ τοὺς μακρὰν ἀποπεσόντας (0), ἀλλὰ τοὺς δι’ ἔπι- 
currunt: non eziraneos a. Testamentis 94, sed eos, θυμίαν τοῦ σωθῆναι προστρέχεντας * ob τοὺς ξένους 
qui ex baptismate verbo adoptionis ei conjuncti τῶν Διαθηκῶν, ἀλλὰ τοὺς ἐκ τοῦ βαπτίσματος τῆς 
sunt. Propterea, inquit, venite; hoc est, per bona υἱοθεσίας οἰκειουμένους τῷ λόγῳφ. Διὰ τοῦτο, φησὶ, 
opera appropinquate ad me,filii, digni habiti qui δεῦτε * τουτέστι, διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἁγγίσατέ µοι, 
per regenerationem filii lucis essetis 65. Audite, τέκνα, υἱοὶ φωτὸς :véc0a. διὰ της παλιγγενεσίας 
vos qui aures cordis habetis apertas; timorem Do- (, καταξιωθέντες. ᾿Ακούσατε, οἱ ἔχοιτε τὰ dra (7) 
mini docebo vos ; eum videlicet quem vobis ali- τῆς καρδίας ἐνεφγμένα  Φόδον Κυρίου διδάξω 
quanto ante descripsimus. ὑμᾶς * τοῦτον, ὂν μικρῷ πρόσθεν ὁ λόγος ὑμῖν ὑπ- 
έγραψεν. 

9. VEns.13.Quís est homo quivultvitam,diligens — 9. Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃ θέλων ζωὴν ἀἆγα- 
dies videre bonos ? Si quis, inquit, vult vitam, non πῶν ἡμξέρας ἰδεῖν ἀγαθάς; Εἴ τις θέλει φησὶ, 
communem hanc, quam et bruta vivunt, sed eam ζωὴν, οὐ τὴν χκοινὴν ταύτην fj» xal τὰ ἄλογα ζᾳ, 
qua vere vita est, οἱ morte non dirimitur. Nunc ἀλλὰ τὴν ὄντως ζωὴν τὴν θανάτῷ μὴ διακοκτοµένην, 
enim,inquit,morimini, Et vita nostra est abscondita ^ Nóv γὰρ, φποὶν, ἀποθνήσχετε, Καὶ ἡ ζωὴ ἡμῶν (8) 
cum Christo ín Deo : cum vero Christusapparuerit, κἐκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ θεῷ ΄ ὅταν δὲ 6 
vita nostra,tunc el vosapparebitis cum ipso in glo- Ἄριστος Φφανερωθῇῃ, à ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ 
ría 90, Igitur vere vita est Christus, et nostra in ὑμεῖς σὺν αὐτῷ Φφανερωθήσεσθε àv δόξῃ. Οὐχοῦν 
Ipso conversalio vita vera est. Similiter autem et καὶ ἡ ὄντως ζωὴ ὁ Χριστὸς, καὶ à ἡμετέρα ἐν αὐτῷ 
dies alii sunt boni,quos in promissione proponit Suet ζωή ἐστιν ἀληθινὴ. Ομοίως δὲ καὶ al ἡμέ- 
Propheta.Quís est homo quivultoitam,diligensdies | pav ἄλλαι εἰσὶν ἀγαθαὶ, ἃς ἐν ἐπαγγελίᾳ προτίθησιν 
videre bonos? Dies enim hujus seculi, mali sunt : Ὁ ὁ Προφήτης, Τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ θέλων ζωὴν, 





siquidem et hoc seculum,mensura cum sit mundi, 
de quo dietum est : Mundus totus in maligno po- 
Situs est 91, nature mundi, quem ditetitur, assi- 
milatur. Hi autem dies partes sunt hujus temporis. 
Quapropter dicit Apostolus : Redimentes tempus, 
quoniam dies mali sunt 98, [temque Jacob: Dies, 
inquit,annorum meorum pauci et malt suni €9, Ita - 


ἀγαπὼν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς; Al γὰρ τοῦ αἰῶνος 
τούτου ἡμέραι πονηραὶ, ἐπειδὴ κχὶ ὁ αἰὼν οὗτος, 
του κόσμου µέτρον ὑπάρχων, περὶ οὗ εἴρηται, ὅτι 
'O χόσµος ὅλος bv τῷ πονηρῷ κεῖται, συναφομοιοῦ- 
ται vf φύσει τοῦ κόσμου ὃν Ἐκμετρεῖ, Μέρη δὲ τοῦ 
χρόνου τούτου ai ἡμξέραι αὗται. Διὰ τοῦτο φησιν ὁ 
Απόστολος * ᾿Εξαγοραζόµμενοι τὸν καιρὸν, ὅτι αἱ 


94 Ephes, 11,12. 65 I Thess. v, 8. 99 Coloss. 11, 3, 4. 97 I Joan. v, 19. 98 Ephes. v, 16. 


69 Gen. xvi, 9. 


(6) Τοὺς μακρὰν ἀποπεσόντας, verle : eos qui 
procul lapsi sunt. MARAN. 

Τι Ita mss.,uon pauci. Editi ἔχοντες cx. Ibidem 
Colb. primus nvsorpa£va. 

(8) Sic mss.et editio Basil.cum vulgato Seriptu- 


rz textu, Editio Paris. ζωὴ ὑμῶν. Illa que paulo 
infra leguntur, τότε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθή- 
σεσθε ἐν δόξῃ, desunt quidem in quatuor mss., sed 
reperiuntur in aliis perinde atque in editis. 





313 HOMILIA IN PSALMUM XXVIII. 374 


ἡμέραι πονηραί εἶσι, Καὶ ὁ Ἰαχώδ δὲ (9), Αι ἡμέ- Α que nuuc in vita non sumus,sed in morte.Idcirco 
pat, qol, τῶν ἐτῶν µου μικραὶ καὶ movnpat, Obx- etiam orabatApostolus,dicens : Quis me liberabit 
eov νῦν μὲν οὐχ ἐσμὲν ἐν ζωῇ, XX ἓν θανάτῳ.  decorporemortis hujus "Alia autem quaedam vita 
Asb xal ηὔχετο ὁ Απόστολος, λέγων΄ Τίς µε ῥύσεται — ost,ad quam vocant nos istheec verba;et nunc qui- 
ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου; "Άλλη δὲ dem dies nostri mali sunt, alii vero quidam sunt 
τίς iow ζωὴ, πρὸς Tw καλεῖ ἡμᾶς ὁ λόγος" καὶ νῦν boni,quos nox non intercidit. Erit enimDeus ipso- 
μὲν ab ἡμέραι ἡμῶν πονηραὶ, ἄλλαι δὲ τινές εἶσιν rum lux sempiterna,eos glorie sus luce illustrans. 
ἁγαθαὶ, üc νὺξ ob διακόπτει’ ἔσται γὰρ 6 θεὺς αὐ- Χο igitur cum audieris dies bonos, presentem is- 
τῶν φῶς αἰώνιον, καταλάµπων αὐιὰς τῷ φωτὶ της  tamvitam existimestibi proponi in promissionibus. 
ἑαυτοῦ δόξης, Μὴ τοίνυν, ὅταν ἀχούσῃς ἡμερῶν ἀγχ- Nam quos dies sol sensibilis peragit,ii sunt caduci: 
θῶν, τὴν ἐνταῦθά σοι νοµίσῃς ζωὴν bv ἐπαγγελίαις — nihil autem caducum poterit esse conveniens do- 
προχεῖσθαι. Φθαρταὶ γάρ εἶσιν αὗται, ἄς 6 αἰσθητὺς — num corruptionis experti. Etenim si anima corru- 
ἅλιος ἀπεργάζεται οὐδὲν δὲ φθαρτὸν ἁρμιζόντως — ptioni nequaquam obnoxia est, nec etiam corru- 
ἄν δῶρον γένοιτο τῷ ἀφθάρτῳ. El γὰρ ἄφθαρτος à — ptioni obnoxia fuerint ipsius dona. Preterit autem 
quy, ἄφθαρτα αὐτῆς καὶ τὰ χαρίσματα. Καὶ Παρ- figura hujus mundi Ἡ. Quod si lex umbram habet 
άγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου. El δὲ σκιὰν P futurorum bonorum 7$, effingas velim animo Sab- 
ἔχει ὁ νόμος τῶν μµελλόντων ἆ (αθῶν, νόει μοί τινα bata quiedam jucunda, sancta, ex :eternis diebus 
Σάθδατα τρυφερὰ, ἅγια, ix τῶν αἰωνίων ἡμερῶν, conflata, nascentes lunas, festa : sed intellige ita, 
νεοµηνίας, ἑορτάς καὶ νόει uot ἀξίως τοῦ πνευµα- — ut legem spiritualem decet. (VgRs.14.) ProAibe lin- 
τικοῦ νόµου. Παῦσον τὴν Ὑλῶσσάν σου ἀπὸ κα. guamtuamamalo,etlabiatuaneloquantur dolum. 
κοῦ, xai sn σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον. El Si vis in diebus esse bonis,si diligis vitam, prace- 
βούλει iv ταῖς ἡμέραις γενέσθαι ταῖς ἀγαθαῖς, εἶ ptum vitse perfice.Quienim,inquit,diligit me,pro- 
ἀγαπᾶς τὴν ζωὴν, ποίητον τὴν ἐντολὴν τῆς ζωῆς (10). cepta mea servabit 79. Primum autem preceptum 
'O γὰρ ἀγαπῶν µε, Φφησὶ, τὰς ἐντολάς µου  est,prohibere linguam a malo,et labia, ne loquan- 
τηρήσει. Πρώτη δὲ ἐντολὴ cb, παῦσχι τὴν Ἱλῶσσαν tur dolum. Peccatum enim quod per linguam ad- 
ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη τοῦ μὴ λαλῆσχι δόλὀν. Σχεδὸν — mittitur, omnium fere familiarissimum est, atque 
γὰρ 4 προχειροτάτη καὶ πολύτροπος ἁμαρτία à διὰ multiplicem formam habet. Iratus es ? jam lingua 
γλώσσης ᾖἡστὶν ἔνεργουμένη. — "Opylsünc ; καὶ à precurrit. Concupiscis? etiam ante omnialinguam 
Ἱλῶσσα πρότρέχει Ἐν ἐπιθυμίαις eU; καὶ τὴν γλῶσ- — habesquasi quamdamlenam et conciliatricem, pec- 
σαν ἔχεις mp) πάντων οἶονεί τινα μαστρωπὸν καὶ ᾳ cati 153 adjutricem, ac verborum lenocinio pro- 
προαγωγὸν, συγχαταπᾳασσοµένην τῇ ἁμαρτίᾳ, καθ-  ximos subducentem. Quin etiam lingua armorum 
υποχρὶνομένην  (14( τοὺς πλησίον. Kal ὅπλο, σοι loco tibi est ad iniquitatem,cum ex corde non lo- 
πρὸς τὴν ἀδιχίαν Ἡ qÀmesx, μὴ τὰ ἀπὸ καρδίας — quitur, sed fraudulenta proponit. Et quid opus est 
φθεγγομένη, ἀλλὰ τὰ πρὸς ἁπάτην προφέρουσα. Kal verbis persequi omnia lingue peccata? Vita nostra 


τί δεί πάντα τῷ λόγῳ ἐπεξιέναι τῶν διὰ γλώσσης 
ἁμαρτανομένων ; Πεπλήρωται ἡμῶν 5 βίος τῶν ἀπὸ 
γλώσσης πταισµάτων (19). Αἰσχρολογία, εὔτραπε- 
λία, µωρολογία, τὰ οὐκ ἀνήχοντα, καταλαλιαὶ, λό- 
Ίος ἀργὸς, ἐπιορχίαι (19), ψευδοµαρτυρίαι, πάντα 
ταῦτα τὰ χαχὰ, xb ἔτι πλείω τούτων, τῆς γλὠσσης 
bec. δηχιουργήµατα. Οἱ — 8$ ἀνοίγοντες τὸ στόμα 
χἀτὰ τῆς δόξης τοῦ θεοῦ, καὶ ἁδικίαν εἰ; τὸ ὄψος 
λαλοῦντες, ἄλλῳ τινὶ τὴν ἀσέδειαν καὶ οὐχὶ τῷ ὁρ- 
γάνῳ τῆς γλὠ-σης ἐργάζονται ; ᾿Επειδὴ οὖν Ἐκ τῶν 
λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ τῶν λόγων σου 
κατακριθήσῃ, παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ χαγοῦ, 
καὶ μὴ ἑνεργήσᾷς θησαυρίσµατα γλώσαῃ ψευξεῖ µά- 
«aux, Παῦσον δὲ καὶ τὰ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσχι 


δόλον΄ ἀντὶ τοῦ, "Ολον τὸ ὄργανον eb πρὸς τὴν διακο- 


referta est lingue delictis. Verbaebscena,scurrili- 
las, stultiloquium,alia non convenientia, obtrecta- 
tiones, otiosus sermo, perjuria, falsa testimonia, 
omnia haec mala, et his adhuc plura, lingua sunt 
opificia.Qui vero adversusDei gloriam os aperiunt, 
et iniquitatein in excelsum effutiunt, perquid aliud 
nisi per lingue instrumentum impietatem perfici- 
unt ? Quoniam igitur Ex tuis verbis justificaberis, 
et ex verbis tuis condemnaberis ^, prohibe lin- 
guam tuam a malo, nec thesauros lingua mendaci 


pefficias vanos. Insuperque prohibe labia tua, ne 


loquantur dolum: hoc est, totum organum ad ser- 
monis munus tibi conces sum a prava operatione 
coerceas. Est autem dolus occultum maleficium, 
sub officiorum specie proximo illatum. 


νίαν τοῦ λόγου σοι δεδοµένον σχολάζειν ἀπὸ τῆς πονηρᾶς ἐνεργείας ποἰησον. Ἔστι δὲ 5 δόλος xaxomoda 
λαθραία ἓν προσποιήσει τῶν βελτιόντων τῳ πλησίον προσφεροµένη. 


70 Rom. vii, 34. "1 1 Cor. viu, 4. 7? Hebr. x, 1. 75Joan. xiv, 29. 74 Matth, xir, 87. 


" (9) Editio Paris. 'Icx6 σε. At tres mss. Ἰαχὼθ 


(4 0) Ita septem mss. Editi vero τήρησον τὰς τῆς 
ζωῆς ἐντολάς. Statim editio Basil. et nonnulli mss. 
γλὠσσάν σου... Ὑείλη σου. Vocula σου deest in edi- 


tione Paris. et in aliis quibusdam mss. 


(11) Nostra editio Paris. καθυποκλινοµένην. Edi- 


tio Basil. καθυποχριναµένην, Αί mss, καθυποχρινο- 
μένην. 

(49) Editio Basil. et tres mss. τῶν ἀπὸ γλώσσης 
πταισμάτων. Editio Paris. τῶν ἀπὸ τῆς γλώσσης 
vt. Alii quatuor et ms8. τῶν ἀπ᾿ αὗτηῆς πτ. 

(13) Codices quinque mss. ἐπιορχίαι, Editi cum 
Reg. quarto ἐπιορχία. 


J1S 


quire pacem,et persequere eum. Elementarie sunt 
ha admonitiones,et ad pietatem introducunt: qui- 
busedocemur linguam diligenter continere,a dolo- 
sis insidiis abstinere, a malo declinare. Non enim 
perfecto convenit abstinentia mali : sed eum qui 
recens elementis instituitur, ab illo in malum im- 
petu resilire operz pretium est,atque a prave vitz 
consuetudine velut a via mala discedentem, ita 
demum bonorum operum exercitium aggredi.Enim 
vero nisi quis prius omnino desciverit ac declina- 
verit a malo, bonum assequi non potest:sicuti fieri 
non potest ut quis sanitatem recuperet, nisi de- 
pulsus morbus sit : vel ut quis calefiat, nisi plane 
sedatum sit frigus ; neque enim hzc simul consi- 
stere possunt. Similiter et qui bonam vitam agere 
cupit,eum par est abomni malo consortio rece- 
dere. Inquire pacem.et persequere eam .De hac di- 
rit Dominus : Pacem relinquo vobis, pacem meam 
do vobis; non quomodo mundus dat paccm, ego do 
vobis 5. [Inquire igitur pacem Domini,et persequere 
eam. Persequeris autem non aliter, quain currens 
secundum scopum ad bravium superne vocatio- 
nis 16. Pax enim vera in supernis exsistit. Etenim 
quandiu ad carnem astricti sumus, multis, iisque 
perturbationem nobis creantibus,sumus conjuncti. 
Inquire igitur pacem,solutionem videlicet a mundi 
tumultibus : compara mentem quietam, tranquil- 
lum quemdam et imperturbatum animi statum,qui 


S. BASILIT MAGNI 
10. Vgns. 15. Declína a malo, et fac bonum: in- A 40. ᾿Εκκλινου 


376 


ἀπὸ κακοῦ, Καὶ ποίησον &ya- 
dv: ζήτησον εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν. Στοι- 
χειώδεις αἱ παραινέσεις, καὶ εἰσαγωγοὶ εἰς εὐσέθειαν 
ἀχριθοῦσαι γλώσσης κρατεῖν, δολερῶν ἐπιδουλευμά- 
τῶν ἀπέχεσθαι, Ἐκκλίνειν ἀπὸ καχοῦ. Οὐ γὰρ τελείῳ 
πρέπουσα (14) ἡ &oy? τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ τῷ dott στοι- 
χειουµένῳ ἐχνεῦσαι προσήχει ἀπὸ τῆς ἐπὶ τὸ χαχκὸν 
φορᾶς, xal οἱονεὶ ὁδοῦ κακης τῆς iv τῷ πονηρῷ lo 
συνηθείας ἁπαλλαχέντα, οὕτως ἄφασθαι τῆς τῶν ἀγα- 
θῶν ἑνεργείας. ᾽Αμήχανον γὰρ ἄψασθαι τοῦ ἄγα- 
θοῦ μὴ ἀποστάντα πρότερον παντελῶς καὶ ἐχνεύσαντα 
τοῦ κακοῦ' ὡς ἀμήχανον ὑγείαν αναλαδεῖν μὴ της 
νόσου ἁπαλλαγέντα. ἤ iv θερµότητι γενέσθαι τὸν μὴ 
καθαρῶς (15) πεπαυμένον τῆς καταψύξεως ἀνεπί- 
δεχτ« γὰ2 ταῦτα ἀλλήλοις, Οὕτω καὶ τὸν μέλλοντα 
ἐν ἀγαθῷ βίῳ γενέσθαι πάσης προσήκει τῆς ἐπὶ τὸ 
κακὸν σωναφείας ἁπαλλαγῆναι, ἸΖήτησον εἰρήνην, 
καὶ δίωξον αὐτήν, Περὶ ταύτης εἴρηχεν ὁ Κύριος" 
Εἰρύνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωµι 
ὑμῖν οὐ καθὼς ὁ κχόσµος δίδωσιν εἰρήνην, ἐγὼ 
δίδωµι ὑμῖν. Ζήτησον οὖν τὴν τοῦ Κυρίου εἰρήνην, 
καἱ δίωξον αὐτήν, Διώξεις δὲ οὐκ ἄλλως ἢ κατὰ σχο- 
πὸν τρέχων εἰς τὸ (16) βραθεῖον τῆς dvo κλήσεως, 
"Avo γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡ ἀληθὴς. "Enti cov γε τῇ 
σαρκὶ συνδεδέµεθα χρόνον, πολλοῖς xal τοῖς ἑχταράσ- 
σουσιν ἡμᾶς συνεζεύγµεθα, Ζῄτησον οὖν tiphvnv, 
λύσιν τῶν τοῦ κόσμου τούτου θορύθων' κτησαι γα- 
ληνιῶντα νούν, ἀκύμονά τινα καὶ ἀτάραχον κατά- 
στασιν τῆς ψυχῆς, μὴτε ὑπὸ παθῶν σαλευοµένην (17), 


neque cupiditatibus agitetur, neque hucilluca fal- C μήτε ὑπὸ τῶν ψευδῶν δογμάτων διὰ πιθανότητος 


sis dogmatibus per verisimilitudinem ad assensum 
invitantibus trahatur, Dei ut pacem, consequare, 
quz: omnem exsuperat intellectum "',tuumque cor 
custodit. Qui querit pacem, Christum inquirit : 
quia ipse est pax nestra : qui duos in unum no- 
vum hominem condidit, faclens pacem "8, atque 
per sanguinem crucis 8069, sive qua in ccelis, sive 
qua in terra sunt, pacificans ?9. 

11.4564 VEns.16.0culiDomini super justos,etau- 
res ejusinpreces eorum.Quemad modum sancti corpus 
sunt Christi, et membra ex parte; et posuit Deus in 
Ecclesia quosdam quidem ut oculos, quosdam vero 
ut linguas, alios quimanuum, alios qui pedum vi- 
cem obtineant 90: sic etiam sanctis virtutes spiri- 
tuales, et in celesti loco diversantes,alie dicuntur 


75 Joan. xiv, 27. 
80 | Cor. xii, 27, 28 
14) Ita sex mss. Át editi τελείῳ προσήχουσα. 

15) Ita sex mss. At edili παντελῶς, sensu non 
dissimili. 

(16) Sic mss. septem. Editi ἐπὶ τό. Mox. editi ἡ 
ἀληθινή. At sex mss, ἡ ἀληθής. 

(17) Regii tertius et quartus cum Colb. septimo 
σαλευοµένης... περιελκομένης, Δἱ Regii quintus et 
sextus cum Colb. sexto et cum editis σαλευοµένην.. 
περιελκοµένην, non diversa sententia. Ibidem Reg. 
tertius πρ οσχαλουπένων, 

(18) Sic octo mss. At editi εἰρήνη ἡμῶν. Verisi- 
mile nobis fit, quod usu venire solet, vocem ἡμῶν 
ex vulgato Scripture textu additam esse. 

^19) Editi txípovc δὲ. Vocula δὲ deest in septem 


16 Philipp. zn 44. . 77 Philipp. rv, 7. 


προκαλουµένων slg συγκατάβεσιν περιελχοµένην, ἵνα 
ντὴστι τὴν εἴρῆνην τοῦ θεοῦ τὴν ὑπερέχουσαν πᾶντα 
νοῦν, φρουροῦσαν τὴν καρδίαν σου. Ὁ ζητῶν elph nv 
Χριστὸν ἐἔκζητεῖ, ὅτι αὐτός ἔστιν slphvn. (18), ὃς 
ἔχτισε τοὺς δύο sic ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν eloh- 
νην, καὶ εἰρηνοποιήσας διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ 
αὐτοῦ, εἴτε τὰ bv τοῖς οὐρανοῖς εἴτε τὰ ἐπὶ της γῆς, 


41. ᾿Οφθαλμοὶ Κυρίου ἐπὶ δικαίοι, καὶ dra 
αὐτοῦ εἰς δέησιν αὐτῶν. Ὥσπερ ob ἅγιοι σῶμά 
εἶσι Χριστοῦ καὶ µέλη ix μέρους καὶ ἔθετο ὁ θεὸς 
ἐν τῇ ᾿Εκκλησίᾳ τοὺς μὲν ὀφθαλμοὺς, τοὺς δὲ γλώσ- 
σας, ἑτέρους (49) τὸν τῶν χειρῶν, καὶ ἄλλους τὸν 
τῶν ποδῶν ἐπέχοντας λόγον οὕτω καὶ αἱ ina ὃν- 
νάµεις αἱ πυευματικαὶ xal περὶ τὸν οὐράνιον οὔσαι 


78 Ephes. rt, 14. 79 Coloss. r. 20. 


D mss.Statim, ubi editi confuse ἐπισχοπήν ἡμῶν πα» 


βαδέχεσθαι ἢ πιστευθΏναι, octo mss. melius et sim- 
plicius habent ἐπισκοπὴν ἡμῶν πιστευθηναι. 
autem ejus rei causa exstiterit, quilibet paulo hu- 
manior facile videt.Librarius igitlur,sive quod ejus 
quem describebat libri scripturam satis certo ac 
liquido perspicere non posset, dubitaretque hoc an 
illo modo scriptum foret, sive quod aliad in aliis 
exemplaribus scriptum reperisset, utrumque po- 
suit,ct lectorum judicio permisit, utrum verius v1- 
deretur. Id fieri solitum jamdin docuit earum re- 
rum optimus judex Muretuslib. xv Var. lect, c. 
16, cujus verba exscribere non dubitavimus. 








371 


HOMILIA IN PSALMUM XXXIII. 


378 


τόπον, αἱ μὲν. ὀφθαλμοὶ λέγονται, vip τὴν ἐπισκοπὴν Α ocnli, quod conereditum eis sit munus nos inspi- 


ἡμῶν πιστευθῆναι, αἱ δὲ dva, τῷ παραδέχεσθαι ἡμῶν 
τὰς δεήσεις, Νῦν οὖν τὴν ἐποπτιχὴν ἡμῶν δύναμιν, 
καὶ τὴν τῶν εὐχῶν ἀντιληπτικὴν, ὀφθαλμοὺς εἶπει 
καὶ ὧτα, ᾿Οφθαλμοὶ οὖν Κυρίου ἐπὶ δικαίους , 
καὶ da αὐτοῦ tiq δέησιν αὐτῶν. "Eme πᾶσα 
πρᾶξις τοῦ δικαίου ἀξία της θεωρίας τοῦ θεοῦ, καὶ 
πᾶν ῥῆμα, τῷ μηδὲν ἀργῶς λόγεσθαι παρὰ τοῦ 
δικαίου, ἔνεργόν ἔστι καὶ ἔμπραντον, διὰ τοῦτο ἀξὶ 
ἐφορᾶσθαι καὶ ἀεὶ εἰσακούεσθαι τὸν δίκαιον ὁ λόγος 
φησί. Ἱρόσωπον δὲ Κυρίου ἐπὶ π.ιοῦντας καχά , 
τοῦ ἐξολοθρεῦσαι kx γῆς τὸ µμνηµόσυνον αὐτῶν' 
Ἡρόσωπον (20) alga τὴν πεπκῤῥησιασμένην καὶ 
φανερὰν τοῦ Κυρίου ἐπιδημίαν τὴν ἐπὶ τῆς κρίσεως 


ciendi, alis aures,quod nostras preces excipiant. 
Nunc igilur potentiam quz nos inspicit, et poten- 
tiam qua preces suscipit, oculos dixit et aures. 
Oculi igitur Domini super justos, et aures ejus in 
preces eorum.Quoniam omnis justi actio digna est 
qua a Deo inspiciatur, et omne verbum,cum nihil 
otiose a justo dicatur, actuosum est et efficax ,id- 
circo justum semper conspici et semper exaudiri 
heec illa verha docent.(VERs.17 .)Vullus autem Do- 
mini super facientes mala, ut perdat de terra me- 
moriam eorum. Arbitror apertum ac conspicuum 
Domini ad judicium adventum dici vultum. Qua- 
propter et oculi Domini, velut adhuc eminus nos 


λέγεσθαι. Διὸ καὶ ὀφθαλμοὶ Κυρίου, ὡς ἔτι (21)pinspicientis,justum intueri dicuntur ?! ; ipseautem 


πόῤῥωθεν ἐπισκοποῦντος ἡμᾶς, ἐπιθλέπειν τὸν δίκαιον 
εἴρηνται' αὐτὸ ὃξ τὸ πρόσωπον ἐπιφανήσεσθαι, ἐπὶ 
τὸ ἐξολοθρεῦσαι ἐκ γῆς πᾶν τὸ τῆς πονηρίας µνηµό- 
συνον, Mr γὰρ got σωματικῶς διαπεπλασμένον τὸ 
πρόσωπον τοῦ Θεοῦ νοήσῃς (02) ἐπεὶ οὕτω γε καὶ 
ἄλογο» εἶναι δόξει τὸ παρὰ τῆς Γραφῆς εἱρημένον, 
ἰδίᾳ μὲν ὀφθαλμοὺς ὑπάρχειν ἐπιλάμποντάς τῷ À- 
ναίῳ, ἰδίᾳ δὲ τὸ πρόσωπον ἐπιφερόμενον τοῖς πονη- 
βοῖς. Καΐτοι οὔτε ὀφθαλμοὶ χωρὶς προσώπου (23), 
οὔτε πρόσωπον ὀφθαλμῶν ἐστιν ἅμοιρον. Ανθρωπος 
μὲν οὖν οὗ μὴ ἵδῃ τὸ πρόσωπον Κυρίου, xai ζήσε- 
ται. οἱ δὲ ἄγγελοι τῶν ἐν τῇ ᾿Εκκλησίᾳ μικρῶν διὰ 
παντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρὸς ἡμῶν (94^ 


vultus dicitur appariturus, ad omnem iniquitatis 
memoriam de terra delendam, Cave enim cogites 
Dei vultum corporali specie esse conformatum. 
Alioquin itaquoque absurdum videbitur quod Scri- 
ptura dixit, seorsum quidem oculos esse qui justo 
affulgeant, seorsum vero vultum qui in malos in- 
tentus sit, Et vero neque oculi sine vultu sunt, ne- 
que vultus expers est oculorum. Homo igitur non 
videbit faciem Domini, et vivet 8 : angeli vere eo- 
rum qui in Ecclesia pusilli sunt,semper vident fa- 
ciem Patris nostri, qui in ccelis egt $9. Quare nunc 
quidem fieri non potest, ut nos, gloriose visionis 
aspectum,ob carnis debilitatem nos circeumdantem, 


τοῦ kv τοῖς οὐρανοῖς. Διότι νῦν μὲν χωρῆσαι ἡμᾶς c apprehendamus ; angeli vero, quod nullum tale 


τὴν θέαν τῆς ἑνδόξου ἐπιφανείας διὰ τὴν ἀσθένειαν 
τῆς σαρχὸς τὴν περικε'µένην ἡμῖν ἀμήχανον) οἱ μέν- 
τοι ἄγγελοι, τῷ μηδὲν ἔχειν προκάλυμµα τοιοῦὔντον 
παρᾳπλήσιον τῇῃ ἡμετέρί σαρχὶ, ὑπ οὐδενὸς ἐμπο- 
δίζονται διηνεχῶς ῥἑνατενίζειν τῷ προσώπῳ τῆς 
δόξης τοῦ θεοῦ. "Ott καὶ ἡμεῖς, ἐπειδὰν γενώμεθα 
Viol της ἀναστάσεως, τότέ καταξιωθησόµεθα tnc πρὀσ- 
ωπον πρὸς πρόσωπον γγνώσεως. Τότε Ob ol μὲν δἱ- 
καιοι ἓν ἀγαλλιάσει τῆς θέας τοῦ προσώπου x«t- 


velamentum habent carni nostre consimile,re nulla 
impediuntur quominus faciem glorie Dei jugiter 
contemplentur.Quare et nos, posteaquam filii facti 
fuerimus resurrectionis, tunc ea que est facile ad 
faciem cognitionedignabimur.Tunc enim justi con- 
spectum quidem vultus in exsultatione consequen - 
iur, peccatores vero in judicio ; cum futurum sit, 
ut peccatum omne justa Dei sententia extermine- 
tur. 


ἀξιωθήσονται΄ οἱ δὲ (25) ἁμαρτωλοὶ kv κρίσει, µελλούσης ἐξολοθρεύεσθαι παρὰ τῆς διγαίας κρίσεως τοῦ θεοῦ 


πάσης τῆς ἁμαρτίας. 

49. ᾿Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εἶσ- 
ήκουσεν αὐτῶν, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν 
ἑῤῥόσατο αὐτούς. Νοητὴ τῶν δικαίων ἡ κραυγὴ, ἐν 


- 


τφ 


19. Vgns. 18. Clamaverunt justi, e& Dominus 
ezaudivit eos, et ex omnibus tribulationibus eo- 
rum liberavit eos. Spiritalis est justorum clamor, 


κρυπτῷ τῆς καρδίας τὴν µεγαλοφωνίαν ἔχουσα, pin occulto cordis recessu vocem altam edens,quip- 


δυναµένη ἐφικέσθαι (26) καὶ αὐτῶν τῶν ὥτων τοῦ pe qui ad ipsas eliam Dei aures queat pertingere. 
θεοῦ. 'O yàp µεγαλα αἰτῶν, καὶ περὶ ἑπουρανίων — Qui enim magna petit, apprecaturque coelestia, is 
εὐχόμενος, οὗτος χοάζει, καὶ ἀκουστὴν ἀναπέμπεί elamat et preces qua exaudiantur ad Deum trans- 


5! Psal. xxxi, 16. 98 Exod. xxxi, 90. 89 Matth. xvi, 10. 


(20) Editi cum uno ms. πρόσωπον δέ, In reliquis 
hob mss. gem omittitur. preci in editis 
gitur, τὴν πεπαῤῥησιασμένην xal φ , maüni- 
festum ac formédabilem adventum, scriptum inve- 
nimus in novem mss. τὴν πεπαῤῥησιασμένην καὶ φα- 


93) Editi χωρὶς τοῦ προσώπου. Át mss. non pau- 
ci e προσώπου. Mox loco verborum illorum, 
οὔτε πρόσωπον ὀφθαλμῶν ἔστιν ἅμοιρον, legitur in 
editione Basil. οὔτε πρόσωπον χωρίς ἔστιν ὀφθαλ- 


y. 
yegáv, opertum ei conspicuum adventum. " (94) [ta mss. septem. Editi cum Reg. sexto Πα- 
(24) Oclo mss. διὸ ὀφθαλμοὶ μὲν ὡς ἔτι, Mox τρὸς αὐτῶν. 


molti mss. ἐπὶ τῷ. 

(82) Editi ἐννοήσῃς. At septem mss. νοήσῃς.Λἱἱ- 
quanto post mss. sex ἰδίᾳ γάρ. Editi ἰδίᾳ μέν. Reg, 
quartus et Colb. septimus ἰδιᾳ ὀφθαλμὸύς. 


(95) οἱ 8&, etc. Peccatores in judicio. Supple ἀπὺ 
κοινοῦ, τῆσ θέας τοῦ καταξιωθήσονται, 
conspecta vultus dignabustur, sed tremebundi. 

(20) Reg. tertius δυναμένην ἐφικέσθαι. 


819 S. BASILII. MAGNI 380 


mittit. Clamaverunt itaque justi ; nihil abjeetum, Α τῷ θεῷ τὴν εὐχὴν. Ἐκέκραξαν οὖν ol δίκαιοιο ὑδὲν 
nihil terrenum, nihil humile inquisierunt.Propter- μικροπρεπὲς, οὐδὲ γήτνον, οὐδὶ ταπεινὸν ἐπεζήτησαν" 


ea vocem ipsorum suscepit Dominus, 465 οἱ ex 
omnibus tribulationibus eorum liberavit eos. Ta- 
men non tam eos a rebus adversis liberavit, quam 
eos eventorum victoreseffecit.(VERs. 19.) Prope est 
Dominusiisquicontríto sunt corde,et humiles spi- 
ritu salvabit .Suaipsius bonitateomnibus appropin- 
qual Dominus : nos vero removemus nosmetipsos 
per peccatum. Ecce enim, inquit, qui elongant se 
abs te,peribunt &. Quapropter Moyses Deo appro- 
pinquare dicitur 85 ; et si qui alius ei similis est, per 
preclara facinora et actiones bonas Deo prope ac- 
cedit. Πως αυίοπι verba prophetiam adventus Do- 


Διὰ τοῦτο αὐτῶν παρεδέξατο τὴν φωνὴν 5 Κύριος, 
καὶ ix πασῶν τῶν θλίψεων αὑτῶν ἑῤῥόσστο αὑτούς' 
οὗ τοσοῦτον ἀπολλύων αὐτοὺς τῶν ὀχληρῶν, ὅσον κρείτ- 
τονας τῶν συµθαινόντων κατασκευάζων, ᾿Εγὼὺς 
Κύριος τοῖς συντἐτριµμµένοις τὴν καρδίαν, καὶ 
τοὺς ῄταπεινοὺς τῷ πρεύμασί σώσει, Tp ῥἑαυτοῦ 
ἀγαθότητι πᾶσιν ἐγγίζει µαχρύνοµεν δὲ ἑαυτοὺς 
ἡμεῦς διά τῆς ἁμαρτίας. "Iob γὰρ, φησὶν, οἱ µα- 
κρύνουτες ῥἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ, ἀπολοῦνται. δΔιὰ 
τοῦτο Μωῦσῆς ἑγγίζειν λέγεται τῷ θεῷ' καὶ εἴ τις 
ἄλλος παραπλέσιος ἐκείνῳ, δι ἀνδραγαθήματα καὶ 
πρᾶξεις ἀγαθὰς ἐγγὺς γίνεται τοῦ Θεοῦ. Αντικρυς 


mini palam continent, cousentiuntque cum priori- ῃ δὲ ποφητείαν ἔχει ὁ λογὸς τῆς ἐπιδημίας τοῦ Κν- 


bus. Illic enim dicebatur: Vultus Domini super 


facientes mala, hoc est, ejus in judicio conspectus 
àd disperdendam omnem iniquitatem fiet:hic vero, 
Prope est Dominus iis qui contrito sunt corde, Do- 
mini in carneadventum prenuntiat,appropinquan- 
tem jam, et non procul distantem. Atque hujus rei 
faciat tibi fidem prophetia [sais : Spirilus enim 
Domini super me: propler quod unxil me:evange- 
lizare pauperibus misit me,sanare contritos corde, 
pradicare captivis remsssionem,et cacis visum 98, 
Cum enim medicus mitteretur contritis co'de, 
Prope,inquit, Dominus est : vobis dico qui humiles 
estis,quique fastum vestrum contrivislis, vos simul 
letificatorus, et per gaudium rerum futurarum ad 


βίου, καὶ σύµφωνος τῷ προάγοντι. ᾿Εκεῖ μὶν γὰρ 
ἐλέγετο Πρόσωπον (27) Κυρίω ἐπὶ ποιοὔντας 
xaxá' τουτέστιν, ἡ ἐπιφάνεια αὐτοῦ κατὰ τὴν xpl- 
cw ἐπὶ ἀφανισμῷ πάσης πονήρίας γἐνήσεται" ἑνταῦ- 
θα, ᾿Εγγὺς ὁ Κύριος τοῖς συννετριµµένοις τὴν 
καρδίαν, την ἐπιδημίαν τὴν τοῦ Κυρίου τὴν ἐν 
σάρκὲ προαγγέλλει, ἐγγίζουσαν ἤδη, xai οὗ μακρὰν 
ἀφεστηκυῖαν. Καὶ τοῦτό σοι πιστὸν Íx τῆς, Ἡσαίου 
προφητείας Ὑενέσθω, Πνεύμα γὰρ Κυρίο im' ἐμὲ, 
οὗ ἔνεκεν ἔχρισέ µε εὐαγγελίσασθιι Ἠπτωχοῖς 
ἀπέσταλχκέ µε, Ἰάσαθιι τοὺς συντετριµµένους 
τὴν καρδίαν, καηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφισιν, καὶ 
τυφλοῖς ἀνάθλεψιν. ᾿Επειδὴ γὰρ ἰατρς ἀπεστέλ- 
λετο τῶν συντετριμµένων τὴν καρδίαν, "Ev, 


tolerantiam inducturus. Contritio autem ο0Γ418  φησὶ, Κύριός ἐστιν ὑμῖν λέγω τοῖς παπεινοῖς καὶ 


exstirpatio est humanarum cogitationum.Qui pre- 
sentia contempsit, ac se ipse Dei addixit verbo, 
mentemque suam ad eas cogitationes qua homi- 
nem superant, ac magis divine sunt, appulit, is 
utique faerit qui contritum cor babet,quique suum 
cor sacrificium quod a Domino non despicitur, 
effecit. Cor ením contritum et. humiliatum Deus 
won despicie(S! . Prope esi igitur Dominus contritis corde, 
et humiles spiritu salvabit .Qui nihil habet elationis, 
neque ob ullam rem humanam superbit, hic et 
contritus est corde, et humilis spiritu. Est quidem 
humilis et is qui in peccato ambulat, cum pecca- 
tum omnium maxime humilem reddat. Hinc dici- 
mus humiliatam esse et eam qu: corrupta est, ac 


αυντρίψασ.ν ἑαυτῶν τὸ φρόνημα (28), εὐθυμοποιῶν 
ὑμᾶς καί elc μακροθυμίαν ἑνάγων τῃ qaod τῶν προσ- 
δοχωµένων, Συντριμμὸς δὲ καρδίας ἑστὶν ὁ ἀφονισμὸς 
τῶν ἀνθρωπίνων λογισμῶν. Ὁ καταφρονήσας τῶν 
τῇδε, xal ἀποδεδωκὼς ἑαυτὸν τῷ λόγῳ τοῦ Oto), καὶ 
ἐμπαρέχων ἑαωτοῦ τὸ ἡγεμονικὸν τοῖς ὑπὲρ ἄνθρω- 
vov xal θειοτέροις νοήμασιν, οὗτος ἂν «im ὁ συν- 
τετριµµένην ἔχων τὴν καρδίαν, καὶ ποιήσας αὐτὴν 
θυσίαν οὐκ ἐξουδενωμένην ὑπὸ τοῦ Κυρίου. Καρδίαν 
γὰρ (99) συντετριμµένην καὶ τεταπεινῳµένην ὁ 
θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει. ᾿ἘΕγγὺς οὖν Κύριος τοῖς 
συντετρἰμµένοις τὴν καρδίαν, καὶ τοὺς ταπεινοὺς 
τῷ πνεύματι σῶσει, Ὁ μηδὲν ἔχων ἔπαρμα, μηδέ 

ονῶν ἐπί τινι τῶν ἀνθρωπίνων, οὔτος καὶ συντε- 


virginitatis sanctimoniam amisit. Sic Amnon, in- Ὁ τριµµένος ἐστὶ τῇῃ καρδίφ, xxl ταπεινὸς cip πνεύματι” 


quit,vim Thamar inferens 88, Humiliavst ipsam&9, 
Quicunqueigituraltitudinem acsublimitatem animi 
amisere, per peccatum in terram dejecti, et quasi 
prostrati, non aliter gradientes quam serpentes, 
decumbunt; cumque iidem nullo modo surrigerese 
possint, humiliati sunt quidem, non tamen spiritu : 
non enim laudabilis est illorum humilitas.Qui vero 
babent spiritus sancti gratiam, haud inviti seipsos 


"στι μὲν ταπεινὸς καὶ ὃ κατὰ τὴν ἁμαρτίαν πορευό» 
µενος, διότι ταπεινωτικὴ μάλιστα πάντων ἡ ἆἅμαρ- 
tía. Καθὸ καὶ την ἰφθαρμένην xal ἀπολέσασαν τὸν 
τῆς παρθενίας ἁγιασμὸν λέγομεν ταπεινοῦσθαι. "Oc 
ὁ ᾽Αμνὼν, φησὶν, ἐπαναστὰς tj Θάµαρ, "Ecwmei- 


Ὕωσεν αὐτήν. "Ocoi οὖν τὸ ἀνάστημα καὶ τὸ διαρµα 


τῆς ψυχῆς ἀπολωλέκασιν (90), ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας va- 
ταθληθέντες εἷς qno, καὶ οἱονεὶ ἑδαφισθέντες, ὁμοίως 


δὲ Psal. Lxxp, 27. 85 Exod. xxiv, 3. 80 ]sa. χι, 1. 87 Psal 1, 19. 89 II Beg. xim, 44 


89 Deut. xxn, 29. 


(27) Sic mss. sex Editi πρόσωπον δε, 
(28) Reg. tertius τὰ φρονήματα. 
(29 Editi γὰρ, Φφησίν. Deest φησίν in mss. 





(50) Ita quinque mss.Editi cum Reg. ἁπολώλασιν. 


b 


Mox Reg. secundus συγχώπτουσι δέ, Aliqu&nto post 
ex mss τοῦ Πνεύματας τοῦ ἁγίου. Editi cum Heg. 
Sexto τοῦ ἁγίου Πνέύματος, 














881 


HOMILIA IN PSALMUM XXXIII. 


382 


dj ὄφει συμπορευόµενοι συγχόπτουσι, μὴ δυνάµενοι A humiliant, subjiciuntque inferioribus : quippe qui 


ἀνορθωθῆναι εἰς τὸ παντελὲς, οὗτοι τεταπείνωνται 
μὲν, οὗ μὴν τῷ πνεύµατι * o0 γὰρ ἐπαινετὴ αὐτῶν ἡ 
ταπείνωσις. ᾿Όσοι δὲ ἔχοντες τὴν τοῦ Πνεύματος τοῦ 
Ἁγίου χάριν, ἑχόντες ἑαυτοὺς ὑποταπεινοῦσι τοῖς 
ὑποδεεστέροις, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον λἐγοντὲς ἑπυ- 
τοὺς εἶναι δούλους τινῶν ἐν Χριστῷ (24), καὶ Πάν- 
των περίψημα ἕως ἄρτι * καὶ mdhw^* Ἐς πε- 
ῥρικαθάρµατα τοῦ κόσμου ἐγενήθημεν * οἱ Ίπνευ- 
Ματικὼς τῇ ταπεινώσει κδχρηµένοι, πάντων ἑαυτοὺς 
ποιοῦντες ἔσχάτους, ἵνα πάντων πρῶτοι γένωνται ἓν 
τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Τούτους καὶ µακαρίζει ὁ 
Κύριος λέγων ' Μακάριοι ol πτωχοὶ τῷ πνεύματι. 
Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ix πασῶν 
αὐτῶν ῥόσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. Ἐν παντὶ, φησὶ, 
θλιθόµενοι, ἀλλ οὐ στενοχωρουµένοι, Διὰ τοῦτό 
φησι xal ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς * Ἐν τῷ 
κόσμῳ θλίψιν ἔχετε ᾽ ἀλλὰ θαρσεῖτε, bv νενίκηκα 
τὸν κόσμον. ᾿Ὥστε ἐὰν ἵδρς ποτὲ iv νόσοις, ἓν (32) 
πηρὠσέσι σώματος, ἐν ἀποθολ]ῖι τῶν οἰκείων, ἐν πλη- 
(ac, ἓν ἀτιμίαις, ἓν πάσῃ ἑνδείᾳ καὶ ὑστερήσει τῶν 
ἀναγκαίων τοὺς δικαΐους ὑπάρχοντας, µνήσθητι, ὅτι 
Πολλαὶ ai θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ ἐκ πασῶν (93) 
αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς b Κύριος, 0 δὲ λέγων μὴ 
πρέπειν τῷ δικαίῳ τὴν θλίψιν, οὐδὲν ἕτερον λέγει ἃ 
μὴ ἁρμόζειν τῷ ἀθλητῃ τὸν ἀνταγωνιστήν, Mà 
ἀγωνῖζόμενος δὲ ὁ ἀθλητὴς τἶνας ἕξει τῶν στεφάνων 
τὰς ὕποθεσεις; "Ἠδη δὲ τέταρτον λέγεται iv τῷ 
ψαλμῷ τούτῳ, τίνα τρόπον ἀπὸ θλίψεως ῥεται ὁ 


juxta Apostolum dicant esse se quorumvis qui in 
Christosunt,servos90,et Omnium rejectamentum ad 
hunc usque diem 9! ; et iterum : Tanquam purga- 
menta mundi facti sumus92, Qui secundum spiritum 
humilitate utuntur, sese omnium faciunt postre- 
mos,ut primiin regno colorum fiant95, Hos pre- 
dicat quoque beatos Dominus, dicens: Beati paupe- 
res spiritu94.(VEns. 20.)Muita tribulationes justo- 
rum.et ez omnibus his liberavit eos Dominus. In 
omnibus, inquit, 156 tribulationem patimur, sed 
tion angustiamur 95. Propterea etiam Dominus ait 
discipulis suis : /n mundo pressuram habetis ; sed 
confidite,ego vici mundum 96. Quare si quando vi- 
deris justos in morbis, in corporis detruncalioni- 
bus, in propinquorum amissione,in plagis,in igno- 
miniis, in omni inopia ac rerum necessariarum 
egestate detineri, memor fueris quod Mullg sunt 
tribulationes justorum,et quod ez omnibus his libe- 
rabit eos Dominus. Qui autem dicit justo non con- 
venire tribulationem, nihil aliud dicit nisi athlete 
non congruere adversarium, Sed athletz non de- 
certanti qua erunt occasiones coronarum?Jam vero 
quater in hoc psalmo dicitur,qua ratione eos quos 
Dominus liberare vult, a tribulatione liberet. Pri- 
mum enim (VEns.5): Exquisivi Dominum,cet exzau- 
divit me,etez omnibus (tribulationibus meis eripuit 
me; secundo (VEns.7): Hic pauper clamavit,et Do- 
minus exzgudivit eum,et ez omnibus tribulationi- 


Κύριος, οὓς ἐὰν θέλῃ ῥύσασθχι, Πρῶτον μὲν γάρ’ C bus ejus salvavit eum; tertio (VEns.18): Glamae- 


᾿Εξεζήτησα «bv Κύριον, καὶ ἐπήχουσέ µου, καὶ 
ix πασῶν τῶν θλίψεών µου ἐῤῥύσατό µε” δεύτε- 
pov δὲ πάλιν Οὗτος ὃ πτωχὸς ἐκάκραξε, καὶ b 


Κύριος εἰσήχκουσεν αὐτοῦ, xal kx πασῶν τῶν θλί- 


runijusti,ot Dominus exaudivit eos,el ex omnibus 
tribulationibus eorum liberavit eos. Postremo 
(V£ns. 20): Mullo tribulationes justorum, ei de 
omnibus hís liberavit eos Dominus. 


Ψεων αὐτοῦ ἔσωσεν αὐτόν, xai xpltov ᾿Εκέκραξαν οἱ δίκαιοι, καὶ ὁ Κύριος εἰσήκουσεν αὐτῶν; καὶ ix 
πασῶν τῶν θλίψεων αὐτῶν ἑῤῥόσατο αὐτούς' καὶ τελευταῖον Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καὶ Ἐκ πασῶν 


αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος. 
49. Φυλάσσει Κύριος πάντα τὰ ὁστᾶ αὐτῶν ’ 


13. Vgns. 94.Custodit Dominus omnia ossa eo- 


ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ συντριθήσεται. Πότερον δει ἐπὶ rum unum ex his non conteretur. Num in littera 
τῆς λέξεως μεῖναι, xal ἀρκεσθῆναι τῇ κιτὰ τὸ πρὀ-  hewrere oportet, et ea notione quz statim auditui 
χειρον προσπιπτούσῃ ταῖς &xoatc ἡμῶν ἐννοίφ, ὅτι τὰ — nostro illabitur, contentum esse, quod videlicet 
ὁστᾶ ταῦτα, τὰ τῆς σαρχὸς ὑποστηρίγματα, ob συν- isthaec justorum ossa, carnis fulcra, non conteren- 
τριθήσεται τῶν δικαίων διὰ τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου δε. tur ob datam sibia Domino custodiam ? Et utrum 
δοµένην αὗτοῖς φυλακήν ; Καὶ πότερον ζῶντος µόνον justi ossa, quandiu vivet solum et in vita diversa- 
xal &v τῷ βίῳ τυγχάνοντος ἀσύντριπτα τοῦ δικαίου — bitur,custodjentur a fractura omni illeesa? an justo 
φυλαχθήσιται (34) τὰ ὁστᾶ; ἢ καὶ ἀπολυθέντος τοῦ D etiam corporis vinculo exsoluto, nulla fracture 
δεσμοῦ τοῦ σωματικοῦ, μηδὲν αἴτιον ἐπισυμθήσεσθαι — causa futura sit? Atqui experientia didicimus multa 
συντριθής τῷ δικαίῳ; Καὶ μὴν πολλὰ µεμαθήχαµεν 088a justorum,qui sese quibusvis suppliciorum ge- 
ἐπὶ τῆς πείρας ὁστᾶ δικαίων sovttsouipévz, τῶν iv — neribus pro dato de Cbristo testimonio tradidere, 
τοῖς ὑπὶρ τῆς εἷς Χριστὸν μαρτυρίας παραδόντων — contrita atque comminuta fuisse.Jam enim et quo- 
ἑαυτοὺς παντοίοις εἴδεσι παθηµάτων. "δη γάρ «- rumdam crura confregerunt persecutores, atque 
νων (35) καὶ σκέλη κατέαξαν οἱ διώκοντες, καὶ χεῖ- manus ac capita claris siepe transfixerunt. Et ta- 


90 [I Cor. 1, 5. *!ICor. 1v, 19. 98 ibid. 99 Matth. xx, 16. 94Matth. v, 3. 95 II Cor. 1v, 8 
96 Joan. xvi, 33. 


(24 ) Facit more suo Combefisius, ut aliquid ad 
arbitrium suum mutet.Ubi igitur legimus et in edi- 
fis et. in mss.omnibus, τινῶν iv Χριστῷ, vult legi 
oportere τῶν £v Χριστῷ. Vulgatam lectionem reti- 
nendam esse duximus. 

(32) Editi νόσοις f, iv. Deest ἤ in septem rass. 

(33) Regii tertius et quartus δικαίων, ἀλλ᾽ ἐκ πα- 


σῶν, Nec ita multo post Colb. primus εἶ μὴ ἁρμό- 
ζειν. Reg. tertius εἰ μὴ μὴ ἁρμόζειν. Alii mss. cum 
editis fj μὲ àgy.. 

94) Colb. primus φυλαχθήσονται. 

90] Ita mss. octo. Edid τινων αὐτῶν. Mox editi 
Καΐτοιγε, Deest γε in nostris mss. 





383 


S. BASILII. MAGNI 


πο σος 


T d 


men quis contradicens affirmarit eos qui martyrio A ρας καὶ κεφαλὰς διέπειραν τοῖς ἥλοις πολλάχις. Καί- 


consummali sunt, non omnium esse justissimos? 
Sed fortassis, quemadmodum homo dicitur, hoc 
est,anima et mens humana, ita et ipsius membra 
eodem nomine ac corporis partes vocantur. Nam 
sepe interioris hominis membra Scriptura nomi- 
nat; ut cum dicit: Sapienlis oculi in capite ejus9'; 
hoc est, occulta et recondita sapientis pare, pro- 
vida esL et circumspecta.Et rursus tum carnis ocu- 
los similiter dicit, non solum in ea quam attuli- 
mus sententia, sed etiam ubi ait, preceptum Do- 
mini lucidum esse, et illuminans oculos 98, Quid 
vero oportetdicere de hoc : Qui habet aures au- 
diendi,audiat 99? Compertum est enim et perspe- 
ctum, aliquibus inesse aures meliores przstantio- 
resque, qua Dei possint verba audire. Ad eos au- 
tem qui non habent illas aures,quid dicit ? Surds, 
audite,et caeci, euspicite *. 157 Item: Os meum 
aperui,et attraxi spiritum ?.Et, dentes peccatorum 
conirivisti ?. Nam hzc omnia de iis dicta sunt facul- 
talibus,que spiritali alimonis» ac doctrinas spiritali 
inserviunt. Tale est etillud: Ventrem meum doleo; 
et, Pes justi non impinget 5. Omnia enim talia de 
interiori homine relata sunt.Jam vero juxta eam- 
dem rationem fuerint etiam quidam hominis in- 
lerni ossa, quibus colligatio harmoniaque faculta- 
tum anime continetur. Et quemadmodum ossa fir- 
mitate propria communiunt carnium teneritudinem: 
sic et in Ecclesia sunt quidam,qui ob constantiam 


τοι τίς ἀντερεῖ μὴ οὐχὶ πάντων εἶναι χικαιοτάτους 
τοὺς ἐν τῷ μαρτυρίῳ τετελειωµένους ; "AJ µήποτε, 
ὥσπερ ἄνθρωπος λέγεται, τουτέστιν, ἡ duy) (36), καὶ 
ὁ ιοῦς ὁ ἀνθρώπινος * οὕτω xal τὰ µέλη (37) αὐτοῦ 
ὁμωνύμως ὀνομαζεται πρὸς τὰ τῆς σαρχός * ὡς πολ- 
λάχις ὀνομάζει ἡ Τραφὴ τοῦ κρὺπτοῦ ἀνθρώπου, iv 
τῷ λέγειν ' Too σοφοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ ἓν χκεφαλῇ (38) 
αὐτοῦ  τοὐτέστι πρρορατικόν baut xal περιεσχεµµέ- 
νὀν τὸ xgurtbv τοῦ σοφοῦ,. Καὶ πάλιν ὀφθαλμοὺς 
ὁμοίως λέγει τούς τε τῆς φυχῆς xal τῆς σαρχὸς, ob 
µόνον b» fj παραθέµεθα λέξει, ἀλλ' bv τῷ φάσκειν 
τὴν ἐντολὴν Κυρίου τηλαυγῆ εἶναι xal φωτίζουσαν 
ὀφθαλμούς. Tl δὲ δεῖ λέγειν περὶ τοῦ, Ὁ ἴἔχων ὥτα 
ἀκούειν, ἀκουέτω» Δῆηλον νὰρ, ὅτι χέκτηνταί τινες 
ὥτα κρείττονα δυνάµενα ἀκούειν λόγων θεοῦ. Ηρὸς 
δὲ τοὺς μὴ ἔχοντας ἐκεῖνα τὰ dica τί φησιν ; Οἱ κω- 
qol, ἀκούσατε, xal oi τυφλοὶ, ἀναθλέφατε ΄ καὶ, 
Τὸ στόμα µου "voz, καὶ εἴλχυσα πνεῦμα * καὶ, 
Ὀδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας. Ταῦτα γὰρ πάντα 
εἴρηται πρὸς τὰς ὑπουργούσας δυνάμεις ἐπὶ τὴν νοη- 
τὴν τροφην xal τὸν νοητὸν λόγον, Τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ, 
Τὴν xolav µου ἀλγῶ * καὶ τὸ, 'O ποῦς τοῦ δι- 
xalou οὗ μὴ προσκὐψῃ. Ἡαάντα γὰρ ἐπὶ τοῦ too 
ἀνθρώπου κατείλεκται τὰ τοιαῦτα. Κατὰ δὲ τὸν αὖ- 
τὸν λόγον xal ὁστᾶ τινα ἂν τοῦ LV τῷ κρυπτῷ, kv otc 
ὁ σύνδεσμος xxl ἡ ἁμονία τῶν Ψψυχικῶν ἐστι (39) δ.- 
νάµεων συγκροτουµένη, Kal ὥσπερ τὰ ὁστᾶ τῇ οἰκείφ 
εὐτονίᾳ τῶν σαρχῶν περιστέλλει τὴν ἁπαλότητα, 


suam debilium imbecillitates ferre possunt. Et ut C οὕτω vat iv c5, Ἐκκλτ alg εἰσί τινες, οἳ διὰ τὴν οἰκείαν 


inter se connectuntur ossa,cum per nervos et colli. 
galiones per arluum commissuras inter se adha- 
rescunt: ita quoque fuerit charitatis et pacis vincu- 
lum, concretionem quamdam et conjunctionem 
spiritualium ossium in Dei Ecclesia efficiens. De 
ejusmodi ossibus, ab harmonia solutis, et velut 
luxatis,dicit Propheta : Dissipata sunt ossa nostra 
secus infernum 89. Atque si unquam hac ossa con- 
turbatio conquassatioque apprehenderit,orans ait: 
Sana me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa 
mea Ἰ. Ubi vero harmoniam propriam servaverint,a 
Domino custodita,ne unum quidem ex his contere- 
tur,sed digna sunt,qua» Deo gloriam referant.Omn- 
nia enim,inquil,ossa mea dicent : Domine,Domi- 


στεῤῥότητα τὰ ὑστερήματα δύνανται τῶν ἀσθενούν- 
των βαστάζειν, Καὶ ὥσπερ τὰ ὁστᾶ συνάπτεται ἆλ- 
λήλοις κἀτὰ τὰς διαρθρώσεις νεύροις καὶ συνδέσµοις 
ἐπιπεφυκόσιν, οὕτως ἂν εἴη xal ὁ τῆς ἀγάπης καὶ της 
εἰρήνης σύνδεσμος, συμφυίΐαν τινὰ καὶ ἔνωσιν τῶν πνευ- 
ματικῶν ὀστέων Ev vr, ᾿ἘΕκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ κατεργαζό- 
µενος. Περὶ τούτων τῶν ὁστέων τῶν λυομένων ὁπὸ τῆς 
ἁρμονίας, καὶ οἱονεὶ ἐξάρθρων γνοµένων, φησὶν ὁ Ilpo- 
φήτης  Διεσκορπίσθησαν (40) τὰ ὁστᾶ ἡμῶν παρὰ 
τὸν ᾷδην. Καὶ ἑάν ποτέ γε ταραχὴἡ αὐτὰ xal χρα- 
δασμὺς καταλάδῃ, εὐχόμενος λέγει "]ασαί µε, Kó- 
ριε, ὅτι ἐταράκθη τὰ ὁστᾶ µου. ᾿Όταν δὲ σώζῃ τὴν 
οἰχείαν ἁρμονίαν, φυλαττόµενα ὑπὸ τοῦ Κυρίου, οὖδε 
ἓν αὐτῶν συντριθήσεται, ἀλλ) ἄξιά bsc δόξαν dva- 


ne, quis similis tibi 8? Vidisti rationalium ossium D φέρειν τῷ θεῷ. Πάντα γὰρ, φησὶ, τὰ ὁστᾶ µου 


naturam? Fortassis autem Ecclesia possit dicere il- 


ἐροῦσι ' Κύριε, Κύριε, τίς (44) ὅμοιός σοι; Εΐδες 


97 Eccle. 1, 14. 08 Psal. xxi, 9. 99 Luc. ναι, 8. { ρα. xn, 48. * Psal.cxvim, {91. ? Psal. 
iu, 8. 4Jerem.1v, 19. 5 Prov. ur, 39. 6 Psal. οχι, 7. 7 Psal. vi, 3. ὃ Psal. xxxiv, 48. 


(36) Sic mss, septem. Editio Paris, ὥσπερ ὁ ἄν- 
θρωπος λέγεται ἡ ψυχή, etc. 

(97) Satis verisimile videri potest µέρη pro µέ- 
λη legendum esse.Apte enim dicimus, Partesanimi 
praecipue : non apte,nec de more, Membra animi 

racipua. Conjecturam adjuvat,quod Cornarius ita 
egisse putandussit,cum verterit : Partes ipsius 
[anima j.Com tamen hic agatur de nomine impro- 
prio et equitoco,dubium non habemus,quin μέλη 

oc loco legi oporteat. Accedit quod µέλη in mss. 
perinde atque in editis reperiatur. 

(38) Editi et Reg. quartus tv τῇ κεφαλῇ, Αί 
"88. quinque et editio Romana iv κεφαλῇ. Mox 

"à Αέγει ὁμοίως τούς τε τῆς σαρχὸς καὶ ψυ- 


χῆς. Àt mss. septem ita, ut edendum curavimus, 

(39) Deest ἐστι in multis mss. Mox editi οἰχείᾳ 
δυνάμει. At mss. septem οἰχείᾳ εὐτονίᾳ. Reg. ter- 
tius τῇ ἰδίφ εὐτονίᾳ. Nec ila multo post idem . 
tertius cum editione Basil. δύνανται τῶν 
τῶν. 

(40) Ita mss. sex. Editi et Colb. quintus et LXX 
διεσκορπίσθη, Statim mss. quinque ποτέ γε. Deest 
γε in editis. 

(41) Editi et Colbertini tertius et quintus cum 
Coisl. Κύριε, Κύριε, τίς. Vox Κύριε semel legitur 
in LXX, et in aliis mss. Nec dissentit Volgata, Do- 
mine, quis similis tibi? 


385 HOMILIA iN PSALMUM XXXIII. 386 
λογικῶν ὁστέων φύσιν ; Τάχα 9' ἂν τοῦτο ἡ ᾿Εχκλησί« A lud, Omnia ossa mea dicent, secundum resurrec- 


Ai ow, τὸ, Πάντα τὰ ὁστᾶ µου ἑρῶσι, χατὰ τὸ 
τῆς ἀναστάσεως μυστήριον. Τάδε γὰρ, qncl, λέχει 
Κύριος τοῖς ὁστέοις τούτοις * ᾿Ιδοὺ ἐγὼ φέρω εἰς 
ὑμᾶς (42) πνεύμα ζωῆς, καὶ δώσω ἓφ᾽ ὑμᾶς νεῦρε, 
καὶ ἀνάξω ἐφ ὑμᾶς σάρχας (49), καὶ ζήσεσθε 
καὶ γνώσεσθε, ὅτι ἐγώ εἶμι Κύριος. Ταῦτα οὗ, 
τὰ ὀστᾶ, ἀπολαθόντα την ζωὴν, εὐχαριστοῦντα τῷ 


ἀναστήσαντι, ξροῦσι * Κύριε, Κύριε, τίς ὅμοιός σοι (44) 


44. ᾽Ακριθῶς πρόσκειται τὸ, θάνατος ἁμαοτωλῶν 
πονηρός διότι ἐστί τις ἐπὶ τῶν δικαίων θάνατος οὐ 
πονηρὸς τὴν φύσιν, ἀλλ᾽ ἀγαθός. Οἱ γὰρ συναποθᾳ- 
νόντες τῷ Χριστῷ ἐν ἆγαθῳ θανάτῳ γεγόνασι καὶ 
ol ἀποθανόντες τι ἁμαρτίᾳ τὸν ἀγαθὸν καὶ σωςήριον 
ἀποτεθνήκασι θάνατον. 'O μέντοι τῶν ἁμαρτωλῶν 
πονηοὸς, Διαδέχεται γὰρ αὐτοὺς ἡ (45) χόλασις, ὡς 
καὶ τὸν πλούσιον τὸν ἐνδεδυμένου πορφύραν καὶ βύσ- 
σον, καὶ εὐφραινόμενον καθ) ἡμέραν λαμπρῶς, Καὶ 
ol μισοῦντες τὸν δίκαιον πλημμελήσουσιν. — Ot 
καὶ διὰ τὸ iv πλημμελείαις ζῆν μισοῦσι τὸν δίκαιον * 
ὣς ὑπὸ τῆς kv τῷ κανόνι εὐθύτητος, τῷ τρόπφ τοῦ 
δικαίου, οὕτως αὐτοὶ τῇ παραθέσει τοῦ βελτίονος 
ἐλεγχόμενοι, Καὶ διότι ἐν ἁμαρτίαις ζῶσι, μισητικὼς 
διάγουσι πρὸς τὸν δίκαιον φόδῳ τῶν ἑλέγχων * καὶ 
διότι μισοῦσι, πάλιν ἁμαρτίαις ἑαυτοὺς περιθάλλουσι. 
Πολλαὶ γὰρ al προφάσεις δι᾽ c ἂν µισηθείη ὁ δ(- 
καιος  ἤ τε παῤῥησία ἡ ἓν τοῖς (40) ἑλέγχοις Μι- 
σοῦσι γὰρ ἐν πύλαις ἑλέγχοντα, xai λόγον ὅσιον βδε- 
λύσσονται. Καὶ ἡ Φφιλοπρωτία δὲ καὶ à φιλαρεία 
πολλοὺς ἐχίνησεν εἷς τὸ μισεῖν τοὺς χρείττονας * ἔσθ᾽ 
ὅτε δὲ xal ἄγνοια τοῦ περὶ τοῦ δικαίου λόγω, καὶ 
τοῦ, τίς ὁ δίκαιος (47). θάνατος ἁμαρτωλῶν πονη- 
ph«. "H xal τὴν ζωὴν ἅπασαν θάνατον ὀνομάζει * 
διότι τλν σάρκα ταύτην θάνατον προσηγόρευσεν ὁ 
Απόστολος, εἰπών * Tí; µε ϱύσεται ἐκ τοῦ σώμα» 
τος τοῦ θανάτου τούτου; Οἱ δὲ καχῶς κεχρηµένοι 
τῷ σώματι τούτῳ, xal πάσης ἁμαρτίας αὐτὸ ὑπηρε- 
σίαν ποιούµενοι, πονηρὸν ἑαυτοῖς τὸν θάνατον xava- 
σχευάζουι. Λυτρώσεται Κύριο ψυχὰς δούλων 
αὐτοῦ, καὶ οὗ μὴ πλημμελήσουσι πάντες οἱ ἑλ- 
πίζοντες ἐπ᾿ αὐτῷ (48). ᾿Επειδὴ κατείχοντο ὑπὸ 
τὴν αἰχμαλοσίαν τοῦ ἐχθροῦ οἱ κτισθέντες (49) ἐπὶ 


onis mysterium.flec enim,inquit,dicit Dominus 
ossibus his9: Ecce ego fero in vos spiritum vite,et 
dabo super vos nervos ,el reducam super vos cur- 
ne8,et vivelis,et cognoscelis quod ego sum Domi- 
nus.Hec itaque ossa,resumpta vita.resurrectionis 
eorum auctori gratias persolventia,dicent : Domi- 
ne, Domine, quis similis libi ? 

) 14.Accurate adjectum est: VEgRs.29. Mors pecca- 
torum mala.Nam est quemdam mors justorum, natu- 
ra non mala, sed bona. Qui enim Christo commo- 
riuntur, in bona morte versantur ; et qui mortui 
sunt peccato, bona 3c salutari morte mortui sunt. 
Αι vero peccatorum mors mala est. Excipit enim 
illos supplicium, juxta atque divitem purpura et 


p bysso indutum,et singulis diebus splendide epulan- 


lem 10, Et quioderunt justum delinquent. Qui quod 
in delictis vivunt, odio habent justum : quippe 
morihus justi tanquam regule rectitudine isti ita 
redarguuntur, melioris scilicet. comparatione. Et 
qnoniam in peccatis virunt,odio prosequuntur ᾖᾳ5- 
tum,propter objurgationum timorem: et quia ode- 
runt,iterum sese peccatis involvunt. Mult: enim 
sunt causs,ob quas justus odio habeatur; nimirum 
illa redarguendi libertas.Odio enim habent redar- 
guentem in portis !!,et sermonem sanctum abomi- 
nantur !? Ambitio item prioris loei, principatusque 
cupiditas multorum .168 odia in prestantiores 
concitarunt ; nonnunquam etiam ignorantia fam:e 
justi, et quis sit justus. Mors peccatorum mala. Aut 
etiam vitam omnem,mortem appellat,quod carnem 
hancApostolus mortem vocavit,dicens !5: Quís me 
liberabit de corpore mortis hujus ? Qui autem hoc 
corpore maleutuntur,efficiuntqueul peceato omni 
inserviat,malam sibi mortem preeparant. VEns.22. 
Redimet Dominus animasservorum suorun',el non 
delinquent omnes quisperuni in eo.Quandoquidem 
ii qui ideo creati erant ut Domino servirent, sub 
inimici servitute detinebantur,illorum animas pre- 
tiogo suo sanguine redimet.Quapropter nullus eo- 
rum qui in ipsum sperant, in delictis versabitur. 


τῷ δουλεύειν τῷ Koply, τούτων τὰς ψυχὰς λυτρώσετχι τῷ τιµίῳ αὐτοῦ αΊματι. Διὸ οὐδεὶς Ey πλημμελείαις ἔξε- 


τασθήσετχι τῶν ἐλπιζόντων ix^ αὐτὸν, 


9 Ezech. xxxvir, 9, 6. {10 Luc. xvi, 19. !! Isa. xxix, 91. !2 [ρα. v, 34. !5 Rom. vit, 24. 


(42) lta sex mss.At editicum LXX φέρῳ bo' ὑμᾶς, D 


(43) Sic mss. novem et editio Basil. At editio 
Paris. uberius σἅρκας, xal ἐκτενῶ ἐφ᾽ ὑμᾶς δέρµα, 
καὶ ὃώσω πνεῦμά µου εἷς ὑμᾶς : sed illa, καὶ ἐκ- 
τενῶ, etc., perperam ab otiosis ex vulgato Scriptu- 
r$ textu addita esse arbitramur. 

(44) Hic rursus editi et Colb.tertius cum Coisl. 
Κύριε, Kos. Rursus quoque in aliis quatuor mss. 
vox Κύριε semel ponitur.(bidein editio Ραγὶ9.ὅμοιός 
σοι, θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. ᾿Ακριθῶς, elc Sed 
septem mss. et editio Basil. ita. ut in contextu, 
Colb. lertius ἀληθῶς πρὀσκείται. 

(45) Ita quatuor mss. Deest articulus in editis. 
Mox editio Paris. πλημμµελήσουσι. Kal. At quinque 
mss. ita, uli edidimus. 

(46) lta mas.quinque.Editi παῤῥησία ἓν τοῖς. Scri- 
ptor,quisquis fuit, cum verbis illis usus est, Μισοῦ- 
σι γὰρ ἐν π. lA, respexisse videtur ad Isa. xxix, 91. 

PATROL. 8. XXIX. 


(41) Inter eausas,ob quas justus odio haberi so- 
let, recensetur ἄγνοια τοῦ περὶ τοῦ δικαίου λόγου «al 
τού, τίς ὁ δίκαιος, dila. ignoratio quo sit justitie 
ratio et quis justus. MARAN. 

(48) Sic septem mss.At editi cum uno aut alte- 
Fo ms. ἐπ᾽ αὐτὸν. 

(49)Utraque editio et Basil .etParis. conjunctim οἳ- 
κτισθέντες. Ünde interpretes, Misericordiam conse- 
cuti. Àt Catena Corderiana et nostri novem mss. 
scparatim οἱ xetoévxec, Qui creati erant.Quo scri- 
ptura quin vera el genuina sit, nemo dubitabit,qui 
hunc locum paulo attentius consideraverit. Mox 
codices octo ἐν πληµμελείαις. Edili. ἐν πληωµελείᾳ. 
Statim editi et nonnulli m-s. ἐπ᾽ αὐτὸν. Αὐτώ ἡ δόξα 
καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. "Mv. 
Sed illa, αὐτῷ ἡ δόξα, etc., in aliis octo mss. non 
leguntur. Nec dubito quin melius absint, ut inep- 
ta illa repetitio, αὐτὸν αὐτῷ, videtur. 

13 





387 





IN PSALMUM XLIV. 


In finem, pro iis qui itmmutabuntur. filiis Core ΚΕἰς τὸ τέλος, ὑπὶρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, τοῖς ος 


ad intellectum, canticum pro dilecto. 

1. Videtur et hic psalmus ad perficiendam natu- 
ram humanam idoneusesse,atqueiis quisecundum 
viriutem vivere statuerunt, ad propositum finem 
assequendum utilis. Nara. proficientibus opus est 
doctrina ad perfectionem, quam hic psalmus exhi- 
bet, comparandam. Ejus autem inscriptio hac est : 
In finem pro iis qni immulabuntur. Tecte autem 
dixit, pro hominibus. Nos enim, maxime omnium 
rationalium, varietatibus ac mutationibus diebus 
singulis ac fere horis suhjicimur.Neque enim cor- 
pore neque mente iidem nos sumus. Sed corpus 
quidem nostrum semper fluxum ac dissipationi ob- 


8. BASILII MAGNI 388 





EIZ TON MA' VAAMON. 


Κορὲ εἷς σύνεσιν, «à ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ, 

4. Φαίνετχι μὲν καὶ οὗτος ὁ ψΨαλμὸς τελειωτικός 
τις ὢν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, καὶ elc τὸ spon. 
μενον τέλος τοῖς xaz' ἀρετῆν βιοῦν προτιρηµένοις ci 
ὠφέλειαν παρεχόµενος. Τοῖς γὰρ προχόπτουσι yp: 
τῆς εἰς τὸ τελειωθῆ αι διδασχαλίας, ἂν ὁ ψαλμὸς ὦ- 
τος παρέχεται, ἐπιγραφὴν ἔχων, Εἰς τὸ τέλος ὐτὶ; 
τῶν ἀλλοιωθησομένων, Κεχρυμμένως δὲ size, 
ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων. ᾿Βμεῖς γάρ ἔσμεν οἱ uic 
πάντων τῶν λογικῶν ἀλλοιώσεσί τε καὶ τροπαῖς t1; 
bQ' ἑκάστης ἡμέρας xai ὥρας σχεδὸν ὑποκείμενα, 
Οὔτε γὰρ σώματι οὗτε γνώμῃ οἱ αὐτοί ἔσμεν in 
τοῖς, ἀλλὰ τὸ μὲν σῶμα ἡμῶν, ἀεὶ ῥέον xal exsÓn- 


noxium in moluac mutalione versatur, autex parvo B ύμενον, ἐκ κινήσει ἀστὶ καὶ µεταθολη, ἢ ἀπὸ μιαρῷ 


majus faetum, aut ex perfecto ad minorem molein 
contractum.Non enim puer qui jam scholam petit, 
elad artes ac disciplinaspercipiendasidoneus inve- 
nitur, idem est ac ille qui nuper natus est infans. 
Alius autem rursus ab illo est sine dubio ephebus, 
qui jam juveniles exercitationes experiri potest. 
Atqueab ephebo alius est vir, et firmitate et ma- 
gnitudine corporis, et rationis perfectione. Cum 
autem ad vigorem pervenerit,atque eetalis stabili- 
latem fuerit consecutus,iterum paulatim minui in- 
cipit,diffluentesensim corporisipsius vigore, a!que 
corporeis viribusdecrescentibus; donec pre sene- 
ctute incurvatus,ultimam virinm detractionem per- 
petiatur.Nos ergo sumus qui mutamur; ac nos ho- 


mines per hanc vocem hic psalmus sapienter signi- ο 


ficavit, Non enim mutationem admittunt angeli. 
Nullusenim inter illos puer eat, nullus adolescens, 
senex nullus: sed in quo statu ab initio creati sunt, 
in eo permanent; cum eorum substantia simplex et 
immutabilis conservetur. Nos autem mutamur,se- 
cunduin corpus quidem,uti ostensum est;secundum 
animam vero et interiorem hominem 1359 senten- 
lias una cum accidentibus rebus semper commu. 
tamus. Alii namque sumusdumlztamur,omniaque 
in vila nobis feliciter succedunt: alii vero calami- 
tosis temporibus, cum in aliquas res adversas in- 
ciderimus. Immutamur etl in ira,ferino quodam 
stalu assumpto.Immutamur et iu concupiscentiis, 
brutis similes effecti, per vits libidinem. Equi in 
feminas furentes facti sunt ii, qui amore uxorem 
proximi insaniunt !4. Et dolosus quidem vulpi 
comparatur, uti Herodes !5 : impudens vero ca- 
nis vocatur, ut Nabal Carmelius 16, Vides varieta- 
tein ac immultalionis nostre diversitatem? Admi- 
rare igitur eum qui commode convenienterque 
hanc nobis appellationem aptavit. 


εἰς τὸ µεῖζον (50) αὐξόμενον, ἢ ἀπὸ τοῦ τελείου πρ 
τὸ ἔλαττον συστελλόμενον, OO γὰρ ὁ αὐτὸς ἔστι τὴ 
ἄρτιγενεῖ παιδίῳ o εἷς διδασκαλεῖον φοιτῶν ἤδη παῖς, 
καὶ πρὸς τὰ τῶν τεχνῶν χαὶ µαθηµάτων ἀναλήψεις 
ἐπιτηδείως ἔχων * ἕτερος δὲ πάλιν παρὰ τοῦτον ὑμο- 
λογονμένως ἑστὶν ὁ ἔφηδος, ἤδη tO νεανικῶν ἄττι- 
σθαι ὀυναμενος. Καὶ παρὰ τὸν ἔφηδον ὁ ἀνὴρ ἄλλος 
τίς ἐστι καὶ στεῤῥότητι καὶ µεγέθει σώματος, xai τῇ 
τοῦ λόγου συμπληρώσει, Ebo ἀκμὴν δὲ ἐλθὼν, καὶ τὸ 
στάσιµον τῆς Aulae ἀπολαθδὼν, πάλιν ἄρχεται κατὰ 
μικρὸν ὁφαιρεῖν πρὸς τὸ ἕλαττον, ὑποῤῥεούση: 
αὑτῷ λεληθὀτως τῆς τοῦ σώματος ἔξεως, xai τῶν 
σωματικῶν τόνων ἑλαττουμένω:, ἕως dv, ὑπὸ γήρως 
κατακαμφθεὶς, τὴν εἷς ἔσχατον δυνά-εως ὑφαίρεσν 
ὑπομείνῃ. ᾽Βμεῖς τοίνν ἐσμὲν οἱ ἀλλοιούμενοι, xai 
συφῶς ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς φωνΏς ταύτης ὁ 
ψαλμὸς παρηῃνίξατο. Οὐ γὰρ ἄγγελοι ἐπιδέχονται (ἂν 
ἀλλοίωσιν. Οὗδεὶς γὰρ παρ ἐχείνοις παῖς, οὐδὲ νει- 
νίσκος, οὐδὲ πρεσθύτης (51), ἀλλ᾽ ἐν περ ἐξ ἀρχῆς 
ἐκτίσθησαν καταστασει, iv ταύτῃ διαµένουσιν, ἆχε- 
ῥαίας αὐτοῖς καὶ ἀτρέπτου τῆς συστάσεως σωζομί- 
νης, Ἠμεῖτς 08 ἀλλοιούμεθα, κατὰ μὲν τὸ copa, 
ὡς δέδεικται͵, κατὰ δὲ τὴν ψυχὴν καὶ τὸν ἔσω ἄνθρω, 
Tov, τοῖς ἀεὶ προσπίπτουσι πράγµασι συμμετττι” 
θέντες τὰς διανοίας. Άλλοι μὲν γάρ ἔσμεν εὐθυμού» 
pivot, καὶ πάντων ἡμῖν τῶν κατὰ τὸν βίον χατὰ ῥοῦν 
προϊόντων * ἄλλοι δὲ kv τοῖς πνευµατικοῖς χαιροῖς 
ἐπειδάν τινι τῶν ἁθουλήτων προσπταΐίσωµεν, Αλ» 
λοιούµεθα 3b καὶ κατὰ τὰς ὀργὰς, θηριώδη τινὰ xx- 
τάστησιν ἀναλαμθάνοντε, )Αλλοιούμεύα καὶ Ἀατά 
τὰς ἐπιθυμίας, κτηγώδεις Ὑινόμενοι διὰ τοῦ καθ 
ἡδονὴν βίου. ᾽ἵπποι θηλυμανεῖς ἐγενήθησαν οἱ ταῖς 
γυναιξὶ τῶν πλησίον ἐπιμαινόμενοι, Καὶ ὁ piv ὀολε- 
pó« ἁλώπεχι παρεικάζεναι, ὡς 'Hooónc * ὁ à ἀναι” 
δὴς κύων προσαγορεύεται, ὡς Νάθαλ 6 Καρμήλιος. 
"Ορᾷς τὸ ποικίλον xal πολυειδὲς τῆς ἀλλοιώσεως 


ἡμῶν ; θαύμασον οὖν τὸν προοφόρως τὴν προσηγορίαν ταύτην ἡμῖν ἐφαρμόσαντα. 


14 Jer. v, δ. !SLuc. xiu, 39. !8 I Reg. xxv, 3, seq. LXX. 


(50) Reg.quartus et Colb. sextus πρὸς τὸ µεῖζον, 
lbidem Reg. tertius αὐξανόμενον, Statim quinque 


In88. πρὸς τὸ ἔλαττον, 
(51) Colb. primus πρεσθύτερος. 


NE 





389 


HOMILIA IN PSALMUM XLIV. 


390 


3. Διόπερ δοκεὶ pol τις τῶν ἑρμηνευτων (52) κα-Α 2.Quare videtur mihi quidam interpres belle et 


λῶς καὶ εὐθυθόλως «viv αὐτὴν διάνοιαν δι ἑτέρας 
προσηγορίας ἐκδεδωκέναι, ἀντὶ τοῦ, Ὑπὺρ τῶν àÀ- 
λοιωθησομένων, εἰπὼν αὐτὸς, Ἰπὲρ τῶν κρίνων. 
Τὸ ὠχύμορον τῶν ἀνθέων (09) ἄξιον ἑνόμισε συγχρἰ- 
νεσθαι τῶ ἐπικήρῳ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Ent 
δὲ el; τὸν μέλλοντα χρόνον ἐγχέκλιται ἡ φωνὴ (stpn- 
ται γὰρ Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων, ὡς ὕστερον 
ποτε τῆς ἀλλοιώσεως ταύτῃς ἀναφαινομένης ἡμῖν), 
ἐπισκεφώμεθᾳ µήποτε τὸν τῆς ἀνἀστάσεως ἡμῖν παρ- 
αινίσσετχι λόγον, Ev T ἡ ἀλλοίωσις ἡμῖν δοθήσεται' 
ἀλλοίωσις δὲ ἐπὶ τὸ βέλτιον καὶ πνευματικὸν. Σπεί- 
ῥρετχι γὰρ, φησὶν, i» φθιρᾷ, ἐγείρται ἐν ἆφθαρ- 
σίφ. Ορᾷς τὴν ἀλλοίωσιν; Σπείρεται dv ἀσθενείᾳ, 
ἐγείρεται ἓν δυνάμει. Σπείρται σώμα Ψυχιχὸν, 


appo-ite eamdem sententiam aliis verbis expres- 
sisse, dum loco Pro iis qui immutabuntur : dicit, 
Pro liliis Florem videlicet cito marcescentem di- 
gnum putavit,qui nature human» fragilitati com- 
parere!ur. Quoniam autem hac vox ad futurum 
lempus inflectitur (dictum est eniin Pro his qui 
immutabuntur, Yanquam in posterum aliquando 
mutatio isthaec nobis declaranda sit) : eonsidere- 
mus num resurrectionis doctrinam nobisindicet,in 
qua mutatio nobis dabitur; immutatio autem in ali- 
quid meliusatquespirituale. Nam seminatur inquit 
17, incorruplione, resurgit in. incorruptibilitate. 
Perspicis mutationem ? Seminatur in infirmitate, 
resurgil in potentia.Seminalur corpus animale resurgit 


ἐγείρεται σώμα πνευματικὸν *— ὅτε xal πᾶσα ἡμῖν p COrpusspirituale 55; quo tempore eliam corporea 


à σωματιχὴ xtew συναλλοιοῦται. Καὶ γὰρ καὶ Ol 
οὐρανοὶ ὡς ἱμάτιον Ππαλαιωθήσονται, καὶ ὠσεὶ 
περιθύλαιον ἀλλάξει (54) αὐτοὺς ὁ θεὸς, καὶ ἆλ- 
λαγήσονται, Τότε καὶ ὁ ήλιος ἔσται Ἑπταπλασίων 
ἑαυτοῦ, κατὰ τὸν Ἡσαίαχν, καὶ d σελήνη κατὰ τὸ vov 
ὑπάρχον μέγεθος τοῦ ἡλίου. Επειδη δὲ οὐ πᾶσι γέ- 
γραπται τὰ λόγια τοῦ θεοῦ, ἀλλὰ τοῖς ἔχουσιν ὧτα 
κατὰ τν ἴσω ἄνθρωπον, Τοῖς ἀλλοιωθησομένοις 
ἐπέγραψεν' ὡς οἶμαι, vot; ἑαυτῶν ἐπιμελομένοις (90), 
καὶ ἀεὶ διὰ τῶν γυµνασίων τῆς εὐσεθείας Eni τὸ uet- 
(ow προχόπτουσιν. Αὕτη γαρ ἐστιν ἡ καλλίστη ἀλλοίω- 
σις, ἣν ἡ δεξιὰ χαρίζεται τοῦ Ὑψίστου  ἃς καὶ 
ὁ µακάριος Δαθὶδ Ἐπῄσθετο, bte, γευσάµενος τῶν 
καλῶν τῆς ἀρετῆς, τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεξέτεινε. Τί 
γάρ φησι; Kal εἶπα ^ NUv ἠρξάμην * αὕτη ἡ ἆλ- 
λοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου. ᾿)Ἴστε ὃὁ προχο- 
πτων εἷς ἀρετὴν οὐκ ἔστιν ὅτε οὖκ ἀλλοιοῦται. "Oct 
γὰρ fav, φησὶ, νήπιος, ἐλάλουν ὡς νήπιος, ἐφρό- 
νουν ὡς νήπιος, ἑλογιζόμην ὡς νήπιος. "Ocs δὲ 
γέγονα ἀνὴρ, κατήργηχα τὰ τοῦ νηπίου. Καὶ πάλιν 
γενόμενος &vàp, οὐχ ἴστατο (DO) τῆς ἔνεργείας, ἀλλὰ 
Τῶν ὄπισθιν ἀἐπιλανθανόμενος, καὶ τοῖς ἔμπρο- 
σθιν ἐπεκτεινόμενος, κατὰ σκοπὺν ἐδίωχεν ἐπὶ 
τὸ βραθεῖον τῆς ἄνω κλήσεως. )Αλλοίωσις οὖν lax 
τοῦ ἔσω ἀνθρώπου ἀνακαινουμένου ἡμέρᾳ καὶ ἡμέρᾳ. 
Ἐπε) οὖν ἀπαγγέλλειν pity μέλλει τὰ περὶ τοῦ ἀγα- 
πητοῦ, ὅς τὴν οἰκοναμίαν τῆς σαρχώσεὼς ὑπὲρ ἡμῶν 
ἀνεδέξατο, ὑπὲρ τῶν ἀξίων τῆς χάριτος ταύτης τὴν 


17 I Cor. xv, 42 18 Ibid. 43, 44. 
xil, 44. $ Philipp. i1, 18, ij. 9 


19 Psal. ci, 97. 20 [sa. xxx, 26. 
lI Cor. iv, 16. 


omnis creatura nobiscum immutabitur. Enimvero 
Cali quoque sicut vestimentum velerascent,el sicut 
opertoriam mutabit eosDeus,et mutubuitur!9.Tanc 
et sol septuplo major seipso erit,secundum Isaiam; 
et erit lun? magnitudo,qua nuuc solis 30, Quoniam 
autem non omnibus eloquia Dei scripta sunt, sed 
habentibus aures secundum interiorem hominem, 
inscriptionem posuit, Pro iísqui immutabuntur;ni- 
mirum,ut arbitror, pro iis qui sui ipsorum curam 
gerunt, quique per exercitia pietatis semper magis 
ac magis proficiunt.Hz»c est enim optima immuta- 
lio,quam largitur Altissimi dextera ; quam etiam 
beatus David expertus est tum,cum degqustatis bo- 
nis virtutis, ad anleriora se extendit. Quid enim 
ail? Ei dixi, Nunc copi : hec mulatio deztere AL- 
tissimi *! Quarequiin virtute progressus facit,nun- 
quam non immutatur.Cum enim,inquit,essem par- 
culus loquebar ut parvulus sapiebam ut parvulus, 
cogitabam ut parvulus. Quando aulem factus sum vir, 
evacuavi qua erant parvuli , Et iterum cum vir 
factus esset, finem agendi non fecit,sed ea Quo a 
lergo sunt obliviscens,et 160 ad ea qua a fronte 
sunt enitens, juxta propositum insequebatur ad 
bratium superne vocationis? Immutlatio igitur est, 
cum internus homo de die in diem renovatur 24, 
Quoniam vero Propheta nuntiaturus nobis est ea, 
qu& spectant ad dilectum,qui dispensationem in- 
carnationis pro nobis suscepit, pro iis qui isto digni 


2! Psal, Lxxvi, 11. ?2] Cor. 


52) Videtur scriptor de interprete Aquila lo- D Imo vero interpres Theodoreti putandus est legisse 


qui,cujus hec sunt in. Hezaplis : T« νικοποιῷ ἐπὶ 
τοῖς χρίνοις τῶν υἱῶν Κορὲ, ἐπιστήμονος ἄσμα προσ” 
φιλίας : Victori super liliis filiorum Core,scientis 
canticum atnicitio. . 

(53) Colb. quintus cum Beg. tertio ἀνθῶν. Mox 
Regii tertius et sextus ὡς εἰς ὕστερον. . 

(54)Regii primus,quintus et sextuscum editis. 
Adfe ,mutabil. At Colbertini primus, quintus et se- 
ptimus cum aliis tribus Regiis ἑλίξει, volvet. Et ita 
quoque legitur in margine Ktegii sexti. Colb.sextus 
una cum LXX ἑλίξεις volves.Theodoretus,qui ipse 
legit ἑλίξεις, volves. docet Symmachum scripsisse 
ἀλλάξεις mutabis. Monemur in //ezaplis, legi apud 
Theodoretum ἑλίξεις,υοίνες : sed videri ejus inter- 
pretem olim legisse ἀλλάξεις, cum vertat,mutabis. 


«ἑλίξεις, cum vertat, tolves.Non diffitemur quidem, 


Theodoretiinterpretem,cum verbaSymmachi ver- 
teret,scripsisse,mutabis: sed cum ipsa Theodoreti 
verba reddidit Latine, eum tunc volves scripsisse 
planeconstat. Lege Theodoretum in vers.27 psalm. 
CI. Ascrib.m Eusebii verba, qus h&c sunt : Καὶ 
πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται͵ καὶ ὡσεὶ περιδόλαιον 
ἑλίξεις αὐτοὺς, καὶ ἐλιχθήσονται : Et omnes sicut 
vestimentum veterascent, et velut amictum volves 
&08, eL volventur. 

(55) Ita mss. At editi ἐπιμελουμένοις.[ρἱάθπι Reg. 
terlius xai ἀεὶ διὰ τῶν γνησίων τῆς εὐσεδείας. per oe- 
ram pietaler, seu,per vera pietalis opera. Lectio 
alia γυμνασιων apposita est ad marginem. 

(56) Reg. terlius ῄσθετο pro ἵστατο, 


391 S. BASILII MAGNI 392 


sunt beneflcio, hoc se cantici filiis Core edidisse A ᾠδὴν ταύτην ἐκδεδωκέναι τοῖς υἱοῖς Κορέ φησιν ὁ 
ait.Canticum enim est,non psalmus : quippe nuda Προφήτης, 'Qón γὰρ ἐστι, καὶ οὐχὶ ψαλμὸς : διότι 
voce,organo non simul sonum edente,cum concin- Ὑυμνῇ φωνῇ, μὴ συνεχούντος αὐτῃ τοῦ ὀργάνο, μετ 
na vocis modulatione emissum est.Canticum autem ἐμμελοῦς τῆς ἐχφωνήσεως παρεδίδοτο, '0δὶ 83 ὑπὶρ 
pro dilecto. Tibine indicabo eum, quem Scriptura τοῦ ἀγαπητοῦ. 'Apá soi διηγήσοµπχι τὸν ἀγαπητὸν, 
dicit dilectum? anm etiam prius nosti quam enar- ὄντινα ὃ λόγος εἶναί φησιν ; ἢ xal πρὸ τῶν ἡμῶν λό- 
rem,evangelice vocis memor? Hic est Filius meus — (ov. ἐπίστασαι, μεμνηµένος τῆς ἐν τῷ Εὐσγγιλίφ 
dilectus in quo mihi bene complacui,ipsum audi-  govs ; Oboc ἐστι» ὃ Υὸς µου ὁ ἀγα-ητὸς ἐν ᾧ 
le*5. Nam dilectus Patri quidem est ut Unigenitus; εὐδόκησα (57) * αὐτοῦ ἀκούετε. ᾽Αγαπητὺὸς γὰρ τῷ 
omni vero creature ut pater benignus et bonus Πατρὶ μὲν à; Movoqtvhe, τῇ κτίσει δὲ πάσῃ ὡς 
przses. Idem autem est natura et dilectum el bo- πατὴρ φιλάνθρωπος καὶ ἀγαθὸς προστάτης. Τὸ αὐτὸ 
num.Quapropter recte jam definierunt quidam,bo- δέ ἔστι τῇ φύσει καὶ ἀγαπητὸν καὶ ἀγαθὸν, Διότι 
num esse quod omnia expetunt.Non autem cujus- καλῶς ὡρίσαντο ἤδη τινὲς, ἀγαθὸν εἶναι οὗ πάντα 
libet est ad charitatis pervenire perfectionem, εἰ ἐφίεται, 05 τοῦ τυχόντος δέ ἐστιν εἷς τὸ τέλειον χω- 
eum agnoscere qui vere est dilectus : sed ejus,qui nox τῆς (58) ἀγάπης, καὶ τὸν ὄντως ἀγαπητὸν 
jam exuit veterem hominem, in desideriis erroris g ἐπιγνῶναι * ἀλλὰ τοῦ ἐκδυσαμένου ἤδη τὸν παλαιὸν 
corruptum, induit vero novum, qui renovatur ad ἄνθρωπον, τὸν φθειρομενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς 
agnitionem secundum imaginem conditoris 8.Ete ἀπάτης, καὶ ἐνδυσαμένου τὸν νέον, τὸν ἀνακαινούμε- 
nim qui pecunias diligit, corporumque pulchritu- νον εἰς ἐπίγνωσιν κατ’ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος. Ἐπεὶ 
dinem perituram ἱπιροίθηίος consectatur,et hanc ὅ γε χρήματα ἀγαπῶν, καὶ περὶ τὸ φθαρτὸν τῶν σω- 
przfert gloriolam, vi diligendi in iis,in quibus non µάτων κάλλος ἑπτοημένος, xal τὸ ἑοξάριον τοῦτο 
docebat,insumpta,is excezcatus est ad vere dilecli ὑπερτιμῶν, τὴν τοῦ ἀγαπᾷν δύναμιν (59) ἐφ᾽ 3 μὶ 
contemplationem. ldeo ait : Diliges Dominum προσῆκεν ἀναλώσας, πρὸς «^v τοῦ ἀληθινῶς ἀγα- 
Deum tuum ez tolo corde tuo, el ex (ota anima πητοῦ θέαν ἀπετοφλώθη. Aix τοῦτο φησιν * ᾿Αγαπή- 
(ua,et ex tota mente tua 3. Verum illud Ez tota, σεις Κύριον τὸν Θεὸν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας 
nullam in alia partitionem admittit.Quantum enim σου, xai ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς 
dilectionis in hac inferiora insumpseris, tantum διανοίας σου. Τὸ δὲ, 'E& ὅλις, μερισμὸν εἰς ἕτερα 
libi necessario deerit a toto. Quapropter pauci ex οὐκ ἐπιδέχεται. ᾿Ὅσον γὰρ (60) ἂν τῆς ἀγάπης παρ- 
omnibus, amici Dei appellati sunt; quemadmo- αναλώσῃς imi, τὰ κάτω, Λνοσοῦτον σοι λείψει & 
dum litteris proditum est Moysenfuisse amicum 38; ἀνάγκης ἀπὸ τοῦ ὅλου. Διὰ τοῦτο ὀλίγοι ἐκ πάντων 
item Joannem : Amicus enim, inquit,sponsi,stans, Φίλοι Θεοῦ προσηγορεύθησαν ὡς Μωυσῆς ἀναγί- 
gaudio gaudet 3: hoc. est, qui stabilem et im- ΄ Ύραπται εἶναι φίλος * ὡς Ιωάννης ' Ὁ γὰρ φίλος, 
mobilem in Christum amorem habet, is dignus  qnsl, τοῦ νυµφίω, ἑστὼς, χαρᾷ Ἱκτίρε" τουτέστν͵ 
est ipsius amicitia. Ideirco eliam discipulis jam ὁ τὸ στάσιµον ἔχων καὶ ἀμεταχίνητον τῆς εἰς Χρι- 
perfectis Dominusait : Non amplius vos dico ser- στὸν φιλίας, οὗτος ἄξιος τῆς αὐτοῦ φιλίας. Διὸ «d 
vos sed amicos : quia servus nescit quid faciat ταῖς μαθηταῖς ἤδη τελειουμένοις ὁ Κύριος, Οὐκέτι 
dominus ejus 99, Perfecti igitur est, vere dilec- «φποὶν, ὑμᾶς λέγω δούλους, ἀλλὰ φίλους ' ὅτι ὁ 
tum cognoscere. Et revera, soli amici Dei, et in- δούλος οὑκ οἶδε τἰ ποιεῖ ὁ κύρος αὐτοῦ, Τελείου 
ler quos intercedit mutua amicitia, sancti sunt: τοίνυν ἐστὶ τὸ τὸν ὅντως ἁἀγαπητὸν ἐπιγνῶναι, Καὶ 
nemo autem improborum aul stultorum amicus τῷ ὅὄντι μόνοι φίλοι θεοῦ xal ἀλλήλοις οἱ ἅγιοι' o 
esl. Neque enim amicitie bunum in pravum affec- às; δὲ τῶν πονηρῶν xal ἀμαθῶν φίλος. Οὐδὲ γὰρ 
tum cadit, quoniam nihil turpe aul inconcinnum πίπτει τὸ τῆς φιλίας χαλὸν εἷς μοχθηρὰν διάθεσιν᾽ 
in amicitie concordiam ingredi potest. Malum διότι οὐδὲν αἰσχρὸν xal ἀνάρμοστον εἰς συμφωνίαν 
enim non bono solum, sed ipsum eliam sibi ipsi δύναται χωρῆσαι φιλίας. Τὸ γὰρ xaxbv ob τῷ &q2by 
contrarium est. Jam vero ad verba psalmi expen- ῃ Σναντίον ἐστὶ µόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἑαυτῷ. "Ἠδη à 
denda progrediamur. καὶ ἐπὶ τὴν (01) ἐξέτασιν τῶν ῥημάτων προίωµεν. 

9. VERs. 2. Eruciavitcor meum verbum bonum. «Ὁ. ᾿Εξηρεύξατο ἡ καρδία µου λόγον ἀγαθὸν. 
Jam quidem nonnulli existimavere isthaec ex per- "Ηδη pév τινες φήθησαν ix προσώπου τοῦ Πατρὺς 


35 Matth. xvi, 5... 26 Ephes. 1v, 22, 24. ?7 Marc, xii, 30. 28 Exod. xxxur, 441. 39 Joan. un, 29. 
$0 Joan. xv, 15. 


(57) Colbertini quintus, seutus et septimus cum τοῦ ἀγαπητοῦ δύναμιν, 
editione Paris. et cum Reg. quarto ἐν ᾧ εὐδόχησα, (60) Ita mms. Deest γάρ in editione Paris. Mor 
et ita legitur apud Matthaeum xvir,5. At illud, εν ᾧ mss. sex τοῦτό σοι. Edili vero τοσοῦτον σοι. Junc- 
εὐδόκησα, non reperitur neque in editione Basil. tum est utrumque in Reg. secundo, τοσοῦτον 1029 
neque in Regiis secundo et lertio, neque apud Lu- σοι. 
cam Ix, 39. (61) Editi cum uno aut altero ms. ἐπὶ τὴν. Αί 

(58) Ita multi mss. Deest τῆς in editiset in aliis mss.sex περὶ τὴν. Qus mox sequuntur,' Εξηρεύξατο 
mss non paucis.Illud quod mox sequitur, εἰς ἐπί- — 4 καρδία µου λόγον ἀγαθόν, leguntur quidem in edi- 
γνωσιν, abest a tribus mss. tione Parisiensi, sed desunt et in nostris mss. el 

(59) Editio Paris. cum Colb. sexto την τοῦ £ya- in editione Basil. 

" "ay, Editio vero Basil. et novem mss, τὴν 












































393 


HOMILIA IN PSALMUM XLIV. 


394 


λέγεσθαι ταῦτα περὶ τοῦ ἓν àpyfi ὄντος πρὸς αὐτὸν A sona Patris de Verbo apud ipsum in principio ex- 


Λόγου, ὅν ἐκ τῆς υἱονεὶ καρδίας καὶ αὐτῶν τῶν 
σπλάγχνων, φασὶ, προήγαγε (09). καὶ ἀπὸ ἀγαθῆς 
καρδίας ἀγαθὸς λόγος προήλθεν. ἐμοὶ δὲ δοχεῖ ταῦτα 
ἐπὶ τὸ προφητικὸν ἀναφέρεσθαι πρόσωπον, Τὰ Υὰρ 
ἔφεξης τοῦ ῥητοῦ οὐχέτι ὑμοίως ἐξομαλίζει ἡμῖν τὴν 
περὶ τοῦ Ἡατρὸς ἐξήγησιν, Οὔτε γὰρ ἄν περὶ τῆς 
ἑαυτοῦ γλώσσης ὁ Πατὴρ εἶπεν, ὅτι (63) 'H γλῶσσά 
µου — x&Àapoc Ὑραμματέως «ὀξυγράφου, — 'Ooxtoc 
κάλλει παρὰ τοὺς υἱὼς τῶν ἀνθρώπων. Οὐ γὰρ 
tx της πρὸς τοὺς ἀνθρώπους συγχρίσεως τὴν ὑπεροχὴν 
τοῦ κάλλους ἔχει. Καὶ προίών φησι’ Διὰ τοῦτο ἔχρισέ 
σε ὁ Os, ὁ θεός σου, ἔλαιον ἁγαλλιάσεως. Οὐ 
γὰσ εἶπεν ᾿Εχρισά σε ἐγὼ à θεὸς, ἀλλ᾽, ᾿Εχρισέ σε’ 
ὥστε ἐκ τούτου παρίστασθχι ἕτερον εἶναι τὸ διαλε- 


sistente dici: quod,inquiunt, velut ex corde et ex 
ipsis visceribus produxit ; atque ex bono corde 
bonum verbum prodiit. Mihi vero videntur hzc 461 
ad Prophete personam referenda esse. Nam qao 
hanc deinceps sententiam sequuntur,non amplius 
teque planam exhibent nobis de Patre narrationem. 
Neque enim de sua ipsius lingua Pater dixerit : 
Lingua mea calamus scribo velociter scribentis. 
Vgns.3.Speciosus forma pra filiis hominum.Non 
enim pulchritudinis przstantiam ex humana coin- 
paratione mutuatur.Et progressus ait ?!: Propterea 
uncit te Deus, Deus tuus, oleo letitie. Non enim 
dixit, Unxi te ego Deus, sed, Unzit te Deus ; adeo 
ut ex hoc constet aliam esse loquentem personam. 


Ὑόμενον πρόσωπον. [otov οὖν ἔστε τοῦτο ἤ ὃ Προ- p Ου6 igitur haec est,nisi Propheta ipse,qui afflatum 


φήτης ὁ χωρήσας τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς αὐτὸν 
γενομένην Ἐνέργειαν ; Ἐξηρεύξατο, φπαὶῖν, ἡ καρδία 
µου λόγον ἀγαθόν. ᾿Ἐπειδὴ γὰρ à ὄρυγή ἐστι πνεῦ- 
µα κρύφιον κατὰ την ζέσιν τῆς τροφῆς ἀποῤῥηγνυ- 
µένων τῶν πομφολύγων ἐπὶ τὸ ἂνω διαπνεόµενον, ὁ 
τραφεὶς τῷ ζῶντι ἄρτῳ τῷ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταθάντι 
καὶ διδόντι ζωὴν τῷ κόσμῳ, καὶ ὁ ἐμπλησθεὶς παντὶ 
ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος θεοῦ, κατὰ τὴν 
τῆς Γραφῆς συνήθη τροπολογίαν, ἡ τραφεῖσα τοῖς 
ἱεροῖς µαθήµασι — oy, πρόσφορον τοῖς βρώμασι 
προϊεται τὴν ἐρυγήν, Aux τοῦτο, Ἐπειδὴ λοχικὴ ἣν 
xal ἀγαθὴ 5, τροφὴ, λόγον ἀγαθὸν ἐξερεύγεται ὁ Προ- 
φήτης. Ὁ Ὑὰρ ἀγαθὸς Άνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ 
θησαυροῦ τῆς καρδίας αὑτοῦ προφέρει τὸ ἀγαθόν, 
Ζητήσωμµεν οὖν καὶ ἡμεῖς την ἀπὸ τοῦ λόγου τροφὴν 
sl; πλήρωσιν τῶν ψυχῶν ἡμῶν (Δίκαιοςγὰρ, φησὶν, 
ἐσθίων, ἐμπίπλησι τὴν Ψψυχὴν αὐτοῦ), ἵνα κατὰ 
τὴν ἀναλογίαν dv τρεφόμεθα, οὐ τον τυχόντα λόγον, 
ἀλλὰ ἀγαθὸν ἀναπέμπωμεν, Ὁ γὰρ πονηρὸς ἄνθρω- 
πος, ὑπὸ μοχθηρῶν δογμάτων ἀνατραφεὶς, ἐξερεύ- 
γεται τῇ xapólg λόγον πονηρὸν. Οὐχ ὁρᾷς ὁποῖα τὰ 
στόµατα τῶν αἱρετικῶν ἀπερεύγεται ; ὡς χαλξπὰ καὶ 
δυσώδη, πολλὴ» τινα τὴν ἐν τῷ βάθει νόσον τῶν 
ἁβλίων πκατηγοροῦντα ; 0 Υὰρ πονηρὸς ἄνθρωπος 
ἔκ τοῦ πονηροῦ θησχυρυῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ προ- 
φξρει το πονηρόν. Μη δὲ oov, κνηθόµενος τὴν ἀκολν, 
ἐπισωρεύσῃς σεχυτῷ διδασκάλους, νόσον ἐνεργάσασθχι 
τοῖς σπλάγχνοις 300 δυναµένωυς, καὶ πονηρῶν cot 


Spiritus sancti in se diffusum recepit? Eructavit 
cor meum,inquit, verbum bonum.Cum enim ructus 
flatus sit occultus, qui, bullis ob sumpti alimenti 
fervorem erumpeotibus, sursum versus difflatur ; 
qui nutritus est pane illo vivente, qui de ccelo 
descendit,datque vitatn mundo 9?,et omni verbo ex 
ore Dei prodeunte 55 saturatus est, juxta consuetam 
Scripture tropologiam,anima,inquam, sacris enu- 
trita disciplinis, convenientem eduliisructum emit- 
tit. Quapropter cum spiritalis esset, optimusque 
cibus, Propheta verbum bonum eructat. Bonís enim 
homoex bono cordis sui thesauro bonum profert?*. 
Quazramus itaque et nos a verbo cibum, ad anima- 
rum nostrarum saturitatem (Justus enim, inquit, 
comedens implet animam suam 95), ut pro ratione 
eorum quibus alimur, non vulgare, sed bonum 
verbum emittamus. Nam malus homo, dogmatis 
pravis enutritus, ex corde pravum verbum eructat. 
Non vides qualia eructent ora hzreticorum? quam 
gravia, quam felida, magnum quemdam morbum 
in intimo miserorum illorum pectore indicantia ? 
Nam malus homo ex malo cordis sui thesauro pro- 
feri malum? Ne igitur pruriens auribus, coacerves 
tibi magistros 57, qui visceribus tuis morbum in- 
ferre valeant, tibique pravorum verborum ructum 
creare, obqua in die judicii condemnationem sub- 
iturus sis. Ex verbis enim tuis, inquit, justificabe- 
ris,el ex verbis iuis condemnaberis.38Dico ego opera mea 


ῥηματων ἐρυγὴν προξενῆσαι (04), δι ὦν µέλλεις ἐν D regi. Maxime adducit nos, ut Propheta personam 


tf μέρᾳ τῆς κρίσεως καταδικάζεσθαι, "Ex γὰρ τῶν 
λόγων σου, φᾳησὶ, δικαιωθήσῃ, καὶ bx τῶν λόγων 
σου χαταδικασθήσῃ. Λέγω ἐγὼ τὰ ἔργα µου τῷ 
βασιλεῖ. Πάνυ προσάχει ἡμᾶς τῇ διχνοίᾳ τοῦ προ- 
φητικοῦ προσώπου καὶ τοῦτο τὸ ῥῆμα" Λέγω ἔγὼ τὰ 
tpyx µου τῷ ᾖβασιλεῖ, ἀντὶ τοῦ, ᾿Εξομολογήσομαι 
τῷ κριτῇ, καὶ προλαμθάνω τὸν κατήγορον, διὰ της 
περὶ τῶν ἰδίων ἔργων ἁπαγγελίας. ᾿Εντολὴν γὰρ εἷ- 


intelligamus,et hoc verbum: Dico ego opera mea 
regí : hoc est, Confitebor judici, et accusalorem 
anteverlam, per operum propriorum delationem. 
Ipsi enim mandatum accepimus, quod sic habel : 
Dic iu primus iniquitales tuus, ut justificeris 99. 
Lingua mea calamus scribe velociter scribentis. 
Quemadmodum calamusinstru mentu m est scripto- 
rium, quem periti cujusdam manus movet ad for- 


$1! Joan. xv, 8. 53Joan. νι, 39. 39 Deut. νι, 3 ; Matth. 1v, 4. 54 Matth. xii, 35. 95 Prov. xii, 
25. 36 Matth. xir, 35. 97 Il Tim. 1v, 3. 58 Matth. xij, 37. 39 [sa. χι, 26. 


(62) Reg. secundus απλάγχνων, φησὶ, προσήγαγεν, 
(63) Sic quinque mss. Deest ὅτι in editis. 


(64) Sic Regii secundus et tertius cum Colb. 
primo. Editio Paris. προξενοῦσαι. 














395 


S. BASILII MAGNI 


mandos eorum qua scribenda sunt characteres,ila Α λήφαμεν τὴν λέγουσαν Λέγε σὺ πρῶτος ἀνομίας 


et justi lingua,Spiritu sancto eam movenle,in cre- 
dentium cordibus verba vitae sterne inscribit ; 
non atramento tincta, sed Spiritu Dei vivi 49 
Scriba igitur est Spiritus sanctus, quoniam sapiens 
est, et omnes docens ; velociter vero scrihens, 
quia velox est mentis motus. Cogitationes au- 
tem nobis inscribit Spiritus, JVon in tabulis /a- 
pideis,sed in tabulis cordis curnalibus * Caeterum 
pro ratione latitudinis cordis, plura vel pauciora 
Spiri!us cordibus inscribit:quz aul manifesta sunt 
omnibus, aut obscuriora, secundura puritalis prze- 
parationem. Ob scriptorum vero celeritatem jam 
totus terrarum orbis Ev.ngelio repletus est. Qus 


σου, ἵνα δικαιωθῇς (60). 'H γλὠσσά µου κάλαμος 
γραμµατέως ὀξυγράφο. ᾿Ὢσπερ (66) ^ κάλαμος 
ὀργανόν ἔστι γραφικὸν, τῆς χειρὸς τοῦ ἐπιστήμονος 
κινούσης αὐτὸν εἷς τὴν περὶ τῶν γραφοµένων ὄποση- 
είωσιν) οὕτω καὶ ἡ τοῦ δικαίου γλῶσσα, χινοῦντος 
αὐτὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐγγράφει τὰ ῥήματα τῆς 
αἰωνίου ζωῆς ταῖς χαρδίχις τῶν πιστευόντω,’ βΊκτο- 
µένη οὗ µέλανι, ἀλλὰ Πνεύματι θεοῦ ζῶντος. Γραμ- 
ματεὺς οὖν τὸ ἅγιον Πνεῦμα, διότι σοφόν ἐστι κ) 
δινακτικὸν ἁπάντων' ὀξυγράφον δὲ, διότι ὀξεῖα τῆς 
διανοίας ἡ Χίνησις. Νοήματα 8i ἡμῖν ἐγγρέφει τὸ 
Πνεύμα, Οὐκ iv πλαξὶ Ἀιθίαις, ἆλλ᾽ ἐν πλαζ 
καρδίας σαρχίνεις, Kata δὲ τὴ» ἀναλογίαν τοῦ xM- 





aulem sequuntur. ea nobis visum est sumere e τος τῆς καρδίας, πλείονα fj Ἑλάττονα ἐγγράφει τεῖς 
proprio principio, nec 169 superioribus connec- g αχρδίαις τὸ Πνεύμα, Ἀ Εκφανῃ πᾶσιν, fj ἁμυδρότερα, 
tere, sed sequentibus adjungere. Illud enim, Spe- κατὰ τὴν προπαρασχευὴν τῆς καθαρότητος, Mà ὃξ 
ciosus forma, ad Dominum referri duciinus, τὸ τάχος τῶν Ὑραφομένων πλήρης πᾶσα λοιπὸν ἡ 
persona commutata. οἰκουμένη τοῦ Εὐαγγελίου γεγενητα.. Τὸ 0i ἐφεξῆς 
τοῦ ῥᾳτοῦ ἀπὸ ἰδίας ἀρχΏς ἔδοξεν ἡμὶν λαμβάνει», καὶ μὴ συνάπτειν τοῖς προλαθοῦσιν, ἀλλὰ προστιθέναι 
τῷ estne (07). Τὸ γὰρ, ᾿Ωραῖος Υάλλει, πρὸς τὸν Κύριον Ἀγούμεθα λέγεσθαι, κατὰ τὴν ἀποστροφὴν 
τοῦ προσώπου, 

A4.Speciosus forma pra filiishominum.Diffusaest 4, Ὡραϊος κάλλει παρὰ τοὺς οἱοὺς τῶν ἀνθρώ- 
gratia in labiis tuis. Inducunt autem nos in hanc πων. ᾿Εξεχύθη ἡ Χάρις iv χείλεσί σου. Προτ- 
sententiam et Aquila οἱ Symmachus ; ille quidem ἀγεται δὲ ἡμᾶς τῇ διανοίᾳ ταύτῃ ὅ τε ᾽Ακύλας καὶ ὁ 
cum dixit: Pulchritudine exornulus es pro filiis Σύμμαχος ὁ μὲν εἰπών᾽ Κάλλει ἑκαλλωπίσθης 
hominum;Symmachus vero, Pulchritudine pulcher παρὰ τοὺς υἱὼς τῶν ἀνθρώπων ὁ δὲ Σύμμαχος 
es pre filiis hominum. Speciosum igitur formaDo- Κάλλει καλὸς εἶ παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. 
minum appellat, cum aciem mentis intendissel in ᾿Ωραῖον οὖν κάλλει προσαγορεύει τὸν Κύριον ὁ ἐν- 
ejus divinitatem.Non enin) carnis pulchritudinem ατενίσας αὐτοῦ τῇ θεότητι. OÓ vxo τὸ της σαρχὸς 
laudat. Vidimusenim eum, et non habebatspeciem, ἀνυμνεῖ κάλλος, Εἴδομεν γὰρ αὐτὸν, καὶ οὐκ εἶχεν 
seque decorem : sed species ejus. inhonorata. ἀεβείεπε εἴδως, οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, 
pra filiis hominum 9. Proindepalam est, Prophe- ἐκλεῖπου παρὰ τοὺ; υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, Mw 
tam ubi claritatem ejus inspexisset, essetque C oov, ὅτι ἑνιδὼν αὐτοῦ τῇ λαμπρότητι xal cov. bativ 
splendore illinc proflciscente repletus, et prae pul- μαρμαρυγῶν ἀναπλησθεὶς (68) 5 Προφήτης, παληχεὶς 
chritudine illa animo perculsus, ad divinum spiri τὴν ψυχὴν τούτῳ τῷ κάλλει, πρὸς τον ἔνθεον ἔρωτα 
tualis pulchritudinis amorem permotum esse: qua τῆς νοητῆς Opztótnto: ἐχινήθη" Wc Ἐπιφανείσης -ῇ 
anima humane affulgente,0mnia quecunque prius ἀνθρωπίνῃ ψυγῇ, πάντα αἱσχρὰ καὶ ἀπόθλητα τὰ 
diligebantur, turpia esse videntur atque abormi- τέως ἀγαπώμενα καταφαίνέτει, Διὰ τοῦτο xal ὁ []22- 
nanda. Quapropter etiam Paulus, simul ul vilit λος, ὅτε εἴἶδε τὸν ὠρχῖον κάλλει (69), πάντα ἡγήσατο 
speciosum illum forma, omnia d:.xil pro stercori- σχύδαλα, ἵνα Χριστὸν κερδήσή. Ol μέν ἔξω τοῦ M- 
bus,ut Christum lucrifaceret 9.Quiquidem exter- — yo τῆς ἁληθείας µωρίαν ὀνομάζουσι τοῦ ESxyyt- 
ni sunt et alieni a verbo veritatis, simplicilate λίου τὸ xápo[uz, τὴν εὐτέλεαν τῆς φράσεως τῶν 
dictionisScripturarum contempta, Evangelii preedi- Γραφῶν ἐξουθενοῦντες ἡμεῖς δὲ ob καυχώμενοι vi 
4! ibid. 


40 Π Cor. un, 3. 43 ]sa. Li, 2, ὃ. Philipp. nui, 8. 


(65) Hieronymus in caput xLiulsaise monet illa : D viv ἀνθρώπων, Pulchritudine ornatus es a filiis ho- 


Λέγε σὺ πρῶτος ἀνομίας σου, ἵνα δικαιωθῇς, Dic tu 
primus iniquitates (uas, wt. justificeris, inter 
additamenta LXX Interpretum ponenda esse. 

(66) Colb. primus "Jentp Yáp. 

(67) Sic Colb. quintus cum Reg. sexto prima 
manu. Editio Paris. προστιθέναι τῶν ἑφεξῆς, haud 
recte. Colb. sextus προστιθέναι τῶν io. Alii mss. 
cum Reg. sexto secunda manu προστιθέναι τὸ ἐφ- 
εξης. Denique editio Βδεί].συντιθέναι τῷ ἐφεξῆς ΠΟΠ 
male. Mox interpretis Ααυἱ]ο verba et in mss.et in 
utraque editione Basil. et Paris, ita leguntur, κάλ- 
λει ἴκαλλωπίσθης παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, 
Pulchritudine exornatus es pra filiis hominum : 
sed longe aliter edita inveniuntur in Commentariis 
Eusebii ; nempe hoc modo, κάλλει ἐκαλλιώθης ἀπὸ 


minum.Hic aut illic vitium inesse constat : sed bic 
an illic insit, incertum videri potest. Cum tamen 
interpretes omnes de eo inter seconsentiant,quod 
de pulchritudine humanam pulchritudinem supe- 
rante loquaniur, vix est ut credam Aquilam ab 
aliorum interpretatione ita recessisse, ut ipse de 
pulchritudineque ab hominibus tribuatur locutus 
git. Quare probabilius multo ducimus scripsisse 
Aquilam, κάλλει ἑκαλλωπίσθης παρὰ τούς, elc.: Pul- 


chritudine exornatus es pra filiis hominum. — 
(68) Sic quinque mss. cum editione Basil. Editio 


vero Paris. ἐμπλησθείς. 
(69) Reg. secundus ὡραῖον ἐν κάλλει, Mox Reg. 
tertius οἱ μὲν οὖν. 








397 HOMILIA IN PSALMUM XLIV. 998 
τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ, οἷς ἐφανερώθη διὰ τοῦ Α cationem stultitiam nominant 44 : nos vero qui in 


Πνεύματος τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν, οὐκ ἐν 
διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, οἴδαμεν, ὅτι 
πλουσία χάρις ἐστὶν ἐχχεχυμένη παρὰ Oto) ἐπὶ τοῖς 
περὶ Χριστοῦ λόγοις, Διὰ τοῦτο bv ὀλίγῳ τῷ χρόνψ 
πᾶταν σχεδὸν τὴ» οἰκηυμένην διηλθε τὸ χήρυγµα, 
πειδὴ πλουσία καὶ ἄφθονος ἡ Χάρις ἐκκέχυται ἐπὶ 
τοὺς χήρυκας τοῦ Εὐαγγελίου, οὓς καὶ χείλη Χριστοῦ 
ὠνόμασεν ἡ Ὀραφή. Au τοῦτο ἐν εὐχαταφρονήτοις 
λεξειδίοις πολὺ τὸ ἀγωγὸν (10) καὶ πρὸς σωτηρίαν 
ὀλκὸν, ἔχει τοῦ Εὐαγγελίου τὸ «Μρυγμα. Καὶ maga 
ψυχη πεκράτηται δόγµασιν ἀκινήτοις, διὰ τῆς χόρι- 
τος πρὸς τὴν ἀσάλευτον εἷς Χριστὸν πίστιν βεθαιου- 
μένα. Όθεν quoiv ὁ Απόστολος Δι οὗ ἑλάδομεν 
χάριν καὶ ἀποστολὴν elc ὑπακοὴν πίστεως * καὶ πάλι»΄ 


cruce Ghristi gloriamur 45,quibus manifestata sunt 
per Spiritum ea,qua donata sunt nobis a Deo,non 
in doctis human: sapientie verbis 46, novimus 
gratiam eam, qua a Deo in traditis de Chrlsto do- 
etrinis diffusa [uit,divitem esse. Quamobrem brevi 
tempore in universum prope terrarum orbem illa 
pradicatio pervenit, propterea quod dives et abun- 
dans gratia effusa est in Evangelii pezecones, quos 
etiam Christi labia Scriptura nominavit 47, Qua- 
propter Evangelii praedicatio in contemptibilibus 
dictiunculis vim multam habet persuadendi et ad 
salutem illiciendi. Et anima omnis immobilibus 
dogmatis subacta est, per gratiam in inconcussa in 
Christum (ide confirmata. Unde ait Apostolus : 


Περισσότερον αὐτῶν πάντων ἐκοπίασα" οὐκ ἐγὼ δὲ, ἀλλ’ g Per quem accepimus gratiam et apostolatum, ui 


Ἡ χάρις τοῦ θεοῦ, ἡ σὺν ἐμοι. 


5. ᾿Εξεχύθη χάρις ἐν χείλεσί σου διὰ τοῦτο 
εὐλόγησέ σε ὁ θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα. Ὀέγραπται àv 
τῷ Εὐαγγελίῷ, ὅτι Εθαύμαξον ἐπὶ τοῖς λόγοις τῆς 
χάριτος τοῖς ἐκπορευομένοις διὰ στόματος αὐτοῦ. 
Διόπερ ἐμφαντικῶς ὁ ψαλμὸς, τὸ πλῆθος τῆς χάρίτος 
τῶν πλρὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ῥημάτων παραστῆσαι 
βουλόμενος, Ἐξεχύθη Χάρις ἓν τοῖς χείλεσί σου, 
εἶπε, διὰ τὸ ἄφθονον τῆς ἓν τῷ λόγῳ Ὑάριτος. Εὐλό- 
γησέ σε, φησὶν. ὁ θεὸς εἰς τὸν αἰῶνα. Δῆλον ὃδ, ὅτι 
bmi τὸ ἀνθρώπινον χρλ ἀναφέρεσθαι ταῦτα, καθὰ 
προχήπτει σοφἰᾳ καὶ ἡλικίφ καὶ χάριτι. Κατὰ τοῦ- 


το (71) δήλον, ὅτι καὶ ἆθλον ἀνδραγαθημάτων αὐτῷ C 


νοοῦμεν δεδόσθαι τὴν χάριν, "Όμοιον δὲ τούτῳ xb 
Ἠγαπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίσησας ἀνομίαν * 
διὰ τοῦτο ἔχρισε σε ὁ θεὸς, ὁ θεὸς σου, ἔλαιον 
ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς µετόχους σου. Ὦ παρα- 
πλήσιὀν ἔστι καὶ τὸ Φιλιππησίοις παρὰ Παύλου γρα- 
φὲν, ὅτι ᾿ΤΕταπείρωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήχοος 
µέχρι θχνάτοω, θχνάτου δὶ σταυρού, διὸ καὶ 6 
Orb, αὐτὸν ὑπερύφωσεν. ώστε ὅδηλον (12), ὅτι 
ταῦτα περὶ τοῦ xatd τὸν Σωτῆρα ἆ-θρώπου λέγεται * 
5 ine ἡ ᾿Εκκλησία σῶμά ἐστι τοῦ Κυρίου, xal 
αὑτὸς κεφχλὴ τῆς ᾿Εκχλησίας * ὥσπερ ἀποδεδωκαμεν 


obediatur fidei 48. Et rursus : Abundantius illis 
omnibus laboravi; non ego autem,sed gratia Dei, 
qua est mecum 49, 

9. Diffusa estgralia in labiis tuis : propterea be- 
nedixit te Deus in eternum. Scriptum est in Evan- 
gelio, quod Mirabantur in verbis gratie, qua proce- 
debant de ore ipsius 50, Quamobrem significanter 
multitudinem gratie verborumDomini nostriosten- 
dere volens psalmus, Diffusa est,inquit, gratia in 
labiis (uis,obgralize qua in sermone est exuberan- 
tem copiam. Benedixit te Deus,inquit,in eternum. 
Palamestautem hac ad humanitatem referri,qua- 
tenus proficit sapientia et eate et gratia 9; secun- 
dum quam, intelligimus gratiam quoque ceu prz»- 
clarorum facinerum premium ei datam fuisse. 
Hujus 165 autem simile est illud 5 : Dilezisti 
justitiam, et odisti iniquitatem ; proplerea unzil 
te Deus, Deus tuus oleo lotitie pro. consortibus 
tuis.Cui affine est et illud Philippensibus a Paulo 
scriptum: Husiliavit semetipsum factus obediens 
usque ad morlem, mortem autem crucis, propter 
quod el Deusexaltavit illum 9.Quare liquet isthaec 
de Salvatore ut homine dici : aut quoniam Ecclesia 
corpus est Domini,el ipse caput Ecclesi: : quem- 
admodum ccelestis verbi ministros labia esse 
Christi diximus (uti erat Paulus in se ipso habens 


χείλη εἶναι τοῦ Χριστοῦ τοὺς ὑπηρετουμένους τῷ οὗ: Christum loquentem 54, el si quis illi par virtute 
ῥανίῳ λόγῳ (ὥσπερ Παῦλος ἓν ἑαυτῷ ἔχων (73) τὸν est): sic etiam reliqua corporis Christi mem- 
Χριστὸν λαλοῦντα, καὶ εἴ τις ἐκείνῳ τὴν ἀρετὴν  brasumusquotquot credidimus.Si quis ergo datam 
παραπλήσιος * οὕτω καὶ τὰ λοιπὰ µέλη τοῦ σώµα- ο Ecclesim benedictionem ad Dominum retulerit, is 
τος τοῦ Χριστοῦ, οἱ καθεῖς τῶν πεπιστευκότων — neutiquam aberraverit. Illud itaque, Benedizit te 
ἐσμέν. Tiv οὖν «p ᾿ἘΕκκλησίᾳ΄ διδοµένην εὐλογίαν — Deus, id est, membra tua, et corpus tuum imple- 
ἐπὶ τὸν Κύριον ὁ ἀναφέρων οὐχ ἁμαρτήσει (74). Τὸ vit bonis suis, in c&tornum, hoc est, in infinitum. 
oUv, Εὐλόγησέ σε ὁ θεὸς, τουτέστι, Τὰ µέλη τὰ cà  VERS.4,5.Accingere gladio luo super femur luum, 
καὶ τὸ σῶμα τὸ σὺν ἐπλήρωσε τῶν παρ ἑαυτοῦ &ya-  potentissime. Specie tua et. pulchritudine tua. 


44 [Cor.1,21. 45 Galat. xr, 14. 49 I Cor. n, 12, 19. 4? Luc. x, 16. 48 Rom. 1, δ. 49 [ Cor. 
xv, 10. 50 Luc. iv, 22. S! Luc. ir 59. 583 Vers. 8. 5S Philipp. 11, 8, 9. S& ID Cor. xni, 3. 


(70) Editio Basil. et quatuor mss. &voyóv, Edi- (79) Reg. tertius ὅθεν ὅᾗλον, 
tio vero Paris. et tres mss. ἐπαγωγόν, Mox editio — (73) Ita multi mss. cum editioue Basil.At editio 
Basil. et sez mss, ὀλκὸν ἔχει. Editio Paris. Εφολκὸν — Paris. o ἐν αὐτῷ Ey wv, 
ἔχει. (74) Reg. tertius o5y ἁμαρτήσεις. Alii duo mss. 
(11) Colb. primus καθ) 5. Statim quatuor mas. οὐχ ἁμαρτήσῃ. Editi vero cum Regiis quarto et 
τούτῳ τό. Editi τοῦτο τῷ. sexto οὐχ ἁμαρτήσει. 





309 


sermonem Dei,ut carni conjungatur : qui est Effi- 
caz et penetrantior omni gladio ancipiti,et pertin- 
gens usque ad divisionem anime simul acspiritus, 
compagumqueet medullarum,et discretor cogitatio- 
num et intentionum cordis 55. Femur enim actionis 
ad generationem pertinentis symbolum est Πα 
enim,inquit ,anímo,quaegressa sunt de femore Ja- 
cob 56.Quemadmodum igitur vita est,et via,et pa- 
nis et vitis, et vera lux 57 ; atque aliis innumeris 
modis Dominus noster Jesus Christus nominatur : 
sic et gladius partem animse alffectui inservientem 
dividens, et modus concupiscenti» mortiflcans. 
Deinde, quia Deus verbum sese carnis infirmitati 
conjuncturus erat, pulchre additur, Potentiesime ; 


S. BASILII MAGNI 
Arbitramur itaque illnd tropice referri ad vivum Αθῶν sl; τὸν αἰῶνα, τουτέστιν͵ 


εἷς τὸ ἀπέρανιν. 
Περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν μηρὀν co, 
δυνατἑ. Τὰ ὁἁὠραιότητί σου καὶ τῷ κάλλει co. 
Ἠγούμεθα τοίνυν τροπικῶς ἀναφέρεσθαι εἷς τὸν 
ζῶντα τοὺ θεοῦ λόγον, ὥστε συνάπτεσθχι cj capu, 
ὅς ἔστιν ᾿Ενεργὴς καὶ τοµώτερος, ὑπὶρ πᾶσαν ui- 
χαιραν δίστοµον, καὶ διικνούµενος ἄχρι μερισμῶ 
ψυχῆς τε xai πνεύματος, ἁρμῶν τε καὶ μνελῶν, 
καὶ κριτικὸς ἐνθυμήσεων καὶ ἐἑννοιῶν καρᾶας, 
Διότι ὃ μηρὺς σύμθολόν ἐστι τῆς κατὰ τὴν Τένεσιν 
ἐνεργείας, Αὗτεχι γὰρ, φᾳησὶν, al ψυχαὶ αἱ ἐξελθο- 
σαι ἐκ τῶν μηρῶν Ἰαχώθ. Ως οὖν ζωή lxv, xal 
ὁδὸς, xai ἄρτος, καὶ ἄμπελος, xal ἀληθινὸν φῶς, xil 
ἄλλα μυρία ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοὺῦς Χριστὸς ὀνομάτε- 
ται οὕτω καὶ µάχαιρα διακτέµνουσα τὸ παθηταον 


quippe illud est potentie maxime argumentum, pg µέρος τῆς φυχῆς, καὶ νεκροῦσκ τὰ mob; imum 


posse Deum in humana natura esse. Nam coeli ac 
terre conformatio,et maris et aeris et maximorum 
elementorum generatio,et si quid supra mundum, 
aut si quid subtus terram intelligitur, non tam Dei 
Verbi commendat potentiam, quam Incarnationis 
dispensatio, et illa ad humilitatem et infirmitatem 
naturae humana demissio.Specie Iua et pulchritudi- 
ne (ua. Species a pulchritudine differt. (d enim 
speciosumdicitur,quod completum fuit idoneo ἰδιη- 
pore ad usque propriam maturitatem. Exempli 
causa, illad frumentum speciosum dicitur, quod 
maturum jam est ad messem : atque is vitis fructus 
speciosus est, qui per anni tempestatem coctionem 


propriam ad suam perfectionem comparavit,quique .. 


usui aptus exsistit.Pulchritudo vero concinnitas ea 
est,que in membrorum composilione sita est,efflo- 
rescentem ex segratiam habens. Accingereigitur 
gladio luosuper femur iuum, potentissime.Specie tua, hoc 
est,in plenitudine temporum;el pulchritudine tua, 
videlicet,divinitate qua contemplatione el ratione 
intelligi potest.Il)jud enim vere pu'chruim est, quod 
humanam omnem intelligentiam 164 οἱ potentiam 
excedit,quodque mente sola queas contemplari.No.- 
verunt autem ejus pulchritudinem discipuli,quibus 
privatim parabolas solvebat. Viderunt etiam ipsius 
pulchritudinem Petrus et lilii tonitrui in monte, 
fulgore suo splendorem solis superantem,atque ha- 
biti sunt digni, qui gloriosi ejus adventus exordia 


κινήματα. Εἶτα, ἐπειδὴ μέλλει τῇ ἀσθενείᾳ συνάπτι» 
σθχι τῆς σαρχὸς 6 θεὸς Λόγος, καλῶς πρόσκειτει τὸ, 
Δυνατέ * διότι µεγίστης (75) ἀπόδειειν ἑωνάμεως 
ἔχει τὸ δυνηθῆναι Θεὸν ἐν ἀνθρώπου φύσει γενέσθαι. 
Οὐ γὰρ τοσοῦτον οὐρανοῦ καὶ γῆς σύστασις, xx 
θαλάσσης, καὶ ἀέρος, καὶ τῶν µεγίστων στοιχείων i, 
γένεσις, καὶ εἴ τι ὑπερχόσμιον νοεῖται͵ xal sí τι ἁα- 
τλχθόνιον, τὴν δύναμιν παρίστησι τοῦ Θεοῦ Λόγω, 
ὅσον ἡ περὶ τὴν ἐνανθρώπησιν οἰκωνομία, καὶ ἡ πρὸς 
τὸ ταπεινὸν xal ἀσθενὲς τῆς ἀνθρωπότητος συγκ:- 
τάθασις. ΤΙ ὡὠραιότητί 9ου καὶ τῷ xd) cw. 
Τὸ ὡραῖον τοῦ κάλλους διαφέρει (76) ΄ ὅτι τὸ μὲ» 
ὡραῖον λέγεται τὸ συµπεπληρωμενον el; τὸν ἐπιτί- 
δειον καιρὸν πρὸς τὴν οἰκείαν ἀκμήν * ὡς ὡραῖος ὁ 
σῖτος, Ó ὥριμος ἤδη πρὸς θερισµόν * καὶ ὡραῖας o 
καρπὸς τῆς ἀμπέλου, ὁ τὴν οἰκείαν πέψιν εἷς τι- 
λείώσιν ἑαυτοῦ διὰ τῆς τοῦ ἔτους ὤρας ἀπολαθὼν, 
και Ἐπιτήδειος εἰς ἀπόλαυσιν ' κάλλος δέ (17) ἐστι το 
ἓν τῇ συνθέσει τῶν μελῶν εὐάρμοστον ἐπανθοῦσαν 
αὐτῷ την χάριν ἔχον, Περίζωσαι οὖν τὴν ῥομφαίτν 
σου ἐπὶ τὸν µπηρόὀν σου, δυνατέ, Τῇ ὡραιότητί 
σου, τουτέστιν, ἐν τῷ πληρώματι τῶν καιρών χαὶ 
τῷ καλλει ccu, τῇ θεωρητῇ (78) καὶ νοητῇ θεότητι, 
Ἔκετνο γὰρ τὸ ὄντως χαλὺν, τὸ κατάληψιν πᾶσαν 
ἀνθρωπίνην καὶ δύναμιν ὑπερθαῖνου, καὶ διανοίᾳ μόνη 
θεωρητόν. Καὶ ἐγνώριζον αὑτοῦ τὸ κάλλος οἱ µαθη” 
val, otc ἐπέλυε τὰς παριθολὰς κατ ἰδίαν. Εἶδο, δὲ (79) 
αὐτοῦ τὸ κάλλος lléxpoq καὶ ol υἱωὶ τῆς βροντῆς ἐν 


oculis perciperent 58.EL Intende,inquit,e( prospere Ὀ τῷ ot, ὑπερλάμπον τὴν τοῦ ἆλιου λαμπρότητα, 


procede, el regna. Hoc est, hominum curam per 
carnem aggressus, impende diligentiam summ :m 
constantemque et nunquam deficientem. Hoc enim 
viam cursumque praebebit prsedieationi, et omnes 
tuo subjiciet imperio. Neque vero illud nobis inso- 


καὶ τὰ προοίµια τῆς ἑνδόξου αὐτου παρωωσίας ὀφθαλ- 
µοῖς λαδεῖν κατηξιώθησαν, Καὶ ᾿Έντεινον (80), 
φησὶ, καὶ κ«ατευοδοῦ, καὶ βασίλευε. ΊΤουτέστν, 
Αρξάμενος της τῶν ἀνθρώπω, διὰ σαρχὺς ἔπιμε- 
λείας, σύντονον xal Otapx καὶ µηδέποτε ὑπεχλυομέ- 


55 Hebr. 1v, 12. 56 Exod. 1, 5... 57 Joan. xiv, 6: vi, 81; xv, 4,5; 1, 9. 58 Matth, xvii, 19; Il 


Petr. 1, 16, 47. 


(15) Regii secundus,quartus et sextus cum Colb. 
quinto et cum editione Dasil. µεγίστην, marximum 
olentis argumentum. Editio vero Paris.cum Col- 
rtinis sexto et septimo διότι µεγίστης, rectius. 
(76) Reg. tertius τὸ ὡραῖον τοῦ καλοῦ διαφέρει, 
(77) Reg. tertius καλὸν δέ, Statim idem codex 
μελῶν εὐάρεστον, Alii mss. cum editis εὐάρμο- 
ατον. 


(78) Ita Colbertini primus, quintus οἱ sextus 
cum Regiis secundo et sexto, bene. Editi et Reg. 
quartus Oecpntuxm. 

(79) Sic mss. At editio Paris. sió« ὁ:. Reg. se- 
cundus fusius Εἶδον δὲ αὐτοῦ τὸ κάλλος οἱ puaintzt 
Πέτρος xai oi, etc. 

(80) Reg. secundus xai ἕντεινε, Reg. tertius ἔν- 


τειναι. 








401 


HOMILIA IN PSALMUM XLIV. 


402 


νην ποιοῦ τὴν ἐπιμέλειαν. Τοῦτο γὰρ 600v καὶ ὃρό- Alens esse videatur, quod imperative dictum sit, 


pov παρέξει τῷ ακηρύγματι, καὶ πάντας ὑποτάξει τῇ 
βασιλείᾳ σου. Μὴ ξενιζέτω δὲ ἡμᾶς τὸ προστατικῶς 
λέχεσθαι τὸ, Κατευοδοῦ , διὰ τὴν συνήθειαν τῆς 
Γραφῆς οὕτως εὰὶ σχηματιζούσης τὰ εὐκτικά, Γενη- 
θήτω γὰρ τὸ θέλημό σου, ἀντὶ τοῦ, γενηθείη) κα), 
Ἐλθετω Ἡ βἀσιλεία σου, ἀντὶ τοῦ, ἕλθοι (81). 

6. "Evexsv ἀληθείας xai πραότητος καὶ δικχιο- 
σύνης καὶ ὁδηγήσει σε θαυμαστῶς d δεξχιά σου 
Πάλιν ὁ λόγος ὁμοίως ἔσχημάτισταϊ, ὠσπερεὶ μισθὸν 
ταῦτα λαμθάνοντος τοῦ Κυρίου , τὸ κἁατευοδοῦσθαι 
καὶ βασιλεύειν, Οπὶρ ἀληθείας , χάὶ πραότητος, 
καὶ δικαιοσύνης, Ast δὲ οὕτω νοεῖν ὅτι ἔπειδη τῷ 
Ψεύδει προδιέστραπτχι τὰ ἀνθρώπινα, ἵνα ἐπισπείρῃς 
τὴν ἀλήθειαν, βασιλευε iv τοῖς ἀνθρώποις τοῖς βατι- 


ΒΓΟΝΡΕΤΕ procede ,cum ea ηυΦορίαηίυς,5ΘθΓΠΡΟΓ hoc 
modo figurar e Scriptura soleat. Nimirum, Fíat vo- 
luntas (na 99, pro, utinam fiat. ltem : Advenial re- 
gnum tuum 9, pro, utinam adveniat. 


6. Propter veritatem,et mansuetudinem et jusii- 
tiam;et deducet te mirabiliter dextera tua. Rursus 
hic sermo figuratus est, perinde ac si Dominus 
mercedis loco accipiat illa,prospere procedere, et 
regnare.nempe, propter veritatem.el mansuetudi- 
nem,el justitium.Oportet autem intelligere hoc mo- 
do : quoniam res humana inversa» suut inendacio, 
utseras veritatein,regna in hominibus peccato eub- 


λευομένοις ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας' οὐ γὰρ εἶ ἡ ἀλήθεια, g jectis : tu enim esipsa veritas. Et, Propter man- 


Kat, "Evextv. πρχότητος, ivx τῷ κατὰ σὲ ὑποδεί- 
γματι πάντες εἰς ἐπιείχειχ» καὶ χρηστότητα προαχθώ- 
σι (82). Aib καὶ ὁ Κύριος ἔλεγε. Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, 
ὅτι πρᾶός slut καὶ ταπεινὸς τῇ Χαχρδίᾳ. Καὶ ἀπό- 
δειξιν παρείχετο τῆς πραότητος im! αὐτῶν τῶν 
ἔργων) λοιδορούµενος, ἐσιώπα, μαστ'ζόμενος , Ἀνεί- 
χετο. Kal ὁδηγήσει σε θαυμαστῶς à Den cov 
Οὐχὶ στῦλος νεγέλης, οὐδὲ φωτισμὸς πυριὸς, ἀλλ) 
αὐτὴ $ δεξιά σου. Τὰ βέλη σου ἠκονημένα, ὃυ- 
-ατέ (83). Βέλη τοῦ ὀυνατοῦ ἡχονημένα ἑστὶν ol εὖ- 
στοχοι λυγὸι, οἱ κααθικνούμενοι ες Χχρδίας τῶν 
ἀκροωμένων, βᾶλλοντες καὶ τιτρώσχοντες τὰς εὖαι- 
σθήτους ψυχάς. Λύγοι γὰρ, φηαὶ, σοφῶν ὡς τὰ βού- 
xtv:px. Διὸ καὶ b Ψαλμῳδὸς ῥωσθήναί πονε ἀπὸ 
τῶν δολερὼν τῶν κατὰ τὴν γενεὰν αὐτού εὐχόμενος, 
elc θεραπείαν γλώσσης δολίχς τὰ βέλη τοῦ ὀυνατοῦ 
Ἀχονημένα ζητει. Ἐπιζιτεί O8 xal τοὺς ἄνθρακας 
παρεῖναι τοὺς ἐρημικοὺς ὥστε ὅσων ἂν αἳ καθ- 
ἆψηται ριὰ τὴν πώρωσιν τῆς καρδίχς τὰ λογικὰ βέλη. 
τούτοις ἑτοίμην εἶνχι τὴν κόλασιν, fjv καὶ ἐρημικοὺς 
ἄνθρακας προσηγόρευσεν. "Όσοι γὰρ ἐρήμους τοῦ 
θεοῦ κατέστησαν ἑχυτοὺς, τούτοις ἀναγκαῖος ὁ εὖτρε- 
πισμὲς τῶν ἐρημικών ἀνθράκων, Νῦν οὖν Τὰ βέλη 
σου ἠχονημένα, Ἐκ τούτων τῶν τῶν βελῶν τιτρώσκον- 
ται al παραδεξάµενχι την πίστιν ψυμαὶ, «xi εἰς τὴν 
ἄχκραν τῷ θεοῦ ἀγάπην ἐκκαυθεῖσαι λέγουσι παρλ- 
πλησίως τῇ νύμµφῃ τὸ, Τετρωµένη ἀγάπης ἐγώ slut, 
ῬΑνεχδιήγητον δὲ καὶ ἆῤῥητον τὸ τοῦ λόγο» κάλλος, 
xxi ἡ τῆς σοφίας ὡραιότης, xal à τοῦ Θεοῦ iv τῇ 
εἰχόνι αὐτοῦ µορφή. Maxáptot οὖν, οἱ τοῦ ἀληθινοῦ 
κάλλους φιλοθεάµονες, Οἱονεὶ γὰρ προσδεθέντες αὐτῷ 
διὰ τῆς ἀγάπης, καὶ τὸν ἐπουράνιον καὶ μακαριστὸν 
ἐρῶντες ἔρωτα, ἐπιλανθάνονται μὲν οἰχείων καὶ φί- 
λων. ἐπιλανθάνονται δὲ οἴκω καὶ περιουσίας ἁπά- 
σης" ἐκλαθόμενοι δὲ καὶ τῆς σωµατιχῆς εἰς τὸ ἐσθίειν 


suetudinem,ut omnes exemplo tuo ad clementiam 
et bonitatem perducantur. Quamobrem etiam Do- 
minus dicebat: Discite a mequod mitis sum et humi- 
lis corde9!. Quin. et istam mansuetudinem factis 
ipsis ostendit: quippe tacebat conviciis lacessitus: 
flagris c:esus,perferebat. Et deducet le mirubiliter 
dexlera tua.Noncolumna nubis, nonignissplendor, 
sed ipsa dextera tua. VEns. 6. Sugittce (ue acuta, 
potentissime.ÀcuUe potentis sagillze sermones sunt 
appositi ac solertes,qui auditorum pertingunt cor- 
da, feriuntque θἱ sauciant animas seusu facili ac 
prompto praditas. Verba enim,inquit, sapientium, 
sicut stémuli bonum?* Quare et Psalmista a dolosis 
hominibus slalis sue aljquando liberari cupiens, 


C acutas potentis sagittas exquirit,pro lingus dolos 


remedio.Quarit itidem carbones adesse desolato- 
Γ{05 65, ut quos ob callosam cordis duritiem non 
tangunt spirituales sagillze, iis. parentum sit sup- 
pliciuin, quod carbones etiam desolatorios apyella- 
vit.Quicungue enim Deum deseruere,iis ciórbonum 
desolatoriorum apparatus necessarius est. Nunc igi- 
tur Sagitta? tuo acuta, Quee fidera amplexatee sunt 
animao,his sauciantur sagittis;etubisumma in Deum 
charitate exarserint, pariter ac sponsa dicunt: Vul- 
nerata charitaleegosuim 68. Porro verbi pulchritu- 
do,sapientit species,ac Dei inipsius imagine forma 
inexplicabilis est ac ineffabilis.Beatiigitur,qui con- 
templanda vers illius pulchritudinis sunt cupidi. 
Nam veluti huic alligati per dilectionein, coelestem- 
que ct plane beatum amantes amorem, propinquo- 
rum obliscuntur et amicorum : item domus obli- 
viscuntur et opum omnium; imo 163 eliam corpo- 
ralem v dendiet bibendi necessitatem obliti,soli di- 
vinoac puroamoriaffixi sunt.[ntelligereaulem pos- 
sis sagittas aculas eos etiam, qui ad disseminan- 


59 Matth. vi, 10. 90 ibid. δὲ Matth. χι, 29. 63 Eccle. xii, 11. 65 Psal. cxix, 4. θέ Cant. i1, 5. 


(81) Sic quinque mss. cum editione Basil. At 
editio Paris. 6s. Nec ita multo post quinque mss. 
Ὑπὲρ ἀληθείας. Editi "Evexev ἀληθείας. Statum qua- 
tuor mss. cum editione Basil. προσδιέστραπται Edi- 
tio vero Paris. cum Colb. sexto προσδιέστρα- 


"(82 Editi ἀναχθῶσιν.,Αἱ mss.quinque προαχθῶσιν. 


(83) Ita quoque legitur apud LXX,sed vocem ὃυ- 
vaxé non agnoscit Eusebius, nec dubium quin abes- 
se oporteat.Notat enim ΗΙεγοηγιησν ad Suniam, id 
vocabulum redundare, atque e superiore loco ad- 
ditum esse. 


(84) Vox λογικά in aliquibus mss. non reperitur. 


408 


S. BASILII MAGNI 


OW Dt 


AM 


dum in universo orbe Evangelium missisunt;qui, ^ καὶ πίνειν ἀνάγκης, µόνῳ τῷ Oti καὶ καθιρῷ 


quod exacuissent sese,operibus justitie fulgebant, 
et subtiliter in discentium animos irrepebant:nam 
he sagitte quaquaversum premisse, populos,ut se 
submitterent Christo, preparabant. Videtur autem 
mihiisthec sententiaaptius per hyperbaton restitui, 
adeo ut is sit sensus: /ntende,et prospere procede, 
ei regna, εί deducet te mirabililer dextera tua, et 
populi sub te cadent; proplerea quod sagitta tuo 
acuta sunt incorde inimicorum regis. Nullus Deo 
adversarius,aut arrogans, aut superbus subjicit se 
Deo, sed qui fidei obtemperavere. Sagittzeautein, 
eorum qni regis aliquando inimici erant cordibus 
illapsze,ipsos ad veritatis desiderium trahunt,ipsos 
trahunt ad Dominum,ut inimici Dei exsistentes, ei 
per doctrinam reconcilientur. 


προστετήκασιν ἔρωτι. Νοήσεις δὲ ἠκονημένα βέλη xd 
τοὺς ἀποστελλομένους ἐπὶ τὸ (85) ἐπισπείῖραι πάτη 
τῇ οἰκουμένῃ τὸ Εὐαγγέλιον" of, διὰ τὸ ἡκονησθαι, 
ἔλαμπον τοῖς τῆς δικαιοσύνης ἔργοις, xxl λεπτῶς Eni 
τὰς τῶν διδασκοµένων ψυχὰς παρεδύοντο ταῦτα γὰρ 
τὰ βέλη, πανταχοῦ προπεµπόµενα, παρεσ«εύχζε (86) 
τοὺς λαοὺς ὑποκάτω πίπτειν τοῦ Χριστοῦ. Aoxet δέ 
µοι ἀκολουθότερον ἡ λέξις ἀποχκαθίστασθαι δι ὑπερ- 
θαχτοῦ, ὥστε τοιοῦτον εἶναι τὸν νοῦν "Evcsitvov (87) 
καὶ κατευοδοῦ καὶ βασίλευε, καὶ ὁδηγήσει σε ϐΘτυ- 
μαστῶς ἡ δεξιά σου, xxl λαοὶ ὑποκάτω σου πτ- 
σοῦνται τῷ τὰ βέλη σου ἡκονημένα εἶναι bv 
καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως. Οὐδεὶς θεομάχος 
καὶ ἁλαζὼν «καὶ ὑπερήφανος ὑποχατω πίπτει τοῦ 


B θεοῦ, ἀλλ᾽ οἱ τὴν ἐκ πίστεως ὑποταγὴν κἀτοδεξάμενοι, 


Τὰ δὲ βέλη, ταῖς Χαρδίαις ἐμπεσόντα τῶν ποτε ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως, ἕλχει αὐτοὺς εἷς τὸν περὶ τῆς 
ἀληθείας πόθον, ἕλκει αὐτοὺς πρὸς τὺν Κύριον, ὥστε, ἐχθροὺς ὄντας τῷ θεῷ, καταλλαγῆναι αὐτῷ διὰ τῶν 


Ox vu των. 

7 .VEns.1,8.Sedes tua,Deus iu seculum seculi; 
virga rectitudinis virga regni tui. Dilexisti justi- 
tiam et odisti iniquilatem;propterea unzit te Deus, 
Deus tuusoleo letitice pra consortibus tuis.Postea- 
quam ad naturam humanam intentns,m"ltis verbis 
de ea disseruit,nunc orationem et altitudinem glo. 
ri» Unigenit reducit.Sedes *ua, Deus jinquit,in se- 
culum seculi:hoc est regnum tuum ultra secula se 
porrigit, estque omni intelligentia anliqi ius. Et 
pulchre post populorum obedientiam, regni Dei ma- 
gnificentiam celebrat. Virga rectitudinis virga re- 
gni (ui. Quapropter et ei propriam reddit appel- 


1. 'O θρόνος σου, 5 θεὸς, εἷς τὸν alova τοῦ 
αἰῶνος ῥάδδος εὐθύτητος, ἡ ῥράθδος της βαι- 
λείας σου. ἸἩγάπησας δικαιοσύνην καὶ ἐμίση- 
σας ἀνομίαν' διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Orbe, ὁ θεός 
σου, ἔλαιον ἀγιαλλιάσεως παρὰ τοὺς µετόχους 
σου. Ἐπειδλ πυλλὰ mob; τὸ ἀνθρώπινον ἀνατεινό- 
µενος διελέχθη, ἀπαγάχει vov ἐπὶ τὰ ὕψη της περὶ 
τοῦ Μονογενοῦς δόξης τὸν λόγον, ὍὉ θρόνος cou, 
φησὶν, ὁ θεὸς, εἷς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος τουτ- 
ἐστίν, d, βασιλεία σου ἐπέκεινα τῶν αἰώνων, xd 
Ἐννοίας πάσης ἐστὶ πρεσθυτέρχ. Kal καλῶς μετὰ τὴν 
τῶν adv ὑποταγὴν τὸ μεγαλοπρεπὲς τῆς βτσι- 


tationem,ipsum clare appellans Deum : Sedes tua, C λείας (868) τοῦ Θεοῦ ἀνυμνετ. ᾿Ράθλος εὐθύτητος ἡ 


Deus. Castigatrix est virga Dei : αυ dum castigat, 
recta, non perversa judicia profert. Quamobrem 
virga rectitudinis virga regni ipsius nuncupata est. 
$i ením dereliquerint filii ejus legem meam,et {η 
judiciis meis non ambulaverint; visitabo in virga 
iniquitates ipsorum 9». Vides jwstum Dei judicium? 
Non in quoslibet utitur, sed in peccatores.Hzc au- 
temet consolationis virga dicitur: Virga entm,in- 
quit,e/ baculus (uus ipsa me conasolata sunt 9, Est 
et hac virga contritionis. Reges eos in virga ferrea, 


lanquam vas figuli confringes eos! .Confringuntur 


autem terrea ac lulea,gratia eorum qui reguntur; 
quemadmodum etiam traduntur Jn interitum car- 
nis ut spiritus salvus sil 85. 


Q260o; τῆς βασιλείας σου. Διὰ τοῦτο xal ἀπέλωχεν 
αὐτῷ τὴν ἰδίαν προσηγορίαν, σαφῶς αὐτὸν ἆνγν- 
ῥεύσας Θεόν 'O θρόνος σον, 56 θεός, Πχιδευτική 
τίς ἔστιν ἡ ῥάθδος τοῦ Oto) παιδεύουσα δὲ, εὐθείας 
καὶ οὗ παρατετραµµένας ἐπάχει τὰς κρίσεις. Aud 
τοῦτο ῥᾳάθδος εὐθύτητος ἡ ράόδος τῆς βασιλείας x» 
τοῦ προσηγόρευται. Εὰν γὰρ ἐγκατφλίπωσιν οἱ 
υἱοὶ «τοῦ τὸν νόµον µου, χαὶ (89) τοῖς χρἰµασί 
µου μὴ πορευθῶσιν, ἐπισχέψομαι iv µῥάθδρ τὰς 
ἀνομίας αὐτῶν. ᾿Ορᾷς τὴν δικαίχν χκρίσιν τοῦ Oto); 
Οὖκ ἐπὶ τῶν τοχόντων χρῆται, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῶν ἆμαρ- 
τανόντων. Αὔττ, Ob καὶ παρακλήσεως λέγεται ῥάδδος 
'H ῥάδδος Ὑάρ σου, φησὶ, καὶ ἡ βακτηρία σου, 


Ὁ αὗταί µε παρεκάλεσαν Αὕτη καὶ συντοιμμοῦ 


ῥάθδος, Ποιμανεῖς γὰρ αὐτοὺς bv ῥᾷθλῳ σιδηρᾷ, ὡς σκεῦος χεραµέως (00) αυντρίψεις αὐτούς. Συντρίδεται δὲ xà 
χοϊνὰ καὶ πήλινα ἐπ εὐεργεσίᾳ τῶν ποιμαινομένων * xa0b xal παρχδίδοτχι Eic ὄλεθρον της σαρχὸς, ἵνα e 


πνεῦμα Gun. 


8.Proptereaunzit te Deus, Deus tuusoleo letitice 
pro conso tibus tuis.Quoniam par erat ut lypicum 


65 Psal. Lxxxvii, 31, 9δ. 90 Psal. xxi, 4. 


C Alii mss. ἐπὶ τῷ. Alii ἐπὶ «o. 
(86) Colb. primus παρασκευάζε). 
ον Reg. secundus ἔντεινε, 


88) Ita msss. sex. Illud, τῆς βασιλειας. desidera- 


batur in editis. 


8. Διὰ τοῦτο τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ θεὸς, ὁ Θεός, σου, 
ἔλαιον ἁγαλλιάσεως παρά τοὺς μετόχους σου. 


6? Psal. 11,9. 68 [ Cor. v, 5. 


quarus cum Colb. primo, bene. Editio Paris. cum 
lb. sexto υἱοί σου τὸν xal, filii tui. DE 

(90) Illu, «εραµέως,ἀθθδί in editione Parisienst: 
sed reperitur in quatuor mss. et in editione Dasil. 
in qua pro σκεῦος legitur σκεύη. Nec ita multo pos! 


(89)Siceditio Basil. et Regii socundus,tert'us et duo mss. cum editione Basil. παραδίδονται. 














405 


HOMILIA IN PSALMUM XLIV. 





40€ 


᾿Επειδὴ ἔδει σχηματίσαι τὸ τυπικὸν χρίσμα, καὶ τοὺς A chrisma typicos tum pontiflcestum reges adumbra- 


τυπικοὺς ἁρχιερέας xal βασιλέας, ἐχρίσθη τῷ ἆλη- 
θινῳ χρίσµατι ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου, τῇ τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος εἰς αὐτῖν ἐπιδημίχ, ὅπερ ἀγαλλιάσεως 
ἔλπιον προσηγόρευται. ᾿Εχρίσθη δὲ παρὰ τοὺς µετ- 
όχόυς αὐτοῦ * “ουτέστιν, ὑπὲρ πάντας ἀνθρῶπους 
τοὺς µετέκ(οντας τοῦ Χριστοῦ Διότι ᾖἘχείνοις μὲν 
µεριχή τις ἑδίδοτο Πνεύματος κοινωνία, bmi δὲ τὸν 
Ἐἱὸν τοῦ Θεοῦ κατελθὸν τὸ Πνεὺμᾶ τὸ ἅγιον, ὥς 
φησιν Ἰωάννης, Εμεινεν ἐπ αὐτόν, Καλῶς i 
ἀγαλλιάσεως ᾖἔλχιο) τὸ Πνεῦμα προσαχορεύεται, 
ἐπειδὴ καὶ εἷς τῶν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἁγίου γεωρ- 
Ὑουμένων καρπῶν ἔστιν ἡ χαρά. ᾿Ἐπειδὴ δὲ µικτός 
ἔστιν ὁ περὶ τοῦ Σωτῆρος λόγος διά τε τὴν φύσιν τῆς 
θεότητος, καὶ την οἰχονομίαν της ἐνανθρωπήσεως, 


ret, caro Domini vero chrismate inuncta est, ipso 
sancti Spiritus in eam adventu: quod letitie oleum 
appellatum est. Unctus est autem pra consortibus 
suis, hoc est prz: omnibus hominibus qui Christi 
sunt participes Nam illis quidem aliqua tribueba- 
tur Spiritus communicatio; at veroSpiritus sanctus 
in Dei Filium descendens, utait Joannes, Super 
ipsum mansit 99. RecteautemSpiritus oleum latitize 
nominatur,cum unus ey fructibusquos sanctusSpi- 
ritus producit,gaudium sit 70, 466 Quoniam vero 
mislus est de Servatore sermo, propter divinitatis 
naturam et incarnationis dispensationem, rursus ad 
Dei humanitatem respiciens, ait : Dilezisii justi- 
tiam,el odisti iniquitatem; perinde quasi diceret : 


πάλιν εἰς τὸ ἀνθρώπινον τοῦ θεοῦ ἀποθλέψας, onolv: g Reliqui quidem homines labore exercitioque et at- 


Βγάπησας δικαιοσύνην, καὶ ἐμίμησας ἀνομίαν c 
ἀντὶ τοῦ, Οἱ μὲν λοιποὶ ἄνθρωποι πόὀνῳ xai ἀσκήσει 
καὶ προσοχή πολλάνις κχτηρβοῦσι τὴν πρὸς τὸ καλὸν 
διάθεσι», καὶ τὴν τῶν φχύλων ἀποστροφήν * σοι δὲ 
φυσική τις ἐστι πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἡ οἰκείωσις, xal πρὸς 
τὴν ἀνομίαν ἡ ἀλλοτρίωσις. Καὶ ἡμῖν δὲ (9!) o) 
χαλεπὸν βουληθεῖσιν ἀναλαθεῖν τὴν πρὸς τὴν δικαιοσύ- 
νην ἀγάπην, καὶ τὸ πρὸς τὴν ἀνομίαν µῖτος. Πᾶσαν 
Y&p δύναμιν ὁ θεὸς χρησίµως ἔδωχε τῇ λογικῇ ψυχή * 
ὥσπερ τὴν τοῦ ἀγαπᾷν, οὕτω καὶ τὴν τοῦ μισεῖν * 
λόγῳ εὐθονόμενοι ἀγαπῶμεν μὲν τὴν ἀρετὴν, μισῶ- 
μεν δὲ τὴ» Χχχιαν. ᾿ Ἔστι γάρ ποτε καὶ ἐπχινετῶς τῷ 


ef 
'VX 


tentione plerumque virtutis habitum assequuntur, 
abhor:entque;za vitiis; tibi vero naturalis quaedam 
est cum bono conjunctio ac necessitudo, aliena- 
lioque ab iniquitate.Quinetiam nobis, si volumus, 
difficile non est amorem  justitis, et iniquitatis 
odium suscipere. Omnem enim facultatem rationali 
animz utiliter dedit Deus ; ut amoris, ita quoque 
odii : ut ratione directi diligamus virtutem, odio 
vero habeamus iniquitatem. Licet enim aliquando 
etiam laudabiliter odio uti. Nonneeos qui oderunt 
le, Domine,odio habut,et super inimicos tuos tabe- 
scebam ? Perfecto odio oderam illos Ἡ. 


μίσει χρήσχσθαι., Οὐχὶ τοὺς μισοῦντας σε, Κύριε, ἐμίσησα, καὶ ἐπὶ τούς ἐχθρούς σου ἐξετηκόμην (02) ; Τέλειον 


µῖσος ἐμίσουν αὐτούς. 


9. Σμµύρνα καὶ στακτὴ καὶ κασσία ἀπὸ τῶνίμα-σ — 9.VERs. 0, 10. Myrrha et gutta et casia a vesti- 


τίων so) ἀπὸ βάρεων ἐλεφαντίνων, ἐξ ὧν εὕφρα- 
νάν σε θυγατέρες βχσιλέων iv τῇ tu cgo». Ὑπο- 
καταθαίνων ἀκοληύθως ὁ πρυφητικὸς λάγος, xal mà: 
τοῖς χατὰ την οἰκονομίαν ποοεπιδαλὼν, τῷ ἐνατενισμῷ 
τοῦ Πνεύματος (90) τοῦ ἀποκαλύπτοντος αὐτῷ τὰ 
χρυπτὰ, Άλθεν ἐπὶ τὸ πάθος * Σμύρνα γὰρ, φησὶ, 
καὶ στακτὴ καὶ κασσία ἀπὸ τῶν ἱματίων σου. 'H 
μὲν oüv σµύρια ὅτι ταφΏς ket σύμθολον, xal ὁ εὖ- 
αγγελιστῆης ἡμᾶς Ἰωάννης ἑδίδαξεν, εἰπὼ», ὑπὸ Ἰω- 
σηφ τοῦ ᾿Αριμαθαίω ἐντεταφιάσθχι μετὰ σμύρνης 
καὶ ἀλόης. 'H δὲ στακτὴ καὶ αὐτὴ σµύρνης ἐσ"ὶν 
εἶδος τὸ )επτότατον. ἸἘκθλιθέντος γὰρ τοῦ ἀρώμα- 
τος; ὅσον μὲν αὐτοῦ ῥυτὸν, εἷς τὴν στακτὴν ἀπομερί- 
ζεται τὸ δὲ παχύτερον (94) ἀπομένον σμύρνα προσα- 


69 Joan 1, 32. 30 Gal. v, 22 


71 Psal. cxxxviluj, 21, 22. 


mentis tuis a domibus eburneis, ez quibus delectaverunt 
le fili reguiv. $n honore (uo. Propheticus sermo 
paulatim ordine descendens, ac prius ea omnia 
quz ad incarnationis dispensationem attinent, pro- 
secutus, vehementi quodam Spiritus ei occulta re- 
velantis afflatu, venit ad passionem: MyrrAa enim, 
inquit, et gulla et casia « vestimentis tuis. Quod 
quidem myrrha symbolum sit sepulturz, etiam 
evengelista Joannes nos docuit, qui dical eum a 
Joseph abArimathzea cum myrrha et aloe sepultum 
esse 72, (uita vero etiam ipsa myrrha species est 
lenuissima. Postquam enim contusum est aroma, 
quidquid in eo est liquidi, in guttam separatur, 
quod crassius superest, myrrha appellatur. Itaque 


13 Joan. xix, 39. 


(91) Vocula δέ abest abeditione Basil. et ab ali- ^ ita nihil vetare videtur quominus de illo priore, 


quibus mss. 

(92) ΠΙΑ, καὶ ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς σου ἐξετηκόμην, 
addita fuisse editioni Basil. ex Oliv. et Anglic.do- 
cel vir peritissimus Ducseus.Notat tamen idem ille 
legi in Oliv. ἐπὶ τοῖς ἔχθροῖς σου, non,ut in vulgatis 
libris, ἐπὶ τοὺς ἐγθρούς σου. Ea autem que vidi- 
mus exemplaria non conveniunt inter se [n aliis 
enim verba illa, xai ἐπὶ τούς, elc.. reperiuntur 
juidem : sed in aliis non paucis desiderat tur Ibi- 

em post illa, ἐμίσουν x5:o5;, scriptum invenitur 
in Colbertinis primo et sexto εἰς ἐκθροὺς ἐγένοντό 
pot, Znimíci facli sunt. mihi. Scd quemadmo?um 
ultimum illud, εἰς ἐχθρους ἐγένοντό μοι, credi po- 
est ex Bibliis adjectum fuisse ab aliquo librario : 


καὶ bri τοὺς ἔχθρους ἐξετηχόμην, idem quoque sen- 
liamus. Utut hac sunt, nihil quidquam in contextu 
mutavimus. Quod enim addendum judicavit is, 
quem modo dixi, vir eruditissimus, id sine certo 
argumento expungi debere non putamus. 

(95) Vehementem quemdamSpiritusafflatum voce 
ἐνατενισμῷ significari obscurum non est. Verterat 
interp: es vetus, Spiritus intentione,non alio qui- 
dem, puto, sensu : sed ambigue et improprie. TQ . 
ἀτενισμῷ τοῦ Πνεύματος.  Vertendum — videtur, 
accepta a spiritu contemplatione. M^naAN. 

(94) Editi 345. At quinque mss. 7; 3:tpo».Sta- 
tim editi ἀποπνέει μέν, Vocula μέν deest in mss. 
non paucis. 








NES S 


407 S. BASILII MAGNI 406 
Christi bonus odor myrrham quidem spirat, ob A γορεύεται. Οὐχοῦν καὶ ἀποπνέει ἡ τοῦ Χριατοῦ εὐωδία, 


passionem : guttam vero, quod non immobilis nec 
otiosus aut inefficax permanserit tribus illis diebus 
ac noctibus,sed in infernum descenderit,ob resur- 
rectionis dispensationem, ut omnia quz ad se 
spectabant expleret. Casiam tandem spirat, quod 
casia cortex est tenuissimus, et bene olens, ligno- 
sum obtendens calamum. Fortassis igitur crucis 
passionem gratia universe» creature susceptam 
alte nobis ac sapienter per casie nomen innuit 
Scriptura. Habes ergo myrrham ob sepulturam, 
guttam ob descensum ad inferos (quandoquidem 
omnis deorsum fertur), casiam vero, ob carnis in 
ligno dispensationem.Ex hac autem causa Delecta- 
veruntjnquit,te filie regum in honore tuo. Quee 
vero fuerint filie regum nisi generose magnaeque 
et regio animae? qua propter hanc ad humana de- 
missionem Christum cognoscentes, ipsum delecta- 
verunt in honore,in vera fide et charitate perfecta, 
gloriam divinitati ejus dantes. Ail autem hzc aro- 
mata non parce adesse Christi vestimentis (haec est 
sermonum parabola et dogmatum 167 apparatus), 
sed atolistedificiis afferri. Domosenim dicit edificia 
maxitna, eaque ex ebore constructa : divitem illam 
Christierga mundum dilectionem edocente, opinor, 
Propheta. Astitil regina a dextris tuis ín vestitu 
deaurato, circumdata varielate. De Ecclesia jam 
verba facit,de qua in Cantico didicimus 7$, qued 
una sit perfecta Christi columba,qus eos qui bonis 


operibus conspicui sunt,ad dextram Christi sedem ς 


admittit,segregans ipsos a pravis,sicut pastor se- 
gregat oves ab haedis 74. Astat igitur regina, anima 
videlicet sponsali Verbo copulata,peccati imperio 
haud subjecta,sed regni Christi particeps, a dextris 
Salvatoris in vestitu deaurato,hoc esl, in spiritua- 
libus dogmatibus, iisque intertextis oc variegalis : 
quippe quà venuste et religiose se ipsa exornet. 
Quoniam autem non unius speciei sunl dogmata, 
sed diversa variaque, morales ac naturales et mys- 
σος sermones complectentia, idcirco Scriptura 
dicit sponse vestitum variegalum esse. 


σμύρνης μὲν διὰ τὸ πάθος, σταχκτης δὲ διὰ τὺ µὴ 
ἀκίνητον μεῖναι μηδὲ ἀνενέργητον ἓν ταῖς τριαὶν 
ἡμέραις καὶ ταῖς τρισὶ νυξὶν, ἀλλὰ κατελθεῖν εἰς δω 
της περὶ τὴν ἀνάστασιν οἰκονομίας ἕνεκεν, ἵνα πλη- 
ρώσῃ ἑαωτοῦ σὰ σύμπαντα, Καασίας Ok ἀποπνέι, 
διότι 5, Κασσία φλοιός τίς ἐστι λεπτότατος καὶ εὐώ- 
δης, ξυλώδει ᾿κάρφει περιτεινόµενος, Μήποτε οὖν 
τοῦ σταυροῦ πάθος, ἐπ᾽ εὐεργεσίᾳ τῆς Χτίσεως πάτης 
παραληφθὲν, βαθέως ἡμῖν xal σοφῶς 6 λόγος διὰ τοῦ 
τῆς χασσίας ὀνόματος παρῃνίξατο. "χεις οὖν σμύ- 
ναν μὲν διὰ τὴν ταφὴν, στακτὴν δὲ διὰ τὴν εἰς δω 
κάθοδον (ἐπειδὴ πᾶσα σταγὼν ἐπὶ τὰ κάτω φέρετε, 
κασσίαν δὲ διὰ τὴν τῆς σαρκὸς τερὶ τὸ ξύλον οἶκονο- 
µίαν. Ἐκ δὲ ταύτης τῆς αἰτίκς Εὔφρανάν σε, φη- 
vl, θυγατέρες βασιλέων iv τῇῃ τιμ σου. θυγατ- 
ρες δὲ βασιλέων τίνες ἂν εἶεν f, εὐγενεῖς καὶ 'αεγάλιι 
καὶ βασιλικαὶ ψυχαί ; αἳ, διὰ τὴν πρὸς τὰ ἀνθρώπινε 
συγκατάθχαιν ἐπιγνοῦσαι τὸν Χριστὸν, εὔφρανα, αὖ- 
τὸν ἐν τῇ vip, ἐν ἀληθιντ πίστει καὶ ἀγάπῃ τελείφ, 
θοξάζουσαι αὑτοῦ τὴν θεότητα, Τὰ δὲ ἀρώματα ταῦ» 
τα οὐ µιχρυλόγως φηοὶ προσεῖναι τοῖς Ἱματίοις τω 
Χριστοῦ (τουτέστιν͵ ἡ παραδολη (98) τῶν λόγων xi 
à τῶν δογµάτω, κατασχευἡ), ἆλλ᾽ ἀπὸ ὅλων τῶν οἱ- 
κοδοµηµάτων Φφέρεσθαι, Βάρεις γὰρ τοὺς µεγίστους 
τῶν οἴκων λεγει (96), καὶ τούτους ξξ ἐλεφαντος εἶναι 
κατασκευασµένωυς, τὸ πλούσιον, οἶμαι, τῆς τοῦ Xp- 
στοῦ πεοὶ τὸν κόσμον ἀγάπης τοῦ προφήτου διδέσκον- 
τος. Ἡαρέστη ἡ βασίλισσα ix δεξιῶν σω, b 
ἱματισμῷ διχχρύῳ περιθεθλημένη, πεποικιλμέ- 
vn. Περὶ τίς Ἐκκλησίας ἤδη διαλέγεται, περὶ fk ἓν 
τῷ ᾿ΑΛσματι µεμαθήκαμεν, ὅτι µία ἐστὶ τελεὶχ τοῦ 
Χριστοῦ περιστερὰ, ἥτις εἷς τὴν δεξιὰν χώραν (97) 
τοῦ Χριστοῦ λαμθάνει τοὺς ἐπ᾽ ἔργοις ἀγαθοῖς Tvo- 
ριζοµένους, διακρίνουσα ἀπὸ τὼν φαύλων, ὥσπερ ὁ 
ποιμὴν διακρίνει τους ἄρνας ἀπὸ τῶν ἐρίφων. Παρ- 
ἱστατχι οὖν Ἡ βασίλισσα, ἡ τῷ νυμφιρῷ Λέγῳ (98) 
καθηρµοσµένη ψυχη, à μὴ βασιλευοµένη ὑπὸ της 
ἁμαρτίας, ἀλλὰ τῆς του Χριστοῦ βασιλείας μετέχου- 
σα, kx δεξιῶν τοῦ Σωτῆρος iv ἱματισμῷ (ay posu" 
τουτέστιν, ἐν δογµασι νοεροῖς καθυφασμένοις χαὶ πε” 


ποιχιλµένοις, σοδαρώς ἑαυτὴν xal ἱεροπρεπῶς κατακοσμοῦσα, Ἐπειδὴ δὲ οὗ µονοειδῆ τά δόγματα, ἀλλὰ ποικίλα 
καὶ πολύτροπα, ἠθιχούς τε καὶ φυσικοὺς xz: τοὺς ἑποπτικοὺς λεγοµένους περιέχοντα λόγους, διὰ τοῦτο πεποι» 


κιλμένον εἶναι τον ἐματισμὸν τῆς νύμφης ὁ λυγος φησίν. 


10 Vins.11,12. Audi, filia,et vide,et inclina au- 
rem (uam,et obliviseere populum tuum,et domum 
patris tui; et concupiscel rex decorem luum: quo- 
niam ipse est Dominus tuus, el adorabunt eum. 


79 Cant. vi, 8. 74 Matth. xxv, 32. 


(95) Combefisius multis probare conatur, pro 
παραθολή legendum esse περιθολή: sed cum editi 
et nostri octo mss.et Catena Corder, vocem παρα- 
θολή constanter preferant,illius conjecturam quan- 
tumvis bonam secuti non sumus. 

(96) Editio Basil. et septem mss. Βάρεις γὰρ οἱ 
μέγιστοι τῶν οἴκων λέγοντει, At editio Paris. el 
Cutena Corder. ut in contextu. 

(97) Rur&us conjicit Combefisius pro δεξιὰν χώ- 
pav legendum esse δεξιὰν χετρα' sed cum hic quo- 


10. "Axoozov, θύγατε, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνο 
τὸ οὓς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου, καὶ τοῦ 
οἴκου τοῦ πατρός σου * καὶ ἐπιθομήσει ὁ βασιλες 
τοῦ κάλλους σου" ὅτι αὐτὸς ἐστι Κύριος σου, καὶ 


que et editi et nostri octo mss.et Catena Corder. 
vulgatam lectionem tueantur, ab ea recedendum 
non putavimus. 

(98) Fecit quidem suo more Combefiaius, ut ali- 
quid mutandum suspicetur: sed hic modestius, 
quam solet. Dubitat igitur num legi debeat wo 
Λόγῳ, Sponso Verbo, pro νυμφικῷ Λόγῳ, Sp 
Verbo. Sed ut alias siepius, ila hic et editi el mss. 
ei adtersantur. 











409 HOMILÍA IN PSALMUM XLIV. 40 


προσκυνήσουσιν αὐτῷ' (99) Προσκαλεῖτει τὴν Ἐκ- A Exhortatur Ecclesiam ad audienda servandaque 
κλησίαν ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν καὶ τὴν τήρησιν τῶν προσ-  procepla,eamque sibi ipsa appellatione asciscit in 


τασσοµένων, καὶ πρσοικειοῦται αὐτὴν διὰ τῆς προσ- 
Πγορίας, θυγατέρα αὐτὴν προσαχορεύων (4) * οἱονεὶ 
τεκνοποιούµενης αὐτὴν διὰ τῆς ἀγάπης, "Axousov, 
θύγατερ, καὶ lUe, Διδάσκει αὐτὴν γεγυμνασμένον 
ἔχειν τὸν νοῦν πρὸς θεωρίαν διὰ τοῦ, "10e. Κατανόη- 
σον, φησὶ, τὴν Χτίσιν, καὶ ὠφεληθεῖσα ἀπὸ τῆς κατ) 
αὐτὴν τάξεως, οὕτως ἀνάθαινε πρὸς ιὴν τοῦ κτί- 
σαντος θεωρίαν. Εἶτα κάµπτων αὐτῆς τὸν ὑψηλὸν 
τῆς ἁλαζονείας τράχηλον, Κλῖνόν, mol, τὸ οὓς 
σου. Mi, ἀποδράμῃς πρὸς τοὺς ἔξω μύθους, ἀλλὰ 
χατάδεξαι τὸ ταπεινὸν τῆς iv τῷ εὐχγγελικῷ λόγῳ 
φωνῆς * Κλίνον τὸ οὓς σου πρὸς τὴν (0t διδασκα- 


familiaritatem, illam appellans iliam ; quasi eam 
Sibi pro filia per charitatem adoptasset. Audi, filia, . 
et vide. Docet hoc vcrbo, Vide, Ecclesiam habere 
mentem ad contem;lationem exercitatam. Consi- 
dera, inquit, res creates atque intuitu ordinis illa- 
rum adjuta,ita demum ad ipsiusmet Creatoriscon- 
templationem ascende. Deinde altum superbiz col- 
lum inflectens, Inclina, inquit,aurem tuam.Ne cur- 
ras ad externas fabulas, sed humilem sermonis 
evangelici vocem suscipe : Inclina «urem tuam ad 
hanc doctrinam, ut obliviscare pravarum illarum 
consuetudinum atque paternorum documentorum. 


λίαν, ἵνα ἐπιλάθῃ τῶν μογθηρῶν ἐθῶν ἐκείνων καὶ g Quapropter Oblsviscere populum tuum,et domum 
τῶν πατριγῶν διδαγµάτων (2). Διὸ ᾿Επιλάθου τοῦ patristui.Omnisenim qui facitpeccatam,ex ἀίαδο- 
Ἀποῦ σου, καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός Goo. Ὡᾶς omatus esi75, Abjice,inquit,dzemonum doctrinas, 
γὰρ ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ix τοῦ διαθόλο» vtyév-  obliviscere sacrificiorum, nocturna chorez,fabula- 
νηται. ᾿Εχθαλέ pot, φησὶ, τὰς τῶν δαιμόνων διδε- rum ad stuprum et omnem libidinem inflamman- 
σκαλίας, Ἐπιλάθου θυσιῶν, χορείας νυκτερινής, μύ- tium. Idcirco te mei ipsius filiam voeavi, ut eum 
θων sl; πορνείαν xal πᾶσα» ἀσέλγειαν ἐκκαιόντων, — parentem oderis, qui te prius ad perditionem ge- 
Διὰ τοῦτο θωγατέρα σε ἐμαυτοῦ προσηἹόρευσα, ἵνα  nuerat. Etenim si per oblivionem maculas pravo- 
µισήσῃς τὸν πατέρα τὸν πρότερὀν σε γεννήσαντα εἷς rum documentorum deleveris, tuo proprio decore 
ἀπώλειαν. ᾿Εὰν γὰρ διὰ τῆς λήθης ἀπαλείψῃς τοὺς  sssumpto, desiderabilis apparebis sponso οἱ regi. 
σπ[λους τῶν πονηρῶν µαθηµάτων, ἀπολαθοῦσα τὸ  Quoniamipseest Dominusiuus,etadarabunt ipsum. 
ἴδιον ἑαυτης κάλλος, ἐπιθυμητὴ φανήστῃ τῷ vouglp Necessitatem obedientie declarat, his verbis: 
καὶ Basket, Ότι αὐτός ἔστι Κύριος σου, καὶ ]pse est Dominus tuus. Adorabunt autem ipsum, 
προσχωνήσουσιν αὐτῷ (3). Τὸ ἀναγκαῖον τῆς ὑπο- nempeomnes res create. Nam In nomine Jesu Christi 
ταγῆς παραδηλοῖ διὰ τοῦ, Αὐτός law Κύριός cou. Omme genu flectetur, calestium, terrestrium et. inferno- 
Προσχωνήσουσι δὲ αὐτῷ (4), mücx 4 κτίσς. Διότιζ rum 76, 165 Vgns. 13. Et filia Tyri in muneribus. 
Ἐν τῷ ἐνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν Ὑόνυ κάμψει — Vultum tuum deprecabuntur divites plebis. Videtur 
ἐπουρανίω», καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθανίων, Καὶ idololatria in Chananea regione immodicis studiis 
θυγάτηρ Τύρου iv δώροις. Τὸ πρόσωπον σου λιταν- exculta fuisse. Metropolis autem Chanaan Tyrus. 
εὔσουσιν (5) ol πλούσιοι τοῦ λαοῦ. Δοχεῖ ἡ ὑπερθο- Ecclesiam igitur ad obedientiam exhortans sermo. 
λη της εἰδολωλατρείας lv τῇ Χανανίτιδι γώρᾳ ἔπιτε» — Etiam filia, inquit, Tyri veniet aliquando cum mu- 
τηδεῦσθαι. Μητρόπολις δὲ της Χαναὰν ἡ Ίψρος. Προ- — neribus. Et vultum tuum adorabunt divites plebis 
τρεπόµενος οὖν εἷς ὑπακοὴν τὴν "ExxÀns(av ὁ λόγος, in muneribus. Non dixit, Te adorabunt in muneri- 
Καὶ θυγάτηρ, φησὶ, Tópoo ἄξει ποτὲ μετὰ δώρων.  bus,sed, Vultum tuum. Ecclesia enim non adora- 
Καὶ τὸ σὺν δὲ πρόσωπον οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ προσ-  tur,sed caput Ecclesise Christus 77, quem Scriptura 
κυνήσουσιν kv δώροις (6). Οὐκ εἶπε, Σὲ προσκυνή- vultum appellavit. 

σουσιν ἐν δώροις, ἀλλὰ, Τὸ πρόσωπον τὸ σὀν, Οὺ γὰρ Εκκλησία προσκυνεῖται, ἀλλὰ τῆς Εκκλησίας η κεφαλὴ 


ὁ Χριστὸς, ὃν πρόσωπον ὠνόμασεν ἡ Γραφή. 

14. Ὠᾶσχ ἡ δόξα της θυγατρὺς τοῦ βασιλέως 
ἔσωθεν, ἐν κροσσωτοῖς — puso", περιθεθληµένη, 
πεποικιλµένη. ᾿Απενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ παρ” 
θένοι ὀπίσω αὐτῆς, ᾿Επειδὴ ἐκαθάρθη (7) ἀπὸ τῶν 


11. Vgns. 14,15. Omnis gloría filia regis ab in- 
lus, in fimbriis aureis circumamicta, variegata. Affs- 
rentur regi virgines post eam. Postquam purgata est 
ab antiquis nequitise doctrinis, utpote documento 


76 [Joan. 11,8. 76 Philipp. n, 40. 77 Ephes. v, 23. 


(09) Hic dissident inter se libri, ut videre est in D Adorabit autem eum omnis creatura. 


notis Nobilii et in Hexaplis. Editio Paris. et duo 
I88. προσκυνήσουσιν αὐτῷ, Adorabunt eum. Editio 
Basil. et sex mss. προσκυνήσεις αὐτῷ, Adorabis 
eum, et italegi in Bibliis mss. tum Regiis tum 
Golbertinis auctor est Ferrandus. 

(1) Regii secundus et tertius cum Colb. primo 
προσαγορεύει. Álíi vero mss. cum editis προσαγο- 
ῥεύων. 

(2) Reg. terlius τῶν πατρικών παραδόσεων, paler- 
narum traditionum. 

(3) Hic rursus alii mss. προσκυνήσεις atq alii 
προσκυνήσρωσιν αὐνῷ. 

(4) Regii tertius et sextus προσκυνήσει δὲ αὐτῷ, 


(5b) Sic mss. At editiu Paris. λιτανεύουσιν. Haud 
longe Colberlini primus et sextus µητρόπολις 8 
τῆς Xavavlac ἡ. Editi vero cum multis mss. µητρό- 
πολις δὲ τῆς Xavaàv f. 

(6) Ita Regii secundus, tertius, quartus,quintus 
et sextus : quibus plane consentiunt et Catena Cor- 
der. et Colbertini primus, quintus,sextus et septi- 
mus. Editi vero Τὸ σὺν δὲ πρόσωπον προσχυνήσου- 
οιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ, λιτανξύσουσιν ἐν δώροις. 

(7) Editio Paris. eum Reg. quarto et Colb. se- 
ptimo ἐκαθάρθη. Editio vero Basil. et Regii secun- 
dus et tertius cum Colb. sexto καθήρθη. 








* Tor 
^ 
ac 
2x 
2€ - 4 Pi 





411 


S. BASILII MAGNI 412 


obsecuta, eL oblitá populi sui οἱ duoimus patris sui, Α παλαιῶι A e(aito) τῆς πονηρίας, ὑπακούσισα τῷ 


narrat quze ipsam spectant Spiritus sanctus. Et 
quoniam recouditam munditiam illius vidit : Omnis, 
inquit,gloría fili regis, id est,sponsz Christi, quee 
tandem per adoptionem filia regis effecta sit, intus 
est. Horiantur hi::c verba, ut ad intima esclesiasti- 
cce glori&earcana penetremus,quod sponsa pulchri- 
tudo intus exsistat. Qui enim se adornat Patri in 
abscondito videnti 78, precaturque, οἱ omnia per- 
agit, non ut videatur ab hominibus 79, sed ut soli 
Deo innotescat ; is perinde ac regis filia gloriam 
omnei intrinsecus habet. Quin etiam fimbrig au - 
τοῦ quibus tota circeumamicla est ac variegata, 
intus sunt. Nihil quaeras in externo auro et corpo- 
rali varietate : sed amiclum quemdam intellige, 


διδάγµατι, καὶ ἔπιλαθομένη τού λαοῦ αὐτῆς, xal τοῦ 
οἴχου τοῦ πατρὺς αὐτῆς, διηγεῖται τὰ περὶ αὐτῆς ὁ 
Πνεῦμα τὸ ἄνιον. Kai ἐπειδὴ εἶδε τὴν iv τῷ κρυπιῷ 
καθαρότητα, Πᾶσα, φησὶν, ἡ δόξα τῆς θυγατρὺς 
του βασιλέως, τουτέστι (8), τὴς Χριστοῦ νύμφης 
τῆς γενομένης λοιπὸν διὰ τῆς υἱοθεσίας θυγατρὸς τοῦ 
βασιλέως, ἔσωθέν ἔστι, Προτρέπει ὁ λόγος ἓπὶ τὰ bv- 
ὁυτάτω Ὑχωρεῖν τῆς ἐκκλησιαστικῆς δύξ-ς µυστήριε, 
ὡς ἔνδον ὄντος τοῦ κάλλους τῆς νύκφης, Ὁ γὰρ €- 
τρεπίζων ἑαυτὸν τῷ Πατρὶ τῷ βλέποντι ἐν τῷ χρυ- 
πτῷ, καὶ προσευχόµενος, xxl πάντα πράσσων οὐ Wok 
τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ πρὸς τὸ µόνῳ 
φανερωθῆναι Ocp * οὗτος ἔχει πᾶσαν τὴν δόξαν ἴσω- 
θεν, ὡς καὶ ἡ θυγαάτηρ τοῦ βασιλέως, Καὶ τὰ κροσσω- 


qui dignus sit qui eum qui secundum conditoris p τὰ τοίνυν τὰ (9) χρυσᾶ, οἷς περιθέθληται καὶ πεποί- 


imaginem est eXornet, ut ait Apostolus: Exspolian- 
les veterem hominem, εἰ induenles. novum, qui reno- 
vatur ad agnitionem secundum creatoris imaginem 80. 
Et,qui induit Viscera misericordia, benignitatem, 
humiltatem patientiam , mansuetudinem 8t,is in- 
trinsecus amiclus est, et secundum interi»rem ho- 
minem ornatus. Sed et Paulus admonct, ut indua- 
mus Dominum Jesum 82, non secundum externum 
hominem, sed ut mentem nostram Dei memoria 
circumtegat. Arbitror autem spiritalem prztexi 
vestem, cum actio doctrine verbo comes adjungi- 
tur.Quemadmodum enim corporalis vestis texitur, 
cum subtegmen innectitur stamini,ita ubi verbum 
pracessit, si modo actiones consentaneem subjun- 
gantur, venustissimus amictusanima confici potesl, 
cujus scilicel vita ex praescripto virtulis acta, ser- 
moneetopere compleatur. Fimbris autem pendent 
a vestitu, spirituales et ha ipste, ob idque aures 
esse dicuntur. Quoniam sane verbum majus est 
opere, idcirco est velut (imbria queedam a textura 
ad actionem redundans. Sequuntur autem Domini 
sponsam anima quadam,quaseminibusalienarum 
doctrinarum haud susceptis, adducentur regi, se- 
quentes sponsam. Sed et audiant qus virginitatem 
Do...ino voverunt, quod virgines regi adducentur ; 


Χιλται ὅλη, ἔσωθεν. Μηδεν ζήτει ἐν τῷ Eco χρυσῷ 
καὶ τῇ σωματικῇ ποιχιλίᾳ' ἀλλὰ περὶθολὴν νόει τινὰ 
ἄξίαν κοσμῆσαι τὸν κατ εἰχόνα 1o) κτίσαντος, ὥς 
φησιν ὁ ᾿Απόστολος  ᾿Εκδυσάμενοι τὸν παλαιὸν 
ἄνθρωπον, καὶ ἑνδυσάμενοι τὸν νέον, τὸν ὄνε- 
Χαινούμενον εἰς ἐπίγνωσιν κατ εἰχόνα τοῦ κτ- 
σαντος, Καὶ ὁ ἑνδυσάμενος δὲ (10) Σπλάγχνα οἱ- 
χτιῤμοῦ, Χρηστότητα. ᾖταπεινοφροσύνην, µακρο- 
θυµίαν, πραότητα, ἔνδοθεν περιθέδληται, καὶ τὸν 
ἔσω ἄνθρωπὸν κεκόσµηται. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ παραινεῖ 
ἑνδύσασθαι (11) τὸν Κύριον ησοῦν, οὐ κατὰ τὸν Uu 
ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ ἵνα τὸν νοῦν ἡμῶν ἡ τοῦ θεοῦ μνήμη 
περισκεπαζῃ. Όἵἶμαι δὲ τὸ πνευματιχὸν ἱμάτιον 
ἐξυφαίνεσθαι, ὅταν τῷ διδακτικῷ λόγῳ ἡ ἀκόλουθος 
ἐπιπλέκηται πρᾶξις, ’ Ώσπερ γὰρ τῷ στήµονι τῆς 
κρὀκης ἐπιπλεκομένης τὸ σωματικὸν ἱμάτιον ἕξυφαί- 
νεται * οὕτω τοῦ λόγού προύφεστῶτος, εἰ ἀκολούθως 
ai πράξεις ἐπάγοιντο, σεµνοτάτη τις ἂν γένοιτο κε- 
ριθολὴ τῆς ψυχῆς, λόγῳ καὶ ἔργῳ τὸν κατ’ ἀρετὴν 
βίον συμπεπληρωμµένον Ἐχούσης. Κροσσοὶ δὲ ἁπαιω- 
ροῦνται τοῦ Ἱματίου. νοητοὶ xal οὗτοι  διὸ xil 
χρυσοῖ εἶναι λέγονται. ᾿Επειδήπερ b λόγος πλείων 
ἐστὶ τοῦ έργου, οἱονεὶ κροσσὀς τίς ὅστιν ἀπὸ τοῦ 
πρὸς τὴν πρᾶξιν ὑφάσματος περισσεύων. 'Επονται 
δὲ τῇ νύμφῃ τοῦ Κυρίου ψυχαί τες, al μὴ παρα- 


virgines,inquatn, quae proxin;: sunt Ecclesis,qua p δεξάµεναι σπέρματα (12) λόγων ἀλλοτρίων, αἴτινες 


post ipsam sequuntur, nec aberrant ab ecclesiastica 
disciplina. VERs. 46. Adducentur 169 aulem virgi- 
nes in letitia εἰ exsullatione,ducentur in templum 
regis.Non qna coacta virginitatem subierupt, non 
qu& ex lristilia aul necessilale castam vitam sunt 
amplexa: sed quz in letitiaet exsultatione ob pra- 
clarum hoc facinus gaudent, he adducentur regi, 
ducenturque non in vulgarem locum, sed in tem- 
plum regis. Nam vasa sacra, qua non inquinavit 


38 Matth. vi, 4,6. 79 ibid. 1. 80 Colos. ii, 9, 


(8) Totum illud, τῆς θυγατρὸς τοῦ βατιλέως,τουτ- 
és, in nostris septem mss desideratur. 

ὁ Sic mss quinque. Editi κροσσωτὰ δὲ «4, 

u 0) [ta Regii secundus, quartus et sextus cum 
Colberlinis sexto et septimo. Vocula δέ deest in 
editis. Ibidem editi et quinque mss. οἰκτιρμοῦ. 


ἀπενεχθήσονται τῷ βασιλεῖτ, ἀχολουθοῦσαι τῇ νύμ- 
qn. ᾽Ακουέτωσαν δὲ καὶ al τὴν παρθενίαν ἔπαγγελ- 
λόμεναι τῷ Κυρίῳ, ὅτι παρθένοι ἀπενεχθήσονται τῷ 
βασιλεῖ * παρθένοι δὲ, αἱ πλησίον οὖσαι της "ExxÀn- 
σίας, αἱ ὀπίοω αὐτῆς ἑπόμεναι, xxl μὴ ἀποπλανώ- 
µεναι τῆς ἐχκλησιαστικῆς εὐταξίας. ᾿Απενεχθήσον- 
ται δὲ αἱ παρθένοι ἓν εὐφροσύνη καὶ ἀγαλλιά- 
cs, ἀχθήσονται slo vabv βασιλέως. Oby αἱ κατ- 
ηναγκασμένως ὑπελθοῦσαι τὴν παρθενίαν, οὐδὲ αἱ 


10. *iibid. 49. 88 Rom. xui, 14. 


Reg. 2 cum vulgato textu. Graeco οἰκτιρμῶν. 

4 l) Sic Regii secundus, quartus et sextus po 
ac Colbertini primus, sextus et septimus. Editi 
vero cum Reg. quinto Ενδύσασθε, 

(12) Editi cum uno aut altero ms. σπέρµα At sex 
Iss. σπέρματα. 


| 


419 HOMILIA IN PSALMUM XLIV. MÁ 
ἐκ λύπης ἢ ἓξ ἀνάγκης καταδεξάεναι τὸν σεμνὸν A humanus usus, in sancta sanctorum introducentur, 


βίον, ἀλλ᾽ αἱ iv εὐφροσύνῃ xai ἀγαλλιάσει ἐπὶ τῷ 
τοιούτῷ κατοβθώματι ὙΧαίρουσαι (13), αὗτχι ἁπ- 
ενεχθήσονται τῷ βασιλεῖ, xai ἀχθήσονται οὖκ εἰς τὸν 
τυχόντα τόπον, ἀλλ᾽ elc τὸν νχὸν τοῦ βασιλέως. Τὰ 
γὰρ ἱερατικὰ σκεύη, ἆ οὐκ ἐμόλυνεν ἀνθρωπίνη 


eisque licebit ad adyta accedere,ubi profani pedes 
non ambulabunt.Quanta autem res sil in templum 
regis adduci, Propheta ipse ostendit, pro se ipso 
orans ac dicens 8: Unumpetii a Domino hanc re- 
quiram : ut inhabitem in domo Domini omnibus 


χρῆσις, εἰ, τὰ ἅγια τῶν ἁγίων εἰσενεχθήσεται, καὶ diebus vile mec ; ut videam voluptatem Domi- 
ἐξουσίαν ἕξει τῆς εἰς τὰ ἄδυτα παρόδου, ὅπου Bé- mi, el visitem templum ejus. 

6ηλοι πόδες οὐ περιπατήσουσιν. ᾿Βλίκον δέ στι τὸ ἆθήνχι cl; νχὸν βασιλέως, ὁ Προφήτης ὀξίχνυσιν, ὑπὲρ 
ἑαυτοῦ προσευχόµενος καὶ λέγων ΄ Μίαν ᾖτησάμην παρὰ Κυρίου, ταύτην ζητήσω ' τὸ κατοικεῖν µε ἐν οἴκῳ 
Kuploo πάσας τὰς ημέρας τῆς ζωῆς µου, τοῦ θεωρεῖν µε (14) τὴν τερπνότητα Κυρίου, xal ἐπισχέπτεσθχι τὸν 
ναὸν αὐτοῦ, 

49. ᾽Αντὶ τῶν πατέρων σου ἰγεννήθησαν (45) 12. Vgns.17.Propatribus tuís nati sunt filii tui : 
ol ulo σου * καταστίσεις αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ conslilueseos principessuper omnem terram.Quan- 
πᾶσαν τὴν γῶν. "Entió ἄνω προσετάχθη ἐπιλαθέσθιι — doquidem supra preceptum estei ut oblivisceretur 
τοῦ λαοῦ, xai τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς, εἰς ἀντίδοσιν p populiet domus patris,in obedientia remuneratio- 
τῆς ὑπαχοῆς νῶν ἀντὶ τῶν πατέρων λαμθάνει υἱοὺς, nem nunc pro patribus accipit filios tantis dignita- 
ἐκ τηλικούτοις ἀξιώμασι διαπρέποντας, ὥστε κα- libus insignitos, ut constituantur principes super 
ταστῆναι (16) αὐτοὺς ἄρχοντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν omnemterram.Qui suntigitur Ecclesi filii? Nimi- 
γῆν. Τίνες οὖν οἱ υἱοὶ τῆς Εκκλησίας ; "H:o οἳ rum Evangelii filii, qui orbiuniverso imperarunt, In 
υἱοὶ τοῦ ΕΒὐαγγελίου, ol πάσης τῆς γῆς ἄρξαντε, omnemenim,inquit,terramezivil sonus eorum 88: 
Ei; πᾶσαν γὰρ, φᾳπαὶ, τὴν οἰκουμένην ἐξηλθεν ὁ et, Sedebunisuper duodecim thronos,et judicabunt 
φθόγγος αὐτῶν * καὶ, Καθεσθήσονται ἐπὶ δώδεκα duodecim (ribus Israel '5.Si quis autem sponsa pa- 
θρόνους, καὶ κρινοῦσι τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ tres intelligat patriarchas,ita quoque intellectasen- 
Ἰτραχήλ, ᾿Εὰν δὲ τις πατέρας τῆς νύμφης λάδι tentia ab apostolis aliena non est.Nam pro illisnati 
τοὺς πατριάρχας, καὶ οὕτως ὁ Αόγος τῶν ἀποστόλων sunt et filii per Christum, facientes operaAbrahes86, 
οὐ διαπίπτει. "Avi yàp ἐκείνων ἐγεννήθησαν art οἱ ideo zeque honorati ac ipsi, quod eadem egerunt 
υἱοὶ διὰ τοῦ Χριστοῦ, ol ποιοῦντες τὰ ἔργα τοῦ qus illi, ob quae honoribus magnis dignati sunt 
᾿Αθραάμ ' xal διὰ τοῦτο ἰσότιμοι αὐτοῖς χρηµατί- patres. Principes vero univers» terre sunt sancti, 
ζουτες (17), ἐκ τοῦ πεποιηγέναι τὰ αὐτὰ ἐκείνοις, ., ob suam cum bono necessitudinem, cum ipsa boui 
&o' dw τῶν μεγάλων τιμῶν ἠξιώθησαν οἱ πατερε. ^ nalura eis principatum tribuat,sicut Jacobo pote- 
᾿Αρχοντες μέντοι εἰσὶν ἀπάσης τῆς γῆς οἱ ἅγιοι δὰ — statein in ipsum Esau prabuil.Fías enim, inquit, 
τὴν πρὸς τὸ καλὸν οἰκείωσιν, αὐτῆς τῆς τοῦ καλοῦ dominus [γαίγίς tui 8 Quicunque igitur honore pa- 
φύσεως περιτιθείσης αὐτοῖς τὸ πρωτεῖον, ὡς περι- — (ribus pares facti sunt, atque per virtutis exercita- 
é)nxt τῷ ᾿Ἰακώδ τὴν κατὰ τοῦ 'Hoxü ἑξουσίαν. Ρί- tionem omnibus prastiterunt,el filii sponse Chri- 
vou Ὑὰρ, φησὶ, xóptoq τοῦ ἀδελφοῦ σου. Οἱ τοί- stisunt,eta propria matre principes super omnem 
vov ἰσότιμοι τοῖς πατράσι Ὑενόμενοι (18), καὶ τὴν terram constituuntur. Velim autem consideres 
κατὰ πάντων ὑπεροχὴν διὰ την τῆς ἀρετῆς ἄσκησιν — quanta sil regina potestas,sic ut ογθεἰ ac przficiat 
προσλαθόντες, xal υἱοὶ τῆς Χριστοῦ νύμφης εἰσὶ, principes super omnem terram. VEns. 18. Memor 
καὶ παρὰ τῆς ἰδίς μητρὸς καθίστανται ἄρχοντες ero nominis tui inomnigeneralione et generatione. 
ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν. Σχόπει δέ qot την ἐξουσίαν τῆς — Propterea populi confitebuntur tibi in. sEculum et 
βασιλίδος, ὅση τις En' αὐτῆς ἐστι ) χειροτονεῖν ἄρ- in seculum saculi.Post omniatanquam ex Ecclesiz 
χοντας ἐπὶ πᾶσαν την γῆν. Ἰνησθήσομαι τοῦ ὁνύ- personadictum est illud, Memor ero nominis tuiin 
µατός σου ἓν πάσῃ Ὑενοᾷ καὶ γενεᾷ, Διὰ τοῦτο Omni generatione el generutione. Qus autein est 
λαοὶ ἐξομολογήσονταί σοι εἷς τὸν alova καὶ εἰς Dheec Ecclesie memoria? Confessio. populorum. 
τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος, "Eri πᾶσιν ὡς ἐκ προσώπου τῆς Εκκλησίας ὁ λόγος εἴρηται, ὅτι Μνησθήσομαε 
τοῦ ὀνόματος σου bv πάστι γενεᾷ καὶ Ὑενεᾷ. Τίς δέ ἐστιν ἡ τῆς Εκκλησίας µνήµη ; Ἡ ἐξομολόγησις τῶν 
λαῶν. 


85 Psal. xxvi, 4. δὲ Psal. xviu, 5. 95 Matth. xix, 289. 88 Joan. viri, 99. 87 Gen. xxvn, 29. 


(13) Vir quidem doctissimus, teste Ducao,cou- in editione Paris. Ibidem Reg. secundus τον νοὺν 
jecerat ita emendandum 6556, Επὶ τὸ τοιοῦτο xatópe τὸν ἅγιον αὐτοῦ. 
θώμα χωροῦσαι * sed Ώυεδυ5 ipse vulgatam lectio- (6. Codices tres ἐγενήθησαν, facti sunt. 
nem, ἐπὶ τῷ τοιούτῳ κατορθώµατι χαίρουσαι,, reli- (16) Sic mss. quinque. Edit ὡς καταστέναι, 
nendam censuit, ad idque probandum teslimonio (17, Sic Regii secundus, tertius et quartus cuim 
codicis Oliv.usus est: cui codici addi possunt Reg.  Colbertinis primo et sexto. Editi χρηµατ΄ζουσιν. 
quartus, Colb. sextus et alii nonnulli. (18) Sic quatuor mss. At editi γινόµενοι, 

(14) Sic editio Basil. et mss. quinque. Deest µε 


' 
albas tui. κ... - 





A15 


S. BASILII MAGNI 





170 IN PSALMUM XLV: 
[n finem pro filiis Core : pro arcanis psalmus. 


4. Prophetiam de rebus qus in line eventure 
sunt,continere mihi videtur hic psalmus. Quem fi- 
nem intuitus etiam Paulus,dicit: Deinde finis,cum 
tradiderit regnum Deo et Patri 88, Aut quoniam 
actiones nostrz: deducunt nos ad finem, unaquas- 
que ad proprium sil'i ipsi ; idcirco bona quidem ad 
beatitudinem,mala vero ad z&eternam damnationem: 
et quoniam consilia a Spiritu in hoc psalmo tra- 
dita,obtemperantes ad bonum (inem deducunt; hac 
de causa inscriptus est, In finem,quod ejus docu- 
menta ad beatum humana vita finem referantur. 
Pro filiis Core. Filius autem Core dictus est et hic 


Α 


. ΕἰΙΣ ΤΟΝ ΜΕ’ VAAMON, 
Εἱς τὸ τέλος ὑπὶρ τῶν υἱῶν Κορ ὑπὲρ τῶν 
χρυφίων Ψαλμός. 

1. Προφητείαν µοι δοχεῖ περιέχειν ὁ ψαλμὸς κερὶ 
τῶν κατὰ τὸ τέλος, "Omso τέλος εἰδὼς xal b Παῦλος, 
φηαίν Εἶτχ τὸ τέλος, ὅταν παραδῷ (40) cw 
βασιλείαν τῷ θεῷ καὶ Πατρί. "H Ἐπειδὴ αἱ πράξεις 
Apu. ἀπάγουσιν ἡμᾶς πρὸς τὸ τέλος ἑχάστη ὁ 
οἰχεῖον ἑαυτῇ, ^ μὲν ἀγαθὴ πρὸς τὴν µαχαριότητε, 
4$ δὲ φαύλη πρὸς τὴν αἰωνίαν κατάκρισιν ^ ai 
παρὰ τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ ψαλμῷ τούτῳ παραδι- 
δόµεναι (90) συρθουλαὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν τέλος ix 
άγουσι τοὺς πειθοµένους τούτου ἕνεχεν ἐπιγέγρ:- 
πται εἷς τὸ τέλος ὡς τῆς ἀναφορᾶς τῶν διδαγμά- 
των ἐπὶ τὸ µακάριον τέλος της ἀνθρωπίνης ζωῆς 


psalmus, quos Spiritus sanctus ideo non dividit, p ὑπαρχούσης. "nip τῶν υἱῶν Καρέ, Τοῖς δὲ υἱοῖς 


quod velut una anima el una voce cum omni inter 
se coneordia sermones propheticos emiserunt, ni- 
hil quidquam alio preeter alios vaticinante, sed pro- 
phetico dono :qualiter eis concesso, ob aequalem 
ipsorum inter se in bona affectum. Ceterum Pro 
arcanis dictus est psalmus; id est, pro occultis, 
et reconditis in mysterio. Postquam aulem singu- 
Jas hujus psalmi sententias atiigeris, verborum 
arcana docebere ; ac disces non cujusvis esee my- 
steria divina contemplari, sed ejus solius, qui im- 
plendi promissi organum concinnum fieri possit, 
sic ut psallerii loco anima illius moveatur ab ope- 
rante in ipsaSpiritu sancto. Vkns. 2. Deus noster 
refugium eL virtus,adjutor in tribulationibus,quz 
invenerunt nos nimis. Auxilio multo ojus est homini 
omni, ob insitam ei nalura infirmitatem : siqui- 
dem multe ei molestie erumnsque accidunt. Dum 
igitur de omnibus calami'atibus refugium quaerit, 
quasi ad tutum locum aufugiens, vel ad acutum 
quemdam verticem forti muro circumseptum sese 
recipiens, propter hostium incursum, ita demum 
ad Deum confugit, ratus hanc solam sibi requiem 
esse, si in ipso permaneat, Refugium itaque ad 
Deum patere, in confesso est apud omnes : sed, 
quod ad salvantis electionem attinet, non parum 
erroris confusionisque invexit inimicus. Etenim 
dum insidiatur velut hostis, rursus quibus insidia- 
tus est, eos deceplos inducit, ut ad se ceu custo- 


Kopi xal οὗτος εἴρηται Ó ψαλμὸς, ους οὗ διαιρεῖ c 
Πνεύμα τὸ ἅγιον, διότι ὥσπερ pug ψυχῇ καὶ og 
φωνῇ μετὰ πάσης τῆς πρὸς ἀλλήλους συμφωνίας 
τοὺς προφητικοὺς λόγους προΐεντο (21): μηδὲν τοῦ 
ἑτέρου αὐτῶν παρὰ τοὺς λοιποὺς προφητεύσαντος, 
ἀλλ (mou αὐτοῖς τοῦ προφητικοῦ χαρίσµατος koon- 
θέντος διὰ τὸ ov αὐτῶν τῆς πρὸς ἀλλήλους εἷς 
τὰ xaÀà διαθέσεως. Ὑπὲρ δὲ τῶν κρυφίων εἴρη- 
ται ὁ Ψαλμός ' τουτέστιν, ὑπὲρ à των, καὶ 
τῶν ἐν µυστηρίῳ χεχρυµµένων. Γενόµενος δὲ ἐν τοὶς 
κατὰ µέρος ῥητοῖς τοῦ ψαλμοῦ, µαθήσῃ τὸ χεχρυµ- 
µένον τῶν λόγων * καὶ ὅτι οὐ τοῦ τυχόντος bexiv ἓν- 
ιδεῖν τοῖς θείοις µυστηρίοις, fj μόνου (33) τοῦ δυν- 
᾿μένου γενέσθαι τῆς ἐπαγγελίας ἐναρμόνιον ὄργανον, 
ὥστε ἀντὶ ψαλτηρίου κινεῖσθαι αὐτοῦ τὴν φυχὴν 
ὑπὸ τοῦ ἐνεργοῦντος αὐτῃ ἁγίου Πνεύματος. 0 
θεὸς ἡμῶν καταγυγη καὶ δόναµις, βοηθὸς dv 
θλίψεσι ταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς σφόδρα. µΠολλῆς 
βοήθειας δέεται πᾶς ἄνθρωπος, διὰ τὴν ἐκ φύσιως 
προσοῦσαν αὐτῷ ἀσθένειαν, πολλὼν αὐτῷ προσκι- 
πιόντων ἀνιαρῶν xal ἐπιπόνων, Τὴν οὖν (23) ix 
πάντων τῶν περιστατικῶν καταφυγὴν ῥἐπιζητῶν, 
ὥσπερ ἐπὶ ἄσυλον φεύγων (24) χωρίον, $ ἐπί τινα 
κορυφὴν ὀξεῖαν χαρτερῷ τείχει περιειληµμένην κα- 
ταφεύγων, διὰ τὴν τῶν πολεμίων ἐπιδραμήν : οὕτως 
ἐπὶ τὸν θεὸν καταφεύχει, µόνην εἶναι ἠγούμενος 
ἀνάπαυσιν τὴν ἐν αὐτῷ διαµονήν "Ότι μὲν οὖν ixi 
τὸν Θεὸν d καταφυγἡ παρὰ πᾶσιν ὡμολόγητι, 


dem confugiant.Quare duplex eis malum imminet: p πολλὴν δὲ πλάνην καὶ σύγχυσιν ὃ ἐχθρὸς ἐνεποίησι 


quippe aut per vim capiuntur, aut ex fraude per- 
eunt.Eam obrem ad deemones perfagiuntincreduli, 
et ad idola,veri Dei cognitione ex illata sibi a dia- 
bolo confusione spoliati. Sed et qui Deum agno- 
scunt, in ferendo de rebus judicio errant,dum in. 


88 I Cor. xv, 24. 


(19) Ita Colbertini primus,quintus et sextus cum 
duobus Regiis, nec aliter legitur apud Paulum, 
[Cor xv, 24. Editi vero cum Reg. secundo παρα- 
διδῷ. Reg. sextus prima manu παραδιδῷ, secunda 
παραδῷ. - 

(90) Sic mss. septem. Editi vero διδόµεναι, 

(21) Colb. primus προσίεντο, Nec ita multo post 
sex mss. εἰς τά. Editi et Colb. sextus περὶ τά, 


περὶ τὴν τοῦ σώζοντος ἐκλογήν. ᾿Ἐπιθουλεύων γὰρ 
ὡς πολέμιος, πάλιν τοὺς ἐπιθουλευθέντας ἑξαπατῇ, 
αὐτῷ προσφεύγειν ὡς Φφύλακι, ὥστε διπλοῦν αὐτοῖς 
περιίστασθαι τὸ καχὸν * f βιαίως ληφθεῖσιν, À κ 
ἁπάτης ἀπολομένοις. Διὰ τοῦτο πρὸς δαίμονας καὶ 


(93) Editio Basil. οἱ quinque Πις9.ἠ µόνο. Editio 
Paris. µόνον, 
(93) Voculam οὔν addidimus ex Catena Corde- 
riana. Ibidem Colb. septimus περιστατικῶν. 
(84! Editi καταφεύγων. Αἱ mss. septem φιύ- 
ων. Áliquanto post Reg. tertius πολε»ίων κατα 
ὀρομήν. 








417 


HOMILIA IN PSALMUM XLV. 


418 


εἴδωλα (25) καταφεύγοοσιν ol ἄπιστοι, τοῦ ὄντος A scite utilia postulant, ac quedam petunt ut bona, 


θιοῦ τὴν γνῶσιν ὑπὸ τῆς παρὰ τοῦ διαδόλου γενο- 
µένης αὐτοῖς συγχύσεως αφαιρεθέντες. Kal ol ἐπι- 
γινώσκοντες δὲ τὸν Θεὸν περὶ τὴν τῶν πραγμάτων 
διάκρισιν σφάλλονται, ἀπαιδεύτως τὰς αἰτήσεις τῶν 
συμφερόντων Ἠποιούμενοι, καὶ αἰτοῦντές τινα ὡς 

y, οὐκ ἐπὶ συµφέροντι πολλάκις αὐτῶν, xal 
φεύγοντες ἄλλα (960) ὡς πονηβὰ, πολλὴ» αὐτοῖς 
ἐνίοτε τὴν ὠφέλειαν φέροντα. Olov, νωσεῖ τις; Φεύ- 
γων τὸ ix της νόσου ἐπίπονον, εὖχεται τὴν ὑγίεαν. 
᾽Απέθαλε χρήματα; µΠεριώδυνός ἔστι τῇ ζημίᾳ. 
"Έστι δὲ πολλάκις xal ἡ νόσος ὠφέλιμος, ὅταν παι- 
δαγωχεῖν μµέλλῃ τὸν ἁμαρτάνοντα καὶ d Dy 
βλαθερὰ, ὅταν ἑφόδιον Ἠίνηται πρὸς ἁμαρτίαν τῷ 
ἔχουτι. Οὕτω xai χρήματα ἤδη τισὶν ὑπηρεσία πρὸς 


eis saepe non conducibilia,alia vero ut mala decli- 
nant, qu; sibi aliquando 171 multum allatura 
erant emolumenti. Exempli causa : tegrotat quis? 
Morbi molestiam fugtens,rogat sanitatem. Amisit 
pecunias ? Ob hanc jacturam maximo agitur do- 
lore.Erit enim utilis à&Spenumero vel morbus,cum 
videlicet peccantem reírenabit. Et nocua est sani- 
las tum cum ea fruenti fit peccati occasio. Sic et 
pecunie quibusdam jam ad libidinem inservierunt: 


, paupertas vero plurimos ad vitia magnopere pro- 


pendentes repressit. Neque igitur refugias que non 
oportet:nec confugias ad quem non oportet. Ünum 
porro vitandum tibi est,peccatum videlicet,et uni- 
cum ex malis refugium tibi sit Deus. Ne confidite 


ἁκολασίαν ἐγένετο ^. καὶ Ἠπενίκ πολλοὺς Εσωφρόνισε B principibus 89 ; ne efferamini animo in incerto di- 


τῶν ὠρμημένων καχῶς. Μήτε οὖν φύγις ἃ μὴ δεῖ, 
μήτε προσφύγις d μὴ δει. ἸΑλλ᾽ dv σοι φευκτὸν 
ὅτω, à ἁμαρτία, καὶ µία χαταφυγὴἡ ix τῶν xa- 
xov (21), ὁ θεὸς, M3) πεποίθετε (28) ἐπ ἄρχοντας * 
ph ἐπαίρεσθε ἐπὶ πλούτου ἁδηλότητι * μὴ φρονεῖτε 
ἐπὶ δυνάμει σώματος * uh τῆς ανθρωπίνης δόξης τὸ 


vitiarum 90; ne superbiatis ob corporis vires ; ne 
humane glorie prosequamini splendorem. Nihil 
horum ducit ad salutem;temporaria omnia,omnia 
fallacia. Refugium unicum,Deus. Maledictus homo 
qui spem ponit in homine ?!, aut in aliqua το hu- 
mana. 


περιφανὲς διώχετε. Οὐδὲν τούτιον σώζει *. παντα (29) πρόσκαιρα, πάντα ἁπατηλά, Mía καταφυγὴ, ὁ θιός. 
᾿Επικατάρατος ἄνθρωπος 5 τὴν ἐλπίδα ἔχων ἐπ΄ ἄνθρωπον, fj ἐπί τι τῶν ἀνθρωπίνων, 


3. 'O θεὸὺς οὖν ἡμῶν καταφυγὴ xai δύναμις. 
Td δυναμένῳ λέγειν, Πάντα ἰσχύω iv τῷ ἕνδυνα- 
μοῦντί µε Χριστῷ, δύναμίς Έστιν ὁ θεὸς. Πολλῶν 


2.Ρεις igitur Qoster refugium et virtus. Illi qui 
potest dicere : Omnia possum in eo qui meconfor- 
(at Christo 9? virtus est Deus.Mullorum quidem est 


μὲν οὖν ἆστιν εἶπεῖν Ὁ Ob; ἡμῶν xatzqoyi * dicere: Deusnoster refugium;et, Domine,refugium 
καὶ τὸ, Κύριε, καταφυγὴ ἐγενήθης ημῖν τὸ δὲ  factuses nobis9*: id vero eodem ac Propheta ani- 
ἀπὸ τῆς αὐτῆς διαθέσεως εἰπεῖν τῷ Προφὴττι πάνυ C mo dicere,perquam paucorum est. Pauci enim sant 


ὀλίγων. ΟΟλίγοι γὰρ ol μὴ τεθαυμακότες τὰ ἀνθρώ- 
πῖνα, ἀλλ᾽ ὅλοι ἁρτημένοι τοῦ Oso, xal αὐτὸν kvx- 
πνέοντες, καὶ πᾶσαν ἐλπίδα καὶ πεποίθησιν ὄχοντες. 
Καὶ ἐλέγχει γε ἡμᾶς τὰ πράγιατα, ὅταν dw ταῖς 
θλίψεσιν ἐπὶ πάντα μᾶλλον fj ἐπὶ τὸν Θεὸν τρέχω- 
μεν, Νοσεί τὸ παιδίον; Καὶ σὺ τὸν ἐπαοιδὸν περι- 
σκωκεῖς, fj τὸν τοὺς περιέργους χαρακτῆρας τοῖς 
τραχήλοις τῶν ἀναιτίων νηπίων περιτιθέντα *. fj xd ve 
τελευταῖαν ἐπὶ τὸν ἱατρὸν ἔρχῃ xal τὰ φάρμακα, 
τοῦ δυναμένου σώζειν καταµελήσας. Kd) ἸἹνόπνιόν 
σε ἔκταραξῃ, πρὸς τὸν ὀνειροσκόπον τρέχεις. Κάν 
φοδεθῄς ἐχθρὸν, προστάτην ἕνα τῶν ἀνθρώπων πε- 
ρινοεῖς. Καὶ ὅλως ἐφ᾽ ἑκάστης χρείας ἑλέγχι, ῥή- 


qui humana non mirentur,sed toti pendeant ex Deo, 
ipsumque spirent,ac in ipso omnem spem ac fidu- 
ciam habeant. Et sane arguunt nos res ipse, cum 
in afflictionibus ad quelibet potius quam ad Deum 
recurramus. A&grotat filius? Mox tu conjectis quo- 
quoversum oculis, magum requiris, vel quempiam 
qui vanos characteres collo innocentium puerorum 
citcu nponat ; vel postremum, eo qui servare po- 
test neglecto, ad medicum devenis, et ad medica - 
menta. Insomnium si te sollicitat, curris ad con- 
jectorem.Si timueris inimicum,aliquem hominem 
adjutorem atlendis. Et in summa, convinceris in 
quacunque necessilate, verbo quidem Deum refu- 


pat μὲν τὸν θεὸν ὀνομάζων καταφυγὴν, ἔργῳ δὲ pgium nominare, sed re ipsa ex inutilibus vanisque 


τὴν ἐκ τῶν ἀνωφελῶν καὶ µαταίων βοήθειαν bm 
σπώμενος. "Ecc δὲ τῷ δικαίῳ ἀληθινὴ βοήθεια ὁ 
Θεός. "ὠσπερ τις στρατηγὸς ὁπλιτικὸν Υενναῖον 
ἐξηρτημένος ἔτοιμος ἀεὶ βοηθεῖν τῷ κάταπονου- 
µένῳ μέρει * οὕτως ὁ θεὸς βοηθὸς ἡμῶν ἔστι, καὶ 


rebusauxilium tibi accersere.Est autem justo verum 
auxilium Deus. Quemadinodum enim imperator 
forti militum manu instructus, ad opem parti 
oppressa ferendam semper paratus est: ita Deus 
adjutor noster est,et auxiliator cuilibet contra dia- 


89 Psal. αν, 2. 90 I Tim. vi, 47. 9! Jer. xvii, 5. 99 Philipp. iv, 13. 99 Psal. Lxxxix, 1. 


(25) Illud, καὶ εἴδωλα, additum fuisse contextui 
ex Oliv.et Anglie.tradit vir eruditissimus Ductus : 
quibus codicibus tum Colbertinos quintum et sex- 
tum et septimum, tum Regios quartum et sextum 
adjungi oportere monemus.Fatendum tamen id in 
Regiis secundo et tertio deesse. 

5,99 Editi φεύγοντές τινα. At Sex mss. φεύγοντες 

a. 


piciia Editi ix πάντων xaxov, Àt mss. sex sim- 
iciter ix τῶν xaxov. 


PaTROL. GR. XXIX. 


(28) Colbertini primus et sextus cum Reg. se- 
cundo et cum Coisl. πεποίθατε, Editi cum Regiis 
quarto et sexto πεποίθετε, 

(29) Sic mss. et editio Basil., nec aliter legerat 
interpres. Sed vox πρόσχαιρα operarum negligentia 
in editione Paris. omissa fuerat. Mox mss.septem 
ἐπικατάρατος : Qua cx voce in editione Paris.lactse 


sSupt dug, ἐπεὶ κατάρατος. Subinde mss. tres ἐπί 
τινι τῶν, 


14 


4109. 


spiritus ad indigentium salutem. Invert autem 
afflictio omnem justum, ob vite institutam ratio- 
nem. Qui enim declinat latam ac spatiosam viam, 
ambulat autem angustam et arctam viam 95, isa 
tribulationibus invenitur. Rem ad vivum expressit 
Propheta,cum dixit : In tribulationibus, qua in- 
venerunt nos nimis. Nos enim ceu animala ani- 


malia deprehendunt tribulationes,que patientiam. 


producunt, et per patientiam probationem, et per 
probationem spem 95. Unde et Apostolus ait : 
Per multas tribulationes oportel nos intrare in 
regnum Dei 99. Et, Mullo tribulutiones justo- 
rum 97, 47^ Sed qui generose et intrepide tri- 
bulationis tentationem sustinuerit, dicet: 4n Ais 
omnibus superamus propler eum qui dileritnos98, 
Àc tantum abest ut animum despondeat, ac ter- 
peat in tribulationibus, ut etiam gloriandi occa- 
sionem ex malorum magnitudine desumal, di- 
cens : Non solum autem, sed et gloriamur in 
tribulationibus 99. 


8. VERs.3.Propterea non timebimus dum iurba- 
tur terra,et transferuntur montesin corda marium. 


Magnam f(lrmitatem fiducim in Christum ostendit. 


Propheta : nimirum,etiamsi omnia sursum deor- 
sum provolvantur,etiamsi terra turbata invertatur, 
etiamsi montes propria sede relicta,transferantur 
in medium mare,Non timebimus : quod Deum ha- 
beamus refugium virtutemque et adjutorem in tri- 
bulationibus,qu& invenerunt nos nimis Cujusnam 
cor impavidum adeo, cujusnam cogitationes adeo 
sunt imperturbatz,ut illius animus in tanta confu. 
sione sit ad Deum intentus, ac propter repositam 
in ipso spem ex nullo rerum eventu perturbetur? 
Nos vero hominis iram non sustinemus; aut impe- 
tente nos cane, aut alio quovis animali, non ad 
Deumrespicimus aJjutorem nostrum in tribulatio- 
nibus, sod stupefacti ad nos ipsos convertimur. 
VgRns. 4. Sonuerunt et (ωγβαία sunt aqua eorum. 
Dixit telluris conturbationem ac montium transla- 
lionem : maris quoque commotionem dicit et ever- 
sionem, montibus in medium pelagus ruentibus. 
Sonuerunt et turbata sunt aqua eorum; marium 
videlicet. Ampliorem autem perturbationem exci- 
tant in aquis montes ipsi.si in mari firmi non sunt, 
sed propria agitatione multum aquis afferunt com- 
motionis. Gum igitur terra turbatur, et aqu; ma- 
rium edent sonum,et ex profundo ebullient, cum 
montes transferuntur et perturbationem multam 
sustinent, per exsuperantem Domini potentiam : 
tunc, inquit, cor impertlurbatum permanet, quod 


S. BASILII MAGNI 
boli insidias pugnanti, emittens administratorios Α σύμμαχος παντι τῷ στρατευομένῳ 


420 


κατὰ της μ:θ. 
οδείας τοῦ δικδόλ, ἀποστέλλων τὰ λειτουργικὰ 
πνεύματα πρὸς τὴν αωτηρίαν τῶν δεοµένων. Εὖ- 
ρίσκει δὲ & θλίψις παντα τὺν δίκαιον διά τὴν τοῦ 
βίου ἐπιτήδευσιν, ὮὉ γὰρ ἐχκλίνων μὲν τὴν πλα- 
τεῖαν καὶ εὐρύχωρον ῥὁδὸν, ὁδεύων δὲ τὴν στενὴν 
καὶ τεθλιμμένην, ῥεὑρίσκεται ὑπὸ τῶν θλίψεων. 
Ἐμψύχως τὸν λόγον ἑσχημάτισεν ὁ Προφήτης 
εἰπών Ἐν θλίψεσι ταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς σφόδρ. 
"Qenep yàp (oz ἔμψυχα «κταλαμθάνουσιν ἡμᾶς, 
ἑργαζόμεναι ὑπομονὴν, καὶ διὰ τῆς ὕπομονης δοκι- 
μὴν, καὶ διὰ τῆς δοκιµης ἐλπίδα. '0θεν καὶ ὁ ἸΑπό- 
στολος Φησι ' Διὰ πολλῶν θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἶσελ- 
θεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ (30)* καὶ, Πολ- 
λαὶ al θλίψεις τῶν διναίων. ᾽Αλλ) ὃ γεννχίως καὶ 
ἁταράχως τὸν Éx της θλίψεως πειρασμὸν ὑπομείνας 
pet, ὅτι Ἐ» τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν διὰ τοῦ 
ἀγαπήσαντος ἡμᾶς. Καὶ τοσοῦτον ἀπέχει ἁπαυδῷν 
καὶ ἀποχνεῖν iv ταῖς θλίψεσιν, ὅτι καὶ «αυχ/µατος 
ἀφορμὴν τὸ ὑπερθάλλον τῶν κακῶν ποιεῖται λέγων, 
ὅτι Οὐ µόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ «χυχώµενοι ἐν ταῖς 
θλίψεσι. | 

9. Διὰ τοῦτο οὗ φοθηθησόµεθα iv τῷ ταράσ- . 
σεσθαι την γῆν, καὶ µετατίθεσθαι ὅρη dv χαρδίεις 
θαλασσῶν. Μέγα ἐπιδείκνυται τὸ στερέωμα τῆς sk 
Χριστὸν πεποιθήσεὠώς (31) 5 Προφήτης, ὅτι x&v 
πάντα ἄνω καὶ κάτω γίνηται, κἂν dà ΥΠ σατρέφηται᾽ 
ταρασσοµένη, x&v τὰ ὅρι τὴν οἰχείαν ἔδραν κἌταλι- 
πόντα, πρὸς τὰ µέσα µεθίἰσταται τῆς θαλάσσης ᾽ Οὗ 


C φοθήθησόμεθα, διὰ τὸ ἔχειν τὸν θεὸν καταφυγὴν xal 


δύναμιν καὶ βοηθὸν iv θλίψεσι ταῖς εὑρούσαις ἡμᾶς 
σφόδρα. Tivoc οὕτως ἁπτόητος ἡ καρδία, τίνος οὔ- 
τως ἁτάραχοι ol λογισμοὶ, ὥστε ἐν τῇ τηλικαύτῃ 
συγχύσει τετάσθαι τζ διανοί πρὸς τὸν Θεὸν, xai 
διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλπίδα, imi ἁηδενί τῶν γινοµέ- 
νων ἐκπλήττεσθαι ; Ἡμεῖς δὲ ἀνθρώπου ὀργὴν οὐχ 
ὑπομᾶνυμεν * fj κυνὸς ἐπιδραμόντος, fi ἄλλου τινὸς 
θηρίου, ob πρὸς θεὸν ἀποθλέπομεν τὸν θοηθὸν ἡμῶν 
ἐν ταῖς θλίψεσιν, ἀλλὰ διαπτοηθέντες πρὸς ἑαυτοὺς 
ἐπιστρεφόμεθα. Ἠχησαν καὶ ἐταράχθησαν τὰ 
ὕδατα αὐτῶν, Εἶπε γῆς ταραχλν, xal ὁρῶν µετάθε- 
σιν * λέγει xal θχλάσσης σάλον καὶ ἀνατροπὴν, μέσον 
τῶν ὀρέων τοῖς πελάγεσιν ἐμπιπτόντων. ᾿χησαν 
καὶ ἐταράχθησαν τὰ ὕδατα αὐτῶν * τῶν θαλασσῶν 
δηλονότι. "Emi πλέον δὲ ποιεῖται τὴν (32) iv τοῖς 
ὕδασι ταραχὴν αὐτὰ τὰ όρη μὴ ἐνιδρυμένα τῇ θα- 
άσσῃ, ἀλλὰ τῷ οἰκείῷ σάλῳ πολὺν Ἐμποιοῦντα τὸν 
κλόνον τοῖς ὕδασινο "Oct τοίνυν dj μὲν γῆ ταράσσε- 
ται, ὕδαία δὲ θαλασσῶν ἠχήσει καὶ ἀναθρασθήσεται 
ἐκ βυθῶν, ὄρη δὲ μετατίθεται xal πολὺν ὑπομένει τὸν 
τάραχον͵, διὰ τὸ ὑπερθάλλον τῆς δυνάμεως τοῦ Κυ- 
plo» * τότε, φμαοὶν, ἁπτόητος ἡμῶν ἡ καρδία τοῦ ἀσ- 


95 Matth. vir, 13, 14. 95 Rom. v, 3, 4. 98 Act, xiv, 91. 97 Psal. xxxur, 20. 96 Rom. viu, 57. 


99 Rom. v, 3. 


(30)Ita mss.novem cum vulgato Scriptura textu. 
Editi τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, Μοχ editi cum Reg. 
quinto à γενναῖος. ΑΙ sex mss. ὁ γενναίως, et. ita 
legendum esse, si non aliunde, at e» proxima ta- 
men voce ἀταράχως, plane constaret. | 

(31) Sic octo mss. cum editione Basil. At Colb. 


sextus et editio Paris, της εἷς 855, πεποιθήσεως, 
(32) Colb. primus «out τήν. Nec ita multo infra 
quinque mss.cum editione Basil. ποιοῦντα. Edilio 
vero Paris. cum Colb. sexto ἐμποιοῦντα. Subinde 
mss. tres ἡ μὲν γή. Vocula μέν in editis desidert- 


batur. j 




















421 


HOMILIA IN PSALMUM XLV. 


429 


φαλεῖς καὶ βεθαίας ἔχειν ἐπὶ θεὸν τὰς ἐλπίδας. A tutas firmasque in Deo spes habeat. Turbati sunt 


Ἐταράχθησαν τὰ ὄρη iv cá κραταιότητι αὐτοῦ. 
Δύνασαι xal τροπικῶς ἐκλαθεῖν τὴν διάνοιαν τοῦ ῥη- 
τοῦ, ὅρη ὀνομάζων τοὺς μεγαλοφρονοῦντας ἐπὶ τῷ 
ἑαυτῶν µεγέθει, ἁγνοοῦντας δὲ τν τοῦ θεοῦ xpa- 
ταιότητα, xal ὑπερυψουμένους κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ 
θεοῦ, εἶτα νικωµένους ὑπὸ τῶν μετὰ δυνάµεως καὶ 
σοφίας πρεσθευόντων τὸν τῆς σοφίας λόγον, καὶ μετὰ 
τὴν συναίσθησιν τῆς ἑαυτῶν πιτωχείας φοθουµένους 
τὸν Κύριον, xal ὑποταπεινουμένους τῇ χραταιότητι 
αὐτοῦ. "H τάχα καὶ oi ἄρχοντες τοῦ αἰώνος τούτου, 
καὶ πατέρες τῆς ἀπολλυμένης σοφίας, ὄρη xal αὐτοὶ 
λέγονται, ταρασσόµενοι bv τῇ τοῦ Χριστοῦ χραταιό- 
τητι, ἂν ἐν τῷ ἀγῶνι διὰ τοῦ σταυροῦ (33] πρὸς τον 
40 κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου ἐπεδείξατο, ᾽Απεκδυ- 


montes in fortudine ejus. Potes etiam dicli hujus 
sensum per metaphoram exponere, montes ap- 
pellans eos, qui ob suam magnitudinem insoles- 
cunt, Dei vcro fortitudinem ignorant, et extollunt 
sese contra Dei scienliain : qui lamen postmodum 
ab iis qui cum virtute el sapientia verbum sa- 
plentie przedicant, superantur vincunturque, et. 
sus& ipsorum inopia facti conscii, timent Domi- 
num,ac se ejus potentis submilttunt. Aut fortassis 
el principes seculi hujus, et patres sapienti: pe- 
ritur, montes dicuntur el ipsi, qui turbali sunt 
in Christi fortitudine, quam in crucis certamine 
contra eum qui imperium mortis habebat, osten- 
dit. Fxutus enim veluti generosus quispiam athle- 


σάμενος γὰρ, ὥσπερ τις γενναῖος ἀγωνιστῆς, κατ- p la, principatus ac potestates superavit, ac Osten- 


επάλαισε τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς Εξουσίας, xal ᾿Εδειγ- 
µάτισεν ἓν παῤῥησία, θριαμθεύσας αὐτοὺς iv τῷ 
Eq. 

4. Τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι (94) 
τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, Τὰ μὲν ἀλμυρὰ ὕδατα σφο- 
ὁρῶς ὑπὸ τῶν πνευμάτων ἔκταρασσόμενα ἤχησαν καὶ 
ἐταράχθησαν ΄ τὰ δὲ τοῦ ποταμοῦ ὁρμήματα ἀψοφητὶ 
προϊόντα, xal suy τοῖς ἀξίοις τῆς ὑποδοχῆς ἔπιρ- 
ῥέοντα, εὐφραίνουσι vv πόλιν τοῦ θεοῦ. Καὶ νῦν ὁ 
δίκαιος πίνει τὸ ζῶν ὕδωρ, xal ὕστερον δὲ πίεται 
ἀφθονώτερον, ἠνίκα ἂν πολιτογραφηθῃ ἐν τῇ πόλει 
τοῦ Θεοῦ. ᾽Αλλὰ νῦν μὲν δι ἑσόπτρο καὶ ὂν αἰνίγ- 
μάτι πίνει, διὰ τὴν κατὰ βραχὺ κατάληψιν τῶν 
θείων θεωρηµάτων * τότε δὲ ὁμοῦ πλημμυροῦντα τὸν 
ποταμὸν ὑποδέξεται, πᾶσα) δι εὐφροσύνης ἐπικλύ- 
ζειν δυνάµενον τὴν πόλιν τοῦ θεοῦ. Τίς ὃ ἂν εἴη 
ὁ ποταμὸς τοὺ Θεοῦ ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, bx τῆς 
πίστεως τῶν εἰς Χριστὸν πεπιστευχοτων ἐγχινόμενον 
τοῖς ἀξίοις ; 'O γὰρ πιστεύων, φπαὶν, el; ipi, πο- 
ταμοὶ ix τῆς xoa; αὐτοῦ ῥεύσουσι * xal πάλιν " 
Εάν τις xí, ix τοῦ ὕδατος οὗ ky δίδωμι, γενή- 
σεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἀλλομένου εἷς ζωλν 
αἰῶνιον. Οὗτος τοίνυν ὁ ποταμὸς εὐφραίνι πᾶσαν 
ὁμοῦ τὴν πόλιν τοῦ Θεοῦ, ἥτοι τὴν ᾿Εχχλησίαν τῶν 
τὸ πολίτευμα ἑχόντων kv οὐρανοῖς * fj πᾶσαν τὴν νοη- 
τὴν χτίσιν ἀπὸ τῶν ὑπερκοσμίων δυνάµεων μέχρι 
τῶν ἀνθρωπίνων ψυχῶν πόλιν qp) νοεῖν εὐφραινομέ- 
νην ὑπὸ τῆς ἐπιῤῥοης τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ᾿Ορί- 
ζονται γάρ τινες πόλιν εἶναι σύστημα ἱδρυμένον, 


tuvil palam, triumphans de illis in ligno 4. 


4. VERs.5. Fluminis impetus letificant civitatem 
Dei Marine quidem aque vehementera ventis per- 
turbat:e sonuerunt et. turbata sunt : sed fluminis 
impelus sine strepitu procedentes, et quotquot 
digni sunl qui eos recipiant, iis leniter allabentes, 
letificant civitatem Dei. Et nunc justus bibit 
aquam vivam ?, atque postea copiosius bibet,cum 
civitati Dei ascriptus fuerit. 375 Atqui nune quidein 
per speculum et in z:nigmate 5 bibit, ob exiguam 
divinorum contemplationum perceptionem : tunc 
vero simul restagnantem fluvium excepturus est, 
qui totam Dei civitatem lelitia inundore possit, 
Quis autem fuerit fluvius iste Dei, nisi Spiritus 
sanclus, qui dignis illahitur, secundum fidem eo- 
rum qui in Christum crediderunt ? Qui enim, in- 
quit,credit inme,fluvii deventre ejus [luent4. Etrur- 
sus : $i quis biberit er aqua quam ego do, fiet. in 
eo fons aque salienlis invitam aternam 5.Hic ita- 
que fluvius omnem simul Dei civitatem loelificat, 
nempe cotum eorum,qui suam in celis conversa- 
Honem habent : δεί omnem creaturam intellectu 
preditam,a virtutibus celestibus usque ad animas 
humanas, civitatem inlelligi oportet, Spiritus 
sancti inundatione lztificatam. Etenim nonnulli 
ita civitatem definiunt,ut dicant stabilem essecon- 
gregationem,secundum legem administratam .Tra- 


κατὰ νόµον διοιχούµενον. "Egxppótst δὲ καὶ τῇ dvo D dita autem definitio civitatis, eliam illi que sur- 


Ἱερουσαλὴμ tf ἐπουρινίἌῳ πόλει ὁ ἀποδοθεὶς ὄρος 
της πόλεως. Σύστημα γὰρ «άκεῖ τῶν πρωτοτόκων, 
τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὗρανοῖτς * καὶ ἱδρυμένον 
τοῦτο διὰ τὸ ἀμεταχίνητον τῆς διαγωγῆς τῶν ἁγίων, 
καὶ κατὰ νόμον τὸν οὐράνιον (25) διοικούµενόνο Τὴν 
τοίνυν διάταξιν ἑκείνης τῆς πολιτείας, xal πᾶσαν τὴν 
διαχόσµησιν καταμαθεῖν, οὐδεμιᾶς ἔστιν ἀνθρωπίνης 


* Coloss. n, 48. 34081. 1v, 10. SI Gor. xin, 


(33) Ita sex mss. At edi io Paris. iv τῷ ἁγῶνι 


στ . 
1o Τὰ ὁρμήματα εὐφρίνουσι, impetus lotificant, 
et ita legilur in nova Augustini Operum editione : 


192. 


sum est Jerusalem coelesti civitati congruit. Nam 
et illic est primogenitorum descriptorum in coelis 
congregalio, atque ea ob immutabilem vite san- 
ctorum rationem stabilis ac firma est, et ex lege 
ccelesti gubernatur.lllius itaque civitatis ordinem 
acornatum omnem perdiscere humane natura non 
est. Illa sunt, Quc oculus non vidit, neque auris 


4 Joan. vit, 98. 4 Joan. iv, 13. 


in veteri vero perinde atque in Vulgata, impetus 
letificat. 

(35) Nostra editio Paris, operarum oscilantia 
pro οὐράνιον habet οὐρανόν. z 





423 S. BASILII MAGNI 42 


audivit, neque in cor hominis ascenderunt : quos Α φύσεως. ᾿Εχεῖνα γάρ ἔστιν, "A ὀφθαλμὺὸς ox si- 
praeparavit Deus iis qui diligunt illum 9; prae- δεν, οὔτε οὓς  Txouctv, οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώ- 


terquam quod ibi reperitur innumera angelorum 
multitudo, sanctoruinque convenlus, et Ecclesia 
primogenitorum descriptorum in ccelis 7. De illa 
dicit David: Gloriosa dicta sunt de le,civitus Dei 8. 
Civitali illi per Isaiam pollicetur Deus : Ponam te 
ezsultationem a&ternam, lotitium generationum 
generationibus ; et non erit contritio, neque mi- 
seria in terminis (uis ; sed saluture vocabuntur 
muri tui 9, Erectis igitur anim? oculis, ut res 
supernas decet,quare que cunt civitatis Dei.Quid 
porro beatitudine illa dignum a quoquam excogi 

tari possit, quam leetificat quidem Dei fluvius, cu- 
jus vero artifex est et opifex Deus ipse 10? Sanc - 


που ἀνέδῃ, ἃ ἀτοίμασεν ὁ θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν 
αὐτὸν * πλὴν ὅτι μυριάδες ἀγγέλων Exst, καὶ παν- 
ἡγυρις ἁγίων, καὶ ᾿Εχκλησία πρωτοτόχων ἀπογεγραμ- 
µένων ἐν οὑρανοῖς. Περὶ ἐχείνης φησὶν ὁ Δαθίδ᾽ Δι- 
δοξασµένα ἐλαλήθη περὶ coo, ἡ πόλις τοῦ θεοῦ, 
Ἐκχείνῃ τῇ πόλει διὰ τοῦ 'Hosíou ἐπαγγέλλετει ὁ 
θεὸς, ὅτι Θήσω σε ἀἁγαλλίαμα αἰώνιον, εὐφροσύ- 
Vn»  Y&vev µυγενεαῖς ΄ xal οὐκ ἔστιι αύντριμμα 
οὐδὲ ταλαιπωρία ἓν τοῖς ὁρίοις σου ἀλλὰ χλη- 
θήσεται σωτήριον τὰ τείχη goo. ᾿Επάρας οὖν τοὺς 
ὀφθαλμυὺς της ψυχᾶς, ἀξίως τῶν ἄνω ζήτει τὰ πὲρὶ 
τῆς πόλεως τοῦ θεοῦ. Τί δ ἂν τῆς ἐχεῖ µακαριότη- 
τος ἐπάξιόν τις ἑννοηθείη, fjv εὐφραίνει μὲν ὁ ποτα- 


Lificavii tabernaculum suum Altissimus. Forlas- pg μὸς τοῦ Θεοῦ, τεχνίτης δὲ καὶ δημιουργὸς stu ὁ 


sis carnem dicit deiferam, ex conjunctione cum 
Deo sanctificatam. Ex quo intelliges tabernacu- 
lum Altissimi, ipsum Dei adventum, qui est per 
carnem. 


5. VEns.6.Deus in medio ejus, etnoncommovebi- 
tur.Adjuvabit eam Deus mane diluculo. Et quoniam 
Deus in medio civitatis est, eam stabilitate dona- 
bit, primo lucis ortu opem ei afferens. Sive igitur 


θεὸς ; ᾿ῬΗγίασε τὸ σχήνωµα αὐτοῦ 6 "Ύψισιος 
Τάχα ih» σάρκα λέγει τὴν θξοφὸρον, ἁγιασθεῖσαν 
διὰ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν συναφείχς, "utt νοήῄσεις 
σκήνωµα τοῦ Ὑψίστου τὴν διὰ σαρκὸς ἐπιφάνειαν 
τοῦ θεοῦ. 

9. Ὁ θεὸς Ív µέσῳ αὐτῆς, κχὶ οὗ σαλευθήσι- 
ται. Βοηθήσει αὐτῃ ὁ Θεὸς, τὸ πρὸς πρωὶ πρωί. 
Καὶ ἰπειδὴ ὃ θεὸς Ev µέσῳ τῆς πόλεώς ἐστι, τὸ ἀτά- 
λευτον χαριεῖται αὐτῇῃ τὴν βοήθειαν αὐτῇ παρεχό- 


illi que sursum est Jerusalem !!, sive Ecclesi µενος ἐν ταῖς πρώταις ἀνατολαῖς τοῦ φωτός. Εἰτε οὖν 
αυ infra est, civitatis nomen aptatum fuerit, τῇ ἄνω Ἱερουσαλὴμ, εἴτε τῇ κάτω ᾿Εκκλησίᾳ τὸ τῆς 
Sanctificavil inea tabernaculum suum Altissimus. πόλεως ἐφαρμόσει ὄνομα, ἘἨγίασεν ἓν αὖὐτῇ τὸ 
Atque per hoc tabernaculum in quo inhabitavil, σκήνωµα αὐτοῦ ὁ "Ύψιστος. Καὶ διὰ τοῦ σκηνώ- 
Deus, in medio ipsius fuit, id ei largiens ut non c ψατος τούτου, ᾧ χατεσκήνωσεν ὁ θεὺς, bv µέσῳ αὖ- 
commoveatur. [n medio autem civitatis est Deus, τῆς ἐγένετο, χαριζόµενος αὑτῃ τὸ μὴ τσαλεύεσθαι, 
equales undelibet emittens radios suze providentia Εν µέσῳ δέ ὃστι τῆς πόλεως ὁ θεὸς, ἴσας παντα]ό- 
ad usque fines orbis.Sic enim Dei justitia conser- θεν ἐπὶ τὰ πέρατα τοῦ κύκλου τῆς ἑαυτοῦ προνοίας 
vatur, quandoquidem omnibus eamdem bonilalis τὰς ἀκτῖνας ἐχπέμπων, Οὕτω γὰρ τὸ δίναιον vo 
mensuram dispersit. Adjucabit eam Deus manedi- Θεοῦ διασώζεται, τὸ αὐτὸ µέτρον τῆς ἀγαθότητος 
luculo. Sensibilis sol matutinum quidem tempus ῥδιανέµοντος ἅπασι, Βοηθήσει αὐτῇῃ ὁ θεὸς τὸ xp 
apud nos efficit,postquam supra nostrum horizon- πρωὶ πρωί, Tàv μὲν (30) οὖν παρ ἡμῖν πρωίαν ὁ 
tem eminuerit; 174 matutinum vero Sol justitia 13 αἰσθητὸς ἥλιος ποιεῖ, ἐπειδὰν τὸν καθ ἡμᾶς ὀρίζοντε 
iu anima perficit, ortu lucis spiritualis producens ὑπερχύψῃ * τὴν δὲ kv τῇ duy πρωίαν ὁ τῆς δικαιοσύ- 
diera in eo qui ipsum suscepit.In nocle enim sumus νης "Βλιος ἀποτελεῖ τῇ ἀνατολῇ τοῦ φωτὸς τοῦ vonto) 
nos homines per hoc ignorantie tempus. Pust- ποιῶν ἡμέραν ἓν τῷ παραδεξχµένῳ αὐτόν, Ἐν voxti 
quam igitur, nostra menle expassa, susceperimus «áp ἔσμεν παρὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀγνωσίας οἱ ἄνθρω» 
glorie splendoremf?,el sempiternaillaluceillustrati o. ἸἘπειδὰν οὖν, ἀναπετάσαντες ἑαυτῶν τὸ ἡγεμο- 
fuerimus,tunc Adjuvabiteam Deus manediluculo. νικὸν, ὑποδεξώμεθα τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, καὶ 
Ubi facti fuerimus filii lucis,nuxque apud nos pro- D περιλαμφθῶμεν νῷ φωτὶ τῷ ἀῑδύμ, Ἠοηθήσει sig 
gressa fuerit, dies vero appropinquaverit 14, tunc à. Θθεὺς τὸ πρὸς πρωὶ πρωί (37). Ἐπειδὰν γενώμεθς 
Dei auxilio digni efficimur. Adjuvat igitur Deus ci- τέκνα φωτὸς, καὶ ἡ νὺξ piv ἡμιν προκόψῇ, ἡ δὲ 
vitatem, per proprinm exorluim et adventum,ma- Ἠμέρα ἐγγίσῃ, τότε ἄξιοι τῆς τοῦ θεού βοηθείχς Ἱι- 
tutinam eilucem inducens. Ecceenim homo,inquit, νόµεθα. Βοηθεῖ οὖν cà πόλει ὁ θεὸς, διὰ τῆς ἰδίας 
Oriens nomen εἰ !5.Quibus igitur exorta fueritlux ἀνατολῆς καὶ ᾖἐπιφανείας πρωίαν αὐτῷ ipo. 
spiritualis, discussis ignorantie improbitatisque ᾿Ιδοὺ γὰρ ἄνθρωπος, φησὶν, ᾿Ανατολὴ ὄνομα αὐτῷ. 
tenebris, iis tempus matutinum accedit.Quoniam Οἷς ἄν οὖν ἐπανατείλῃ (38) τὸ νοητὀν φῶς, Àw- 


6Ι Cor. n. 9. 7 Hebr. xi, 25. 8 Psal. ΙΙΧΣΣΥΙ, 3. 9 ρα. Lx, 15-48. 9 Hebr. xi, 10. !! Galat. 
v, 96. 1t Malacb. ιν, 2. !? Hebr. 1, 3. !* Rom. xum, 12. 15 Zach. vi, 12. 


(36) Sic Reg.tertius et Catena Corder.At Colb. quatuor mss. At in duobus aliis seque ac in editis 
septimus τὴν μὲν γάρ. Editi τὴν μὲν παρ ἡμῖν. reperiuntur. 
Statim editi την ὁὲ τῆς voy πρωίαν. Αἱ mss. se- (38) Editi ἑπανατέλλῃ. At mss. quinque ixzve- 
ptem ut in contextu. τείλῃ. 

(81) Hie. voces, τὸ πρὸς πρωΐ πρωΐ, desunt in 








405 HOMILIA IN PSALMUM XLV. 426 
µένου τοῦ kx τς ἄγνοίας καὶ πονηρίας σχότους, Α ergo lux in mundum venit, ut qui ambulat in ea 


πρωία τούτους ἐγγίνεται, ᾿Επεὶ οὖν φῶς εἷς τὸν 
κόσμον ἐλήλυθεν, ἵνα 6 περιπατῶν ἓν αὐτῷ μὴ προσ- 
κόπτῃ, ἡ βοήθεια αὐτοῦ πρωίας ἐστὶ παρεκτική. "H 
τάχα ἐπειδὰ ὄρθρου βαθέος ἡ ἀνάστασις ἦν, βοηθήσει 
ὁ θεὸς τῇ πόλει τὸ πρὸς πρωὶ πρωὶ (39), ὁ τὴν κατὰ 
τοῦ θανάτου víxnv πρωίᾳ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ τῆς ἄνα- 
στάσεως ἐργασάμενος, 

6. ἘΕταράχθησαν ᾖἆθνη, ἔκλιναν ᾖµβασιλεῖαι͵ 
ἔλωκε φωνὴν αὐτοῦ ὁ "Ὕψιστος, ἐσαλεύθη ἡ γῇ. 
Νόησον pot τινὰ πόλιν ἐπιθουλευομένην παρὰ τῶν 
ἐπιστρατευόντων αὐτῇ πολεμίων, τέως μὲν περικαθ- 
εζομένων (40) αὐτὴν ἐθνῶν πολλῶν xal βασιλέων 
τῶν καθ ἕκαστον ἔθνος τὰ σχηπτρα διαλαχόντων * 
εἶτά τινὰ στρατηγὸν, ἅμαχον τὴν ῥώμην, ἀθρόως 
ἐπιφανέντα εἰς βοῆθειαν τῇ πόλει ταύτῃ, Ἀλύοντα 
μὲν τὴν πολιορχίαν, σκεδχννύντα δὲ τὴν συστρο- 
φὴν τῶν ἐθνῶν, εἷς φυγὴν δὲ τοὺς βασιλεῖς συν- 
ελαύνοντ« ἓκ μόνου τοῦ ἑμθοῆσαι (44) αὐτοῖς μετὰ 
δυνάµεως, χαταπλῆξαί τε αὐτῶν τὰς καρδίας τῇ 
στεῤῥότητι τῆς φωνῆς, Πόσην οὖν εἰκὸς ταραχὰν 
συστῆναι, τῶν Σθνῶν διωκοµένων, xal τῶν βααι- 
λέων εἰς φυγην ἑκκλινάντων * θροῦν δέ τινα ἄσημον 
καὶ Ίχον ἀκατάπαυστον ἐκ τῆς τεθοροθηµένης αὖ- 
τῶν φυγης ἀναπέμπεσθαι, πάντα δὲ τόπον πλήρη 
εἶναι τῶν ὑπὸ δειλίας φυγαδευθέντων, ὥστε σάλον 
ἐγνίνεσθαι πανταχοῦ ταῖς ὑποδεχομέναις αὐτοὺς mo- 
λεσιν ἢ κώµαις ; Την τειαύτην οὔν παρἰστησι vfi πὀ- 
λει τοῦ θεοῦ παρὰ τοῦ Σωτηρος ἀντίληψιν ἓν τῷ λέ- 
49v Ἔταραχθησαν ᾖἔθνη, ᾖἔκλιναν βασιλεται, 
ἔδωκε φωνῆν αὐτοῦ ὁ ᾿Ὑψιστος, ἐσαλεύθη ἡ q5. 
Κύριος τῶν δωνάµεων μεθ ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ 
ἡμῶν 5 θεὸς ᾿Ἰακώθ (42). Εἶδε τὸν ἐνανθρωπήσαντα 
Θεὸν, clos. τὸν ἐκ Παρθένου ἁγίας γεννηθέντα Ἐμ- 
μανουήλ ΄ ὅ ἐστι μεθερμηνευόµενον Μεθ᾽ ἡμῶν ὁ 
Otóc* καὶ διὰ τοῦτο προφητικῶς ἐκθοᾷ Κύριος 
τῶν δυνάμεων μεθ) ἡμῶν * δεικνὺς, ὅτι οὔτος ἐστιν 
ὁ τοῖς ἁγίοις προφήταις καὶ πατριάρχαις ἐμφανισθείς, 
᾽Αντιλήπτωρ ἡμῶν, φησὶν, οὐχὶ ἄλλος Otbc παρὰ 
τὸν ὑπὸ τῶν προφητῶν παραδιδόµενον * ἀλλ ὁ θεὸς 
Ἰαχὼδ (49), 6 iv τῷ χρηματισμῷ πρὸς τὸν ἑαυτοῦ 
θεράποντα διαλεχθείς ' Εγὼ εἰμι ὁ θεὸς ᾿Αθραὰμ, xal 
ὁ θεὸς "I32àx, καὶ ὁ θεὺς Ἰαχώδ. 


7. Δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ, ἅ ἔθετο τέ- ϱ 


non offendat 16. ejus auxilium tempus matutinum 
affert. Vel forle quoniam multo mane erat resur- 
rectio, adjuvabit Deus civitatem mane diluculo, 
quippe qui terlia resurrectionis die matutina vic- 
toriam a morte reportarit. 


6. Vgns. 7. Conturbate sunt gentes, inclinata 
sunt regna : dedit voeem suam Altissimus,com- 
mota est terra. Cogita civitatem aliquam esse, cui 
insidiz struantur ab oppugnantibus eam hostibus, 
quam interim obsideant gentes multe et reges, 
qui singularum nationum sceptra sortiti sint; 
deinde ducem aliquem, robore invictum, dere- 
pente conspici ad ferendum huic civitati auxilium, 
qui, soluta obsidione, gentium dissipet dispergat- 
que multitudinem, ac reges ipsos in fugam vertat, 
$i solum eos cum potentia inclamet, eorumque 
corda vocis firmitate perterreat. Quantam igitur 
verisimile est turbationem excitari, dum gentes 
fugantur, et reges in fugam vertuntur ? qualem 
quoque clamorem confusum, et sonitum perpe- 
tuum ex tumultuosa illorum fuga edi? Nonne 
credere par est locum omnem iis qui prre timore 
fugati sunt, repleri? adeo ut ubique in urbibus 
aut vicis eos excipientibus excitetur comm^tio. 
Talem igitur spem civitati Dei a Salvatore dan- 
dam csse ostendit, dum dicit : Conturbata sunt 


C gentes, inclinuta sunt. regna, dedit vocem suam 


Altissimus, commota est terra. Vgns. 8. Dominus 
tiriutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob. 
Vidit incarnatum Deum, vidit ex sancta Virgine 
genitum Emmanuel : quod si quis interpretetur, 
sonat Nobiscum Deus?" ; el hac de causa prophe- 
tice exclamat : Dominus vir(utum nobiscum ; os- 
tendens hunc esse qui sanctis prophetis apparuit 
atque patriarehis. Susceptor noster, inquit, non 
alius Deus prater eum qui traditus esta prophe- 
is; sed Deus Jacob qui in oraculo ad servum 
suuim edito locutus est: Ego sum Deus Abraham, 
Deus Isaac, et Deus Jacob 8. 


175 7.VEns.9,10. Venite etvideteopera Dei,quo 


ρατα ἐπὶ τῆς Ὑῆς, ἀντανχιρῶν πολέμους µέχρι  posuil prodigia super terram, auferensbellausque 
τῶν περάτων τῆς γῆς. Τοὺς μακρὰν ὄντας τοῦ λό- α βπεκίεγτω.Εοβ,ηαἱ procul sunta verbo veritatis, 


Ύου της ἀληθείας εἰς τὴν διὰ τῆς ἔπιγνώσεως ἐγγύ- — Scriptura invitat ut ad eam per cognitionem pro- 


16 Joan. xi, 9, 10. !' Matth. 1, 25. 18 Exod. πι, 6. 


39) Vox zpot semel duntaxat legitur in editis 
el in mss. nonnullis : sed bis scribitur in quatuor 
aliis.Hoc ipso in loco editio Paris. ὁ τῇ κατὰ τοῦ 
θανάτου νίκτι πρωίαν τῇ τρίτη,εἴο. Qui per vicloriam 
ex morterepor(atam tertiaresnrrecttonisdie matu- 
tinum tempus effecit. Αἱ Regii tertius, quartus et 
quintus non secus ac Colbertini primus, quintus et 
sextus cum Coisl. et cum quadam quam Duczeus 
laudat Catena, ut in contextu. Nec aliter legitur in 
e litione Dasil. etin Regiis secundo et sexto, nisi 
quod hi lbri pro. πρωῖᾳ habeant πρωί. Apud LXX 
autem sic editum invenimus, βοηθήσει αὐτῇ ὁ θεὺς 


vp z2770 1:9, Gdjucabit eam Deus vultu. 

(40) Sic Reg.secundus,terltius,quartus et sextus 
cum Culb. primo. Editi τῶν ἐπιστραπευομένων, 

(41) Editio Basil. οἱ mss. nonnulli ἐκθυῆστι. 

(42) Nostra editio Paris. cum duobus mss. Re- 
gus ἐνχνθ2ωπίσαντκ. At quinque alii mss. 12.07- 
T2490 

(43) lug. secundus ἀντιλήπτωρ ἡμῶν 6 9:5: "la- 
x0)* 9551, Ibidem editi $:». παρχδιδόµενον. Ubi 
ol:servandum primum vocem ἡμῖν iu nosiria octo 
iisz, deesse : deinde pro παραδιδόµενον in codici- 
bus nonnullis legi παρχδεδυµένον. 








- D* 
. tt & 
MO . κ 
.. |o. α- - Ὁ 


., "n * 


277 | 


427 S. BASILiI MAGNI 428 


pius accedant, diens : Venite et, videte. Quemad- Α τητα προσχαλεῖτε ὁ λόγυς λέγων ΄ Δεύτε καὶ τότε, 
modum enim in corporeis oculis, intervalla magna Ώσπερ yàp ἐπὶ τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν αἱ μὲν 


obscuram reddunt eorum que sub conspectum 
cadunt comprehensionem; contra accessio intuen- 
tium, conspicuam reddit rerum visendarum agni- 
lionem : sic etiam in mentis contemplatione, qui 
se per opera Deo non conjungit, nec appropin- 
quat, opera illius puris menlis oculis videre non 
potest. Idcirco venite, appropinquate prius; dein- 
de videte opera Domini, prodigiosa sane el mira- 
bilia; quibus perculsas gentes, easque antea hos- 
tiles et seditiosas, ad quietem transtulit. Venite, 
filii, audite me !9 ; item, Venite omnes qui labo- 
rütis, el onerali estis 9. Paterna vox est, expansis 
ulnisad se invitantis eos qui hactenws rebel'es 
fuere. Qui igitur audierit vocationem, appropin: 


ἐπὶ πολὺ ἀποστάσεις ἀμιδρὰν ποιοῦσι τὴν τῶν ὁρω- 
µένων κατάληψιν, ol δὲ πρυσεγγισμοὶ τῶν θεωρούν. 
των ἐναργῇ παρέχονται τῶν βλεπομένων (44) τὴν 
ἐπίγνωσιν * οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ νοῦν θεωρηµά- 
των, ὁ μὴ διὰ τῶν ἔργων οἰκειωθεὶς καὶ πλησιαάσας 
θεῷ ἴδειν τὰ ἔργα αὐτοῦ καθαροῖς τοῖς διχνοίας ὀφθαλ- 
μοῖς οὐ δύναται, Δ'ὰ τοῦτο; ἀεῦτε, προσεγγίτατε 
πρότερον (40), εἶτα ἴδετε τὰ ἔργα Κυρίου τεράστια 
ovcx καὶ παράδοςα * ὑφ dw χαταπλαγέντα τὰ πρή- 
τερον πολέμια καὶ στασιώδη ἔθνη πρὸς ἠσυχίαν µετ- 
έβαλε, Δεῦτε, τέχνα, ἀκούσατέ µου * xai, Δεῦτε 
πάντες οἱ κοπιῶντες, xal πεφορτισµένοι. Πατρικὴ 
*| φωνὴ, ἠπλωμέναις ἀγχάλαις πρὸς ἑαυτὸν «αλοῦν- 
τος τοὺς τέως ἀφηνιάζοντας, 'O οὔν ἀχούσας της χλή- 


quaveritque et imperanti adheeserit, is eum visu- ὃ σεως, xal Ἐγγίσας, καὶ κολληθεὶς τῷ προστάξαντι, 


rus est qui cuncta per crncem pacificavit, Sive 
qua in terra sunt, sive quz in colis 91, Arcum 
eonteret, et confringet urma, et scula. comburel 
igni. Vides pacificum animum Domini virtutum, 
quod invisibiles legionum angelicarum potestates 
secum habeat? Vides fortitudinem simul et hu- 
manilatem summi ducis virtutum ? qui sane Do- 
minus cum sit virtutum, ac omnes legionum ange 
licarum turmas habeat, nusquam tamen ullum 
vulnerat adversariorum, neminei prosternit,at- 
lingit neminem : sed arcus conterit et arma, ac 
scuta comburit in igne. Arcum quidem conterit, 
ut non amplius ignita tela per eos emittantur : 
confringet autem arma* quibus comitus pugnatur, 
ut qui prope sunt,insidiis petiti, vulnera recipere 
nequaquam possint. Et scuta comburel igni, ad- 
versarios spolians suis munimentis, atque inimi- 
corum gratia omnia faciens. 


8. VEns.11. Vacate εἰ videle, quoniam ego sum 
Deus. Quandin quidem alienis a Deo rebus vaca- 
mus, Dei notitiam suscipere non possumus. Quis 
enim de mundi rebus sollicitus,ac immergens sese 
carnis occupationibus,queat verbis Dei attendere. 
atque tot ac Lrantisrebus accurate diligenterquespe- 
culandis par esse ? Non vides, delapsum in spinas 
verbum spinis suffocari? Spinze autem sunt carnis 
voluptates, et divitize, et gloria, et eze quaiad vi- 
tam pertinént cura 13, Ceterum ab his omnibus 


ὄγεται τὸν εἰρηναποιήσαντα τὰ πάντα διὰ τοῦ σταυ- 
200; Εἴτε τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε τὰ ἓν τοῖς οὐρανοῖς. 
Τόξον συντρίψει, καὶ συνθλάσει (40) ὅπλον, xz 
θυρεοὺς κατακαύσει bv πυρίἰ. "'Opgi τὸ εἰρηνιχὸν 
Κωρίου τῶν δυνάµεων, ὅτι ἔχων μεθ) ἑαυτοῦ ἀορἀ. 
τους δωνάµεις ἀγγελικὼν καταλόγων ; 'Opgc τὸ ἆν- 
δρεῖον ὁμοῦ καὶ φιλάνθρωπον τοῦ ἀρχιστρατίγω 
τῶν δυνάμεων ; ὃς γε, Κύριος Ov τῶν ὀυνάμεων, xi 
πάντα ἔχων τὰ συστήµατα τῶν ἀγγελικῶν κατχλό- 
(wv, οὐδαμού τινα τιτρώσκει τῶν πολεμίων, οὐδένα 
καταθάλλει (47), «ὀδενὸς ἅπτεται * ἀλλὰ τόξα συντρι- 
δει, καὶ ὅπλα, καὶ θυαεοὺς χατακαίει kv πυρί. Τόξον 
μὲν συντρίδει, ὥστε µηκέτι τὰ πεπυρωµμένα βέλη 
ἐκπέμπεσθαι OU αὐτῶν * ὅπλα, δὲ συνθλάσει (48) τὰ 
ἀγχέμαχα, ὡς μὴ δύνασθαι τοὺς σύνεγγυς τραύμεττ 
δεχεσθαι ἐπιθουλευομένους, Καὶ θωρεοὺς κατακαύτει 
iv πυρὶ, γυμνῶν τοὺς ἀντικειμένους ἀπὸ τῶν προ- 
θληµάτων, καὶ πάντα ἐπ εὐεργεσίᾳ τῶν Ἐχθρῶν 
ἐνεργῶν. 

8. Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι Εγώ sli ὁ θεός, Ἐφ' 
ὅσον μὲν τοῖς ὄἔξω θεοῦ σχολάζοµεν πράγµασιν, οὐ 
δυνάµεθα χωρῆσαι Ἱνῶσιν θεοῦ Τίς γὰρ μεριμνῶν 
τὰ τοῦ χΧόσμου, xxi ἐμβαθύνω), τοῖς περισπασμοῖς 
τῆς σαρχὸς, δύναται τοῖς περὶ Θεοῦ λόγοις προσέχειν, 
καὶ τῇ ἀκριθείᾳ τῶν τηλικούτων θεωρηµάτων ἀρχεῖν ; 
O5y ὁρᾷς, ὅτι ὁ εἰς τὰς ἀχάνθας μπεσὼν λόγος ὑπὸ 
τῶν ἀκανθῶν συμπνίγεται; ᾿'Αχανθαι δὲ εἶσιν ἡδοναὶ 
σαρκὸς, καὶ πλοῦτος καὶ δόξα, καὶ βιωτικαὶ µέριμναι. 
Πάντα δὲ (49) τούτων ἔξω δεήσει γενέσθαι τὸν ἔπι- 


alienatum esseoportebit eum,qui Dei cognitionem B δεόµενον τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ, χαὶ σχολάσαντά ἀπὸ 
desideral; et ubi vacaverit ab affectibus,ita demum τὸν παθῶν, οὕτως ἀνχλαθ-ῖν τὴν ἐπίγνωτιν τοῦ θεοῦ. 
Dei reciperecognitionem.Quomodo enim animam Ηφῳς γὰρ εἰσέλθῃ εἰς Ψυχην στενο(ωρουμένην ὑπὸ 
amentisevagationibusse preoccupantibusoppres- τῶν προκαταλαθόντων αὑτὴν διχλογισμῶν ἡ περὶ 


19 Psal. xxxi, 12, 90 Matth. xi, 49. ?! Coloss. 1, 20. 93 Matth. xii, 7, 22. 


(44) Ita mss. septem. Editi vero τῶν θεωµέ- 
νων, ! 

(49) Editi πρῶτον. At mss. septem πρότερο», 

(46) Editio Basil. et Regii secundus, quintus et 
sextus una cum aliis tribus Colbertinis συνθλάσει, 
Editio vero Paris. συγ«λάσει, 


et θοχία5 cum Reg. quinto κατακαύτει. 

(48) Hic mss. sex συγχλάσει. Reg. vero sextus οἱ 
Colb. quintus cum editis συνθλᾶσει, 

(49) Editio Basil.et qualuor mss. πὄντων δὲ Edi 
tio vero Paris. et tros mss. πάντων o5v. Mox Col- 
berüni primus et sextus cum Reg.tertio ἐπιδικαζὸ- 


(47) Reg. tertins βάλλει. Mox Colbertini primus — uevov τῆς γνώσέως. 





o -Ἑμα. 








422 


HOMILIA IN PSALMUM. XLV. 


480 


θεοῦ ἔννοια ; Οἶδε (50) δὲ καὶ Φαρχὼ, ὅτι ἴδιον ἐστι A Sam ingredietur Dei cognitio ? Atqui et Pharao no- 


τοῦ σχολάζοντος ἐκζητεῖν τὸν θεὸν, καὶ διὰ τοῦτο 
ὀνειδίζει τὸν Ισραήλ * Σχολάζετε, σχολασταί ἔστε, xai 
λέγετε" Κυρίῳ τῷ θεῷ ἡμῶν προσευξόµεθα (504). Αὕτη 
μὲν o)» ἡ σχολη ἀγαθὴ τῷ σχολάζοντι καὶ ὠφέλιμος, 
ἠσυχίαν ἐμποιοῦσα πρὸς τὴν τῶν σωτηρίων διδαγµά- 
των ἀνάληψιν πονηρὰ δὲ σχολὴ ὦ τῶν ᾿Αθηναίων, 
οἷς Εἰς οὐδὲν ἄλλο εὐχκαίρυν fj λέγειν τι καὶ 


vit proprium esse vacantis, Deum inquirere,et hac 
de causa exprobrat Israeli: Vacatis, otiosi estis, 
et dicitis: Domino Deo nostro vota jaciemus 99. Et 
quidem ea vacatio bona utilisque est vacanti, qu 
ad salutares doctrinas recipiendas quietem affert. 
1760tium vero Atheniensium malum erat,qui Ad 
nihil aliud vacabaninisiad dicendum aut audien. 


dum aliquid novi?*. Quod otium etiam nunc imitantur 
nonnulli, dum abutuntur otio, ut semper novum 
aliquod dogma comminiscantur. Tale otium ami- 
cum est immundis ac pravis spiritibus. Cum ezie- 
rit, inquit, immundus spiritus ab homine, dicit. 
λέχει, Πορεύτομαι ἐς τὸν τόπον ὅθεν ἆξηλθον, — Revertarinlocumundeezivi. Et veniens invenitdo: 
Καὶ ἔλθὸν εὑρίσκει τὸν οἶκον ἆἔκεῖνον σχολάζοντα — mum illam vacantem et scopis mundatam$5. Absit 
καὶ σεσαρωµένο. MÀ  qivotto οὔν ἡμᾶς σχολὴν Β igilur ut nos per otium aditum adversario przbea- 
ποιῆται cup ἀντικειμένῳ πρὺς τὴν εἴσοδο, ἀλλὰ mtus; imo interiorem nostram domum occupatam 
ἀαχολήσωμεν ἡμῶν τὸν ἔσω οἴκον. προενοιχίσάν- teneamus, adeo ut prius in nobis ipsis Christum 
τες (52) iv ἑαυτοῖς διὰ τοῦ Πνεύματος τὸν Χριστόν. per Spiritum excipiamus hospitio. Postquam igi- 
Μετὰ γοῦν τὸ χαρίσάσθαι τὴν εἰρήνην τοῖς τέως tur iis qui hactenus turbabantur ab hostibus, pa- 
ταρασσοµένοις ὑπὸ τῶ» πολεμίων, τότε λέγει τὸ, cem largitus est, tuncdicit: Vacate a distrahen- 
Σχολάαατε ἀπὸ τῶν περισπώντων ὑμᾶς iyOpov, ἵνα tibus vos inimicis, ut in quiete verba veritatis con- 
ἐν ἡσυχίᾳ τοὺς περὶ τῆς ἀληθείας θεωρήσητε λόγους,  templari possitis. Quapropter etiam Dominus ait : 
Ai τοῦτο καὶ ὁ Κύριος Πᾶς ὅστις οὖκ ἀποτάσσε-  Omnisquitionrenuntiatomnibusqua possidet non 
ται, φησὶ, πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν, οὗ δνναται µου potest meus esse discipulust6. Vacare igitur oportet 
εἴναι μαθητής. Σχολάσαι σῦν δεῖ ἀπὸ τῶν γαμικῶν — ab operibus nuptialibus, ut vacemus precationi : 
ἔργων, ἵνα σχολάσωμεν τῇ προσευχῇ * σχολάσαι ἀπὸ — vacare a divitiaram studio, ab hujus gloriolz cu- 
τῶν περὶ τὸν πλοῦτον σπουδῶν, ἀπύ τῆς περὶ τό δοξά- — piditate, ab usu voluptatum, ab invidia et omni in 
piov τοῦτο ἐπιθυμίας, ἀπὸ τῶν πρὸς ἀπόλαυσιν 9o- — nostrum proximum malignitate,ut, obtinente tran- 
νῶν, ἀπὸ φθόνου καὶ πάσης τῆς εἷς τὸν πλησίον ἡμῶν — quillilatem anima nostra, et nullo affectu eam con- 
πονηρίας, ἵνα, . γαληνιώσης ἡμῶν τῆς ψυχῆς καὶ ὑπό turbante, illustratio Dei tanquam in aliquo speculo 
οὐδενὲς παθους ταρασσοµένης, otov iv κατόπτρῳ. puralexspersquetenebrarum efficiatur. Exaitabor 
τινὶ καθαρὰ γένηται (53) xal ἀνεπισχότητος ἡ ἕλ- ν gentibus, exallabor in terra. Palam hec deua pas- 
λαμψις τοῦ Θεοῦ. Ὑψωθήσομαι iv τοῖς Büvesw, sione dicit Dominus, quemadmodum in Evangelio 
ὑψωθήαομαι ἓν τῇ yn. Σαφῶς ταῦτα λέχει περ scriptum est : Et ego cum exaltatus fuero, omnes 
τοῦ κὰθ᾽ ἑαυτὸν πάθους ὁ Κύριος, καθὼς bv τῷ Εὐχγ- traham ad me ipsum?!, Et sicut Moyses exaltavit ser- 
49M γέγραπταἰ  Κάγὼ, ὅταν ὑψωθῶ, πάντας pentem in deserto, ita exa-turi oportet Filium ho- 
ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν, Kal ὅτι (54) ὥσιερ MoU- minis ín terra 39. Quoniam igitar pro gentibus erat 
σῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτω δεῖ ὑψω-  incrucem exaltandus, et pro universa terra susce- 
θῆναι τὸν Yiów τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τῆς Υῆς. Επεὶ pturus illam exaltationem, propterea dicit : Exal- 
οὔν ὑπὲρ τῶν ἐθνῶν ἔμελλεν ὑψοῦσθαι πρὸς τὸν σταυ- labor in gentibus,exaltayor in terra. VEns.12.Do- 
Qv, καὶ ὑπὲρ πάσης τῆς γῆς τὴν ὕψωσιν καταδέχε- — minusvirtutumnobiscum,susceptornoster DeusJa- 
σθαι, διὰ τοῦτό φησιν ^ ᾿ἹΓψωθήσομαι iv τοῖς ἔθνε- 60). Exsultans ob Dei auxilium, bis vocem eamdem 
σιν, ὑψωθήσομαι ἐν cà qm. Κύριος τῶν δυνάμεων D protulit: Dominus virtutum nobiscum, quasi insul- 
μεθ) ἡμῶν, ἀντιλήπτωρ ἡμῶν ὁ θεὺς Ἰακώδ, taret ac insileret hosti, ob perfectam quam in ani- 


ἀχούειν καινότερου ἣν καὶ νῦν τινες μιμοῦνται, 
τῇ τοῦ βίου σχολῇ πρὸς τὴν dei τινος καινοτέρου δόγµα- 
τος εὔρεσιν ἀποχρώμενοι. Ἡ τοιαύτη σχολὴ φίλη ἐστὶν 
ἀκαθάρτοις καὶ πονηροῖς πνεύμασιν. "Οταν ἐξέλθῃ, 
qnoi, τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου, 


Ἐπαγαλλόμενος τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθείᾳ, δὶς τὴν αὐτὴν 
φωντν ἐξεθόησε * Κύριας τῶν δυνάμεων μεθ ἡμῶν" 
ρἱονθὶ Ἐπεμθαϊνων καὶ ἐναλλόμενος τῷ ἐχθρῷ, διὰ 
τὴν τελείαν ἐπὶ τόν Σωτῇρα τῶν ψυχῶν ἡμιων πεποί- 
θησιν, ὡς οὐδὲν πεισόµενος παρ αὐτοῦ (DO). El γὰρ 
ὁ θεός ὑπὲρ ἡμῶν, τίς καθ ἡμῶν ; 'O τῷ "Luxe 


25 Exod. v, 17. ?9*Act. xvi, 241. 35 Matih. 
99 (en. 32, 28 


38 Joan. in, 14. 299 Rom. vin, 31. 


(50) [ta mss. quinque. Deest δέ in edilis. 

(51? Nostra editio Paris. προσευξώμεύα. At mss. 
προσευξὀωεθε. Apud LXX ita legitur : διὰ τοῦτο 
λέγετε. Περευθῶμεν, θύσωμεν τῷ θεῷ Ώμων. Pro- 
ptereu dicéis : Eumus, sac: ificemus Deo nosiro. 

(92) Rey. lertius ἐνοικέσαντες, 


marum nostrarum Salvatorem habeat fiduciam, 
quod,eo juvante,nihil passurus esset. enim Deus 
pro nobis, quis contra nos? ? Qui Jacob [dedit vi- 
ctoriam, ac post luctam ipsnm Israel designavit 80, 
hic est susceptor noster;ipse pro nobis pugnat.Nos 
aulem quiescamus, quod /pse est paz nostra, qui 


xu, 43, 44. 99 Luc. xiv, 99. ?! Joan. xri, 39. 


(53, Sic septtem mss. cum editione Dasil. At 


- editio Paris. ἔγγένηται Colb. sextus ἐγγένετχι. 


(54; Ita septem mss. Deest ὅτι in editis. Statim 
mss. novem τῶν 2»θρώπων, pro hominibus. 

(95) "ως οὐδὲν πεισόµενος x25, αὐτοῦ. Verle, 
ut nihil ab hoste passurus. ManaN. 





491 4, BASILU MAGNI 432 
fecit utraque unum, uL. duos condat in tinum A τὴν νίκην χαρισάµενος, καὶ μετὰ τὴν πάλην ἀποδι- 


novum hominem 9!. 


ξας (66) αὐτὸν ᾿Ισραὴλ, οὗτος ἔστιν ἐντιλήπτωρ ἡμῶν 


αὐτὸς πολεμεῖ ὑπὲρ ημών. μετς δὲ ἡσυγάσωμε», ὅτ:. Αὐτός ἔστιν ἡ εἱρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα έν, 


ἵνα τοὺς δύο κτίνη εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον. 





IN PSALMUM XLVIII. 
In finem, filiis Core psalmus. 

1. Nonnulli ex iis etiam qui externi sunt, (e hu- 
mano fine sibi aliquid animo finxerunt,ac in varias 
de fine sententias abiere. Álii enim finem scientiam 
esse statuerunt, alii practicam 177 operationem, 
alii diversum vile vel corporis usum : alii belluini 
cum essent,voluptatem finem esse affirmarünt.No- 
bis finis cujus gratia omnia peragimus,et ad quem 
festinamus beatum illud est vitze institutum in fu- 
turo seculo. Hoc autem completur tum,cum a Deo 
regimur. Nam hoc fine ncexcogitari qnidem αι] - 
quam praestantius possit a rationali natura. Atque 
nos ad hanc vite rationem excitat Apostolus : 
Deinde finis, cum tradiderit regnum Deoet Patri*t, 
Qued idem etiam proponit in prophetia Sophonias, 
ex Dei persona dicens : Quia judicium meum ín 
congregationes gentium : ut suscipiam reges, ut ef- 
[undam super 608 indignationeu meam, In igne. enim 
3elimei consummetur omnis lerra : quia tunc con- 
vertam super populos multos linguam in generaltio- 
nem ejus, «tínvocenl omnes nomen Domini, ul ser- 
vianteisubjugo unoS. Ad hunc igiturfinem utilita- 
tem psalmorum puto referri, eorum, qui hanc ha- 
bent inscriptionem.Quin etiam ii qui inscripsere, 


ΕΙΣ TON MH' YAAMON. 
Εἰς τὸ τέλος, τοῖς υἱοῖς Κορὲ Ψαλμός (97). 

4. ᾿Εωκντάσθησαν μέν τινες καὶ τῶν ἔξω m 
τοῦ (58) ἀνθρωπείου τέλους, καὶ διχφόρως ἐνέχθησαν 
el; τὴν περὶ το τέλους ἔννοιαν. Οἱ μὲν γὰρ ἀπεφή- 
ναντο τέλος εἶναι τὴν ἐπιστήμην, οἱ DE τὴν πρακτι- 
xnv ἐνέργειχν ' ἄλλοι τὸ διχφόρως χρῆσθαι τῷ phy 
καὶ τῷ σώματι * ol δὲ βυσκηµατώδεις ἡδονὴν ἀποφή- 
ναντο εἶναι τὸ τέλος. "Hity δὲ τέλος, οὗ ἕνεχεν πάντα 
πράττοµεν, καὶ πρὸς ὃ ἐπειγόμεθα, A μακαρίσ ὃϊα- 
ov kv τῷ μέλλοντι αἰῶνι, Αὕτη δὲ συμπληροται 
ἐν τῷ βασιλεύεσθχι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Τούτου γὰρ οὐξ 
μέχρις ἐπινοίας βέλτιον τι (50) ἐξευρεθείη τῇ λογικ!, 
φύσει * καὶ πρὸς ταύτην χινεῖ ἡμᾶς ὁ Απόστολος, 
λέγων * Εἶτα τὸ τέλος, ὅταν παραδῳ (00) τὴν β:: 
σιλείαν τῷ Θεῷ καὶ Ἡατρ. "Omsp καὶ ὁ Σοφονίας 
bv tq προφητείᾳ παρίοτησι͵, λέγων ἐκ προσώπου to) 
Θεοῦ. "Ort τὸ χρῖμά µου εἷς συναγωγὰς lr», 
τοῦ εἰσδέξασθαι βασιλεῖς, το ἐκχέαι ἐπ αὐτὸς 
τὴν ὀργήν jpoo. Ἐν  qào πυρὶ ζήλου µου κχατ- 
αναλωθήσεται πᾶσα ἡ qf* ὅτι τότε µεταστρφω 
ἐπὶ λαοὺς πολλοὺς γλῶσσαν εἷς γενεὰν αὐτς, 
του ἐπικαλεῖσθαι πάντας τὸ ὄνομα  Koplow, τοῦ 
δουλεύειν αὐτῷ ὑπὸ ζυγὸν ἕνα. Εἰς τοῦτο οὗν οἵ- 
μαι τὸ τέλος ἀναφέρεαθαι τὰς ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν ὠφι- 


Adviciorian, aut Epinicium, aut Victori, huic sen- C λείας, τῶν ταύτην ἐχόντων tv προγραφήν. Συνβζο- 


tentis astipulantur. Etenim quoniam Absorpta est 
mors in victoría 58, οἱ consumpta est &b eo qui di- 
1it: Egovíci mundum 95 ; et quoniam omnia victa 
sunt a Christo, et In nomíneejusgenu omne flecte- 
(ur coelestium et terrestrium el infernorum 36 ; jure 
ac merito Spiritus sanctus ea qua nobis proponun- 
tur, in odis triumphalibus przcinit. VEns. 2. Au- 
dite hec, omnes gentes, auribus percipite, omnes 
qui habitatis orbem( Vgns. 3),9uique terrigenc et 
filii hominum, simul in unum dives et pauper.Ma 

ximum sane auditorium est ejus, qui gentes om- 
nes, et omnes quotquot orbem habitationibus e1- 
plent,ad psalmum audiendum convocet.Trahit au- 
tem, opinor, et terrigenas, et filios homiuum, et 
divites et pauperes, eosque alto hoc praeconio ad 
audiendum convocat. Qux» specula usque adeo su- 
peromnem terram eminet.ul e sublimi gentes om- 
nes videat, ac totum orbem oculis collustret ? Quis 


σι δὲ τῇ ἑννοίφ ταύτῃ καὶ οἱ ἐπιγράψαντες. Et; υἷ- 
xoc, Jj ἘΕπινίκιον, Ἡ τῷ νιχκοποιῷ Επειδη Υὰ) 
Κατεπόθη ὁ θάνατος εἷς νῖχος, καὶ ἐξαναλώθη (61) 
ὑπὸ τοῦ εἰπόντος * ᾿Εγὼ νενίκηκα τὸν κόσμο» * καὶ 
ἐπειδὴ πάντα νενίχηται ὑπὸ τοῦ Χριστου, καὶ 'Ev ty 
ὀνόματι αὐτοῦ πᾶν Ὑόνυ κάμψει, ἐπουρανίων, xx: 
ἐπιχείων. xal κχτκχθονίων, εἰκότως τὸ rogi 3) 
ἅγιον ἓν ἐπινιχίοις ᾧδαῖς τὰ ἀποκείμενα προαναφωνε!. 
Αχούσατε ταῦτα, πάντχ τὰ ἔθνη, ἑνωτίσασθε, 
πάντες οἱ χατοικοῦντες τὴν οἰχουμένην  οἵ τε Th- 
γενεῖς καὶ οἱ υἱὶ τῶν ἀνθρώπων, ἐπὶ τὸ αὐτὸ 
πλούσιος xai πένης. Τὸ μὲν ἀκροατήριον µέγιστ», 
πάντα τὰ ἔθνη συγκαλοῦντος εἰς τὴν ἀκρόασιν τοῦ 
ψαλμοῦ, καὶ πάντας τοὺς τή» οἰ«ουμένην ταῖς οἴκή- 
σεσιν ἐκπληροῦντας. "Έλχει δὲ, οἶμαι, καὶ «ηγενεῖς, 
καὶ υἱοὺς ἀνθρώπων, xal πλουσίους, xxl πένητα:, 
καὶ τῷ ὑψηλῷ (62) κηρύγµατι τούτῳ πρὸς τὴν ἀκρόχ- 


σιν συγχαλεῖται, Ποία σκοπιὰ τΏς γῆς τοσοῦτον ἀπά- 


51 Ephes. 11, 14, 15. 58] Cor. αν, 94. S93Soph.m, 8,9. δὲ 10ος. xv, 54. 55 Joan. xvi, 33. 


56 Philipp. i1, 10. 


(56( Sic codices octo. Editi ἀναδεύξας. Colb.pri- 
mus ὑποδείξας. Nec ita multo post novem mss. ἡμετς 
δέ. Vocula δέ abest ab editis. 

(97) Ita msss. septem. Vox yzApó; deestin editis 
el in Heg. secundo. Ibidem prima psalmi verba, 
"AxoUcate ταύτα πάντα τὰ EÓvn, stalim post titu- 
lum leguntur in editione Parisiensi : sed desunt 
in novem mss. et in editione Basil. 

(68) Colbertini primus et sextus τὰ περὶ τοὺ. Hoc 
ipso in loco quidam mss. cum editis ἀνθρωπείου. 


Alii ἀνθρωπίνου. 2. 

(69) Dees! τι jiu Reg. secuudoet in editione Da- 
sil. Mox Reg, tertius «y ἀνθρωμίνη φύσει. 
" (60) In aliis mss. legitur παραδῷ, in ahis z22:- 


(61) Ita sex mss. At editi ἱξανηλώθη. Colb. se- 
i 2) Edilio Paris καὶ τῷ ὀψηλῶ, At parüicula sa 
6 itio Paris καὶ τῷ ὑψηλῶ. Àt parlicula 

deest in mss. et iu editione Basil: 











4133 


HOMILIA IN PSALMUM XLVIII. 


434 


σης ὑπσρανάστηκεν, ὥστε ἐξ ἁπόπτου πάντο ἰδεῖν τὰ À adeo vocalis preco, ut inclamet quod a tot auribus 


ὄθνη, καὶ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ὀφθαλμῷ περιλα- 
, 6etv; Τίς οὕτω μύγαλοφωνότατος xnpob, ὥστε τοσαύ- 
ταις ὁμοῦ ἀχοαῖς ἐξάχουστον ἐμθοῆσαι; Τίς ὁ δέχο- 
σθαι δυνάµενος χῶρος τοὺς ἔκκλησιάζοντας: Πηλίκυς 
δὲ ὁ διδάσκαλος xal ποτᾶπος τὴν σοφίαν, ὥστε ἄξια 
τῆς τηλικαύτης Ἐκκλησίας (69) ἐξευρεῖν τὰ διδάγµα- 
τα; Μικρὸν ἀνάμεινον, xal µαθήσῃ, ὅτι ἄξα τοῦ ix- 
αγγἐλματός στι τὰ ἔφεξης. Ὁ μὲν γὰρ ἐκκλησίάζων 
xai πάντα συγκαλῶν τῷ κηρύγματι ὁ Παράκλητός 
εστι, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, διὰ προφητῶν xal ἀπο- 
στόλων συνάγων (64) τοὺς σωζομένους, ὧν ἐπειδὴ 
El; ἅπασαν την γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, 
xai εἷς τὰ πέρατα τῆς οἰχουμένης τὰ ῥήματα ab- 


simul audiatur? Quis locus ad concionem venien- 
les queat excipere? Quantus autem doctor, et quali 
sapientia prieditus,ut documenta inveniat consessu 
tanto digna? Exspecta parumper,et ea que sequun- 
tur, promissis, indigna non esse edisces; Siquidem 
concionator, et qui omnes przconio cogit, Para- 
cletus est, ille Spiritus veritatis, per prophetas et 
apostolos eos congregans qui salutem consecuturi 
erant: quorum quia In omnem terrai exivit sonus 
eorum,el in fines orbis terr verba eorum?! ;idcir- 
co dicit: Audile,cmnes gentes,et omnes qui habita - 
tis orbem. Quapropter et Ecclesia ex omnibus col- 
lecta est conditionibus,ut nemo qui exsors sit uti- 


τῶν» διὰ τοῦτό φησιν ᾿Αχούσατε, πάντα τὰ ἔθνη, p litalis relinquatur.Etepim congregationes tres sunt 


xai παντες οἱ χκατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. At 
καὶ 4 Ἐκκλησία ix παντοδαπῶν ἐπίτηδευμάτων συν» 
είλεκται, ἵνα μηδεὶς ἔξω τῆς ὠφελείας ἀπολειφθῃ. 
"Toric γὰρ εἶσι σαυζυγίαι τῶν «εκληµένων, ἐν αἷς 
ἆπαν τὸ τὼν ἀνθρώπων περιέχεται Ὑένος ἔθνη γὰρ 
ol χατοικοῦντες τὴν οἰχουμένην' γηγενεῖς xal οἱ υἱοὶ 
τῶν ἀνθρώπων) πλούσιοι καὶ πέγητες. Τίνα τοίνυν 
ἔξω καταλέλοιπε τῆς ἀχρόθάσεως; Οἱ ἀλλότριοι τῆς 
πἰστεως διὰ (65) τῶν ἐθνῶν ἐκλήθησαν. Ol εν τῇ 
Εχκλησίᾳ εἰσὶν, oi κατοικούῦντες την οἰχουμένην. 
Γηγὲνεῖς ol τὰ γήινα φρονοῦντες, καὶ τῶν θεληµάτων 
τῆς σαρχὸς ἀντεχόμενοι, Ylol τῶν ἀνθρώπων οἱ ἔπι- 
«μέλειάν τινα καὶ ἄσκησιν τοῦ λόγο ποιούμενοι 
ἴδιον γὰρ to) ἀνθρώπου τὸ λογιχόν, Πλούσιοι καὶ πὲ- 


vocatorum,quibus omne hominum genus compre- 
henditur; gentes et habitantes orbem; terrigenzet 
filii hominum,divites et pauperes. Quem Igitur ex - 
tra auditorum reliquit?Alieni a fide,per gentes vo- 
cali 178sunt. Qui manent in Ecclesia,ii sunt, qui 
habitant orbem. Terrigenzs sunt qui terrena sa- 
piunt et carnis placita assequuntur.Filii homiuum 
sunt,qui quodam modo ralionem curant exercent- 
que;nam ratio propria hominis est.Divitum ac pau- 
perum proprietas per se cognoscitur: illi qnidem 
superabundant rerum necessariarum possessione, 
hi vero in earumdem inopia degunt. Cum autem 
medicus animarum non venerit, ut justos vocet, 
sed peccatores ad poenitentiam39:quod in qualibet 


νητες αὐθόθεν ἔχουσ' γνωριζομένην τὴν ἰδιότητα΄ οἱ C conjugatione reprehensioni obnoxium erat atque 


μὲν ὑπερθαίνοντες τὴν Χτῆσιν τῶν ἀναγκαίων, ol δὲ 
ἐν ἐνδείφ τούτων καθεστηκότες, ᾿Επειδὴ δὲ ὁ ἰατρὸς 
τῶν ψυχῶν οὐκ ᾖλθε καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτω- 
λοὺς sl; µετάνοιαν, πρῶτον ἔταξεν ἐν τῇ χλἠσει bv 
ἑκάστῃ οσυζυγίᾳ τὸ κατεγνωσμενον, Χείρονα γὰρ τὰ 

τῶ» κατοικούντων τὴν οἰκουμένην' ἀλλ᾽ ὅμως 
προτετίµηται (060) εἷς τὴν κλῆσιν, ἵνα οἱ κακῶς ἔχον- 
τες πρότερον µεταλάβιωσι τῆς kx τοῦ ἱχτρῦ ὧφε- 
λείας. Παλιν ol γηγενεῖς πρὸ τῶν Ὀὶῶν τῶν ἀνθρώ- 
πων ἐτάχθησαν καὶ πλούσιοι πρὀ τῶν πενήτων. Τὸ 
ἀπεγνωσμένο, τάγμα. xal δύσκολον ἔχον τὴ» σωτη- 
pixv, πρότερον κέχληται τῶν πτωχῶν, Τοιαύτη γὰρ 
à τοῦ ἱατροῦ φιλανθρωπία τοῖς ἀσθενεστέροις. προτέ» 


poc (67) µεταδίδωσι τῆς ὠφελείας, Ὁμοῦ δὲ καὶ εἷ- p 


ρήνης ἑστὶ συναγωγὸν ἡ κοινωνία τῆς χλήσεως, ὥστε 
τοὺς ἔχοντας τέως ix τῶν ἐπινηδευμάτων πρὸς ἀλλή- 
λους ὑπεναντίως, τούτους διὰ τῆς Εκκλησίας προσ- 
εθισθηναι ἀλλήλοις εἷς τὴν ἀγάπην, Γινωσχέτω γὰρ 
ὃ πλούσιος, ὅτι ὁμοτίμῳ κηρύγματι χέκληται πρὸς 
τὸν πένητα. ᾿Επὶ τὸ αὐτὸ γὰρ, φησὶ, πλούσιος καὶ 
πένης. "Έξω καταλιπὼν την πρὸς τοὺς κατχδεεστέ- 


ρως ὑπεροχὴν, καὶ τὸ ix τοῦ πλούτου φρύαγμα, οὔ- 
57 Psal. xvii, δ. $8 Matth. ix, 13. 


(63) Editio Basil. τηλικαύτης σοφίας. Editio Pa- 
ris, cum mss. τηλικαύτης "ExxAns(zc, bene.lbidem 
editi ἀνάμενον καὶ µχθήσει. Αί mss. Sex. ἀνάμεινον 
καὶ µαθήσει. 

64) Ita sex mss. At editi συνἀγον. 
65) Editio Paris. καὶ διά. Abest xa! et a mss. et 


damnationi, id primum in vocatione posuit. De- 
leriores enim sunt gentes quam qui habitant or- 
bem:sed tamen preposit:e sunt. in vocatione, ut 
qui male habent priores a »nedico. percipiant uti- 
litatem. Rursus terrigenz ante filios hominum re- 
censiti sunl; et divites ante pauperes. Desperatus 
ordo, et qui difficulter salutem consequitur, ante 
vocalus est quam pauperes. Hujusmodi enim est 
benignitas medici:prius opem fert iuibecillicribus. 
Simulautem pacia etiam conciliatrix est commu- 
nilas vocationis, adeo ut qui hactenus | inter se in 
moribus dissenserant; ob hunc conventum mutua 
assuescant charitati. Agnoscat enim dives se cuin 
paupere praconio pari vocatum esse.Simul in u- 
num enim,inquit,d ives et pauper .Posteaquam foris 
reliqueris eam qua inferiores superas prestanliam, 
et eam qua ex divitiis oritur elationem,ita demum 
ingredere in Ecclesiam Dei. Neque igilur dives 
pauperem despioiat; neque pauper formidel locu- 
pletuin potentiam: neque filii hom inum terrigenas 
parvipendanl, nec rursus ab illis sese abalienent 
terrigene.Imo gentes cum iis qui habitant orbem, 


ab editione Basil. 

(66) Sic quinque iiss. At editi cum. Reg. sexto 
RpUtEST um v2, 

(07) lta octo mss. el editio Basil. Editio vero 
Paris. cum Catena Corder. πρότερον. 


. ut 


435 S. BASILIT MAGNI 436 


consuetudine conjungantur:et quiorbem habitant. A τως εἰσέρχου εις τὴν ᾿Εκκλησίαν τοῦ Θεοῦ (68), Μήτ 
peregrinosatestamentis ρου ο]ιασἰδίθΠῃ suscipiant. οὔν b πλούσιος τὸν πένητα ὑπερηφανείτω, μήτε d 
πένης τὴν δυναστείαν τῶν εὐπορούντων ὑποπτησσέτω * ute ol υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων τοὺς γηΥενεῖς ἔξου- 
θενείτωσαν, μήτε ol γηγ5νεῖς τούτων πάλιν ἀἁπαλλντριούσθωσαν. Καὶ τὰ ἔθνη ἐθιζέσθω πρὸς τοὺς κατοι- 
κοῦντας τὴν οἰχουμένην, xxl ol τὴν οἰκουμένην οἰκοῦντες τοὺς ξένους τῶν διαθηχῶν διὰ τῆς ἀγάπης 





προσλαμθανέσθωσαν. | 

2. Vgns.4. Os meum loquetur sapientiam, el me- 
dilatio cordis meiprudentíam.Quoniam,secundum 
Apostolum, Corde creditur ad justitiam, ore autem 
con[eesio fitad salutem 9,et utcaque dum efficiun- 
tur, perfectionem declarant;propterea sermo utra- 
que simul complexus est, tum oris actionem, tum 
cordis meditationem. Etenim si bonum in corde 
prius non fuerit repositum, quomodo thesaurum 
per os proferet qui non possidet illum in occulto? 
qui vero bona cordis habet,ea si verbo non divul- 


2. Τὸ στόµα µου λαλήσει σοφίαν, xim d µελέτη 
τῆς «κρδίας µου σύνεσιν. Ἐπειδὴ, xxv τὸν 'Áxi- 
στολον, Καρδίά Ἠπισνεύεται εἷς θικχιοσύνην , στό- 
µατι δὲ ὁμολογεῖτχι εἷς σωτηρίαν, καὶ ἡ ἀμφοτέρων 
ἐν τούτοις ἑνέργεια ὁποβάλλει τὴν τελειότητα. διὰ 
τοῦτο ἁμφότερα ὁ λόγος ἐν τῷ αὐτῷ συνείληφε, τὴν 
τε τοῦ στόματος ἐνέργειαν, xal τὴν τῆς καρδίας µι- 
λέτην, 'Eàv τε γὰρ μὴ fj τὸ ἀγαθὸν ἐν τῇ καρδίᾳ προ- 
αποκείµενον, πῶς προενέγκῃ (69) τὸν θησαυρὸν διὰ 
τοῦ στόματος ὁ μὴ κχεχτηµένος ἓν τῷ χρυπτῷ; liv 


get, dicetur illi : Sapientia absconsa, et thesaurus B τε ἔχων τὰ τῆς καρδίας ἀγαθὰ μὴ δηµσιεύῃ τῷ 


invisus, qua utilitas in utrisque 10) Idcirco ut ad 
aliorum utilitatem os meum loquatur sapientiam, 
itaad nostrum ipsorum profectum cor prudentiam 
meditetur.VERS.9.7nclínabo in parabolam aurem 
meam,aperiam ἐπ psalterio propositionem meam. 
Adhuc propheta suam ipsius personam cominen- 
dat,ut ne ipsius sermones tanquam ex invento hu- 
mano prolati contemnerentur.(us,inquit,a Spiritu 
doceor,ea vobis annuntio,nihil dicens quod meum 
sit, 179 aut humanum : sed quia auditor sum fa- 
cius propositionum Sniritus, in mysterio tradentis 
nobis ipsam Dei sapientiam,aperio vobis et mani- 


festam facio propositionem,aperio autem non ali- 
ter quam per psalterium.Est autem psalterium in- ^ 


strumentum musicum,sonog concinne reddensad vo 
cis modulationem.Ration?le igitur psalterium tum 


λόγῳ, λεχθήσεται αὐτῷ. Σοφία κεχρυμµένη, καϊθησαυ- 
ρὸς ἀφανὴς, τίς ὠφέλεια ἐν ἀμφοτέροις: Διόπερ εἰς 
μὲν τῶν ἑτέρων ὠφέλιμον (70) τὸ στόµα µου λα- 
λείτω σοφίαν , εἰς δὲ τὴν ἡμέτεραν αὐτῶν προ- 
κοπὴν ^ xxpóla µελετάτω σύνεσιν, Κλινῶ εἷς παραθο- 
λὴν τὸ οὓς µου, ἀνοίξωὲν ψαλτηρίῳ τὸ πρόθλημάμον, 
"Ett τὸ ἑαυτοῦ πρόσωπον συνίστησιν ὁ Προφήτης, 
ἵνα μὴ εὐκαταφρόνητοι ὦσιν οἱ λόγοι ὡς ἀπὸ ἀν- 
θρωπίνης εὐρέσεως προφερόµενοι. "À διδάσκοµαι, qu: 
σὶ, παρὰ τοῦ Πνεύματος, ταῦτα ὑμῖν ἀναγγέλλω (711), 
οὐδὲν ἑ ον, οὐδὲν ἀνθρώπινον λέγων’ ἀλλ᾽ ἐπειδὴ κατή- 
xooc εγενόµην τῶν προθληµάτων τοῦ Πνεύματος, iv 
μυστηρίῷ παραδιδόντος ἡμῖν τὴν τοῦ θεοῦ σωφίαν͵ἀνοί- 
γω ἡμῖν καὶ φανερὸν καθίστηµι τὸ πρόβλημα, ἀνοίγω 
δὲ οὐχ. ἑτέρως fj διὰ φαλτηρίου. "Eat: δὲ τὸ φαλτήριον 
ὄργανον μουσικὸν, ἐναρμονίως τοὺς φθόγγους ἀποδι- 


maxime aperitur, cum actiones sermonibus con- δὸν πρὸς τὴν ix φωνῆς µελῳδίαν. Τὸ τοίνυν λογικὸν 


80ΠίΔΠΟΦ redduntur ac concordes.Et ille est spiri. 


tuale psalterium,qui fecit et docuit Hic in psalmis 
aperit propositionem, documentorum possibilita- 
tem suo ipsius exemplo proponens. Tanquam igitur 
nullius reiinconcinns aut ratione dissentanee sibi 
in vita conscius,ita confidenter sermones sequentes 
profert. Cur timebo in die mala? Iniquilas calcanei 
mei non cireumdabit me.Malam diem,judicii diem 
Gicil,de qua dictumest: Dies Domini immedicabi- 


ψαλτήριον τότε ἀνοίχεται µόλιστα, ὅταν αἱ πράξεις 
ὧσι συμφώνως τοῖς λόγοις ἁἀποδιδόμενοι, Κάχεῖνός 
ἐστι πνευματικὸν φαλτήριον, ὁ ποιήσας καὶ διδάξας. 
Οὔτος iv ψαλμοῖς ἀνοίγει τὸ πρόθληµα, τὸ δυνατὸν 
τῶν διδεγµάτων ix τοῦ καθ) ἑαυτὸν ὑποδείγματος 
προτιθείς. Ὡς οὖν μηδὲὶν ἀνάρμοστον, μηδὲ ἑκμελὶς 
ἑαυτῷ συνειδὼς χατὰς τὸν βίον, οὕτως iv. πεποιθήσει 
πο[εῖτχι τοὺς λόγους τοὺς ἐφεξῆς, "Ίνα τί φοθοῦμαι 
ἓν ἡμέρᾳ πονηρᾷ 'H ἀνομία τῆς Ἱτέρνης µω 


lís* in omnesgentes : inquo, ait propheta,unum- D o5 χυκλώ ει µε (79). Πονηρὰν ἡμέραν τὴν τῆς κρί- 


39 Rom. x, 40. 40 Eccli. xx, 32. 


(63) Ita editi cum Regiis sexto et secundo. Alii 
Sex mss. ᾿Εχκλησίαν το Κυρίου, Ecclesiam Do- 
wini 

(69) Sie mss. quinque. Reg. sccundus προτενέ- 
han ditio vero cum Regio quinto προενέγχει. 

aud enfe Reg. 'eriius MA RN 

(10) Editio Basil.cum regiis secundo et sexto τὸ 
ἑκάτέρων ὠφέλιμον, 6 ita legisse videlur interpre:, 
qui vertat : Ad utriusque usum. At editio Paris , 
et codex Combef.cum aliis quatuor et cum Catena 
Corder.ut in textu, bene. Statim Reg. tertius καρ- 
δία µου. At deest µου in editis et in aliis iss. 

(71) Sic. Oliv.et Anglic.cum aliis quatuor mss, 
et cum editione Basil. At Colbertini quintus et 
sexius cum Regio tertio et cum Catena Corder. àv- 
avritÀo,annuntiabat, Editio nostra Paris. ἀναγγέλ- 


ΔΙ ]sa. xin, 9. 


λω. Mox editi cum Reg. quinto λέγω. At Oliv. et 
Anglic. cum aliis septem mss. λέγων. 

(12) Editio utraque Basil. et Paris. οὐ χυχλώσει 
us, ΝΟΝ cireumdabit me. Sed neque. Hebr., neque 
LXX, neque mss. nostri particulam negantem er- 
hibent. Hinc contentio est inter peritissimos viros 
Duceum et Combefisium.Hic voculam οὐ reüinen- 
dam,ille delendam esse existimat.Favet Ducso li- 
brorum mss. aactoritas : favet Combefisio series 
orationis, qua, ot patet, voculam οὐ mecessario 
exigit. Aut igitor Basilius cum hac scriberet,falsus 
memoria esl : aut in aliquo exemplari οὐ legisse 
putandus est, Utrum non facile dixerim, alterum 
certe contigisse oportuit. Sed sive Basilius memo- 
ri: plus equo confidens, falso crediderit hoc loco 
particolam οὐ in Scriptura reperiri,sive in Biblus 























431 


HOMILIA IN PSALMUM XLVIII. 


438 


σεως λέγει, περὶ fe εἴρηται" "Ημέρα Κυρίου àvla- A quemque circumdabunt consilia sua. Tunc ita- 


τος ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη, iv fj, φησὶν ὁ προφήτης, ὅτι 
χυνλώσει ἕκαστον τὰ διαθούλια αὑτοῦ. Τότε οὖν, διὰ 
«b μηδὲν qot πεπράθαι ἄνομον bv τῇῃ ὁδῷ τῇ κατὰ 
τὸν βίον, οὗ φοθοῦμαι τὴν ἡμέραν τὴν πονηρύν, Οὐ 
γὰρ περιστήσεταί pov τὰ ἴχνη τῶν ἡμαρτημένων, 
οὐδε χυκλώσει µε, iv «5 σιωπώστ κατηγορἰφ τὸν 
ἔλεγχόν pot ἐπάγοντα. Οὐδεὶς γάρ σου ἕτερος χατ- 
ήγορος στήσεται fj αὐταὶ αἱ πράξεις μετὰ τῆς ἰδίας 
μορφῆς ἑκάστη παρισταμένη ἡ μοιχεία, à κλοπὴ, 
à πορνεία, μετὰ τῆς νυχτὸς, μετὰ τοῦ τρόπου, μετὰ 
τῶν χαρακτηριζόντων αὐτὴν ἰδιωμάτων, καὶ ἁπαξ- 
απλῶς, ἑκάστη ἁμαρτία μετὰ τοῦ ἰδίου χαρακτῆρος 
ἑναργη φέρουσα τὴν ὑπόμνησιν παραστήσεται, "Epi 


que, quia nihil a me iniqui in vite via patratum 
est, malam non timebo diem.Nam peccatorum ve- 
stigia non me circumsistent, neque cireumdabunt, 
tacita accusalione me objurgantia. Nullus enim 
alius accusalor tui sistetur, quam ipsa facta, cum 
sua quseque forma astantia : adulterium, furtum, 
stuprum, cum nocte, com modo, cum proprieta- 
tibus id designantibus, et in summa, unumquod- 
que peccatum cum proprio charactere producetur, 
claram afferens recordationem. Me igitur vestigia 
peccatorum non circumdabunt : quippe quia in- 
clinavi in parabolam aurem meam, et aperui in 
psalterio propositionem meam. 


οὖν οὗ κυχλώσει τὰ ἴχνη τῶν ἡμαρτημένων διότι ἔχλινον εἷς παραδολὴν τὸ οὕς µου, ἤνοιξα ἐν ψαλτηρίῳ τὸ 


πρόθληµά µου. 


3.01 πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνάμει αὐτων, καὶ ἐπὶ «ip B. 9. VERS 7. Quéconfiduntinvirtutesua,et inmul- 


πλήθει τοῦ πλούτου αὐτῶν κχαυχώμενοι. Πρὸς δύο 
πμόσωπα τῷ Προφὴτῃ ὁ λόγος ἐστί πρός t6 γη- 
γενεῖς καὶ πρὸς τοὺς πλουσίους. Τοῖς μὲν γὰρ δια- 
λέγεται, κφθαιρῶν τὴν ἐπὶ τῇ δυνάµει αὐτῶν οἵησιν, 
τοῖς δὲ τὴν ἐπὶ τῇ (779) περίουΣίᾳ τῶν κτημάτων 
ἕπαρσιν, "Tutte, φησὶν, ol πεποιθότες ἐπὶ τῇ δυνά- 
pt αὐτῶν, Οὗτοι γὰρ οἱ γηχενεῖς, ol ἰσχύΐ σώματος 
ἐπελπίζοντες, καὶ οἱόμενοι αὐτάρκη εἶναι τὴν ἀνθρωπί- 
νην φύσιν πρὸς τὸ ὀυνατῶς ἐπιτελεῖν ἃ βούλεται. Καὶ 
ὑμεῖς, φᾳποὶν, ol πεποιθότες ἐπὶ πλούτου ἀἁδηλότητι 
ἀχούσστε, Λύτρων ὑμῖν χρεία πρὸς τὸ εἷς την ἔλευ- 
θερίαν ξαιρεθῆναι, fjv ἀφῃρέθητε νιθηθέντες τῇ ῥίᾳ 
τοῦ διαδόλου, ὃς, ὑποχειρίους ὑμᾶς λαθὼν, οὐ mpó- 
τερο) τῆς ἑαυτοῦ τυραννίδος ἀφίησι, πρὸν ἂν τινι λύ - 
τρῳ ἀξιολόγῳ πεισθεὶς ἀνταλλάξασθαι ὑμᾶς ἔληται. 
Ast οὖν τὸ λύτρον μὴ ὁμογενὲς εἶναι τοῖς κατεχοµέ- 
votey ἀλλὰ πολλῷ διαφἑρειν τῷ µέτρῳ, εἰ μέλλοι ἑκὼν 
ἀφήσειν τῆς δουλείας τοὺς αἰχμαλώτους. Διόπερ 
ἁδελφὸς ὑμᾶς (14) λυθρώσασθχι οὐ δύναται. "Avüpo- 
πος γὰρ οὖὐδες δυνατός ἐστι πεῖσαι τὸν διάδολον 
πρὸς τὸ τὸν ὅπαξ αὐτῷ ὑποπεαῦντα ἐξελέσθχι ἀπὸ 
της ἑξουσίας ὅς γε οὐδὲ περὶ τῶν ἰδίων ἁμαρτημά- 
των οἷός τέ ἐστι ἐξίλασμα δοῦναι τῷ θιῷ. Πῶς οὖν 
Ἰαχύσει τοῦτο ὑπὲρ ἑτέρου πρᾶξαι ; Ti δ᾽ ἂν xal το- 
σοῦτον Χτήσαιτο ἐν τῷ αἱῶνι τούτρ, ὡς αὕταρχες 
ἔχειν τῆς ψυχῆς ἀντάλλαγμα τῆς φύσει τιµίας, διδτι 
κατ εἰκόνα τοῦ Χτίσαντος αὐτὴν ἐγένετο; Ποτος δὲ 
χάµατος τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος αὕταρχες ἑφόδιον τοῦ 


titudine divitiarum suarum gloriantur. Ad duas per- 
sonas Prophet:» sermo esl : et ad terrigena:, et ad 
divites.Illos enim alloquitur, sic ut existimationem 
quam de se ipsis ob potentiam conceperant,ever- 
tat : hos vero, sic ut destruat ipsorum ob opum 
copiam elationem.Vos,inquit, qui in vestra virtute 
eonfiditis. Hi enim sunt terrigena, qui in corporis 
viribus spem ponunt, et humanam naturam suffi- 
cientem esse putant, ad strenue perficienda quse 
vult. Et vos, inquit, qui in incerto. divitiarum € 
fiduciam habuistis, audite.Pretio redemptionis vo- 
bis opus est, ut asseramini in libertatem, qua spo- 
liati fuistis, vi diaboli victi, qui captivos vos reli- 
Dens, non prius a sua tyrannide abire liberos sinet, 
quam condigno aliquo redemptionis pretio addu- 
clus, permutare vos velit. Proinde redempionis 
pretium non ejusdem generis esse oportet cum iis 
qui delinentnr, sed modo mensuraque longe prz- 
stantius, si futurum est ut lubens captivos servitute 
liberet. Quamobrem frater vos nequaquamredimere 
valet. Nullus enim homo persuadere diabolo possit, 
ut eum qui sibj subjectus semel est, ex poteslate 
sua eximal: qui scilicet ne prosuis quidem 180 
peccatis Deo queat piaculare sacrificium offerre. 
Quomodo igitur poterit id pro alio efficere? Quid 
rursus tanti pretii in hoc seculo possederit, ut id 
cum anima qua pretiosa est natura, idonee possit 
commutari, siquidem ad Creatoris imaginem! facta 


μέλλοντος αἰῶνος tf ἀνθρωπίνῃ uy $i; Τοσυῦτόν μὲν D est. Qualis autem labor presentis seculi esse possit 


οὖν ἁπλούστερον ταῦτα νενοήκαµεν. Κἂν τῶν μέγα 
τις δυναµένων Ev. τῷ βίῳ τούτῳ εἶναι δοχῇ, xdv 
πλῆθος κτήσεως περιδεθληµένωῳς m, διδάσχει καθεῖναι 
τῆς οἱήσεως ὁ λόγος. καὶ ταπεινωθηναι ὑπὸ τὴν xpa- 
ταιὰν χεῖρα τοῦ θεοῦ, καὶ µῆτε ἐπὶ νοµιζοµενῃ ὃυ- 
νάµει πεποιθένι, µήτε ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου 
καυχᾶσθαι. Δυνατὸν μέντοι xal μικρόν Σι προσαναθῆναι 
tp δὀνανοίᾳ, xal τοὺς πεποιθότας ἐπὶ i$ δυνάμει αὖ- 


48 0se. vii, 2. 4S T Tim. vi, 17. 


mendosis ita legerii : quoniam tamen oratio sine 
ob coherere non posse videtur, idcirco eam vo- 
cem retinendam esse judicavimus. 

(18) Editi την ἐν τῇ. AU mass. mulli τὴν ἐπὶ τῇ. 


pro futuro seculo viaticum sufficiens human na- 
ture?Hactenus quidem hzc simplicius intelleii- 
mus. Etiamsi quis in hac vita magnopere potens 
sibi esse videatnr, etiamsi divitiarum copia stipa- 
tus sit, eum sermo docel hancillam existimationem 
deponere, atque humiliatum esse sub potenti Dei 
manu '5, et neque in ea quam aniio concipil po- 
tentia fidere, neque in opum multitudine gloriari. 


4 ] Petr. v, 6. 


Statiin Reg. secundus ἐπὶ τῇ ἑαυτῶ, ὀυνάμει, 

(141 lta mss Αἱ editi ἡμα:. Mox editio Paris. 
cum Colb. sexto Ανθρωπος γάρ. Deest y3o in. sex 
mss. perinde atque id editione Basil. 





439 


S. BASILII MAGNI 


M0 


Imo possumus etiam mentem paulo altiuserigere, A τῶν, καὶ ἐπὶ τῷ πλήθει τοῦ πλούτου αυτῶν χαυχω- 


at eos qui in sua potentia confidunt, ac de /suarum 
divitiarum copia gloriantur, de animz facultatibus 
intelligere, utpote qus ne ipsa quidem per se sibi 
sufficiens sit ad salutem Nam etiamsi quis perfe- 
ctus sit iu filiis hominum, si Dei sepientia absit, 
pro nihilo reputabitur. Quod si quispiam sibi co- 
piam contemplationum ex muudana sapientia com- 
paraverit, et quasdam cognitionis divitias sortitus 
sit, omnem audiat rei veritatem : nempe, animam 
omnem humanam succubuisse malo servitutis jügo 
communis omnium inimici; et ea quam a Creatore 
acceperat libertate privatam ,càptivam ductam esse 
per peccatum. Jam vero captivo omni opus est 


μένους νοῆσαι ἐπὶ τῶν δυνάµεων τῆς quj, ὡς 
οὖκ αὐτοτελοῦς οὕσης οὐδ' αὗτης πρὸς σωτηρίαν, 
Καὶ γὰρ ἐὰν τέλειός τις fj, ἓν υἱοτς ἀνθρώπων, τῆς kx 
τοῦ Θεοῦ σοφίας ἀπούσης, εἷς οὖδὲι λογισθήσεται, 
Κἄν πλῆθος Ti περιπεποιηµένος ἑαυτῷ θεωρηµάτων ix 
τῆς τοῦ κόσμου σοφίας, καὶ πλοῦτόν τινα γνώσεως 
συνειληχὼς (15), ἀκουέτω πᾶσαν τοῦ πράγµατς τὴν 
ἀλήθειαν ὅτι πᾶσα ἀνθρωπίνη duy) ὑπέκυψε τῷ πο» 
νηρῷ τῆς δουλείας ζυγῷ τοῦ κοινοῦ πάντων ἐχθρώ' 
καὶ την παρὰ τοῦ χτίσαντος αὑτὴν ἐλευθερίαν ἀφαι- 
ῥεθεῖσα, αἰχμάλωτος ἤχθη διὰ τῆς ἁμαρτίας. Πανί 
ὃΣ αἰχμαλώτῳ λύτρων χρεία πρὸς τὴν ἐλευθερίαν, 
Οὔτε οὖν ἀδελφὸς τὸν ἑαυτοῦ ἀἁδελφὸν δύναται λυτρώ. 


redemptionis pretio ad libertatem recuperandam. p σασθαι, οὔτε αὑτὸς ἕκαστος ἑαυτόν' διότι πολλῷ βελ. 


Neque igitur frater fratrem suum potest redimere, 
neque ullus se ipsum; quod redemptorem eo, qui 
captivus est, et jam servit, oportet esse longe pra 
stantiorem.Sed et ne ullo quidem modo eam facul- 
tatem habethomo erga Deum,ut pro peccatore eum 
placet, cam et ipse peccati sil reus. Omnes enim 
peccaverunt, et egent gloria Dei, justificuti gra- 
tis per gratiam ipsius, per redemptionem que 
est in Christo Jesu Domino nostro *5, 
4.VEns.8.Non dubit ergo Deo placationemsuam, 
et pretium redemplionis anime sua. Neque igitur 
fratrem in redemptionem quzre, sed aliquem 
qui tuam excedat natruram:nequehominem nudum, 
sed hominem Deum Jesum Christum,qui solus pro- 


τίονα δεῖ εἶναι τὸν λυτρούμενον τοῦ κεκρατηµένο 
καὶ δουλεύοντος Ίδη. Αλλὰ καὶ οὐδὲ ὅλως ἄνθρωπος 
ἔξουσιαν ἔχει πρὸς θεὸν, ὡς καὶ Ἐξιλάσθαι (76) περὶ 
ἡμαρτηχότος, ἐπεὶ καὶ αὗτὸς ἁμαρτίας ὑπόδικος, 
Πάντες γὰρ ἅμαρτον, καὶ ὑστεροῦνται τῆς δεις 
τοῦ Θεοῦ, δικαιοόµενοι δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι δὲ 
τῆς ἀπολυτρώσεως τῆς bv Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυ" 
ρίῳ ἡμῶν. 


4. Ob δώσει οὖν τῷ θεῷ ἐξίασμα ἑαυτοῦ, καὶ 
τὴν τιμὴν της λυτρώσεως τῆς φυχης αὐτοῦ. Mit: 
οὖν τὸν ἀδελφὸν ζήτει εἷς ἀπολύτρωσιν, ἀλλὰ dv 
ὑπερθαίνοντά σου τὴν φύσιν μήτε ἄνθρωπον φιλὸν, 
ἀλλ) ἄνθρωπον] θεὸν ᾿Ιησοῦν Χριστὸν, ὃς καὶ μόνος 


nobis omibus Deo dare potest placationem, quod C δύναται δοῦναι ἐξίλασμα τῷ θεῷ ὑπὲρ πάντων ἡμῶν, 


eum Ργοροεµή Deus propitiationem per fidem in san- 
guineipsius *. Frater erat Israel Moyses; et tamen 
ipsum redimere non potuit. Quomodo igitur homo 
aliquis e vulgo liberabit? Quamobrem illud qui- 
dem pronuntiat : Frater non redíimit:hocvero cum 
gravitite per interrogationem subdit: Rcdímet ho- 
mo?Non enim a peccato populum liberavit Moyses, 
sed Dei ob peccatum commotionem avertit. Hic 
eiiam ne dare quidem potuit placationem pro se 
ipso, cum "vssel in peccato. Nam post tot ac tanta 
prodigia ac signa qua viderat, vocem illam dubi- 
laiionem pra se ferentem emisit : Audite me, in- 
creduli. Nunquid ez petra hac educemus aquam vo- 
bis*? Quapropter et Dominus ob hoc verbum dixit 


ad 181 Moysenet Aaron: Quia noncredidistis mihi, P 


ulsanctificaretis me coram filiis Israel ob hoc non 
introducetis vos hanc congregationem in. terram 
quam dedi eis *8. Non igitur pro se ipso dabit Deo 
placationem.Quid enim tanti potest homo invenire, 
ut det pro redemptione anima sua? Sed unum in- 
ventum est,pro omnibusssimulhominibus sufficien- 
tissimum quod in pretium redemptionis anima 


45 Ro. πι, 23, 24, V ibid. 25. 


(15) Sic regii secundus, tertius, quartus et sex- 
tus ; non]secus ac Colbertini quintus, sextus et 
septimus cum Coisl. At edili συνειληφώς, 

(16) Editi ἐξιλάσκεσθχι, Colb. primus ἐξιλάσα- 
σθχι. Alli octo mss. ἐξιλᾶσθαι, 

(TT! Ita quinque mss. Editi vero ἐδυνήθη. 


41 Num. ΣΣ, 


ὅτι αὐτὸν Προέθετο ὁ θεὸς Ἱλαστήριον διὰ τῆς 
πἰστεως ἐν νῷ αὐτοῦ αἴἵματι, ᾿Αδελφὸς ἂν το 
Ἱσραὴλ $ Μωῦσῆς' καὶ ὅμως λυτρώσασθαι αὐτὸν ox 
ἠδυνήθη (77). Πῶς οὖν ὁ τυχὼν λυτρώσεται ἄνθρω» 
πος Διὸ τὸ μὲν ἀποφαίνεται' ᾽Αδελφὸς οὐ λυτρῶ- 
ται" τὸ δὲ ἐρωτηματικῶς μετὰ βαρύτητος ἐπιφέρα 
Λυτρώσεται ἄνθρωπος; Ob γὰρ τῆς ἁμαρτίας Άλευ- 
θἔρωσε τὸν λαὺν, ἀλλὰ του Θεοῦ τὴν ἐπὶ τῇ αμαρτίᾳ 
παρῃτήσατο Κίνησιν, Οὗτος δὲ οὖδε δοῦναι bovis 
ἐξίλάσμα ἑαυτοῦ, Ὑενόμενος ἓν παραπτῶματι ὅτι 
μετὰ τοσαῦτα xal τηλ,καῦτα τέρατα xal σημεία ἆ 
εἶδε, τὴν διστακτικήν ἑκείνην ἀφῆχε φωνήν᾽ ᾽Ακού- 
σατέ µου, οἱ ἀπειθες. MÀ ἐκ τῆς πέτρας ταύτης 
ἑξάξυμεν (78) ὑμῖν ὕδωρ; Διόπερ xxl ὁ Κύριος ἐπὶ 
τῷ ῥήματι τούτρ εἶπε πρὸς Μοῦσην καὶ 'Aspov 
"Οτι οὐκ ἐπιστεῦσατε iv ἐμοὶ, τοῦ ἁγιάσαι µε (19) 
ἑναντίον υἱῶν Ἰαραὴλ, διὰ τοῦτο οὖκ εἰσάξει 
ὕμεις τὴν συναγωγὴν ταύτην εἷς εν γῆν ἂν 
ἔδωκα αὗτοῖς. Οὐ δώσει οὖν τῷ θεῷ issus ἑω- 
τοῦ. Τί (αρ δύναται ἄνθρωπος εὐρεῖν τηλικοῦτον, ἵνα 
δῷ ὑπὲρ λυτρώσεως τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; "AXX εὐρίδη 
£v ὁμοῦ πάντων ἀνθρώπων (80) ἀντάξιον, ὃ ἑδόδη εἰς 
40, € ibid. 12. 


78) Codd. 3 ktateysv. Alii cum editis Estos. 

(79) Vulgata quidem consentit cum  Basilianis : 
sed ab iis recedunt LXX, apud quos ita legimus : 
"Ott οὐκ ἐπιστεύσατε ἁγιὰσαι µε, (Quia. non credi- 
déstis sanctificare me. . 

(80)Ita editio Paris.cum mss. nonnullis Vox àv 





AM 


HOMILIA IN PSALMUM XLVIII. 


442 


τιμὴν λυτρώσεως τῆς ψυχῆς ἡμῶν, τὸ ἅγιον καὶ πο- ^ nostre datum est,sanctus ille ac pretiosus sanguis 


λυτίµητον αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰηαοῦ Χριστοῦ, ὃ 
ὑπὲρ ἡμῶν ἐξέχεε πάντων * διόπερ καὶ τιμῆς Ἀγο- 
ράσθηµεν. El οὖν ἀδελφὸς οὐ λυτρεῦται, λυτρώσεται 
ἄνθρωπος ; El δὲ ἄνθρωπος λυτρώσασθαι Ἱμᾶς οὐ 
δύναται, ὁ λυτρωσάμενος ἡμᾶς o)x ἄνθρωπος (81). 
Mi οὖν, διὰ τὸ ἐν ὁμοιώματι σαρχὸς ἁμαρτίας ἔπι- 
δεδηµηκέναι ἡμῖν, ἄνθρωπον µόνον ὑπολάθῃς τὸν 
Κύριον ἡμῶν, τὴν τῆς θεέτητος δύναμιν ἀγνοήσας * 
ὃς o5 χρείαν ἔσχε (82) δοῦναι τῷ θεῷ ἐξίλασμα ἑαυ- 
τοῦ, οὐδὲ τὴν ἰδίαν ἀπολυτρώσασθαι Ψυχην, διότι 


᾽Αμαρτια» οὐχ ἐποίηεεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν 
τῷ στήµατι αὑτοῦ, ἸἘΕζωνήσασθαι μὲν οὖν ἑαυτὸν 


οὐδεὶς ἱκανὸς, ἓὰν μη ἕλθη ὁ τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ 
λαοῦ ἐπιστρέφων, ob μετὰ λύτρων, οὐδέ μετὰ δώρων, 


Domini nostri Jesu Christi, quem pro nobisomni- 
bus effudit : quamobrem pretio etiam empli su- 
mus *9,[taque si frater non redimit,redimet homo? 
Si vero redimere nos non potest homo ; qui rede- 
mit nos, homo non est. Ne igitur, propterea quod 

in similitudine carnis peccati nobiscum diversatus - 
est, hominem solum existimes Dominum nostrum 
divinitatis potentiam ignorans: cui opus non erat 
Deo dare placationem suam, neque propriam rcdi- 
mere animam,quia Pecealum non fecit, nec inven- 
tus est dolus (n ore ejus99 . Nemoigitur se ipse redi- 
inere potest,nisi veniat quicaptivitatem populi con- 
vertat, non cum pretiis, neque cum donis, sicut in 
Isaia scriptum est*!,sed insuo sanguine.Hicautem, 


ὡς ἐν 'Hoatq γέγραπται, ἀλλ) kv τῷ ἑαυτοῦ (83) B cum non essemus fratres, sed essemus inimici facti 


αἵμστι, Οὗτος δὲ οὐχὶ ἀδελφοὺς ἡμᾶς ὄντας, ἀλλ᾽ 
ἐχθροὺς ἡμᾶς qtvopévouc τοῖς παραπτώµασιν, οὔτε 
ἄνθρωπος ψιλὸς Gv, ἀλλὰ θεὸς, µετά τὴν ἐλευθερίαν 
ἦν χαρίζεται ἡμῖν, καὶ ἁδελφοὺς ἡμᾶς ἑαυτοῦ προσ- 
αγορεύει. ᾽Απαγγελώ Ὑὰρ, «moi, τὸ ὀνομά σου 
τοῖς ἀδελφοίς µου, Ὁ οὖν λυτρωσάμενος (84) ἡμᾶς, 
ἐὰν μὲν τὴν φύσιν αὐτοῦ σκοπῇς, οὔτε ἀδελφὸς, nte 
ἄνθρωπος ἐὰν δὲ τὴν ἔκ χάριτος αὐτοῦ πρὺς ἡμᾶ: 
συγκατάθασιν, xal ἀθελφοὺς ἡμᾶς ὀνομάζει, καὶ 
πρὸς τὸν ἀνθρώπινον καταθαίνει, ὃς οὐ δώσει τῷ 
Ot ἐξίλασμα ῥἑχυιοῦ, ἀλλὰ τοῦ κόσμου παντός. 
O9 γὰρ ἱλασμοῦ δεῖται, ἀλλ᾽ αὐτός ἐστιν ἱλαστήριον. 


ob peccata,neque ipse homo nudus,sed Deus, post 
libertatem quam nobis largitur, eliam nos fratres 
suos appellat. Narrabo enim, inquit, »omen tuum 
frat: ibus meis**. taque qui redemit nos,si nataram 
quidem ipsius perpendas,neque frater,neque homo 
esl : si vero ipsius ad nos demissionem ex gralia 
factam, et nos fratres nominat, el ad humanitatem 
descendit:qui Non dabit Deoplacationem suam,sed 
totius mundi.Ncn enim indiget placatione,sed ipse 
propitiatio est. Talis enim decebat ut esset nobis 
pontifez:sant(us, innocens,smpoliutus,segregatus 
α peccatoribus, el excelsior calis factus ; qui non 


Τοιοῦτος γὰρ ἡμῖν ἔπρεπεν ἀρχιερεὺς ὅσιος, ἄκα- C liabet necessitatem quotidie quemadmodum sacer- 


κος, ἁἀμίαντος, Χεχωρισμένος ἀπὸ τῶν ἁμαρτω- 
λῶὤν, καὶ ὑψηλότερος τῶν οὐρανῶν γενόμενος ὃς 
οὐκ ἔχει καθ ἡμέραν ἀνάγκην, ὥσπερ οἱ ἀρχιε- 
ρεῖς, πρότερον ὑπὲρ τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν προσφέ- 
ῥειν θυσίας, Έπειτα τῶν τοῦ λκοῦ ἁγνοημάτων, 
Εἶτά φησι * Καὶ ἐχοπίασεν εἰς τὸν αἰῶνα, xxi ζήσε- 


dotes,prius pro suis delictis hostías offerre, deinde 
pro populi ignorontiis 55. Postea dicit (vEns. 9) : 
Et laboravit in. eternum, (vEns. 10) οἱ vivel in 
finem. Ipsa per se vita, ipsa virtus, el indefessa 
natura laboravit in hoc seculo, quando Fatigatus 
ex itinere, sedebat supra fontem δὲ, 


ται εἷς τέλος. Ἡ αὐτοζωὴ, ἡ δύναµις, dj ἀκάματος φύσις, ἐκοπίασεν ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, ἠνίκα Κεκοπιακὼς ἐκ 


τῆς ὁδοιπορίας ἴχαθέζετο ἐπὶ τῆς mc. 
5. "O« οὐχ ὄψεται καταφθορὰν, ὅταν ἴδῃ σοφούς 


D. VEns.11.Qui non videbit interitum,cumvide- 


ἀποθνήσκοντας (ob δώσει γὰρ τὸν ὅσιον αὐτοῦ ὁ ril sapienles morientes (non dabit enim Pater, ut 
Πατὴρ ἰδεῖν διαφθορὰν), ὅταν ol τὴν καταργουµένην Sanctus suus videat corruptionemS55),tum cum mo- 
σοφίαν αὐχούντες ἀποθνήσκωσιν. El δὲ βούλει καὶ rientur qui sapientiain desinentem jactant. Quod 
ἐπὶ ἀνθρώπων δικαίων λαθεῖν τὰ εἱρημένα, µνήσθητι sietiam de justis quoque hominibus hsc verba ac- 
τῦ Ἰὼθ Aéqorto; * Ανθρωπος γεννᾶται κόπῳ' καὶ cipere volueris, reminiscere Job dicentis: Hotmo 
πάλιν τοῦ Αποστόλου, ὅτι  liepiszóvtpov αὐτῶν ^ fiascitur ad laborem 99; et rursus Apostoli : Abun- 
πάττων ἐκοπίασα * καὶ τὸ, Ἐν xómow περισσοτέ-  danéius illisomnibus laboraviS';item:In laboribus 
pex. 'O οὖν κοπιάσας iv τῷ αἰῶνι τούτῳ, οὕτος abundantius 99.Qui igitur in hoc szculo laboravit, 
ζήσεται εἷς τέλος * ὁ δὲ ἐν τρυφῇ xal πάσι ἐκλύσει hic vivet in finem : qui vero in deliciis ac omni 
διάγων, διὰ τὸ ἀθροδίαιτον πορφύραν «al fisco» inlemperantia degit, ob mollitiem indutus purpu- 
ivéudptios, xal εὐφραινόμενος καθ) ἡμέραν λαμπρῶς, ram et byssum, et epulans quotidie splendide 59 : 
καὶ φεύγων τοὺς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς χαµάτους, οὔτε laboresque ob virtutem perferendos fugiens,is ne- 
Ἰκοπίασεν iv τῷ αἰῶνι τούτῳ, οὔτε ζήσεται ἐν τῷ quein ου seculo laboravit, neque vivet in futuro : 
έλλοντι, ἀλλὰ μακρὰν ὄψετχι τήν ζωὴν, βασανίκό- sed eminus vitam videbit, in camini flamma cru- 
µενος kv τῃ Φφλογὶ τῆς καµίνου. 'O δὲ µυρίοις τοῖς — cialus. Qui vero innumeris certaminibus pro vir- 


6 [ Cor. τι, 20. 50 TI Petr. 1, 22. 5! Isa. uit, 3. 52 Psal. xxi, 23. 55 Hebr. vir, 26, 27. δὲ Joan. iv, 
6. 55 Psal. xv, 10; Act. 1, 37. 56Job. v, 7. S7 I1 Cor. xv, 10. $8il Cor. xi, 29. 59 Luc. xvi, 19. 


θρώπων deest in majori parte mss. Mox septem 
mss. πολυτίµητον. Edili πολύτιμον. 

(81) Οὐκ ἄνθρωπος 
homo simplex, sed Deus homo. 


(82) Editio Basil. cum mss. χρείαν ἔσχεν, Editio 
vero Paris. χρείαν ἔχων, 
Non homo. Hoc est,non (83) ta quinque mss. Editi. vero iv τῷ αὐτοῦ, 
(84) Coisl. 'O οὖν λυτρούµενος. 


443 


laboribus pluribus tentatus fuerit, victurus est in 
tinem, velut ille ipse qui multum laboravit in aflli- 
ctionibus Lazarus9 : velut illeipsequi in certamini- 
bus contraadversarium defessusest Jobus.]bi enim, 
inquit,requievernnt fessi€! . Quapropter etiam Do- 
minus eos qui laborant ac onerati sunt, ad requiem 
invitat& Quomodo igitur qui in bonis operibus labo- 
1ant, dicuntur onerati ? Quia Euntes ibant εἰ flebant, 
mittentes semina sua:venienlesautem venient cumezsul- 
tatione, portantes manipulos suos 9 fructibus ple- 
nos, qui pro ralione eorum que &ata fuere, ipsia 
reddiu sunt. Onerati itaque dicuntur,qui,quod semi- 
norunt in benedictionibus,de benedictionibus et me- 


5. BASILII MAGNI 
tute desudarit, 189 quique, ut eam assequerelur, Α ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ἀγῶσιν ἐνιῤρώσας, xai ὑπὲρ τοῦ 





ἀναλαδετν αὐτὶν iv κόποις περισσοτέρως ἐξετασθεὶς, 
οὗτος ἔστιν ὁ ζήσειν µέλλων sl; τέλος, ὡς ὁ πολλὰ 
κοπιάσας bv θλίψεσι Λάζαρος * ὡς ὃ κατάκυπος γενύ- 
ενος ἐν τοῖς πρὸς τὸν ἑναντίου ἀγῶσιν "16 ^. Ἐκες, 
γὰρ, φηαὶ, Κκτάκοποι ἀνεπχύσαντου Διὸ xai o Κύ- 
proc χαλεῖ (88) πρὸς τὴν ἀνάπαυσιν τοὺς χοπιῶντας 
καὶ πεφορτισµένους, Πῶς οὖν οἵ χοπιῶντες ἐν ἔρχοις 
ἀγαθοῖς πεφορτισµένοι λέγονται» "Ότι Πορευόµενοι 
ἱπορεύοντο καὶ ἔχκλαιον, βάλλοντες τὰ σπέρματα 
αὐτῶν ἐρχόμενοι δὲ Ίξουσιν iv ἀγαλλιάσει, α΄ρον- 
τες τὰ δράγµατα αὐτῶν πεπληρωμένα καρπῳν, 
τῶν κατὰ τὴν ἀναλογίαν ἑσπαρμένων ἀποδοθέντων z5- 
τοῖς, Πεφορτισμένοι οὔν λέγονται oi, διὰ τὸ σπείρα: 


tuni&* eL cum leritiasempiterna manipulosspiritua- p ἐπ᾽ εὐλογίχις, ἔπ᾽ εὐλοχίαις καὶ θερίζουτες (86), καὶ 
lium fructuum sibiipsis reponunt.Qui ergo redem- μετ εὑφροσύνης αἰωνίου τὰ τῶν πνευματικῶν καρ- 


ptus est per Deum,qui pro eo dedit placationem, is 
quidem in hoc seculo laboravit, postea vero vivet 
in finem. Hic etiam Non videbil interitum, cum vide- 
rit sapientes morientes.Qui angustam et laboriosam 
vitam pre plana ac molli elegerit, in tempore visi- 
tationis Dei, cum abducentur ad eternam poenam 
ii qui, ut non crediderunt verbis Dei, ita post vani 
sui cordis desideria ambulaverunt, hic non videbit 
elernum interitum,aíflictionem videlicet illam per- 
petuo duraturam.Sapientes autem dicit aut in astu. 
tia exercitatos, de quihus ail Jeremias : Sapientes 


πῶν ἑαυτοῖς ἐπαναθέμενοι δράγµατα. Ὁ οὔν λυτρω- 
θεὶς διὰ τοῦ δεδωχότος Θεοῦ ὑπὲρ αὐτώ ἐξίασμα, 
oUt^q ἑκοπίασε µέν εἷς τὸν αἰῶνα τοῦτον, μετὰ δὲ 
ταῦτα ζήσεται tlg τέλος. Οὔτος xal Οὐκ ὄψετει κκ- 
ταφθορὰν, ὅταν ᾖἵδῃ σοφοὺς ἀπωθνήσκοντας, —'O 
τὴν ατενὴν καὶ ἔγχοπον ὁδὸν πρὸ τῆς λείας καὶ ávei- 
µένης ἐκλεξάμενος, iv τῷ καιρῷ τῆς ἔπισκοπης τοῦ 
θεοῦ, ἀπαγομένων εἰ τὴν αἰωνίαν κόλασιν τῶν ἀπι- 
στησάντων μὲν τοῖς λόγοις τοῦ θεοῦ, πορευθέντων 
δὶ ὀπίσω τῶν θεληµάτων τῆς καρδίας αὐτῶν της µᾳ- 
ταίας (87), οὗτος την αἰώνιον καταφθορὰᾶν, τὴ» eic τὸ 





οί, ut faciant mala, bene autem facere nesciunl8S: διηνεκὲς κακοπάθειαν οὐκ ὄψετχι. Σοφοὺς δὲ λέγει 
aut sapienles dicit etiam pereuntium principum hu-  ἦτοι τοὺς δεινοὺς ἓν πανουργίᾳ, περὶ v φητι Ἱερε- 
jus szeculi discipulos,qui Dicentesseesse sapientes, " μίας (88), ὅτι Σοφοί εἶσι τοῦ καχοποιῆσαι, «b δὲ 


stultifactisuru. Nam Sapientiahujus mundi stul- 
titiuest apud Deum, Et quia heec sapientia stul- 
tos facit,ideo Deus perditurum se esse dicit sapien- 
tiam sapientium, et prudentiam prudentium repro- 
baturum69.Persuasiones igitur hujus scientis falso 
nominal, 16, qui eas exceperint, mortià causam 
afferunt: quam mortem non videbit qui redemptus 
est ab eo, cui visum est in praedicationis stultitia 


credentes salvare. 
«at * ὄντινα θάνατον οὐκ ὀψεται ὃ Άυτρωθες ὑπὸ τοῦ 


πιστεύοντας. 
6. Simul insipiens el stultus peribunt, el relin- 


quent olienis divitias suas (VERS.1 2) el sepulcra eorum, 


καλὸν ποιῆσαι οὐ Ἱινώσκουσιν * fj σοφοὺς λέγει xal 
τοὺφ μαθητὰς τῶν ἀρχόν-ων τοῦ αἰῶνος τούτου τῶν 
καταργουµένων, οτινες, Φάσχοντες εἶναι σοφοὶ, 
ἐμωράνθησαν. Διότι Ἡ σοφία τοῦ κόσμου τούτου 
µωρία παρὰ τῷ θιῷ. Καὶ διὰ τὸ εἶναι μωροποιὸν 
τὴν σοφία) ταύτην, ἀπολέσειν φησὶν ὁ θεὸς (89) τὴν 
σοφίαν τῶν σοφὼν, xxi τὴν σύνεσι, τῶν συνετῶν 
ἀθετήσειν, Al οὖν πιθανότητες τῆς ψευδωνύμου γνώ- 
σεως, θανάτου αἰτίαν τοῖς παραδεξαµένοις παρέχον- 
εὐδοχήσαντος ἐνβτᾖι µωρίᾳ τοῦ χηρύγματος σῶσαι τοὺς 


6. Ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἄφρων καὶ ἄνους ἆπολουνται, 
xai καταλείφουσιν ἀλλοτρίοις τὸν πλοῦτον αὖ- 


domus illorum ín eternum.Tabernaculaeorum ín τῶν. Καὶ οἱ τάφοι αὐτῶν οἰκίαι αὐτῶν εἷς τὸν 
progentemet progeniem,vocaveruntnomina Suü in, αἰῶνα. Σκηνώµατα αὐτῶν εἷς γὙενεὰν xal γενεάν. 
terris.In superioribus unogeneralinominesupien- ᾿Ἐπεκαλέσαντο và ὀόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γαιῶν. 
tes vocavit, quos nunc dividens, insipientes dicit Ανω ix ὀνόματι τῷ γενιχῷ προσηγόρευσε σοφοὺς, 
et stultos. Palam est ipsum eos sapientes vocasse, οὓς vov ὑποδιχιρῶν, ἂφρονας καὶ ἄνους λέγει (90). 
hoc nomine ex eorum opinione usum.(Quemadmo- — AfÀov ὅτι σοφοὺς μὲν αὐτοὺς εἶπεν, ἀπὸ τῆς οἰήσείος 
dum et nominat deos,qui dii non sunt natura, er- τῆς ἐκείνων συγχρησάµενος τῷ ὀνόματι. *üc καὶ 


v e om. 1 14. 


(85) Ita mss. septem. Editi προσχαλειται. 

(86! Sic Regii tertius, quartus. et sextus cum 
duobus aliis Colbertinis et cum Coisl. Αἱ editi et 
nonnulli mss. διὰ τὸ σπεῖραι ἐπ᾽ εὐλογίαις, καὶ θε- 

ίζοντες, EN 

(87) Reg. tertius τῶν µαταίων. Ibidem in aliqni- 
bus mss. legitur αἰώνιον, in aliis αἰωνίαν. 

(88) Editio Paris. 5 Ἱερεμίας. Deest articulus in 


6! Job. ru, 17. 62 Matth. xi, 28. 65 Psal. cxxv, 6. 64 IL Cor. ix, 6. 95 Jer. 
61 | Cor. iu, 49. 68 Isa, xxix, 14; I Cor. 1, 19. 


mss. et in editione Basil. Statim editio Paris. uno 
verbo χαλοποιῆσχι, Editio vero Basil. et sex mss. 
duabus vocibus χαλὸν ποιῆῃσαι. 

(89) Sic Colbertini primus, quintus, sextus οἱ 
septimus cum aliis tribus Regiis et cum Coisl. 
Edit vero cum uno aut altero ms. φησὶ τὸν θεόν. 

(90) lta mss. Editi ἄνους καλετ. 








445 HOMILIA IN PSALMUM XLVIII. 446 
θεοὺς ὀνομάζει τοὺς μὴ φύσει ὄντας, cj, συνηθείᾳ A rantium secutus consuetudinem : ita quoque sa- 


τῶν ἡπατημένων ἑπόμενος, οὕτω xal σοφος εἶπε 
τοὺν ἄφρυνας xal ἀνοήτους, Δυνατὸν οὖν τῇ ἐπινοίᾳ 
διελεῖν τὸν ἄφρονα ἀπὸ τοῦ ἀνοήτου. ᾿Αφϕρων μὲν γὰρ 
ἐστιν ὃ ἑστερημένος φρονῄσεως, καὶ ὁ πρὸς τὰ κοινὰ 
καὶ ἀνθρώπινα διορατικῶς µη ἔχων. τω xal ἡ 
συνήθεια φρουίµους καλεί τοὺς ἐν τοῖς χατὰ τὸν βίον 
πράγµασι τὸ ὠφέλιμοων καὶ βλαθερὸν (91) ἐιακρίνον- 
τας καθὸ εἴρηται xal iv τῷ Βὐχγελίῳ' "Ότι οἱ 
υἱοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου «φρανιμώτεροι ὑπὲρ τοὺς 
υἱοὺς τοῦ φωτὸς εἷς τὴν  qevàv τὴν ἑαυτῶν 
εἶσιν. Οὐ γὰρ ἁπλῶς «φρονικώτεροι, ἀλλ εἰς τὴν 
διεξαγωγην της ζωῆς τχύτις anc ἐν τῇ σαρχίἰ (93). 
Οὗτοι δὲ καὶ οἰκθνόμοι ἀλιχίας λέγονται, διὰ τὸ φρό- 
ιμον τῆς περὶ τὸν ἑαυτῶν βίον οἰκονομίας, Κατὰ 
τουτο τὸ σηµαινόµενον, φρύνιμαί εἶσιν καὶ οἱ ὄφεις, 
καταδύσεις ἑαυτοῖς εὐτρεπίζοντες, καὶ ἐν τοῖς κινδύ- 
vot, παντὶ τρόπῳ τὰς ἐπὶ τη» κχεφαλην πληγὰς ἀπο- 
φεύγοντες "λνους δὲ λέγεται ὁ οὐκ ἔχων τὰ τοῦ ἀν- 
θρώπου ἐξαίρετα. Ταῦτα δὲ ἐστι Θεοῦ Πατρὸς χατα- 
νόησις, καὶ $ τοῦ ἐν ἀρχῃ ὄντος πρὸς τὸν θεὺν 
Λόγου παραδοχή (99) καὶ ὁ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνευ- 
µατος ἐγγινόμένος φωτισμός) ὄντινα vo0v ἔχουσιν ol 
δυναμενοι μετὰ Παύλου λέγειν "Huet; δὲ νοῦν Χρι- 
στοῦ ἴκομεν. Κέχρηται μέντοι καὶ ἐνηλλαγμέ- 
νως τοῖς ῥήμασι τούτοις ἡ συνήθεια της Γραφῆς, 
τὸν μὲν ἄθεον ἄφρονα λέγουσα iv τῷ, Εἶπεν ἄφρῶν 


ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. Οὐκ ἔστι θεός xal πάλιν τὸ 
περὶ τὴν ζωὴν ᾖβλαθερὸν ἀνόητον ὀνομαζωσα' 


ὣς 0 ᾽Απύστολος περὶ τῶν ἐμπιπτόντων εἰς ἔπιθυ- 


µίας ἀνοήτους xai βλαθερᾶς. Οὕιω μέντοι (94) QC 


ἄφρων καὶ ὁ ἄνους πρὸς ἓν κοινὸν τέλος τὴν ἀπώ- 
λειαν καταφέρονται, Δύναται δὲ τις εἰπεῖν ἄφρονα 
μὲν ὠνομάσθαι τὸν ἐθνικῶς ζῶντα, ἄνουν δὸ τὸν 
Ἰούδάικῶς κατὰ τὴ» dO τυῦ νόµο τήρησιν πο- 
λιτευόµενον. Τούτῳ γὰρ τῷ ἄφρονι εἶπεν ὁ θεὸς διὰ 
τὴν Ἐνυπάρχουσαν οὐτῷ ἀἁθεότητα, ᾿Αφρον , iv 
ταύτῃ τῇ νυκτὶ νὴν Ψψυχήν σου ἀφαιροῦσιν ἀπὸ 
σοῦ (08). "νους δὲ ὁ κχτὰ σάρκα Ἰσραὴλ ὠνόμα- 
σται κατὰ τὸν προφήτην, ὃς φησι’ Καὶ ἦν Ἐφραὶμ 
ὡς περιστερὰ ἄνους' Αἴγυπτον ἐπεχαλειττο (96), 
καὶ tl; )Λλασυρίοις ἐπορεύεο. Τούτων οὖν κοινῇ 
ὑπὸ της ἰδίας ἀγνοίας συντριδυµένων, ἡμεῖς οἱ ἆλ- 
λότριοι αὐτῶν κληρομόμυι τοῦ πλούτου γινόµεθα (OTT). 


pientes, insipientes et stultos dixit. Insipientem 
igitur a stulto cogitatione licet distinguere.Siqui- 
dem insipiens est qui prudentia privatus, in com- 
munibus ac humanis rebus perspicax non est. Sic 
etiam consuetudo prudentes vocat eos, quiin vilae 
negotiis, utile et noxium discernunt,juxta quod di- 
ctum est et in Evangelio : Quia filii hujus seculi 
prudentiores Aliis lucis in generattone sua sunt 9. Non 
enim prudentiores sunt simpliciter,sed ad degen- 
dam hanc in carne vitam. Rursus et villici 483 
illiiniquitatis prudentes dicuntur,quod prudenter 
vitam suam instituant. Prudentes quoque sunt ser- 
pentes 70, secundum hanc significationem, quippe 
qui sibi ipsis parentlatibula,atquein periculisomni 


B modo plagas capitis evitent. Stultus autem is dici- 


tur, qui non habet ea, qus sunt hominis precipua. 
Hzc autem sunt, Dei Patris notitia,et Verbi, quod 
erat in principio apud Deum "!,doctrina a majori- 
bus accepta,et a sancto Spiritu procedens illustra- 
tio: quam mentem babent,qui possunt cum Paulo 
dicere:Nos aulem tentem Christi habemus 71, At- 
tamen his vocibus vicissim ac promiscue uti solet 
Scriptura, utpole qua impium vocet insipientem, 
videlicet loco illo, Dixit insipiens in corde suo: 
Non esi Deus 19, Et iteruin. id, quod vitae nocet, 
stultum noininat ; quemadmodum Apostolus de iis 
qui in concupiscentias stultas et noxias inciduni?4, 
Hoc utique pacto insipiens et stultus deferuntur ad 
unum communem finem, perditionem ? videlicet. 
Possit etiam quis dicere, insipientem quidem ap- 
pellatum esse eum, qui more vivit gentium : 
stultum vero eum, qui more Judaico secundum 
nudam legis observationem vitam degit. Huic enim 
insipienti dixit Deus, ob eam qua in ipso erat 
impietatem : Insipiens, hac nocte iuam animam 
auferunt a te?6. Israel autem, qui secundum car- 
nem est, vocatus est stullus, juxta prophetam 
dicentem: Eral Ephraim quasi columba stulta : 
4Egyptum invocabat, et ad Assyrios ibat! ", His 
igitur per suam ipsorum inscitiam simul contritis, 
alieni nos divitiarum suarum heredes efficimur. 
Nostra enim sunt praecepta, nostri prophete, 
nostri patriarcha ; nostri sunt qui a sseculo justi 


ἸΒμῶν γὰρ αἱ ivcoÀal, Άμᾶτεοι οἱ Ίροφηται, D fuere. Suas nobis divitias reliquerunt qui in sua 


69 Luc. xvi, 8. 70 Matth, x, 16. 7! Joan. 1, 2. 


7SI Tim. vi, 9. "7$ Luc. xit, 20. 77 Ose. vii, 1. 


(91) Editi τὸ βλαθερὸν καὶ ὠφέλιμον. Legitur vero 
in sex mss. inverso ordine τὸ ὠφέλιμον καὶ βλαθε- 

v. 
92) Editi ἓν exoxt, At mss. multi τῇ ἐν eapxt. 
93) Illa, καὶ ἡ τοῦ bv ἀρχῇ ὄντος πρὸς τὸν θεὸν 
Λόγου παραδοχή,είο verterat interpres : tem Verbi, 
quod in principioerat apud Deum assumptio. Sed 
vox assumptio visa est Combeflsio remotior, ob 
idque interpretari maluit, Verbi in principio apud 
Deum traditio et ides. Vim vocabulisi spectemus, 
παραδοχή proprie erit susceplio verbi : vel potius 
doctrina, quam a majoribus de Verbi susceptione 
nec pv 

(94) Editio Paris. eum quinque aut sex mss. Οὔ- 


T? ICor. 1,106.  "75Psal. χι 1. "* Rom. 1, 31. 


τος μέντοι. Coisl. Όυτος μὲν oov ἄφρων. Editio vero 
Basil. et Regii secundus et sextus cum Colb. primo 
Οὕτως, melius. 

(95) Voces ἀπὸ co) desunt in sex mss. et in edi- 
tione Basil. 

(96) Colbertini primus, sextus et septimus cum 
duobus Regiis ἐπεκαλέσατο. Ibidem editi et. major 
re ΠΙ88. ἐπορεύετο. Álii quidam mas. ἐπορεύοντο, 

XX quoque numero multitudinis usi sunt,£xopeó- 
θησαν. 

(97) Golb. septimus γενόμεθε. Reg. secundus γι- 
νώµεθα. Hoc ipso in loco septem ms$. Ἠμτν γάρ. 
Editi vero cum uno aut altero mg. ἡμῶν γάρ. 


' . 
E 
E 
ta 
e 
o € 








41 


et stulti, sepulcra sunt in :ternum. Quorum enim 
vita mortuis operibus ex omni peccato scaturien- 
tibus replela est, horum domus sepulcra sunt in 
sternam. Qui enim mortuus est per peccata,non 
domum habitat, sed sepulcrum, cum anima ejus 
mortua sit.Nam domum habitat morum integer ac 
simplex Jacob, de quo scriptum est, quod erat 
Homo sincerus uc bonus, habitans domum "8 : se- 
pulcrum vero habitat is, qui omnino malus est, 
alque ne poenitentia quidem fundamentum de 
mortuis operibus jacit : sed similis sepulcro deal- 
bato efficitur, quod quidem forinsecus conspicuum 
est, intrinsecus vero|mortuorum ossibus cunctisque 
sordibns refertum est 79. Quamobrem talis dum 


S. BASILII MAGNI 
insipientia periere.Horum autem domus,insipientis A ἡμῶν οἱ πατριάρχα'» ἡμῶν οἳ ἀπ᾿ αἰώνος 


448 
δίκαιοι. 


Ἠμῖν κατέλιπον τὸν πλοῦτον ἑτυτῶν οἱ ἐν τῇ (98) 
ἀφροσύνγ ἑαυτῶν ἀπολλυμενοι, Τούτων δὲ αἱ οἱ- 
Χίχι, τοῦ ἄφρονος καὶ τοῦ ἀνοήτου, τάφοι εἰσὶν 
elg τὸν αἰῶνα ων γὰρ 5 βίος νεκρῶν ἔργων τῶν 
ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας πεπλήρωταὶ , τούτων τάφοι 
εἰσίν αἱ οχίαι ti; τὸν αἱῶνα. 'O γὰρ νεκρὸς ws- 
νόµενος τοῖς παραπτώµασιν οὐκ οἴκίαν οἶχει, ἀλλὰ 
τάφον, τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς νενεκρωµένης. Οἰκίαν μὲν 
vip ol«st ὁ ἁδόλος τὸ ἦθος xal ἁπλοῦς ᾿Ἰακὼ», 

οὗ γέπραπται, ὅτι Ἡν Ανθρωπος ἅἄπλαστος xil 
ἀγαθὸς, οἰκῶν οἰχίαν' τάφου δὲ οἰκὲῖ ὁ παμπό- 
νηρος, μηδὲ θεµέλιον µετανοίχς καταθαλλόμενος 
ἀπὸ νεκρῶν οἜργων, ἀλλὰ παροιμοιάζων τάφψ κεκο- 
νιαμένῳ' ὃς ἔξωθεν μὲν ἐμφανὴς (00) Ov, ἔσωθεν 





loquitur, non os aperit verbo Dei, sed sepulcrum p δὲ γέµων ὁστέων νεκρων xxl πάσης ἀκαθαρσίας' 
habet apertium,suum scilicet guttur. Si quisigitur Διόπερ ὁ τοιοῦτος φθεγγόµενος οὐχὶ στόμα ἀνοίγει 
in Christum credens, actiones edit fidei non con- λό]ῳ θεοῦ, ἀλλὰ τάφον ἔχει ἀνεφγμένον τὸν λάρυγ- 
senlaneas, is propterea quod prava attenderit do- — 42 αὐτοῦ Et τις οὖν εἷς Χριστὸν πιστεύων, μὴ ἆκο- 
gmata, Scriptureeque perverteril sensum, in petra λούθως ^ πίστει τὰς πράξεις αποδίδωσιν, οὗτος διὰ 
sibi ipse sepulcrum incidit. τὸ μοχθηροῖς δόγµχτι mpostaqnxévat, xxl. διὰ τὸ παρ. 
εχδέχεσθαι τὸ βούλημα της Γραφῆς, λατομεῖ ἑαυτῷ kv τῃ πέτρᾳ µνημεῖον. 

7. Tabernacula eorum in progeniem εί progeniem ; 1. Σκηνώµατα αὐτῶν εἷς γενεὰν καὶ Υεντάν' 
hoc est, sepulcra domus eorum sunt in :eternum. ᾖτουτέστιν, οἱ τάφοι οἰκίαι αὐτῶν elato εἰς τὸν αἱῶνα. 
Deinde explanans de quibus intelligat ;sepuleris, Εἶτα ἑρμηνεύων τίνας βουλεται εἶνιι τάφους, ἵνα 
ut se de corporibus sermonem habere osteadat,zin δείξη, Ότι περὶ «5 σωµατων λέγει, οἷς ai διὰ τὴν 
quibus anim: per nequitiam mortuz inhabitant,  xovnpizv ἐἑναπονεκρωθεῖσαι ψυχαὶ ἑνοικοῦσι, προσέ- 
184 adjunxit ipsis, Tabernacula eorum in proge- — Ünxev αὐτοτς Σχκηνώματα αὐτῶν εἷς γενεὰν καὶ 
niemet progeniem:quippe ex consuetudine,huma- γενεὰν, κατὰ τὴν σινήβειαν, σκηνωµάτων τῶν ἀν- 
na corpora semper tabernacula appellantur. Hi au- c θρωπίνων σωμάτων ἀεὶ λεγομένων. Οὗτοι δὲ καὶ 
tem vocant quoque nomina sua in terris. Non enim ἐπικαλοῦνται τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐπὶ τῶν γχιῶν. O0 
impii nomen scribitur in libro viventiumS0,neque yxp. ἐγγράφεται ἀσεδοὺς ὄνομα ἓν βίδλῳ (1) ζώντων, 
numeratur cum Ecclesia primogenitorum qui nu- οὐδὲ ἀριθμεῖται μετὰ τῆς Εκκλησίας τῶν πρωτο- 
merantur in celis 8! : sed,quod transitoriam hanc  xóxev τῶν ἀριθμουμένων ἓν οὐρανοῖς' ἀλλὰ τῇ Tà 
et brevem vitam taberaaculiszternis pretulerunt, αὐτῶν ἐναπομενει và ὀνόματα, διότι τὴ, παροδικὴν 
nomina ipsorum in terra permanent.Nonvides eos «εχύτην ζωὴν καὶ ὁλιγοχρόνιον τῶν αἰωνίων σκηνῶν 
qui sdificant in urbibus fora ac gymnasia, éx- πραετίμησαν. Οὐχ ὁρᾷς τούς οἰκοδομούντας ἐν ταῖς 
struunt monia, aquzductus construunt,quomnodo — xóAcotw ὑγορὰς καὶ γυμνάσια, τείχη ἀνιστῶντας , 
eorum nomina his terrenis indita sint sedificiis ? ὑδραγωχοὺς ἐπισχευάζοντας, πῶς τὰ ὀνόματε αὐτῶν 
Jam vero nonnulli, nomine suo armentis etiam τούτοις ἐπικέκληται τοῖς Υηΐνοις κατασκευάσµατιν, 
equornm imposito, induxere in animum, ut in "Hà; δέ τινες xai ἀγέλαις ἵππων τὰς ἑαυτὸν προσ- 


18 Gen. xxv, 27. 79 Matth. xxi, 27. 80 Psal. txvri, 29. 8! Hebr. xri, 23. 


(98) Ita legitur in edióione Paris. οἱ πατριάρχαι. 2 voz δίκαιοι, aut, ἡμέτεροι ol, etc. Quod si quispiam 
Οἱ ἀπ᾿ αἰῶνος δίκαιοι ἡμῖν κατέλιπον τὸν πλοῦτον: illud οἱ, quod vocem πατριάργαι proxime sequitur, 
ἑαυτῶν, xal οἱ ἐν τῇ, elc., in. quibus vitii aliquid legere malit cum accentu simul et spirito,ot, au- 
inesse constat. Primum, voces δίκαιοι ἡμῖν simul ctor ei sum at ita vertat: Nostri patriarche, qui a 
conjunguntur,que erant lamen puncto disjungen- — sGculo justi fuerunt. Sed nescio quomodo placut 
dz : deinde, conjunctio καί ita inepte hic ponitur, mihi magis prior illa interpretandi ratio : Nosiri 
utabsurdam admodum sententiam efficiat. Hoc e- — quotquot a so'culo fuerunt. Accedit etiam, quod o: 
nim diceret Basilius,tum eos qui a steculo justi fae- cum accentu simul et spiritu legisse usquam nen 
re, tum eos qui in sua stultitia periere, suas nobis memini. Caeterum, ne quis nos conjectura ductos 
divitias pariter reliquisse: quod tamen ei ne in quidquam fecisse suspicetur, monere juvat voces 
mentem quidem venisse puto. Basilii igitur verba δίκαιοι ἡμτν puncto in editione Basileeusi disjungi: 
ita interpungi debent, uti interpungenda diximus: item, conjunctionem καί in hac ipsa editione sque 
deinde voculam καὶ e loco quem male occupat,pe- acin nostris novem mss. deesse. Legitur quidem 
nitus amoveri opere pretium est. Hoc posito, ver- paulo aliter in. Coisl., nempe hoc modo, Οἱ τοῦ 
ba Basilii sic interpretari licebit: Nostra enim sust Ἅαἰώνος δίκαιοι πλούσιοι ἡμῖν κατέλιπον τὸν πλοῦτον 
pracepta.nostriprophetosnostripatriarcha,nostri ἑαυτῶν, οἱ kv τῇ, etc., sed nihil inde adjumenü ad 
quotquol a seculo justi fuere. Suas nobis divitias ejus loci explanationem affertur. - 
reliquerunt quiin suainsipientiapericre:quainter — (99) Sic editio Basil. et quinque mss. A editio 
se optime coharere nemo,opinor, negabit. Ex quo — París. cum duobus aut tribus mss. εὐφανής. 
intelligitur hic ellipsim esse voeis ἡμῶν, autvocis (4) Ita mss. septem. Editi ἐπὶ βίθλψ. 

'éxtpoi, sicque suppleri debere, ἡμῶν οἱ ἀπ᾿ αἱῶ- mE 














449 


HOMILIA IN PSALMUM XLVIII. 


450 


wyopuue ἔνσημηναμενοι, ἐπὶ πο)ὺ συμπαραταθῆναι Α longum vitz tempus sua ipsorum memoria exten- 


t βίῳ τὴν μνήμην ἑαυτῶν ἐπενόησαν᾽ καὶ ἐν τά- 
φοις δὲ µεγαλουργίαν ἐπιδειξάμενοι, τοῖς µνήµασιν 
ἑαυτῶν ἐναφηκαν τὰ ὀνόματα, Οὗτοί slew οἱ τὰ 
γήϊνα φρονοῦντες, xal τὴν ἑνταῦθα δόξαν, καὶ τὸ 
παρὰ τοῖς ἀνθρώπσις μνημονεύεσθαι αὔταρχες ἑαυ- 
τοῖς εἷς μαχαριότητα λογιζόµενοι. Kdv ἴδῃς δὲ τινα 
τῶν ἐπὶ ψευδωνύμῳ γνώσει µέγα «φρονούντων (2), 
xai προσνεµόντων ἑαυτοὰς μοχθηρῶν τινων δογµά- 
των συγκαταθέσεσι (0), καὶ ἀντὶ τοῦ ὀνόματος τῶν 
Χριστιανῶν, ἀφ' ἑνός τινος τῶν αἱρεσιαχρχησάντων 
ἑαυτοὺς ὀνομάζοντας, ΒΜαρχίωνος, f Οὐχλεντίνου, ἃ 
τῶν νῦν ἐπιπολαζόντων τινός, ίνωσκε, ὅτι καὶ οὗτοι 
ἐπεχαλέσχντο τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἵπὶ τῶν dau, 
φθαρνοῖς ἀνθρώποιτ xal τὸ ὅλον γηΐνοις ἕαυτοὺς 
προσνείµαντες. . 

8. Καὶ ἄνθρωπος ἐν τιμη Óv o) cuvüxt 
παρασυνεθλήθη τοῖς «τήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ 
ὡὠμοιώθη αὐτοῖς. Αὖτη ἡ ὁδὸς αὐτῶν σκάνδχλον 
αὐτοῖς xal μετὰ ταῦτα Ev τῷ στόµατι ἁἀὐτῶν 
εὐδοχήσουσι, Μέγα ἀνθρωπος, xal τίµιου — àvhp 
ἐλεήμων, τὸ τίµιον ἓν τή φυσιγῆ κατασκευή Éywv. 
Τί γὰρ τῶν ἐπὶ γῆς ἄλλο κατ) εἰκόνχ τοῦ Χτίσαντος 
γέγουε; ἍᾖἠΤίνι ἡ κατὰ πάντων (4) ἀρχὴ καὶ ἐξουσία 
τῶν τε χερσχίων xal ἐνύδρων καὶ ἐἑνχερων ζώων 
χεζάρισται; Βραχὺ μὲν ὑποδέδηκε τὴν τὼν ἀγγέλων 
ἀξίαν διὺ τὴν πρὸς τὸ γεῶδες σῶμα συνάφειαν᾽ τὸν 
μὲν οὖν ἄνθρωπον ἐποίησεν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ τοὺς 
λειτουρχοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα, ἆλλ᾽ ὅμως f$ γε 
τοῦ νοεῖν xai συνιέναι τὸν ἑαυτῶν Κτίστην καὶ An- 
µιουργὸν θύναμις καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις ὑπάρχει, 
Ενεφρύσησε γὰρ (D) si τὸ πρόσωπον τουτέστι, 
potpdv τινα τῆς ἰδίας χάριτος ἐναπέθετο τῷ ἀν- 
θρωπῳ, ἵνα τῷ ὁμοίῳ ἐπιγινώσκῃ τὸ ὅμοιον "AX 
ὅμως àv tup ὤν τηλικαύτῃ, ἐκ τοῦ δεδημιουργὴ- 
σθαι κατ εἶκόνα vo) κτίσαντος, ὑπὲρ οὐρανὸν, ὑπὲρ 
ἥλιον, ὑπὲρ τὰς τῶν ἁστέρων χορείας ἑετιμημένος 
(τίς γὰρ τῶν οὐρανῶν (6) εἰκὼν εἴρηται τοῦ θεοῦ 
τοῦ ὑψίστου ; ποίαν δὲ ἥλιος εἰκόνα σώζει τοῦ xxl. 
σαντος; τί X σελήνη; lol λοιποὶ ἀστέρες; ἄψυχα 
μὲν καὶ ὑλικὰ, ᾿διαφανΏ δὲ µόνον τα σώματα κχεκτη- 
µένοι, iv οἷς οὐδαμοῦ διάνοια, οὗ προχιρετικαὶ 
πινήσεις, οὐκ αὐνεξουσιότητος ἐλευθερία ἀλλὰ δοῦλά 
ἐστι τῆς ἐπιχειμένης ἀνάγκης, καθ ἣν ἀπαραλλά» 
xt: ἀεὶ περὶ τὰ αὐτὰ ἀναστρέφεται)' ὑπὲρ οὖν 
ταῦτα ταῖς τιμαῖς προηγχένος 5 ἄνθρωπος, o9 συν- 
Ώχεν, ἀλλὰ καταλιπὼν τὸ ἔπεσθαι Oed, xal ὁμοιοὺ- 
σθαι τῷ κτίσαντι, δοῦλος γενόμενος τῶν παθῶν τῆς 
σαρκὸς, Παρασυνεθλήθη τοῖς Χτήνεσι τοῖς ἀνοή- 


deretur, quin etiam magnificentia in sepulcris 
ostensa, monumentis nomina sua insculpserunt. 
Hi sunt qui terrena sapiunt, et prasentem gloriam 
&c hominum recordationem sibiad felicitatem satis 
esse existimant.Quod si quem etiam videriseorüm, 
qui ob falsi nominis scientiam superbiunt, et 
pravis quibusdam dogmatibus assentiuntur, ac lo- 
co nominis Christiani, ab uno aliquo heresiarcha 
sibi nomen asciscunt, puta a Marcione, aut Va- 
lentino, aut ab aliquo eorum qui ex ignotis nunc 
conspicui sunt : velim noveris hos quoque sua 
nomina vocasse in terris, ut qui hominibus cor- 
ruptis ac plane terrenis sese addixerint. 


8. VEns. 13,14. Et homo cum in homore esset, 
noa intellexit : camparatus est. jumentis insipientibus, 
et similis facius est illis. Hoc via illorum scandalum 
ipsis: etpostea in oresuo complacebunt. Magna res 
liomo, et pretiosuin quiddam vir misericors, digni- 
latem excellentiamquein naturalisua constructione 
habens. Quid enim aliud ex iis quz in terra sunt, 
ad Conditoris imaginem factum est 82? Cui priuci- 
patus el potestas in omniaanimalia tum terrestria, 
lum aqvatilia,tum aerea concessa est 89? Est quidem 
paulo inferior angelis dignitate δὲ, ob suam cum 
terrestri corpore conjunctionem:quippe hominem 
fecide terra 8, Et ministros suos flammam 
ignis 86, At certe vis intelligendi et. cognoscendi 
Conditorem et Opificem suum inestetiam inhomi- 
nibus. Insvfflavit enim in faciem; hoc est, aliquam 
grati proprie 185 partem in hominem immisit, 
ut simile per simile cognoscal. Áltlamen cum in 
tanto esset honore,ex eo quod ad Condttoris ima- 
ginem conditus esset, magis colo, magis sole, 
magis stellarum choreis honoratus (ecequod enim 
colorum imago Dei altissimi dictuin est ? qualem 
etiam imaginem con-litoris sui servat sol? quid 
luna? quid reliqua stellze ? corpora inanimata 
quidem et ex maleria constautia ac solum pellucida 
sortitze, in quibus nusquam mens est, non volun- 
tarii motus, non liberum arbitrium; sed serviunt 
jncumbenti necessitali, per quam semper modis 

mmutabilibus circa eadem versantur) : homo, 
inquam, magis his honoratus, non intellexit, sed, 
quod eum sequi, et Conditori similis fieri neglexi!, 
servus effectus cupiditatum carnis, Comparatus est 
juemntis insipientibus, et similis factus est. illis. 


83 Gen. 1, 27. SSibid. 28. 84 Psal. virt, 6, 85 Gen. i1, 7. 88 Hebr. 1, 7. 87 Gen. it, 7. 


(2) Editi cum Reg. quarto μεγαλοφρονούντων, At 
mss. Octo μεγαφρονούντων. 

) Sic mss. octo, a quibus non differunt editi, 
nisi quod pro μοχθηρῶν habeant πονηρῶν, Αἱ in 
Reg. tertio sic legitur, προτνεµόντων ἑαυτοῖς πονη- 
ρῶν τινων δογμάτων συγκατχθέσεις, 

(4) Editi πάντα, Octo vero mss. πάντων, Nec ita 
multo post duo mss. πρὸς τὸ γχιῦδες, 

(5) Editi γὰρ φησιν, Deest φησίν in. quinque 

8. 


PATBOL. Gh. XXIX. 


(6) Sic Colbertini quintus, sextus et. septimus 
cum duobus Regiis et cum editione Basil. Editio 
vero Paris. Τί γὰρ τῶν οὐρανίων, Ecquid enim ex 
celestibus,etc .À quibus omnibus non parum dissi- 
det Colb. quintus, in quo sic legitur. Ti; γὰρ τῶν ἓν 
o)pavip, Ecquis enim eorum qui in colo sunt,dictus 
est imago,elc. Verba illa que mox sequuntur, ποίαν 
8E elc., eo ordine leguntur in mss, quo edidimus : 
sed aliter in editis disponuntur, videlicet hoc mo: 
do : xolxv δὲ sixóva σώζει 6 06 τοῦ κτίσαντος, 


15 








451 


S. BASILII. MAGNI 


bes f 


4&2 


Nunc quidem tanquam equusamore furensfemi- À τοις, καὶ ὠμοιώθη αὐτοῖς, νῦν μὲν ὡς ἵππος θη- 


narum, adbhinnit proximi sui uxori 8 : nunc vero 
tanquam lupus rapax alienis insidias struit&:inter- 
dum ob adhibitum adversus fratrem dolum, νους 
suti» vulpis assimilatur 9. Est autem cumulus 
stultitia etdementizplanebelluine, eam quicon- 
ditus est ad Crealoris imaginem, neque primam 
suain constitutionem percipere, neque tot actanta 
pro se dispensata mysteria iutelligere velle, et ne 
ex illis quidem dignitatem suam cognoscere : sed 
iminemorem esse. quod abjecta rei celestis ima- 
gine, rei terrenz imagioem sumpserit.jAtque ut 
nein peccato permaneat, propter eum Verbum caro 
factum est, et habitavit in nobis9!, et usqueadeo 
seipsum depressit, ut factus sil Obediens usque ad 
mortem, mortem autem crucis 91, Prima tus ori- 
ginissi mezor non es, ex persoluto prote pretio 
qualemcunque dignitatis tue notionem accipe; ad 
pretium illud quo commutatus es respice, tuam- 
que agnosce dignitatem. Emptus es pretiosissimo 
Christi sauguine, peccati ne fias servus. Intellige 
tuam przstantiam, jut ne jumentis insipientibus 
assimileris. VERs. 14. Hac via eorum, scandalum 
ipsis. Qui res nostras moderatur Deus, obsistit 
nobis per maliti: viam incedentibus,offendiculaet 
impedimenta objiciens, ut a vita rationis experte 
resilientes, postea in nostro ore complaceamus, 
ubi corde quidem crediderimus ad justitiam, ore 
vero confessi fuerimus ad salutem 93, Perseque- 
batur Paulus, devastabat Ecclesiam Christi 95, su- 


λυμανὴς Ὑρεμετίζων ἐπὶ τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον 
αὐτοῦ" νῦν δὲ ὡς λύκος ἅρπαξ ἑφεδρεύων τοῖς ἆλ- 
λοτρίοις' ἄλλοτε δὲ (7) διὰ τοῦ πρὸς τὸν ἁδελφὺν 
δόλου «4$ πανουργίᾳ τῆς ἀλώπεχως κεἰκαζόμενος, 
Ὑπερθολὴ δὲ τῆς ἁνοίας καὶ της κτηνώδους ἁλογίας 
τῷ ὄντι μήτε τῆς ἐς ἀρχῆς ἑαυτοῦ χατασχευῆς ixn- 
σθάνεοθαι, δημιουργηθέντ« κατ elxóva τοῦ κτίσαν- 
τος, μήτε τὰς τηλικαύτας ὑπὲρ αὐτοῦ γενοµένας 
οἰκονομίας νοεῖν βούλεσθαι (8), καὶ ἀπ ἔκείνων 
γοῦν ἑαυτοῦ γ"ωρίζειν τὸ τίμιον ἀλλ ἄμνημονεν, 
ὅτι αποθχλὼν τὴν εἰχόνκ τοῦ ἐπουρανίοῦ, ἀνέλαθε 
τὴν εἰχόνα τοῦ χοϊκοῦ. Kal ἵνα μὴ ἑναπομείνῃ τῇ 
ἁμαρτίφ, δι᾽ αὐτὸν. '8 Λόγος σάρξ ἐγένεο, xal 
ἑσκήνωσεν bv ἡμῖν, καὶ ἐπὶ νοσοῦτον ἑαυτὸν dur 
πείνωσεν, ὥστε Ὑένεσθαι Ὑπήκους µέχρι θανάτου, 
θανάτου δὲ σταυρο». El. μὴ τῆς πρώτης ασεαυτοῦ 
γενέσεως µέμνησαι, Ex τῆς καταθληθείσης ὑπὲρ co 
τιμῆς λάδε τοῦ ἀξιώματος ἔννοιαν' ἀπόθλεφόν st 
πρὸς τὸ ἀντάλλαγμα, καὶ γνῶθι σεαυτοῦ τὴν Afin. 
Τῷ πολυτιµήτῳ αἵματι τοῦ Χριστοῦ ἔγορασθης' 
μὴ Ὑίνου (9) δοῦλος τῆς ἁμαρτίας, Σύνες σλαυτοῷ 
της τιµης, ἵνα μὴ παρεικασθῃς τοῖς ἀνοήτοις χτή- 
νεσιν. Αὕτη 4 ὁδὺς αὐτῶν σχάνδχλον αὐτοῖς. 'O 
οἰκονομῶν τὰ ἡμέτερα θοὸς ἐμποδίε Ὠμῖν διὰ τῆς 
κακίας βαδίζουσιν, Ἀπροσχόμµατα ἡμῖν καὶ χωλύ- 
µατα τιθεὶς, ἵνα, ἀποστάνις τῆς κἀτὰ ἁλογίαν 
ζωης, μετὰ ταῦτα ἐν τῷ στόµατι ἡμῶν εὐδοχήσω- 
μεν, καρδί μὲν πιστευσάντων εἷς δικαιοσύνην, 
στόµατι 9i ὁμολογησάντων εἷς σωτηρίχν. ᾿Εδίωκε 


um ad ne quitiam cursum acceleravit : deinde in C Παῦλος, ἑπόρθει τὴν ᾿Εκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, iv 


ore suo complacuit, cum annuntiaret in synago- 
gis, Quod hic est Christus 95, 


9. VEnS. 15. Sicut oves in infermo posuit mors 
depascet eos, Quicunque autem belluini sunt ac 
comparati fuere stolidis pecoribus, velut oves 
neque intellectum neque defendendi se facultatem 
habentes, is quiad captivitatem rapit, cum inimi- 
cus sit, 186 jam in suam ipsius arcem conjecit, 
ac morti tradidit pascendos. Depasceba!: enim mors 
ab Adam ad usque Moysis administrationem 98, 
donec venit verus pastor, qui suam animam pro 


Ίκεν αὐτοῦ τὸν δρόμον τὸν ἐπὶ τὴν movnplav (10) 
μετὰ ταῦτα iv τῷ στόµατι αὐτοῦ εὔὐδόκησε, καταγ- 
γέλλων ἐν ταῖς συναγωγαῖς, Ότι οὗτός ἐστιν ὁ 
Χριστός, 

9. ὰς Ἠπρόθατα ἐν Góp ἔθετο (11), θάνατος 
ποιμανεῖ αὐτούς. Τοὺς δὲ κτηνώδεις καὶ παρασυμ- 
θληθέντας τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, ὡς πρόθατα 
οὔτε σύνεσιν ἔχοντα, οὔτε την πρὸς τὸ ἀμύνασθαι 
δύναμιν, 6. δικρπάζων εἰς τὴν αἰχμαλωσίαν, ἐχθρὸς 
Qv, ἤδη κατέθαλεν εἷς τὸ ἴδιον αὐτοῦ ὀχύρωμα, 
καὶ παρέδωχε τῷ θᾳνότῳ ποιµαίνειν (12) Ἐποὶ- 
µαινε γὰρ ὁ θάνατος ἀπὸ ᾿Αδὰμ µέχρι της χατᾶ 
Μωύσέα πολιτείας, ἕως οὗ ἆλθεν ὃ ἀληθινὸς moti, 


ovibus posuit9", sicque eas secum excitatas, et ex pó θεὶς τὴν ἑαυτοῦ ψνχὴν ὑπὲρ τῶν προθάτων, καὶ 


inferni carcere ad resurrectionis matutinum edu- 


οὕτως ἑαυτῷ αυναναστήσας καὶ ἐξαγτγὼν Ex τῆς 


88 Jerem. v, 8. δ9 Ezech. xxii, 97. 89 Ezech. xiu, 4; Luc. xii, 92. 9! Joan. i, 14. 98 Philip. 
n, 8. 9?$5Rom.x, 10. 944Act. vi, 3. 95 Act, ix, 22. 96 Rom. v, 14. 97 Joan. x, 15. 


(7) Deest δὲ in mss. uon paucis. 

(8) Ita editi cum solo Colb. septimo. At alii de- 
cem mss νοεῖν βουληθείς, 

(9) [ta sex mss. Editi vero μὴ tivo. 

(10) Colbertini primus et sextus δρόµον, óv ἐπὶ 
την πονπρίαν ἔτρεχε: quod quin ex aliquo glosse- 
mate in textum irrepserit, non dubito. 

(11) Apud LXX pro ἔθετο, posuit, legitur ἔθεντο, 
posíti sunt, nec ab eis dissentit Vulgata. Syimma- 
cbus, si Nobilio fides habeatur, ita interpretatus 
est, ὡς βοσκήματα ᾧδον ἔταζεν αὐτούς, Sicut. pecora 
ir constituit eos. Sed facile crediderim eum 

i, atque pro ἔταξεν αὐτούς legendum esse ἔταξαν 


Ma 


΄ἐαυτους Constituerunt se ipsos. Nam ita scripsi 


Symmachum locupletissimi testes Eusebius οἱ 
Tlieodoretus litteris prodiderunt. 

(12)In editione Paris.ita editum invenitur 61: 
νάτῳ ποιµαίνειν, Καὶ κατακυριεύσουσιν — Quito | 
εὖθεῖς τὸ xpo. Et .dominabuntur eorum rect t8 
matutino, Sed illa, καὶ κατακυριεύσουσιν, edc., 1n 
mss.desiderantur.Nec valde admodum dubitamus, 
quin becetalia multa, e Bibliis contextu a qui- 
busiamlibraris adjecta sint, eoque magis, quod 
seriem orationis intercidere videantur. Quare ipsa 
delere satius duximus. Hoc ipso in loco editi 'Exo(- 
gave γάρ Δί mss. Ἐποίμαινε, 

















453 


HOMILIA IN PSALMUM XLVIII. 


464 


φυλακῆς τού ᾧδοω εἷς τὴν τῆς ἀνάστάσεως πρωΐαν. Α ctas,rectis tradidit, hoc est,sanctis suisangelis, eas 


παρέδωκε τοῖς εὐθέσι, τουτέστι͵, τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ 
ἀγγέλοις, εἷς τὸ ποιµαίνειν αὐτούς. Καὶ καταχυριεύ- 
σουσιν αὐτῶν ol εὐθεῖς τὸ πρωί (13) ᾿Εκάστῳ γὰρ 
τῶν πιστῶν ἐστιν ἄγγελος παρεζευγµένος, ἄξιος 
τοῦ βλέπειν τὸν Πατέρα τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Οὔτοι 
οὖν οἱ εὐθεῖς κατχχυριεύσουσιν αὐτῶν ix τῆς πικρο- 
τάτης δουλείας ἐλευθερωθέντων, καὶ καταχυριεύ - 
σουσι τῶν νενοµένων (14) iv τῇ πρωίφ, τουτέστι, 
τῶν ὑπελθόντων τὴν ἀνατολὴν τοῦ φωτός. θέασαι 
πάντα τὸν εἱρμὸν τῶν γραφικῶν ῥήμάτων, ᾿Άνθρω- 
πος, lv τιμῇ Ov, ob suvixs* παρασυνεθλήθη τοῖς 
Χτήνεσι τοῖς ἀνοή-οις,. Ὁ διὰ μὲν «nv χΧατασκευὴν 
ἔχων τὸ τίµιον, διὰ δὲ τὴν ἐνοικοῦσαν Ey αὐτῷ ἆμαρ- 
τίχν οὐκ. αἰσθανόμενος ἑαυτοῦ, οὔτος παρχσυνεδλήθη 
τοῖς χτήνεσιν,. Εἶτα διὰ τὸ ἀλλοτριῶσαι ἑαυτὸν τοῦ 


ut pascerent. Et dominabuntur eorum recti in ma- 
(utíno. Cuilibet enim fidelium est angelusadjunc- 
tus,qui dignus est qui diversantem in coelis Patrem 
videat. Hi igitur recti eis ex amarissima servitute 
liberatis dominabuntur,etdominabunturipsiscon- 
stitutis in matutino, hoc est,ad lucis exortum acce- 
dentibus. Considera omnem verborum Scripture 
seriem : Homo cum ín honoreesset,non intellexit ; 
comparatus est jumentis insipientibus. Qui ex sua 
conditione habet dignitatem, et propter inhabitans 
in ipso peccatum, non cognoscit se ipsum, is ju- 
mentis comparatus est. Deinde quod a Verbo Dei 
scse abalienavit, effectum brutum,velut ovem pa- 
store destitutam inimicus abripuit,posuitque in in- 
ferno,et morti tradidit pascendum Quapropter in- 


Θεοῦ λόγου (15), Ὑενόμενον ἄλογον, ὡς πρόδατον B de exemptus,el a maligno pastore liberatus, ait : 


ἀποίμαντον ὁ Εχθρὸς διαρπάσας ἐν τῷ ᾧδῃ ἴἔθετο, xai 
παρέδωχε τῷ θανάτῳ ποιµαίνειν, Διὰ τοῦτο ὁ ἐχεῖθεν 
ῥυσθείς, xal τοῦ πονηροῦ ποιµένος ἀπαλλαχεὶς, Δέ- 
γει τὸ, Κύριος ποιµαίΐνει µε, Καὶ οὐκέτι θάνχτιος, 
ἀλλὰ ζωή * οὐχέτι πτῶσις, ἀλλ) ἀνάστασις * οὐκέτι τὸ 
Ψεῦδος, à) d ἀλήθεια. Καὶ ἡ βοήθεια αὐτῶν πα- 
λαιωθήσεται £v τῷ ἃδῃ. "Βτοι περὶ τοῦ θαἄάτου 
λέχει, το μὴ δυνηθέντος μετὰ πάσης αὐτοῦ τῆς 
Βοηθείας ἀντισχέσθαι τῶν ὑπ αὐτοῦ ποἰμαινομένων 
διὰ τὸν καταλύοντα τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανά- 
του  ὦν πᾶσα ἡ βοήθεια παλαιὰ καὶ ἀσθενής. Καὶ 
τότε ἐξελεγχθήσεται Ἡ βοήθεια τῶν ἀνθρώπων τῶν 
ἠπατημένων (160) τῇ διανοἰᾳ τῷ πλούτῳ, καὶ δόξῃ, 
καὶ δυναστείφ μέγα φρονούντων, "Ev τῷ ᾷδῃ πα- 


λαιωθήσεται, ἑλεγχομένης αὐτῶν τῆς ἀσθενείας. C 


"H µήποτε ἡ βοήθεια τῶν δικαίων τῶν λυτριθέντων 
παρὰ Κυρίου παραταθήσεται ἐν τῷ dO. Οὕπω γὰρ 
ἑκομίσαντο τὰς ἐπαγγελίας, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν (17) 
κρεῖττόν τι προθλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τε- 
λειωθῶσιν οἱ προειληφότες, Πλὴν à θεὸς λυτρώσε- 
ται τὴν ψυχήν µου Ex Χχεικὸς ἁδου, ὅταν λαµ- 


Dominus pascit me 98,et non amplius mors,sed vi- 
ta:non amplius casus,sed resurreclio :non amplius 
mendacium,sed veritas. Et auxilium eorum vete- 
ruscel in inferno. Aut loquitur de morte,qux» cum 
omni suo presidio eos,quos pascebat,detinere non 
»otuit, propter illum a quo destructus est is qui 
mortis habebat imperium 99 ; quorum omne auxi- 
lium vetus et infirmum est. Tuncque redarguetur 
auxilium hominum eorum, qui mente decepti, ob 
divitias gloriamque el potestatem se ipsi multum 
efferunt. In inferno veterascet tum,cum fuerit eo- 
rum imbecillitas deprehensa. Aut forte auxilium 
justorum quos redemit Dominus, in inferno pro- 
tendetur.Nondum enim acceperant promissiones, 
quod Deus de nobis melius quid providerat 1; ne ii 
qui praeiverant,sine nobis consummarentur. V Ens. 
16. Verumtamen Deus redimet animam meum de 
manu inferi,cum acceperit me.Palam preedicit Do- 
mini ad inferos descensum, qui una cum aliis ip- 
sius etiam Prophet» animam liberabit, ut ne illic 
remaneat. 


θάνῃ µε. Σαφῶς προφητεύει τὴν του Κυρίου κάθοδον (18) εἷς ὥδου, ὃς μετὰ τῶν ἄλλων xal αὐτοῦ Aotooateat τοῦ 


Ἡροφήτου τὴν ψυχἠὴν, ὣς µή ἐναπομεῖναι bxst, 
10. Mà «φοθοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, fi 


10. VEns.17.Ne limueris,cum dives factus fue- 


ὅταν mÀnÜovÓ 4 δόξα τοῦ olxou αὐτοῦ. Mà φο- rithomo,vel cum multiplicata fuerit gloriadomus 
6οῦ, φησὶν, ὅταν πλουτήσῃ & ς (19). λναγ- ejus.Ne limueris, inquit, cum dives factus fucrit 
καῖον καὶ τοῦτο τὸ χήρυγµα τοῖς thv οἰκουμένην κατ- C homo. Necessaria estet hec praedicatio iis qui or- 
οικοῦσι, τοῖς τε γηγενέσι καὶ τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώ- — bem habitant,terrigenisque ac filiis hominum, di- 
πων, Ἀλουσίοις τε ὁμοῦ καὶ πένησι. Mà φοθοῦ, vitibusque simul et pauperibus. Ne timueris, cum 
ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος. "Όταν ἴδῃς, qnolv, ἁδι- dives factus fuerit homo.Cum videris,inquit,injus- 
xov μὲν πλουτοῦντα, δίκαιον δὲ πενόµενον, μὴ φυθη- tum ditescentem, justum vero egentem,ne timeas 
θῃς κατὰ σεαυτόν * μὴ πτοπθῆς τῇ διανοίφ, ὡς dpx apud temetipsum; neconsterneris animo,tanquam 
98 Psal. Σχ, 4. 09 Hebr. 1, 14. ! Hebr. xi, 40. 
(13) Sic mss. quataor. Editi cum Reg. sexto p (17) Illud, περὶ ἡμῶν, abest a quatuor mss. 
X (18) Reg. tertius τοῦ ἄριστου κάθοδον. Ibidem 
editio Paris. τὴτ εἰς $9ov. Deest τήν in iis quos vi- 


Tow. 
(14) Colbertini primus et sextus cum Reg. ter- 
dimus codicibus et in editione Basil. 


tio τοὺς γενομένους... τοὺς ὑπελθόντας. At alii mss. 
non pauci cum editis ut in textu. (19) Illa, M3, φοθοῦ, φησὶν, ὅταν πλουτήσῃ ἄν» 
(15) Reg. tertius θείου λόγου, a verbo divino. θρωπος, desunt quidem in editis et in Colb. septi- 
(16) Ita Colbertini primus, quintus, sextus et mo : sed leguntur in Regiis primo,secundo,tertio, 
limus, perinde atque Regii tertius eL quartus. quarto et sexto,inque Colbertinis primo quinto εἰ 
ili cum Regiis secundo et sexto ἠπατημενῃ. sexto. Statim Reg. tertius ἔτι καὶ τοῖς υἱοῖς, 





455 


S. BASILII MAGNI 


456 


si nusquam sit providentia Dei, qua res humanas Α οὐδαμοῦ ἔστι πρόνοια Oso) ἐπισχοποῦύσα τὰ ἀνθρὼ- 


inspiciat; aut sit quidem fortassis inspectio divina, 
sed ea nequaquam ad terrestrem locum pertingat, 
adeo ut res quoque nostras 187 intueatur ; elenim 
siessel providentia unicuique distribueret propria, 
sic ut divites quidem essent justi, qui divitiis uli 
scirent : pauperesvero essent mali,quibus divitis 
instrumentum forent sua ipsorum iniquilatis.Cum 
igitur multi sint inter gentes atque terrigenas,qui 
talia sentiunt,quique propter apparentem inzqua- 
litatem distributionisrerum ad vitam pertinentium, 
mundum citra providenliam regi suspicantur; hos 
compellatsermo,ineruditum ipsorum motum coer- 
cens : quosipso etiam initio ad audienda dogmata 
invitabat. Àut etiam privatim ad solam pauperis 


πινα * ἤ ἔστι μέν που táy x ἡ θεία ἐπισχοπὴ, οὗ μὴν 
καὶ πρὸς τὸν περίγειον τόπον φθάνει, ὥστε xal τὰ 
ἡμέτερα ἐφορᾷν. El γὰρ πρόνοιχκ ἦν, ἑκάστῳ µερί- 
ζουσα τὰ οἰκεῖα, ὥστε πλουτεῖν μὲν τοὺς δικαίους, 
τους ἐπισταμένους τῷ πλούτῳ χρήσασθαι, πένεσθαι 
δὲ τοὺς πονηροὺς τοὺς ἔχοντας (20) ὄργανον τῆς ol- 
Κείας πονηρίας τὸν πλοῦτον. ᾿Επεὶ οὖν πολλοί εἶσιν 
ἐν τοῖς ἔθνεσι xal τοῖς γηγενέσιν οἱ τὰ τοιαῦτα φρο- 
νοῦντες, xal διὰ τὴν φαινομένην ἀνωμαλίαν τοῦ ἔπι- 
μερισμοῦ τῶν βιωτικών πραγμάτων ἀπρονόητον εἷ- 
ναι τὸν κόσμον ὑπολαμθάνοντες * τούτοις διαλέγεται 
ὁ λόγος, καταστέλλων αὐτῶν τὴν ἀπαίδευτον χίνησιν: 
οὓς καὶ iv προοιµίοις ἐπὶ τὴν ἀκρόασιν τῶν διδεγµά- 
των ἐκάλει. 'H που καὶ πρὸς µόνον ἰδίως τὸ πρόσ- 


personam orationem converlit,dicens : ΝΕ (ímeas, B «mov τοῦ πένητος ἀποτείνεται λέγων: Mà φοδοῦ, ὅταν 


cum dives factus fuerit homo. Hi enim vel maxime 
indigent consolalione,ne potentiores reformident. 
Nulla enim,inquit, utilitas est divili morienti, cum 
non queat secum auferre divitias ; qui scilicet id 
ex earum possessione lucratus sit solum, quod 
ipsius anima in hac vitaabadulatoribusbeata pre- 
dicata sit. Verum cum moritur, non assumet, in- 
quit, omnem hanc opulentiam : vix indumentum 
accipiet, quo pudenda ejus tegantur, idque, si vi- 
sum fuerit famulis ipsum amicientibus. Bene cum 
eo actum fuerit,si exiguam terram sorliatur,eani- 
que ipsi a funeris curatoribus datam ob commise- 
ralionem: qui ei isthzec pristant,ob communis ho- 
man natura reverentiam,non ei hzc largientes, 


πλουτήσῃ ἄνθρωπος. Οὗτοι γὰρ καὶ μάλιστα παρα- 
µυθίας δέονται πρὸς τὸ μὴ ὑποπτήσσειν τοὺς ὑπερ- 
έχοντας. Οὐδὲν γὰρ, φπαὶν, ὄφελος τῷ πλουσίῳ ἄπο- 
θνήσκοντι͵, μὴ δυναμένῳ λαθεῖν τὸν πλοῦτον σὺν 
ἑαυτῷ ὃς Ὑε τοσοῦτον ἀπὸ τῆς ἀπολαύσεως ἐχέρ- 
δαινε µόνον, ὅσον τὴν Ψψυχὴν αὐτοῦ ἐν τῇ ζωῇ 
ταύτῃ (21) παρὰ τῶν κολάχων µαχαρισθηναι, "Ev 
δὲ τῷ ἀποθνήσκειν, οὗ λήψεται, onoi, πᾶσαν ταύτην 
τὴν περιθολήν * μόλις ἔνδυμα λήψεται χαλῦπτον αὑ- 
τοῦ τὰ ἀσχήμονα * xai τοῦτο, ἐὰν δόξῃ τῶν οἰχετῶν 
τοῖς περιστέλλουσιν. ᾿Αγαπητὸν αὐτῷ γῆς ὀλίγης 
λαχεῖν * καὶ ταύτης δι᾽ οἶχτον διδοµένης αὐτῷ παρὰ 
τῶν κηδευόντων, οἵτινες αὐτῷ παρέχονται ταῦτα ai- 
δοί τῆς κοινῆς καὶ (22) ἀνθρωπίνης φύσεως, 62x 


sed humanam naturam honore afficientes.Proinde c «yt» χαριζόµενοι, ἀλλὰ τιμῶντες τὴν ἀνθρωπότητα. 


ne sispusilloanimo circa przsentia : sed exspecta 
beatam illam et perpetuam vitam. Tunc enim vi- 
debis paupertatem, et ignominiam, et deliciarum 
privationem ei qui justus est. bene cedere. Et ne 
conturberis nunc propter ea qua pulantur bona, 
tanquam injuste sint divisa, Audies enim quomodo 
dicetur diviti quidem : Recepisti bona tua in vita 
tua 3; pauperi vero quodacceperit malain vita sua. 
Quapropter ut hic jure ac merito reperit consola- 
lationem,ita ille dolorecrucialur. VEns.19.Confite 
bor tibi, cum benefeceris ei. Loquitur de homine 
terreno, el qui bona esse existimat solas vite hu- 
jus prarogativas,spes, sanitatemque et potentiam. 
De hoc isto dicit,quod Deo confitebitur, cum fuerit 
affectus beneficiis; in adversis autem omnem pro- 
ferat blasphemiam.Namrelicto paupere, Deum jam 
alloquitur: in redarguendis diviliis etiamíhoc adhi- 
bens, quod dives in solaopulentia Deo agat gratias, 


3 Luc. xvi, 25. 


(20) Sic Regii priinus, secundus, tertius et sex- 
tus, non secus ac Colbertini terlius, quintus et 
septimus cum editione Basileensi.Editio vero Pa- 
ris. cum Colb, sexto τοὺς μὴ, ἔχοντας, non emen- 

ate. 

21) Reg. tertius ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ, 

22) Sic quinque mss. Deest καί in editis. 

(23) Sic mss. octo cum editione Romana. Editi 
vero et. Colb. sextus ἀγαθύνης αὐτόν, Mox Colber- 


lt. 


Mà μικροφύχει οὖν περὶ τὰ παρόντα, ἀλλὰ ἀνάμενε 
τὴν µαχαρίαν ῥἐχείνην ζωὴν καὶ ἀἁπέραντον. "Ὄψει 
γὰρ τότε, ὅτι πρὸς χαλοῦ γίνεται τῷ δικαίῳ ἡ πενία. 
καὶ ἡ ἁδοξία, καὶ ἡ Ἱτέρησις τῆς τρυωφῆς. Kai μὴ 
ταραχθῆς νῦν ἐπὶ τοῖς νοµιζοµένοις ἀγαθοῖς, ὡς ἁδί- 
κως µεριζοµένοις. ᾿Ακούσῃ γὰρ πῶς τῷ μὲν πλου- 
σίῳ λεχθήσεται ^ ΄Απέλαξες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ 
ζωῇ σου * τῷ δὲ πένητι, ὅτι ἀπέχει τὰ xaxà ἐν τῇ 
ζωῇ αὐτοῦ. Διώπερ ἀχολούθως b μὲν παρακαλεῖται. 
ὁ δὲ ὁδυνᾶται. ᾿Εξομολογήσεταί σοι, ὅταν ἀγαθύ- 
vac αὐτῷ (23). Περὶ τοῦ χοϊκοῦ ἀνθρώπου καὶ ἀγαθὰ 
νοµίζοντος εἶναι µένα τὰ τοῦ βίου τούτου προτερή- 
µατα, πλοῦτον, καὶ ὑγίεαν, καὶ δυναστεία», περὶ 
τούτου φησὶν, ὅτι ἑξομολογήσεται τῷ θεῷ, ὅταν ἄγα- 
θύνηται  ἓν δὲ τοῖς περιστατικοῖς πᾶσαν ἀφίησι 
δυσφημίαν. Καταλιπὼν γὰρ τὸν πένητα, πρὸς τὸν 
θεὸν ἤδη ποιεῖται τὸν λόγον * Lv χατηγορίᾳ τῇ τοῦ 
πλούτου (24) παραλαμθάνων xxi τὸ iv τῇῃ εὐθηνίᾳ 


tini sextus et septimus cum Reg. tertio ἐξομολογή- 
σεται͵ 

(24) Editi cum mss. non paucis £v κατηχορίᾳ τὰ 
τοῦ πλούτου. Αἱ Coisl. iv ακατηγορίᾳ τῇ τοῦ nÀo3- 
του, Combefisius ex Catena legendum censet iv τῇ 
xxvn (ορίᾷ to) πλούτο : a qua conjeclura codex 
Coisl. non multum ablud:t. lbidem editi et. mss. 
nonnulli καὶ τὸ ἐν τῇ. Alii quidam mss. καὶ τοῦτο 
ἐν τῇ. Reg. quartus xal τοῦτο τὸ ἐν τῇ. 





451 


HOMILIA IN PSALMUM. XLVIII. 


158 


µόνῃ εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ, σχυθρωποτέρων δέ τινων A nec amplius idem permaneet, ubi res aliqua tri- 


περιστάντων, µηχέτι, τὸν αὐτὸν διχμένειν. Τοιοῦτον 
γὰρ ἐστι καὶ τὸ τοῦ διαθόλου εἰς κατηγορίαν προσφε- 
póusvov τῷ (25) Ιὼδ, ὅτι οὐ δωρεὰν σέθεται Ἰὼδ 
τὸν Κύριο», ἀλλὰ μισθὸν ἔχει της εὐσεθείας τὸν πλοῦ- 
τον, xdi τὰ λοιπά. Διὸ καὶ εἰς ἀπόδειξιν τῆς τοῦ ἂν- 
δρὸς ἀρετῆς ἐγύμνωσεν αὐτὸν ὁ θεος ὧν εἴχευ, ἵνα 
διὰ. πάντων διαφανῇ τὸ πρὸς Θεὸν εὐχκάριστον τοῦ 
ἀνθρώκου. 

41. Εἰσελεύσῃ (26) ἕως γενεᾶς πατέρων αὐτοῦ. 
Οἶμαι λέγειν περὶ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὅτι τοσοῦτον ἐπιγι- 
νώσκει θεὺν (27), ὅσον f, τῶν πατέρων αὐτοῦ σων- 
tx παρχδέδωκε΄ τῇ δὲ οἰκείᾳ τοῦ φρονεῖν δυνάμει 
οὐδὲν πλέον προσκτᾶται, οὐδὲ προστιθησιν ἕαυτῷ εἰς 
τὴν της ἀληθείος Ἐπίγνωσιν. Τοσοῦτον οὖν , φησὶ, 
παραγίνῃ σὺ, ὁ θεὸς, καὶ τοπαύτη ἐστιν ἐν αὐτῷ d 
περὶ σοῦ ἔννοια, ὅση iv τῇ γενεᾷ τῶν πατέρων αὐτοῦ 
ὑπῆρχε. Kal ἐνταῦθο τὸ ἀργὸν πολὺ τῆς διανοίας 
καὶ ὅλον γήϊνον καὶ φιλόσχρχον τοῦ ἓν πλούτφῳ καὶ 
τρυφῇ Χηλιομένου παρίστησι, καὶ τοῦ ὑπὲρ τῶν βιω- 
τικῶν μεριμῶν καταπεπνιγμένον τὸν νοῦν ἔχοντος, 
Διά τοὔτω ἕως αἰῶνος οὐκ ἀψεται eiit, Οἱ γὰρ τυ- 
Φλοτξ διδασκάλοις τὴν ὁδηγίαν ἑαυτῶν ἐπιτρέψαντες 
ἑστέρησαν ἑαυτοὺς τῆς τοῦ φωτὸς ἀπολαύσεως. 
Εχει δὲ (28) xal τινα τοιοῦτον νοῦν τὸ, Εἰσελεύσῃ 
ἔως γενεᾶς πατέρων αὐτοῦ. Τουτῖστι, τοὺς iv πο- 
νηρῷ βίῳ καὶ ὅμαςι πατρίοις μὲν, ἀλλοτρίως δὲ 
ἔχουσι πρὸς τὴν εὐσέθειανι χαταληφθεντας (29), οὖκ 
αὗτους ἑκδικεῖς µόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν 
μοχθηρῶν διδαγµάτων ἐπιζητεῖς. Καὶ τοῦτό ἔστι τὸ 
λεγόμενον (30): Εἰσελεύσι ἕως γενεᾶς πατέρων 
αὐτοῦ. Οὐ γὰρ µόνον ó πονηρὰς ἔχων περὶ. θεοῦ ἐν- 
νοίας ὑπαίτιος, ἀλλὰ xal ὃ τούτων πρὸς τὴν άπολειαν 
ταύτην καθηγησάµενος. Τοιοῦτοι δὲ οἱ καὶ τὴν προ” 
γόνων κακίαν διαδεξάµενοι, καὶ δυσέκνιπτον ἔχοντες, 
διὰ τὸ χρονίῳ ἔθει βεθχιωθῆναι,. "Enc αἰῶνος 05x 
ὄψεται φώς Πέμπονται γὰρ Εἰς τὸ σχότος τὸ ἑξώ- 
τερον. íxst ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν 
ὀδόντων καὶ τοῦτο κατὰ τὴν δικαίαν ἈΧρίσιν τοῦ 
Θεώ ὑπομένουσιν;, ἐπειδὴ iv τῷ βίῳ τούτῳ, διὰ τοῦ 
τὰ φαῦλα (91) πράσσειν, ἐμίσουν τό qux. ᾿Άνθρω- 
πος, ἐν tuf) OV, 0) συνηκθ’ παρχσυναθλήθη τοῖς 
κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις, xal ὠὡμοιώθη αὐτοῖς. Σχε- 


stiores acciderint. Tale enim est etiam illud dia- 
buli,in criminisloco objectum Jobo, quod Job non | 
gratis colat Dominum ?, sed divitias mercedem 
pietatis obtineal,et reliqua. Idcirco etiam ad os- 
teudendarm viri virtulem, eum iis quae possidebat 
privavit Deus, ut in omnibus gratus hominis in 
Deum animus innotesceret. 


11. Vens.90.Introibis usque in progenies patrum 
ipsius. 488 Arbitror eum hoc de peccatore dicere, 
quod tantum cognoscit Deum,quantum patrum ip- 
sius consuetudo tradidit; propria vero sapiendi fa- 
cultate nihil ampliusacquirit, neque parat sibi quid- 
quam ad veritatis agnitionem. Tantum igitur, in- 
quit, accedis tu, Deus,et tanta ei de te inest intel- 
ligentia, quanta in generatione patrum ipsius 
exstitit. Et hic animum valde inertem et totum 
lerrenum ac carni addictum exhibet ejus, qui in 
divitiis deliciisque volutatur,ac mentem habet hu- 
jus vita curis suffocatam. Quapropter usque in e- 
lernum non videbit lumen.Qui enim se c:xeeis doc- 
toribus ducendos commiserint, semetipsos lucis 
usu privaverunt. Quin et talem quemdam sensum 
habet illud, In£roibis usque in progeniespatrum ip- 
sius.Hoc est,eos,quiin mala vita et dogmatibus pa- 
ternis quidem, seda pietate alienis, deprehensi 
sunt,non ulcisceris modo, sed auctores etiam pra- 
vorum dogmatum inquiris.Atque hoc est quod di- 
citur : Iniroibisusque in progenies patrum ipsius. 
Non enim solum qui prave de Deo sentit,reus est: 
sed etiam qui aliis ad hanc perditionem prsivit. 
Ejusmodi autem sunt et qui majorum malignitatem 
suscepere : qu&,quod diutina consuetudine corro- 
borata est,elui vix potest. Usque in alernum non 
videbit lumen.Mittuntur enim Intenebras eaterio- 
res,ubi eril fletus et stridor dentium *, idque justo 
De: judicio patiuntur,cum in hac vitainter mala pa- 
wanda oderint lumen.Vgns.21. Homo cum in ho- 
nore esset,non intellexit; comparatus est jumentis 
insipientibus, el similis [actus est illis.Miserabilis 
vox. Homo, paulo augelis inferior 5, de quo et Sa- 
lomon ait:Magnum quiddam est homo,ei res pre- 


τλιαστικη d φωνή" Ανθρωπος, ὁ βραχύ τι παρ) ày- Dtiosa vir misericors 9: hic ipse,eo quod propriam 


$ job. 1, 9. 


CS) Codex Combef. cum Coisl. προφερόμενον 
τῷ. Aliquanto post Colb. primus τὸν θεόν. 

(26) Regii secundus, tertiua et sextus et editio 
Basil. εἰσελεύσῃ, introibis : quam scripturam et hi 
tres codices et editio Basil. in duobus lecis se- 

uenlibus constanter exhibent. Et ita scripsisse 

asilium tota orationis series aperte ostendit. 1ta 
quoque olim legebaturapud tresinterpretes,auxtore 
Theodureto. At Colberlini sextus et septimus, et 
Reg. quartus, et Oliv. et LXX et editio Paris. 
εἰσελεύτεπαι, introibit. Ubi notandum, hic quidem 
in ultimis tribus codicibus legi εἰσελεύσεται: sed 
infra in iisdem semel aut iterum legi εἰσελεύσῃ. 

: 427) Ait Combefisius legi fuedo errore in Cate- 
na, τοσοῦτον ἐπιγινώσχει ὁ θεός, id quod ita reddi- 
dit Corderius,quod tantum cognoscat eum Deus,elc. 


4 Matth, viu, 12... 5 Hebr. 11, 7, 9. 6 Prov. xx,6. 


Hoc idem peccatum et in editione Basil. et in Re- 
giis secundo, tertio et quarto pariter reperitur. 
Sed tamen scripluram veram, τοσοῦτον ἐπιγινώσκει 
θ:όν, tuentur tam editio Pariensis, tam Colherti- 
ni guintus,sextus el septimus, Ibidem editio Basil. 
el regii secundus, tertius et quartus cum Coisl. 
ὅτι τῇ τῶν πατέρων αὐτοῦ συνηθείᾳ παραδέδοται., 

(28) Sic mss. septem. Abest δέ ab editis. 

(29) Editio Basil. οἱ qualuor mss. κατχλειφθεν- 
τας Editio vero Paris. cum (Colb. quinto et cum 
Reg. sexto καταληφθέντας. 

(30) Regii tertius et quartus λεγόµενον ὅτι, Sta- 
tim Reg. tertius ἀλλὰ xal ὁ τούτου Editi et multi 
ΠΊ65, τούτων, 


(31) Reg. tertius διὰ τὸ τὰ φαυλα, 


459 S. BASILII MAGNI 460 


non percepit dignitatem, sed carnis cupiditatibus 4 γέλους ἑλαττωθεὶς, πε;ὶ οὗ καὶ ὁ Σολοµων φησι’ 
succubuit, Comparatus est jumentis insipientibus, Μέγα ἄνθρωπος, καὶ τίµιον ἀνὴρ ἐλεήμων οὗτος 
et similis factus est illis. δὰ τὸ μὴ αἰσθανθῆναι τοῦ οἰκείου ἆ ξιώµατος, ἆλλ 
ὑποχῦψαι τοῖς πάθεσι τῆς σαρχὸς, Παρασυνεθλήθη τοῖς κτῆνεσι τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ὠμοιώθη αὐτοῖς. 


IN PSALMUM ΠΧ. EIZ TON Ne ΨΑΛΜΟΝ (39). 





4.Cum vestram ad audiendum alacritatem, mea- 
rumque virium debilitatem intuor, similitudo pueri 
cujuspiam animum subit:quiquidem jam robustior 
est, necdum tamen a lacte depulsus fuit, sed ma- 
ternam maraillam pre infirmitate exsiccatam di- 
vexat: cui mater, etiam si siccos lactis fontes ha- 
bere se sentiat, quia tamen trahitur et ab ipso 
vellicatur, mammam porrigit; non αἱ nutriat in- 
fantem, sed ut ipsum ejulantem sedet. Et qui- 
dem tametsi vires nostre longa 189 hac ac 
varia corporis zgritudine exaruerunt, nihilomi- 


4. Ι]ρὸς τὸ πρόθυµόν ἀφορῶντα τῆς ὑμετέρας ἀκοῖς, 
καὶ τὸ τῆς ἱμαυτοῦ δυνάµεως ἁἀσθενὲς, ὑπῆλθέ µέτις 
εἰχὼν παιδίου νεανικωτέρου λοιπὸν, οὕπω μέντοι ἆπο- 
γεγαλακτισμένου, διοχλούντος δὲ (93) τὴν µητρῴνν 
θηλὴν ὑπ ἀῤῥωστίας κατεφυγµένην ᾧ κἂν αἱσθή- 
νηται ^ µήτηρ ξήρὰς ἔχουσα τὰς πηγὰς τοῦ γάλα- 
τος, ἑλκομένη καὶ σπαρασσοµένη παρ αὐτοῦ τὸν 
μαζὸν ἐπιδίδωσιν' οὐχ ἵνα θρίέψῃ τὸ νήπιον, BD 
ἵνα παύσῃ κλαυθμυριζόµενον, Καὶ τοίνυν si καὶ τὰ 
ἡμέτερα κατεξηραµµένα τῇ μακρᾷ ταύτῃ καὶ ποι- 
x τοῦ σώματος ἁῤῥωστίᾳ, ὅμως πρόκειται ὑμῖν, 





nus lamen presto sunt vobis, non ministra- β οὐκ ἀπόλαυσιν ἀξιόλογην, ἀλλὰ πληροφορίαν τινέ 
ture delicias eximias, sed quod utcunque vobis παρεχόµενα , διότι τῆς ἀγάέπης ὑμῶν τὸ ύπι- 
satisfacere possit : quippe amoris vestri magnitu- δάλλον ἀρχεῖται καὶ µόνῃ tü φωνῃ τὸν ἐφ ἡμῖν 
dinisatis est, si vel sola voce desiderium in me πόθον (34) καταπραῦναι. Προσειρήσθω τοΐνυν à τοῦ 
vestrum leniatur. Salutetur igitur Dei Ecclesia,ac —9to9 Εκκλησία, καὶ διδασκέσθω λέγει) ὅπερ ἁρτίως 
dicere discat quod modo legebamus: VERs.13. Du — UAévousv: Abc ἡμῖς βοήθιιαν kx θλίψεως, xat pa- 
mo»isauzilium de tribulatione:e2vana salus homi- — sala. σωτηρία ἀνθρώπου. "Qexce τάχα οὐδὲ τὸ προ- 
nís.Quare fortassis ne causari quidem in(lrmita- «φασίζεσθαι ἀῤῥωστίαν ἡμῖν ἡ τοῦ ψαλμοῦ διάνοια 
tem sinit psalmi sententia : siquidem afflictio, non συγχωρεῖ, εἴπερ ἡ θλίψις βοηθείας πρόξενος, ἀλλ’ οὖκ 
debilitatis pratextus auxilium opemque conciliat. ᾖἀσθενείας ἐστὶν ἀφορμή. Tot, οὖν ἁἀποσμένοις δὰ 
Qui ergo sut repulsi ob peccata, ac Deinde Dei τὰς ἁμαρτίας, εἴτα διὰ φιλανθρωπκἰαν θεοῦ (35) πά- 
misericordia rursus admissi,iis fueril opportunum — Atv προσδεχθεῖσιν εὔκαιρον λέγειν Ὁ Oeb;, ἀπώσω 
dicere : VERs.9. Deus, repulist$ nos, et destruzisti ἡμᾶς , καὶ καθεῖλος ἡμᾶς ὠργίσθης , καὶ óxtti- 
nos:íralus es, eL misertus es nostri. Vel potius, noa; ἡμᾶς. Μᾶλλον δὲ, ἑςειλλ, εἰς ἀκολόυθίαν ὁ λό- 
quoniam de psalmi sententia incidit sermo, age, ος τῆς τοῦ ψχλμοῦ διανοίας ἐνέπεσε, δεῦρο μετρίως 
expositionem ejus aliquatenus attingamus. ἀψώμεθα αὐτοῦ τῆς ἐξηγήσεως. 

2.Historia preesentis psalini, ad verbum quidem, — 2. Ἠ Ἱστορία τοῦ προκειµένου ψαλμοῦ αὑτολεεὶ 
secundum inscriptionem,nusquam hoctemporein μὲν, χατὰ τὴν ἐπιγραφὴν, οὐδέπω xal vov εὕρηταί 
traditisdivinitushistoriis invenitur. Attamen aliqua που χειµένη τῶν θξοπνεύστων Ἱἱστοριῶν' τὰ μέντοι 
huic non impariaab iis qui diligenter inquirunt,in ᾖἰσοδυναμοῦντα αὑτῃ τοῖς φιλοπονως ἐρευνῶσιν ἐν τῇ 
secundo Regnorum libro reperientur,in quo scri- δευτέρᾳ βίδλῳ τῶν Βασιλειῶν εὑρεθήσεται, ἐν d 
ptum est: Et percussit DuvidAdrazar filium Raab, γέγραπται Καὶ &mázats Δαθιδ τὸυ τὸν ᾿Αδραζὰρ υἱὸν 
regem Soba, cumiret ipse ad Áimponendam manum — 'Paa6 (36), βασιλέα Σωθᾶ, mopeoopévou αὐτοῦ ἔπισ- 
suam super fiumen Euphratem. Etcepit David de τῆσαι τὴν qetua αὐτοῦ ἐπὶ τὸν ποταμὸν Εὖ- 
rebus ejus millecurrus,et septem mi:liaequitum,et φράτην. Καὶ προκατελάδετο Δαθὶδ τῶν αὐτοῦ χί- 
viginti millia virorum peditum.Etdissolvit David λια ἅρματα, καὶ ἑπτὰ χιλιάδες ἱππέων, xal εἴκο- 
omnes currus,el dereliquit ex eis centum currus?, σι χιλιάδας ἀνδρῶν πεζῶν, Καὶ παρέλυσε Διθὶὸ 
Et paulo post dicit: Et regnavit Davidsuper Israel, πάντα τὰ ἅρματα, καὶ ὑπελείπετο ἐξ αὐτῶν ixa- 


7 Π Reg. viri, 3, 4. 


(32) Editio Paris. Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν νθ’ ψαλμόν, D (39) Ita Regii secundus,tertius et quartus.Deest 
El; τὸ τέλος τοῖς ἀλλοιωθῃσομένοις' ἔτι εἷς στηλο- δέ in multis aliis mss. et in editis. 





γραφίαν τῷ Δαθιῦ sic διδαχην, ὁπότε ἐνεπύρισε τὴν 
Μεσοποταμίαν Zoplac, καὶ την Συρίαν Σοδᾶ, xxt ἐπέσ- 
τρεφεν ᾿Ιωάθ, καὶ ἑπάταξε τὸν ᾿Εδὼμ ἐν τῇ φάραγγι 
τῶν ᾽λλῶν, δώδεκα χὶλιάδας. ἵπ finem iis qui tmmu- 
tabuntur; adhuc in tituli inscriptionem ipsi Da- 
víd in. doclrinam; cum succendit Mesopotamiam 
Syriz,et Syriam Soba, et convertit Joab, et per- 
cussit Edom ín valle Salinarum, duodecim onil- 
lía.Hic titulus neque in nostris undecim mss. ne- 
que in editione Basileensi reperitur.Idcirco autem 
additum eum fuisse a typographis putamus, quod 
lucis aliquid Basilians explanationi afferre videa- 


(34) Editio Basil. et Regii secundus, tertius el 
sextus cum Colb. tertio τὸν ἐφ᾽ ὑμῖν πόθον, Edilio 
Paris. et multi alii mss. τὸν ἓφ ἡμῖν πόθον. 

(35) Illa, διὰ φιλανθρωπίαν Θεοῦ, jamdudum an- 
notavit Duceus ex Anglic. et Oliv. addita fuisse. 
Annotare nostrum est, hoc idem et in nosiris quo 
que codicibus inveniri. Infra pro ἑξηγήσεως legilur 
in Reg. tertio διηγήσεως. MEN 

(36) Editio Paris. υἱν ᾿Ῥαάθ. Editio Basil. e 
tres mas, υἱὸν *Paág. At codex Combef. et alii sex 
mss. Jv Μωάδ. Ibidem editi οἱ Colb. septimus 
βασιλέως Zu62, Sed Oliv. et Anglic. cum aliis de- 
cem;mss, βασιλέα Σωθᾶ; 


ου | 





401 


HOMILIA IN PSALMUM ΙΧ. 


169 


τὸν ἅρματα, Καὶ μετὰ βραχέα λέγει Καὶ ἔδασι- A eterat Davidfaciensjudicium et justutiam, etJoab 


λευσε (57) Δαθὶδ ἐπὶ Ἴσραηλ, xai Tv Δαθίδ ποιῶν 
κρίμα καὶ δικαιοσύνην, καὶ ᾿Ἰωὰθ vibe Σαρουΐας 
ἐπὶ τῆς στρατιᾶς. Καὶ μετ ὀλίγα Καὶ ἀπέστειλαν 
ol νοὶ ᾽Αμμὼν, καὶ ἐμισθώσαντο τὴν Συρίαν 
ροὼθ (38), xai τὴν Συρἰαν Σωθᾶ εἴκοσι χιλιάδας 
ἀνδρών) καὶ εἶδεν Ἰωὰθ, ὅτι ἐγενήθη πρὸς αὐτὸν 
ἀντιπρόσωπον τοῦ πολέμου, καὶ ἐπέλεξεν (29) ἐκ 
πάντων τῶν viv Ἰσραὴλ, καὶ παρετάξαντο (40) 
Ἐξεναννίας Συρίας. Καὶ εἶδον oi δοῦλοι ᾿Λδρα- 


ζὰρ, ὅτι ἔππαισαν ἀπέναντι Ἰσραὴλ, καὶ πὐτο- 
µόλησαν ἐπὶ Ἰσμαὴλ, καὶ ἰδούλευσαν αὐτοῖς . 


Ταύτῃ τῇ περικοπῇῃ (Al) τῆς ἱστορίας εὑρίσχομεν 
τὴν ἐπιγραφὴν τοῦ ψαλμοῦ συμθαῖνουσαν πλήν ve 
ὅτι ὁ χρόνος Εστί της στηλογραφίας ταύτης, καθ ὃν 


filiusSarviesuper exercitum erat?.Nec multo post: 
Et miserunt filii Ammon, et mercedeconduzerunt 
Syriam Rhoob, ο) Syrinm Soba viginti milia homi- 
num:etviditJoab, quod esset ad se coutraria facies 
prelii;etetegitex omnibusfiliis Israel, et struze- — 
runi aciem ex adverso Syria. Et viderunt servi Adra- 
sar, quod ceciderunt ante Israel, et transfugerunt ad 
Israel,et servierunt ris9. Inscriptionem psalmi huic 
fragmento historiz reperimus convenire,nisi quod 
tituli hujusinscriptio id tempusspectat,quoDavid ob 
res bello fortiter gestas, multo charissimus erat ac 
illustrissimus.Quare parfuerit quierere,qua ratione 
à luctu et lamentis ordiatur,cumipsum ob praeclara 
facinora perlztum esse oporteret ac valde hilarem. 


λαμπρότατος ἑχυτοῦ καὶ περιφανέστατος ἣν iv τοῖς g Ali? emim sunt festum diem agentium voces, alize 
κατὰ πόλεμον ἀνδραγαθήματιν ὁ Δαδὶδ. Ὥστε ζητή-  tristium.Epinicia autem argumentum sunt comuiu- 


σεως ἄξιον, πῶς ἀπὸ ὀδυρμῶν xal θρήνων ἄρχεται, 
δέον περιχαρηεἶναι καὶ εὔθυμον ἐπὶ τοῖς κἀτορθώ- 
pac" "Αλλαι γὰρ ἑορταζόντων φωναὶ, καὶ ἄλλαι 
σχυθρωπαζόντων. ᾿Επινίκι« δὰ ἑορτῆς ὑπόθεσις παν- 
δήµου, οὗ στρατιώταις µόνον, ἀλλά καὶ γιωρχοῖς, 
καὶ ἐμπόροις, καὶ χειροτέχναις, καὶ πᾶσι τοῖς µετ- 
έχουσι τῶν ἀγαθῶν τῆς εἰρήνης. lloc οὖν (42) 'O 
θεὸς, ἀἁπώσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς ; Καὶ μὴν 
προσελάθετο τοὺς νενικηχότας. Πῶς δὲ καθεῖλεν οὓς 
τοσοῦτον ηὔξησε, προσθεὶς αὐτοῖς ὅπλα, καὶ ἄρματα, 
καὶ ἵππους, xai ὑπηκόους xal χώραν ὑτόφρρον, τὴν 
Αβαδίαν πᾶσαν τὴν Φοινικὴν (49), τὴν Μέσην τῶν 
ποταμῶνς ᾿ Άξιον ἐπιστῆσχι, µή τινα ἀχχαριστίαν ἔχει 
τὰ ῥήματα. Ὁ γὰρ ἀνελὼν μὲν πρότερον τὸν ᾿Αδρα- 
ζὰρ βασιλέα Σωδᾶ, λαθὼν δὲ παρ αὐτοῦ χίλια ἄρκα- 
τα, καὶ ἑπτὰ χιλιάδας ἱππέῶν, καὶ εἴκοσι χιλιάδας 
πεζῶν, πάλιν δὲ τὸν Συρίας βασιλέα ἐπιθοηθοῦντα 
τῷ ἔπταιχότι Δουλωσάμενος, καὶ ὑπόφορον χαταστή- 
σας, καὶ iv µιᾷ καιροῦ ῥοπῇῃ εἶκοσι καὶ δύο χιλιά- 
δας (44) αὐτοῦ καταφονεύσας, xal τοίτην νίκην τοὺς 
υἱοὺς ᾽Αμμών νικήσας παρνταξαµένους παρὰ τὴν 
θύραν τῆς πόλεως διὰ Ἰωάαδ του ἀρχιστρατήγου, ὃς 
διελὼ« δίχα xh» δύναμιν, τοῖς μὲν ἀπήντα κατὰ 
πρόσωπον, τοὺς δὰ κατὰ νότου περιελθὼν ἐχειρώ- 
σατο. πῶς ἐπὶ -οῖς τοιούτοις ἀνδραγαθήμασι στυγνὰ 
οὕτω καὶ κατηφη φθέγγεται͵ λέγων Ὁ θεὸς, ἀπ. 


nis celebritatis, non militibus solum, sed etiam 
agricolis et mercatoribus et artificibus, et omnibus 
qui bonorum pacis parlicipes fiunt. Quomodo igi- 
tur, Deus, repulisti nos, et destruxisti nos? Àtqui 
eos effecerat victores. Quomodo autem destruxit, 
quos adeo locupletavir, tradens ipsis arma, et cur- 
rus, et equos, et subditos, ac regionem vectigalem 
Arabiam omnem, Phoenicem,Mesopotamiam?Num 
vitium aliquod ingrali animi verba isthec 190 
pro se ferant, scire opere pretium est. Qui enim 
prius Adrazar regem Soba evertit, eique currus 
mille eriquit, et septem millia equitum, et viginti 
millia peditum, quique rursus Syrie regem lapso 


c Suppetias ferentem redegit in servitutem, fecitque 


vectigalem acin uno temporis momen!o viginti duo 
millia ipsius occidit, et tertia victoria filios Am- 
mon,qui aciem instruxerant juxta civitatis porlam, 
per Joab exercitus ducem devicit, qui viribus suis 
in daaspartes divisis, aliisquidem occurrit a fronte, 
alios vero a tergo adortus subegit : qnomodo post 
ejusmodi strenua facta, adeo tristia ac mesta pro- 
fert, dicens: Deus, repulistinos, et destruzistinos: 
iralns es, eL miser(us es nostri? Porro tempus qui- 
dem inscriptionis tituli, illud erat, quo egregia fa- 
cinora perpetravit : vis vero eorum que scripta 
sunt, ad finem referlur; eum autem finem 


ὥσω ἡμᾶς, καὶ καθεῖλες ἡμᾶς  ὠργίσθης, καὶ D dicit, qui in seculorum consummatione eventu- 


ᾠκτείρησας ἡμᾶς ; ἸΑλλ᾽ ὁ μὲν χαιρὸς τῆς στηλο- 
γραφίας οὗτος ἣν ὁ τῶν χατορθωµάτων à δὲ δύναμις 
τῶν γεγαμµένων εἷς τὸ τέλος ἔχει τὴν ἀναφοράν, 

8 I| Reg. vin, 15, 16. 9 II Reg. x,6, 9, 19. 

(37) Ita mss. septem, Editi ἐδασίλευε, Ibidem 
editio Paris. ἐπὶ πάντα Ισραήλ. Sed quin fuerit ex 
Bibliis adjecta vox πάντα, dubitari vix posse arbi- 
tramur, cum et in editione Basil. et in nostris 
undecim mss. pariter desit. | 

(38) Editio Paris. 'Pa46. At mss. tres cum LXX 
"Pow6, 

(39) Editio Basil. el mss. septem Ἐπέλεξεν, Edi- 
tio Paris. cum Bibliis ἀπελέξατο, Reg. secundus 
ἐπέλεξαν, 

(40) Csrrigenduim esse hunc locum ex Oliv. et 
Anglic. putat Duceeus, aitque pro παρεταάξαντο le- 
gendum esse παρεταζατο. Sed cum vulgatam lectio- 
nem et mss, nostri omnes et LXX ex &quo tuean- 


rus ést. Quapropier et iis, qui immutabuntur, 
scriptum psalmum esse dicit. Potest autem id 
intelligi de omni omnino hominum genere, quod 


tur, nihil innovandum censuimus. 

(41) Editi τῇ προκοπῇ. At Oliv. et Anglic. cum 
nostris duodecim mss. τῇ περικοπῇ, bene. 

(49) Sic editio Basil. cum sev mss. Editio vero 
Paris. Πῶς οὖν q*sw. Mox editi τῶς δὲ καὶ. Deest 
καὶ in mss. non paucis, 

(48) Alia est interpunctio in Coisl. ᾿Αραδίαν. 
xàvav τῆυ Φοινίκην, Arabiam, Phonicen omnem. 

(44) Videtur legisse interpres εἴκοσι χιλιάδας, 
cum vertat, eiginti millia. Sed et iu Oliv οἱ in 
aliis mss. non paucis legitur εἴκοσι καὶ δύο γιλιάδας 
viginti duo millia, et ita editum invenimus i 
Reg. vul, 5. 





ον ντ 


463 8. BASILII MAGNI 464 


ae omnes hujus psalmi vtilifas perveniat. Qui enim Α τέλος δὲ λέγει τὸ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων ἐκθήσε- 
immutantur, ei qui immutabuntur, ii sunt qui Πθ- σθαι µέλλον. Διὸ καὶ τοῖς ἀλλοιωθησομένοις γεγράφθαι 
que eumdem corporis habitum servant, neque in qno? τὸν ψαλµόν, "Ecc δὲ ἁπαζαπλῶς περὶ παντὺς 
eadem semper persistunt sentenlia: sed qui u( cor- «τοῦ v6vouc τῶν ἀνθρώπων νοῆσαι, ὡς εἰς πάντας tRc 
pore alii efficiuntur juxta eetatum vicissitudines,ita ἀπὸ τοῦ ψαλμοῦ διαθαινούσης ὠφελείας. )Αλλοιούµε- 
mente pro casuum varietatibus permutantur. Alii vot γὰρ παὶ ἀλλοιωθησόμενοι οἳ µήτε τὴν τοῦ σώμα- 
namque sumus pueri, alii puberes, alii viri jam τος ἕξιν τὴν αὐτὴν διασώζοντες, μήτε ἐπὶ τῖς γνό- 
facti, ac consenescentes iterum omnino immula- µης ἀεὶ τῆς αὐτῆς βεθηχότες, ἀλλὰ τὸ μὲν gua xa- 
mur.Et alii quidem sumus in latiore rerum statu : τὰ τὰς τῶν ἡλικιῶν μεταθολὰς ἀλλοιούμενοι, τὴν δὲ 
alii vero ex aliis efficimur, asperiore temporum διάνοιαν πρὸς τὰς ποικιλίας τῶν συμπτωμάτων µε- 
casu usi : alii dum eegrotamus, alii dum valemus: τατιθέµενοι. Άλλοι μὲν γὰρ ἔσμεν παίδες, καὶ ἄλλοι 
aliiin nuptiis, alii in luctu. Aut quoniam dictum ἔφηδοι, καὶ ἀνδρωθέντες γάρ ἑτεροι, καὶ ἀπογηράσαντες 
non est, Iis qui immutantur, sed, Jis qui immuta- πάλιν παντελῶς ἀλλοιούμεθα (45). Καὶ ἄλλοι μὲν ἐν 
buntur, voxque speciem prophetia prz se fert, ταῖς φαιδροτέραις ἐσμὲν καταστάσεσι τῶν πραγµά- 
quo4 futuri sit temporis; convenientius fuerit, ul των. ἄλλοι δὲ ἐξ ἄλλων qwópsÜa τραχυτέρᾳ cuvtu- 
immutandos intelligamus eos, qui, relicla vana g X:4 Χπιρῶν κεχρημµένοι ἄλλοι νοσοῦντες, καὶ ἅλ- 
patrum suorum consuetudine, ex Evangelii disci- — ot εὐπαθοῦντες» ἄλλοι ἓν Ὑάμοις, καὶ ἄλλοι ἐν 
plina vitam suam erant instituturi.Itaque non illius πένθεσιν, "H διά τὸ μὴ εἱρῆσθαι Τοῖς ἀλλοισυμέ- 
etatis Judzis hic psalmus scriptus est, sed nobis vot, ἀλλὰ, Τοῖς ἀλλοιωθησομένοις, καὶ τὴν φωνὴν 
immutandis,qui deorum multitudineminpietatem, ἔνδεισιν ἔχειν προφητείας, τῷ elc τὸ μέλλον (46) ἵκ- 
ac idolorum errorem in Conditoris nostri cogniliu- Κεχλίσθα: τὸν χρόνον, ἀκολωθότερον ἐννοεῖν τοὺς ἆλ- 
nem mutavimus:qui pro repugnantelegi voluptate, λοιωθησοµένυυς τοὺς µέλλοντας, τὴν πρὸς τὰ μάταια 
consentientem legi temperantiam elegimus : qui τῶν πατέρων συνήθειαν (47) ἀφέντας, t$ κατὰ τὸ 
pro tibiis et choris ac ebrietate psalmumjejunium- Ἐὐαγγέλιον ἄχριχειᾳ Χανονίζεν τὴν πολιτεαν. Ο) 
que et precationem nobis vindicavimus. Proinde  *olvov τοῖς τότε Ἰουδαίοις 6 ψαλμὸς γέγραπται, ἀλλ᾽ 
qui hunc psalmum dixerit scriptum nobis esse, a "itv τοῖς ἑλλοιωβησομένοις, τοῖς τὴν πολυθεῖαν clc 
veritatis scopo haud aberrabit. Ideo elnosira sunt εὐσέθειαν διαµείθουαι, τὴν πέρὶ τὰ εἴδωλα πἀά- 
oracula divina, et ab Ecclesia Dei, tanquam dona  vnv (48) sl; τῶν τοῦ ποιήσαντος ἡμᾶς ἐπίγνωσιν. 
divinitus missa, ia singulis conventibus leguntur, τοῖς ἀντὶ ἡδονης παρανόµου σωφροσύνην ἔνιομον αἱ- 
velut alimentum quoddam animaram, quod aSpi- βυυμένοις' ἀντὶ αὐλῶν, καὶ χορῶν, καὶ µέθης, ϕαλ- 
ritu subministretur. Sed hic psalmus scriptus est C μὸν, καὶ νηστείαν, καὶ προσευχὴν µεταλμθάνουσιν. 


ut in columna inscribatar; hoc est, non negligen. 
ter et perfunctiore audiatur; neque, quemadmo- 
dum cito delentur que in materia se 191 facile 
corrumpente scribuntur : sic in tuo animo isthzec 
ad breve tempus memorie insculpas, deinde ipsa 
contundi ac oblitterari sinas; sed in tua anima ceu 
in columna incisa sint; id est, immutabiliter ac 
firmiter per omne tempusin memoria insideant. 
Quod si nos repulerit Judaeus, velut a scriptis alie- 
nos; per heec qua scripta sunt, ipsum aífic'amus 
pudore : sic ut oslendamus mixtam vocationem 
esse qus& distantia colligit,et ea qua procul absunt 
convocat, ac per fidem in Christum efficit multos 
unum. VEns. 7. Meus est, inquit, Ga.oad, et meus 
est Manusses. EL Ephraim dixi t,et Judam assumpsit, 
etannumeravit Moab.Quin etin Idumasam ascensu- 
rum se minatur,ac omnium simul subjectionem an- 
nuntiat : VERs. 40. Mihi alienigena subditi sunt. 


Ἠμῖν οὖν γεγράφθαι τὸν φαλμὸν εἰπών τις, οὐχ ἂν 
ἁμάρτοι τῆς ἀληθείας, Διὸ (49) καὶ ἡμτέτερά ἔστι τὰ 
θεῖα Άδγια, xal τῇ του θεοῦ ᾿Εκκλησίᾳ, ὡς θεό- 
πεµπτα δῶρα. xa0' ἔχαστον σύλλογον ὑπαναγινώ- 
σκεται, οἷόν τις τροφὴ ψυχῶν ἸὙορηγουµένη διὰ τοῦ 
Βνεύματος. ᾽Αλλὰ καὶ εἷς ότηλογραφίαν γέγραπται 
ὁ ψαλμὸς' τουτέστι, μὴ πάρέργος ἕστω αὑτοῦ ἡ 
ἀχρόασις μηδὲ, ὥσπερ τὰ ἐν τῇ εὐφθάρτῳ ὕλῃ γρ.- 
φόμενα ταχὺν (50) λαμθάνει τὸν ἀφανισμὸν, οὕτως 
ἐν τῇ σεαυτοῦ θιανοίᾳ πρὸς ὀλίον ἐγχαράξας τῇ µνή- 
pn, εἶτα συγχωρήσης αὐτὰ συγχυθῆναι — (51) καὶ 
ἀφανισθῆναι' Ῥλλ' ys ἐνεστηλιτευμένα σου τῇ ψυχή, 
τουτέστιν ἀκίνητα καὶ πάγια εἷς πάντα τὸν χρόνον 


ϱ ἑνιδρυμένα τῇ µνήµῃ. Ἔαν δὲ παρωθῆται ἡμᾶς ὁ 


Ἰουδαῖος ὡς ἀλλοτρίους τῶν γεγραµµένων, Ex τῶν 
γεγοαμµένων αὐτόν ὁυσωπήσωμεν δηλοῦντες τὸ 
σύμμικτον τῆς κλήσεως' ὅπως τὰ διεστῶτα συνάγχει, 
τὰ μακρὰν συγχάλεῖ, ἕνα ποιεῖ τοὺ; πολλοὺς διὰ τῆς 


εἰς Χριστὸν πίστεως (B2). 'Euóc ἔστι, quasi, laÀadó * xat ἐμός ἐστι Μανασσῆς, Καὶ τὸν ἹΕφραὶϊμ 


(45) Reg. tertius ἀλλοιούμενοι, 

(46) Nostri undecim mss. habent eic. τὸ μέλλον. 
Editi εἰς τὸν μέλλοντα, Ibidem (res mss. ἐγκεχλί- 
oü2:. Statim quinque mss. ἀκολουθότερον vostv. 

(417) Ita Oliv. et Combef. cum aliis sex mss. ΑΙ 
editi et Reg. sextus τῶν ἀθρώπων συνήθειαν. 

(48) Colbertini primus et sextus cam Reg.quarto 
τήν περ) τὰ εἴδωλα πτοίαν, inonem idolorum metum. 
Multi alii mss. cum editis τὴν περὶ τὰ εἴδωλα πλά- 
νην. Nec ita multo post nostra editio Paris. αἱρη- 


µένοις, Secunda editio Paris. ἁρημένοις. Αἲ mss. 
αἱρουμένοις. 

(49) Ita sex mss. cum editione Basil. At editio 
Paris. διότι͵ 

(50, Codices aliquot ταχύ, celeriter. 

(44) Editi συγχεθῆναι Αἱ mss. septem συγγυθὴ- 
ναι Hoc ipso in loco editio Paris. ἐνεστηλιτευμένα. 
At qnator mss. ἑνεστηλιτευμένα . Colb. sextus 
ἑστηλιτευμένα. 

(52) Colbertiui primus, quar(us, quintus, sextus 


405 


HOMILIA IN PSALMUM LIX. 


406 


εἶπε, καὶ τὸν Ἰούδαν προσελάθετο * xal συνηρίθµησε τὸν Μωάθ. Καὶ τῆς ᾿Ιδουμαίας ἐπιθήσέσθαι ἀπειλεῖ ^ καὶ 
πάντων ὁμοῦ τὴν ὑποταγὴν εὐαγγελίζεται * ᾿Εμοὶ ἀλλόφυλοι ὑπετάγησαν. 


3. 'O θεὸς οὖν ἁπῶώσω ἡμᾶς, Τοὺς μακρύνοντας A 


ἑαυτοὺς ἀπὸ co) κατὰ τὸν ἀνχλογίαν τῶν ἁμαρτη- 
µάτων ἀπῶσω. Τὰ συστήµατα της πονηρίας ἡμῶν 
καθεῖλες, [εὐεργετῶν ἡμᾶς διὰ τῆς ἀσθενείας.] 'no- 
Ἰέσθης, ὅτε μεν φύσει τέχνα ὀργῆς, ἐλπίδα μὴ ἔκον- 
τες, καὶ ἄθεοι ἐν τῷ κόσµῳ. ἸὨκτείρησας ἡμᾶς, ὅτε 
τὸν Μονογενη σου προίθου ἱλαστήριον ὑπὲρ τῶν 
ἁμαρτιῶν ἡμω», ἵνα ἐν τῷ αἴἵματι αὐτοῦ τὴν ἀπολύ- 
τρωσιν εὕρωμεν, ᾿Α οὐκ ἂν ἵγνωρίσαμεν εὐεργετού- 
µενοι, εἰ μὴ ἑπότισας ἡμᾶς Οἶνον κατανύξεως, 


Οἶνον λέγει τὸν λόγον τὸν τὴν πεπωρωμένην Χαρδίαν 


9. Deus igitur repulisti nos. Eos qui semetipsos 
a te elongant, pro ratione delictorum repulisti. 
Destruxisti iniquitatis nostre congeriem,ob ifirmi- 
tatem nobis benefaciens. [ratus es, cum natura 
essemus ira filii 10,spem non habentes,et ne Deum 
quidem in mundo agnoscentes /4. Misertuses nostri 
tum, cum Unigenitum tuum pro nostris peccatis 
propitiationem proposuisti,ut in ejus sanguine in- 
veniremus redemptionem.()uz utique non agnovis- 
semus beneficio tuo nobis contigisse, nisi nos 
(V&ns. 5) Vino compuncitonis potasses. Vinum au- 


tlc συναίσθησιν ἄγοντα. ἜΈδωκας τοῖς φούθου- tem appellat sermonem, quo obduratum cor ad 
Bévot; σε σηµείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου Sensum deducitur. VERs. 6. Dedisti metuentibus te 
τόξω.  Mexsüc μὲν τὰς φλιὰς τῶν Ἰσρχηλι-  Significationem,ut fugianta facie arcus.Moysesqui- 
τῶν (69) τῷ αἵματι τοῦ προθάτου χατεσημήνατο dem [sraelitarum postes ovillo sanguiue obsigna- 
σὺ δὲ ἔδωκας ἡμῖν σηµείωσιν, αὑτὸ τὸ αἷμα «09g Vil 12; tu vero nobis dedisti significationem, san- 
ἁμώμου ἀμνοῦ τοῦ αφαχιασθέντος ἀπὶρ τῆς ἆμαρ- guinem ipsum incontaminati agni, qui pro mundi 


τίας τοῦ χόσµου,. Καὶ ᾿εζεχιὴηλ — bel τὰ μέτωπα 
τῶν προσώπων δίδοσθχι λέγει τὸ σηµεῖονο Πορεύε- 
σθε γὰρ, φησὶν, ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ χόπτετε' μὴ 
φείσησθε (54)* μηδὲ Deni. Πρεσθύτερον, xai 
νεχνίσκων, καὶ νήπιον, xal παρθένο, καὶ γυναί- 
xxc ἀποκτείνατε εἷς ἐξαάλειψιν , ἐπὶ δὲ πάντας, 
ἐφ) οὕς ἐστι τὸ σηµεῖον, µη ἐγγίσητε, Ὁ θεὸς 
ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ, Αναλλιάσομαι, καὶ 
διαμεριῶ Σίκιµα (55). Etpa τὸ Ἐξαίρετον χωρίον, 
τῷ Ἰωσὴφ παρὰ τοῦ ᾿Ἰάκὼδ δεδοµένον, τύπος -ῆς 
διαθήκης τῆς µόνῳ δοκούσης τῷ Ισραηλ δεδωρῆσθαι 
Τὴν τοίνυν ἐξαίρετον διαθήκην χαὶ κληρονομίαν τοῦ 
λαοῦ ταύτην εἷς μερισμὸν ἄξω, καὶ xotvhv ποιήσω 
πρὸς τοὺς λοιπούς. Διαμερισθείσης οὖν τῆς δικθήχης 
εἷς πάντας, καὶ τοῦ ἀπ᾿ ἀὐτῆς ὠφελίμου κοινοῦ πᾶ- 
σι τοῖς εὐεργετουμένοις παρὰ Θεοῦ Ὑινοµένου, τότε 
καὶ à κοιλὰς τῶν σκηνῶν διαµετρηθήσεται’ τουτ- 
έστιν, ἡ οἰκουμένη πᾶσα, olovel Χλήροις τισὶ, ταῖς 
καθ) ἕχαστον τόπον παροιχίχις διαιρεθήσεται. Τότε 
xdi τὰ διεστῶτα συνάψει, 'O εἱἰρηνοποιῶ» εἴτε τὰ 
ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε τὰ ἐν τοῖς οὐρχνοῖς ' Καὶ τὸ 
µεσότοιχον τοῦ φραγιοῦ (BO) λύσας, τὰ ἀμφότερα 
xot sec Ev, 

4. 'Epóc ἐστι Γαλχάδ, καὶ ἐμές ἐστι Μανασ- 
σης. ᾿Εγγονος τοῦ Mavzas5 ὁ Γαλαάδ' ἵνα δείξῃ 
τὴν τῶν πατριαρχῶν ὀκολουθίαν παρὰ θεοῦ καθή- 
χουσαν, ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ χατὰ adpxz, Καὶ Ἐφραὶμ 
ἀντίληψις tnc. κεφαλης µου  Ἰούδα. βασιλεύς 
Μου. Τὰ ἀποῤῥέγέντα µέρη συνάπτει διὰ τῆς ὁμο» 


10 Ephes. i1, 9. !! ibid. 13. !3 Exod. χι, 7. 
1, 20. 16 Ephes. i1, 14. 


οἱ septimus cum Reg. tertio τῆς εἰς Χριστὸν κλή- 
σεως, haud recte. Editi cum Regiis quarto et 
sexto, ut in textu. 

(53) Colb. quartus φλιὰς τῶν Ἰσραηλιτῶν 0opcov, 
postes portarum Israelitarum. Sed abest θυρῶν a 
multis aliis mss. et ab editis. 

. (54) Reg. quartus et Colb. sextus aque ac LXX 
qeióscte. Editi eum plurimis mss. φσίσησθε. 

(55) Sic Colbertini primus,quartus etsextus cum 
Reg. ter'io Vox Σίκιµα semel duntaxat reperitur 
in aliquibus mss. etin editis. Illud, τὸ ἐξχίρετον 


peccato immolatus est. Et Ezechiei in frontes fa- 
cierum signum datum esse dicit*: Ambulate enim, 
inquil. post ipsum et pei cutite,ne peperceritis,ne- 
que misereamini. Seniorem, et juvenem,et infan- 
tem,et virginem,el mulieres interfcile ad interne- 
cionem:ad omnes vero,in quibus esl signum,ne ap- 
propinquetis. VEns. 8. Deus loculus est in sancto 
suo,Letabor,etpartibor Sicimam.Sicima peculiare 
praedium,Josepho a Jacobo datum'!*, figura ac typus 
est testamenti quod Israeli soli traditum esse vide- 
tur. [taque peculiare illud testamentum hzredita- 
teinque populi adducam in divisionem, ac cum 
ceteris communicabo, Postquam ergo testamen- 
tum inter omnes distributum fuerit, et illius 
utilitas omnibus beneficio a Deo affectis facta 
fuerit communis, tunc etiam convallis tabernacu- 
lorum metietur : hoc est, totus terrarum orbis 
habitaculis per singula loca quasi quibusdam sor- 
übus dividetur. Tunc demum distantia conjcnget 
is, Qui pactficat sive que in terris, sive que in 
calis sunt '*5 : Et medium parietem maceric sol- 
tens, utraque unum faciet 19. 


4. Meus est Galaad, et meus est Manasses. Ga- 
laad 199 Manasse est soboles ; ot patriarcharum 
seriem ostendat ex Deo descendentem, ex quibus 
Christus estsecundum carnem. .Et Ephraim susce- 
ptio capitis mei ; Juda rez meus. Abscissas partes 
connexit per concordiam. VERs. 10. Moab spei le- 


15 Ezech. 1x, 5, 6. 14 Gen. xLviu, 22. !5 Coloss. 


x olov,sic verteratinterpres,praxcipuum predium: 
sed, meo quidem judicio. melius reddidit Combefi- 
sius, peculiare predium. Jacobus enim agrum 
illum Josepho extra sortem tradidisse dicitur Gen. 
ΧΙΟΝΙ. 22. 

(56) Ita editio Basil. et, mss. non pauci. Abest 
articulus ab editione Paris. Aliquanto post editio 
Basil. et duo mss. ἔ]γονος. In illo quod inox sequi- 
tur, ἵνα 96/25, ellipsi:n inesse vident,opincr,omnes. 


Hoc est : Hav ideo dici!, ut ostendal patriarcha - | 


rum successionam ez Deo descendentem. 





UT 1 


461 S. BASILII MAGNI 468 
Pes. Aut, Lebes lavacri, aitalius quidam interpres: Α νοίας. 'O Μωὰδ τῆς ἑλπίδος λέθης. "H, Aw, 


aut, Lebes securilatis ; hoc est, vilis et abjectus 
homo,cui cum minis interdictum est, ne in Domini 
Ecclesiam ingrediatur.Non enim intrabit Moabites 
et Ammonites usque ad tertiam, et usque ad deci- 
mam generalionem,et usque ad seternum tempus. 
Quoniam tamen haptisma remissionem habet pec- 
catorum,ac debitoribusaffert securitatem; idcirco, 
factam per baptismum redemptionem et conjun- 
ctionem cum Deo ostendens, Moub,inquit,lebes est 
lavacri,aut Lebes securitatis. Omnes igitur alienige- 
nc subditi sunt utpote qui se Christijugo submise- 
rint: quareinIdumsam suum extendet calceamen- 
tum. Divinitatis autem calceamentum caro est 
Dei gestatrix, per quam ad homines accessit. 


φησὶ, λουτροῦ (97), ἄλλος τις τῶν ἐραηνευσάντων * 
f, Λέδης ἁἀμεριμνίας * τουτέστι», ὁ ἀπόδλητος &v- 
θρωπος, ὁ ἀπειλὴν ἔχων qj εἰσελεύσεσθαι εἷς Ἐκ- 
Χλησίαν Κυρί.υ. Ox εἰσελεύσεται γὰρ Μωχθίτης καὶ 
᾽λμμανίτης ἕως τρίτης καὶ ἕως δεχάτης γενεᾶς, «αἱ 
εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον. "Όμως ἐπειδὴ τὸ βάπτισμα 
ἄφεσιν ἔχει ἁμαρτημάτων, καὶ ἀμεριμνίας πρόξενον 
γίνεται τοῖς κατχχρέοις, τὴν διὰ τοῦ βαπτίσματος 
ἀπολύτρωσιν καὶ πρὸς Θεὸν οἰχείωσιν ἐνδεικνύμενος, 
Μωὰθ, φησὶ, λέβης ἐστὶ λουτροῦ, 4, Δέδης ἆμερι- 
µνίας. Πάντες οὖν ἀλλόφυλοι ὑπετάγισαν τῷ ἵν- 
Tw τοῦ Χριστου ὑποχύψαντες * διὰ τοῦτο ἐπὶ τὴν 
δουμαίαν ἐπιθαλεῖ τὸ ἑχυτοῦ ὑπόδημα. ᾿Γπόδημα 
δὲ τῆς θεότητος ἡ σὰρξ (58) à θεοφόρος, δι’ ἧς ἐπέθη 





Ob hanc spem Propheta beatum predicans tem- 8 τοῖς ἀνθρώποις. ᾿Επὶ ταύτῃ τῇ ἐλπίδι µακχρίζων τὸν 
pus adventus Domini, ait (VEns 14): Quis dedu- Ἀπιρὸν τῆς τοῦ Κυρίου]άποδημίας 5 Προφήτης φησί 
cet me in civitatem munitionis? Fortassis Eccle- Τίς ἀπάξει µε εἰς πόλιν περιο(ῆς; Τάχα τὴν "Ex. 
siam dicit, que quidem civitas est, quod eit ecetus Χλησίαν λέγει" πόλιν μὲν, διὰ τὸ σύστηµα εἶναι vo- 
qui legibus regitur: cívitas vero munitionis, ob μίµωε οἰκούμενον (59) * περιοχῆς δὲ διὰ τὴν τῆς αί- 
fidei munimentum Undeinterpresquidamsignifican- στεως περιθολήν. "O0sv εὐσημότατά τις τῶν tpus- 
tissime reddidit: n civitatem circummunitam.Quis — vtosávtov. ἐχδέδωχεν, Εἰς πόλιν περιπεφραγµένην. 
igitur dabit mihi, ut magnum illud spectaculum — T'« οὖν δώσει µοι τὸ μέγα τοῦτο θεχµα ἰδεῖν, θεὸν 
conspiciam,Deum inter hominesdiversantem?lllud ἀνθρώποις (00) ἐπιδημοῦντα ; ToUzó ἔστι τὸ εἰρημέ- 
est, quod a Domino dictum fuit : Multi prophetaeet ον πκρὰ τοῦ Κυρίου” ὅτι Πολλοὶ προφΏται xal 
justicupieruntvidere quauidetis,eL won viderunt! dii ἐπεθύμησαν Ἰδεῖν ἃ  fifmete, καὶ ox 
ξιουν. 

5. Da nobis auxilium detribulatione.Auxilium  δ. Δὸς ἡμῖν βοήθειαν ἓκ θλίψεως Mà ἀπὸ 
ne quiramus a robore,nea bonacorporis habitu- ἰσχύος ζητήσωμεν τὴν βοήθειαν μὴ ἀπὸ εὖπα- 
dine : ne ab vllo eorum qui clari et illustres ho- θείας σαρκός ἀπὸ μηδενὸς (01) τῶν παρὰ ἀνθρώ- 
minibus habentur, opem consequi velimus. Non in, &ot&. νενυμισμένων περιφανῶν ἀδιώαωμεν τυχεῖν της 
pecuniarum exsuperanlia, non in polentim fastu, ἀντιλήψεως. Οὐκ ἐν περιδολῇ «ρημάτων, οὐκ iv 
non in gloriz sublimitate sita vicloria est : sed ex ὀυνάμεως ὄγκῳ, οὐκ ἐν ὑψώματι δόξης τὸ κρατεῖν 
suinma tribulatione largitur Dominus auxilium iig περιγίνεται, ἀλλ dx τῆς xa" ὑπερθολὴν θλίψεως 
qui ipsum inquirunt. Talis erat et Paulus, qui in. χαρίζεται Κύριος τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν τὴν βοήθεια», 
suis gloriabatur tribulationibusfS.Quare dicere po» Τοιοῦτος Mv καὶ à Παῦλος, χαυχήµατα ἑαυτοῦ τὰς 
terat, Cum infirmor,tunc potenssum !9. VERs. 19. θλίψεις ποιούµενος. Διὰ τοῦτο 43jvato λέχειν * "Όταν 
Da nobis igitur, Domine,auzilium de tribulatione; ἀσθενῶ, τότε δυνατός sli, Abc οὖν ἡμῖν, Κύριε, 
cum tribulatio patientiam operetur,patientia pro- βοήθειαν £x θλίψεως ἐπειδὴ ἡ θλίψις ὑπομονὴν 
bationem, probatio spem: spes autem non confune Ἀατεργάζεται, ἡ δὲ ὑπομονὴ δοχιμὴν, ἡ δὲ δοχιμὴ ἐλ- 
dat?^, Vides quo tribulatio te subvehat * Ad spem πίδε, ἡ δὲ ἐλπὶς οὗ καταισχύνει. Ὀρᾷς ποῦ ἀνάγει 
qua non confundit. ZEgrotas ? Gaude,quia, Quem σὲ à θλίψις ; Εἰς τὴν ἀκαταίσχυντον ἐλπίδα, Νοσεῖς ; 
diligit Dominus, castigat ?1, Pauper es ? Latare, εὐθύμει, ὅτι "Ov ἀγαπᾷ Κύριος, παιδεύι. Πτω- 





!7 Matth. xiu, 17. !8 Rom. v, 3. !9 IL Cor. xn, 10. 30 Rom, v, 3-5. 3 Hebr. xn, 6. 


(97) Editio Pars. cum Colb. septimo τοῦ λου- 5 Theodoretum, pro περιπεφραγµένην legi simpliciter 


ος Deest τοῦ in plurimus mss. et in editione 
sil. 

(58) Sic Regii tertius et quartus :que ac tres 
Colbertini. Editi vero cum Reg. sexto ἡ odes 
σάρξ. Hzc Basilii verba citat Theodoretus tom. IV, 
Dial. 1, paz. 40. 

(59, Ait Combetisius suo periculo pro olxop.evov 
legendum esse οἰκονομούμενον : sed quid neces- 
sesiLita legi contra auctoritatem omnium librorum 
tum mss ,tum excusorum,ego non satis intelligo. 
Nam utriusque verbi ΄οἰκεῖσθαι et οἰκονομεῖσθχι 
eamdem szpe significationem esse, vel ex lexicis 
constat. Interpretem illum qui mox a Basilio lauda- 
lur, Symmachum esse docent Eusebius et Theodo- 
relus Notandum tamen apud Eusebium et apud 


πεφραγµένην. Sed suspicor illud περί, a librariis 
utroque in loco omissum esse, tum quod vox περι- 
πεφραγμένη» significantior sit, tum quod in Heza- 
pits ità ex mss. editum fuisse videamus. 

(60) Colb. quartus θεὸν ἐν ἀνθρώποις. Haud lon- 
ge duo mss. Δὸς οὖν ἡμῖν 

(61) Totum illud, ἀπὸ μηδενός etc. sic Latine red- 
ditum in editione Paris. invenimus : A nulla, in- 
quam,re quce quamiibetapud homines prestanssil 
et eximía,dignum est ut ab ea deposcas libi impar- 
tiri veluti redemptionem.Sed Basilii verba de per- 
sonis non de rebus intelligenda esse puto.Hoc igi- 
tur dicii, neque a rebus, neque ab hominibus 
quamlibet claris ullum auxilium exspectandum 
esse, Nam omnia excludit, et res et personas. 


469 


HOMILIA IN PSALMUM LXI. 


410 


χεύεις (62) ; εὐφραίνου, Ότι Λαζάρου σε τὰ ἀγαθὰ A quia Lazari bona te excipient 22. Ignominia affi- 


διαδέξεται. ᾿Ατιμάζτι διὰ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ; 
Μακάριος st, ὅτι σου (63) ἡ αἰσχύνη εἰς ἀγγέλου ὁ6- 
ξαν µεταθληθήσεται. Πείσωμεν ἑαυτοὺς, ἀδελφοὶ, iv 
καιρῷ πειρασμοῦ, µη πρὸς ἀνθρωπίνας ἐλπίδας ἆπο- 
τρέχειν, μηδὲ ἐχεῖθεν ἑαυτοῖς τὰς βοηθείας θηρᾶσθαι, 
ἀλλ᾽ ἐν δάκροσι καὶ στεναγμοῖς, καὶ φιλοπόνῳ προσ- 
tuy, καὶ ἁγρυπνίᾳ εὐτόνῳ τὰς δεήσεις ποιεῖσθχι. 
Οὗτος γὰρ λαμβάνει βοήθειαν ἐκ θλίψεως, 6 τῆς ἆν- 
θρωπίνης βοηθείας ὡς µαταίας καταφρονῶν, καὶ τῇ 
bol τὸν σώζειν δυνάµενον ἡμᾶς ἐλπίδι στηριζόμενος, 
kv Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἃ δόξα καὶ τὸ 
κράτος εἷς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν, 


ceris propter Christi nomen? Beatus es, quia 
tuum dedecus in angeli gloriam vertetur. Nobis, 
fratres, tentationis tempore persuadeamus, ut ne 
ad humanas spes confugiamus, nec 193 inde no- 
bis queramus auxilia: sed in lacrymis et suspi- 
riis, εἰ sedula obsecratione, et intentis vigiliis 
preces peragamus. Hic enim e tribulatione prze- 
sidium accipit, qui opem humanam ut vanam as- 
pernatur, ac spe nilitur illius, qui nos salvos 
facere potest, in Christo Jesu Domino nostro, 
cui gloria et imperium in secula seculorum. 
Amen. 





ΕΙΣ TON ΞΛ’ ΨΑΛΜΟΝ. 
Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ ἸΙδιθοὺμ, ψαλμὸς τῷ Δαθίδ, 
1. (64) Δύο ψαλμοὺς ἔγνωμεν Ὑπὲρ ᾿Ἰδιθοὺμ 
ἔχοντας thv ἐπιγριφήν ' τὀν τε τριακοστὸν ὄγδοον 
καὶ τὸν iv χερσί. Καὶ λογιζόμεθα μὲν Δαθὶὸ (68) 


IN PSALMUM LXI. 
In figem pro Idühum, psalmus Davidi. 
1. Psalmos duos novimus,quibus inscriptio est. 
Pro ldithum, tricesimum octavum, et hunc quem 
habemus in manibus.Et arbitramur quidem a Da. 


εἶναι τὴν σύνταξιν τῆς πραγµατείας * τῷ μέντοι "It-— vide compositum opus esse, datum vero Idithum 
θοὺμ δεδόσθαι εἷς ὠφέλειαν αὐτοῦ, ἐπὶ διορθώσει — pro utilitate ipsius,ad corrigendas anime affectio- 
τῶν bv vh ψυχῇ παθηµάτων, xal ti, µελῳδίαν τὴν — nes,et ad concinnandam coram populo melodiam, 
ἐπὶ τοῦ λαοῦ "δι f καὶ ὁ θεὺς ἐδοξάζετο, καὶ οἱ per quam et Deus afficiebatur gloria,et mores eo- 
ἀχούοντες τῆς ἁρμονίας ἐπανωρθοῦντο τὰ ἤθη. 'Hv rumqui harmoniam audiebant emendebantur.Erat 
γὰρ καὶ ὁ ᾿διθούμ ἱεροφάλτης, ὡς μαρτυρεῖ ἡμῖν à θηΐπι οἱ Idithum ipse sacrorum psalmorum cantor, 
Ἱστορία των Παρχλειπομένων, λέγουσα * Καὶ μετ αὖὐ- utnobistestatur/Paralipomenon historia,dicens: Et 
τῶν (66) Αἱμάν xai ᾿Ιδιθοὺμ, σἀλπιγγές τε καὶ  cumipsis /Eman et Idithum et tubo et cymbala ad 
xju6zÀa τοῦ ἀμαφωνεῖν, καὶ ὄργανα τῶν ᾠδῶν ς resonandum,etorganucanticorum Dei $5. Et paulo 
τοῦ Θεοῦ. Καὶ μετ ὀλία φησί Καὶ ἔστησε post ail : Statuit David rez elt principes exercitus 
Δαθὶδ ὁ βασιλεὺς καὶ οἱ ἄρχοντες τῆς δυνάµεως αἆ opera filios Asaph εἰ /Eman et Idithum, so- 
tl; τὰ ἔργα τοὺς υἱοὺς ᾿Ασὰφ, καὶ Αἱμὰν (67), καὶ nos edentes in citharis, el in nablis,et in tympa- 
Ἰδιθοὺμ, τοὺς ἀποφθεγγομένους iv κινύραις, Χαὶ nis 39. [taque de patientia psalmus uterque pluri- 
bv νάθλαις, xal iy τυμπάνοις. Περὶ ὑπομανῆς τοί mum iractat,per quam ut sedatur animi indigna- 
vov ἑκάτερος ψαλμὸς τὴν πλείστην ποιεῖται (08) πρα- tio, ita omni superbia exterminata, humilitas 
γματείαν, OU fe καταστέλλεται μὲν τῆς ψυγῆς τὸ acquiritur. Fieri enim non potest, ut is qui infimo 
θυμούμενον, ὑπερηφανίας δὲ πάσης ἐξορισθεσης,  ultimoque loco erga omnes haberi non vult, queat 
κατορθοῦται ταπείνωσις. ᾽Λλμήχανον γὰρ τὸν µη xa- unquam aut dum conviciisimpetitur, ire dominari, 
ταδεξάµενον τὸ πρὸς πάντας ὑποδεὲς καὶ ἔσχατον (69) aut dnm afllictatur,per patientiam tentationes su- 
δυνηθήναί ποτε ἢ λοιδορούμενον θυμοῦ κρατῆσαι, &j perare.Qui eniin ad summam humilitatem perve- 
θλιβόµενον διὰ qxxootup(ac περιχενέσθαι τῶν πει- nil, is cum in. conviciis suam vilitatem majorem 
βασμῶν, Ὁ γὰρ τὴν ἄκραν ταπείνωσιν κατορθώ- prior agnoscat, ob verba ignominiosa animo non 
σας, bv piv ταῖς λοιδορίαις πλείονα ἑαυτοῦ npoxava-  commovebitur : sed si appelletur pauper, novit se 
γνοὺς τὴν εὐτέλειαν, οὐ χινηθήσεται τὴ» ψυχὴν ὑπὸ ipsum pauperem esse.et omnium indigum,ac quo - 
τῶν ῥημάτων τῆς ἀτιμίας * ἀλλ᾽ ἐὰν μὲν ἀκούσῃ D'üidiano Domini stipendio opus habere; si vero το 
πένης, οἶδεν ἑαυτὸν πτωχὸν ὄντα, καὶ πάντων ἐνδεη,  celurignobilis et obscurus, prius sibi in suo corde 
καὶ τῆς xa0' ἡμέραν παρὰ τοῦ Κυρίου χορηγίας ἔπι- — conscius est,procreatum esse se ex luto. Quaprop- 
δεόµενον * ἐὰν δὲ ἀκούσῃ δυσχενὴς καὶ ἐξ ἀφανῶν, terillic quidemait, Dixi : Custodiam vias meas?$ 


$$Luc. xvi, 22. 35 I Paral. xvi, 42. 4I Paral. xxv, 4. 25 Psol. xxxviti, 2. 


(62) Sic editio Basil.cum quinque mss.At nostra 
editio Paris. πτωχεύσεις, non ita recte. Mox Reg. 
secundus cum editione Basil. διαδέξονται, 

(65) Editio Basil. cum quatuor mss. ὅτι σου. 
Editio Paris. cum mss. non paucis ὅτι σοι Statim 
Colb. primus Πείσωμεν οὖν. 

(64) Initium Basiliane explanationis tribuitur 
Theodoro in Catena Corderiana. lllud quoque 
fragmentum quod proxime in ea Anonymi cujus- 
dam nomine editum est, ad nostrum Basilium si- 
militer pertinet. 


X9) Sic mss. et editio Bosil. At editio ΡαΓί5.τῶ 
Δα 


(66) Colb.quartus καὶ μετ) αὐτοῦ,πθο aliter LXX, 
I Paralip. xvi, 41. Αι editi cum quatuor mss. xa! 
T αὐτῶν. 

67) In Auglic. Αἶθάν legitur pro Aluzv. Sed 
vulgaiam lectionem Aipáv exhibent et Oliv. et 
nostri mss. una cum LXX. Mox Colb. quartus tv 
χινύρᾳ. 

68) Ita sex mss. AL edili cow. 

69) Reg. secundus ἐπιδεὲς xal ἔσκατον. Nec ita 
multo post editio Basil. cum duobus miss. πλεῖον 
ἑαυτοῦ. Editio Paris. cum multis mss. πλείονα ἑαυ- 
του. 





471 


patientiam Cum enim, inquit, consisteret peccato: 
adversum me,obmutui οἱ humiliatus sum, et silui 
a bonis 39. Postea progrediens ait : Verumtamen 
omnia v:tnitas,0mnis homo vivens *!; deinde, The- 
saurisat,et ignorat cui cong: egabitea ?8. At in prae- 
senti psalmo dubitanter orditur, velut ad animam 
suam loquens, tanquam si isth:x:c ex prius dictis 
consequcrentur. Etenim neanimasensui carnissub- 
dita,ad iras ct tristitias provocetur : Cur, inquit, 
affectionum malarum servam facio animam, cui 
corporis affectionumque ejus 194 principatus a 
Deo, qui eam condidit, concreditus est * Oportet 
ilaque imperare affectibus, et servire Deo. Fieri 
enim non potest, ut ipsa eta peccato et a Deo re- 


S. BASILII MAGNI 





412 


peccatorisque conjurationem narrat, et propriam Α xgosinuqévoy ἔχει ἐν τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾷ τὸ v πηλοῦ 


γεγενῆσθαι, διὰ τοῦτο ἐχεῖ μὲν Φησιν, Εἶπα, Φυλάξω 
τὰς ὁλούς µο», διηγεῖται τοῦ ἀμαρτωλοῦ τὴν 
ἐπισύστασιν, καὶ τὴν οἰκείαν µχκροθυµία, * Ἐν τῷ 
συστῆναι Υὰρ, qnoi, τὸν ἅμαρτωλὸν ἐἑναντίον µου, 
ἐκωφώθεν xii ἐταπεινώθην, καὶ ἐσίγησα ἐξ &vz- 
θῶν * εἶτα προϊὼν λέγει ^ Πλὴν τὰ σύμπαντα µᾳ- 
ταιότης, πᾶς ἄνθρωτςος ζῶν * tita, θησαυρζει, 
καὶ οὗ γινώσκει zw αυνάξει αὐτά, Ἐν Ob τρ 
προχειμένῳ ψαλμῷ ἄρχεται διαπορητικῶς, οἱονεὶ τῇ 
ἑαυτοῦ ψυγΤ διαλεγόµενος, ὡς ἐξ ἀκολουθίας τῶν 
προξιρηµένω», να γὰρ μὴ τῷ φρονήµατι τῆς 
σαρκὸς (o4 ὑποταγεῖσα, πρὺς ὀργὰς καὶ λύπας 
διεριθίζηται, ἵνα τί, φησὶ. ὀούλην ποιοῦμαι (70) 
πονηρων παθὼν τὴν duy, παρὰ τοῦ κτίσαντος αὖ- 


gatur : sed ut malitie oportet eam dominari, ita Β τὴν Θεοῦ τὴν ἠἨγεμονίαν τοῦ σώματος καὶ τῶν kv 


Domino universorum subjectain esse. Quare Pro- 
pheta insurgens in eum, qui tentationes inducit, 
moltamque malorum turbam ei excitat, et suum 
studium in id confert,ut spiritus celsitatem redigat 
in servitutem ?9,ac ipsum carni suljiciat, velut re- 
darguens vanam illius adversum se versutiam, hzc 
dicit: Quid me servire cogis iis quibus fas non 
est ?* Mihi Dominus est, agnosco verum legem. 


j Aet τοίνν ἄρχειν 
μὲν τῶν παθῶν, δουλεύειν δὲ τῷ θεῷ. ᾽Αμήχανον γὰρ 
αὐτὴν καὶ ὑπὸ τῆς ἁμαρτίχς βασιλεύεσθχι, καὶ ὑπὸ 
τοῦ Θεοῦ * ἀλλὰ δεῖ κακίας μὲν ἐπικρατεῖν, τῷ Δε- 
σπότῃ δὲ τῶν ὅλων ὑποτετάγθαι, Διὰ τοῦτο morti 
νόµενος ὁ Προφήτης τῷ ἐπάγοντι τοὺς πειρασμοὺς, 
καὶ τὸν πολὺν ὄχλον αὑτῷ τῶν κακῶν (71) ἔπεγεί- 
ροντι, καὶ σπουδὴν ἔχοντι δουλαγωγῆσαι τὸ φρόνημα 


αὐτῷ παθημᾶτων πεπιστευμένην ; 


τοῦ πνεύματος, xal ὑποῤῥιψάι αὐτὸ τῇ σαραί, clov Ἑλέγχων αὐτοῦ μχταίαν οὔσχν τὴν κατ αὐτοῦ ἐπίνοιαν, 
ταῦτά φησι * Τί µε βιάζῃ δουλεύειν otc μὴ θέμις; "Ey Δεσπότην, γνωρίζω τὸν ἀληθῶς Βασιλέα. 


9. Nonne Deo subjecta erit anima mea ? ab ipso 
ením salutare meum.Causam dixit cur subjicistu- 
deat: quoniam a Deo salutare est. Proprium enim 


2. Οὐχὶ τῷ θεῷ ὑποτεγήτεται ἡ ψυχή qos ; 
παρ αὐτοῦ γὰρ τὸ σωτήριόν κου. Th» αἰτίαν εἶπε 
τῆς περὶ τὴν ὑποταγὴν σπουδής * ὅτι τὸ σωτήριον 


Opificis est,opificiorum ΟΠ incolumitatem cu- ᾳ παρὰ τοῦ θεοῦ. ᾿Ιδιον γὰρ Δημιουργοῦ tt τῶν ἐἑαυτοῦ 


rare. Vel, Ab ipso salutare est: quoniam prophe- 
tice previdens futuram esse gratiam incarnationis 
Domini, hzc dicit : nimirum Deo servire oportere, 
etipsum diligere,qui beneficium tantuni prior con- 
tulerit in hominum genus, ut ne proprio quidem 
Filio pepercerit,sed pro nobis omnibus illum tra- 
diderit 50. Mos est enim Scripture, ut Christum 
Dei, salutare appellet; sicut alicubi etiam Simeon 
ait: Nunc dimittis servum tuum, Domine,qu ia vi- 
deruntoculi mei salutare tuum 9! Subjiciamur igi- 
tur Deo, quod salutare ab ipso est. Quid autem 
sit salutare, explicat. Non nuda qusedam est ope- 
ratio, aliquam nobis beneficentiam afferens, qua 
ab infirmitate liberemur, bonaque corporis habi- 
tudine utamur.Sed quid est salutare? VEns.3. Et- 
enim ipse Deus meus et Saleator meus, susceptor 
meus; non movebor multum.Filius,qui ex Deo est, 
Deus noster est. Idem etiam Salvator est generis 
humani, debilitatem nostram fulciens,ac commo- 


ποιημάτων (72) τῆς ἀσφχαλείας φροντίζειν, "Ἠ, Παρ᾽ 
αὐτοῦ τὸ σωτήριον * ἐπειδῆ προφητικῶς προορώµε- 
νος τὴν µέλλουσαν ἔσεσθαι χάριν της ἐνανθρωκήσεως 
τοῦ Κυρίου, ταῦτᾶ Φησιν ᾿ ὅτι δουλέύειν δεῖ τῷ θτῷ, 
καὶ ἀγαπᾷν αὐτὸν, ὃς τηλικαύτην εὐεργεαίαν elc τὸ 
γένος τῶν ἀνθρώπων προχατεθάλετο, ὡς μηδὲ τοῦ 
ἰδίου Υἱοῦ φείσχσθαι, ἀλλ᾽ ὑπὲρ πάντων ἡμῶν παρα- 
δοῦναι. Σὠτήριον γὰρ ἔθος ὀνομάτειν τῇ loan τὸν 
Χριστὸν τοῦ Oto) * ὥς που καὶ Συμεών φησι ' Νὸν 
ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, Δέσποτα (73) * ὅτι εἶξον 
ol ὀφθαλμοί µου τὸ σωτήριόν σου. ᾿'Γποταγησώ- 
μεθχ οὖν τῷ θεῴ, διότι παρ) αὐτοῦ τὸ σωτέριον. 


Ώ Τί δέ ἔστι τὸ σωτήριον, ἑρμηνεύει, Οὐκ ἐἑνέρχειά 


τις quá, χάριν τινὰ ἡμῖν παρεχοµένη εἷς ἆπαλ- 
λαγην ἀσθενείας, καὶ σώματος εὐεξίαν. )Αλλὰ «il 
ἐστι τὸ σωτήριον; Καὶ γὰρ αὐτς θεός µου 
καὶ Σωτήρ µου, ἀντιλήπτωρ µου 05 gun σα- 
λευθῶ ἐπὶ πλεῖον (74), θεὸς ἡμῶν ἔστιν ὁ Ex τοῦ 
θεοῦ Yióc. 'O αὐτὸς καὶ Σωτὴρ τού γένους τῶν 


30 Psal. xxxviu, 3. 97 ibid. 6. ?8ibid. 7. 39 [ Cor. ix, 27. 39 Rom. vin, 32. 35 Luc. 11,29, 30. 


(70) Colb. quartus δούλην ποιοῦμεν, 

(11) Reg. tertius ὄχλον τῶν παθών», turbam cupi- 
ditatum. 

(72, Colb. quartus τῶν kxoto) δημιουργημάτω», 

(13) Ita editio Basil. et octo mss. At in editione 
Paris post vocem Δέσποτα addita sunt illa,xaxz τὸ 
ῥῆμά σου ἐν εἱρήνῃ, sed quin ex Evanzelio huc 
translata sint, dubium non habeo. 

(94) Verterat interpres ex Vulgata, Non movebor 
amplius. Sed cum vox amplius accommodari vix 





posse videatur ad Basilianam explanationem, nos 
eum Combefisio multum interpretari maluimus.At- 
que hanc nostram interpretandi rationem a Scri- 
pturze sensu non aberrare, ex Hezaplis cognosci 
potest. In iis enim ex Hebrao sic vertitur, οπ 
labar multum. Hoc idem ostendit et Aquilas, 
dum ita interpretatus est o) σφχλήτομαι πολλήν, 
Non lubar multam. Mox operarum negligentia 
pro ὑπερείδων editum fuerat in editione Paris. 
ὑπεριδων. 











&13 


HOMILIA IN PSALMUM LXT. 


44 


ἀνθρώπων , ὁ τὸ ἀοθενὲς ἡμῶν ὑπερείδων, ὁ «xbv A tionem ex tentationibus animis nostris advenien- 


ἐκ τῶν. πειρασμῶν ἐγγινήμενον ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν 
σάλον ἐπανορθούμενος, O μὴ σαλευθῶ ἐπὶ πλετον 
ἀνθρωπίνως ὁμολογεῖ τὸν σἀλον. ᾿ἘΕπὶ πλετον, 
᾽Αμήχανον γὰρ Ev ἄνθροπου (79) ψῦχῃ μὴ γενέσθαι 
τινὰ σάλον ἀπὸ τῶν πειρασμῶν. "Εως μὲν οὖν µι- 
κρὰ ἁμαρθάνομεν καὶ ὀλίγα, ὥσπερ τὰ φυτὰ ὑπὸ 
πραείας αὖρας περιδονούμενοι (16), ἑρέμα πως σα- 
λευομεθα' ἐπειδὰν δὲ σλείω καὶ µείζονα $ τὰ xaxd, 
κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς τῶν ἀμαρτημάτων αὐξήσεως 
xal ὁ σάλος ἐπιτείνεσθαι πέφυχε. Καὶ ol μὲν ἐπὶ 
πλεῖον σαλεύονται' οἱ ὃξ µέχρι τοῦ cal αὐτόῤῥιζοι 
ἀνατραπέντες καταθληθῆναι, ὅταν λαίλατος πάσης 
βιαιότερον τὰ πνευματικά τῆς πονηρίας τὰς οἱονεὶ 
ῥίζας τῆς ψυχῆς, αἷς Ἐπεστήρικτο (71) τῇ πίστει τῇ 
κατὰ θεὸν, ἀποῤῥήξη, ᾿Εγὼ τοίνυν, φησὶν, ἐσχλεύθην 
μὲν ὡς ἄνθρωπος) ἐπὶ πλεῖον δὲ οὗ µη σαλεουθῶ, διὰ 
τὸ ἀντιστηρίζεσθαι τῇ δεξιᾷ χειρὶ τοῦ Σωτηρος. 

3. "Εως πότε ἐπιτίθεσθε ἐπ ἄνθρωπον; φονεύετε 
πάντες ὑμεῖς, ὡς τοίχῳ Χεχλιμένῳ xal φραγμῷ 
ὡσμένῳ; Πάλιν τοῖς πονηροῖς ὀπηρέταις τοῦ δια- 
θόλου μάχεται, τὴν ἀμετρίαν οἰτιώμενος ὁ λόγος τῆς 
παρ αὐτῶν Ἐπαγομένης ἐπιδουλῆς, "Ott οἱ μέν &v- 
θρωποί siet ζῶον ἀσθενές' ὑμεῖς δὲ ἔπιτίθεσθε, οὐκ 
ἀρκούμενοι ty πρώτῃ προσθολῃ’ ἀλλὰ καὶ δευτέραν 
καὶ τρίτην ἐπαγετε, ἕως ἂν οὕτω τὴν uy nv τοῦ πα- 
βαπεσόντος ὑμῖν καταστρέγητε (78), ὥστε γενέσθαι 
παραπλησἰαν τοίχῳ κλιθέντι xai φραγμῷ ἀνατραπέν- 
τι. Τοῖχος δὲ, ἕως μὲν ὅτε τὴν ὀρθὴν διαφυλάσσει στά- 
σιν, πάγιος μενει ἐπειδὰν δὲ κλιθῇ, ἀναγκη πᾶσα 


tem corrigens. Non movebor multum.Humano mo- 
re confitetur commotionem. AMulium. Fieri enim 
non potest ut in hominis natura commotio nulla 
excitetur a tentationibus.Duin igitur parva et pau- 
ca peccata committimus, leniter quodammodo corn- 
movernur, velut plante que a leni aura agitantur: 
ubi vero plura majoraque fuerint mala, pro ratio- 
ne incrementi peccatorum, etiam commotio au- 
geri solet. Et alii quidem multum commoventur: 
alii vero usque adeo, ut etiam radicitus eversi de- 
jiciantur, cam spirituales nequiti& quasi radices 
animz, quibus per fidem in Deum subnixa erat, 
omni turbine violentius abruperint. Ego itaque, 
inquit, commotus quidem sum ut homo; sed mul- 


g (um non commovebor,quoniam suffulcior dextera 


manu Salvatoris. 


9. VERS 4.Quousque irruitis in hominem? inter- 
ficiis 98 universi vostanguam parieti jnclinatoet 
maceria: depulse? Rursus adversus pravos diaboli 
ministros pugnat hic sermo, immodicas qu: ab 
ipsis struuntur insidias accusans. Nimirum bomi- 
nes animal debile sunt; vos autem irruitis, primo 
assultu non contenti : sed et secundum et tertium 
inferlis,donec sic animam ejua qui in vos iucide- 
rit,subvertaltis, ita ut parieti inclinato et macerie 
dirute fiat consimilis. Paries autem quandiu qui- 
dem situm rectum conservat, firmus manet; ubi 
vero inclinatus fuerit, ipsum dissolutum cadere 


αὐτὸν διαλυθέντακ πεσεῖν. Τὰ μὲν γὰρ ἠνωμένα βάρη C omnino necesse est. Nam pondera ex uno constan- 


pttk τὴν κλίσιν ὀρθοῦται (70), -à δὲ ἐκ πλειόνων 
συγκείµενα, ἐπειδὰν ἐφ᾽ ἔφ᾽ Ev νὴν ῥοπὴν πἀθῃ, οὐχέτι 
δέχεται τὴν ἐπχνόρθωσιν. ᾿Ενδείκνυται τοίνυν ὃ λόγος, 
ὅτε ἡ φύσις ἡ τοῦ ἀνθρώποῦ, σύνθετος οὔσα, ἐκλίθη μὲν 
ὑπὸ της ἁμαρτίας, λυθῆναι δὲ πάντως αὐτὴν χρήῶτστε, 
ὑπὸ τοῦ ἐξ ἁρχης οἰκοδομήσαντος αὐτὴν τεχνίτου πα- 
λιν ἀυχσκευκσθεῖσαν, τὸ ἀσφαλὲς καὶ ἀχκχιάλυτον καὶ 
πρὸς δευτέραν πτῶσιν ἀνεπιθούλευτον ἀπολαθεῖν, 
Θεοῦ γεῶώργιον, φησὶ, Θεοῦ οἰκοδομή ἔστε. Τὴν 
οἰκοδομὴν ταύτην χατέσεισεν ὁ ἐχθρός τὰ Ὑενόµενα 
bv abt] ῥήγματα ἀνεσκεύασεν ὁ Δημιουργός, Οὔ- 
τως ἀναγκαία μὲν ἡ πτῶσις διὰ τὴν ἁμαρτίαν, µε- 
γάλη δὲ ἡ ἀνάστασις διὰ τὴν ἀθανασίαν. LAS τὴν 
τιμήν µου ἐθουλεύσαντο ἁπώσασθαι * ἕδραμον (80) 


$3 [ Cor. ni, 9. 


(18) Colb. quartus ἐπ ἀνθρώπου. lbidem tres 
1888. γίνεσθα:. 

(16) Editio Basil. περιδονούµενα, Editio vero Pa- 
ris. et Anglic. et Oliv. et nostri novem mss. περι- 
δονούµενοι. 

(77) Colb. quartus &xesczpuxzo. Statim editi Eq 
τοίνυν ἐσαλεύθην, φησὶν, ὡς. Αί mss. quinque utin 
conlextu. 

(18) Ita Colbertini quintus, sextus et septimus 
cum Reg.tertio el cum editione Basil.Alii quidam 
Iss. cum editione P'aris. καταστρέφησθε. 

(79) Reg. secundus ὀρθοῦνται. 

(80) Illud, ἕδραμον, ita in Vulgata et apud Lati- 
nos Palres expressum invenitur, cucurri : et ita 
quoque, invito Basilio, interpretatus est Tilman- 
nus. Etenim qui non videt, nisi vertatur cueurre- 


lia post inclinationem eriguntur : sed ea qua ex 
pluribus componuntur, postquam inclinationem ad 
unam partem perpessa fuerint, denuo erigi nou 
possunt.Ostendit igitur sermo, naturam hotniuis 
cum composita sit,inclinatam quidem fuisse a pec- 
cato,sed ipsam penitussolvioportere, ut ab artifice 
quieam ab initio z:edificavit rursus reparata,statum 
accipiat tutum,indissolubilemque, et insidiis alte- 
rius casus inaccessum. Dei agricultura, inquit, Dei 
edificatio estis?*, dificationem istam concussit 
inimicus, at fraturas in ea factas Opifex instaura- 
vit.Sic necessarius quidem es! casus, propter pec- 
catum; sed magna est resurrectio,ob immortalita- 
tem.VEns.9. Vorumtamen pretiu meum cogitave- 


runt, ἀκολουθίαν orationis constare non posse, ca- 
cutial necesse est. Rem gratam facturum me stu- 
diosis existimavi,si hoc loco edenda curarem que 
olim in bunc locum annotavit antiquissimus inter- 
pres Eusebius. Ejus igitur heec sunt, psalmum sexa- 
gesimum primumi interpretantis : ἕδραμον ἐν δί- 
Ψει τὴν ἑαὴν ἀπώλειαν θεάσασθαι διψῶντες. ᾽Αντὶ δὲ 
τοῦ, ἐν δίψει, ἐν διαψεύσματι ὁ ᾽Ακύλας' ὁ δε Σύρ- 
µαχος, ἓν ψεύσματι» ἡ δὲ e ἔκδοσις, ἕνψευδει, καὶ πά- 
tv ἑτέρα ἔκδοσις, ἐν δόλῳ, ἁρμήνευσαν. Εἰκὺς οὖκ καὶ 
ἐν τῇ καθ) ἡμᾶς ἀναγνώσει Χεῖσθαι μὲν πρότερον τὸ, 
ἐν ψεύδει' Ίνα f τὸ λεγόμενον᾽ "Ἔδραμον ἐν ψεύδει 

τουτέστιν, ol ἐχθροί µου, καὶ οἱ ἐπιθουλεύοντες ο 

σὺν ἀληθείᾳ, τὸν κατ ἐμοῦ δρόμον καὶ τὴν xav ἐμοῦ 
σπουδὴν ἐποιοῦντο, ὅλους δὲ αὐτοὺς τῷ ψεύδει παρα- 
δόντες σφάλμα δὲ γραφἰκὸν γεγονέναι ἐν τοῖς μετὰ 








415 S. BASILII MAGNI 476 


runt repellere; cucurre runt insiti,ore suo benedi- A tv δίψει, τῷ στόµατι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇι καρὸίᾳ 
eebant,etcorle suo maledicebant.Pretium hominis αὐτῶν κατηρῶντο, Τιμῆ ἀνθρώπου τὸ αἷμα co 
est sanguis Christi: Pretio enim,inquit,empti estís; Χριστοῦ ^ Τιμῆς yàp, qnslv, ἠγοράσθητε ΄ μὴ vi- 
wolite fieri servi hominum 93. Hoc igitur pretium νεσθ Δοῦλοι ἀνθρώπων.  Tcótnv οὖν τὴν τιμὴν 
inutile nobis reddere cogitaverunt milites hujus ἐθουλεύσαντο ἄχρηστον ἡμῖν καταστῆσαι, τὼς 
maligni, semel liberatos rursus in servitutem ad- ἅπαξ Ελευθερωθέντας πάλιν εἷς δουλείαν ἐνάγοντες 
ducentes.Cucurrerunt in sití.Concitationero ac ve- οἱ στρατιῶται τοῦ πονηροῦ. ᾿Ἔδραμον iv δίψει. Τὸ 
hementiam insidiarum demonum enuntiat:quippe σύντονον λέγει τῆς τῶν δαιµάνων ἐπιθουλῆς, ὅτι 
adversum nos currunt, interitum nostrum sitien- τρέχουσι καθ ἡμῶν, διψῶντες ἡμῶν τὴν ἀπώλειαν, 
tes.Ore suo benedicebant, et corde suo maledice- Τῷ στόµατι αὐτῶν εὐλόγουν, καὶ τῇ καρδίᾳ αὗτων 
bant, Multi sunt qui pravas comprobant actiones; ἁκατηρώντο. Πολλοί εἶσι (81) τὰς πονηρὰς πράξεις 
et dicacem quidem lepidum dicunt, eum vero qui ἀποδεχόμενοι, xal χαρίεντα μὲν τὸν εὐτράπελον M- 
obscena verba profert,politicum : amarulentum el ἍΎοντες, τὸν δὲ ρἰσχρολόγον πολιτικόν *— τὸν πικρὸν 
iracundum, non contemnendum dicunt : laudant καὶ ὀργίλον ἀκαταφρόνητον ὀνομάζουσι *. τὸν φειέω- 
parcum et illiberalem ut economicum, prodigum ῃ λὸν καὶ ἀκοινώνητον ὡς olxovopuxbw bxatvoügt, τον 
tanquam liberalem,scortatorem el lascivum, utvi- ἄσωτον ὡς ἐλευθέρον, τὸν πόρνον καὶ ἀσιλῆ 
rum genio indulgentem,et animi solutioris : deni- ἀπολαυστικόν τινα καὶ ἀνειμένον *— καὶ ἁπαξακλῶς 
que vitium omne specioso nomine virtulis adja- πᾶσαν καχίαν ἐκ τῆς παραχειµένης ἀρετῆς ὑποιν- 
centis appellant. Tales ore quidem benedicunl, ρίζοντει,. Οἱ τοιοῦτοι τῷ στόµατι μὲν εὐλογοῦσι, τῇ 
corde vero maledicunt 9, Nam verbis bene omi- δὲ κἄρδίφ καταρῶνται. Ἐν Ὑὰρ τῇ τῶν ῥημάτων 
natisomnem exsecrationem vit» illorum ingerunt, «bong; πᾶσαν κατάραν ἐπάγουσιν αὐτῶν τῇ ζωῇ, 
ipsosque stern: damnationis reos per ea (159 4Ρ- ὑποδίχους αὐτοὺς τῇ αἰωνίᾳ καταχρίσει (89) δι ὧν 
probant, constituunt, Rursus alloquitur animam, ἁἀπολέχονται καθιστῶντες, ἩΠάλιν τῃ Ψυχῇ διαλέ- 
ejus erga Deumobedientiam 196 adaugens. ΥΕΑΘ.Θ. γεται, τὴν ὑποταγὴν αὐτῆς τὴν πρὸς λὸν θεὸν ἐκι- 
Verumtamen, inquit, Deo subjecia esto, anima Ἠτείνων. Πλὴν τῷ θεῷ, φησὶν, ὑποτάγηθι, ἡ φυχή 
mea, quoniam ab ipso patientia mea. Indicat µου, ὅτι παρ) αὐτοῦ (83) ἡ ὑπομονή poo. Ἐνδί- 
tentationum magnitadinem, et illud Apostoli di-  xvota« τὸ μέγεθος τῶν πειρασμῶν, καὶ τὸ τοῦ Απο: 
cit, quod non sinet tenlari nos supra id quod su- στόλου λέγει" ὅτι οὐχ ἑάσει ἡμᾶς πειρασθηνεί 
stinere possumus 95, 45 ipso enim patientia mea. ὑπὶρ à δυνάµεθα ᾗὑπενεγκεῖν. Παρ) αὐτοῦ γὰρ ἡ 
C ὑπομονή µου. 

4. Vgns. 8. In. Deo salutare meum, et gloría 4. ᾿Ἐπὶ τῷ Ot τῷ σωτήριόν µου καὶ ἡ δόξα µοο ' 
sea: Deus auzilii met,ot spes meain Deo esi.Bea- ὁ θεὸς τῆς βοηθείας µου, καὶ ἡ ἑλπίς µου ἐπὶ τῇ 
tusqui ob nullam vitse rem quatumvis sublimem Θεῷ. Μακάριος ὁ μηδενὶ (84) τῶν κατὰ τὸν βίον ὑψι- 
exsultat, sed suam gloriam Deum habet:quiin λῶν ἐπαγαλλόμενος, ἀλλὰ Θεὺν ἔχων τὴν ἑαυτοῦ 
Christo gloriatur, ac secundum Apostolum dicere δόξαν * ὁ καύχηµα ἔχων ἑαυτοῦ τὸν Χριστόν * 6 &- 
potest : Mihi autem absit gloriari, nisi in. cruce — vápsvoc λέγειν κατὰ τὸν ᾽Απόστολον' ᾿Εμοὶ δὲ κὰ γί- 
Christi 39. Nunc vero multi de corpore gloriantur, voco καυχᾶσθαι εἰ μὴ iv τῷ σταυρῳ τοῦ Χριστοῦ. 
qui sese in gymnicis exercuere certaminibus, aut — Nóv δὲ πολλοὶ μὲν ἑνδοξάζονται σώματι, οἱ περὶ τοὺς 
omnino ob z»lalis florem vigent : multi itidem ef- γυμνικοὺς ἑσχολακότες ἀγῶνας, f ὅλως οἱ ki $3 
feruntur de bellica fortitadine,qui etiam tribulium ἀκμῇ τῆς ἡλιχίας σφριγῶντες (79) * πολλοὶ δὲ τῇ κατὲ 
cedem virtutem esse ducunt. Enim vero rerum in τοὺς πολέμους á/Splq, ol καὶ τὸ φονεύειν τοὺς ὁμο- 
bellis bene gestarum prarmia,actrophzasb impe- p φύλους ápetiv τιθέµενοι. Ἡ γὰρ ἐν τοῖς πολέµαις 
ratore et a civitatibus erecia, pro cz:edis maguitu- ἀριστεία καὶ τὰ τρόπαια ὑπὸ στρατηγοῦ zal πόλεων 
dine fiant. Aliigloriantur ob ductoscircum civitates ἐγειρόμενα Χατὰ τὴν τοῦ φονεύειν περιουσίαν viw- 
muros : alii ob ^que&ductuum stracturas,etmagno- ται. Άλλοι δοξάζονται, τείχη πόλεσι περιθάλλοντες” 


SS 1 (ος. vi, 99. 354 Psal. txi, 5. S5 1 Cor. x, 13. 36 Galat. vi, 14. 


ταῦτα συνέθη ypóvo, ὥστε ἀντὶ τοῦ. iv. ψεύδε, ἓν tione Basil.et in quinque mss. Statim Reg.tertes — 
δίψει vpxon v2. «Cucurrerunt in siti,meam cernere ἀἁκαταπόνητον. | 
icem sitienles. Proillo autem,» insiti, Aquila, — (82) ita mss. plerique omnes. Editi χρίσει. 

in fallacia; Lymmachus vero,in mendacio; quina — (83) Sic editi cum Reg. sexto et cum Colb.ter- 

editio,iu falso; et ἐν alie item editio,in dolo,infer- tio.At multi mss. et hic et paulo post. xe" αὐτῷ. 
etati sunt. Verisimize itaqu^est ὑπ ποείγα quoque — Subinde editio Basil,et quatuor mss.xsi τὸ cw. É- — 
itone positum primo fuisse,in mendacio, ita μέ ditio Paris.cum uno aut altero ms. καὶ τὰ τοῦ. | 

diceretur,cucurrerunt in mendacio,íd est, inimici — (84) Sic novem mss. cum editione Basil.At ed 

el insidiatores mei,non duce veritate,sed cum sese tio Paris. ἐπὶ μηδεν. 

o tolos mendacio tradidissent, cursum ei studium — (85) Codices tres pro σγριγῶντες habent φρονῶ» 

IN suum contra me direzerunt : sed sequentibus tem. τες. Colb. quartus μεγαφρονοῦντες. Voz quas soqui- 
poribus lapsu graphico pro illo, iv ψεύδει, in men- tur, ἀριστεία, fere significat fortitudinem, aet pra- 
dacio, iv δίψει, in sibi, [um fuisse. clarum facinus : sed ita interpretaü suasus, at see- 

(81) Editio Paris. πολλοί εἶσιν οἱ Deest ot in edi- sus postulare videbatur. 























———— ——————— -- 





E 








4T 


HOMILIA IN PSALMUM LXI. 


478 


καὶ ἄλλοι iw ὑδραγωγῶν κατασχευαῖς, xal γυμνασίων À rum gymnasiorum seeificio. [lle opes suas in bestia- 


μεγάλων οἱ«οδομήμασιν, "O δεῖνα δὲ τὸν πλωῦτον 
ἑαυτοῦ θηριοµάχοις προσαναλίσκων, καὶ ταῖς µαταίαις 
τῶν δήµων φωναῖς ἐπααλλόμενος, φυσᾶται τοῖς ἑπαί- 
vote, καὶ µέγα φρονεῖ, τὴν δόξαν ἔχων ἐν τῇ αἱσχύνῃ 
αὐτοῦ. ὅς Ύε καὶ ἔγγραφον ἐν τοῖς περιφανέσι τῆς 
πολεως τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν ἐπὶ τῶν πινάχων΄ δείκνυ- 
ev, Άλλος ἐπὶ πλούτφῳ (86) δοξάζεται' καὶ ἄλλος, 
ὅτι ῥήτωρ ἐστὶ δεινός τις καὶ ἅμα: ος, ἢ τῆς χατὰ τὸν 
Χόσμον σοφίας ἔμπειρο. "Ov πάντων Detto. τὴν 
δόξαν προσηκε. µαχαρίζειν δὲ τοὺς τὸν θεὸν Καυτῶν 
δόξαν ποιουµένους. El γὰρ ὁ δεῖνα μέγα φρονεῖ, ὅτι 
δοῦλός ἐστι βασιλέως, τιµώμενως, παρ) αὐτοῦ τὰ µε- 
γάλα" πόσον σοι προσῆκεν ἐπὶ σαυτῷ μεγάλύνεσθαι, 
ὅτι δοῦλος εἶ τοῦ μεγάλου Βασιλέως, προσκληθεὶς παρ᾽ 
αὐτοῦ tlc τὴν ἄκραν οἰκείωσιν, λαθὼν τὸ Πνοῦμα τῆς 
Ἱπαγγελίας, ὥστε σφραγισθεὶς ἓν ἀὐτῷ υἱὸ» ἆποδει- 
χθῆναι θεοῦ; Ἐν ἑαντῷ δὲ γνοὺς (8T) τὸ ὄφελος τῆς γνη- 
σίας ἐπὶ Θεὸν ἐλπίδος, ἐπὶ τὸν ἴσον ἑαυτοῦ ζῆλον παρα- 
καλεῖ τὸν λαὸν, λέγων' ᾿ἘΕλπίσατε im' αὐτὸν, πᾶσα 
συναγωγη λαῶν, ἐκφέατε (88) ἹἸνώπιον αὐτοῦ τὰς 
καρδίας ὑμῶν. ᾽Αμήχανόν ἔστι χωρητινοὺς ημῆς γενέ- 
σθαι τῆς θείας χάριτος μὴ τὰ ἀπὸ χαχίακς πάθη προ- 
κατασχόντα τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἑξελάσαντας. Εἶδον 
Ἰατροὺς ἐγὼ μὴ προτερον διδόντας τὰ σωτήρια φάρ- 
µαχα, πρὶν ἐμετοῖς ἀποχενῶσαι τὴν νοσοποιὸν ὕλην, 
ἣν ἐκ πονηρᾶς διαίτης ἑαυτοῖς οἱ ἀκόλαστοι ἕναπ- 
έθεντο. ᾽Αλλὰ καὶ ἀγγεῖον προκατειλημμένον ὑπό 
τινος δυσώδους ὑχοῦ, μὴ ἐκπλωνθὲν, οὗ μὴ δέξηται 
τοῦ µύρου τὴν ἐπιῤῥοήν. Δεῖ τοίνν ἐκχυθῆναι τὰ 
προυπάρχοντα, ἵνα δυνηθῆ χωρηθῆνχι τά  knayó- 
μενα. Πλὴν µάταιοι οἱ νίοι τῶν ἀνθρώπων, Εἶδε μὴ 
πάντας ἀχολουθοῦντας αὑνοῦ τῷ παραγγέλµατι (89), 
μηδὲ χαταδεχοµένους ἐλπίξειν ἐπὶ τὸν θεὸν, ἆλα, 
ἔχοντας τὴν ἐλπίδα Ἐπὶ τὰ µάταιχ τοῦ βίου. Διὰ 
τοῦτό qas. Ἠλὴν µάταιοι οἱ viol τῶν ἀνθρώπων, 
ψευδεῖς oi viol τῶν ἀνθρώπων. Διὰ τὶ µάταιοι ; 
"Ext Ψευδεῖς. Ποῦ μάλιστα αὐτῶν τὸ ψεῦδος 
ἐλέγχεται ; Ἐν ζυγοῖς, φησὶ, τοῦ ἁδικῆσαι. Ποίοις 
φησὶ ζυγοῖς, MÀ γὰρ πάντες ἄνθρωποι ζυγοστατοῦ- 


et 5 u^, πάντες ἐριοπῶλαι, ἢ ὅλως περὶ ταύτας τὰς ὕλας᾽ 


1j ἄργυρον διατίθενται, fj ὅλως περὶ ταύτας τὰς ὕλας 
τὴν σπουδην ἔγουσιν, ἃς ζυγοῖς καὶ σταθμοῖς πεφύ- 
κασιν οἱ ἔμποροι διαµείθειν; ᾽Αλλὰ πολὺ μὲν τὸ 
τῶν βαναύσων γένος, ζυγῶν οὐδὲν εἷς τὴν ἐργασίαν 


rios insumens,el vanis populorum acclamationibus 
exsultans,laudibus inflatur,ac magnifice de sesen- 
tittum, cam gloriam insua turpitudine collocat 51: 
qui etiam in patentibus urbis locis suum peccatum 
tabulis inscriptum ostentat. Effertur alius ob divi- 
tias: alius, quod rhetor sit callidus, et invincibilis, 
aut mundane sapientie peritus.(Quorum omnium 
glorie misereri par fuerit,el beatos predicare eos, 
qui Deum suam ipsorum gloriam constituunt. Et- 
enim si quis sese magnopere jactat,quod servus sit 
regis atque in magno honore apud eum habeatur : 
quantum convenit gloriari te apud temetipsum, 
quod Regis magni servus es, ab ipso accitus ad sum- 
mam familiaritatem, promissionis Spiritu accepto: 


p utin ipso obsignatus, Dei filius efficiare?Cum autem 


sincert in Deum spei utilitatem in semetipso agno- 
sceret Propheta, populum ad parem secum aemula- 
tionem invital diceus * VEns. 9. Speratesin eo,omnis 
congregatio populorum, effundite corem illo corda €e- 
stra. Fieri non polest, ut divine grati2 capaces 
reddamur,nisi maliti: affectiones,quie animas no- 
stras occupaverant, expulerimus. Novi ego medi- 
cos,quinon priussalutaria medicamenta trabebaut, 
quam materiam morbidam per vomitum evacuas- 
sent. quam iptemperantesilli ex malo victu sibi 
pepererant, Sed et in vas grave;lenti quopiam li- 
quore imbutum, nisi fuerit elotum, unguentum non 
infunditur. Ea ergo qus prius inerant, effundi 
oportet. ut que immittuntur, recipi possint VERS. 
10. Verumtamen vani filii hominum. Novit non 
omnes suum sequi monitum, neque spem in Deum 
suscipere, sed spem reponere in hujus vitz vanita- 
tibus. Idcirco ait: Verumtamen vanifilii hominum, 
mendaces filii hominum. Cur vani?Quia mendaces. 
Ubinam maximemendacium eorum deprehenditur? 
Instateris,inquit, ad fraudandum factis. Dequali- 
bus stateris loquitur ? Nunquid enim omnes 197 
homines utuntur stateris? num omnes lana vendi- 
tores sunt, aut macellarii; aut aurum aut argentum 
traciant, aut omnino in hisce materiis operam et 
studium ponunt, quas mercatores cum slateris ac 
ponderibus solent divendere? Átqui multa sunt 
genera operariorum, quiad operas suas stateris 
nihil opus habent. Multi enim nauticam exercent 


αὐτῶν προσδεόµενον (90)* πολλοὶ δὰ οἱ ναυτιλλόµενοι. Dartem; multi etiam eirca forum et magistratus oc- 


πολλοὶ δὲ ol περὶ τὰ δικαστήριά καὶ ιὸ ἄρχειν στρε- 
Φόμενοι, παρ’ otc μὲν τὸ ψεῦδός ἐστι», ὁ δὲ διὰ τῶν 
ζυγῶν δόλος οὐκ ἐπιτηδεύεται. TU οὖν ἐστιν ὃ λέγει ; 
"ott ἑκάστου ἡμῶν (04) ἓν τῷ κρυπτῷ ζυγὸς τις ἐστὶ 


$1 Philipp. im. 19. 


(86) Reg. secnndus ἐν πλούτῳ. 

(87) Editio Basil. et sex inss. Ἐν ἑαυτῷ γνούς. 
At editio Paris. et Reg. sextus secundis curis ἐν 
ixyup δὲ, 

(88) Editi et mss. aliquot ἐκχέατὲ. Alii tres mss. 
ἐκχέετε. Ibidem nostra editio Paris. ἀμήχανόν ἐστι 
το χωρητικοὺς ὁμᾶς. Editio vero Basil. cum multis 
mss. ut in contextu. 


cupantur, apud quos quidem est mendacium, nec 
tamen per stateras dolus perficitur. Quid igitur est 
quod dicit?Quod in unoquoque nostrum intus statera 
quadam a nostro Conditore constructa sit, in qua 


(89) Legitur in Cateua Corder. αὐτοῦ τῷ χηρύ- 
ματι. ) 
(90) Reg. quartus προσδεοµένων. Ad marginem 
vero Reg. sexti scriptum invenilutmoposózopevot, 
Statim Reg. quartus cum Colb. quarto δικαστήρια 
καὶ τὰ ἀρχεῖα. Editi Aero cum mullis mss. καὶ τὸ 


ἄρχειν. 
δὴ Coldertini quartus et quintns ἑκάστῳ ἡμῶν, 


479 


S. BASILII MAGNI 


rerum naturam discernere ac judicare queat.Poswi Α παρὰ τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς ἐγκατασκευασθεὶς, ἓφ οὗ 


ante (tuam faciem vitam et morlem, bonum et ma- 
lum 38, duas naturassibi invicem oppusitas: ex- 
pende ipsas in tuo ipsius tribunali : pondera dili- 
genter quid sit tibi conducibilius, utrum tempo- 
rariam eligere voluptatem, et per eam accipere 
eternam mortem: an. virtulis exercitio afflictio- 
nera eligere, et illius ope delicias ternas couse- 
qui?Mendaces igitur sunt homines, corrupta ha- 
bentes anima judicia : quorum eliam miseretur 
Propheta dicens : Ve,qui dicunt tenebras lucem,et 
lucem tenebras:qui dicunt amarum dulce, et dulce 
amarum 59, Mihi, inquit, presto sunt presentia ; 
quis vero novit futura ? Male ponderas, cum mala 
bonis preferas, vana veris ducas potiora,tempora- 
lia eeternis antepouas, voluptatem fluxam pro lzti- 
tia perpetuaac perpeti eligas. Mendaces ergo filii 
hominum instateris adfraudandum adhibitis .nju- 
ria afficiunt maxime quidem se ipsos, deiude vero 
proximos:quippe qui et sibi ipsis in suis actionibus 
male consuluut, et aliis sunt exemplo malo. Non 
licebit tibi dicere in die judicii : Non noveram bo- 
num.Proponuntur tibi tu: ipsius lances,bonum ac 
malum sufficienter discernentes.Nam corporis pon- 
dera ex trutine momentis estimamus : sed qua iu 
vita eligcnda sunt, libero anime arbitrio secerni- 
mus: quod et stateram nominavit, quippe quia 


equalem sed utrumque inchnationem recipere post.- 


τὴν qgóstw τῶν πραγμάτων δώνατόν ieri ὀναχρίν- 
σθχι, ᾿Εθηκα πρὸ προσώπου σου τὴν ζωὴν καὶ τὸν 
θάνατον, τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ καχὸν δύο φύσεις ava- 
χειµένας ἀλλήλαις' ἀντιστάθμισον αὐτας ἐπὶ τοῦ 
οἰκείου σεχυτοῦ κριτηρίο ζυγοστάτησον ἀκριδῶς, 
t! σοι λυσιτελέστερον, tiv πρόσκαιρον ἑλέσθαι Ἡδο- 
viv, καὶ Oi αὗτης τὸν αἰώνιον λαθεῖν θάνατον, f 
τὴν iv τῇ ἀσκήσει τῆς ἀρετῆς ἑλόμενον κακοπά- 
θειαν, ταύτῃ προξένῳ χρήσασθαι τῆς αἰωνίου τρυ- 
φῆς (92). Ψευδεῖς οὖν οἱ ἄνθρωποι, ὄκιφθαρμένα ἔχον- 
τες τῆς ψυχῆς τὰ κριτήρια αὓς καὶ ταλανζει ὁ 
Προφήτης λέγων Οὐαὶ ol λέγοντες τὸ σκότος φῶς, 
καὶ τὸ φῶς σκότος οἳ λέγοντε τὸ πικρὸν γλκὼ, 
xal τὸ γλυκὺ πικρὸν, ᾿Εμοὶ, φησι, τὰ παρόντα' 


B τίς δὲ οἶδε τὰ μέλλοντα; Κακῶς ζωγοστατεῖς, πονηρὰ 


τῶν ἀγαβῶν ἀγθαιρούμενος, τὰ μάταια τὼν ἆληβι- 
νῶν (95) προτιμῶν, τὰ πρόσκαιρα τῶν αἰωνίων προ- 
τάσδων, τὴν παρερχομένην ἡδονὴν ἀντὶ τῖς ἀπαύ- 
στου εὐφροσύνης xal διηνεκοῦς ἐκλεγόμενος, We 
δεῖς οὖν οἱ viol τῶν ἀνθρώπων ἐν ζυγνῖς τοῦ 
ἁδικῆσαι, Αδικοῦσι δὲ προηγουμένως μὲν ἑχωτώς, 
ἔπειτα δὲ καὶ τοὺς πλησιάζοντας, οἱ καὶ ἑαυτοῖς (04) 
πο,ηροὶ σύμθό,λοι ἐπὶ τῶν πράξεων Ἰινόμενοι, xal 
ἑτέροις μοχθηρὀν ὄντες ὑπόδειγμα, Οὖκ ἐστι σοι εἷ- 
πεῖν ἐν τῇ ἡμέρᾳ της κρίσεως Οὖκ ἴδειν τὸ ἀγαθόν, 
Πρυφέρεταὶ (08) σοι τὰ ἴδιά σου ζνγὰ Ἱκανὴν παρ- 
εχόµενα διάκρισιν ἀγαθοῦ καὶ καχοῦ. Tà μὲν γὰρ τοῦ 


σώματος βάρη ταῖς ἐπὶ τῆς ερυτάνης ῥοπαῖς δοκιµάζ»μεν, τὰ δὲ τοῦ βίου ἐκλεκτὰ τῷ αὐτεξουσίῳ τῆς ψυχῆς ὃϊς- 


κρίνοµεν " 


ὃ καὶ ζυγὸν ὠνόμασε (06), διὰ τὸ ἴσην δύνασθαι λαμθάνειν τὴν ῥοπὴν ἐφ᾽ ἑκατερα. 


9. VERs. 11./Voliie sperare ἐπ iniquitate,e( γαρί-ο 9. Μὴ ἐλπίζετε ἐπ᾽ ἀδικίαν καὶ ἐπὶ ἅρπαγμα μὴ 


nas noliteconcupiscere, Superius dixit : Sperate in 


ἐπιποθειτε Ανω εἶπεν ᾿Ελπίσατε — km! αὐτὸν 


eo,0mnis congregatio populorum.Vidit moremgeri πᾶσα, συναγωγλ λαῶν. Εἶδε τὸ ὀκνηρὺν τῆς ὑπ- 
tarde segniterque, οἱ pronuuliavit : Verumtamen αχοῆς, xal ἀπεφήνατο, ὅτι Πλὴν µάταιοι οἱ υἱοὶ τῶν 
vani fili hominum. Rursus vetat ne speremus in ἀνθρωπων. Πάλιν ἀπαγορεύει μὴ ἐλπίζεν ἐπ àà- 
iniquitate, Qui coactusex iniquitate divitias suffi- κίαν. 'O τὸν ἐξ ἀδικίας ἠθροιαμέιον πλοῦτον ἱχανὴν 
ciens sibi adjumentum ad robur el potentiam esse ἑαυτῷ πρὺς τὸ ἰσχύειν καὶ κρατεῖν ἀφορμὴν εἶναι 
judicat, assimilis est eegroto, qui in morbi gravi- xgivev ὅμοιός ἐστιν ὑῤῥώστῳ ἐν τῇ περιουσίφ τῆς 
tate habitudinem bonam constituit. Nolite sperare νόσου τὴν εὐξίαν τιθεµένῳ. Mx, ἑλπίζετε ἐπ ἀδι- 
in iniquitate Hoc impedimentotibiad omnemaetio- χίαν, Αὕτη σοι ἐμποδίζει πρὸς πᾶσηον  bvioysur, 
Dem. Ét super rapinam nolite concupiscere. Aliena ne Καὶ ἐπὶ ἅρπαγμα (91) μὴ ἐπιποθεῖτε, Μὴ εἶναι 
concupiscamus,admonet. Diviie si affluant, nolite τῶν ἀλλοτρίων ἐπιθυμητὰς παραινεῖ. Πλοῦτος ἐὰν 
cor apponere. Si videris quempiam pradivitem,ne ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε καρδίᾳ (98). 'Exv ἵδῃς τινὰ 
vitam ipsius 198 beatam] predicaveris. Si undeli- τῶν ὑπερπλουτούντων, μὴ µακαρίσῃς αὐτοῦ τὴν 
bet,et ex uberibus fontibus tibi affluant divitim,ne ζωήν. 'Eàv σοι πολλαχόθεν καὶ ἃξ ἀφθόνων πηγῶν 
in earum copia acquiescas. Divitio si affiuant. Ad- περιῤῥέῃ τὰ χρήματα, μὴ προσδέξῃ αὐτῶν τὴν zxt- 
mirare vocem. Fluxa est divitiarum nalura, tor- ριουσίαν. Πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ. Oadpacov τὴν φωνήν, 
rentecitius preterlabitur possessores, alios aliter ᾿Ῥευστὴ ἡ φύσις τοῦ πλούτου" χειμάῤῥου ὀξύτερον 
solet mutare.Quemadmodum fluviusab aliolabens τοὺς ἔγοντας παρατρέχει. ἄλλοτε ἄλλον πέφυχε X1- 


98 Deut. xxx, 15. 39 Isa. v, 90. 


(92) Ita editio Basil. et Oliv. et. Anglic. cum 
quinque mss. Ateditio Paris. cum paucis mss. 
αἰωνίας ζωῆς, citam amternam Colb, septimus αἰω- 
νίου 1pogfic. lbidem. (iolb quartus ὕΨευδετς οὖν οἱ 
uloi ziv ανθρώπων. 

(93) Ita sex mss. At editi et mss. nonnulli τῶν 
ἀληθῶν, 

(94) Sic mss. quatuor. Editi οἱ καὶ αὐτοῖς. Col- 
bertini quartus et sexius οἱ καὶ αὗτοί. 


(85) Sic Oliv. et Anglic. et Combef, cum aliis 
eex mss. Αἱ editi πρΊσφερεται. 

(96) Colb. quartus ὠνόμασεν ὁ Προφήτης, Mox 
idem codex ἐπὶ τὰ ἁρπάγματα. 

97) Rursus Reg. quartus ἁρπάγματα. 

98) Sic sebtem mss, tum hoc loco tum ali- 
quanto post. Editi vero et LXX καρδίαν. Haud lon- 
ge mss. septem αὐτοῦ τὴν. Edili vero αὐτῶν. 





481 HOMILIA IN PSALMUM LXI. 482 
ῥραµείόεσθαι, ᾿Ωσπερ ποταμὸς ἀφ᾿ ὑψηλοῦ φερόμε- A iis quidem qui ad ripam astant appropinquat, sed 


voc ἐγγίζει μὲν τοῖς παρεστῶσι τῇ ὄχθῃ, ὁμοῦ δὲ 
ήψατ», καὶ εὐθὺς ἀνεχώρησεν ' οὕτω καὶ ἡ τοῦ πλού- 
του εὐχολία ὀξυτάτην ἔχει καὶ ὁλισθηρὰν -ἣν παρου- 
αίαν, ἄλλους ἐξ ἄλλων παραμείδεσθαι πεφυχυῖα. 
Σήμερον τοῦδε ὁ ἀγρὸς (99), καὶ αὗριον ἑτέρου, 
καὶ μετ ὀλίγχον ᾖἄλλο. ᾿Απόθλεψον πρὸς τὰς 
ἐν τῇ πόλει οἰκίας, πόσα ἤδη, ἀφ' οὗ γεγόνα- 
σιν, ὀνόματα µετειλήφασιν, ἄλλοτε ἀπ᾿ ἄλλου τῶν 
κεκτηµένω» ὀνομαζόμεναι, Καὶ χρυσὸς ἀεὶ τάς τοῦ 
ἔχοντος χεῖρας δίαῤῥέων, ἓἐφ ἕτερον µεταθαίνει, καὶ 
ἀπ᾿ ἐκείνου πρὸς ἄλλον. Μᾶλλορ δύνασαι ὕδωρ τῇ 
χειρὶ περιλαθὼν κατασχεῖν, f πλοῦτον σεαυτῷ διΣρ- 
χῶς συντηρῆσαι. Καλῶς o9v εἴρηται τὸ, Πλοῦτος 
λὰν ῥέῃ, μὴ προστίθεσθε χαρδίφ. Μὴ τῇ ψυχῇ σου 


simul ut contigit, statim secedit : ita etiam divi- 
liarum instabilitas velocissimam lubricamque pre- 
sentiam habet,alios ex aliis permutare solita. Hodie 
hujus est ager, cras alterius, et paulo post alius. 
Respice ad civitatis domos; quot jam nomina, ex 
quo exstructe sunt,accepere,aliter ab alio posses- 
soreappellatz,Quinetiam aurum semper e manibus 
ejus,quem penes est,elabens, ad alterum transit,et 
ab illo ad alium. Comprehepsam manu aquam faci- 
lius possis continere, quam divitias tibi constanter 
servare.Quare recte dictum est: Divitic siaffluant, 
nolite cor apponere.Ne iis sis animo deditus:sed de 
ipsis commodum cape, non illas velut unum quod- 
plam bonum impensius diligens,aut admirans,sed 


προσπάθης ' ἀλλὰ τὸ àm' αὐτοῦ χρήσιμον καταδέχ»ν, p earum famulatum tanquam instrumentum quoddam 


ph ὡς Bv τι τον ἀγαθῶν ὑπεραγαπῶν καὶ θαυμά- 
ζων, ἀλλ ὡς ὀργανικὴν αὐτοῦ τὴν ὑπηρεσίαν αἱρού- 
µενος. Εἶτα ἐπάγει πᾶσι τοῖς εἱρημένοις ἀπόφασιν, 
οὐχέτι ἰδίων ῥημάτων, ἀλλ) ἣν παρ αὐτοῦ ἤκουσε 
τοῦ Θεοῦ. "Ama& dio, «φπαὶν, ἐλάλησεν b Oc, 
δύο ταῦτα Άκουσα. Καὶ µηδένα τχρασσέτω ὡς πα- 
ῥάδοξον τὸ εἱρημένον, πῶς ὁ μὲν θεὸς ἅπαξ ἑλάλη- 
σεν, ὁ δὲ Προφήτης δύο ἤκουσε. Δυνατὸν γὰρ ἅπαξ 
μέν τινα λαλησαι, ἐν δὲ τῷ ἅπαξ πολλὰ εἶναι τὰ λα- 
ληθέντε, ᾿Ἄνθρωπος γάρ τις, συντυχών τινι ἅπαξ, 
περὶ πολλών διελέχθη * καὶ δύναται ὁ ἀκούσας αὐτοῦ 
τῶν ῥημάτων εἰπεῖν ὅτι, "Amat piv per ἐφθέγξατο, 
περὶ πολλὼν δὲ ἐλάλησε, Τοῦτὸ ἔστι τὸ εἰρημένον 
νῦν * 'H μὲν θεοῦ ἐπιφάνεια ἅπαξ µοι γέγονε, δύο δὲ 
πράγµατά ἔστιν & ἐλάλησεν. Οὐκ εἶπεῖν "Εν ἐλάλη- 
σεν ὁ θεὸς, δύο δὲ ταῦτα ἤχουσα * οὕτω γὰρ ἂν ἔδοςέ 
τινα ἔχειν ὁ λόγος πρὸς ἑαυτὸν ἐναντίωσιν. Τΐνα οὖν 
ἣν τὰ δύο X (4) ἤκουσεν ; "Ότι, τὸ κράτος τοῦ θεοῦ, 
καὶ go), Κύριε, τὸ Duo; Ότι δωνατὸς, φησὶν, ὁ 
θιὸς kv τῇ χρίσει, καὶ à ἀὐτὸς ἐλεήμων, Μήτε οὖν 
ἐλπίζετε ἐπ᾽ ἀδιχίαν, µήτε πλούτῳ προστίθεσθε, µή- 
τε αἱρεῖσθε µαταιότητα, μήτε τὸ τῆς ψυχῆης χριτή- 
piov διεφθαρμένον περιφέρετε. Εϊδότες (2), ὅτι χρα- 
ταιὸς ἡμῶν ὁ Δεσπότης, φοδήθητε αὐτοῦ τὸ:ἰσχυρὸν, 
χαὶ μὴ ἀπογνῶτε αὐτου τῆς φιλανθρωπίας, Πρὸς 
plv οὖν τὸ μὴ ἁδικεῖν, ἀγαθὺς ὁ φόδους πρὸς δὲ τὸν 
ἅπαξ sic ἁμαρτίαν ὀλιτθήσαντα ah ἑαντὸν προέσθαι 
διὰ τῆς ἀνελπιστίας, ἀγαθὴ ἡ ἑλπὶς τοῦ ἑλέους. Τὸ 
γὰρ κράτος τοῦ θεοῦ, καὶ παρ) αὐτοῦ (3) τὸ ἔλεος, 
"Οτι o) ἀποδώσεις ἑκάστῷ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. 


"O0 Qqàà  pitpy µετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν. D 


Εθλιψάς τὸν ἀδελφόν ; ἐκδέχου τὸ ἴσον. ' Ἡρπασας 
τὰ τῶν ὑποδεεστέρων, κατεκονδύλισας πένητας (4), 
πατῄσχυνας ἐν λοιδορίαις, ἐσυκοφάντησας, κατεφεύ- 
«ew, ἀλλοτρίοις ἐπεθούλεωσας Ὑάμοις, ἐπιώρχησας, 
Sox πατέρων µετίθηχας (0), κτήµασιν ὀρφανῶ, 
ἐπῆλθες, χήρας ἐξέθλιψας, τὴν παροῦσαν ἡδονὴν τῶν 
ἓν ἐπαγγελίαις ἀγαθῶν προετίµησας ; ἐκδέχου τού- 
40 Matth. vir, 6. 


9) Ita editio Basil.e& mss. multi.Editio Peris. 
*o)5t ἀγρής. 

(1) Ita septem mss. At editi &o ταῦτα d, Mox 
ems. ὁ αὐτὸς ἐλεήμων, Edili inverso ordine ἰλεή- 
por ὁ αὗτός. 


PATROL. GB. XXIX. 


admittens. Deinde his dictis omoibus sententiam 
subdit,non exsuisipsius verbisadornalam,sed quam 
ab ipso Deo audivit. VgRs.12. Semel enim,inquit,/o- 
cutus est Deus,duo hec audivi. Nec quemquam hoc 
dictum quasi paradoxum perturbet,quomodo Deus 
quidem semel locutussit, Prophela vero duoaudive- 
rit.Fieri enim potest ut quis semel locutus sitet in- 
ter semel loquendum, dicta sint multa, Nam homo 
quispiam, semel cum aliquo congressus, de multis 
disseruit;ita qui ipsius verba audivit, potest dicere: 
Semel quidem me allocutus est, sed de mullis ser- 
monem liabuit. Hoc est,quod modo dictum foit: Mihi 
quidem semel apparuit Deus,sed res dus sunt,quas 
dixit. Non ait: Unum locutus est Deus,et tamen hzc 
duo audivi;sicenim serino quodammodosecum pu- 
gnare videretur.Quz igitur erant duo haec qua au- 
divit? Potestas Dei est, (vens. 13) et tua, Domine, 
misericordia. Deus, inquit, potens in judicio, et 
idem misericors. Neqne igitur sperate in iniquita- 
te, neque divitiis addicti estote, neque ampleetami- 
ni vanitatem,neque animi judicium corruptum cir- 
cumferte. Dominum nostrum potentem esse cum 
non ignoretis,timete ejus fortitudinem, nec tamen 
desperetis de ipsius benignitate. Et quidem bonus 
est timor,ut ne quid admittamus iniqui : spes ve- 
ro misericordie bona est,ut ne quid semel in pec- 
catum prolapsus est, se ipse per desperationem 
perdat. Nam Dei est potestas, et ab ipso est miseri- 
cordia.Qsia tureddes unicuique juxia opera sua. 
Etenim qua mensura mensi fueritis,remelietur vo- 
bis 40. Afflixisti (ratrem? par exspecta. Rapuisti in- 
feriorum facultates;pugnis pauperes 199 cecidisti; 
per convicia incussisti pudorem, calumniatus es, 
mentitus es,alienis nuptiis parasti insidias, pejera- 
sti,terminos patrum transposaisti,orphanorum in- 
vasisti possessiones, viduas oppressisti,bonis pro- 
missis pretulisti presentem voluptatem? Vicem his 
dignam exspecta. Qualia enim unusquisque semi- 


(2) Sie scptem mss. At editi ἀλλ᾽ εἰδότες. 

(3) Codices (res παρ αὐτῷ. 

(4) Reg. secundus πένητα. 

(5) Tilmannus verbis Proverbiorum xxi1,28,usus, 
illa, ὅρια πατέρων, etc, sic interpretatus fuerat : 


m 16. 


483 S. BASILII MAGNI 484 
nat, talia et metet 4, Ceterum si quid etiam boni Α των τὴν ἀντιμέτρησιν, Οἷα γὰρ σπείρει ἕκαστος, τοι- 


abste perpetratum est,remunerationem przstola- 
re illo longe majorem. Quia lu reddes unicuique 
juxta opera sua. Hujus sententie si per omnem 
tuam vitam memineris, multa poteris vitare pecca- 
ta : in Cbristo Jesu Domino nostro, cui gloria et 
imperium in secula seculorum. Amen. 


αὔτα xai θερίσει, Καὶ µέντοι xai et τι τῶν ἆγα- 
Gv πέπρακταἰ σοι, κἀκείνων ἐκδέχου πολλαπλασίως 
τὰς ἀντιδόσεις. Ότι σὺ ἁπολώσεις ἑκάστῳ κατὰ 
τὰ ἔργα αὐτοῦ. Ταύτης μεμνηµένος παρὰ πάντα 
σου (0) τὸν βίον της ἀποφάσεως, δυνήτῃ τὰ πολλὰ 
τῶν ἁμαρτημάτων διαφυγεῖν, iv. Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ 


Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ À δόξα καὶ τὸ κράτος εἷς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 





IN PSALMUM CXIV. 

4 .Jamdudum occupato boc sacro Martyrum tem- 
plo,a media nocte ad hanc usque meridiem Deum 
martyrum, dum adventus noster exspectaretur, 
hymnis placare perrexistis.Itaque vobis parata mer 


EIE TON PIA' VAAMON (T). 

1. Πάλαι προκαταλαθόντες τὸν ἱερὸν τοῦτον τῶν 
Μαρτύρων σηκὸν, ix µέσης νυκτὸς τὸν Osbv τῶν µαρ- 
τύρων διὰ τῶν ὕμνων ἐξιλεούμενοι, διεκαρτερήσατε 
μέχρι της µεσηµθρίας ταύτης, τὴν ἡμετέραν xod 


ces est,qui martyrum honorem, Deique cultum et B ἀνχμένοντες. "Yptv μὲν οὖν xal ὕπνου καὶ ἀναπαύ. 


somno et quieli praexuleritis. Quod si opus est ut 
nostram ipsorumdefensionem suspiciamus,causam 
cur moras interposuerimus, vosque deserueriinus 
diutius, dicturi sumus : quod alteram huic parem 
Dei ecclesiam,non mediocri intervallo a vobis dis- 
junctam,administrantes, istud dici spalium in id in- 
sumpserimus.Cum igitur tribuerit Dominus, ut el 
apud illos impleverim ministerium, nec sim a ve- 
stra charitate frustratus, mecum largitori benefico 
gratias agite, qui hanc quam videtis corporis nostri 
debilitatem invisibili sua potentia levavit.Porro ne 


diutius detentis vobis simus molesti: ubi pauca ex. 


eo psalmo quem vos canentes deprehendimus, llis. 
seruerimus,ac verbo consolatorio pro nostris viri- 


σεως thv εἷς τοὺς μάρτυρας tu&nv καὶ την τοῦ θεοῦ 
λατρείαν προτιμῶαι», ἔτοιμος ὁ μισθός. El δὲ δεί καὶ 
ἡμᾶς ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν ἀπολογήσασθαι, τῆς διατρι- 
θῆς ἕνξεκεν καὶ της Επὶ πλεῖστον ἀπολείψεως ὑμῶν (8), 
ἐροῦμεν τὴν αἰτίαν, ὅτι ἄλλην ὁμότιμον ταύτῃ vo) 
θεοῦ ἐκχλησίαν οἰκονομοῦντες, οὐκ ὀλίγῳ πρὸς 
ὑμᾶς διεργ»µένην τῷ διαστήµατι, τὸν χρόνον τοῦτον 
τῆς ἡμέρας καταναλώσαμεν. Επεὶ οὖν ἔδωχεν ὁ Κύ- 
ριος χἀχείνοις πληρῶσαι τὴν λειτουργίαν, καὶ μῆ 
διχμαρτεῖν τῆς ὑμετέρας ἀγάπης, ἀπόδοτε μεθ) ἡμῶν 
την εὐχαριστία» τῷ εὐεργέτῃ, τῷ τὴν ὁρωμένην ταύ- 
την τοῦ σώματος ἡμῶν ἀσθένειαν τῇ ἀοράτῳ αὐτοῦ 
δυνάμει χειραγωγοῦντι. ως ἂν δὲ ad) ἐπὶ πλεῖον παρα- 
κατέχοντες ὑμᾶς ἀνιῶμεν, βραχέα Ἐξ οὗ κατελάδοµεν 


bus paverimus vestras animias,singulos ad habendam c ἁδομένου ὑμῖν ψαλιοῦ διαλεχθέντες, καὶ τῷ λόγῳ τῆς 


corporis cursm dimittemus.Quid igitur erat quod 
a vobis canebatur? Vrns.1.Dilezi,inquit,quoniam 
ezaudietDominus vocem orationis mez.Non cujus- 
vis est dicere: Dilexi; sed ejus, qui jam perfectus 
est, ac servitutis timorem transgreditur,atque ad. 
optionisspiritum adeptusest.Et quidem cum dixit: 
Dilexi,non apposuit,quem; sed subaudimus, Deum 
universorem.Quod enim proprie amabile est,hoc 
Deus est;quandoquidem amabile id esse definiunt, 
quod omnia expetunt. Bonum autem est Deus, οἱ 
primum,et bonorum perfectissimum.Ipsum igitur 
dilexi, Deum,eorum qu& desiderari possunt,supre- 
mum; atque pro eo has afflictationes cum gaudio 
amplexus sum.Qus autem sint hz,paulo post re- 


παρακλήσεως κατὰ trn» προσοῦσα» ἡμῖν δύναμιν τὰς 
ψυχὰς ὑμῶν θρέψαντες, ἐπὶ τὴν τοῦ σώματος ἔπιμέ- 
λειαν ἕκχστον διαφήσ»µεν |). Τί τοίνων ἦν τὸ ᾖδό- 
pevov ; ᾿Βγάπησα, Φησίν, ὅτι εἰσαχούσεται Κὺ- 
ρισς τῆς Φφωνῆης τῆς δεήσεως µου. Οὗ παντός 
ἐστιν εἰπεῖν τὸ, ᾿Ηγάπησα, ἀλλὰ τοῦ τελειουμὲνω 
(10) ἤδη καὶ ὑπερθαίνοντος τὸν τῆς δουλείας φοδον, 
καὶ ἓν τῷ πνεύματι Ὑενομένου τῆς υἱοθεσίας. 00 
πρόσκειται μὲν οὖν τῷ, ᾿Ἠγάπησα, τὸ, τινά προσ- 
υπακούεται δὲ παρ) ἡμῶν ὅτι, τὸν Θεὸν τῶν ὅλων. 
Τὸ γὰρ κυρίως ἀγαπητὸν, ὁ θεος * ἐπειδήπερ ἀγαπι- 
τὸν ὀρίζονται εἶναι, oU πάντα ἐφίεται. ᾿Αγαθὸν o: ὁ 
θεὸς (11), «αἱ πρῶτον καὶ τελειότατον τῶν ἀγαθῶν. 
Αὐτόν τε οὖν ἠγάπησα τὸν θεὸν, τῶν ὀρεκτῶν ὄντε 


ceneet. Nimirum commemorat dolores mortis, in- Ὀ τὸ ἔσχατον, xai τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ παθήµατα μετὰ χ1- 


8! Gal. vi, 8. 


Terminos quos posuerunt patres (ui esne trans- 
ressus! Sed vim verborum non satis exprimi re- 
cte el vere judicavit eruditissimus vir Ducaus. 
Etenim aliud est limites agris positos loco move 
re, aliud eosdem deambulando transgredi.Hic vi- 
dere est in editione Parisiensi multas interrogan- 
di notas , sed cum absint a mss. nostris, eas dc- 
lendas censuimus. | 
(6) Colbertini primus el sextus cum Reg.quarto 
πάντα σου. Deest σου in editis et in aliis mss. 
(1) Prima psalmi verba, 'Hxy4ro2, ὅτι εἰσαχούσε- 
ται Κύριος, Dilexi,quoniam ezaudiet Dominus, le- 
untur in editione Parisiensi : sed et in editione 
il. et in nostris novem mss.desiderantur. Sta- 
tim ipso initio editi poxaeaAaGóvrec. At codex 


Combef. et alii octo simpliciter καταλαδόντες, 

(8) Colbertini tertius, quintus, sextus et sepi- 
mus e&que ac Regii quartus et sextus cum editione 
Ρατἱβ.ἀπολείψεως 0g, derelictionis vestras. Editio 
vero Basil. et Reg.tertius ἀπολείψεως fipuvv,absen- 
lie nosira. 

(9) Nostra editio Paris.et duo mss. $1a9fou:v. 
Alii quatuór mss. διαφήσοµεν. 

(10) Colbertini primus el septimus τοῦ cxAsiv 
μόνου. Colb. quartus τοῦ τετελειωµένου. 

(11) Colb. primus Αγάπη δὲ ὁ θεος. Editi cum 
aliis mss. ᾽Αγαθὸν δὲ ὁ θεός. Mox Colb. quaitus 
καἰτελεώτατον, Subinde idem codex τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ 
πάθη. 











485 


HOMILIA IN PSALMUM CXIV. 


486 


pic ὑπεδεξάμην. Σίνα [δέ disc xx0vx, μικρὸν ὕστε- A ferni pericula, tribulationem, dolorem: qui omnia 


pov διεξέρχεται, τὰς ὠδτνχς τοῦ θανάτου, τοὺς κιν- 
δύνους τοῦ ᾗδου, την θλίψιν, την ὀδύνην, ἅπερ πάντα 
αὐτῷ ἀγαπητὰ διὰ τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην, καὶ τὴν 
ἐλπίδᾳ τὴν ἀποχειμένην τοῖς τὰ ὑπὲρ τῆς εὐσεθείας 


ob Dei amorem, et ob spem repositam iis qui ὅγιι- 
mnas afflictionesque pro pietate sustinent,ei ama- 
bilia videbantur.Non enim, inquit,przter volunta- | 
tem, neque vi, neque necessitate hic pertuli cer- 


πάθη καταδεχοµένοις, ἑφαίνετο. Οὐ γὰρ πχρὰ mpo- (amina,sed amore quodam et affectu hosce labores 
αἱρεσιν, οὐδὲ βιχίως καὶ καττναγκασµένως ὑπέμεινε, 3200 suscepi, ut possim dicere : Quoniam propter 
qol, τοὺς ἀγῶνας, ἀλλὰ στοργῇ τινι καὶ διαθέσει temortificamur lotudie Atquehac videnturidem 
ὑπεδεξαμην τὰ ἐπίποναι ὥστε ἔχειν µε λέγειν "Οτι valereac Apostoli verba, et δοάθωι affectu ab eo 
ἕνεχα co) θανατούμεθχ ὅλην τὴν ἡμέραν. Καὶ proferri atque ab Apostolo : Quis nos separabit a 
ἔοιχε ταῦτα ἰσοθυναμεῖν τοῖς τοῦ Αποστόλου, xai cCharilate Christi? tribulatio? an angustia? an per- 


ἀπὸ τῆς αὐτῆς αὐτῷ ὁιαθέσεως λέγεσθαι τὸ, Τίς (12) 
ἡμᾶς Κωρίτει ἀπὸ τῆς ἀἁγάπης τοῦ Χριστοῦ ; 
θλίψις 5 54 κίνδυνος: fj διωγμός ; ἢ λιμός; ἃ 
Ὑυμνότης ; 5 κἰνθυνος ; ἢ µάχαιρα ; ᾿Βγάπησα οὖν 
ταῦτα πάντα, εἰδὼς, ὅτι ὑπὸ θδατῇῃ καὶ ἀθλοθέτῃ τῷ 
Δεσποτῃ τῶν ὅλων τοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεδείχς διαφξρω 
κινδύνους. "Ότι εἰσακούσετχι Κύριος τῆς φωνῆς τῆς 
δεήσεώς µου. Οὕτω γὰρ καὶ ἕκαστος ἡμῶν δύναται 


secutio ? an fames? απ nuditas ? an periculum ? an 
gladius?Dilexi igitur hiec omnia,quod scirem me 
sub spectatore et preemiorum largitore Dominouni- 
versorum, pro pietate pericula subire. Quoniam 
exaudiet Dominus vocem orationis mee.Sic enim 
et quilibet nostrum praceptorum difficultates su- 
perare potest, cum suum vita institutum univer- 
sorum Deo v-lut spectatori patefacit. 


τὸ ἐν ταῖς ἐντολαῖς ἐπίπονον διχνύειν, ὅταν οἱονεὶ θεχτῃ τῷ Θεῷ (131 τῶν ὅλων ἐπιλεικνύμενος f τὴν ἑαυτοῦ 


πολιτείχν. 

2. Οτι ἔχλινε τὸ οὓς αὐτοῦ ἐμοί, ᾿Ἐκκλινεν, εἷ- 
mtv, οὐχ ἵνα σωµατικήν τινα ἔννοιαν λάθῃς περὶ 
' Oto) ώτα ἔχοντος, καὶ ταῦτα πρὸς τὸ ἠρεμαῖον τῆς 
φωνῆς ἐπιχλένοντος, ὅπερ ἡμεῖς ποιοῦμεν πρὸς τοὺς 
μικρὸν «φθεγγομένους προσεγγίζοντς ἡμῶν τὴν 
ἀκοὴν, ἵνα ἐκ τῶώ σύνεγγυς τῇ αἰσθήσει παραδεξώ- 
μεθχ «b λαλούμενον, ἀλλ᾽ Εκλινεν, εἶπεν, ἵνα τὸ 


2. VEgRs.2 Quia inclinavit aurem suam mihi.In 
clinavit, inquit, non ut. corpoream quamdam de 
Deo notionem accipias, quasi habeat aures, eas- 
que ad submissam vocem inclinet : quod nos erga 
illos qui exili voce loquuntur, efficimus, aures 
nosti as admoventes,ut ex illa proximitate id quod 
dicitur,seusu percipiomus : sed, Inclinavil, ait, ut 


ἑαυτοῦ ἀσθενὲς ἐπιδείξηται. "Ότι χαμαὶ κειµένῳ poxg suamipsius detegeret infirnitotem.Quandoquidem 


συγκατέθη διὰ φιλανθρωπίαν' οἱονεὶ, ἁῤῥώστου τι- 
νὸς ἐκ πολλῆς ἀσθενείας οὐδὲ φθέγγεσθαι τρανώς ὃυ- 
ναμένου, «φιλάθρωπος ἱχτρος προσαγκγὼν ἑαυτοῦ 
τὴν ἀκοὴν kx τοῦ σύνεγγυς µανθάνοι (13) τὰ ναγ- 
χαῖα τῷ χκάµνονει, Εκλινεν οὖν τὸ 00; αὐτοῦ 
ἐμοί. 'H γὰρ θεία ἀκοὴ οὐ φωνῆς δεῖται πρὸς αἴσθη- 
σιν’ οἷδε γὰρ xxi iv 'τῷ κινήματι τῆς καρδίας γνω- 
ρίσαι τὰ ἐπιζητούμενκ. "H οὐχ ἀχοόεις, ὅτι Μωύσῆς 
-ηδὲν φθεγγόµενος, ἀλλὰ τοῖς ἀλαλήτοις ἑχυτοῦ στε- 
ναγμοῖς ἐντυγχάνων τῷ Κυρίῳ, ἠκούετο (45) παρὰ 
τοῦ Κυοίου λέγοντος Τί βοᾷς πρὸς pé; Οἶδεν ὁ 
θεὸς x«l αἵματος ἀκοῦσαι δικαίου, ᾧ γλῶσσα οὐ 
πρόσεστιν οὐδὲ φωνὴ τὸν ἀέρα περῶσα, ᾿Ἔργων δὲ 
δικαίων παρουσία µεγαλοφωνία Ἱστὶ παρὰ θεῷ. Καὶ 
bv ταῖς ἡμέραις µου ἐπικαλέσομαι. ᾿Βμεῖς μὲν, ἓν 


ad me humi jacentem ob suam erga homines be- 
nevolentiam descendit: velut cum benignus medi- 
cus,si quis :egrotus prz multa infirmitate clare lo- 
qui non queat, ea quà sunt s»grotanti necessaria, 
ex propinquo, suis auribus admotis, ediscit. 7acli- 
navit itaque aurem suam mihi. Utique auditus di- 
vinus voce non indiget ad percipiendum, siquidem 
petita etjam in cordis motu cognoscere valet. Nonne 
Scis ex auditu, quod Moyses nihil loquens,sed laci- 
lis suis suspiriis Dominum interpellans, a Domipo 
audiebatur dicenie: Quid clamas ad me **?* IN vit 
Deus vel sanguinem justi audire, cui nec lingua 
inest,nec vox aerem permeans.Quin etiam operum 
justorum presentia clamor magnus apud Deum est. 
Et in diebus meis invocabo.Nes equidem cum una 


pig προσευξάµενοι ἡμέρᾳ 7| iv μ.ᾷ ὥρᾳ βραχύ wu pdieoravimus,vel per unam horam brevi aliqua tri- 


ταῖς ἁμαρτίαιις ἡμῶν Entovoqváozvet o, ἀμεοιμνῶ- 
μεν (16) ὡς ἤδη τι ποιήσαντες ἐφάμιλλον τῇ κχαχίᾳ 
ἡμῶν ὮὉ µεντοι ἅγιος παντὶ τῷ χρόνῳ τῆς ζωῆς 
ἑαυτοῦ παραμετρουµένην ᾖἰπιδείκνυσθαι λέγει (41) 
τὴν ἐξομολόγησιν. Ἐν ταῖς ἡμέραις γὰρ µου, 


stitia ob peccata luimus affecti, securi vivimus, 
tanquam si quidpiam quod iniquitatem nostram 
compensaret a nobis patratum esset. Sei hic san- 
ctusconfessionem, qu& omne vilze su: tempus ad- 
metiri possit,editurum se affirmat: Omnibus enim, 


45 Psal. xum, 22. Rom. virt, 35. 4 Exod. xiv, 15. 


(19) Sic mss. multi. Editio Paris. τῷ Τίς. 

(13) Reg. tertius οἱονεὶ θεατῆ xal ἀθλοθέτῃ τῷ 
θεφ. Sed cum illud, «xi ἀθλοθέτῃ, in editis et in 
aliis mss. desit, credi merito potest ab aliquo li- 
brario additum fuisse. 

(44) Editi eum Colb. quinto µανθάνεί, AL septem 
mss. µανθάνοι. 

(13) Ita Colbertini primus, quintus et sezluscum 
Regiis secundo et quarto. Editi vero cum Regiis 


tertio et sexto ἤκουσε. Mox mss. tres ὁ 9:0; Deest 
articulus in editis et in aliis mss. Subinde mss. 
novem δικχίου. Editi δικαίων, 

(16) Colb. quartus ἀμεριμνῶμεν, Editi cum plu- 
rimis mss. ἀμεριμνοῦ εν. Ibidem buatuor mss. ὡς 
ἤδη. Editi cum uno aut altero ms. ὡς δή. 

(17jIta editio Basil cum novem mss., nec aliter 
legit interpres. Editio Paris, ἐπιλείκνυσθαι μέλλει. 


487 


S. BASILII MAGNI 


488 


inquit, díebus meis invocabo. Deinde ut ne Deum A qno! πάσαις ἐπικαλέσομαι. Εἶτα ἵνα μὴ οἴηθης, 


ab ipso propterea invocatum fuisse exisümes, 
quod in hac vita rebus secundis uteretur, eique 
prospere succederent omnia ; narrat calamitatum 
magnitudinem, in quibus constitutus nequaquam 
norainis Dei oblitus est. VERs. 3. Circeumdederunt 
me enim, inquit, dolores mortis, pericula inferni 
invenerunt me.Hiquidem dolores proprie usurpan- 
tur ad significandos puerperii dolores, cum venter 
ad tumorem usque distentus,foras fetum impellit : 
deinde vero 201 partes genitales pressa, et cir- 
cum fetum distensionibus contractionibusque ner: 
vorum dilatatz,,acutissimos doloresetacerbos cru- 
ciatus parturientibus creant. Transtulit autem do- 
lores partus ad ipsos etiam mortis dolores, qui in 


ὅτι ἐνευημερῶν τῷ Bip τούτῳ, καὶ πάντων αὐτῷ τῶν 
πραγμάτων κατὰ ῥοῦν προϊόντων, ἐπεκαλείῖτο τὸν 
θεὸν, διηγεῖτα: τὸ μέγεθος τῶν περιστάσεων, ἐν alc 
(18) ὢν οὐκ ἐπελέθετο τοῦ ὀνόματος τοῦ θεοῦ, Περι- 
έσχων Ὑὰρ, µε, φησὶν, ὠδῦνε θανάτοῦ κίνδυνοι 
ἆδου εὕροσάν µε, Κυρίως μὲν αἱ ὠδινες ἐπὶ τῶν 
κατὰ τὰς χυήσεις ὀδυνῶν sla τεταγµέναι, ὅταν, πρὸς 
ὄγκον dj γαστὴρ διεγειροµένη, ὠθῃ τὸ ἔμδρυον πρὸς 
τὸ ἔξω (49): εἶτα θλιθόµενα τὰ γεν ητικὰ µέρη, xai 
περιτεινόµενα τῷ κυήµατι σπασμοὶς xai συνολκαῖς 
τῶν ἱνῶν, ὀξυτάτας ἀλγηδόνας καὶ δριµείας ὀδύνας 
ἐμποιεῖ ταῖς τικτούσαις, Μετήνεγχε δὲ τὰς ὠδίνας 
καὶ ἐπὶ τοῦ θανάτου τὰς περιἰσταµένας τὸ ζῶον iv 
τῷ μερισμῷ τῆς ΨυχΏς καὶ τοῦ σώματος. 0ὐδὲν οὖν 


anima el corporis divisione animal obsident. Áit p φησι µέτριον πεπονθέναι, ἀλλὰ µέχρι καὶ αὐτῶν πε- 


igitur se nihtl mediocre passum esse, imo se ipsos 
quoque mortis dolores expertum fuisse, atque in 
periculum descensus inferni deductuni.Num igitur 
hac sola de quibus gloriatur, pertulit, cum alioqui 
isthic sepe nec voluntaria quidem sint ? Nihil au- 
tem coactum laudabile est. At vide hujus athlelee 
magnanimitatem. Postquam enim Circumdederunt 
te dolores mortis, et pericula inferni invenerunt 
me,tantum abfuit ut his tentationibussuccubuerim, 
uletiam me ipse sponte tentaminibus multo pluri. 
busobjecerim. Afflictionem etdolorem ut volens mi- 
hiipseezcogitavi ita noninvitusab eisapprehensus 
sum.Siqnidem in superioribus Pericula inferni in- 
venerunt me; hic vero Tribulationemet dolorem in- 
veui Cum enim illic adversus ea que mihi a ten- 
tatore illata sunt, firmus ac constans inventus es- 
sem : adjeci, ut mes» in Deum charitatis copiam 
osteoderem, afflictioni afllictionem, etdolori dolo- 
rem : non quod meis viribus obstiterim hisce mo- 
lestiis,sed quod nomen Domini invocaverim. Tale 
est et illud Apostoli dicentis ; In his omnibus plus 
quam viclores sumusper eum gui dilexit nos. Vin- 
cit quidem, qui ab his, qu: necessario accidunt, 
non frangitur : sed plus quam victor est, qui sua 
etiam sponte et voluntate dolores ad demonstran- 
dam patientiam sibi accersit. Qui letale aliquod 
peccatum admiserit, dicat : Circumdederuni me 
dolores mortis.Gmnis enim ,inquit,qui facit pecca- 
tum, ex diabolo natus. est *9. Cum igitur, inquit, 
peccatum patrarem, el in mortis utero geslarer, 
tunc etiam ab inferni periculis inventus sum.Quo- 
modo ergo sanavi me ipsum ? Propterea quod tri- 


45 Rom. viri, 35. 46 [ Jan. iii, 8. 


(18) Reg. sextus et Colb. tertius ἐν 4t. At multi 
mss. ἐν o-o. Imo ita quoque legitur in margiue 
Reg. sexti et Colb. tertii. Nec ita multo post editio 
Paris. εὔρεσαν. Multi mss. cum LXX εὕροσαν. 

(19) Editi πρὸς τὰ. Multi mss. πρὸς τό. Mox mul- 
t mss ρέρη. diti vero μύρια. 

(20) lta quinque mss. At edili προσεθέµην. Sta- 
tim quotuor mss. ἐπεξεῦρον. Editi. ὑπεξεῦρον. Colb. 
quintus ἐξηῦρον 

(21, Ita editi eum Reg. sexto. Alii sex mss, θλί- 
Ψεις ἐπὶ. Mox Colb. quartus xai ὀθύνος. 

(22) Sic editio Basil, cum multis mss. et cum 
sacro textu, Editio Paris. τούτοις ἅπασιν, 


πειρᾶσθαι τῶν ὠδίνων τοῦ θανάτου, xai sic κίνδυνον 
τῆς καταθάσεως τοῦ ᾧδου ἀφῖχθαι, "Ap! οὖν καὶ µόνα 
ταῦτα πέπονθεν ἐφ᾽ cl; σεμνύνεται, Ἡ ταῦτα μὲν 
πολλάκις καὶ ἀκούσια ; Οὐδὲν δὲ τῶν ἠναγκασμένων 
παινετόν, ᾽Αλλὰ βλέπε τὸ μεγαλοφυὶς τοῦ ἀθλητοῦ. 
Ἐπειδὴ γὰρ Περιέσχον µε ὡδῖνες θανάτου, xai 
κίνδυνοι ἄδου εὕροσάν µε, τοσοῦτον ἀπίσχον τοῖς 
πειρασμοῖς τούτοις ὑποπεσεῖν, ὅτι καὶ πολλῷ τούτων 
πλείοσι κατὰ τὸ ἑχούσιον πδιρασμοῖς ἐμαυτὸν προ- 
εθέµην (207 θλίψιν καὶ ὀδύνην ὥσπερ ἑκὼν ἐμαυτφ 
πεξεῦρον, οὐκ ἀκουσίως ὑπ αὐτῶν κατελήφθην. Ἐν 
μὲν γὰρ τοῖς κατόπιν Κίνδυνοι ὥδου εὗροσάν με’ 
ἐνταῦθα δὲ Θλίψιν καὶ ὀδύνην εὗρον, ᾿Επειχὴ γὰρ 
ἐκεῖ ἀνενδότως ἔχων εὑρέθην πρὸς τὰ παρὰ του 
πειράζοντος ἰπαχθέντα, ἵνα δείξω τὴν περιουσίαν τῆς 
πρὸς θεὸν ἀγάπης, προσέρηχα θλίψιν ἐπὶ (21) τη θλί- 
qe, καὶ ὀδύνην ἐπὶ τῇ ὁδύνιῃ οὐ τῇ ἐμαυτοῦ δονΣ- 
ptt cp» ἀλγεινῶν κατεπανιστάµενος, ἀλλὰ διότι τὸ 
ὄνομα Κυρίου ἐπεκαλεσάμην. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ 
τοῦ Αποστόλου λέγοντος Ἐν τούτοις πᾶσιν (29) 
ὑπερνικῶμεν διὰ τοῦ ἀγαλήσαντος ἡμᾶς, Nu 
μὲν γὰρ ὁ μὴ ἱνδιδοὺς τοῖς πρὸς. ἀνάγκην ἔπαγομέ- 
νοις᾽ ὑπερνικᾷ δὲ ὁ καὶ αὐθαιρέτως ὀδύνας εἷς ἐπί- 
δειξιν τῆς ὑπομονῆς ἐπισπώμενος. Ὁ Ὑενόμενος ἐν 
ἁμαρτίᾳ τινὶ và πρὸς θάνατον λεγέτω' Ππριέσχον 
µε ὠδίνες θανάτου Πᾶς γὰρ, qnoiv, ὁ ποιῶν τὴ» 
ἁμαρτίαν ix τοῦ διαθόλου γεγέξνηται (28). "Ὅτε 


p^» ἥμην, φητὶν, ἐργάτης τὴς ἁμαρτίας, καὶ ἔχυοφο- 


ρούμην ὑπὸ τοῦ θανάτου, τότε καὶ εὑρέθην ὑπὸ τῶν 
τοῦ ᾧθου κινδύνων, Ile οὖν ἐξιασάμην ἐμαυτὸν ; 
"Ege θλίψιν καὶ ὀδυνην εὗρον τὴν διὰ τῆς 
µετανοίας. ᾽Αναλογοῦσαν γὰρ τῷ µεγίθει τῆς ἆμαρ- 


(99) Oliv. et Regii tertius et quartus, perinde at- 
que Colbertini sextus et septimus, cum editione 
Basil. γεγένηται,. Editio Paris. γεγέννηται. Colb. 
quintus Πᾶς γὰρ, φησὶν, 6. ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ὅου- 
λός ἐστι τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἐκ τοῦ διαδόλου γεγέννη- 
ται, Quisquis enim, inquit, faeit peccatum,servus 
est peccali, el ex diabolo natus es(. Notandum est 
Combefisium eo in codice (nam illius codex, noster 
est Colbertinus quintus) pro πᾶς male z«x legisse; 
nee debuisse eam lectionem, qualem citat, tan- 
quam emendatiorem priedicare. Mox Reg. tertias 
ἐργάτης της ἀνομίας, 


489 


HOMILIA IN PSALMUM CXIV. 


490 


vla; τὴν ἐκ τῆς µετανοίας χάκωσιν ἐμαυτῷ ἐπ- A bulalionem et dolorem inven per paenitentiam. 


ενόησα, καὶ οὕτως ἐτόλμησα τὸ ὀνομα Κυρίου ἔπιχα- 
λέσασθαι. Tíva δὲ ἣν ἃ εἶπον; Ὁ Κύριε, osa 
τὴν duyüv µου. Κατέχομαι ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ 
ταύτῃ, σὺ Oo; τὸ ὑπὲρ ἰμοῦ λύτρων, καὶ ocu τὴν 
yogns µου, 


9. Ελεήμων ὁ Κύριος καὶ δίκαιος. Παντχοῦ 
συνάπτει ἡ Γραφὴ τοῖς οἰκτιῤμοῖς τοῦ Θεοῦ τὴν δι- 
καιοσύνην, διδάσκοὲσα ἡμᾶς, ὅτι οὔτε ὁ ἔλεος τοῦ 
θ:οῦ ἄκριτος, οὔτε ἡ Χρίσις ἀνελεήμων. Αλκὰ καὶ 
ἑλεῶν, χεκριμένὼς τοῖς ἀξίοις ἐπιμετρεῖ τοὺς οἱ- 
xtpuoó; καὶ κρίνων, ἑστυχασμένως τῆς ἀσθενείας 
ἡμῶν ἐπάγκι τὴν pls, φιλανθρωπίᾳ μᾶλλον fj τῇ 
τοῦ (eon ἀντιμετρήσει ὄμυνόμενος ἡμᾶς. Καὶ ὁ θεὸς 


Enim vero talem ponitentiz cruciatum,qui pecca- 
ti magnitudini conveniret, mihi ipse excogitavi, et 
sic nomen['omini ausus sum invocare. Quxautem 
erant qua dixi? VERS.4.O Domine,libera animam 
mcam.In hoc detineor captivitate, tu pro me pre- 
tium da redemptionis, el libera animam meam. 
9. VERs.5.AMlisericors Dominus et justus. Scrip- 
ptura ubique Dei miserationibus justitiam conjun- 
git : quippe docet nos, neque Dei misericordiam. 
judicio carere,neque judicium expersesse miseri- 
cordis. Sed et dum miseretur, iis qui digni sunt, 
suascur judicio miserationesadmelitur:atque dum 
judicat, habitainfirmitatis nostre ratione infert ju- 
dicium,beniguitate magis,quam par parireferendo 


hu'ov ἐλεετ. ᾿Ελεός ἐστι πάθος imi τοὺς ma;' ἀξίαν p [lectens nos. Et Deus noster miseretur.Misericor- 


τεσαπεινωµένους, παρά τῶν συμπαθὼς διατιθεμένῶν 
γινόµενον. ᾿Ἐλεοῦμεν τὸν lx μεγάλου πλούτο» πρὸς τὴν 
(34) ἰογάτην πενίαν µεταπετόντα, τὸν ἐκ τῆς ἄχρας 
τὐεξίας τοῦ σώματος εἰς τὴν ἐἑσχάτην ἀσθένειαν κκ- 
ταθληθέντα, τὸν ἐπὶ κάλλει παὶ ὥρᾳ σώματος ἀγαλ. 
λόμενον, καὶ ὁπὸ τῶν αἰσχίστων ὠχθῶν διαφθαρίντα. 
'"Ewsi οὖν vai ἡμεῖς μὲ ποτε ἔνόοξοι ἐπὶ τῆς τοῦ 
παὀαδείσου διαγωγῆς, ἐγενόμεθα δὲ ἄνδολοι καὶ ταπει- 
voi διὰ την ἔκπτωσιν, Ὁ θιεὸς ἡμῶν Ust, ὁρῶν 
ἡμᾶς οἴοι ἀνθ) οἵων Ὑεγόναμεν. Διὰ τοῦτο xtl τὸν 
"Abg ἀνεχαλεῖτο τῇ (25) τοῦ ἑλέου φωνῇ, λέγων" 
ἸΑδὰμ, ποὺ tU; Οὐ γὰρ διδαχθηναι ἔζήτει ὃ πύντα 
εἰδὼς, ἀλλὰ νοῆσαι αὐτὸν ἐθούλετο οἷος ἀνθ) οἵου 
γέγονε, Ποῦ «t; ἀντὶ τοῦ, Εεὶς otov πτῶμα χατελήλυ- 
0xc ἀπὸ τηλἰκούτου 07 0X ; 


dia affeclio esl erga eos qui preter merilum de- 
pressi sunt, ab iis qui miseratione 2032 moventur 
proficiscens. Miscramur eum, qui ex magnis divi- 
tiis in extremam incidit paupertatem : eum,qui ex 
optima corporis habitudine ad summam redactus 
est debilitatem : eum, qui ob pulchritudinem ac : 
elegantiam corporis przegestiebat, sed a feedissimis 
ac turpissimis morbis corruptus est.Quoniam igi- 
tur et nos in paradiso degentes,eramus aliquando 
clari ac spectabiles, et tamen ob ejectionem, in- 
glorii et abjecti evasimus, Deus noster miseretur, 
duin quales nos ex qualibus facti simus, videt. 
Quapropter et Adamum hac misericordiz voce re- 
vocabat, dicens: Adam, ubi es*'? Non enim edo- 
ceri querebatomnium gnarus,sed intelligere ipsum 


volebat, qualis ex quali factus esset. Ubi es? quasi dicat : In quam ruinam ex tanta sublimitate in- 


cidisti ? 

4. Φυλάσσων τὰ νήπικ Ó Κύριος ἐἑταπεινώ- 
θην, «zi ἔσωσέ µε. Εἴτε κατὰ τὸν φυσικὸν λόγον, 
οὖν ἂν συνέστη ἡ ἀνθρωπίνη φύσις, μὴ τῶν κχοµιδη 
νηπίων καὶ ἔτ. βρεφών ὑπὺ τοῦ Κυρίου φυλασσομένων, 
Πῶς γὰρ ἢ (20) τὰ ἐν τῃ µήτρφ χυοφορούμενα ἠἨδύ- 
vato τρέφεσθχι fj χινεῖςθχι ἓν οὕτω στενοῖς χωρίοις, 
καὶ μηλεµίαν ἔχουσιν ἀναστροφ3ν (27), ἀλλ᾽ Ev σχητει- 
νοῖς τοποι; καὶ ἔνύγροις τὴν ζωὴν ἔχοντα, «καὶ οὔτε 
ἀναπνεῖν δυνάµενα, οὔτε Cv viv τῶν ἀνθρώπ»ν ζωὴν, 
ἀλ) ὰ δίκην ἰχθύω» τοῖς ὑγροῖς ἐμφερόμενα, εἰ μὴ τῇ 
παρὰ to) θεεῦ φυλακῇ διεκρατεῖτος Πῶς δ ἂν εἰς 
τὸν ἀήθη τούτου ἐδπεσόντα τύπον, Ail ἀπὸ τῆς Ev τῇ 
μήτρα θερµύτητος τῷ ἀξρι περιψυχόµενα xàv πρὸς 
τὸ βραχὺ διήρκεσεν, εἰ μὴ παρὼ Θεοῦ διεσώζετο ; 
Φ)λάστων οὖν τὰ νήπια ὁ Κύριος ἐἑταπεινώθην, 
καὶ ἔσωσέ us. "H x»i οὕτω νοήτει. τὸν λόγον. "Ox 
ἐπειδὴ ἐστράφην, καὶ Ἐγενόμην ὡς τὸν ἠπιον, vol 
ἐδεξάμην τὴν Βατιλείαν τῶν οὐρανῶών ὡς παιδίον, καὶ 
διὰ τῆς ἀκακίας ἐμαυντὸν εἷς την τῶν πχιδιων ταπεί- 


41 Gen. ni, 9. 


(24) Sic septem mss.Àt editi επι την. Haud longe 
Reg. secundus ἀσθένειαν µεταθληθέντα, 

(35) Reg. secundus ἐνεκαλεττο, Mox Reg.tertius 
οἵ ο) γεγένηται, . 

(20) Sic mss. tres. Deest 5 in editis et in aliis 


4. VERs 6. Custodiens parvulos Dominus;humi- 
t iliatus sum,et salvum me fecil.Sive naturali ra- 
tione id accipias,non consisteret humana natura, 
si ii qui sunt prorsus parvuli et adhuc infantes a 
Domino non eustodirentur. Quomodo enim qui in 
utero gestantur,nutriri aut moveri possent,cum in 
spatiis adeo angustis, in quibus nullo modo se con- 
vertere ac versare liceat,diversentur,sed in tene- 
brosis et hurnidis lucis vivant,neque respirare,ne- 
que hominum vitam vivere valentes,sed instar pi- 
scium fluidis innantes,nisi Dei custodia servaren- 
tur? Quomodo rursus ad insolitum hunc locum 
elapsi,et post uteri calorem aere refrigerati,vel ad 
breve tempus persisterent, nisi a Deo conserva- 
rentur? Custodiens ergo pareulos Dominus; humi- 
liatus sum, et servavit me. Aut etiam sic verba 
isthaec intelligere poteris: Quandoquidem conver- 
sus sum, el faclus sum ut parvulus, ac regnuin 
celorum velut puer suscepi, neque ipse per inno- ΄ 


quihusdam mss, 

(2) Ita editio Basil, οἱ Oliv. et Combet. et alii 
seplem. Editio Paris. καὶ un2sulav ἔχουσιν ἀναπνρήν, 
[n quibus nec respirare liceat. 


vu tet 


491 S. BASILII MAGNI 492 


centiam ad puerorum humilitatem demisi : Cus- ^ νωσιν κατήγαγον Ὁ φλάσσων τὰ νήπια Κύριος, 
todiens parvulos Dominus, quoniam humiliatus ἐπειδὴ ἐταπεινώθην, ἔσωσέ (28) µε, 
gum, servavit me. 

5. VEns. "Convertere, anima mea, (n requiem — 9. ᾿ἘΕπίστρεψον, ψυχή poo, εἷς τὴν 
tuum, quia Dominus benefecit tibi.Sibiipsi verba σι» σου, ὅτι Κύριος εὐηργέτησέ σε, ᾿Εαυτῷ προσ- 
consolatoria proponit bonus atlheta, similiter ac ἀγει τοὺς παρακλητικοὺς λήγους ὁ καλὸς ἀγωνιστὴς, 
Paulus, dicens : Bonum certamen certavi, cursum παραπλησίως τῷ Παύλῳ λέγων Τὸν ἀγῶνα τὸν x1- 
consummavi,fidem servavi; inreliquo repositaest λὸν ἠγώνισμαι , τὸν δρόµον τετέλεχα, τὴν πίστιν 
mshi corona justitia^8. Hec quoque sibi dicit Pro- τετήρηχκα᾽ λοιπὸν ἀπόχειταί pot ὁ τῆς δικαιοσύ- 
pheta : Quoniam vit» hujus cursum satis longum — vns στέφανος. Ταῦτα λέγει (29) καὶ πρὸς ἑαυτὸν 6 
explesti, Convertere de c:elero ἐπ requiem tuam, Προφήτης ᾿Ἐπειδη ἱκανῶς τοῦ βίου τούτου τὸν ἕο- 
quia Dominus benefecit tibi.Siquidem iis qui legi- λ'χὸν ἐξεπλήρωσας, ᾿Επίστριψον λοιπὸν εἰς τὴν 
time in hac vita decertarunt, sempiterna requies ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος εὐηργέτισέ σε. Πρό- 
proposita est,quce non ex operum debito tribuitur, xs: γὰρ ἀνάπαυσις αἰωνία τοῖς νοµίµως τὸν ἐν- 
sed ex Dei munificentissimi gratia, iis qui in ipso ταῦθα διαθλήσχσι βίον, οὗ κατὰ ὀφειλημα τῶν ἔργων 
spem habuere, datur.Deinde, priusquam hona illie  ἀποδιδομένη (30), ἀλλὰ κατὰ 44pw τοῦ µεγαλοδώ- 


* , 
XIG T2). 


. reposita enarret, quomodo a mundi molestiis libe- 
ratus sit,recensens,pro iis gratias agit animarum li- 
beratori,qui ex varia et inevitabili cupiditatum ser- 
vitute ipsum exemit.Qua autem sunl heec? Vgns 8. 
Quia eripuit animam meam dejmorte,oculos n:eos 
a lacrymis,et pedes meos a lapsu.Rerum presen- 
tium comparatione fu'uram describit requiem. Hic 
enim,inquit, circumdederunt me dolores mortis : 
illic vero eripuit animam meam a morte.Hic oculi 
lacrymantur ex afflictione:906 illic vero non am- 
plius lacrymae tenebras pupillis effundunt eorum, 


ῥου Θεοῦ τοῖς εἰς αὐτὸν ἠλπικόσι mzotyonévn. Elta, 
πρὶν τὰ ἔκεῖ ἀγχθὰ διηγήσασθαι, τὴν ἀποφωγὲν τῶν 
τοῦ κόσμου ὀχληρῶν διηγούµενος, ἐπὶ τούτοις εὖχα- 
ριστεῖ τῷ ἐλε Περωτῇ τῶν ψυχών, τῷ τῆς ποικίλης 
αὐτὸν (31) καὶ ἀπαραιτάτο, δουλείας τῶν παθηµά 
των ἐξαιρουμένῳ. Τίνα ὂξ ἐστι ταῦτα ; Οτι ἕξ- 
e:zo τὴν Ψψυχήν µου ix θανάτου, τοὺς ὀφθαλ- 
μούς qoo ἀπὸ δαχκρύων, xxl τοὺς πόδας µου ἀτὸ 
ὁλισθήματος. Συγκρίσι τῶν ὧδε τὴν μµέλλουταν 
ἀνάπαυσιν ῥιαγράφει. ἘΕντχῦθαᾳ γάρ µε, φητὶ, πε- 
ριέτχον ὠδτινες θανᾶτυν᾽ ἔκετ' δὲ Εξείλετο τὴν duy ήν 





qui contemplatione pulchritudinis majestatis Dei μου ἐκ θανάτου" ᾿Ενταῦθᾳ ol ὀφθαλμοὶ τὸ (32) ἐκ 
oblectantur. Abstulitenim Deus omnem lucrymam τῆς θλίψεως προχέουσι δάκριον ἔχετ 0i οὐχέτι ;a- 
ab omni facie'9. Hic magnumestcadendipericulum: — «950v ἐπισκοτοῦν ταῖς Χόραις τῶν εὐφραινυμένων 
quapropter et Paulus aiebat: Qui se existimat stare ... τῇ θεωρίᾳ τοῦ κάλλους τῆς δόξης τοῦ Θᾳοῦ, ᾿Αφεῖλε 
vídeat na cadat*9. Illic autem firmisuntgressus:vita " 454p 6 θεὺς πᾶν ὃδάκρυον ἀπό παντός πρησώπο». 
immutabilis; non amplius periculum estinpecca- ᾿Ενταῦθα πολὺς b Ἀίνδυνος τοῦ ὐλισθήματος διὸ xai 
tum prolaben:i.Neque enim carnisest rebellio:ne- Ua21oq ἔλεγεν Ὁ δοκῶν ἑστάνχι βλεπέτω μἠ 
que mulier mutuam ad peccatum confert operam. πέσῃ. "Exet δὲ πάγιοι al βάσεις ἀπερίτρεπτος ἡ ζωή- 
Nam non est masculus et femina in resurrectione, οὐχέτι χένλονος πρὸς ἁμαρτίαν ὑπενεχθῆναι, Οὔτε γὰρ 
sed una quidam vita est ae simplex:siquidem quiin σαρχὸς ἐἑπανάστασις, οὔτε Ἰωναικὸς συωνεργία πρὺς 
regione vivorum habitant,suo ipsorum Dominopla- ἁμαρτίχν. Διότι οὐκ νι ἄρσεν xxi θῆλυ ἐν τῇ ἀναστά- 
cent. Mundus hic et ipse interiturus est,et morien- ' ost, ἀλλὰ ulz τίς ἔστι ζωὴ (33) καὶ µονότροπος, εὺ- 
tium est locus.Quoniam enim visibilium substantia αρεστούντων τῷ ἑχυτῶν Δεσπύτῃ τῶν χατοικιώντων 
composi!a est,et quidquid compositum est,dissolvi ài» τῇ jpg τῶν ζώντων. Ὁ κόσαος οὗτος αὑτός si 
solei,noa quiin mundo exsistimus,cum mundi par- ἐστι θνητὸς καὶ χωρίον ἀποθνησχόντων (94). ᾿Επειδὴ 
les simus,necessario nature universi efficimurcon- γὰρ σύνθετον ἐστι τῶν ὁρωμἔνων ἡ αύστασις. τὸ 3 
sortes. Quare ante etiam quam anima per morlem σύνθενον ἁπάν διαλύεσθαι πέφυκεν, οἱ iv τῷ κόσμφ 
a corpore separetur, morimur sepe homines. Ne: p ὄντες, µέρη ὄντες τοῦ κόσμου, ἀναγκαίως τῆς τοῦ 
que vero dictum lioc tibi videatur paradoxum,sed παντὸς φύσεως ἀπολαύομεν. Aux τοῦτο καὶ πρὶν θτ- 
rei ipsius considera veritatem.Quippe naturacom-  v&up τὴν qu» διαζευχθῆναι τοῦ σώματος. ἆπο- 
paratum est,ut homo in tribus annorum heldoma- θνήσκομεν πολλὰκις ób ἄνθρωποι, Καὶ μὴ παράδοξο 


48 [I Tim. iv, 7, 8. 19 [sa. xxv, 8. 90 [ Cor. x, 19. 





(28) Sic editio Basil cum quinque mss.At editio 
Paris. cum Colb. sexto καὶ ἔσωσε. Statim Colb. 
quartus εὐηργέτησέ µε. 

(29) Editio Basil. cum plurimis mss. λέχει. Edi- 
tio l'aris. λέγη, Haud longe mss. nonnulli εὐηργέ- 
τῆσε µε 
En Ita quinque mss. At editi ἀποδεδομένη. 

91) Sic editi cum multis mss. At Reg. tertius 
cum Colb. sexto ποικίλης αὐτάς, qui ipsas exemit. 
Colb. quartus ποικίλης ταύτης, Paulo post editi cum 


multis mss. et cnm LXX x» τοὺς xa; Deest 
xxt in duobus codicibus,quibuscum consentit Vul- 


gata. 

(32) Editi ὀφθαλμοί µο». Abest µου a sex inss., 
nec dubium quin melius desit. Hic enim non de 
oculis unius, sed de oculis omnium qui vitam z- 
lernam consequentur, accipieda esse vel «ἴδεο 
apparet. 

33) Ita multi mss. At editi ἡ ζωή. 

i54 Colb, quartus ἀποθνησχόντων ἐστί. Mox €o- 





493 


HOMILIA IN PSALMUM CXIV. 


494 


φανη (55) σοι τὸ λέγόμενον, ἀλλὰ σκόπει τοῦ πραγµα- A dibus tres setalis ac vitae vicissitudines ac muta- 


τος τήν ἀλήθειαν. "Ev τρισὶ γὰρ ἑδδομάσιν ἐτῶν 
τρεῖς ὑφίστασθαι πέφυκεν ἀλλοιώσεις καὶ µεταθολας 
Ἁλικιῶν xal βίων ὁ ἄνθρωπος, καὶ xc0' ἑκάστην 
ἑδδομάδα ἴδιος ὄρως περιγράφων τὰ πχρελθόντα, καὶ 
Ἐναργὴ παρέχω» τὴν µεταποίησιν. Τοῦ παιδὶου 4 ἡλι- 
κία ἓν τῇ τῶν ὀδόντων ἀποθολῇ (806) κατὰ τὴν πρώ- 
την ἑδόομαδα περιορίζεται. Τοῦ παιδος λοιπὺν τοῦ 
πρὸς τὰς µαθήπεις ἐπιτηδείυ — à προθεσµία ἐστι 
µέχρι τῆς ἐφηθείας. 'O ἔφηθος, µέχρι πρώτον καὶ 
εἰκοστοῦ- ἔτους συμπληρωθεὶς, ὅταν ἰοῦλοις άρξηται 
κατασκιάζειν τὰς παρειὰς, ἀφανίζεται λεληθότως, 
πρὸς τὸν ἄνδρι Ὥδη τοῦ νεανίσκου µεθισταµένου. 
"Όταν τοίνυν tóm; ἄνδρα ἀποθέμενον μὲν τὴν ἐπίδο- 
σιν τῆς καθ) ἡλικίαν αὐζήσεως, βεθηκότα δὲ δη τοῖς 
λογισμοῖς, xxi μηθὲν ἴχνος τῆς νεότητος φέροντα, 
οὐχὶ τεθνηκέναι ἐν αὐτῷ λογίσῃ τὰ φαρελθόντα; 
Πάλιν ὁ πρεαθύτης, πρὸς ἕτερον σχΏμα καὶ doy 
διάθεσι» μεθαρμοσθεὶς, ἕτερος ἐστι προδήλως παρὰ 
τοὺς προτέρους. "gts καὶ ἡ ζωὴ τῶν ἁθρώπων διὰ 
πολλῶν θανάτων συμπληροῦσθαι πέφυχεν, οὐ µόνον 
ἐν τῇ χατὰ τὰς μεθηλικιώσεις µεταδολῃ, ἀλλὰ καὶ 
ἐν τοῖς καθ᾽ ἁμαρτία, πτώµασι τῶν φυχῶν, "Όπου 
δὲ οὐκ ἔστιν ἀλλοίωσις οὔτε σώματος οὔτε ψυχῆς 
(οὐδὲ γὰρ ἔλτι λογισμοῦ mapxipomn, οὐδὲ µετάθεσις 
γνώμης, οὐδεμιᾶς περισιάσεως τὸ εὐσταθὲς xai ἀτά- 
βαχον τῶν λογισµων ἀγαιρουμένης), χώρα ἔστὶν (57) 
ἐκείνη τῷ ὄντι ζώντων, ὁμρίων ὀντων ἀεὶ αὐτῶν 
ἑαυτοῖς. ὃν à πάλιστκ εὐαρεστήσειν τῷ θεῷ τῶν 


ὅλων o Προφύτης κατεπαγγέλλεται, ὡς ὑπ ούδενὸς ᾳ 


μέλλων τῶν ἔξωθεν δικκόπτεσθαι πρὸς τὸν κοπὸν τῆς 
ἀληθινη. «vi ὑμοτίμου τοῖς ἀγγέλοις δουλξίας. Φιλο- 
τιμούµεθα, φηισὶν, εἴτε ἐνδημοῦντες ἐν τῷ σώματι, 
εἴνε ἐκδημοῦντς ἀπὸ — «o0 σώματος, εὐάρεστοι 
αὐτῷ εἶνοι, Ζώντων ἐκείνῃ χωρα, ἐν 4 οὐκ Ew. νύς, 
οὐκ ἔνι ὕπνος τὸ τοῦ θανάτου µίµηµα" ἐν Tj οὐκ Éw 
ερῶσις, οὐκ ἔνι πόσις, τὰ τΏς ἀσθανείχς ἡμῶν ὑπ- 
ερείσματα, οὖκ ἔνι νόσος, οὐκ ἔνι ἀλγάματα (28), οὐ 
ἱατρείχ, o) δικαστήρια, οὐχ ἔμπορίαι, οὐ τέχνσι, οὐ 
χράματα, τῶν χακῶν n àpyn, ἡ τῶν πολέμων ὑπό» 


liones sustineat, eoque per singulas hebdoinades 
terminus proprius preterita circumscribit. el ma 
nifestam exhibet permutationem.Terminatur den- 
litione etas puericirca primam hebdomadem.Pra- 
(initum tempus pueri qui jam ad disciplinas ido- 
neus est, ad pubertatem usque extenditur. Pubes 
anno vicesimo primocompletus,cum scilicet prima 
lanugine genas vestire et adumbrare incoperit, 
sensim desinit, adolescente jam in virum transeun- 
te. Cum igitur videris virum qui per etatem cre- 
scere οἱ augeri desliterit, jamque firma sit ratio- 
cinatioue, nec ullum juventutis vestigium pre se 
ferat, an non ea qua preterita sunt, in ipso mor- 
tua esse existimabis? Senex rursus in aliam for- 
mam et in alium animi affectum conversus, mani- 
feste alius est,si cum prioribus comparetur. Quare 
vita hominum non solum cum stas mutatur, sed 
etiam cum anima in peccatum labuntur, per mul- 
las mortes suapte natura expletur. Übi vero non 
est commutatio neque corporis neque animse (ης- 
que enim est rationis eversio,aut sententie permu- 
tatio, si adversilas nulla mentis constantiam ac 
tranquillitatem aufert), illa est vere viventium re- 
gio, quippe qui sibi ipsis semper sint. consimiles. 
In qua universorum Deo maxime complaciturum 
- 04 se pollicetur Propheta, cum nihil externum 
impediturumsit, quominus scopum verset iqualis 
cum angelis servitutis assequatur : Contendimus, 
inquit, sive presentes in corpore, sive a corpore 
peregrinantesplacereilli?!  Viventium illa est re- 
gio, in qua non est nox,non est somnus morlisiima- 
go: inqua non est cibus, non et potus, infirmitatis 
nostra. fuleimenta, non est morbus, non sunt do- 
lores,non medicina, non fora, non mercatura, non 
artes,non pecunie, malorum origo,bellorum causa, 
inimicitie radix : sed est regio viventium, non 
morientium per peccatum, sed veram vitam viven- 
turn ia Christo Jesu, cui gloria et. imperium in 
secula sz:eculorum. Ámen. | 


θεσις, dy plz τῆς ἔχθρας ἀλλὰ χώρα ζώντων, οὐκ ἀποθνησκόντων διὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ ζώντων τὴν 
ἀληθῆ ζῶην τὴν ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ (39), ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ χρχτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 


51 [I Cor. v, 9. 


dex idem ἐν cp xósp:p ζῶντε:. Haec aliunde sum- Ὁ δολῃ non &no90;, scripturum fulsse. Sed,ut verum 


pia esse, nec ad Basilium pertinere patet ex Prefa- 
tione num 37 

(35) Reg. ter'ius o2vZ:0 σοι τὸ 

(86) Hlud,o3óvz«v. ἀποθολῇ, sic reddidit Tilman- 
nus, dentium abj-ctione : sec quid hac voce abje- 
clione intellexerit, ex 00, sj viveret, libenter que- 
γε. Et nim amissicnem et jacturam, qua est 
propria et aaliva vocis ἀποδολή signilicalio, si ex- 
primcre voluit, sopore gravi correptus fuisse putan- 
Qus ost, sr ex suis verbis sententiam absurdam effici 
non animadvertit. Cornarius vero, ut hoc. incom- 
modi vitaret, interpretari maluit, dentium jactu, 
hoc est, dentium ortu, dcnlitione Quibus ex verbis 
aptaa quideai sententiam elfici, n«mo opinor, homo 
negabit : sed, nisi valde fallor, vim vocis ἀποθολῇ 
non exprimi, facillime omnes fatebuntur. Puto ego 
Basilium. si talia de pueris narrare statuisset, oo- 


dicam, hzc et alia non pauca Basiliapis inepte aD- 
nexa esse suspicor. Lege Praefationem. —  Stabit 
certe hujus loci αὐθεντία, nisi validiori argumento 
impugnetur. Mire enim in auctoris nostri senten- 
(ia quadrat vox ἀποθολή, siquidem revera termi- 
natur puerilis atas (primorum) dentium ABJECTIONE, 
circa primam hedomadem. EDiT. PATROL. 

(91, Ita octo inss. At editi χώρα ἑττὶν ἔκετ. 

(98) Oliv. ἄλγημα. Editi cum multis mss, ἀλγή- 
2:2, Slat'im Colb. sextns ἔμπορετα. olg ἔμποα 

ία. 

(39; Oliv. et alii tres mss, Ἰησοῦ (τῷ Κυρίῳ 
jov. lllud quud mox sequitur, τὼν αἰώνων, deest 
quidet in editis et iu uno aut altero. codice : sed 
in :.uliis ali.s mss. reperitur. 


495 S. BASILII MAGNI - 496 


m imamuiend οτι ----ον ο--------τ-τις---οσσσ-ττοοςσος ας. Ὅπ-σο- σου οσο σος. 


3 ΜΟΝΙΤΟΜ. 


905 1, Basilii in Eunomium libros antiquitus celeberrimos fuisse, nemini, qui paulum modo 
versatus sit in hoc litterarum genere, ignotum est. Passim laudantur, passim commendantür 
apud antiquos. Horum meminit Hieronymus (40), Amphilorhius (41), Theodoretus (42), conci- 
Jium Chalcedonense(43), Leontius Byzantinus(44) imperator Justinianus(&) , Ephrzemus Antio- 
chensis(46),et alii multi,quos longum esset recensere omnes.Imo eorumdem mentionem fecisse 
videtar Basilius ipse.Cum enim resciviaset suspectum se haberi quorumdam errorum ab Átha- 
nasio Ancyrano, vel potius se ab eo aperte argui;suspicionem immeritam,ne dicam falsissimam 
criminationem,longe ab se removet,his verbis:05 γὰρ δὴ τοῖς γγραµµένοις ὑφ᾽ ἡμῶν πρὸς va); ἑνό- 
µοιον κατ οὐσίαν τολμήσαντνς εἰπεῖν τὸν Υἱὸν καὶ Θεὸν τῷ Oti καὶ Πατρι fj πρὸς τοὺς κτίσμα xal ποίηµα εἶναι 
τὸ Πνεῦμα τὸ dto: βλασφημήσαντας, ταύτην ἂν breve etw τὴν λοιδορίαν ἠνέσχου, ὁ τοὺς μεγάλους ἄθλους 
ἐκείνους καὶ περιθοήτους ὑπὲρ τῆς ὀρθοδοξίας διενεγκών.ΛΊΟη enim ob ea quo a nobis scriptasunt adversut 
eos qui Filium et Deum Deoet Patrisecundum susbtantiam inequalem dicere ausi sunt,aut ad- 
versus eos qui Spiritum sanctum crealuram οἱ opificium esse blasphemo ore docuerunt, calum- 
niam istam inferre voluisses. tu qui na illa ac celebriacertamina pro recta fide pertulisti. 
Quibus verbis,ut mihi quidem videtur, Basilius(47)eos quos adversus Eunomium scripserat li- 
bros tam clare designat, ut ipsos tantum non nominare videatur. 

2. Causam antem cur libros illos composuerit Basilius, cum nemo melius noverit quam ipse, 
eumea dereloquentem au dire prz:tat. Verba igitur illius hec sunt num. 2: Sed jam , inquit,ad 
arguendum accedam,ez ipsa inscrtplione sumens exordium. Primus enim omnium dolus hic ille 
οἱ excogitatus est dicendi modus,ut vn, speciem apologia ac defensionis doclrinam suam composwe- 
ril ne velut aggressor videatur dogmata impia exponere, sed coactus ad hos. sermones | devenisse. 
Cupiebal quidem omni modo pravum sllud ac impium dogma promulgare;et quam olim concepe- 
rat blasphemiam,projerre in medium. sed videbat fore,ul si aperte doctoris locum arriperel, pre- 
terquam quod 1d grave admodum essetac molestum audientibus. protereg se etiam fideindignum 
ac suspectum apud plerosque redderet, qui videlicet glorie cupiditateaggressus essetinnovare.Sin 
autem simulata apologia verba faceret ,et innovalionis se suspicionem. evasurum putabat, el hoc 
pactoauditoresmagisallecturum,cum soleant hominesomnes suaptenatura lacessitis favere.Plura 
qui volet,numerum secundum quo Basilius malam Eunomii artem fuse exagitat, legere poterit. 

9. Detempore autem quo illi libri conscripti sint a Basilio, nihil aliud dicere habemus, nisi 

uod confectos esse eos ab ipso constet ante episcopatum, si modo Photio credere velimus. Re- 
ert enimolympiades multas insumpsisse Eunomium in iis. confutandis, illamque suam  res- 
ponsionem statim post Basilii mortem promulgasse. Hzc autem nequaquam fieri potuissent, 
nisi opus suum Dasiliusin lucem edidisset ante episcopatum:quem multis olympiadibus bre- 
viorem fuisse omnes eonfitentur.Accedit etiam,quodBasilius, ut ex initio libri primi patet, nihil- 
dum scripserat adversus haereticos tum, cum Eunomianz heresi profligandze operam navarit. 
Quod argumentoest,eum,cum esset junior, hocoperis suscepisse.Quanquam autem,ut ipse ait, 
in hoc scribendi genere inexercitatus erat,eo tamen successu rem gessit,ut, nisiinexercitalum 
se monuisset, exercitatissimumeum in debellandis hzreticisatque paratissimum fuisse dicas. 
Nihil enim opere Basiliisolidius, nihil absolutiua, nihil magis idoneumad divinitatem Verbi et 
Spiritus sancti, quam Eunomius impugnabat,comprobandam.lpsa Eunomii verba,quo mags 
ejus errores innotescerent, referenda esse censuit Pater gravissimus; atque hoc pacto ejos 
audacia temeritasque ita repressa est, ut responsionem suam,quoad Basilius vixit, publicare 
ausus non sit. Sed statim atque mortuus est vir sanctissimus, impius ille quos diu prepa- 
raverat libros in lucem edendos curavit. Sperabat, nisi valde fallor, non repertum ir! qui 
mortui defensionem suscipcret: sed sua eum spes fefellit. Nam preter Gregorium Nysse- 
num, cujus etiamnum exstant libri, Theodorus Mopsuetenus (45) atque Sophronius Basilii 
(49), aut, ut melius dicam, Verbi ipsius et Spiritus sancti causam egisse memorantur. 

4. Traditum quidem est ab antiquis aliquot in Eunomium libros a Basilio conscriptos 
fuisse sed quot composuerit, tres an quinque, ex eisdem certo cognosci non potest. (uod 


40) V. ill., c. 116. (43) Conc. tom. V, pag. 697. 

41) Orat. 2, pag. 18. (46) Phot. cod. coxxix, pag. 820, 825 et 828. 
32) Dial. 2, p. 97. (41) Epist. olim 53. 

(43) Cone. tom IV, p 838. (48) Phot., c. iv, pag. 6. 

(44) Leon. in N. et E. (39) Phot., c. v, pag. 8 et 9. 








EN TEE ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 498 


si 206 librorum γνησιότης aut 98a ex multitudine aut ex paucitate testium penderet, contro- 
versi? omni flnem imponere facillimum esset.Cum enim non amplius tres aut quatuor nu- 
merari vulgo soleant, qui ducs libros posteriores pro falsis habuerint : contra innumeros 
ac celeberrimos viros eosdemque doctissimos reperias, qui duos posteriores libros perinde 
ut tres priores Basilio Magno ascribant.Nam,ut interim de antiquioribus scriptoribus ta- 
ceam,Bellarminus, Fronto Duceus,Franciscus Combefisius, Tillemontius,Elias Dupinus et alii 

rmulti Basilium horum quinque in Eunomium librorum auctorem faciuni.Et quod ma- 
jus est, illi Vig Ss libri in. concilio Florentino ut a Latinis, ita a Grecis Basilii nomine 


pariter citantur. Quoniam tamen ejusmodi questiones ex tutioribus principiis dijudicari 
debent,res semper in controversia versabitur,donec aliquid certius ad omnem dubitationem 
tollendam afferatur.Hic esset ea de re loquendi satis idoneus locus ; sed tamen hoc argu- 


mentum,ut decet,tractare cum longioris sit opera,id commodius multo in Pr:efatione fac- 
turos nos credidimus.Neque tamen, opinor, videbitur alienum, precipuas duas causas: cur 
posteriores duo libri suscepti sint,hoc loco in medium proferre.Prima igitur hiec est,quod 
scriptionis genus tam aperte diversum sit,ut de hoc inter utriusque opinionis patronos 
plane conveniat : altera, quod posteriores duos libros in veteri editione Venela et in ali- 
quibus mss.deesse constet.De his,ut dixi,uberius in Praefatione disputatur δὲ ΧΙ et XII. 

9. Hactenus de Basilii libris : nunc pauca de opere Eunomii.Contigit aulem non imme- 
Tito,ut luce indignus libellus diu in tenebris latuerit : sed tandem inopinato emersit. Nam 
vir eruditissimus Joannes Albertus Fabricius,cum ejusmodi opusculum ad quosdam Basilii 
jocos explanandos utile fore judicasset, id edendum duobus abhinc annis curavit. (50). 
Nos igitur, viri doctissimi exemplo, hoc idem in Appendice rursus typis mandare statui- 

us, ne, si secus faciamus, aliquid in nostra editione deesse videatur. 


(50) In Bibliotheca. Greca, tom. VIII, pag. 869, ed. Vet. Eprr. 





TOY EN ATIOIX ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ 


ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ 


ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ 


ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟΣ 


TOY ADOAOTHTIKOY ΤΟΥ ΔΥΣΣΕΒΟΥΣ EYNOMIOY (54). 


ΛΟΓΟΣ ΛΑ’. 


S. P. Ν. BASILII 
CJESAREJE CAPPADOCLE ARCHIEPISCOPI 


LIBRI 


QUIBUS IMPII EUNOMII APOLOGETICUS EVERTITUR. 


307 LIBER PRIMUS. 


1. El μὲν ἐθούλοντο πάντες, lo' οὓς vb ὄνομα τοῦ 1. 5ἱ ΟΠΊΠΘ 6. super quos nomen Dei ac Salvato- 
Oso0 xxi Σωτῆρος ἡμῶν 'Imso) Χριστοῦ ἐπικέκλη- ris nostri Jesu Christi invocatum est,nihil volais- 
ται, μηδὲν τῇ ἀληθείᾳ τοῦ Εὐαγγελίου παρεγχειρεῖν, gent tentare etaggredi przeter Evangelii veritatem, 


(61) Tot sunt fere tituli varii, quot codices. Vir tiquo suo codice τοῦ ἁγίου... ἀντιῤῥητικὸς τοῦ ᾿Απο- 
doctissimus Combefisius sibi legere visus est in an- λογητικοῦ τοῦ δυσσεθοῦς Εὐνομίου, Confutatio Apo- 


—*o4 AS 
- 
4 
uL 


- 
E à 
" 
^ - 
"EE 
* T T 
"EM 


{ας κ. 


UON 
Lad 
* 


τους 
. 1 


x 
- ur à :. 


- 
1 
-€- 
Q* 
F 


qvis 


p 


:d4 


(a. 


κ Y 


ui Local SEE: 
UI. 


{. 


A 
wAS 
^ 


OVI z 
ANC 
UR . i 


JE. 
vaso: 


7T eYFY 
ur 
4 


- 
* La - 
Li n t 
Di Dv πι E 
tA : LE 
"EE * 
D - 


LI 


* 
m 
í 


uU 
b 
^^ 
FL. 








TT 


un 
4 
€ 


adde: di 
DE P * 
Nt 


L] 
eM 


μι 


f τσ 5 
md ω NE 
E H Mos] - 


jaw d ή 
: εως 


πο ο 


tmi CA 
HT. 
. ! ! E 


tx 


- 2€. 
.»- 
- 


^ 
S 


. T a UAE κ ut 
2 A pn D ^ A OX 
ut . ^u. 7. σος . 
H 1 A 
i 


E 


ROO CET. 
Sm 


ΕΤ. €. 
H d "dl 
T LE "A NR * a 
utet on, 
H 
Y ^. 2 - 
- κ 


Sed traditione apostolorum fideique simplicitate 
contenti esse,nihi! nunc opus nobis esset oratione: 
sed quam ab initio coluimus taciturnitatem,etiam- 
num omnino amplecteremur.Át enim cum verita- 
tis inimicus preter ea quea principio in Ecclesia 
Dei conserit zizania 52, additamentis semper ma- 
lum augeat, nuncque instrumenta omnem simul 
ejus arlem &uscipientia nactus, per Christianismi 
simulationem, negationem deitatis Unigeniti intro- 
ducat, externa illa ac vana sapientia puritatem ac 
simplicitatem doctrins divini Spiritus conturbans, 
ac verbis persuabilibus 55 simpliciores seducens ; 
necessario et nos, lum propter vestrum qui impe- 
rastis amorem, lum propter nostram ipsorum 
securitatem, nostram interim imbecillitatem non 
curantes,quanquam in hoc dicendi genere inexer: 
cilati sumus, tamen pro tradita nobis a Domino 
scientite mensura,et veritati patro. inari, et men- 
dacium confutare recepimus ; rati e tribus bonis 
unum saltem omnino consecuturos nos: nimirum, 
aut iis qui jam praoccupati sunt, confutationem 
908 hanc velut morbi remedium daturos, aut sa- 
nis oblaturos tutamen qualecunque,aut certe, nos 
ipsos qui nostris fratribus optime consuluerimus, 
mercedem adepluros. Qui autem primus dicere 
aperte ac docere ausus est, dissimilem esse sub- 
stantia unigenitum Filium Deo et Patri, quantum 
certe nos novimus, Aetius ille est Syrus, de quo 
non dicam quibus ab initio innutritus artibus, sese 
perniciose in Dei Ecclesias intruseril,ut ne omissa 
confutatione conviciari videar.Át in impietate qui 
successit,eamque perfecit, Eunomius hic est Gala- 
ta,qui sibi ipse ex rebus turpissimis claritudinem 
coimparans(Gloria enim,inquit,in confusioneipso- 
rum54),cum reposita piis bona postposuisset honori 
ei quem se sperabat acquisiturut,si scriberet que 


52 Matth. xui. 25. 53 | Cor. 1,4. 34 Philipp. 


logeticiimpii Eunomii.Sed bona illius veniadicam 
jn eo libro non legi ἀντιῤῥητιχής, sed ἀνχτρεπτικός, 
Anatrepticus. Apologetici impii Eunomii. Nec 
aliter habent editio Ven. et Regii quartus et quin- 
tus, in quibus sic legitur : Ανατρεπτικὸς τοῦ ἀπο- 
λογητικου Εὐνομίω. Hic et illud notandum, legi in 
Reg. quinto,ante titulum, τοῦ βροντοφώνου xai σο- 
φοῦ Βασιλείου, Basilii tonantis uc sapientis. Reg. 

rimus simplieiter «zv' Εὐνομίου, in. Eunomtum. 

eg. secundus κατ’ Εὐνομίου, ἀντιῤῥητικός, contra 
Eunomtum. confulalio. Denique codex Colb. τοῦ 
ἁγίού Βασιλείου τῶν πρὸς Εὐνόμιο» ἀντιῤῥητικῶν λόγ. 
a'. Liber yrinus «ntirrhelicorum sancti Basilii 
conira Eunomium. 

(59) Editio Paris.et mss.non pauci ὁ ἐχθρὸς τῆς 
ἀληθείας διάδολος, veritatis inimicus diabolus : sed 
VOX διάδολος non invenitur neque in Colb. neque in 
Reg. quinto,neque in editione Ven.Unde suspicor 
vocem διάδολος priinum ab aliquo librario apposi- 
tam fuisse in ora sui libri, ut indicaret verbis illis, 
ὁ ἐχθρὸς της ἀληθείας Ίιου loco diabolum significari. 
Cum autem non raro contingat, ut lectio aliqua e 
margine in textum irrepat, id hic contigisse puto; 
ob idque eam vocem expunxi. 

(53) Codex Colb. τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 

(54) Antiqui duo libri ἡμῶν αὐτῶν». Vox posterior 


E 


459 S. BASILII MAGNI. 500 


A τῇ δὲ παραβόσει τῶς ἀποστόλων καὶ τῇ ἁπλότητι τῆς 
πίστεως ἐξχρκεῖσθχι, οὐδὸν ἂν ἡμιν ἴδει λόγων ἐν τῷ 
παρόιτι, ἀλλὰ καὶ τῦν d» πάντως ἣν ἐξ ἀρχῆς ἐτι- 
µήσαμεν σιωπὴν ἠσπασάμεθχ' ἐπτιδὴ δὲ ὁ, ἐχθρὸς 
τῆς ἀληθείας προσθήκαις (02) ἀεὶ τὸ κακὸν πλεονα- 
ζων, πρὸς oic ἐξ ἆρχης ἐπέσπειρε ζιζαγίοις ττ τοῦ 
Oto) ᾿Ἐκκλησίᾳ, καὶ νῦν εὐρὼν ὄργανα πᾶσαν ἀθοόως 
αὐτοῦ τὴν τέχνην ὑποδεκόμενα, ἐν προσχήµατι Χρι- 
στιχνισμοῦ τῆν ἄρ,ησιν τῆς θεότητος τοῦ Μονογενοῦς } 
παρεισάγει, τῇ ἔξωθεν ταύτῃ καὶ µαταίᾳ αοφίᾳ τὸ 
καθαρὸν wxid ἁπλοῦν της διῤᾳσκαλίας τοῦ θείου Πνεύ- 
pato; (05) συνταράσσων, καὶ iv πιθανολογίᾳ τοὺς 
ἀκερχιοτέρους παβακρουύµενος ἀναγχαίως xal ἡμετς, 
διά} τε τὴν ὑμετέραν τῶν ἐπιταξάντων ἀγάπην καὶ 
διὰ τὸ ἡμῶν αὐτῶν (34) ἀσφαλὲς, ἐν τούτῳ τῆς ἆσθς- 

B νείας ὑπεριδόντες, χαΐτοι παντελῶς ἀγύμναστοι τού 
τοιούτου εἴδους τῶν λόγων ὄντες, κατὰ τὸ ἔπιχορη- 
γηθὲν (99) ἡμῖν παρὰ τοῦ Κυρίου τῆς Ὑνώσεως µέ- 
τρον, τῇ τε ἀληθείᾳ συνίστασθαι, καὶ ἀπελέγχειν τὸ 
ψεῦδος ὑπερεξάμεθχ' ἡγούμενοι πριῶν ἀγαθῶν ἑνός 
γε πάντως μὴ ἀμαρτήσεσθαι' | γὰρ τοῖς ἤδη προει- 
λημμένοις ἀλεξητήριον τοῦ κακού τὸν ἔλεγχον Σ2ώ- 
σειν ἤ φυλακὴν µετρίαν παρόςειν τοῖς ὑγιαίνουσιν” 
| πάντως γε σὐτοὶ τῶν ἐπὶ τῷ προελέσθα:. (06) τοῖς 
ἀδελφοῖς Ἱμῶν τὰ βέλτιστα μισθῦῶν ἐπιτεύεσθαι. 
"Ἔστι δὲ ὁ μὲν πρῶτος εἰπεῖν φχνερώς καῖ διδαξαι το- 
τολµήσας ἀνόμοιον εἶναι Χχτὰ τὴν οὐσίαν τὸν µονο- 
γενη Vióv τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ, ὅσα γε ἡμεις ἴσμεν, 
ἸΑέτιος ὃ Σύρος, ὃν οὐκ ipo, ποδαποῖς (97) τὸ ἐξ 
ἀρχης ἑντετραμμένος Ἐπιτηδεύμασι, ταῖς "ExxÀn- 
cxi; τοῦ Oto) προῖὼν εἰσεφθάρη, ἵνα μὴ δόξω λοι- 
δορεῖν, τῶν ἐλέγχων ἀφέμενος' ὃ δὲ ἐκδεξάμενος τὴν 
ἀσέθειαν vgl τελειώσας αὑτὴν Εὐνόμιος οὗτος 6 l'a- 
λάτης (08), ὃς, ix τῶν αἰσχίστων ἑαυτῷ τὴν περι- 
φάνειαν χτώµενος (Hü γὰρ δόξα, qnsiv , ἐν τῇ 
αἰσχύνῃ αὑτών], την ἐκ τοῦ γράψχι d μηδες ἅλ- 


ur, 19. 


in editis desideratur. 

(60) Colb. οἱ Reg. quintus χατὰ τὸ ἐπιμετρηθέν, 
eodein sensu, pro admenso nobis scientie modo. 

(56) Golb. E» τῷ προελέσθχι. 

(57) Editi cum aliquibus ΠῃΦ8.ποταποῖς. Alii mas. 
numero plures ποδαποτς. 

(58) lllud, ὃ Γαλάτης, deest in Reg. tertio. Nec 
cuiquam mirum videri debet,si vox Γαλάτης in hoc 
Reg. libro non legatur, cum Gregorius Nyssenus 
moneat eam vocem in aliquibus mss. statim post 
mortem Basilii inventam non fuisse.Nam conque- 
renti Eunomio, vocatum se esse a Dasilio Galatam, 
cuin esset Cappadox, respondit Grezorius hoc in 
suis codicibus non reperiri.Übi notandum, Grego - 
rium rem non negasse, sed simpliciter dixisse, id 
in suis deesse exemplaribus. luo, ut mox patebit, 
Gregorius ipse Basilium excusavit, tanquam si Eu- 
nomium Galatam vocasset. Quare Basilius non inju- 
riacredi potest,in errorem geographicum incidisse: 
presertim cum editi el codices omnes,si excipia- 
tur Reg.tertius, magno inter seconseusu vocem ['z- 
λάτης exhibeant. Puto igitur Basilium scripsisse 
Γαλάτης: sedid nomen deletum fuisse ab aliquo, 
qui egre ferret mendam vel minimamin illius li- 
bris inveniri, quique fortasse arbitraretur se Gre- 
gorio rem gratam facturum, si hanc maculam e 











901 ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 502 


λος τετόλµηκε πώποτε φιλοτιμίαν τῶν ἀποτειμένων Α nullus unquam alius ausus fuissel,sicanimo elatus 
τοῖς εὐσεθέσι» ἀγαθῶν προτιµήσας, 9m, 030vx (59) est, ut blasphemiam hactenus sub dentibus debla- 
τέως λαλουμένην τὴν βλασφηνίαν ἐπήρθη δημοτιε- teratam hoc suo splendido opere evulgarit: quippe 
σαι τῷ λαμπρῷ τούτῳ συντάγµατι, ἀρχηγὺς καὶ πρω- heresis tolius auctor atque architectus predicari 
τοστάτης ὅλης αἱρέσεῶς ἀναῤῥηθῆναι φιλοτιμούμε-  ambibat. Quem sane etiam redarguere in przsenti 
vog, Όνπερ οὖν καὶ εὐθύνειν πρὀχει.αι ἡμῖν ἐν τῷ — propositum nobis est. Cum autem eadem in utris- 
παρόντι. ᾿Ενὸς O2 2400 b: ἀμφοτέρις ὑπάρχον-  queimprobitas sil, palam est in perfecto discipulo 
τος, δηλον, ὡς iv τῷ µαθητῇῃ τῷ xatnptspévp καὶ magistrum quoque,qui semina impietatis jecit, re- 
ὁ διδάσαλος συναπελεγχθήσεται, ὁ τὰ σπέπµατα  fulatum iri ; si modo nohis vestris precibus datum 
τῆς ἀσεθείχς χατκθαλόμανος (DO): εἴπερ δὴ ὑπάρξεεν — fuerit vim dicendi tantam accipere, ut, exemplo 
ἡμιν διὰ τῶν προσευχῶν ὑμῶν τοσαύτην λαθεῖν τοῦ smulatoris illius Phinees 55, utrosque inter se iin- 
λογου δύναμιν, ὥστε κατὰ τὸν ζηλωτὴν Φινεὲς τῇ μιᾷ pielatle conjunctos uno  redargutionis ictu simul 
πληγῇ τού ἐλέ(χου ἀμφοτέρων ὁμοῦ καθικέσθαι τῶν  configamus. Elsi igitur multa suppetunt mihi, qui- 
κατὰ ch» εὐσέδειαν (00^) συμπεπλεγμένων ἀλλήλοις,. bus ostendere possim eum fuisse in eo libro men- 
Πολλὰ τοίνυν ἔχων αὐτὸν ἐν τούτῳ δεικνύ,αι τῷ λό- 5 dacem, imperitum, conviciatorem, cavillatorem, 
q'P ψεύστην, ἀμαθηῆ, ὑδριστὴν, εἴρωνα, βλάσφημον, blasphemumrcatera quidemobitercoimmemorabo, 


τῶν μὲν ἄλλων τὴν μνήμην ἐν παρέργῷ θήσομαι, 
τὴν δὲ βλασφημὶαν, "wai; τὸ ὕψος τῆς δόξης τού 
Μονογενοῦς Ελάλησε, τῶν ἐκ της τέχνης προχαλυιι- 
µάτων ἀπογυμνώσας, ἐμφανῆ πᾶσι καταστησαι πει- 
βάσομαι. 

9. "Hóa δὲ βᾳδιοῦμαι πρὸς τοὺς ἐλέγκους, ἐξ αὐ- 
τῆς τῆς ἐπιγραφῆς τὴν ἀρχὴν ποιησάµενος, Πρῶτην 
μὲν γὰρ αὐτῷ πάντων κακούργημα τὸ σχῆμα τοῦτο 
τῶν λόγω, ἐπινενόηται, ἐν ἀπολογίας εἴδει τὴν δι- 
δασχαλίαν συνθέντι (61), ἵνα μὴ δόξῃ προηγουμένως 
ποιεῖσθαι τῶν δογμάτων τῆς ἀσεθείας τὴν ἔχθβεσιν, 
ἀλλ᾽ ἐξ ἀνάγκης ἐπὶ τοὺς λόγους τούτους ἐληλυθέναι, 
Ἐθούλετο pii γὰρ ἐκ παντὸς τρόπου τὸ πονηρὸν 
τοῦτο xxl ἄθεον περιαγγεῖλαι κήρυγμα, xal εἷς μέ- 
σον ἐνεγχεῖν ἣν πάλαι συνέλαθε καὶ ὥδινε βλασφη” 
μίαν (609). ἑώρα δέ, ὅτι τὸ μὲν ἐκ τοῦ προφανοῦς 
ἐν διδασκάλου τάξει προχαθεσθΏναι, πρὸς τῷ λίαν 
φορτικῷ καὶ προσάντει τοῖς ἀχούουσιν, ἔτι καὶ ἀπί- 
θανον ἑαυτὸν καὶ ὕποπτον τοῖς πολλοῖς καταστήσει, 
ὡς δόξης ἐπιθυμίᾳ ἐπὶ τὸ νεωτερίζειν ἐληλυθότα' 
εἰ δὲ ἓν ἁπολογίας πλάσματι τοὺς λόγους ποιοῖτο, 
τῆς τε (09) κχινοτοµίας τὸ ὕποπτου διαφεύξεσθει, 
καὶ μᾶλλόν τι τούτῳ προσάξεσθαι τοὺς ἀκούοντας, 
φύσει πάντων ἀνθρώπων ταῖς εὐνοίαις εἰωθότων τοῖς 
ἑλαττουμένοις προστίθεσθαι, Aix τοῦτο κατηγόρους 
αἰτιᾶται καὶ συχοφάντας, χἀκείνοις τοῦ λόγου τὴν 


blaspheiniam vero quam in sublimitalem gleric 
Un'geniti locutus est, artis involucris detectis, 
manifestum omnibus facere conabor. 


9. Sed jam, sumpto ex ipsa inscriptione argu- 
mento,accedam ad arguendum. Primus enim om- 
nium dolus, hic ille ei excogitatus est dicendi mo- 
dus, ut in speciem apologix ac defensionis doctri- 
nam suam componeret, ne velut aggressor videa- 
tur dogmata impia exponere, sed coactus ad hos 
sermones devenisse. Cupiebat quidem omni modo 
pravum illud ac impium dogma promulgari; et 


^ quam olim conceperat ac pepererat blasphemiam, 


proferre in medium : sed videbat fore, ut si aperte 
doctoris locum arripuisset, preterquam quod id 
grave admodum esset ac molestum audientibus, 
preterea se etiam fide indignum ac suspectum 
apud plerosque redderet, qui videlicet gloric cupi- 
ditate aggressus essetinnovare.Sin autem simulata 
apologia verba faceret, et 909 innovationis se 
suspicionem evasurum putabat, et hoc pacto audi- 
lores magisallecturum,cum soleanthomines omnes 
suapte nalura lacessitis favere.Quapropter accusa- 
tores calumniatoresque culpat, eisque sui scripti 
causam ascribit. Quare ut ejus artificium fiat per- 


ατίαν προσάπτει. )ΏὭστε δὲ πᾶσιν αὐτοῦ γενέσθαι y spicuum omnibus, melius fuerit ipsum proloquen- 
τὴν τέχνην καταφα»η, οὐδὲν χεῖρου αὐιῆς ἀκοῦσαι em audire. Sic autem habet. 


τοῦ προοιµίου τῆς λέξεως. "Eyst δὲ οὕτως, 
5 Num. xxv, 8. 


fratris charissimi scriptis tolleret. Sed quam levis 
sit et pusillus error ille, ostendit fratrum optimus 
Gregorius lib. 1ín Eunom. pag. 307: Mirum vero, 
inqui 8i eum qui tn confiniis duarum regionum 
Wabat inobscuroquudam Corniaspina angulo, 
non Oltiseríum, sed Galutam nominavit, sitamen 
nomínasse ostendi potest. Non enim hoc reperi ín 
nostriscodicibus:sed esto,dicevit hoc Basilius. Ae - 
tius ile Syruscujus aliquanto ante mentio facta est, 
ex impietate cognomen Athei accepit. De eo copio- 
sissime loquuntur tum alii multi, tum. Gregorius 
Nyssenus, lib. 1 contra Eunom. pag 292 «t seq. 
(9) Ὑπ' ὀδόντα, blasphemiam sub :lente prola- 
tam: huc est. blasphemiam clanculum dissemina- 


tam. Mox editi προστάτης, At Reg. tertius, cui 
prima manu consenlit Colberlinus, πρωτοστάτης. 

(60) Antiqui duo libri κἀταδαλόµενος. Editi κατα- 
θαλλόμενος. 

(60*) Vel legendum κατὰ τὴν ἀσέθδειαν, vel Latine 
reddendum contra pietatem, quod magis placeret. 
Pre»ositionem κατά, etiam sequente accusativo, 
contrasignificare posse,Greece doctis notum est, Ep. 

61! Colb. συοντιθέντι͵ 

(νο Reg. quarlus καὶ ὥλινεν ἀλικίαν, ef. peperit 
iniqui'utem : sed in ora libri legitur γρ. βλασφη- 

ἐχν. 


(65: Editi τῆς γε. Regii duo τής τε. 








$03 


S. BASILII MAGNI 


904 


EuNourUs. Cum calumniari, et petulanti lingua A — ETNOMIOZ. (64) Τὸ μὲν οὖν συχοφαντεῖν καὶ δίαθἀλ- 


ac improba mente aliquibus detrahere, opus scia- 
mus esse hominum flagitiosorum,seque simultati- 
bus oblectantium : contra, si qui per. calumniam 
pravi esse visi sunt, omui studio mendacium re- 
darguendo propulsare conentur,id opus esse viro- 
rum, qui probi sunt, quique sibi privatim bene 
consulentes, multorum securitatem plurimi fa- 


λειν τινὰς ἐξ ἀκολάστου γλώττης καὶ γνώμης ἀγιώ- 
μονος, μοχθηρῶν καὶ (05) φιλαπεχθηµόνων ἔργον εἷ- 
δότες» τὸ δὲ τοὺς ἐκ διαθολῆς εἶναι δόξαντας πονη- 
ροὺς πάσι προθυµίᾳ πειρᾶσθαι τὸ ψεῦδος τοῖς ἑλέγ- 
yo ἀποτρέπειν ἀνδρῶν σωφβόνων «al μετὰ τῆς 
ἰδίας εὐθωυλίας zv τῶν πολλῶν ἀσφάλειαν περὶ πολ- 
λοῦ ποιουµένω». 


ciunt. 

BasiLiUs. Geuus igitur. orationis tale est, quale 
esse possit ejus, qui nihil simpliciter, nihil eine dolo 
efficit. Nam el innovandi suspicionem praetextu apo- 


BAZIAIOZ. Τὸ μὲν οὖν σχΏμα λόγου τοιούτον, olov 
ἂν γένοιτο τοῦ μηδὲν ἁπλῶς µηδε ἁδόλως ποιοῦντος. 
Τὸ τε γὰρ περὶ τὴν Χπινοτομίαν ὕποπτον τῷ τῆς 
logi» tegit, et quasi calumniz obterendze necessi- ἀπολογίας προχαλύμματι συσχιάζει, καὶ εὔνοιαν 
tate ad hos sermones devenerit, auditorum caplat θηρᾶται mzpo τῶν ἀκουόντων, ὡς τῇ ἀνάγχῃ της 
benevolentiam. Inde autem illius circa apologiam g διακολῆς ἐπὶ τοὺς λόγους τούτους ἐλθών. Έλεγχεται 
commentum deprehenditur, quod cum non possit δὲ αὑτοῦ ἡ περὶ τὴν ἀπολυγίαν σκηνὴ ὅτι τοῦ ἐγ- 
nominare accusatorem ullum crirninis,cujuscausa Χλήματος, ἐφ ᾧ διαγωνίζεσθαι προσποιεῖται, κατ- 
se decertare simulal, tamen citra oppositam sibi —yopov εἶπείν οὐχ ἔχων, ἁπρόσωπον τὸ τῆς ἆπολο- 
personam ad agendam apologize fabulam furtim ac- — yízc ὑπεισέρχεται (66) ὁρᾶμα οὐ διὰ μαχροθυµίαν 
cedat. Ne ex tolerantia eos qui sibi molesti f[ue- — óvopasti µνησθηναι τῶν λελυπηχότων ἀπεχόμενος 
runt, nominatim dicerc abstinet (qui enim fieri (πῶς γὰρ, ὃς ye τοσαύταις λοιδορίαις πλύνει τοὺς 
possit ut id faciat qui tantis conviciis eontradicen- ἀντιλέγοντας), ἀλλὰ ταῦ ψεύδους τὸ περιφανὲς ὑφ- 
tes impetit ?),sed mendaciievidenliam veritus,cer- ορώμενος, ἐπιφημίζειν ἑαυτῷ ὠρισμένα πρόσωπα 
tas accusatorum personas producere erubuit, Nam κατηγόρων αἰσχύνετχι, El γὰρ αἶχεν ὀνομάσαι τι- 
$i nominare aliquos potuisset,dixisset profecto ac υὰς, εἶπεν ἂν πάντως xai διεδόησεν᾽ εἰ καὶ μὴ τὴν 
divulgasset : videlicet etiamsi haud explesset suam ἡἑαυτοῦ ὀργην ἐκπληρών, ἀλλὰ τὴν γε τῶν πολλῶν 
iram,at certe securitati mullorum, quibus se ma- ἀσφάλειάν διοικούµενος, ὧν δὴ καὶ μάλιστα σρο- 
xime prospicere profitetur, consuluisse!. Etenim — vottv Επαγγέλλετει Λανθάνουσα Ὑὰρ πονηρία τῆς 
qn2latetimprobitas,perniciosiorestquam quzepro- προχοκηρυγμένῃς βλαδερωτέρα. "ωστε, εἴπερ ἔρω- 
mulgata est. Quare cum calumniatores noverimus, C psv τοὺς συκοφάντας, ῥᾳον ἂν διεφύγοµεν τὰς àxo- 











eorum linguas petalantes ac mentem iroprobam fa- 
cilius effugere poterimus: ipsis enim sapientissimi 
illius utar verbis. At quoniam tunc ob quamvis 
landem causam conticuit, nune interrogetur, nunc 
respondeat, qui fuerint calumniatores, qui, eum 
calumniis lacessere incipientes,ad respondendum 
coegerint ? unde terrarum venerunt ? qui judices, 
coram quibus subiil certamen?quo in consessu hanc 
accusalionem sustinuit ? ubi terrarum et marium 
congregatus? Quid enim possit dicere?[n Seleucia? 
At ob silentium convicti suut, qui scilicet, etiamsi 
ad objecta sibi crimina depellendaab íis qui conve- 
nerani szpius invitarentur,tamen ΠΟΠ occurrerint; 


λάστους γλώσσας αὐτῶν καὶ τὰς ἀγνώμονας γνώ- 
µας αὗτοῖς γὰρ χρήσόμαι τοῦ συφωτάτοῦ τοῖς ῥή- 
paste, Αλλ’ Ἰπειδὴ τότε, δι Ἡ δήποτς αἰτίν, 
ἀπεσιώπησε, νῦν ἱρωτάσθω, νῦν ἀποχρινέσθω (67) 
τίνες οἱ κατήγοροι ol, τῷ προλαθεῖν ταῖς διαδολατς, 
ἀναγκαίαν αὐτῷ τὴν ἀπολογίαν χατασκευάζοντες ; 
ix πυίας οἰκουμένης ἑλθόντε ; ᾖτίνε οἱ δικασταὶ 
ἐφ᾽ dv διατίθετχι τὸν ἀγῶνα; ἓν ποίῳ δικαστηρίῳ 
τὴν γραφὴν ταύτην ὑπειτήλθε (08): ποῦ γῆς fj 9a- 
λάττης συγκροτηθἑντι ; Τί γὰρ ἂν καὶ εἴποιεν; 'Ev 
Σελευχείᾳ ; ᾽Αλλὰ σιωπήσαντες (09) ἑάλωσαν, o! γε, 
προχσλουρένων πολλάκις τῶν συνελθόντων εἷς τὰς 
ὑπὲρ τῶν ἐπιφερομένων εὐθύνας, οὐκ ἀπήντησαν (7/)): 


ob idque damnati sunt. Alloquor enim incommuni 0 ἐφ οἷς δὴ καὶ κατεχρίθησαν τηνικαῦτα. Κοινὸς Υὰρ 


omnem simul cattum,9 1 Oqui propter impietatis so- 
cietatem velut morbosum quoddam membrum a sano 


(64) Legitur in editis intra contextum E^... 
Βασ... contra, illa, E5v... Bzc,, in ora Regii ter- 
ui inveniuatur, Niliil tamen mutandum judicavi- 
mus. 

(65) Reg. tertius et Colb. ἀγνώμονος πονηρῶν 
*2l. 

rel Antiqui duo libri εἰσέρχεται, non ita recte. 
» 67) Codices duo ἀποκρινέσθω, Editi ἀποκρινά- 

Q. 
. (068) Veteres aliquot libri γραφὴν εἰσῆλθεν. Nec 
ita multo post Reg. quartus ἂν καὶ εἴποι. 

(69) Editi ἀλλὰ σιωπῶντες : at codices melioris 
noto σιωπήσαντες. 

(70) Idem docet Athanasius lib Desun,num.12: 


pot 6 λόγος πρὸς ἅπαν ὁμοῦ τὸ σύνταγμα, τὸ διὰ 
τὴν Κοινωνίαν τῆς ἀσεθείχς, ὥσπερ τι μέλος vtvo- 


Τοῦτο δὲ πεποιήκασιν, ἐπειδὴ κληθέντες ἀπολογή- 
σασθαι ἐφοῖς αὐτῶν πλεῖστοι κατηγόρουν, οὖκ ἁπήν- 
τησαν. Ideo autem hoc fecerunt,quod ín jus vocati, 
utamulisallatasadversum se criminationet depel- 
lerent,non comparuisseni.Loquitur Athanasius de 
episcopis, qui in concilio Seleuciensi aut depositi, 
aut communione privati fuerunt. Athanasium secu- 
tus Socrates lib. u, cap. 40, ita scripsit: ᾿ἘΕκεὶ 
οὖν πολλάκις καλούμενοι οὐκ ἀπήντησαν, καθεῖλον 
αὐτόν τε ᾿Ακάκιον, Γεώργιον ᾽Αλεξανδρείας, ete. Sed 
quoniam δαρίωε accersili venire delrectaban,de- 
posuerunt et ipsum Acacium, Georgium Alexan- 
dric, etc. 


505 ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 5068 
σηχὸς τοῦ ὑγιαίνοντος σώματος της Ἐκκλησίας À Ecclesi: corpore abruptus θ9ἱ.Λη Constantinopo- 


ἀποῤῥαγέν. ᾽Αλλ) ἓν Κωνσταντινουπόλει (11) ; αλλ) 
οὐδὲν ἐκεῖ ἀπολογίας ἔδει καὶ λόγων. Τοὺς γὰρ ἐκ 
τῆς βασιλιχης αὐλῆς, καὶ τῶν λοιπών τοὺς τὰ µέ- 
γιστα δυναµένους Ἱαυτῶν ποιησάμενοι, ἐκ πολλοῦ 
τοῦ περιόντος τοῖς πράγµασι προσεφέροντο * αὐτοὶ 
καὶ κατήγοροι, xal δικασταὶ, xal δήµιοι, καὶ πᾶντα 
ὄντες ὅσα ἴθούλοντο, ὅτε, τῶν ἐπισχόπων τούς μὲν 
ἐχθάλλοντες, τοὺς δὲ ἐγκαθιστῶντες, τοῖς δὲ τὸν περὶ 
τοῦ ζῇν ἐπικρεμῶντες (72) κίνδυνον, αὐτοὶ τὰς πό- 
Ae ἐν ἀλλήλοις xat! ἐξουσίαν πολλὸν διελάγχανον * 
καὶ ὁ μέν τις τῶν (13) iv. Συρίᾳ πόλεων ἐχπεσὼν, 
τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὡς ἐπὶ τυραννίδα, κατ- 
έλαδεν * αὐτὸς δὲ οὔτος ὁ ἅμχχος xai δεινὸς λογο- 
γράφος (74) ἆθλον τῆς ἀσεθείας τὴν Κύζιχον ἁπ- 


li? Verum illic ipsis nihil opus erat apologia atque 
oratione. Nam cum aule regiz viros ac reliquos 
qui plurimum pollebant, conciliassent, sibi longe 
superiores effecti, res aggrediebantur, iidem ipsi 
accusatores,et judices,et carniflces,et omnia quae 
volebant existentes, cum episcoporum alios ejice- 
rent,substituerent alios in illorum locum, alios in 
perieulum vite adducerent, ipsi vero magna cum 
potestate inter se partirentur civitates:tum demum 
quidam ex Syrie urbibus pulsus, Constantinopo- 
lim quasi ob tyrannidem exercendam occupavit. 
Hic autem iste inexpugnabilis et gravis orator, prwe- 
mium impietatis Cyzicum retulit : Theosebio vero 
maximarum blasphemiarum redargutionem, Sar- 


Ἠνέγκατο * OcogsÓlp δὲ μετὰ τους ἐπὶ ταῖς ἁῤῥήτοις B diensis Ecclesia propinata est. Taceo autem Bithy- 


βλασφημίαις ἑλέγχους ἡ "ExxÀnsla Σάρδεων προ- 
επύθη. Καὶ σιωπῶ Βιθυνοὺς, καὶ Παφλαγόνας, καὶ 
Κίλικας, καὶ πάντας ὅσους iv χύκλῳ (70) φερό- 
µενον τὸ καχὸν ἐπενείματο, Ὠοίας οὖν ἀπολωγίας ἔτι 
καιρὸς fv τότε; αλλ’, οἶμαι, οὐδὲ θουλομένῳ δυ- 
νατὸν ψεύσασθαι. Ώστε παντὸς ἀληθέστερον, ὅτι τὸ 
σχΏμα τοῦ λόχου μηχάνημα αὐτῷ πρὸς τὴν ἁπά- 
την (76) ἐστίν. Καὶ ταῦτα μὲν εἷς τοσοῦτον. Ὁ δὲ, 
μικρὸν προελθὼν, σκέψασθε ola Ὑράφει. Οὐδὲ γὰρ 
ἄχρηστον ἴσως πρὸς τῶν ἑλέγχων της ἀσεθείας ὀλίγα 
του περὶ αὐτὸν τύφου παραδηλῶσαι. 

9. EYN. Αἱτουμαι δὲ πρὸ πάντων ὑμᾶς, τούς τε 
νῦν ἀκουσομένους xal τοὺς εἰς ὕστερον ἑντευξομέ- 


nos, Paphlagones, Cilices, et omnes quoscunque 
depasta est circumlata improbitas.Gujus ergo apo 
logie necessitas tunc erat? Sed, opinor, mentiri ne 
volens quidem potuit. Quare quavis re verius est, 
hanc orationis formam ei ad decipiendum excogi- 
tatam esse. Sed de his hactenus.Que vero pauln: 
lum progressus scribat, considerate. Neque enim 
fortasse inutile fuerit anteaquam confutemus ejus 
impietatem,pauca de fastu ipsius in medium pro- 
ferre. 


3. EuN. Ante omnia autem rogamus vos, qui et 
nunc audituri estis, et postmodum lecturi, ut ne 


νους, p τῷ πλήθει διαχρίνειν ἐθέλειν τῆς ἀληθείας c velitis ex multitudine verum a falso discernere, 


τὸ ψεῦδος, τῇῃ πλείονι µοίρᾳ τὸ χρεῖττον συνάπτον- 


(11) Concilium illud cujus hoc loco fit mentio, 
habitum fuit Constontinopoli anno 360.De eo au- 
tem nihil attinet dicere,cum quale fuerit, salis su- 
perque ex verbis Basilii colligi possit. Ejus memi- 
nere multi gravesque auctores, Basilius ipse in suis 
Epistolis, Socrates lib. tt, cap. 41, Soz. lib iv, 
cap. 23 οἱ 24, etc. Mox mss. aliquot δυναµένους 
δι ἑαυτῶν, Subinde edili αὐτοὶ καί. At particula καὶ 
deest in multis mss. 

19) Editi et nonaulli mss. ἐπικρεμαννύντες. Alii 
quidam mss.antiquiores ἐπικρεμῶντες, Ibidem mss. 
ἐν ἀλλήλοις. Vocula ἐν in editus non invenitur. 

(79 Reg. secundus xai Εὐδόξιος μὲν τῶν, elc. 
Unde interpres: Tunc ez urbibus Syri pulsusEu- 
doxiws. Alii sex mss. cum utraque editione Ven. 
et Paris. ut in contextu, nomine Εὐδόξιος omisso. 
Quanquam autem nomen Εὐδόξιος non invenitur in 
iis quos dixi codicibus, bis tamen in ora Regii 
quinti legitur. Facit quidem tot codicum auctori- 
las,ut vix existimem Eudoxium a Basiiio nomina- 
tum fuisse : sed mihi dubium non est, quin deeo 
sermonem habuerit. Postquam enim duas Syric ur- 
bes Germaniciam et Antiochiam occupavit,tum de- 
mum ad sedem Constantinopolitanam translatus 
est.Lege Socratem lib. iz, cap.37 et 43.Hic notam 
quamdam Regii quinti ascribere non pigebit. Ita 
igitur legere est in extrema pagina : Οὗτο ἦν μὲν 
ἸΑντιοχεὺς , διεδέξατο Oh τὸι Μακεδόνιον, ἀντ᾽ αὐτοῦ 
παρὰ Κωνσταντίνου ἐπίσκοπος Κωνσταντίνου πόλεως 
ἁποκαταστήσας, ὃ εἷς τὸν θρονον αὐτῆς... πρῶτος τὴν 
πολυθρύλλητον ἀφῆκε φωνὴν, pes κ THAN ἀσεθῆς, 
ὁ Υἱὸς εὔὐσεθης. b μὲν ὡς µηδένα δᾳθεν σεθόµενος, ὁ δὲ 
ὡς σεθόµενος τὸν Πατέρα. Hic erat Antiochenus, 
successit vero Macedonio : loco éilius constitutus 
episcopus Constantinopolis a Constantino [Con- 


parti majori tributa palma;neque mente czecutire, 


&tantio : qui cum in. Ihronum illius ascendisset, 
primus celeberrimum vocem emisit, dicens * Pa- 
ter esl impius, Filius pius, ille quidem tanquam 
nullius cultor, hic vero tanquam cultor Patris. 
Hec autem Eudoxii subtilitas risum movit audien- 
tibus,ut auctor est Sozomenus lib. iv, cap.26.Post 
illud, εἰς τὸν θρόνον αὐτῆς, sequitur vox quedam 
ita detrità,ut eam legere non potuerim. 

(14) Vir eruditissimus Ducsus ex suo Regio co- 
dice, qui est noster Reg. secundus post vocem o. 
ογράφος edenda curavit illa, διὰ τῆς τούτου προ- 
στασίας ἱδρῦσαι τὸ δόγμα ἔπειγομένου, hujus auri- 
lio,qui dogma stabilire studebat.Sed cum hecver- 
ba non leguntur neque in reliquis mss. neque in 
edit. Ven., ea expnngere non dubitavimus.Duczus 
in suis notis jure redarguit quosdam,a quibus Sar- 
dica et Sardes,cum dus sintcivitates,confundun- 
tur tamen, et oppidum unum efficiuntur. Sardica 
igitur urbs est Thracia mediterranea : Sades vero, 
seu Sardis Lydia est urbs, àd latus Tmoli montis 
sita. Plura qui volet, notam viri doctissimi legere 
poterit, Theosebius,ut de eo quoque aliquid dica- 
mus, successerat Heortasio, quiapud Sozomenum 
lib. iv,cap.24,in concilio Goustantinopolitano anni 
360 depositus fuisse dicitur. 

|15) Reg. tertius οὓς ἐν xoxAq. | 

6) Editio Paris.et Reg. secundus πρὸς τὴν τῶν 
ἁπλουστέρων ἁπατην, ad simpliciores acctpiendos. 
Editio Ven.etreliqui sex mss. simpliciter πρὸς τὴν 
ἁπάτην. Quod diximus aliquanto ante, nomen E5- 
δόξιος in Reg. secundo additum fuisse, id de illo, 
τῶν ἀπλουστέρων, dici posse arbitramur. Mox editi 
ἐπὶ τοσοῦτον, Libri veteres εἰς τοσοῦτον. 


duo libri εἰς ὕστερον, . 
Er 


-5 
— "Hm 


multo infra editio nostra xai τοὺς ὕστερον. Antiqui. 









507 


S. BASILII MÁGNI 


508 


dignitatum habila ratione ; neque aures obturare Α τας (77) * μήτε μὴν ἀξιώμασι προσέχοντας ἆμπυ- 


posterioribus, priorum agmini concessa victoria. 


BAs.Quid dicis? Palmamne demus antiqu:oribus? 
nerevereamur multitudinem Christianorum,neque 
eorum qui nunc sunt, neque eorum qui fuerunt, 
ex quo przedicatum est Evangelium? ne reputemus 
dignitatem eorum, qui donis spiritualibus cujus- 
cunque generis claruerunt,quibus omnibus inimi- 
cam etadversam hanc viam impietalis recens exco. 
gitasti: sed clausis prorsus animz oculis,et sancti 
cujuslibet viri memoria 211 e mente depulsa, 
unusquisque cor nostrum otiosum ac purgatum ca- 
plionibus ac sophismaltis tuis subdamus? Magna 


pous0zxt τὴν διάνοιαν, ἢ τῇ τάξει των προλαθόν- 
των τὸ πλέον νέµοντας, ἀποφράττειν τὰς ἀκοὰς τοῖς 
ὑστέροις. 

ΒΑΣ. Τί λέγεις; MÀ νείκωµεν τὸ πλέον τοῖς προ- 
λαθοῦσι; μὴ αἰδεσθώμεν τὸ πλῆθος τῶν τε νῦν 
ὄντων Χριστιανῶν, καὶ τῶν ὅτοι εγόνασιν ἀφ᾽ οὗ 
κατηγγέλη τὸ Εὐαγγέλιον: μὴ λογισώµεθα τὸ ἀξί- 
ωὠµκχ τῶν Ev παντοίοις χαρίσμασι διχφχνέντων πνευ-- 
ματικοῖς, οἷς ἅπασιν ἐ/θρὰν καὶ π,λεμίαν τὴν πο- 
νηρὰν 620v τχύτην τῆς ἀτεθείας ἐκαινοτόκησας : 
ἀλλὰ μµύσαντες ἁπαξαπλῶς τοὺς τῆς ψυχῆς ὁὀφθαλ- 
μοὺς, καὶ παντὺς ἁγίου μνήμην της Διανοίας onto - 
ορίσαντες, σχολάζουσα» xal σεσχρωµένην τὴν ἑχ.- 
τοῦ καρδίαν ἕκαστος ταῖς παρχγωγαῖς σου xal τοῖς 


profecto forel tua potentia, si quie multiplici suo B σοφίσµασι φέροντε: ὑποθῶμεν; Μεγάλης μέν ἂν 


artificio diabolus consecutus non est, ea tihi solo 
imperio assequi contingeret : si videlicet persua- 
su 86 inductu Luo traditionem que per prateritum 
omne tempus apud tot sanctos obtinuit,impio ves- 
tro commento postponeremus.Huicautem salis non 
est, eorum duntaxat qui nunc audiunt animum 
avocare; sed postulat etiam, ut ii qui deinceps li- 
bellum lecturi sunt, habeant mentem eanidem. 0 
fastum! putare librum sibi etiam in posterum su- 
perstitem fore, et memoriam suam nunquam pe- 
rituram.Et nunc quidem tantopere intumescit qui 
paulo post apud auditores joculari quadam simu- 
latione utitur, quasi fastum omnem negligens,sic- 
que quos finxit judices alloquens. 


EuN, Ad hec, neque nobis succenseatis, si fas- 
tum negligentes ac timorem, gratisque presenti 
securitati przferentes securitatem ad futura atti- 
nentem,atque intentalas impiis minas magis quam 
terrenam omnem alflictionem ac mortem tempo- 
ralem metuendas esse arbitrati, veritatem nudam 
absque ullo velamine exponamus. 


Bas.Quam superbia immoderationem hzc ver- 
horum pompa non excedait?Quin adest cavillo etiam 
contumelia in judices : siquidem, propterea quod 


εἴης τῆς δυναστείας ἐπειλημμένος, εἴπερ d ταῖς 
ποιλίλαις ἑαυτοῦ µεθοδείχις ὁ διάβολος οἳκ ἑκ- 
έτυχε, τούτων σοι τυχεῖν ἐξ ἐπιτάγματος περιέσται * 
ἐάν περ, πεισθέντες σοι, τὴν iv παντὶ τῷ παρελ- 
θόντι Ὑχβόνῳ ὑπὸ τοτούτων ἁγίων κεχρατηκυῖαν 
παράδωσιν ἀτιμοτέραν (Ἴ8) κρίνωµεν τῆς δυσσεδοὺς 
ὑμῶν ἐπινοίας. Τῷ δὲ οὐκ Ἐξαρκεῖ µόνον τῶν νῦν 
ἁπουύντων τοὺς λογισμοὺς ὑφελέσθαι, ἀλλ᾽ ἀξιοῖ καὶ 
τοὺς ὕστερόν ποτε συνεσοµένους τῷ Aot τὴν αὐτὴν 
ἔχειν γνώµην. "O τῆς ἁλαζονείας ! τὸ καὶ εἰς ὕστε- 
pov (79) οἵεσθχι αὐτῷ διαρκέσειν τὸν λόγον, καὶ ἀθἀ- 
νχτον εἷς τὸν ἐπιόντχ γρόνων τὴν μνήμην αὐτοῦ φυ- 
λαγθήσεσθαι. Καὶ ταῦτκ νῦν ἀπαυθαδιάτεται ὁ μετ 
ὀλίγχ πρὸς τοὺς ἀκροωμένους διαθρυπτόµενος ὡς 


C τύφου πα»τὸς ἀμελῶ,, obtuol λέγων τοῖς ἓν τῷ ἐρά- 


ματι δικασταῖς. 

ΕΥΝ. Πρὸς δὲ τούτοις μηδὲ ἦμτν χαλεπαίνειν, εἷς 
τύφου μὲν ἀμελήσαντες καὶ φόδου, τῆς δὲ παραυ» 
τίκα χάριτος καὶ ἀσφαχλείας τὴν ὑπὲρ τῶν µελλόν- 
των ἄδειαν προτιµήσαντες, xai πάσης ἐπιχείου «a- 
κοπαθείας θ2νάτου τε προσχαίρου φοδερωτέραν τὴν 
γατὰ τῶν ἀσεθῶν ὠρισμένην ἀπειλην εἶναι χρίναν- 
τες; παντὺς ἐπικαλύμματος Ἱυμνὴν ἐκτιθέμεθα τὴν 
ἀλήθειαν. 

ΒΑΣ. Ποίας ἀλαζονείας ὑπερθολῆν ὁ χόµπος οὔ- 
τος τῶν λόγων οὐχ ὑπεραει; Καὶ πρόσεστι τῇ 
εἰρωνείᾳ καὶ ὕδρις κατὰ τῶν δικαζόντων * εἴπερ τῷ 


bona ere ferant, vix possunt quin succenseant p πρὸς τὰ xaÀà ὀυσγερῶς ἔχειν µολις κατέχονται qa- 


viro,qui negligit fastam ac tumorem; qui spectan- 
tem ad futurasecuritalem presenti sua securitati 
anteponil;qui futurum supplicium morte tempora- 
li horribilius judicat.Quid putem hoc sibi vult? Ne, 
viri, auccensealis mihi, qui ad ipsum virtutis api- 


TT) Reg. tertius συνάψαντας. 

(78) Reg.quartus κρινοῖμεν : quo in codice legi- 
tur quidem περινοὶας : sed ita tamen,ut vera lectio 
ἐπινοίας in ora libri addita sit. 

(79) Editi xz! ὕστερον, Codices non pauci εἰς 
ὕστερον, 

(80) Horum verborum ea est sententia : Euno- 
mius in suos judices contumeliosus est, cum de eis 
ita loquatur quasires laudandas animo iniquo ferre 


λεπαίνοντες ἀμελοῦντι μὲν αὐθαξείας xal τύφο (80). 
τῆς δὲ ἐν τῷ παρόντι ἀσφαλείας τὴν ὑπὲρ τῶν µελ- 
λόντων ἄδειαν προνιμῶντι, καὶ τοῦ προσκαίρου θα- 
νάτου φοθερωτέραν κρίνοντι τὴν εἷς ὕστερν (81) 


κόλασιν. Τοῦτο δέ ἐστι τί; ΜΗ χαλεπαίνετέ µοι, ὦ 


potuissent. Mihi inquit, ne succenseatis, quod fa- 
stum ac tumorem neglexerim,etc. Nemo enim non 
videt Eunomium, si bene, ut par erat, de suis ju- 
dicibus existimasset, nunquam verbis ita injurio- 
sis usurum fuisse. 

(81) Libri veteres εἷς ὕστερον. Abest εἷς 8 Vulga- 
tis. Hoc ipso in loco edili Τοῦτο δέ ἐστι τοιοῦτον. 
Τίς (sic) μὴ χαλο malvevs.. Antiqui tres libri ut in 
contextu. 


L 


509 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. T. 


510 


ἄνδρες, πρὸς αὐτὸ τὸ ἀκρότατον τῆς ἀρετῆς ἀνελ- A cum ascendi,qui transcendi terrena,ac couversa- 


θόντι, καὶ ὑπερθάνει μὲν τὰ γήϊνα, πᾶσαν δὲ τὴν 
πολιτείαν εἷς οὐρανὸν µεταθέντι, Κχινὸς οὔτος ἁἆλα- 
ζονείας τρόπος. AU ov γὰρ ἀμελεῖν προαποιεῖται τοῦ 
τύφου, πρὸς vh) ἑσχάτην φυσίωσιν ἑαυτὸν ὑπεραί- 
ge. El γὰρ ἐφ᾽ οἷς ἐνβείκνυται συγγνώµης ἀξίως 
πράασειν, τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας ἑστὶ τὰ χεφά- 
λαια, εἰχάζειν ἀφίησιν Όποτόν τινα αὐτὸν iv τοῖς 
κατωρθωμµένεις ἡγεῖσθαι προσηχκε. Ταῦτα μὲν οὖν 
ὡσανεὶ χσρακτηρα τῆς ὕλης αὐτῆς πιοαιρέσεως 
ἔχοντα, πολλὼν ἀποσιωπηθέντων, ἱκανῶς εἴρηται, 
ἵνα δι dw μὲν ἐψεύσατο, τὸν πατέρα τοῦ ψεύδους 
iv αὐτῷ λαλοῦντα γνωρίσωμεν ' ba δὲ τών ἆλαζο- 
νευµάτων τἶνι συγκατακέχριται διδαχθῶμεν, σαφῶς 
τοῦ ᾽Αποστόλου λέγοντος τὸν τυφωθέντα tiq χρῖμα 


tionem oinnem in celum transtuli Novus hic est 
arrogantize modus. uibus namque negligerese fas- 
tum simulat, iisdem se ipse ad summum animi tu- 
morem effert. Nam si quibus ostendit venia esse 
digna quie gerit, ea. evangelicae vitae capita sunt ; 
conjeclare sinit,qualem se in reliquis praeclare ge- 
stis haberi conveniat. Et quidem hzc quibus totus 
illius animus quasi exprimitur, multis silentio pra- 
teritis,abunde memorata sunt; ut per ea quz men- 
titus est, patrem mendacii in eo locutum cognosca- 
mus 96, discamusque ex ejus arrogantia,quocum sit 
condemnatus; cum aperte dicat Apostolus 57,fastu 
tumidum iu diaboli judicium incidere.Jam tandem 
ad redarguendam impietatem accedamus. 


ἐμπίπττιν τοῦ Ouz5dÀoU * ἐπ᾽ αὐτοὺς δὲ λοιπὸν τοὺς EAEvy 00€ της ἀσεθείας ἔλθωμεν, 
4. Πίστιν ἐκτίθεται πρῶτον ἕξ ἁπλῶν καὶ ἀδιορ — 4.Fidem proponit primum ex simplicibus ac va- 
ορίστων λέξεων συγκειµένην, dj ἐχρήσαντο xxl τι- — gis vocibus compositam, qua quidam ex Patribus 


νες (82) τῶν Πατέρων, οὐχὶ πρὺς ζητήσεις ὑποχει- 
µένας ἀποτεινόμενοι, ἀλλ ἁπλῶς οὕτως io ἑαυ- 
τῶν (89) tv ἁπλότητι καρδίας διαλεγόµενοι. Ei τε 
καὶ (84) ᾿Αρειος ὥς qaot, σοφιζόµενος τὸν ᾿Αλέ- 
ξανδρον, ταύτην αὐτῷ προετείνατο (axi γὰρ τοῦτο 
λέγουσιν), &ÀÀ! ὁμοῦ μὲν ταύτην ὡς ὁμολονοῦταν τῇ 
ἑαυτοῦ γνώμη προΐσχεται διὰ δύο προφάσεις * μίαν 
μὲν, ὥστε τὴν τῆς Χαινοτομίας ὑπόνοιαν ἐκφυγεῖν, 
bv τῷ τὴν τῶν Πατέρων πίστιν ὡς ὀρθῶς ἔχουσαν 
ἀποδέχεσθαι ΄ ἑτέραν δὲ, τοῦ πάντας ἀπροοράτως 
ταῖς πάγαις αὐτοῦ τῶν σοφισµάτων περιπεσεῖν τῇ 
ἁπλότητι τῶν µῥημάτων τούτων καταπιστεύσαντας. 
ὈὈμοῦ ὃξ κἀκεῖνο συνεῖδεν (B5), ὅτι καὶ την ἑχυτοῦ 
γνώμην εὐπροσώπως αὐτῷ παβεισαγαγεῖν ὑπάρξει, 
ἐξηγουμένῳ ὅπθεν τὰ τῶν Πατέρων, καὶ μάλιστα 
μὲν λήσασθαι ἀσεθῶν ' εἰ δ᾽ ἄρα xai φωραθείη, 
ἀναίτιος εἶναι δόξειν, ὡς οὐδὲν οἴκοθεν οὐδὲ παρ 
ἑαυτοῦ τι λέγων, ἀλλ) ἀλλοτρίας γενόμενος διανοίας 
ἐξηγητύς,. Ἐν d δὴ καὶ γελοιότατόν τι παθὼν οὖκ 
ἐπήσθετο. ᾿Επαινέσας γὰρ αὐτὴν (860) πολλὰ xz 
μεγάλα, μικρὺν ὑποθὰς, τοῖς αἰσχίστοις πάλιν ὀνεί- 
δεσι περιθάλλει, "AAA ἵνα σαφέστερον ὁ λέγω γέ- 
νηται͵ κατὰ µέρη τὸν λόγον διελόµενος ἐξετάσω. Kal 
πρῶτόν γε τὴν (87) πἰστν ἂν προτείνεται χαταµά- 
θωµεν, αὐτὰς τὰς Ἐκείνου φωνὰς παραθέµενοι. 

EYN. Tiv δὲ κχρατοῦσαν, φησὶν, ἄνωθεν παρὰ 
τῶν Πατέρων εὑσεδῃη παράδοσιν, ὥσπερ τινὰ γνώ- 


usi sunt,ad propositas questiones non attenti,sed 
simpliciter sic a seipsis iu simplicitate cordis dis- 
serenles. Quanquam autem Arius, ut aiunt, hanc 
Alexandro obtulit, ipsum 219 decipiens (nam et 
hoc dicunt), nihilominus tamen eamdem tanquam 
su: ipsiussententie consentaneam profert propter 
duas causas : primum quidem,ut innovandi effu- 
giat suspicionem, cum Patrum fidem tanquam re- 
ctam suscipiat : alterai, ut omnes,verborum ho- 
rum simplicitati adhibita fide, incaute in sophis- 
matum ipsius laqueos incidant. Simul autem etiam 
illud intellexit, se et suam ipsius sententiam spes 
ciosa quadam ratione obiter induclurum, si videli- 
cet dicta Patrum exponeret, et maXime impietatem 
occullurum.Quod si forte deprehenderetur,putavit 
fore, ut extra culpam esse videretur, quod non e 
suo,neque a se quidquam diceret,sed aliene sen- 
tenti: esset interpres.Qua in re admisisse se quid- 
damrisu dignissimum non animadverlit. Postquam 
enim multis ac summis laudibus extulit fidem Pa- 
trum,eam probris fcedissimis afficit.Sed,ut clarius 
fiat quod dico, librum in partes divisum expen-. 
dam. Et primum quidem quam proponit fidem, 
ipsis iilius verhis appositis, consideremus. 


EuN. At, inquit,traditionem piam quz ab initio 
apud Patres obiinuit, velut amussim ac regulam 


µονα καὶ κανόνα προεκθέµενοι, dxpióst τούτῷ χρη” pquamdam premittentes, hac accurata judicandi 


σώμεθα (88) κριτηρίἰῳ πρὸς τὴν τῶν λεγομένων ἐπί- 
κρισιν. 
58 Joan. viu, 44. 97 I Tim. πι, 6. 


(82) Editi ἐχρήσαντο καί τινες, Vocula xai in 
mss, non invenitur. Prxclara sententia, dignaque 
Basilio Magno.Quotiescunque igitur haeretici pro- 
ferunt Patrum testimonia,que sibi favere videan- 
tur,si testimonia illa petita sinl ex peregrinis qui- 
busdam locis, in quibus Patres de aliqua re non 
consulto, sed fortuito obiterque loquantur, toties 
egregia illa Basilii sententia debet adhiberi. 

(83) 'Eo' ἑαυτών, sponte nalura, hoc est, primo 
mentis impetu,id quod agitur quasi non cogitan- 


H 


tes. 


ratione utamur, ut de iis que referentur senten- 
tiam feramus. | 


(84) Editi ei δὲ καί. Libri veteres εἴτε καὶ. Atha- 
nasius lib. De syn. refert quandam Arii ad Ale- 
xandram epistolam,in qua impius ille fidei profes- 


sionem ediderat.Lege Epiph.hzr. Lxix,n. 7 et 8. ——— 


(85) Reg. tertius γἀκεῖνο σονιδεῖν, 

(86) Αὐτήν, hoc est, πίστιν τῶν Πατέρων, fidem 
Patrum, de qua aliquanto ante. 

(87) Reg. tertius cum Colb. πίστιν fv. Ἐκτίθεται, — 
fidem quam exponit. | 

(88) Editi χρησόμεθα. ΑΔ mss. plerique omnes 
yenoops0a, 


{4 


S. BASILII MAGNI 


512 


Bas. His subjungit Patrum fidem, hoc modo se A ΒΑΣ. Τούτοις ἐπάγει τὴν πίςτιν ἴχουσαν οὔ- 


babentem. 

Euw. Credimus in unum Deum, Patrem omni- 
potentem, ex quo omnia : eL in unum unigenitum 
Filium Dei, Deum Verbum,Dominum nostrum Je- 
sum Christum,per quem omnia : et in unum Spi- 
ritum sanctum, paracletum. 

Bas. Deinde statim adjungit. 

Ευκ. Simplicior igitur et commanis fides om- 
nium, qui aut videri aut esse Christiani cupiunt, 
ut compendio ac summatim dicam, hsec est. 


Bas.Eqoidem de eorum que retulit contrarietate, 
et de impudenti dictorum inler se repugnautia 
paalo post loquemur. Illud tamen prius in memo- 
riam reduserimus, hunc illum esse, qui superius 
valde arroganter pollicitus est nobis, se veritatem 
velamine omni nudam propositurum. Hic igitur 
scriptum est:Credimus ingenerationem esse essen- 
tiam Dei universorum : aut, credimus Unigenitum 
essentia dissimilem esse Patri.Nam hsec scripsis- 
set,si,quemadmodum pollicitus erat, doloso nullo 
velamine opinionem suam obumbrasset. Sed,opi- 
nor,insidiusa oratione ubique adhibita,sua reticet. 
ut ne aures inossuetas personaus,sibi ipse adimat 
fldem,et snam sententiam receptu diflicilem red- 
dat:contra proponit Patrum fidem quse, utpote ver- 


τως. 

EYN, Πιστεύοµεν εἷς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοχρά- | 
τορε, ἐξ οὔ τὰ πάντα * καὶ εἰς ἕνα μονόγενη ὰὸν τοῦ 
θεοῦ, θεὸν Λόγον, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, 
δι οὗ τὰ mávex ^ xal el iv. Πνεῦμα ἅγιον (89), τὸ 
πχράκλητον. 

ΒΑΣ. Εἶτα εὖθὺς Ἰπισυνάπτει. 

EYN. 'H piv οὖν (90) ἁπλουστέρα πίστις αἱ κοι- 
và πάντων, ὅσοις τὸ δοκεῖν fj τὸ εἶναι Χριστιανοῖς 
επιμελὲς, ὡς iv ἐπιδρομῇῃ κεφαλαιωδέστερον Εἰπεῖν, 
αὗτη, 

ΒΑΣ. Περὶ μὲν οὖν τής ἐν οἷς εἶπεν ἐναντιότητος 
καὶ τῆς ἀναισχύντου μάχης τῶν εἰρημένων πρὸς ἆλ- 

Β ληλα μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν (91). Ἐκεῖνο δὲ πρὀ- 
τερον ἑαυτοὺς ὑπομνήσωμεν, ὅτι οὐτός ἐστιν ὁ ἐν τοῖς 
ἄνω λόνοις πἀνυ σοθαρῶς ἡμιν ἰπαγγελλόμενος γν- 
μνην παντὸς προχαλύμματος ἐκθήσεσθαι τὴν ἁλή- 
θειαν. ᾿Ενταῦθα τοίνυν (09) πο γέγραπται * Πιστεύο-] 
μεν τὴν ἁγεννησίαν οὐσίαν εἶναι τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων, 
ἢ, πιστεύοµεν ἀνόμοιιν κατὰ τὴν οὐσίαν εἶναι τὸν 
Movoycvi, τῷ Πατρί. Ταῦτα γὰρ ἔγγραφεν ἂν, εἴπιρ, 
ἃς ὑπέσχετο, μηδενὶ παραπετάσρατι δολερῷ τὸ ἑαυ- 
τοῦ φρόνημα συνεσκίαζεν, λλ’, οἶμαι, πᾶσιν kxt- 
θούλως τοῖς λόγοις χρώμενος, τὰ piv xao ἑαυτοῦ 
σιωπᾷ, ἵνα μὴ ἀγυμνάστοις ταῖς ἀχοκῖς προσβάλλων 
ἀπίθανον ἑαυτὸν (93) xal δυσπαράδεκτον καταστήσῃ ΄ 


bis indifferentibus constans, nihil quidquam quod c τὴν δὲ τῶν Πατέρων πίστιν προθάλλεται, fj διὰ τὴν 


toti orationis ejus 915 construetioni repugnaret, 
exhibitura esset,quseque cum hac facile consenti- 
ret,si in expositionis modum ad ea que prius dicta 
essentsermonem traduceret.Quod autem hsec vera 
sint,binc liquet.Nam simul ut Patrum fldem pro- 
posuit, statim transilit ad expositionem, tum alio 
obtentu, tum quod ea ad crimen dilueudum haud- 
qusquam sufficeret. Quid est igitur quod ipsam 
proposueris, nec statim ad eos sermones devene- 
ris, qui et sinceritatem haberent, et a criminibus 
eximere te possent? Nuncautem eam proponit ceu 
tutam judicandi regulam:rursus vero eamdem cor- 
rigit velut nihil sani complectentem. Hoc porro 
perspectum ac notum est omnibus,quod opinioni 


(89) Reg. tertius καὶ eic τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 

(90) Editi 'Hyav οὖν ἀπλουστέρα xai. χοινὴ πίστις 
πάντων. Át mss. ut in coutextu. 

(91) Colb. Ai£op.sv. Reg. tertius λέξωµεν. " Exetvo 
δὲ πρῶτον. 

(92) Respicit Basilius ad aliquam fidei formulam 
heereticorum : quam confessus fuisset Eunomius 9 
se adoptatam esse,si sincere ac sine fuco loqui το” 
luisset. Interpres, Credimus tnnascibiliutatem esse 
Dei omnium essentium.Sed ἀγεννησία non est íin- 
nascibilitas, sed éngeneratio : quam nature do- 
tem qui possidet, natura gigni non potest. — 

(93) Reg. secundus προσθάλλων τὴν ἀσέθειαν, 
ἀπίθανον ἑαυτόν, ne auribus inasswetis «mpielatem 
ingerens,sibi ipse detrahat fidem,etc. Alii mss. et 
Iti ut in contextu, nisi quod in editis legatur 

Uv, 
(98) Edili οὐκέτι ἐναντίωμα. AU mss. plerique 
omnes ita ut edidimns. 


µασότητα τῶν ἐν αὐτῇ ῥημάτων οὔτε τι ἑναντίω- 
pz (94) πρὸς τὴν ὅλην τοῦ λόχου αὐτῷ (95) κατα- 
σχευὴν παρέξειν ἔμελλε, xxl ἀκολουθήσειν ῥᾳδίως iv 
ἐξηγήσεως εἴδει µετάγοντι tov λόγον ἓφ᾽ ἃ προᾗρη- 
ται (96). "Qc δὲ ἀληθῆ ταῦτα, ὀΏλον αὐτοθεν, "Exfi- 
µενος yàp αὐτὴν, εὐθὺς ἐπιπηδᾷ τῇ ἐξηγήσει, προ- 
φάτει χρώµμενος ἄλλῃ τέ τινι, καὶ ὅτι οὖκ ἔξαρχεῖ 
πρὸς τὴν διάλυσιν τοῦ ἐγκλήματος, Τίνος οὖν ἕνεχεν 
αὐτὴν προεθάλου, ἀλλ’ οὐκ εὖθὺς ἐπ᾽ ἐχείνους ἦλθες 
τοὺς λόγους, oi καὶ τὸ ἀκριθὲς εἶχον, xal ἑξαιρεῖσθαί 
σε τῶν ἐγ«λημάτων ἔμελλον ; Νῦν δὲ προστείνεται μὲν 
ὡς ἀσφαλὲς χριτήριον, διορθδῦται δὲ πάλιν, ὡς οὐδὲν 
ὑγιὲς ἔχουσαν. Τοῦτο δὲ παντὶ γνώριµον, ὅτι, ὥσπερ 
ἀγκίστρῳ πρὸς θάνατοῖ ἕλκοντι, τῷ ἑαυτοῦ φρονή- 


D (98) Veteres aliquot libri αὐτῷ τοῦ Aóyov, inverso 
ordine. Illud, καὶ ἀκολουθήσειν, quod statim sequi- 
tur, videtur sic accipi debere : Rursus proponit 
fidem, qui facile cum suis verbis consentiat. 

(96) ditio utraque cum tribus mss. i' à κροεί- 

gnat, ad ea qua dicla sunt, Reg. tertius et Colb. 

ἐφ᾽ ἃ προβρηται, ad ea qua ei libent, optime. Reg. 
quartus utramque lectionem profert, primam in 

.contextu, alteram in ora libri. Haud procul Colb. 

cum, altero ms. προ θόλω. Editi προιθόλλον Subin. 
e Reg. quartus χριτήριον, ἐπιδιερθοῦται. — "Eo! 

d reviionea. Totus hic loeus sic videtur reddo. 

us : Proponit Patrum fidem, que, utpote verbis 
indifferentibus constans ,nihil quod toti illius 
oralionís consiructioni repugnet,exhibitura erat, 
eumque facile secutura. si sermonem sub. expo- 
sitionis specie ad ea, que intendi, € erret. 

Hoc autem vera esse sua. sponte liquet. ΜΑ, 











913 


ADVERSUS EUNOMIUM LiB. I. 


544 


ματι τὸ ὑπλοῦν τῆς πίστεως (9T) oidv τι δέλεαρ, πε- A suc velut hamo ad mortem trohenti simplicitatem 


ριθάλλει, ἵνα τῷ φχινομένῳ ἐπιδραμόντες οἱ ἀπειρό- 
τεροι, ἀφυλάκτω; τῷ xxx τῆς ἀσεθίας περιπαρῶ» 
ew, Ως ἂν δὲ μὴ ὀόξειεν ἄνευ ἀνάγκης vf, ἐπιδιορ- 
θώσει τῆς πίστεως ἐγχειρεῖν Ὦν αὐτὸς ἀπεσέμνυνε 
ταῖς ὑπερθολαῖς τῶν ἑπαίνων, ταύτην, ὥσπερ ἔπιλα- 
θόµενος (98) τῶε ἑαυτοῦ λόγων, σχέψασθε πῶς δια- 
οὖρει. 

ΕΥΝ. Ἡ μὲν οὖν ἁπλουστέρα καὶ κοενή πάντων 
πίστις ὅσοις τὸ δοκεῖν ἢ τὸ εἶναι Χριστιανοῖς ἔπιμε- 
λὲς, ὡς kv ἐπιδρομῃ χεφαλαιωδέστερον εἰπεῖν, αὕτη, 

ΒΑΣ. Εἰπέ uot, ἡ εὐσεθὴς τῶν Πατέρων παραδοσις, 
καὶ ὁ xav, ὡς αὐτὸς ὠνόμασας, xxl ὁ γνώµων, καὶ 
τὸ ἀσφαλὲς (00) αριτήριον, νῦν ὄργανον ἀπάτης, xai 
τέχνη σχηματισμοῦ, καὶ τὰ τοιαῦτα πάλιν προσαγο- 
ῥεύεται (1) ; El γὰρ οὐχ) τοῖς ὄντως οὖσι Χριστ.ανοῖς 
ἐφαρμόζει, ἀλλὰ τοῖς τω δοκεῖν πρὸ τοῦ εἶναι τετιµη- 
κόσι, τί ἄλλο περὶ αὐτῆς ὑπυλχμθάνειν fj ταῦτα προσ: 
χε ; Tí ἂν οὖν, p ΄ παντελὼς παραπχίων, τὸν κα” 
νόνα τοῦ εὐθέως τοῖς τὴν ψυχὴν ἑνδιαστρόφοις ἁρμό- 
ζειν εἴποι, xai τὸν γνώμονα τῆς ἀληθείας τοὶς ἐχθροῖς 
τῆς ἀληθείκς Οἱ γὰρ τὸ ὀνομάζεσθει ἉΧριστιανοὶ 
πρὸ του ἀληθῶς εἶναι τετιµηκότες, ἐπὶ τῇ τῶν πολ» 
λῶν irata (2) τὺν σχηματισμὸν τοῦτον ὑποδυόμενοι, 
πὀῤῥω πάσης εὐθύτητος xai ἀληθείας sloiv, Οὔτε 
οὖν διεστραμμένον κατετθυνθώσεται, ὡς τοῦ Ἔκαλη- 
σιαστικοῦ λόγος, οὔτε τὰ τῆς ἀληθείας κριτήρια τοῖς 
τὸ ψεῦδος χατὰ τὸν βίον ἠρημένοις ἁρμόσει, ὅπερ 
τούτῳ δοκετ. 


fidei ceu escam quamdam circumdat, ut imperitoi- 
res ad id quod apparet festinantes, incaute impie- 
tatis scelere transfigantur. Sed ne videatur citra 
necessitatem emendationem fidei aggredi, quam 
ipse summis laudibus extulit, videte quomodo ei 
quasi verborum suorum oblitus detrahat. 


Ευν. Simplicior igitur el eommunis fides om- 
nium, qui aut videri, aut esse Christiani cupiunt, 
ut compendio ac summatim dicam, h&c est. 

Pas. Dic mihi, pia Patrum traditio regulaque, 
uti ipse nominastl, et amussis, tutaque jndicandi 
ralio, nune rursus instrumentum fraudis, et ars 
simulandi, et alia id genus appellatur ? Etenim sj 


B eos qui vere Christiani sunt nequaquam decet, at 


iis tamen qui videri quam esse malunt. quid aliud 
de ea quam talia sentire couvenit? Quis igitur, nisi 
demens omnino sit, dixerit regulam recti iis qui 
animo perverso sunt convenire,aut veritatis amus- 
sim,iis qui veritatis sunt inimici? Qui enim vocari 
Christiani quam vere esse maluerunt,simulationem 
hanc ad multos deciptendos induentes, procul ab 
omni rectitudine ac veritate absunt. Neque igitur 
distortum dirigetur, velut Ecclesiastes dixit 56 : 
neque veritatis judicia iis qui in vita mendaciom 
amplexati sunt, convenient : quod quidem huic 
videtur. 


5. ᾽Αλλὰ δν ἃς εἶπον αἰτίας εἷς οὕτω προδήλουςρ 5. Verum ob eas quas retuli causas tam aperte 


ἑναντιύτητας ὑπενέχθη, ἵνα οἷς μὲν ἔπαινε; τὴν ml- 
στιν κοινωνεῖν τοῖς Παταάσι τῆς εὐσεδείας δόξῃ, οἷς δὲ 
. λαμθάνεται πᾶλιν αὐτῆς, τὴν ὁδὸν (3) ἑαυτῷ πρὸς τὴν 
ἐξήγησιν ὑπανοίξῃ. Διὰ τοῦτο τὴν αὐτὴν xal κανόνα 
λέχει, καὶ προσθήκης φἹσὶν ἀκριθεστέρας δεῖσθαι 
Τοῦτο δὲ αὐτὸ (4) xol τῆς ἐσχάτης ἀμαθείας σημεῖον 
ἔστω, εἴ ttp καὶ τοῦτο φίλον παρειετάζειν. 'O γάρ τοι 
πανὼν, ὦ σοφώτατε, xai ὁ γνώμων, ἕως ἂν μηδὲν 
ἐνδέῃ τοῦ κανὼν εἶναι καὶ γνώµων, οὐδεμίαν προσ- 
ἠήπην sl; ἀκρίδειαν ἐπιδέχεται, Κατὰ γὰρ τὸ ἑλλεῖ- 
xov πρόσθεσις. ᾿Ατελεῖς δέ ὑπάρχοντες, οὐδὲ τῶν 
προσηγοριῶν τούτων ὑγιῶς ἂν ἔτι τυγχάνοιεν. Καὶ 
ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. ἤδη δὲ καὶ οὓς ἐκτίθεται 
περὶ θεοῦ λόγους ἐπισκεψώμεθ1. 

EYN, El, τοίνυν, φησὶ, Χατὰ τε φυσικὴν ἔννοιαν 
καὶ κατὰ τὴν τῶν Πατέρων διδασκαλίαν ἡμῖν ὠμολό- 
γηται θεὸς, µήτε παρ᾽ ἑαυτοῦ μήτε παρ ἑτέρου γε. 
νόµενος. ᾿Εχάτερον γὰρ αὐτῶν ἐἑπίσης ἀδύνατον, 

58 Eccle. 1, 15. 


(97) Editio utraque cum Reg. quinto τὸ ἁπλοῦν 
τῆς ἐπιτάσιως' unde Cornarius : stmplicitatem in- 
crebrescentis orationis. At Colb. et sex alii mss. 
τὸ ἁπλοῦν τῆς πίστεως. simplicitatem fidei... 

(08) Editi ἐπιλανθανόμενος. Veteres duo libri ἐπι- 
λαθόμενος. 

(99, Cedex unus χαὶ τὸ ἀσφαλέστατον Mox Reg. 
tertius νῦν ὄργανα. 

(Enn προσαχορεύονται. Αἱ  T8S. προσαγορεύε- 
ται. Nota ineerrogationis hic invenitur in multis 
mss. Statim editi περὶ αὐτοῦ ὑπολαμθάνειν. Libri 


PATROL. Ga. XXIX. 


secum pugnat, ut dum laudat fidem, pietatis Pa- 
trum parüiceps esse videatur : dum vero ipsam 
rursuscrimiminatur, viam sibi aperiat ad expositio- 
nem.Quapropter eamdem et regulam appellat,ait- 
que eam additamento accuratiore indigere. Hoc 
ipsum autem etiam extremze ignorautie signum 
fuerit, si cui id quoque disquirere libuerit. Regula 
enim et amussis, o sapientissime, quandiu nihil 
defuerit quominus regula sint οἱ 344 amussis, 
accessionem nullam ad integritatem admittunt. Fit 
enim accessio ob defectum. Quod εἰ imperfecte 
fuerunt, ne has quidem appellationes jam recte ac- 
ceperint.Sed de his satis. Jam vero etiam quos de 
Deo profert sermones consideremus. 

Euw. Nos igitur,inquit, unum Deom et juxta na- 
turalem notionem et juxta Patrum doctrinam con- 
filemur, neque a seipso, neque ab alio faetum. 
Nam utrumque horum ex sequo fieri non potest, 


antiqui Wa αὐτῆς 0. 

(2) Colb. cum Reg. tertio ἐπὶ τὴν ἀπάτην. Locum 
Ecclesiaste sic expressere LXX : Διεστραμμένον οὐ 
δυνήσετ{ι ἐπικοσμηθηναι,  Perversum. non. poterit 
adornari. Vulg. Perversi difficile corriguntur. 

(3) Editi, δι dc εἴπομεν... αὑτης 600v. Codices 
melioris ποία ut in contextu. 

(4) Editi Τοῦτο δὲ αὐτοῦ. Antiqui duo libri τοῦτ» 
δὲ αὐτὸ Alii duo τοῦτ» δὲ αὐτφ. Quod aliquando post 
legitur, ᾽Ατελεῖς δὲ ὑπάρχοντες, rFeferit debet ad 
voces ὁ «avà», ὁ γνώµων, 


l7 


515 


S. BASILII MAGNI 


Su 


cum revera id quod facit, prius esse oporteat eo quod Α ἐπειδή γε δεῖ κατὰ ἀλήθειαν τυ ποιοῦν τοῦ Ὑινομένω 


fit ; et id quod fit, posterius eo quod facit. Neque 
veroquidquam seipso priusaul posteriuaesse po- 
test, neque aliud quidquam ante Deom. Enimvero 
illud pre posteriore dignitatem baberet deitatis. 


Bas. Quorsum igitur totam hanc ejus apposui 
dictionem? Ut conspicua fiat viri vana loquacitas, 
qua per totum librum utitur. Elsi enim ille ipse 
dixit evidens esse communibus omnium intelligen- 
tiis, Deom esse ingenitum, hoc tamen nobisnititur 
commonstrare. Unde simile quiddam facit, ac si 
quis clara in meridie sanisoculis praeditos homines 
docere ratione velit,solem celestium omnium stel- 
larum esse lucidissimum. Quod si deridetur qui ea 


προὐπάρχειν, καὶ τὸ ποιούμενον τοῦ ποιυυντος εἶναι 
δεύτερον, Μήτε δὲ αὐτὸ ἑχυτοῦ πρότερον f ὕστερο 
εἶναι δύνασθαι, μήτε ἕτερόν τι πρὸ τοῦ θεοῦ. B m 
ἂν ἐκεῖνο πρὸ νοῦ δευτέρου τὸ τῆς θεότητος ἔσο 
ἀτίωμα. 

ΒΑΣ. Τίνος οὖν ἕνεκεν (D) πᾶσαν αὐτοῦ mk 
παρεθέµην τὴν λέξιν; "Ίνα καταφανὴς à ἀδολεσχί: 
τοῦ ἀνδρὸς, f| (pntat παρὰ πάντα τὸν λόγον, γένησα, 
Εἰπὼν γὰρ αὐτὺς [ναργὲς ὑπαρχειν ταῖς χοϊνεῖς 
πάντων ἐννοίχις τὸ εἶναι θεὸν ἀγάννητον (0), à 
δείξεις τούτου χοµίζειν ημῖν ἐπιχειρεῖ, παραπλήσιο 
ποιῶν, ὥσπερ ἂν εἴ τις iv σταθερᾷ μεσημδρί τὸκ 
ἑῤῥωμένους τὰς ὄψεις λόγῳ διδάσκειν βούλοιτο φτνέ- 
τατον εἶναι τῶ» κατ odox;by ἀστέρων τὸν ἥλιον, E 


qua sensibus nola sunt, ratione ostendit : qui res Β δὲ 6 τὰ τῇ αἰσθήσει γνώριµα λόγῳ' δεικνὺς καταχέλι- 


ex commnnibus notionibus confessas docet, nonne 
amentie ejusdem futurus est reus? Hac enim pro- 
fecto longe certiora sunt equis rerum sstimatori- 
bus, quam qu& cadunt sub oculos.Et vero si quis 
esset qui in hancveritatem impudenter inveheretur, 
et eum qui ingenitus est, auta seipso, aut ab altero 
genitum esse contenderet, haic ista verborum va- 
nitas veniam aliquam fortasse obtineze posset : sin 
autem nullua ad hnnc usque diem, nec eorum 
qui alieni sunt a nostra doctrina, nec eorum qui 
ex ipsa Ecclesia exiere,contra veritatem insurrexe- 
runt, eo devenit stupidi:atis, ut deingeniti ingene- 
ratione dubitaret : quid ei lucri ex his verbis acce- 


dat, haud intelligo. Num vere Aristotelis aut Chry- ς 


sippi syllogismis opus nobis erat, ut disceremus 
eum qui ingenitus est, neque a seipso, ueque ab 
altero genitum fuisse : et eumdem seipso nec anti. 
quiorem,nec juniorem esse? Quid igitur sibi volunt 
hec ejus verba? Videtur mihi &e inter suos secla- 
tores jactare, tanquam prudens quispiam ac egre- 
gia mente praeditus, qui cum acutus sit in absurdis 
prospiciendis, in hoc quod deprehendit dissol- 
vendo acutior est, ob idque in verborum versu- 
tia gloriari, et conari subtiliter et argute illud 
demonstrare, quod is qui ingenitus est, nec a 
seipso, nec ab alio genitus sit. Deinde vero ne 
hic quidem artis suce obliviscitur: sed rebus con- 
fessis immorans,quasi elementa qnaedam sibi ipse 
ad eam qua sequitur doctrinam interserit. lllud 
enim non oliose dixit, quod oporteat id quod facit 
revera prius esse eo quod efficitur : sed ut in insti- 
tuendisdeFilio sermonibus,in antecessum conces- 
sum habeat 9435 Filium postea factum Patri ac- 
cessisse, siquidem id quod facit, eo qnod flt anti- 
quius est : ilem ut hoctanquam inde consequens 
colligat Filium scilicet ex non exstantibus factum 


(5) Veteres duo libri τίνος évexa, Mox in iisdem 
m83. vox ταύτην deest. 

(6) Editi θεὸν ἀγένετον, Deum non factum,Deum 
non natum. At mss. θεὸν ἀγέννητον, Deum non. ge- 
nitum, Deum generationis expertem. 

(7) Editi et Reg. secundus &yévvnxov.,.. γεγεννῆ- 
σθαι Alii tres mss, ἀγένητον,., γεγενήσθαι, Exarati 
manu libri, cum hse voces occurrunt, solent inter 


στος, ὁ τὰ ταῖς xovate προλήψεσιν ὡὠμολογημέν: h- 
δάσκων πῶς οὐχὶ τῆς ἴσης παρανοἰας ὑπεύθυνος ; 
Πολλῷ yàp δήπου ταῦτα τῶκ διὰ τῆς ὄψεως φαιννμί- 
wov τοῖς σωφρονοῦὺσι πιστότερα. El μὲν οὖν ἂν τις ὁ 
X112 τῆς ἀληθείας ταύτης ἀναισχυντῶν, καὶ τὸν ἁγίν- 
νητον fj παρ) ἑαυτοῦ ^4 παρ ἑτέρου γεγεννησῆαι (7) 
διατεινόµανος, εἶχεν ἄν τινα τοχὺν συγγνώµην ἡ ur 
ταιάτης τῶν λεγομένων εἰ δὲ οὐδεὶς μέχοι σήμερον 
οὔτε τῶν ἔξω τοῦ λόγου τοῦ καθ) ἡμᾶς. οὔτε τῶν & 
υότης tf» Εκκλησίας Ἑπαναστάντων τῇ ἀληθείᾳ, ες 
τοσοῦτον ἆλθεν ἀποπληξίας, [ὥστε διαμφισθηττῖ! 8j 
περὶ τῆς ἀγεννησίας τοῦ ἀἁγεννήτου τί xiph« ἐκ 
τῶν λόγων τούτων, οὐ σονορῶ. "H τῶν ᾿Αριστοτέλοκ 
ὄντως ἡμῖν xal Χρυσίππου συλλογισμῶν ἔδει xx 
vb μαθεῖν, ὅτι 5. ἀγέννητος οὗ γὙεγέννηται (9), oou 
αὐτὸς ὑφ᾿ ἑαυτοῦ, οὔτε ὑφ᾿ ἑτέρου ; καὶ οὔτε πρεσού- 
τερος, οὔτε νεωτερος αὐτός ἔστιν ἑαυτοῦ ; Ti oov αὖτψ 
ταῦτα βούλεται ; Δοκεῖ qot ὁμοῦ μὲν τοῖς ἀκολούθοις 
ἐγχαλλωπίζεσθαι, ὡς δῆ πυχνός τις καὶ περιττὸς τὴν 
διάνοιαν, καὶ ὀξὺς μὲν ὑπιδέσθχι τὸ ἄτοπον, ὀξύτερί 
δὲ διαλῦσαι το φωραθὲν, καὶ διὰ τοῦτό Ἱναθρύνεσθι 
τῇ τῶν λόγω» στροφῆ, καὶ περὶ τὴν ἀπόδειξιν λε- 
πτουργεῖν τοῦ µήτε ὑφ ἑαυτοῦ μήτε ὑφ ἑτέρω τὸν 
ἀγέννητον γεγεννῆσθαι, ᾿Ἐπειτα μέντοι οὐδὲ ἐνταῦθα 
τῆς ἑχυτοῦ τάχνης ἐπιλανθάνεται. ἀλλ ἓν τῇ o 
ὁμολογουμένων διατοιθῇ, ὥσπερ στοιχεῖά τινα sp 
τοὺς ἐγῆς λόγους ἑαυτῷ παρεµθάλλει, Οὐ γὰρ ἀργὼν 
αὐτῶ kxetvo ἔχε., ὅτι δεῖ, «ατὰ ἀλήθειαν, τὸ ποιον 
τοῦ γινομένου προὐπάρχειν. ἸΑλλ᾽ ἵνα ἓν τοῖς περὶ 
Yioà λόγοις προδιωμολογημένον ἔχῃ, τὸ ὕστεο 
προσγεχενηςθαι τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, ἐῖπερ τὸ παοὺ 
ἐστι τοῦ Ὑινομένου πρεσθύτερον τούτῳ Ob ὡς im 
µενον λάδῃ, τὸ Ex p ὄντων τὸν Ylv γεχενῖ- 
σθαι (10): Αλλ' ὁ μὲν της εἷς τὸν Υἱὸν ἀσεδείας 
ἔλεγχος ἐν τοῖς οἰκείοις τὸποις ἀνοσμεινάτω. "Ep δὲ 
καὶ τὴν τοῦ ἀγεννήτου προσηγορίαν, κἂν τὰ μαλιστα 


se dissidere, alii alism scripturam preferentés; 
uz variatio et in ipsis lihris impressis invenitur. 
(8) Editi ὡς διαμφισθητεῖν. At mss. non paoc 
ὥστε, 
(9) Reg. tertius ἁγέννητος οὐ γεγένηται, 
(10, Editi τὸν Yiov γεγεννῆσθαι Filium genium 
esse. Àt mss. plerique omnes γεγτῆσθαι. Mor Rej. 
tertius cum Colb. τόποις ἀναμενέτω. 





911 


ADVERSUS EUNOMIUM 118. I. 


$46 


δοχῇι ταῖς ἐννοίαις ημῶν συµδάίνειν, ἀλλ᾽ οὖν ὡς οὗ: A esse. At impietatis in Filium confutatio suis locis 


δαμοῦ τῆς Τραφῆς χειµένην, καὶ πρώτου στοιχεῖον 
οὔσαν τῆς βλασφημίας αὐτῶν, σιωπᾶσθαι ἂν δικαίως 
azíav εἶναι φήσαιμι, της Πκτρὸς φωνῆς ἴσον ὄυνα- 
µένης τῷ ἀγεννήτῳ, πρὸς τῷ καὶ τὴν περὶ τοῦ Υἱοῦ 
ἔννοιαν συνηµµένως ἑαυτῇ διὰ τῆς σχέσεως συνεισ- 
άγειν. 'O γὰρ ὄντως Πατηρ xxl µόνος ἐξ οὗδενός ἐστιν 
ἑτέρου * τὸ 0i, ἐξ οὐδενὸς, ταυτόν ἔστι τῷ, ἀγέννητος, 
O5 τοίνυν ἀγέννητον προσαγορευτέων μᾶλλον ἡμῖν fj 
Πατέρα, ci γε µῆ μέλλοιμε» elvat σοφώτεροι τῶν δι- 
δαγµαάτων τοῦ ΣωτΏρος, εἰπόνιος  Πορευθέντες, 
βαπείζετε εἷς τὸ ὀνόμα τοῦ Πκτρὸς, ἀλλ᾽ οὐχὶ τοῦ 
ἀγεννήτου. Kal ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον, Ἡμεις δὲ τὰ 
συνεχΏη τοῦ λόγου διασκεψώμεθα (11). Ὀλέγον γὰρ 
προελθὼν, 4zi olov συγκεφαλαιούµενος αὐτὸς (12) 
ἑχυτῷ τὰ εἰρημένα, οὕτω γράφει. 


reservetur.Ego vero eliam ingeniti appellationem, 
quanquam maxime nostro intelligendi modo con- 
gruere videtur, tamen quod nusquam in Scriptura 
usurpetur, sitque primum impietatis ipsorum ele- 
mentum, hanc silentio jure tradendum esse duxe- 
rim. Quippe vox Patris idem valet quod vox inge- 
niti,prelerqua'n quod Filiietiam notionem conjun- 
ctim per relationem simul preeferat.Qui enim re- 
vera et solus Pater est, ex nullo alio est : hoc au- 
tem quod ex nullo est, idem est atque ingenitus. 
Non igilur magis ingenitus quam Pater appellan- 
dus nobis est, uisi Salvatoris documenta voluerimus 
sapientia superare, qui dixit : Euntes baptizate in 
nomine Palris? ,non ingeniti.Sed de his hactenus. 


B Nos vero ea quz proxime refert,expendamus.Nam 


ubi paululum progressus est,sibique ipse ea quz dixerat velut in su nmam redegit, sic scribit. 


ΕΥΝ. "Ap' οὖν, εἰ µήτε αὐτὸς ἑχυτοῦ, μήτε ἔτε- 
póv τι αὐτοῦ προὐπάρχειν δέδεικται͵ πρὸ δὲ πά»- 
των αὐτὸς, ἀκολουθεῖ τούὐτῷ τὸ ἀγέννητον * μᾶλλον 
δὲ αὐτό ἐστιν (13) οὐσίχ ἀγέννητος. 

ΒΑΣ. "Hv τοίνυν ἐ" τούτοις ἐφωράσαμεν xaxoup- 
γίαν συνιδεῖν μὲν, οἶμαι (14), καὶ πάνυ ῥάδιον τῷ xxi 
μικρὸν ἐπιστήσαντι, ἐμφανῆ δὲ ποιῆσαι τοῖς πολλοῖς 
οὐχ εὐμαρές. Πλὴν ἀλλὰ πειρατέον, τὴν ἐλπὶδ« θεµέ- 
νους ἐπὶ τὸν διδόντε ῥῆμα τοῖς εὐάγγελιζομένοις, 
δυνάμει πολλῇ. Εἰπὼν, ὅτι, εἰ μήτε αὐτὸς ἑαυτοῦ, 
µήτε ἕτερόν τι αὐτοῦ προὐπάρχει, ἀκολουθεῖ αὐτῷ 
τὸ ἀγέννητου * εἶτα αυνιδὼν, ὅτι ἐκ τῆς τῶν τεθεν- 
των ἀκολουθίας πρὸς τὸ ἐναντίον αὐτῷ περιελθεν ὁ 


λόγος (εἰ γὰρ ἀκολουθεῖ τῷ θεῷ τὸ ἀγέννητον, ἔξω- . 


θεν αὐτῷ παρέπεται δηλονότι. Τὸ δὲ ἔξωθεν τοῦ Θεοῦ 
οὐκ οὐσία αὐτοὺ ἐστιν. "Ex δὲ τούτων (18) οἰχήσεται 
διχῤῥωἓν σὐτῷ τὸ σκαιώρηµχ), ἵνα δὲ μὴ τοῦτο πάθῃ, 
τί ποιεῖ ; Βραχὺ Φφροντισας τοῦ γέλωτος, ὃν ἐπὶ τῷ 
τὰ ἄνχχολουθα λέγειν ὑπέκειν ἔμελλε, τῷ ἐπιδιορθώ- 
cc. ἀπήγάγχε τὸν λόγον πρὸς à ἐθούλετο, εἰπών / 
Μᾶλλον ὃξ αὑτό (40) ἐστιν οὐσίαᾳ ἀγέννητος, Τοῦτο δὲ 
οὐδεμίαν μὲν ἔχει ὁμολογίαν πρὸς τὰ προάγοντα * 
πῶς γὰρ καὶ ἑπόμενον αὐτῷ τὸ (17) ἀγέννητον 5 θεὸς 


59 Matth. xxviri, 19. 00 Psal, Lxvir, 19. 


(14) Editi εἷς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός τοῦ Πατρὸς, 
ἀλλ οὐχὶ τοῦ ἀγεννήτου.... σκεψώμεθᾳ. Libri vete- 
res, uti videre est in contextu. 


EuN. [taque, si ostensum est neque ipsnm ante 
seipsum, neque quidquam aliud ante ipsam esse, 
sed ipsum ante omnia exstare : sequitur illum in- 
generatio:imo potius ipsa est substantia ingenita. 

Bas.Proinde quam in his deprehendimus impro- 
bitatem,iütelligere quidem, ut puto, facile est ad- 
modum ei, qui vel leviter attenderit animum : at 
eam vulgo manifestam reddere non ita fuerit faci- 
le.Tentandum tamen posteaquam spem collocaveri- 
musin eo,qui dat verbum evangelizantibus, virtute 
multa&, Dixerat porro quod illud,si neque ipse ante 
seipsum,neque aliud quidquam ante ipsum est,se- 
quatur ingeneratio:sed postinodum intellexit verba 
sua sibi ub jactorum fundamentorum consequen- 
tiam in contrariam partem cedere.Namsi Deum se. 
quitur ingeneratio, ea illi procul dubio extrinsecus. 
accedit.Quod autemextra Deum est,substantia ejus 
non est, Ex his autem dolosum illius commentum 
diffluet ac dilabetur.Sed hoc ei ne accidat,quid fa- 
cii? Haud multum curaus risum,quem ob pugnantia 
quz loquebatur subiturus erat,orationem ad eaque 
voluit,corrigendo convertit, his verbis: Ime potius 
hac ipsa est substantia ingenita. Hoc autem cum iis 


(14) Editi συνιδεῖν καὶ, οἵμαι, Libri veteaes ita, 
ut edidimus. 
(15) E regione horum verborum, Ἐκ δὲ τούτων, 


(12) Ita antiqui duo libri. Vox αὑτός in editis de- in margine Heg. terlii scriptum est illud, Et δὲ 
sideratur. Aliquanto post Reg. terius ἕτερόν τι πρὸ Ὁ τοῦτο δοθείη, Quod si hoc concederetur. Basilius, 


abto5 ὑπάρχειν ἀποδέδεικται, demonstratum est. 

(13) Editio Paris. et Regii primus, secundus et 
Sextus, μᾶλλον δὲ αὑτός ἐστιν, {10 vero ipse est 
substantia ingenita. Regii terlius et quintus cum 
Colb.et cum editione Ύθη «μᾶλλον δὲ αὐτό ἔστιν͵ imo 
vero ipsa est substantia ἀιφεπίία, hoc est τὸ ἀγεν- 
νητον, ipsa ingeneraltio, est substantia ingenita. 
— Μᾶλλον δὲ αὐτό ἐστιν οὐσία ἄγεννητος. [n hoc 
loco, qui infra bis repetitur,multo clarior erit to- 
ta disputatio, si legamus ut in nonnullis codici 
bus mss. et editis, αὐτός ἐστιν. Vel potius ip- 
se (Deus) est substantia ingenita. Testatur Basi- 
lius 3 hec Eunomium de Deo universo- 
rum dixisse; idque patet ex his qua protinus ad- 
dit Eunomius. Preterea conceptis verbis hoc loco 
non dicebat Eunomius ipsum ingenitum esse es- 
sentiam Dei, sed eo spectare illius verba observat 
Basilius, p. 216 MARAN. 


cujus alioqui sernio perspicuus est et clarus, dum 
obscuras Éunomii ineptias confotare cogitur, fit et 
ipse quodammodo obscurus. Eunomiana illa, áxo- 
λουθεῖ τούτῳ τὸ ἀγέννητον, μᾶλλον δὲ αὐτό ἐστιν οὐ- 
σία ἀγέννητος, contendit Basilius inter se pugnare- 
nec inter se conciliari posse, Nam, inquit, quod 
quemquam sequitur, id in eo adventitium est,nec 
est ejus substantia. Ex quo fit, ut τὸ ἀγέννητον, 
cum ex Eunomii sententia Deum sequatur, adven- 
titium quidam si; in Deo,nec Deus ipse, uec sub- 
stantia ingenita dici possit. Ex quibus colligi de- 
bet, Eunomium, cum τὸ ἀγέννητον substantiam in- 
genitam esse diceret, secum nequaquam consen- 
sisse. 

U Editio Paris. cum tribus mss. μᾶλλον δὲ αὖ» 
τός. Alii quatuor mss, cum editione Ven. αὐτό. ΄ 
(17) Editio utraque cum Reg. quiBto αὐτὸ τό». 


: i 519 S. BASILII MAGNI 530 


que precesserunt nullo pacto 93 8consentit.Quo- A ἔχει ; xal πάλιν οὐχ ἑπόμενον, ἀλλ᾽ ἓν τῷ τῆς oleis; 


modo enim Deus ita comparatus est,ut ingeneratio 
sitin eo et quiddam consequens, et rursus quid- 
dam non consequens,imo sit aliquid,quod in sub- 
stanti ratione contineatur? Verumtamennon sinit 
cavillationem sibi omnino corruere.Etenim si pos- 
teaquam dixerat ingenerationem Deum sequi, hic 
sermonem stetisset,nec potuisset dicere ingenera- 
tionem esse substantiam Dei universorum, nec 
ostendere,unigenitum Filium secundum ipsam sub- 
stantiam diversum esse,cum nihil eorum quz ex- 
trinsecus sequuntur,necessitudinem inter Patrem 
et Filium secundum ipsam substantiam dirimere 
possit.Nunc vero cum subjanxerit;Imo potius hac 
ipsa est substantia ingenita; ostendit hoc ipsum 


λόγῳ περιεγόµειον; ὅμως γε μὴν (18) οὐκ tg z2- 
τελῶς αὐτῷ διαφθαρῆναι τὸ σόφισμα. El γὰρ, clzin, 
ὅτι ἀκολουθεῖ αὐτῷ τὸ ἀγέννητον, ἐνταῦθα τὺν λόχο 
ἔστησεν, οὐκ dv εἴχεν ὅπως fj τὴν ἀγεννησίαν οὐσίτι 
λέγῃ τοῦ Πεοῦ τῶν ὅλων, Ἡ ἀλλοτρίως ἔχοντα az 
αὐτὴν τὴν οὐσίαν (19) τὸν povoyevr Viov bm, 
οὐδενὸς δυναµένου τῶν ἔλωθεν ἑπομένων, Πατρὸς xi 
Γἱοῦ τὴν κατ᾽ αὐτὴν τὴν οὐσίαν οἰκειότητα διιστᾶν (20). 
Nuv δὲ τῷ ἐπαγαγεῖν, Μᾶλλον δὲ αὑτό ἔστιν οὐσίι 
ἀγέννητος, ἐνεδείξατο, ὅτι αὐτὸ, ὅπερ ἐστὶν à θεὸς 
ἀγεννησία ἐστί * τοῦτο δὲ ὅσον αὐτῷ δρόµον (21) ài 
πρὸς τὴν ἐγχείρησιν τῆς ἀσεθείας προευτρεπίζε, 
μικρὸν τῷ λόγῳ προελθών ἐπιδξίξω. "Est 9 xp. 
ὁ μὲν ἐξ ἀρχῆς εἶπεν, ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων ἆλι- 


quod Deus est,ipsam ingenerationem esse.Hoc au. p θείχς κατὰ τὸ ἀκολουθον τῶν δεδοµένων ἀναφανίν : 


tem quantum ei cursum ad impietatem stabilien- 
dam semper paret,paulo post semone progredien- 
te ostendam. Porro quod quidem initio dixit,id ex 
rerum veritate per concessorum consequentiam 
apparet : quod vero postremum posuit,id heretico 
sensu ad jectum est,cum impudentissime omnium 
hic orator ad sermonem corrigendum transilierit. 
Qui enim fleri potest ut idem et sequatur Deum,et 
idem sit quod ipse, cum omnibus compertum sit 
ac perspectum, id quod sequitur, aliud esse ab eo 
cujus consequens est? Hic vero quasi via quadam 
arrepta ex eo semonem furtim occupavit, confir- 
mat ingenerationem substantiam esse Dei universo- 


rum ut hoc demonstrato concessum habeat. Unigenitum secundum substantiam Patri esse dissimilem, 


Quis autem dicat, perspicite. 


ὁ δὲ τελευταῖον ἐπέθηχεν, ix τοῦ φοονήµατος το 
αἱρετικοῦ προσεῤῥίφη, ἀναισχυντότατα πάντων co) 
λογογράφου πρὸς τὴν ἐπιδιόρθωσιν τοῦ λόγο (23) 
µεταπηδήσαντος. Πῶς γὰρ ιὸ αὐτὸ καὶ ἀχολονθεῖ 
τῷ θεῷ, καὶ ταυτόν ἐστιν αὐτῷ, πᾶσιν ὄντος προδή- 
λαυ, ὅτι τὸ ἀκολουθοῦν ἕτερόν ἔστι παρὰ τὸν οὗ ἐστω 
Επαχολούθηµα ; 'O δὲ, ὥσπερ ὁδοῦ τινος λαθόµενος, 
ἐκ τοῦ καθ) ὀφαρπαγὴν αὐτῷ προληφθέντος (23) λό- 
Υου, πρὸς thv χατασχευὴν ἐντεῦθεν χωρεῖ τοῦ τὴν 
ἀγεννησίαν οὐσίαν εἶναι τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων, ἵνα, 
τούτου Ἀειχθέντος, ὁμολογούμενο, ἔχῃ τὸ ἀνόμοιον 
κατὰ τὴν οὐσίαν εἶνα' τὸν Μονογενῆ τῷ Βατρί. Σχο- 
πεῖτε δὲ d φησιν (24). 


Ευν. [ngenerationem autem dum dicimus, non C — EYN. ᾿Αγέννητον δὲ λέγοντες, οὐκ ὀνόματι µόνον, 


nomine solum ,secundum humanam cogitandi ra- 
tionem, decorandum Deum putamus : sed ei per- 
solvendum arbitramur quod maxime Deo debe- 
mus, ut idipsum scilicet quod est confiteamur. 
Que enim juxta inlelligentiam dicuntur,cum in 
nominibus solum et prolatione exsistenliam ha. 
beant, una cum vocibus dissolvuntur. 

Bas.Negeat ingenerationem juxta nostrum intel- 


Alii sex mss. αὑτῷ τό Lectio utraque potest aid -- 


mitü. 
(48) llla, ὅμος γε μήν, verumtamen non sinl, 


etc.,hoc modo intelligi posse videntur : Eunomius, 


quantum in se est non sinit snum sophisma iners D 


esse et inefficax : sed illud ita proponit, ut ex eo 
colligi possit, primum τὸ ἀγέν,ητον, ingeneratio- 
sem, ipsam esse essentiam Dei universorum : 
deinde, unigenitum Filium non esse Deui verum. 
Et vero vir impius illud quasi principium primum 
ponebat, Deum natura pg non posse : quo se- 
mel posito, concludebat Filium, cum genitus sil, 
Deum non esse. IN 

(19) Editi ἔχοντα κατὰ τὴν οὐσίαν. Antiqui tres 
libri κατ’ αὗτην τὴν οὐσίαν. . 

(20) Reg. terlius οἰκειότητα διασπᾷν * qua lectio 
legitur quoque in margine lteg. secundi. 

(234) Editio utraque τοῦτο δὲ αὐτῷ ὅσον ὁρᾶμα᾽ 
undeCornarius,hoc vero quantum scenicum actum 
praparet ad impietatis Iransgressionem. Codices 
duo ὅσον αὐτῳ ὁρᾶμα ἀεὶ πρὸς τὴν. Alius in contexto 
quidem habet ὁρόµιον * at in margine scriptum in- 
venitur manu recentiore όραμα, leg.secundus ὅσον 
αὐτῷ δρόμον ἀεὶ πρὸς τὴν, nec aliter legitur in Re- 


κατ ἐπίνοιαν ἀνθρωπίνην, σεμνύνειν οἰόμεθα δεῖν, 
ἐκτιννύναι δὲ αὐτῷ τὸ πάνχων ἀναγκαιότατον ὄφλημε 
τῷ θεῷ τὴν τοῦ εἶναι à ἐστιν ὁμολογίαν. Τὰ γάρ τοι 
κατ ἐπίνοιαν λεγόμενα, by ὀνόμασι µόνον καὶ προφορᾷ 
τὸ εἶναι ἔχοντα, ταῖς φωναῖς συγδιαλύεσθαι πέφυχεν. 

ΒΑΣ. ᾿Αςαιρεῖ τὸ (25) κατ Ἐπίνοιαν θεωρεῖσθαι 


iis tertio et quato, nisi quod vox ἀεί in eis desit. 

ec ita multo post iss. duo ἐπιδείξει. Subinde 
Colb. et Reg. tertias ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων ἆκολου- 
θίας. 

(22) Π]αἀ, πρὸς τὴν Ἐπιδιόρθωσιν τοῦ λόγου, ad 
sermonem corrigendum, debet accipi de ἰ]]ο μᾶλ- 
λον δέ. Etenim hae voces, imo vero, eel potius, 
quibus Greca verba exprimi solent, quaedam suat 
correctionis et occupationis formula. 

(23) Editi mss. nonnulli αὐτῷ ληφθέντος Co- 
dex alius cum editione Ven. προσληφθέντος Alii 
tres mss. melius προληφθέντος, ex iis (ας oecupa- 
vit, [uz prius dixit. 

(24) Reg. terlius Σχόπει δὲ olá φησιν. Statim co- 
unus ὀνόματι µόνῳ. 

(25) Illud, ᾿Αναιρεῖ τό,θίο. ita interpretatur Tra- 
pezuntius : Destruit ex commentatione in Deo ín- 
genitum esse perspici subobseurius. Verbum ἀναι- 
est», nisi valde fallor, hoc loco sumitur pro eo, 
quod est, negare, inficiari. Et certe Budzeus,cum 
ait pag. 108, ἀναιρεῖν «rv διαδικασίαν, nihil aliud 
esse, nisi actionem negare,aperte nobiscum facit. 
Mox Rey. quartus οἱόμενος ῥᾳᾷδίαν αὐτῷ ἐντεῦθεν, 





| 





921 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 


522 


ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον, ἡγούμενος Ἐντεῦθεν ῥᾳ- A ligendi modum in Deo considerari, ratus probatu- 


δίαν αὐτῷ τὴν ἐπιχείρησιν ἔσεσθχι τοῦ thv ἆγεννη- 
σίαν οὐσίαν slvat τοῦ Θεοῦ (20) * ἐκ τούτου δὲ &vdv- 
τιῤῥήτως δείξειν, ἀνόμοιον εἴνχι κατ αὐτὴν τὴν ob- 
σίαν τὸν µονογενη Υἱὸν τῷ Πατρί, Διὰ τοῦτο προσ 
πλέεκετχι τῷ ῥήματι τῆς ἐπινοίας, ὡς οὐδὲν σηιαί- 
νοντι τὸ παράπαν, &ÀM ἐν µόνῃ τῇ προφορᾷ τὴν 
ὑπόστασιν κεκτημένῳ * xal ἀνάξιον εἶναι θεοῦ προσ- 
ποιξῖτχι ταῖς ἐπινοίαις αὐτὸν ἀποσεμνύνεν. Εγὼ 
ὁ- εἰ μὲν ἔπινοίᾳ θεωρητὸν (27) 5 µη τὸ ἀγέννητον, 
οὕπω διισχυρίζοµαι πρὶν ἄν ὑπ᾿ αὐτῆς τοῦ λόγου τῆς 
ἐξετάσεως oua psv, 

G. Αὐτὸ δὲ τούτο, τί ποτέ ἐστιν ἡ ἐπίνοια, ἡδέως ἂν 
αὐτὸν Ερωτήσαιμι ᾽ áp! οὐδὲν παντάπασι σηµαίνει 
τὸ ὄνομα τοῦτο, xx: ψΨόφος ἄλλως ἐστὶ διὰ της γλὠτ- 
της ἐκπίπτων ; ᾽Αλλὰ τὸ τοιοῦτον οὐχὶ ἐπίνοια, πα- 
άνοια ὃ ἂν μᾶλλον καὶ Φλυαρία προσαγορεύοιτο, 
Ei δὲ συγχωροίη σημαίνειν µέν τι τὴν ἐπίνοιαν, ψευ- 
ὃξς δὲ τοῦτο παντελώς καὶ ἀνύπαρκτον, ὡς iv ταῖς 
μυθοποιίχις κενταύρων δή τινων ἀἁνααλχσμοὺυς καὶ 
ιμαίρας, πῶς τὸ σημαινόµενον (27*) ψεῦδος τῷ ψόφῳ 
της γλώττης συνχοχνίζεται, τῆς μὲν φωνῆς πάντως 
gi; ἀξρα προχεομένης, τῶν δὲ ψευδῶν νὸηµάτων 
ἐναπομενόντων (98) τῇ διχνοίφ; Οὐδὲ γὰρ ἐπειδάν 
ποτε Ψευλῶν παντελῶς xxi διχκένων ἀναπλασμῶν, 
Ἡ ἐν ταῖς καθ) Όπνον φαντασίαις, fj ἄλλως ἐν τοῖς 
ματαίοις τοῦ νοῦ κινήµασιν i yog πληρωθεῖσα, 
παρακατάσχῃ τῇ µνήµῃ, εἶτα διὰ τῆς φωνῆς ἔξαγ- 
γεῖλχι προέληται, ὁμοῦ τῷ προε)εχθέντι λόγῳ συν- 
Πηφανίσθη καὶ τὰ φαντάσµατα Πολλοὺ γὰρ dv ἄξιον 
ἦν τὰ Φτυδῃ λέγειν, εἴπερ fj pisi, τοῦ ψεύδους τοῖς 
λαλουμένοις σωνδιεφθείρετο ^ ἀλλ᾽ οὐκ ἔχον ἐστὶ φύσιν 
τοῦτο γε (99), Ὑπόλοιπον ὃ ἂν εἴη δειχνύναι, πως 
μὲν ἡ συνήθεια, καὶ ἐπὶ ποίων πρἀγµάτων τῇ ἔπι- 
voig χρητχι ' πῶς Ói τὰ θεῖα λόγια τὴν χρησιν αὐτῆς 
παρεδέξατ,. ᾿Ορῶμεν τοίνυν, ὅτι iv μὲν τῇ xou 
χρήσει τὰ ταῖς ἀθρόχις ἐπιθολαῖς τοῦ υοῦ ἁπλᾶ δο- 
κοὺντχ εἶνχι xal μοναχὰ, ταῖς ob κατὰ λεπτὸν ἐξ- 
ετάσεσι ποικίλα φα:νόµενχ, καὶ πολλὰ (30) ταῦτα τῷ 
wp διαιρούµενα, ἐπινοίᾳ µόνῃ διαιρετὰ λέγεται (51). 


(26) Editio Paris. οὐσίαν εἶναι τοῦ θεοῦ. Illud, τοῦ 
Πεοῦ, deest in mss. et in editione Ven.Nolim tamen 
expungantur hz voces, nisi subandiantur. 


rum se hinc facili conatu,ingenerationem suhstan- 
tiam Dei esse:inde vero evidenter ostensurum esse 
se, unigenitum Filium secundum ipsam substan- 
tiam Patri esse dissimilem. Quapropter vocabulo 
intelligentiz inhzret tanquam nihil omnino signi- 
ficanti,sed in sola prolatione exsistentiam habenti: 
atque Deo indignum esse simulat, eum videlicet 
ideis ac perceptionibus ornare ac cohonestare. 
Ego vero an ingenitum possimus mente assequi ; 
necne, non prius affirmo, quam ab ipsa rationis 
indagatione doceamur. 

6.Sed quidnam sit perceptioista,libenter eumin- 
terrogaverim : utrum hoc nominis nihil omninosi- 
gnificel, eLsonussit qui temere exoreexcidat ? 917 " 


B At reshujusmodi non perceptio ,sed potius amentia ac 


nugacilas appellari potest. Quod si concesserit si- 
gnificari quidem aliquid perceptione, sed falsum 
quiddam omnino, et quod revera non exsistat, 
quemadmodum in fabularum commentis centauri ac 
chimzrz confinguntur:quomodo falsumillud quod 
significatum est, una cum lingue sono interit,cum 
elsi vox omnino in aerem diffunditur,tamen cogi- 
tationes false remaneant in animo ? Neque enim 
anima quz falsis prorsns ac vanis commentis sive 
in somniorum visis, sive alias in vanis animi mo- 
tionibus repletur,cum semel bec in memoria reti- 
nuerit, et deinde per vocem efferre voluerit, etiam 
una cum prolate sermone imagines rerum evane- 
scunt. Etenim sinatura falsi simul cum verbisinter- 
irel. cepere pretium esset falsa dicere. Sed hoc 
certe naturam non habet.Reliquum jam fueritosten- 
dere, quomodo et quibusin rebus consuetudo di- 
ctione perceptionis utatur, et quomodo divina Elo- 
quia usum ejus susceperint. Videmus igitur, quod 
in communi quidem usu,qu: subito mentis impetu . 
simplicia esse videntur ac unica, apparent tamen 
varia post accuratam indagationem, presertim si 
has multas partes mens dividat, ea ratione sola 
divisibilia esse dicantur. Exempli causa, corpus 


uinque non dissident, nisi quod vox ψευδῶν in eis 
desideretor. 
(99) llla, ἀλλ᾽ οὐκ ἔκον, etc., Trapezuntius sic 


(27) Reg. tertius ἐπινοίᾳ θεωρητέον, Cum vox D verterat : Non est. hic istius rei natura : qua in- 


ἐπίνοια Scepius occurrat, alienum non videlur,eam 
paucis explicare. Igitur voce Ἐπίνοια Eunomius in- 
telligebat mentis cogitata,subtilem qnamdam ani- 
mi perceptionem,uno verbo,hunc nostrum intelli- 
gendi modum,quo res metaphysice consideramus: 
quam ultimam notionem omnium aptissimam esse 
arbitramur ad declarandum hujusvocis usum Qua- 
cunque igitur voce ad nomen ixi exprimendum 
utamur, ejus quam diximus notionis meminisse 
opere prelium est. u 

(«Τι Unus codex aut alter cum utraque editione 
πῶς τὸ 7n 17vov, Quomodo id quod rem falsam si- 
gnific t, simut cum lingua sono interit? Alii quin- 
que mss. πως τὸ σηµχινόμενων, etc. Quomodo [αἱ- 
sum quod significatur, una cum liugug sono in- 
terit ? . 

(23) Editio utraque cum Reg. quinto τῶν 23 ψευ- 
δῶν ὀνομάτων ἑἙναπομενόντων, male. Reg. quartus 
ψευδών νοημάτων ἑναπομενόντων' ἃ quo codice alii 


terpr'etatio cum non placeret Gombef(isio, vir doctus 
ita emendavit: AL id fieri nequit impossibile est. Ad 
verbum interpretabimur : Sed hoc non hanc natu- . 
ram hubet. Hoc est : Mendacium non tale est, ut^ 
sit à»22424z0v quiddam, consistatque solum in no- - 
mine et prolatione. Melius fortasse et simplicius 
sic interpretari licet: Sed id non ita est. 

:30' Legendum ποικίλα Φχινόμενα καὶ πελλά, 
Videmus igitur tin communi usu qua subitomentis 
impetu simplicia videnlur et unic :, accuratius 
autem inquirendo varia el multa, ew dum mente 
dividuntuz.sola cogitatione divisibili:: dici. Paulo 
pos d. 2 lege X17 ἐπ'νοιαν χχὶ ταῦτχ, ἳΑΒΑΝ. 

oM, Reg. tertius, ἐπινοίᾳ µόνῃ θε. ρητὰ λέγε- 
vx, ralione sola dicuntur esse comprehensibilia. 
Ali! sex mss et utraqueeditio magno inter se con- 
sensu ἐπινοίᾳ μόνῃ Αιχιρετὰ λέγεται, rabione sola: 
dicuntur esse divisibilia. 0007 


τι 


523 


S. BASILII MAGNI 


924 


simplex esse prima apprehensio dicit : sed ubi ra- Α Otov, τὸ σῶμα ἁπλοῦν μὲν εἶναι φησίν ἡ πρώτη ὃν- 


tio supervenit,illud multiplex esse ostendit, ipsum 
per cogitationem in ea ex quibus compositum est 
Jissolvens,in colorem, in figuram, in duritiem, in 
magnitudinem, inque reliqua.Rursus que nonsub- 
sistunt omnino,sed quadam mentis piclura ac ima- 
ginatione sola confinguntar, qualia portenta sunt 
qua poelze ac pictores cogitatione comminiscuntur, 
stuporem in legenlibus excitaturi,hac quoque ex 
consuetudine dicuntur contemp'ationi obnoxia es- 
8e.Quorum nulla mentione facta sive ex ignorantia 
sive ex malitia, de sola rerum non subsistentium 
perceptione Eunomivus disseruit ; et ne hujus qui- 
dem naturam ut se habet, exponit. Non enim ait 
signiflcari quidquam per animi perceptionem, ne 
falsum quidem : sed dicit nomen esse sine ulla si- 
gnificatione, atque in sola pronuntiatione subsi- 
stere. Et tamen tantum abest ut hoc perceptionis 
nomen de solisvanisacnon exsistenlibus visis prz- 
dicetur, ut post primam in nobis a sensu impres- 
sam ideam, subtiliorem accuratioremque rei con- 
siderationem, perceptionem nominemus : unde ex 
consuetudine,licet improprie,ratiocinatio vocatur, 
9156 Verbigratia,tritici simplexintellectusoinnibus 
inest,quod ubiapparuerit cognoscimus: ot cum d.- 
ligentius inquirimus,tunc et rerum inultarum con- 
templatio, et diversa nomina res intellecias signi- 
ficantia sese animo offerunt. Enimvero idem triti- 
cum nuncfructum,nunc semen,et rursus alimentum 
appellamus ; fructum quidem velut preterite agri- 


τευξις, ποικἶλον δὲ 6 λόγος ἐπιὼν δείκνυσε, τῇ Extvolg 
αὐτὸ εἰς τὰ ἐξ dw σύγκειται διαλύων, καὶ Ύρωμα, 
καὶ σχῆμα, «αἱ ἀντιτυπίαν, καὶ μέγεθος, καὶ τὰ 
λοιπά, Πάλιν τὰ ἀνυπόστατα μὲν παντελῶς, κατὰ X 
ἀναζωγράφησίν τινα τῆς Evvolac καὶ φαντασίαν μό- 
νην ἀνατυπούμενα, ὣς ὅσα ol μυθοποιοὶ καὶ ζωγρά- 
φοι πρὸς τὴν τῶν ἐντυγχανόντων ἔκπληξιν τερατεύον- 
txt κατ ἐπίνοιαν καὶ ταῦτα θεωρητα ὑπὸ τῆς συν- 
ηθείας λέγεται. "Qv οὐδενὸς ἐπιμνησθεὶς οὔτος, fj ἃμε 
θῶς fj χακούργως, περὶ τῆς τῶν ἀνυπάρκτων ἐπι- 
νοίας µόνης ἡμῖν ἐφιλοσόφησε ' καὶ οὐδὲ ταύτην ὡς 
ἔχει φύσεως ἐξηγούμενος. Οὐ γὰρ σημαίνειν μὲν x 
τὴν ἐπίνοιαν, ψευδὲς δὲ τοῦτο, φησίν * ὄλλὰ πχ /τε- 
λὼς ἄσημον εἶναι τὸ ὄνομα, καὶ ἐν µόντ τῇ ἐκφωνήσει 
τήν ὑπόστασιν ἔχειν, Καΐτοι τοσοῦτον ἀπέχει τοῦ κατὰ 
τῶν µαταίων µόνων (32) καὶ ἀνυποστάτων φαντασιῶν 
τὸ ὄνομα τοῦτο τῆς ἐπινοίας χεῖσθαι, ὥστε μετὰ τὸ 
πρῶτον ἡμῖν ἀπὺ τῆς αἰσθήσεως ἐγγινόμενον vónpz 
τήν λεπτοτέραν καὶ ἀκριθεστέραν τοῦ νοηθέντος ἔπεν- 
θύμησιν ἐπίνοιαν ὀνομάζεσθαι * ὅθεν ἡ συνήθεικ 
καλεῖ ἐπιλογισμὸν, εἰ καὶ μὴ οἰχείως (33). Otov τοῦ 
σἰτου νόηµα μὲν ἁπλοῦν ἐνυπάρχει πᾶσι, καθὺ 9ᾷ- 
νέντα Ὑνωρίζομεν ' ἐν δὲ τῇ ἀκριθεῖ περὶ αὐτοῦ ἐξ- 
ετάσει, θεωρία τε πλειόνων (44) προσέρχεται, καὶ 
προσηχορίαι διάφοροι τῶν νυηθέντων σημαντικαὶ. 
Τὸν γὰρ αὐτὸν σῖτον νῦν μὲν καρπὸν λέγοµεν. vov 
0b σπέρμα, καὶ πάλιν τροφήν ' καρπὸν μὲν, ὡς τέλος 
τῆς παρελθούσης γεωργίας * σπέρµα δὲ, ὡς ἀρχὴν της 
μελλούσης * τροφήν δε, ὡς κατάλληλον ti; προσθήκην 


cultura fiuem:semen vero.velutfuturs principium: C τῷ τοῦ προσφεροµένου σώματι. Τούτων ἓν ἕκαστον 


alimentum denique, velut corpori comedenti: au- 
gendo idoneum. Horum unumquodque et ratione 
consideratur,nec tamen una cnm oris sono evane- 
scit : sed cogitata in cogitantis animo fixa manent. 
Et in summa, quzeunque sensu cognoscuntur, ac 
in subjecto simplicia quidem esse videntur, variain 
verorationem per contemplationem admittunt, hzec 


τῶν λεγομένων xal κατ ἐπίνοιαν θεωρεῖται, val -ᾧ 
ψόφὡ τῆς γλώσσης οὗ συναπέρχεται ^ ἀλλὰ τῇ Voy 
τοῦ νενοηκότος ὀἐνίδρται τὰ νοήματα. Kal ἁπαξ- 
απλῶς, πάντα τὰ τῇ (05) αἰσθήσει γνώριµα, καὶ ἁπλᾶ 

iv εἶναι τῷ ὑποχειμένῳ δοχοῦντα, ποικίλον ὃξ λ.γον 
κατὰ τὴν θεωρίαν ἐπιδεχόμενα, ἔἐπινοίᾳ θεωρητᾶ 
λέγεται. 


omnia animi perceptione sub contemplationem cadere dicuntur. 


7.Ad hunc fere modum, etiama divina Scriptura 
usum edocemur perceptionis. Equidem omittam re- 
. liqua;et quanquam diceremulta habeo,tamen unius 
solius opportunissimi mentionem faciam. Dominus 
Bosttr Jesus Christus cumde seipso verba faceret,dei- 
tatisque in homines affectum,stqueincarnationis gra- 
tiam hominibus declararet, proprietatibus quibusdam 
quas in ipso contemplari possumus, hunc usum si- 
gnificavit.Nam seipsum dixit portam,viam,panem ,vi- 
tem,pastorem,aclucem?!, qui tamen multis nomini. 


7. ᾿Εγγὺς δη τοῦ τοιούτου τρόπου της ἐπινοίας 
την χρῆσιν καὶ παρὰ τοῦ θείου δεδιδάγµεθε λόγου. 
Τὰ μὲν oóv ἄλλα παρήσω, πολλὰ ἔχων εἰπεῖν, ἑνὸς 
δὲ µόνου τοῦ καιριωτάτου µνησθήσυµαι. Ὁ Κύριος 
ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς (86) ἐν τοῖς περὶ ἑαυτοῦ λέ- 
Ὑοις, τὴν φιλανθρωπίαν τῆς θεότητος καὶ tiv ἐξ 
οἱκονυμίας χάριν τοὺς ἀνθρώποις παραληλῶ», Ιδιώ- 
μχσί τισι τοῖς περὶ αὐτὸ) θεωρουµένοις ἀπεσήμαιν: 
ταύτην (37), θυρὰν ἑαυτὸν λέγων, καὶ 03», καὶ 
Xotov, καὶ ἄμπελον, xal ποιμένα, καὶ φῶς, οὗ πο- 


9! Joan. x, 9; xiv, 6; vi, 51; xv, 1; x, 14 ; vin, (9. 


(93) Codices nonnulli µόνον, Statim codex unus 
cum editis ix τῆς αἰσθήσεως. AU mss. multi. ἀπὸ 


τῆς. 

(33) Totum illud, 964» ἡ συνήθεια χαλεῖ ἐπιλο- 
γισμὸν, εἰ καὶ μὴ οἰκείως, Unde consuetudo attentio- 
nem diligentiorem vocal ratiocinalionem,etsi non 
proprie, in multis codicibus desideratur : sed legi 
tur in utraque editione et in Colb., et in margine 
Regii quinti. 

94) Reg. tertius θεωρία τε πλειον. Reg. alter 


θεωρία τε πλείων. 
095) Editi πάντα τῇ. Libri veteres πάντα τὰ 


τη. 

(36) Codices duo Ἰησοῦς Χριστὸς, Hoc ipse in 
loco editi περὶ αὐτοῦ. Antiqui tres libri περι ἑαν- 
τοῦ, 

(37) Reg. quartus ὑπεσήμηνε ταύτην. Monere 
juvat, illud, ταύτην, referendun) esse ad vocem 
superiorem τὴν χρήσιν, 











928 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB I. 


526 


λυώνυµός τις Gv' o γὰρ πάντα τὰ ὀνόματα εἰς ταυ- A bus preeditus non est;nec enim nomina omnia inter 


τὸν ἀλλήλοις φέρει, Αλλο γὰρ τὸ σηµαινόµενυν φω- 
τὸς, καὶ ἄλλο ἀμπέλου, καὶ ἄλλο ὁδοῦ, καὶ ἄλλο ποι- 
μένος. Αλλ' Ev. ὢν κατὰ τὸ ὑποχείμενον, καὶ µία 
οὐσία καὶ ἁπλῆ xal ἀσύνθετος, ἄλλοτε ἄλλως ἑαυτὸν ὀνο- 
µάζει, ταὺς Ἐπινοίχις διαφερούσας ἀλλήλων τὰς προσ- 
ηγορίας µεθαρμοζόµλνος. Κατὰ γαρ τὴν τῶν ἐνεργειῶν 
διαφορὰν, xal την πρὸς τὰ εὐεργετοῦμενα σχέσιν͵ 
διάφορα ἑαυτῷ καὶ τὰ ὀνόματα τίθεται. do; μέν γὰρ 
ἑαυτὸν τοῦ κόσμου λέγει, τὸ τά ἀπρόσιτον τῆς ἓν τῇ 
θεότητι δόζης τῷ ὀνόματι τούτῳ διασηµαίνων, καὶ ὡς 
τῇ λαµπροτητι τῆς γνώσεως τοὺς Χεκαθαρμένωυς τὸ 
ὄμμα τῇ» ψυχῆς χαταυγάζων' ἄμπελον δὲ, ὡς τοὺς 
ἐν αὑτῷ κατὰ τὴν πίστιν ἑῥῥιζωμένους ἐπ᾽ ἔργων 
ἀγαθῶν καρποφορίαις ἐκτρέφῶν ἄρτον δὲ, ὡς olxeto- 


se significatum eumdem prz 49 ferunt.Enimvero aliud 
lux, aliud vitis, aliud via, aliud pastor significat. 
Sed cum unum sit secundum subjectum,sitque una 
substantia simplex, et non composita, alias aliter 
se ipse nominat, diversas appellationes inter se 


ratione dissidentes sibi ipsi accommodans. Nam 


pro operationum diversitate, et pro ea habitudine 
quam ad ea habet, qux beneficiis ejus afficiuntur, 
diversa quopue sibi nomina imponit.Nam ideo se- 
ipsum lucem mundi dicit, quod partim iuaccessam 
deitatis majestatem hoc nomine significet, partim 
quod splendore scientie eos qui purgatos animi 
oculos habent, illuminet. Vitem vero, quod eos qui 
in eo per fidem radices egerunt, bonorum operum 


tX«* τροφὴ λογικοῦ τυγχάνων, τῷ διακρατεῖν τὴν p fertilitate enutriat. Panem autem, quod sit. cibus 


σύστασιν τῆς ψυχῆς, καὶ τὸ ἰδίωιμα αὐτῆς διασώζειν, 
ἀναπληρῶν (38) ἀεὶ παρ ἑχυτοῦ τὸ ἐνδέον, καὶ πρὸς 
τὴν ἐξ ἁλογίας ἐγγινομένην ἀῤῥωστίαν οὐκ ἑῶν 
ὑποφέρεσθαι (39). Καὶ οὕτφς ἄν τις τῶν ὑνομάτων 
ἕκάστου ἐφοδεύων ποιχίλας εὗροι τὰς ἐπινοίας ἑνὸς 
ἑκάστου τοῦ υχτὰ τὴν οὐσίαν τοῖς πᾶσιν ὑποχειμέ- 
νου, Τίς οὖν οὕτω τὴν γλῶσσαν πρὸς βλασφημὶαν 
ἠκόνηται, ὥστε τολμῆσαι εἰπεῖν ταῖς φωναῖς τὰς 
ἐπινοὶας ταύτας συνδιαλύεσθαι ; Té οὖν ἄτοπον οὕτω 
καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τῶν Dev λαμβάνεσθαί τινχ κατ 
ἐπίνοιαν, καὶ abro τούτο πρῶτον (40), περὶ ob ὁ 
σύμπας hu^v κεχίνηται λόγος; Εὐρήσομεν γάρ οὐδι- 
μῶς ἑτέρως λεγόμενον τὸ ἀγέννητον, Αφθαρτον γὰρ 
(41) καὶ ἀγέννητον εἶνχι vov. θεὸν τῶν ὅλων λέγομεν, 
κατὰ διαφόρους ἐπιδολὰς τοῖς ὀνόμασι τούτοις προα- 
αγορεύοντες. Όταν μὲν vào εἰς τοὺς κατόπιν αἰῶνας 
ἀπολλέψωμεν, ὑπερεχπίπτουσαν πάσης ἆρχης εὑρί- 
σχοντες την ζωην τοῦ Ozoü ἀγέννητον αὖτον λεγο- 
pev: ὅταν δὲ τοῖς ἐπερχομένοις alos: τὸν νοῦν ἔπεκ- 
τείνωµεν, τὸν ἀόριστον (49) καὶ ἄπειρον, καὶ οὐδενὶ 
τέλει Χαταληπτὸν προσαγορεύομεν ἄφγαρτον. "uq 
οὖν τὸ ἀτελεύτητον τῆς ζωῆς (43) ἄφθαρτον. οὕτω 
τὸ ἄναρχον αὐτῆς ἀγέννητον ὠνομάσθη, τῇ ἐπινοίᾳ 
θεωρούντων ἡμῶν ἑκάτερα. Τίς οὖν ἀντερεῖ λόγος καὶ 
ἐπινοεῖςθαι τῶν ὀνομάτων τούτων ἑκάτερον, καὶ ὁμυ- 
λογίχν εἶναι τοῦ κατ) ἀλήθειαν τῷ 950 πβοτόντος ; 
0 δὲ ὡς µαχόµενα ταῦτα xal ἀσύμθατα παντελῶς (44 
ἀπ᾿ ἀλλήλων διίστησι' τὸ, cb xav! ἐπίνοιαν τὶ λέγε- 
σθχι, καὶ τὸ ἀποπληροῦν τῷ θεῶ (49) τὴν τοῦ εἶναι ὅ 
ἑστιν ὀμολογίαν. 


mentis maxime proprius, quippe quianime sta- 
tum sustinent atque proprietatem ejusconservet,id 
quod deest explens semper de seipso, nec sensim 
delabi sinens ad eam que ex rationisinopia emer- 
git infirmitatem. Quod si quispiam ita nomina sin- 
gula percurrat,rationes variasinvenire poterit,tam- 
elsisecundum substantiam unum et idem subjectum 
est omnibus. Quis igiiur sic paratam ad blasphe- 
mandum habet linguam, ut dicere audeat, simul 
cum vocibus has perceptiones interire? Quid igitur 
absurdi est,ad huuc etiara modum de Deo universo- 
rum219qu:xdam secundum perceptionem accipi,et 
hoc ipsum primum, de quo nobis tota instituta est 
disputatio?Nusquam enim reperiemus vocem banc, 
ingenerationem, aliter usurpari. Incorruptibilem 
namqueacingenitum Deum universorum dicimus, 
eum pro diversa notionehis nominibus appellantes. 
Cum enim in trausacta jam szcula respicimnus, Dei- 
que vita principium omne superare a nobis inveni- 
tur, tunc ingenitum ipsum dicimus : qum vero in 
futura ssecula cogitationem exlendimus, eum, ceu 
infinitum ac immensum,nec ullo fine comprehen- 
sum, vocamus incorruptibilem Quemadmodum igi- 
tur vila fine carens diciturincorruptibilitas :ita ea- 
dem principii expers vocatur ingeneratio,tum cum 
utraque per mentem speculamur.Qua igitur ratione 
negabitur, et ha;c utraque nomina excogitari, et 
ejus quod revera Deo inest confessionem esse? Ille 
verotanquam si hzec inter se pugnarent, nec inter : 


p se conciliari ullo modo possent, alterum ab altero 


dirimit : inficiatur videlicet, et aliquid dici juxta animi perceptionem, et per hoc ipsum Deo persolvi 


ejus quod esl confessionem. 


(38) Veteres aliquot libri καὶ ἀναπληρων. 

(39) Editi eum Colb. et reg. quinto ἀποφέρε- 
sür. Alii quinque mss. ὑποφέρεσθχι, Mox | editi 
ivo, ἑκάστου. Vox ἑκάστου deest in multis mss. 

(40) Editi et Reg. secundus καὶ οὐτὸ τοῦτο τὸ 
ἀγέννμτον πρώτον. lllud, τὸ ἀγέννητον, delevimus, 
aliorum sex codicum et editionis Ven. auctori- 
latem secuti. 

(41) Illa, "Αφθαρτον γὰρ. etc., refert Gregorius 
Nyssenus, tomo ll, pag. 824, eaque adversus ca. 
Jumnias Eunomii docte et copiose defendit. 

(49) Editi οἱ Reg. quintus τὸν ἀόριστον. Alii 


quinque mss. τὸ ἀόριστον. Ibitem scriptum inve- 
nitur in tribus codicibus ἄληπτον pro ἄπειρον' sed 
Vox ἄπειρον legilur in aliis mss. et in ipso Grego- 
rio Nysseno, licet alioqui non semper iisdem 
vocibus utatur, quibus Basilius. 

(43: Antiqui tres libri τὸ ἀτέλεστον τῆς Gunc.Ibi- 
dem editi z) ἄναρχον αὐτοῦ..,. ἐπιθεωρούντων, At 
mss. ita, ut edidimus. 

(44) Editio atraque cum Reg. quinto καὶ ἀσύμ.- 
θαντα παντελῶς . Álii sex ms8.. καὶ ἀσύμδατα , 
recte. 

(45) Editi τοῦ θεοῦ. Libri veteres τῷ 0e. 


59] 


S. BASILII MAGNI 


928 


8. At enim ne hoc quidem pr;tereamus, qua- À — 8. Καὶ γὰρ αὖ μηδὲ τοῦτο παρέλθωµεν, olow αὐτῷ 


lis ei simulatio pietatis excogitata sit ad audito- 
rum eversionem,'cum dicit, 

EuN.Seingeniti appellatione Deum non decorare 
juxta humanum intelligendi modum,sed ei persol- 
vere debitum maxime omnium necessarium ; 


quandoquidem eum id quod est cunfitetur esse. 


Bas. Quibusnam verbis possit pro merito expli- - 


cari harum versutiarum obliquitas? Nititur terrere 
simplieiores ; quasi quod debent non reddant Deo, 
nisi ingenerationem substantiam esse confiteantur. 
Atquesuamipsius impietatem debiti solutionemap- 
pellat, ut ne quid videatnr a seipso dicere, sed id 
quod necessario Deo debetur, persolvere. Quin et 


τῆς εὐλαθείσς τὸ σχΏμα ἐπὶ καταστροφῇ τῶν ἀκσιόν- 
των ἐπινενόηται bv τῷ λέγειν, 

EYN. M3 κατ) ἐπίνοιαν ἀνθρωπίνην σεμνύνειν τὴν 
θεὸν τῇ τοῦ ἀγεννήτου προσηγορίᾳ, ἐκτιννύναι ὃς 
αὐτῷ τὸ πάντων ἀναγκαιότατον ὄφλημα, iw vi τοῦ 
εἶναι ὅ ἐστιν ὁμολογίᾳ. 

ΒΑΣ. Τίς ἂν λόγος ἀξίως τῆς σχολιότητος ταύτης 
τῶν τεχναχσµάτων ἐφίκοιτο «Ἔκφοθειν τοὺς ἁπλω- 

Ἱστέρους ἔπιχειρετ, ὡς μὴ ἀποδιδόντας τὰ ὀφειλόμενα 
21:p θιῷ, εἰ μὴ οὐσίαν εἶναι ὁμολογήσειαν τὸ ἀγέντι- 
τον, καὶ ὀφλήματος ἔχτισιν τὴν lav ἀσέθδειαν ὀνο- 
µάζει ἵνα μὴ δόξῃ παρ ἑαυτοῦ τι λέγειν, ἀλλὰ τὸ 
ἀναγκαίως τῷ θεῷ ὀφειλόμενον ἐκπληροῦν. Καὶ τοῖς 


reliquis declarat,fore ut,si ingeuerationem in sub- g λοιποῖς ἑνδείχνυτχι, ὅτι ἓν μὲν τῇ οὐσίᾳ τιθέµενοι (46) 


stantia donant, innoxii sine poena dimittantur : si 
secus juxta pium modum acceperint, futurum esse, 
utipsitanquamquidebitum omniumantiquissimnium 
maximeque necessarium omiserint solvere,iram sus- 
tineant implacabilem. Proinde libens eum interro- 
gaverim, utrum hunc animi candorem pariter in 
- omnibus que de Deo praedicantur servet,an in hoc 
duntaxat verbo ? Nam si nihil omnino juxta intel- 
ligendi modum speculatur, ut ne humanis apella- 
tionibus Deum exornare videatur; omnia quse de 
Deo praedicantur, similiter substantiam esse confi - 
tebitur Quomodo igitur ridiculum non est, creandi 
facultatem substantiam esse dicere?aut etiam pro- 
videntiam, ant similiter praescientiam rursus sub- 
stantiam esse? et uno verbo,omnem actionem sub- 
stantiam putare? Quod si omnia hac ad ununi: si- 


φ 


τὸ ἀγέννητον, ἀνεύθυνοι ἀφεθήσονται εἰ δὲ ἐἑτέρως 
κατὰ τον εὔσεδη τρόπον (47) ὑπολαμβάνοιεν, ὡς ἕλλε- 
λοιπότες τὸ πάντων χρεών πρεσθύτατον καὶ ἀναγκαιό- 
τχ-ον ἔχτισμα, ἁπαραίτητον τὴν ὀργὴν ἐκδέξονται, 
᾿Πδέως οὗ. ἂν αὐτὸν (48) Ἐξετάσαιμι, τὴν εὐγνωμο- 
σύνην ταύτην ὁμοίως in! πάντων tov περὶ Oto) λε- 
Ὑομένων φυλάσσει, fj χατὰ τοῦτο µόνον τὸ paz, Ei 
μὲν γὰρ οὐδὲν ὅλως κατ ἐπίνοιχν θεωρεῖ ἵνα μὴ 
δόξῃ ἀνθρωπίναις τὸν Οεὸν σεμνύνειν προσηγορίις, 
πάντα ὁμόίως οὐσίαν ὁμολογήσει τὰ ἐπιλεγόμενκ τῷ 
θεῷ. Ilo; οὖν o) καταγέλαστον, τὸ ὅτιμ .ουργικὸν 
οὐσίαν εἶναι λέγειν ; Ἡ τὸ προνρητικὸν πάλιν οὐσίαν : 
f τὸ προγνωστικὸν πάλιν ὡσαύτως (40) ; καὶ ἀπαζ- 
απλῶς, πᾶσαν ἐἑνέργειαν, οὐσίαν τίθεσθαι ; καὶ od 
πάντα ταῦτ- πρὸς ἓν σημαινόµενον τείνει, ἀνάγκη 
πᾶσα ταυτὸν ἀλλήλοις δύνασθαι τὰ ὀνόματα. ὡς ἐπὶ 





gnificatum tendunt,necesse omnino esl,ut numina τῶν πολυωνύµων᾽ ὅταν Σίµωνα xal Πέτρον καὶ ἄπφὰν 
idem inter se 2990 valeant, quemadmoduimn fit in τὸν αὐτὸ» λέγωμεν, Οὐκοῦν ὁ ἀκούτας τὸ ἀναλλοίωτον 
iis qui mnltis nominibus appellantur: sicuti cum τοῦ Θεού, πρὸς τὸ ἀγένηητον ὑπαθήσεται καὶ ὁ 
eumdem dicimus Simonem et Petrum et Cepham. ἀκούσας τὸ ἀμερὲς, πρὸς τὸ ὁτιιουργιχὸν (60) àz.- 
Quare qui audierit immutabilitatem Dei, deveniet φέρεται, Σαὶ ταύτης τί ἂν γένοιτο τῆς GuyídTies 
ad ingeuerationem: item,qui audierit indivisibilem ἀτοπώτερον, ἀφελόμενον τὴν ἰδίαν σηµασίαν ὀἑκάστω 
esse, ad creandi facullatem deferetur. Ecquid hac τῶν ὀνομάτων, ἀντινομοθετεῖν 7r) τέ xoi ερήσ xr 
confusione fieri possit absurdius, si quis videlicel τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Πνεύματος ; Καΐτοι ὅταν μὲν dao 
adempto proprio uniuscujusque nominis significa- σωµεν περὶ τοῦ θεοῦ, ὅτι πάντα iv σοφίᾳ izoino:, 
tu, tum communi usui, tum Spiritus doctrinae re- τὴν δημιουργικὴήν τέχνην αὐτοῦ διδασκόμεθα᾽ ὅτε 
pugnet? Et quidem cum audimus de Deo, qnod δὲ, ὅτι ἀνοίγει τήν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἐμπιπλᾷ πᾶν 
omnia in sapientia facit&$, creatricem ipsius artem ζῶον εὐλοχίας (51), τὴν διὰ πάντων κεζωρηχυ”ὰν 
docemur : cum vero audimus, quod aperit manum D noóvoiav: ὅταν δὲ, ἅτι "Eüexo σκότος — &moxpugi 
suam, et implet omne animal beneplacito9*, Provi- αὐτοῦ. τὸ ἀόρατον τῆς αὐτοῦ φύσεως ποιδευοµεθ. 


dentiam omnia invadenteni discimus:quando autem 
62 Psal. cru, 94. 65 Psal. cxLiv, 16. 


(46) Reg. quartus τῇ οὐσίᾳ τοῦ θεοῦ τιθέµενοι, $i 
ingenituram in essentia Dei constituant. Hoc est, 
si contendant Dei naturam in eo etiam esse, ut 
generari non possit. Illud. κατὰ τὸν &57:67, τρόπον, 
quod mox sequitur, videtur sic accipi debere: 
juxta modum Evnomio quidem videlur prus esse, 
sed non est. 

4) Κατὰ τὸν εὐσεθη τρόπον. His verbis inter- 
ligit Basilius catholicum sensum Marcionis sensui 
oppositum. MARAN. 

(48! Codices aliquot οὖν ἂν αὐτὸν. Vocula ἂν ab 
editis aberat. 

(49) Antiqui duo libri Ate, τὸ προνοητικὸν 


Πάλιν δὲ τὸ kx προσώπ»ρο τοῦ θεοῦ λεγόμενο, (52, 


πάλιν οὐσίαν τὸ προγνωστικὸν ὠσχύτως. Aliquanlto 

post editi τὸν αὐτὸν λέγομεν. Codices mulli λεω 
ἓν. 

. (50) Editi cum Colb. πρὸς τὸ ?nuovwppw. Alii 

quatuor mss. ημιουργιχὸν. 

($1) Vulg. Et implet omne anima! benedictio- 
πα. Suspicari fortasse polerit quispiam, iuterpre- 
tem pro εὐδοχίας legisse εὐλογίας. 

(52) Editio Paris πάλιν δὲ διὰ τὸ ἐκ προτώσ 
τοῦ Θεοῦ λεγόμενον. Sed preposilio «a nec 1) 
editione Ven. nec in nostris codicibus invenitur. 
Quare facile crediderim additam eam foisse a !Y- 
pographis ut sensus integer redderetur. Editio 


529 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 


930 


Ἐγώ εἶμι, καὶ οὐκ ἠλλοίωμαι, τὸ ἀεὶ ταὔτὺν καὶ A audimus quod Posuit tenebras latibulum suum δὲ. 


ἄτρεπτον τῆς Βείας οὐσίας µανθάνοµεν. Πῶς οὖν 
οὐχὶ μανία cape, μὴ ἴδιον σηµαινόµενον ἑκάστῳ τῶν 
ὀνομάτων ὑποθεθλῆσθαι λέγειν, ἀλλὰ, παρὰ τὴν 
ἑνέρχειαν (03), πάντα ταυτὸν Δύνασθαι ἀλλήλοις δι- 
ορίζεσθαι τὰ ὀνόματα ; Έπειτα ἐὰν καὶ δῶμεν τοῦτο, 
οὐδ) οὕτω πλέον αὐτοῖς οὐδὲ εἰς τὸν σκοπὺν περιέσται. 
El γὰρ πάντα ταῦτα, ἐπὶ τοῦ Oto) xal Πατρὸς λαμ- 
θανόμενα, τὴν οὐσίαν αὐτοῦ σηµαίνει, τὸ ἀναλλοίωτον 
λέγω, xal τὸ ἀόρατον, καὶ τὸ ἄφθαρτον, παραπλη- 
ele δηλονότι xai ἐπὶ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ 
θεοῦ (54), οὐσίας ἔσται δηλωτικά. )Λόρατον γὰρ, 
καὶ ἀναλλοίωτον, xal ἄφθαρτον, καὶ &uson, xat τὰ 
τοιαῦτα πάντα, xal τὸν μονογενη Y'óv ὀνομάζομεν, 
Καὶ οὕτω τὸ σοφὸν αὐτοῖς εἷς τὸ ἐναντίον περιελεύσε- 
ται. OÀ γὰρ (55) μᾶλλον διὰ τὸ ἐν µιᾷ προσηγορίᾳ 
διάφορον ἀνόμοιον κατὰ την οὐσίαν ἀποδειχνύειν 
ὄξουσιν, διὰ τὴν ἐν τοῖς πλείοσι κοινωνίαν ὅμοιον 
ὁμολογεῖν ὑπ᾿ αὐτῆς τῆς ἀνάγκης τῶν δεδοµένων 
ἐκθιασθήσονται. El δὲ λέγοι ἐπὶ µόνης τῆς τοῦ ἆγεν- 
νήτου φωνης τῇ εὐλαθείᾳ (56) ταύτῃ κεχρΏτθαι, ἐπὶ 
δὲ τῶν ἄλλων ἀφυλάκτως ἔχειν ΄ πάλιν αὐτὸν ἑρωτή- 
σωµεν, τίς fj ἀποχλήρωσις (91), τοσούτων ὄντων τῶν 
περι Θεοῦ λεγομένων, iv ivi τούτῳ µόνῳ τὴν ἀχρί- 
θειαν ἐπιδείκνυσθαι, xai iv. ivl. τούτῳ ἀποπληροῦν- 
τα (88) αὐτῷ τὴν τοῦ εἶναι ὅ ἐστιν ὁμολογίαν, iv 
ἑτέροις παμπληθέσιν ἀνθρωπίναις ἐπινοίαις σεμνύ- 
νειν μὴ (59). παραιτεῖσθαι ; 'O γὰρ πλειόνων ὀφειλέ- 
της οὗ μᾶλλον εὐγνώμων ἐν τῇ τοῦ ἑνὸς ἀποδόσει ἢ 


invisibilis naturse ejus admonemur.Cum rursusau- 
dimus id quod in persona Dei dicitur: Ego sum,et 
non mutor95, perpetuam idenditatem ac immutabi- 
litatem substantisdivinsintelligimus.Nonneigitur 
manifesta est insania,si dicas proprium significa- 
tum unicuique nomini subjectum non esse ? sed 
contra verborum vim,decernas nomina omniaidem 
inter se valere? Preterea etiamsi hoc dederimus, 
ne sic quidem eis quidquam amplins supererit ad 
tuendum propositum. Etenim si hzec omnia cum de 
Deo et Patre dicuntur,substantiamejus significant, 
immutabile dico et invisibile el incorruptibile:simi- 
liter sine dubio etiam de unigenito Dei Filio dicta, 


p substantiam indicabunt.Nam invisibilem et immu- 


tabilem et incorruptibilem et indivisibilem ac reli- 
qui: nominibus similibus etiam unigenitum Filium 
nominamus.Et ita subtilis eorum argutia ipsis re- 
cidet in contrarium.Non enim magis propterunius 
appellationis diversitatem, dissimilem in substantia 
Filium poterunt demonstrare, quam propter plu- 
tium convenientiam similem con(iteri cogentur,ad 
hoc ex concessis necessario adacti.Quod sidixerit 
in sola ingenili voce se hac cjrcumspectlione uli,in 
reliquis vero incaute se gerere: rursus ipsum per- 
contemur,quznam sil hzc divisio,ut cum tot 991 
sint qui de Deo dicuntur, tamen in hoc uno solo 
diligentiam ostendat, atque in hoc uno ei confes- 
sionem persolvat,qua confitetur id eum esse quod 


ὑπερθάλλων ἀγνωμοσύνῃ ἐν τῇ τῶν πλειόνων ἀποστε. C esL: in caeteris vero quam plurimis,eum humanis 


ρήσει. Οὕτω μὲν οὔν, ὡς τὰ πανοῦργα τῶν θηρίων, 
ταῖς ἐχυτοῦ τἔχναις ἁλίσκεται, οἷς λανθάνειν ἔπιχει- 
ρεῖ, τούτοις πλέον διελεγχόµενος. 

rium fraudalionem. Sic igitur,instar versutarum 
latere nititur, iis magis convincitur. 


64 Psal. xvit, 12. 65 Malac, 11, 6. 


Ven. et Reg. quintus πάλιν δὲ τὸ ix προσώπου 
τοῦ Θεοῦ λεγόμενον, et ita legendum esse arbi- 
tror, sic ut illud, ὅταν ἀχούσωμεν, subaudiri de- 
eat. 

(54) Reg. tertius perinde atque alii mss. habet 
quidem in contextu. ἐνέργεια», contra eim verbo- 
rum : at scriptum invenitur in margine ἐνάργειαν, 
contra evidentiam.Mihi dubium non est quin in- 


intelligendi modis decorare non recuset. Etenim 
plura qui debet, non magis gratus judicaturob unius 
redditionem,quam supra modum ingratus ob plu- 
bestiarum suis ipsius artibus capitur, dum quibus 


tas? ibidem delenda negatio anle παραιτεῖσθαι. 
Clara enim Basilii sententia : arguit adversarium, 
quod essentiam Dei in sola ingeniti voce confiteri 
vellet,in aliis vocibus,nempe incorruptibilis et in- 
visibilis, ejus essentiam pariter confiteri recusa- 
ret. MARAN. 

(98) Editi καὶ ἓν τούτῳ ἀποπληροῦν. Regii tres 
ἐν ἑνὶ τούτῳ ἀπηπληροῦντα, Colb. manu recenti 


terpres vetus legerit παρὰ τὴν ἀλήθειαν, cum inter- D emendatus ἀποκληροῦντκ. 


pretatus sit, contra veritatem : sed qua id aucto- 
ritate fecerit, nescio. 

(54) Editi et mss. nonnulli Υἱοῦ καὶ θεοῦ. Alii 
mss. Γἱοῦ τοῦ θεοῦ. 

(85) Hoc dicit Basilius : Patrem Filio substantia 
dissimilem esse ex eo cslligit Eunouius, quod Pa. 
ter ingenitus sit, Filius vero genitus : sed illud 

mentandi genus ineptum est etabsurdum.Cum 
enim multa sint in quibus inter se perfectissime 
conveniant Pater et Filius, ob integerrimam illam 
in pluribus consensionem atque convenientiam, 
tius Eunomium fateri oportuerat,Patrem et Fi- 
fium inter se similes esse,nec debuit ob unius vo- 
cis diversitatem eos dissimiles predicare. 

(56) Vox εὐλαθείᾳ sumi videtur hoc loco pro qua- 
dam circumspectione, seu, pro accurata quadam 
loquendi et scribendi ratione.Gombefisius vertit : 
hac religionis larva. 

(57) Τίς à ἀποπλήρωσις; Quaenam hoc tremeri- 


(59) Particula µή abest a Reg.secundo; nec in- 
cogitauter omissa esl a librario,cum in ora ejus li- 
bri scriptum sit, τὸ µή περισσόν, particula vx, su- 
perflua est. Hoc idem visum est et Combefisio, qui 
ait vocula µή contextum aperte vitiosum reddi.Sed 
ego loage aliter sentio, arbitrurque particulam p 
maxime necessariam esse,nedum ejus loci senten- 
tiam corrumpat. Igitur horum verborum hzc est 
sententia: Eunomius aliter judicat de voce ingeniti, 
aliter de voce indivisibilis immutabilis, incorru- 
plibiliset aliorum similium NegatEanomius vocem: 
ingeniti de Deo dici posse ex nostro intelligendi 
modo : sed vult eam nature divinz ita esse pro- 
priam, ut naturam ipsam divinam constituat. Et- 
enim, ut jam notavimus, illud crat argumentum 
praecipuum Eunomii, τὸ &yivvnzov,iíngenerationem 
subslantiam ipsam esse divinam.Negabat ergo hz- 
reticus ille nomen,ingenitus, dici de Deo posse ex 
humano intelligendi modo : sed fatebatur nomina 





531 


S, BASILII MAGNI 


582 


9. Qualia vero sint quz sequuntur, perpendite. A — 9. Τίνά δέ ἐστι τὰ ἑξῆς τοῦ λόγο σχοπεῖτε (60). 


Posteaquam ostendit, ut putat, fieri nequaquam 
posse,ut ingeneratio cogitatione concipiatur,sub- 
dit : 

EuN.Nec vero secundum privationem: siquidem 
privationes sunt privaliones eorum qua sunt na- 
tura, suntque habitibus posteriores. 

Ba4s. Quod autem hec ex mundana sapientia 
garriat, a qua praeceps actus, ejusmodi verborum 
novitatibnus animum adjecit, demonstrare arduum 
non fuerit.Sunt enim Aristotelis de habitu el pri- 
vatione verba, qui posteriores habitibus privatio- 
nes esse ait; quemadmodum ii qui legeraut in li. 
bro qui inscribitur Categoria,possunt testari. No- 
bis autem satis erat ostendisse, non ex doctrina 
Spirilus, sed ex sapientia principum hujus ου! 
h«c eum dicere,ac illud psalmi in ipsum proferre; 
Narraverunt mihi iniqui fabulaliones, sed non ut lez 
tua, Domine 96.Et quoniam didiceramus, non ex 
doctrina Domini nostri Jesu Christi esse quae di- 
cuntur, satis habeamus vocis ipsius meminisse : 
Cum loquitur mendacium,ez propriis loquitur 97: 
atque hoc pacto longiorem sermonem contrahere. 
Quippe hincillud omnibus conspicuum fecissemus, 
quod nihil ipsis nobiscum sit commune. Elenim 
qua concordia Christo cum Belial? aut qua pars ᾖ- 
deli cum infideli68? Verum ne videamur ob redar- 
gutionum inopiam ad silentium confugere,age,de 
iis etiam pauca disseramus. Multa eorum qua» de 


Deo dicuntur,o Eunomi,simili forma efferri vide- Ὁ 


mus,ut putaincorruptbilis,immortalis,invisibilis. 
Jam vero et hanc vocem íngenitus forma» ejusdem 
esse ducimus. Quod si quipiam ea quae sunt ejus- 
modi, nomiuant privativa, nihil ad nos. Neque 
enim artificia novimus verborum, neque eos qui 
noverunt imitamur. Verum cujuscunque tandem 
generis existimentur esse voces reliqua,quas enu- 
meravimus : ejusdem generis esse et ingeniti ap- 
pellationem dicturi sumus.Quemadmodum igitur 
incorruptibile sigaificat non inesse corruptionem 


66 Psal. cxvin, 85. 
illa,indivisibilisincorruptibilis immutabilis, etc., 


Δείξας, ὣς οἴεται, ὅτι ἀδύνατόν ἓστιν ἐπινοίᾳ λαθεῖν 
τὸ ἀγέννητον, ἐπάχει * 

EYN. ᾽Αλλὰ μὴν οὐδὲ κατὰ στέρησιν ^ εἴ γε τᾶ 
κατὰ φύσιν αἱ στερήσεις εἰσὶ στερήσεις, καὶ 
ἔξεων δεύτεραι. | 

ΒΑΣ. Ταῦτα δὲ, ὅτι kx τῆς τοῦ κόσμου σοφίας 
περιλαλεῖ, ὀφ᾽ T ἐκτραχηλιαθεὶς, ταῖς τοιαύταις 
τῶν λόγων ἐπέθετο κχινοτοµίαις, o5 χαλεπὸν ἐπιδετ- 
£x, Αριστοτέλους γάρ εἶσιν, ὡς αἱ ἀνεγνωκότες εἴ- 
ποιεν Qv, bv ταῖς Ἐπιγραφοιέναις αὐτοῦ Κατηγορίαις, 
oi περὶ ἔξεως καὶ στερῄσεως λόγοι, δευτέρας εἶναι 
λέγοντος τῶν ἔξεων τὰς στερήσεις. ᾿Βμῖν δὲ ἐξήρχει 
δείξασιν αὐτὸν οὐκ Ex τῆς διδασκαλίας τοῦ Πνεύμα- 
τος, ἀλλ ἐκ τῆς σοφίας τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος 
τούτου λαλοῦντα, τὸ τοῦ ψαλμοῦ πρὸς αὐτὸν ἐἔπι- 
φθἐγξασθχι, ὅτι Διηγήσαντό µοι παράνομοι ἆθολε- 
σχίας, ἑλλ' οὐχ ὣς ὁ νόµο; σου, Κύριε ' καὶ µα- 
θόντας, ὅτι οὐκ ἐκ τῶν διδαγµάτων (61) τοῦ Κυρίου 
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἔστι τὰ λεγόμενα, τῆς αὐτοῦ 
φωνης ὑπομνησθῆναι, ὅτι "Όταν λαλῃ τὸ φψεῦδος, 
ἐκ τῶν ἰδίων λαλετ * καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ τοὺς πολ- 
λοὺς τῶν λόγων ἑαωτοῖς σὐντεμεῖν, ἑντεῦθεν πᾶσι 
καταφανὲς ποιήσαντας, ὅτι οὐδεμία ἡμῖν πρὸς αὐτοὺς 
κοινωνία. Τίς γὰρ σ,μφώνησις Χριστῷ πρὸς Βε- 
λίαρ; fj τίς μερὶς πιστῷ μετὰ ἀπίστου, "Ίνα δὲ μὴ 
δόξωµεν δι ἀπορίαν Ἑλέγχων elc τὴν σιωπην κατα- 
φεύχειν, φέρε, καὶ περὶ τούτων βραχέα διαλεχθῶμεν. 
Πολλὰ, ὦ Εὐνόμιε, τῶν περὶ θεοὺ λεγομένων κατὰ 
τὸν ὅμοιον ὁρῶμεν ἐκφερόμενα τύπον, olov à ἄφθαρ- 
τος, ὃ ἀθάνατης, ὁ ἀόρατος. ToU δὲ αὐτοῦ τύπου τι- 
θέµεθα εἶναι καὶ τὸ, ἀγέννητος, El μὲν οὖν στερη- 
τικά τινες ὀνομακουφι τὰ τοιαῦτα, οὗ πρὸς ἡμᾶς ὁ 
λόγος. Οὔτε γὰρ ἴσμεν τεχνολογίας λέξεω», οὖτε τοὺς 
εἰδότας ζηλοῦμεν, Πλήν γε δὴ ὃτι οὗπερ ἂν τεθῶσιν 
αἱ λοιπαὶ φωναὶ dc ἀπηριθμησάμεθα, τοῦ αὐτοῦ 
εἶναι φήσομεν καὶ τὴν τοῦ, ἀγεννήτου, προσηγορίαν. 
Ὡς toivuv τὸ ἄφθαρτον τὸ μὴ προσεῖναι τῷ θεῷ φθο- 
ρὰν σηµαίνει καὶ τὸ ἀόρατον τὸ ὑπερδαίνειν αὐτὸν 


τῶν 
τῶν 


67 Joan. viii, 44. 08 I[ Cor. vi, 15. 
scivisse utrum seligi deberet, ob idque utramque 


tribui Deo posse secundum nostram concipiendi vocem posuisse,ut p Suo quisque arbitratu lege. 


rationem. Atque,ut Eunomii verbis utar, recusabat D ret. Redeamus ad 


bomoimpius decorareDeum per ingenitiappellatio- 
nem ex humano cogitandi modo ; at non recusabat 
eum decorare ex nostra concipiendi ratione perap- 
pellattonem indivisibilis,immultabilis,etc. Ex qui- 

us planum est et compertum, particulam μή mini- 
me redundare,imo vero maxime necessariam esse, 
ut possimus sic interpretari: in coleris vero quam 
plurimis eum non recuset humanis intelligendi 
modis decorare;qua interpretatione mensEunomii 
oplimeexprimitur,qui,utdiximus,nomenunum Fi- 
lio tribuere ita recusabat,ut reliqua ei dare non re- 
cusaret.Necest preetereundum silentio,voculam j.3, 
ut in editione Parisiensi, ita et in editione Ven.et 
in Colb. et in Regiis tribus codicibus reperiri. Et 
illud adnotabo,legi in Reg. primo σεμνύνειν € 2p- 
αιτεῖσθαι, Puto autem ἑ scriptum fuisse pro ἤ, eel, 
aut,librariumqueindicare voluisse,horum duorum 
verborum alterum quidem legi oportere : sed ne- 


unomium,cujus tota ratiocina- 
tio eo redibat : Quanquam Filius vocatur invisibi- 
lis,immortalis,immutabilis,quemadmodum et Pa- 
ter,tamen Deus vere et proprie non est. Haec enim 
nomina non afficiunt ipsam naturam divinam: sed 
Deo tribuuntur ex humano concipiendi modo. Sed 
aliud nomen est,quod Dei est proprium,quod cha- 
racter est divinitatis,quod ipsam naturam divinam 
constituit, quod Deo non tribuitur ex nostro intel - 
ligendi inodo, et tamen id nomen noa convenit 
Filio, imo etiam maxime repugnat ; ex quo fit ut 
Filius proprie Deus non sit. Illud autem nomen 
est τὸ ἀγέννητον, ingenitum. 

(60) ('odices duo σκοπήσατε. lbidem editi Δείξας 

4o. Vocula γάρ deest in omnibus mss. 

(61) Editi et Reg. quintus οὐκ ἐκ τῶν Oslo, καὶ 
ἀληθινῶν διδαγµάτων, ΠΟΠ. ex divinis verisque do- 
cumentis. Alli sex mss. ut in contextu ; nec ali- 
ter legerat interpres. 








533 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 


534 


πᾶσαν τὴν διὰ τῶν ὀφθαλμῶν xatálnjiv* καὶ τὸ ἀσώ- À in Deo*: et invisibile, excedere eum omnem oculo- 


µατον τὸ μὴ ὑπάρχειν αὐτοῦ τριχΏη διαστατὴν τὴν 
οὐσίαν καὶ τὸ ἀθάνατον τὸ µηδέποτε Ἰιάλυσιν αὖ- 
τῷ προσγενήσεσθαι οὕτω φαμὲν καὶ τὸ ἀγέννητον, 
δηλοῦν τὸ γέννησιν αὐτῷ (62) μὴ προσεῖναι El μὲν 
οὖν μηδὲν τούτων στερητικὸν τῶν ὀνομάτων, οὐδὲ 
ἐχεῖνο. El. δὲ ἐπ᾽ ἐχείνων δίδως τὸ κατὰ στέρησιν 
λέγεσθαι, ἐπὶ τῆς τοῦ ἆγεννήτου προσηγορίας οὗ 
συγχωρεῖς, εἰπὲ, τίνος μὲν ἔξεως προλαθούσης ατὲ- 
pnotw ἑμφαίνει τὸ ἄφθαρτον ; πῶς δὲ οὐχὶ τὸ ἴσον 
αὐτῷ δύναται τὸ (63) ἀγέννητον ; Αλλὰ περὶ µόνην 
ταύτην viv λέξιν καχοτεχνεῖ, διότι Ἐντεῦθεν αὐτῷ αἱ 
ἀφορμαὶ τῆς ἀσεθείας ἤρτηνται, "ἵνα δὲ σαφὲς ab- 
τοῦ τὸ τέχνασμα Ὑένηται, οὕτω ποιήσατε οὓς ἐπὶ 
τοῦ ἀγεννήτου γυμνάσει λόγους, ὅτι οὔτε κατ ἐπί- 
νοιαν ἀνθρωπίνην. οὔτε Χατὰ στέρησιν εὔλογόν ἐστι 
περὶ θεοῦ λένεσθαι, τούτους µετενεγκόντες ἔπ᾽ ἆλ- 
λου τινὸς τῶν πυρὶ θεοῦ λεγομένων, σκοπεῖτε, Εὐ- 
ρήσετε γὰρ ἑκάστῳ ἀκριθῶς ἐφαρμόζολτας. Kal, εἰ 
βούλεσθᾶ, ἐπὶ τοῦ ἀφθάρτου ταῦτα λέγωμεν, αὐτὴν 
αὐτοῦ τὴν Aw µετακοµίσαντες, ᾿Αφθαρτον δὲ λέ- 
Ύοντες, οὗ κατ ἑπίνοικν ἀνθρωπίνην σεμνύνειν oló- 
µεθα δεῖν ἀποτι]νύναι ὃΣ αὐτῷ τὸ πάντων ἀναγ- 
καιότατον ὄφλημα, τὴν τοῦ εἶναι 8 ἐστιν ὁμολογίαν᾽ 
ἀλλὰ μὴν οὐδὲ κατὰ στέρησιν (04) si γε τῶν κατὰ 
φύσιν a) στερήσεις εἰσὶ στερήσεις, xxi τῶν ἔξεων 
δεύτεραι. Τί μᾶλλον ἐπὶ τοῦ ἀγεννήτου πρέπει ταῦτα 
γιλοσοφεῖν f, xal ἐπὶ τοῦ ἀφθάρτού, καὶ ὅλως ἐφ᾽ 


ἑκάστης φωνΏς τῆς χατὰ τὸν τὸ αὐτὸν τύπον ἔχφερο- 


rum comprehensiouem : et incorporeum,substan- 
liam ejus trina dimensione non constare : et im- 
mortale,cum dissolutioni numquam obnoxium fore: 
eumdem ad modum dicimus ingenitum etiam signi- 
ficare, generationem in ipso non inesse. Proinde 
$i nullum ex iis nominibus privativum est, neque 
hoc erit. Quod si concedisilla secundum privatio- 
nem dici,sed id in appellatione ingeniti nonadmit- 
tas: dic, quo habitu 999 precedente, incorrupti- 
bile privaticnem indicet ? aut qnomodo ingenitum 
non idem quod hoc valeat ? Αἱ circa hoc verbum 
solum malignis artibus utitur, quod ei hinc impie- 
tatis depeudent occasiones.Sed artificium ejus ma- 
nifestum ut fiat, ita facite : quos de ingenito in- 
struit sermones, quod neque ex humano conci- 
piendi modo, neque ex privatione de Deo dici par 
est ; hos translatos in aliud quoddam nomen ex his 
qua de Deo dicuntur, consideretis velim; Unicui- 
que enim illorum prorsus convenire comperietis. 
Et. si vultis, de iacorraptibili eadem dicamus, his 
ipsis quibus utitur verbis huc transmotis. Incorru- 
ptibilemautem cum dicimus, non secundum bhuma- 
num intelligendi modum decorandum esse Deum 
arbitramur: sed persolvendum ei debitum maxime 
omnium necessarium, confessionem videlicet, qua 
eum id esse quod est confiteamur : sed neque se- 
cundum privationem : stpuidem privationes sunl 
privationes eorum qure sunt natura, suntque habi- 


µένης ; αλλ’ υὐθὲν τῶν ἄλλων αὐτῷ πρὸς τὴν ἀσέ- ᾳ tibus posteriores.Cur magis de ingenito hzc affir 


θειαν συνεργεῖ. Aib τῶν λοιπῶν οὐδὲ µέµνηται, xal- 
τοι µυρίων ὄντων τῶν περὶ θεοῦ λεγομένων. 


mare decet, quam de incorruptibili, et omnino de 
qualibet voce, quz eodem modo proferatur * Sed 


aliud nihil ei ad impietatem conducit. Quare ne meminit quidem reliquorum, etiamsi innumera 


sint qux» de Deo dicuntur. 

10. "Εχει δὲ οὕτως. "Ev μὲν οὐδὲν ἔστιν ὄνομα 8 
πᾶσαν ἐξαρκεῖ την τοῦ Θεου φύειν περιλαδόν, ἵκα- 
νῶς ἐξαγγεῖλαι' πλείω δὲ καὶ ποικίλα κατ ἰδίαν 
ἕκαστον σημασίαν, ἀμυδρὰν μὲν παντελῶς καὶ µι- 
κροτάτην, ὡς πρὸς τὸ ὅλον, ἡμῖν γε μὴν ἐξαρκοῦσαν 
τὴν ἔννοιαν συναθροίζει,. Ἐν τοἰνν τοῖς περὶ θεοῦ 
λεγομένοις ὀνόμασι, τὰ μὲν τῶν προσόντων τῷ θεῷ 
δηλωτικὰ ἐστι, τὰ δὲ τὸ ἑναντίον τῶν μὴ ^ προσόντων. 
"Ex δύο γὰρ τούτων οἱονεὶ χαρακτηρ τις ἡμῖν Εγγί- 
νεται τοῦ θεοῦ, ἔκ τε τῆς τῶν ἀπεμφαινόντων ἀρνή- 
σεως xal ἐκ τῆς τῶν ὑπαρχόντων ὁμολογίας. Olov, 
ὅταν ἄφθαρτον ὀνομάζωμεν, ὀυνάμει (059) λέγομεν 
ἑαυτοῖς fj τοῖς ἀκούουσίν, ὅτι Μη οἵου φθορᾳ τὸν 
θιὸν ὑποχεῖσθαι' καὶ ὅταν ἀόρατον, ὅτι Μὴ ὑπολά- 
θῃς αὐτὸν vj διὰ τῶν ὄψεων αἰσθήσει καταλαμδά- 


(62) Reg. tertius γένεσιν αὐτῷ. Edili el alii mss. 
έννησιν αὐτῷ. 


(63) Editi Δύναιτ᾽ ἂν τὸ. Al mss. quatuor δύναται 


τὸ, 

(64) Editi χατὰ τὴν στέρησιν, Articulos in mss. 
non invenitur. Neqwuesecundum privationem. Hoc 
est, quemadmodum non putamus P?eum decorandum 
esse per privationem : ita non putamus eum deco- 
randui esse perhumanum intelligendi modum. Ea 
igitur videiur fuisse mens Eunomii, aliler judican- 
dum esse de vocibus ἄφθερτος, ἀθάνατος, ἀόρατος, 


10. Habet autem seres hoc modo. Nullum qui- 
dem nomen est quod totam Dei naturam comple- 
xum, sat eam possit enunliare: plura vero et va- 
ria, singula in propria significatione, obscuram 
quidem omnino et perquam exiguam, si cum toto 
comparetur, nobis tamen sufficientem,iutelligentiam 
congerunt. Itaque internomina ea qua de Deo di- 
cuntur, aliqua signilicant qua Deo insunt : aliqua 
vero econtrario indicant quz: ei non insunt. Ex 
his enim duobus, et ex eorum qna dissentanea 
sunt negatione, et ex eorum quz adsunt confessio- 
ne, velut quidam Dei character nobis imprimitur. 
Exempli causa, cum incorruptibilem nominamus, 
idem facimus ac si dicamus aut nobis Ipsis aut au- 


7 dientibus: Cave putes Deum subjacere corruptioni: 


aliter de voce ἀγέννητος, Illa enim privativa sunt, 
cum pre se privationem ferant, corruptionis,mor- 
tis, visus : sed hoc tale non est, cum privationem 
non indicet, sed ipsam naturam divinam constituat, 
Argumentum autem illud Eunomii quam leve sit et 
futile, ex Basilii verbis perspici potest. 

(65) Illud, δυνάμει, qui ita interpretaretur, 
aquipollenter, bene quidem rem expressurum 
pulo; sed non Latine. Aliquanto infra mss. non- 
nulli μηδὲ ἀρχῆς. 


4 


595 


S. BASILII MAGNI 


286 


et eum invisibilem: Ne existimaveris ipsum oculo- A νεσθαι * καὶ ὅταν ἀθάνατον, ὅτι Μήπετε οἰηθῆς θάνα- 


rum sensu comprehendi : et cum immortalem, Ab- 
situt unquam credas mortem Deo aecidere : Sic 
igituret cum ingenitum, Nearbitrerisex ulla causa 
aut principio exsistentiam Dei dependere. Et ut 
verbodicam,ex unoquoque horum docemur, ut ne 
in indecoras sententias incidamus tum,cum deDeo 
quidpiam cogitamus.Itaque ut praecipuam Dei pro- 
prietatem cognoscamus, alter alteri, cum de Deo 
sermo habetur, interdicimus ne cogitatione ad ea 
qua non oportet deferamur, ne unquam homines 
putent Deum esse quidquam corruptibile, aut visi- 
bile, aut generatum. Quare per omuia hac prohi- 
bitoria nomina, ejus quod alienum est (it quasi ne - 
gatio quedam, dum singula distinguens mens no- 
stra, eorum qua in Deo non insunt opiniones 993 
exuit. Deum rursus bonum dicimus, et justum, et 
creatorem, etjudicem, aliaque hujusmodi. Quem- 
admodum igitur in illis he voces reprobationem 
quamdam ac interdictionem significabant notione 
a Deo alienarum : ita hic positionem et naturam 
eorum qua propria Dei sunt, convenienterque 
in eo considerantur,siguificant.Itaque ex utroqu e 
appellationum genere docemur, aut de his que» 
adsunt, quod adsint : aut de his qua absunt, quod 
absint. Vox autem ingenitum ea qua non adsunt 
significat : indicat enim Deo generationem non 
adesse. Πος autem sive quis privationem, sive in- 


τον προσγίνεσθαι τῷ θεῷ Οὕτω δὴ καὶ ὅταν ἁγέννη- 
τον, ὅτι Μηδεμιᾶς αἰτίακς μήτε ἀρχῆς ἐξῆφθαι τὸ 
εἶναι τοῦ θεοῦ νοµίστς. Καὶ ὅλως, ἐξ ἑκάστου τούτων 
διδασκόµεθα qd si; ἀπρεπεῖς ἐννοίας ἓν ταῖς περὶ 
θεοῦ ὑπολήψεσι χκαταπίπτειν. Οὐκοῦν ἵνα τὸ ἐξαίρε- 
τον [ἰδίωμα τοῦ Θεοῦ ἐπιγνῶμεν, ἀπαγορεύομεν ἆλ- 
λήλοις ἐν τοῖς περὶ θεοῦ λόγοις, μὴ καταφξρειν τὰς 
διανοίας (06) el; ἃ μὴ δεῖ, ἵνα µήποτε οἰηθῶσιν iv 
τῶν φθχρτῶν, j| ἓν τῶν ὁρατῶν, fj ἕν τῶν γδννητων 
τὸν θεὺν ὑπάργειν oi ἄνθρωποι. "ove. διὰ τούτων 
γε (07) ἁπάντων τῶν ἀπηγορευμένων ὀνομάτων, 
οἱονεὶ ἀπάρνησίς τίς ἔστι τοῦ ἀλλοτρίου, διαρθρου- 
μένης ἡμῶν τῆς διανοίας, καὶ τὰς περὶ (68) τῶν μὴ 
προσόντων αὐτῷ ὑπολήψεις ἀποτιθεμένης. Πάλιν, 
ἀγαθὸν λέγομεν τὸν θεὸν, xal δίχχιον, καὶ δηµιουρ- 
qov, καὶ κριτὴν, καὶ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα. ως οὖν (09) 
£m. ἐκείνων ἀθετησίν τινα καὶ ἀπαγόρευσιν τῶν ἆλ- 
λοτρίων τοῦ θεοῦ ἑσήμαινον zb φωναὶ, οὕτως ἓν- 
τχῦθχ θέσιν καὶ ὕπαρξιν τῶν οἰκείων τῷ θεῷ xal 
πρεπόντως περὶ αὐτὸν θεωρουµένων ἀποσημαίνουσιν. 
"Ex τοίνυν ἑκατέρυ τοῦ εἴδους τῶν προστγοριῶν 
διδασκόµεθχ, f, περὶ τῶν προσόντων, ὅτι πρόσεστιν, 
fj περὶ τῶν uy, προσόντων, ὅτι μὴ πρόσεστι. Τό Τε 
μὴν ἀγέννητον τῶν MA προσόντων koci σημα vtuxov * 
δηλοῖ γὰρ τὸ p, προσεῖναι γέννησιν τῷ θεῷφ. Τοῦτο 
δὲ εἴτε ἀφα[ρετικὸν, εἴτε ἀπαγορευτικὸν ἢ ἀρνητικόν 
τι τοιθῦτον βούλοιτό τις προσαγορεύειν͵, οὐ διοισό- 


terdietionem,sive negationem,sive quid hujusmodi c coz. "Ότι δὲ οὐ τῶν ὑπαρχόντων τῷ θεῷ σηµαντι- 


appellare voluerit, haud contendemus.Qood autem 
nihil eorum quz in Deo insunt significet ingeniti 
vox, ex jam dictis salis declaratum esse puto. At 
substantia non est quidquam eorum quz non ad- 
sunt : sed est ipsum esse Dei, quod inter ea que 
ΠΟΠ sunt,annumerare,summe amentie est. Etenim 
si substantia in numero eorum quz non sont, lo- 
catur,multo minus »liud quidpiam eorum que de Deo 
dicuntur, fuerit. Deinonstratum est autem, ingeni- 
ti vocem inter ea qu: non adsunt, numerari;mendax 
est igitur qui hac voce substantiam significari putat, 

11. At vero Eunomius aliquid de Deo secundum 
privationem dici :gre ferens, tanquam si res esset 
absurda, ad religiosiorem scilicet sententiam con- 


κόν ἐστι τὸ ἀγέννητον, ἀρκούντως οἶμαι δηλοῦσθαι 
τοῖς εἱρημένοις. 'H δὲ οὐσία οὐχ ἓν τι τῶν μὴ προσ- 
όντων ἐστὶν, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ εἶναι τοῦ θὲοῦ, ὅπερ ἐν 
τοῖς μὴ οὖσι καταριθμεῖν παρανοίας isti τῆς ἄνω- 
τάτω. El γὰρ Ἡ obósía iv τοῖς μὴ οὔσι, σχολῇ τε 
ἂν (10) ἄλλο τι τών λεγομένων εἴη Δέδεικται δὲ ἄρα 
τὸ ἀγἔννητον τοῖς μὴ προσοῦσι αυντεταγµένον (71). 
ὥστε ψευδῆς ὁ τιθέµενος τῆς οὐσίας αὐτῆς εἶναι τὴν 
qui,» ταύτην δηλωτικήν. 


4. Ὁ δὲ, ὡς ἐπ ἁτόπῳ τῷ κατὰ στέρησίν τι Àé- 
γεσθχι περὶ θεοῦ δυσχεραίνων, ἐπὶ τὸ εὐσεδέστε- 
pov (72) δηθεν καταφεύγει, τὸ clc αὐτὴν την οὐσίαν 


(66) Scriptum in margine Reg. quarti ἐννοίας, Dinter ea quie. positiva sunt in Deo. Etenim nihil 


Statim idem codex µύποτε οἰηθῶμεν sed illud qnod 
paulo post Jegitur, οἱ ἄνθρωποι, eo in codice omit- 
litur. 

(67) Vocula γε in majori parte mss. deest. 

(68) Illud, xai τὰς περὶ, etc., ad verbum sic in- 
terpretabere : et deponit opiniones rerum qua 
Deo non adsunt. 

(69) Hac verha, "ως οὖν, elc., sic debent intelligi: 
quemadmodum nomina privativa,qualia sunt indi- 
visibile, incorruptibile,etc.,renovent a Deo cogita- 
tiones quasdam : ita ea nomina quas privationem 
non preferunt,quod genus sunt bonus,justus,crea- 
tor, etc., positivum quiddam in Deo ostendunt. 

(0) Editi σχολή 4' ἄν Reg. tertius eyoX γε ἄν 
Codex Colb. cum duohus Regiis σχολῇ, bene Hoc 
dicit Basilius * Si substantia locatur inter ea quae 
in Deo positiva non sunt : longe minus quidvis 
aliud eorum, qua de Deo przdicantur, locabitur, 


eque designat in Deo positivum quiddam, atque 
substantia ipsa, quam omnium basim esse constat. 
Ex quibus colligi debe, Basilium, ut alias szepe,ita 
hic ἑλλειπτικῶς locutum fuisee, sic ut post vocem 
εἴη subaudialur ἐν οὖσι in exstantibus : quas duas 
voces Latinas in interpretatione quoque subau- 
diendas esse moneo. 

(74) Edili £v τοῖς μὲ προῦσι τεταγµένον. Αἱ mss. 
plerique omnes ut in εοπἰθχίι. 

(12) Interpres, qui. ut puto, sibi persuadere non 
poterat, quidquam pie ab Eunomio dictum fuisse, 
sibi visns est legere ἐπὶ τὸ ἀσεθέστερον. llam enim 
vertit: ad aliud magis tmqiedictum refugit. Sed el 
editi mss. habent ἐπὶ τὸ εὐσεθέστερον, ad. liquid 
magis pium confugit : quod ironice diclum esse, 
nemo non videt. Hoc ipso in loco editio Paris. x1- 
τχφεύγει, xal αὐτὴν τὴν οὐσίαν τίθεται το ἀγέννητον. 
Editio Ven. καταφεύγει, τῷ αὐτὴν, θἱο., utin edi- 








537 ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 538 


τίθεσθα. τὸ ἀγέννητον, καὶ συνάγων ἐαυ:ῷ τὸν λόγον A fugi; eo nimirum,ut in ipsa substantia ingenitum 
πρὸς τὸ κεφάλαιον, οὕτω γράφει’ eonstituat; sermonemquein summam contrahens, 
ita scribit : 


EYN. Οὐκοῦν, si μήτε «ax! ἐπίνοιαν, µήτε κατὰ ΕΟΝ. lgitur si neque secundum concipiendi mo- 


“στέρησιν, poe iv μέρει (ἀμερὴς γὰρ), µήτε ἐν 35-— dum,neque secundum privationem neque in parte 


i 


τῷ ὡς ἕτερου (ἀπλοῶς γὰρ), µήτε παρ) αὐτὸν ἔτε- — (quippe est invisibilis), neque in ipso velut aliud 

pov {εῖς γαρ xxi μόνος ἀγέννητος). αὐτὸ ἂν s*» οὐ- (simplex namque est), neque preeter eum aliud 

cla ἀγέννητος. (unus enim est et solus ingenitus): hoc ipsum fue- 
rit utique substantia ingenila. 

ΒΑΣ. "Hyaye τὸν λόγον ἐφ᾽ i έδουλετο, xxi παν- — BAS. Perduxit. orationem quo voluit; et postea- 
ταχόθεν τὸ ἀγέννμτον ἀποσπάσας, εἷς αὐτὴν (7) quam undelibet ingenitum extrusit, in ipsam. ut 
συνήλασεν, ὡς to, τὴν οὐσίαν' εἰπὼν περὶ το putavit, substantiam intrusit, quippe qui de Deo 
Oto) των ὅλων, ὅτι αὐτὸ ἂν sin obsix ἀγέννητος, universorum dixerit, quod ingenitum ipsa inge- 
Εγὼ δὲ την μὲν obsixw τ.ῶ θεοῦ ἀγέννητον εἶναι nita substantia sit. Ego vero substantiam Dei in- 
καἳ αὐτὸς ἂν φαίην, o) μὴν τὸ ἀγέννητον τὴν ob- genitam esse,etiam ipse dixerim,non antem inge- 
σίαν. ᾿Ἐπειτα μέντοι κάκείνῳ προσέχειν ἄξιον, ὅτι τὸ g hilum esse substantiam.Deinde illud quoque atten- 
&ptpic xai tà ἁπλοῦν, ταυτὸν ὑπάρχον κατὰ τὴν ἔν- dere opersz pretium est, quod indivisibile et sim- 
νοιαν (ἁμερές τε (14) vàp ἐστι τὸ μὴ ἐκ μερών συγκεί. plex, qua eadem sunt inter se significatione (indi- 
μενον, καὶ ἁπλοῦν ὡσαύτως τὸ μὴ ἐκ πλειόνων τὴν — visibile enim est quod ex partibus non componi- 
σύστασιν ἔχον) , οὗτος ὡς Otagípovtx τῷ ὑποχει-  tur,et simplex similiter quod e pluribus non con- 
pévp διίγτησιν ἀπ᾿ ἀλλήλων. Εἶτα ἀπαγορεύει μὴ Slat); hic quasi diversa sint subjecto, alterum ab 
δεῖν χαταµερίζειν τὸν θεὸν, μηδὲ τὸ pév τι αὐτοὺ ἀγέν-» — altero separat. Postea vetat, Deum dividi oportere, 
wntovy, τὸ δὲ γεννητὸν ὑποπτεύειν' μηδ a2 ἐγκεῖσθαι — aut aliam ipsius partem ingenitam, aliam genitam 
ὡς ἕτερον iv ἑτέρῳ νοµίζειν αὐτῷ τὸ ἀγέννητον, Τοῦ- — suspicari, aut rursus arbitrari, ingenitum in ipso 
των δὲ τὸ µάταιον ἀποχνῶ διελέγχειν. "Ἔοικε γάρ velut aliud in alio situm esse. Horum aulem ver- 
πως συνεξομοιοῦσθαι τῷ ματαιολογοῦντι ὁ ἀντιλέγων, — borum vanitatem piget meconfutare. Videtur enim 
Διοπερ, οἶμαι, ὁ σοφὸς mapsqqo3 Σολομὼν μὴν ἀπο- quodammodo similis fieri ei qui vana dicit, is qui 
κρίνασθαι ("15) τῷ ἄφρονι κατὰ τὴν ἐκείνου ἀφροσύ-  contradicit.224 Quapropler,opinor, sapiens Salo- 
vnv. Τοὺς γὰρ (10) μήτε εἰρημένους μήτε λε(θέντας mon. admonet 69, ut ne respondeainus |insipienti 
ποτὲ λόγους ὑωὸ διαίρεσιν ἤγαγεν, ἵνα δόξῃ ἐν xoÀ- juxta insipientiam illius. Qu: enim neque dicta, 
λοῖς τοῖς ἀπηριθμημένοις, xa0' ἕνα µόνον τρόπον, neque prolata sunt unquam, ea hic sue divisioui 
οἰχείως ἐξευρίσχειν λεγόμενον σὸ ἀγέννητον. "Hyuiv(, subjecit, ut, multis enumeratis, invenire videatur 
δὲ ἴσως πλείονρς ἔδε. λόγου πρὸς τὴν τοῦ ψεύδοις ingenitum unico modo proprie dici. Nobis autem 
παράστασιν, καὶ πρὸς τὸ δεῖδχι, ὅτι περ οὖκ οὐσίκ fortasse longiori opus esset oratione,ut mendacium 
θεοὺ τὸ ἀγέυνητον, εἴπερ τὰ ἐν τῇ διπιρέτει παρ) αὖὐ- detegeremus, ingenitumque substantiam Dei non 
τοῦ ἀπηριθμημένα μὴ σαφῶς ἐξελήλεγχτο, Ei γὰρ essede:onstraremus : nisi quz? ab eo per divisio- 


ἰσχυρῶς εἶχεν ὃ λόγος αὐτῷ, ὅτι οὔτε κατ’ ἐπίνοιαν 
οὔτε Χχτὰ στέρησιν λαμθάνεται τὸ ἁγέννητων, οὐδ' 
οὕτω μὲν ἂν παντως ἀκολουθίαν εἶχε τὸ σωναγόµε- 
vov, Τίς γὰρ ἡ ἀνάγκη, ὑπὸ ἓν τῶν ἀπηριθμημένων 
τὴν ἀγεννησίαν πεσεῖν; Οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐπειδὴ αὐτὸς ὡς 
ἀναγκαίως συνημμµένον τοῖς προάγουσιν ἐπιφέρει τὸ, 
Οὐκοῦν el (T7) μήτε xax! ἐπίνοιαν, μήτε κατὰ στέ- 


nem enumerata sunt, jam liquido refutata essent. 
Nam etiamsi vim haberet alláta ab illo ratio, quod 
neque intelligendi modo, neque ex privatione 
ingenitum accipitur:utique ne sic quidem id quod 
colligit consequeretur.Quid enim necesse est sub 
uno enumeratorum contineri ingenitum? Sed quo- 
niamipse tanquam][aliquid precedentibus necessa- 


pnotw, μήτε χατὰ ἄλλον τινὰ τῶν ἀπηριθμημένων rio conjunctum infert illud: Igitur si neque secun- 
τρόπον, αὐτὸ ἂν sim οὐσία ἀγέννητος' οὕτως ἡμαῖς — dumintelligentiam,neque secundum privationem, 
ἀντιστρέψαντες εἴπωμεν, ὅτι Οὐχοῦν ἐπειδὴ κατ D nequesecundum alium ullum ex enumeratis modum, 
ἐπίνοιαν θεωρεῖται, xal στερητικὀν ἐστι τὸ ὄνομα, ingenitum utique ipsamet fuerit substantia inge- 
ὠχὶ οὑσία τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον. "Ew: γὰρ οὐκ nita: nos retorquentes sic dicamus:lIgitur quoniam 


69 Prov. xxvi, A. 


tione Paris. Codex Colb. et alii quinque Regii κα- 
ταφεύγει, τὸ εἰς αὐτὴν τὴν οὐσίαν τίθεσθαι τὸ &yiv- 
νητον. Supple Azo ἐπί, ut legas ἤτοι ἐπὶ τὸ εἷς αύ- 
τὴν τήν, etc. Videlicet eo confugit * aut illud, τὸ 
el; αὐτήν, inverle, ut legas, εἰς τὸ αὐνὴν τὴν, etc., 
$ta ut arbitretur illud ,íngenitum,ipsam esse sub- 
stantiam. Etenim principiis suis insistens Euno- 
mius,mox ait illud, ingent(us,ipsam esse substan- 
tiam. 

(13) Reg. quartus ἀποσπάσας ἐπ᾽ αὐτὴν. 

(14) Sic mss. tres. Abest xe a vulgatis. 


(15) Antiqui duo libri μὴ ἀποχρίνεσθαι. 

(16) Horum verborum, Too: γὰρ, etc., haec est 
sententia : divisionem illam, μήτε κατ ἐπίνοιαν, 
μήτε κατὰ στέρησιν, µήτε ἓν μέρει, Eunomius fin- 
vit, eamque primus evulgavit. 

(17) lla, Οὐκοῦν εἰ, ita intellige : Si neque se- 
cundum nostrain intelligendi rationem, neque se- 
cundum privationem, neque secundum alios quos 
enumeraviius intelligendi modos ingenium de 
Deo dicitur; necesse est ut ingenitum ipsa sit in- 
genita essentia substantiaque. 


539 


S. BASILII MAGNI 


$40 


valione consideratur, et privatim nomen est, non ^ ἐλέγχει «à εἱρημένα, οὐδὲ τοῖς προτάσεσιν ἑαυτοῦ 


est aubstantia Dei ingenitum. (uandium enim qu& 
nobis dicta sunt nou refutat,nec snis propositioni- 
bus roburaddit,id quod colligit,nullum locum habebit. 
12. [n summa, quod putat se Dei, qui super omnia 
est,substantiam ipsam adinvenisse,quantze super- 
hia est atque elationis! Fere enim jactantia supe- 
rant vel illum ipsum,qui dixit: Super astruponam 
sedem meam 9: qui scilicet non contra stellas aut 
celum insurgant,sed ipsam Dei universorum sub- 
stantiam pervadere se glorientur.Percontemur au- 
tem eum, undenam comprehendisse se eam dicat. 
Ex communine notione? At hic Deum esse, non 
quid sit,nos admonet.An ex doctrina Spiritus? Quali, 
aut ubi tredita?Nonne magnus ille David cui occulta 
absconditaque sus sapientie Deus manifestavit, 
palam confitetur inaccessam esse Dei cognitionem, 
cum dicit : Mirabilis facta est scientia tua ex me, 
confortata éstsnum potero ad eam"!? [saias autem 
dum majestatem Dei specularetur, quid nobis de 
divina substantia declaravit? qui proferens de Chri- 
sto vaticinium, testatur hisverbis : Generationem 
ejus quis enarrabit "3? Quid vero vas electionis 
Paulus,qui loquentem in se habebat Christum, qui 
ad tertium usque ccelum raptus est,qui arcana au- 
divit verba, qu: non licet homini loqui; quam no- 
bis de substantia Dei doctrinam reliquit? Hic ad 
particulares providentic rationes cum respexissel, 
velut verlginelaborans propter insuperabilem con- 
templandi difficuitatem,quasi clamans vocem illam 
emisit: O altitudo divitiarum et sapientia et cogni- 
tionis Dei:quam inscrutabilia sunt judicia ejus, el 
impervestigabiles viz ejus??! Quod si hoc illi ipsi 
qui ad mensuram cognitionis Pauli pervenerunt, 
assequi non possunt; quanta est superbia eorum, 
qui se substantiam 993 Dei profitentur cognosce- 
re? Quos profecto libens interrogaverim, quidnam 
de terra in qua comfhorantur,et ex qua nali sunt, 
dicant quam ejus nobis exponant substantiam: ut 
si de iis que humi sunt ac pedibus subjacent, certo 
indubitanterque disserant,tunc eis quoque,cum de 
rebus intellectum omnem superanlübussententiam 
proferunt, fidem habeamus. Qus igitur subs!antia 


Bslvazc ἡμῖν 


τὴν ἰσχὺν ἁἀποδίδωσιν, οὐδεμίαν αὐτῷ χώραν ἕξει τὸ 
συναγόµενον. 


12. "Όλως δὲ, τὸ οἵεσθαι τοῦ ἐπὶ πάντων θεοῦ αὗ- 
τὴν τὴν οὐσίαν Εξευρηχέναι , πόσης ὑπερηφα,ίας 
ἐστὶ καὶ φυσιῴσεως ! Σχεδὸν γὰρ καὶ αὐτὸν ἀποκρύ- 
πτουσί τῇ µεγαληγορίᾳ τὸν εἰπόντα ᾿Επάνω τών 
ἄστρων θήσομαι τὸν θρόνον µου) o! γε οὐχὶ αστέ- 
pov, Ἡ οὑρανοῦ κατατολμῶσιν, ἁλλ᾽ αὑτὴν ἔμθα- 
τεύειν τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων τὴν οὗδίαν ἁλαζονεύον- 
ται. Εξετάσωμεν γὰρ αὐτὸν, πόθεν αὑτης φη- 
σιν àv περινοί Ὑεγενῆσθαι, — "Ap! ἐκ της κοινῆς 
Εννοίας (18); ᾽λλλ’ αὕτη τὸ εἶναι τὸν Θεὸν, οὗ τὸ τί 
ὑποθάλλει, Αλλ᾽ ἓκ τῆς διδασκαλίας 
τοῦ Πνεύματος; Ποίας; fj τῆς ποῦ χειµένης; Οὐὑχ ὁ 
μὲν μέγας Δαθιδ, ᾧ τὰ ἄδηλα xai τὰ χρύφια τῆς 
ἑαυτοῦ σοφίας ἐδήλωσεν 6 θεὸς, φανερῶς ὁμολογεῖ 
(19) τῆς Υνώσεως τὸ ἀπρόσιτον, λέγων Ἔθαυμα- 
στώθη "» Ὑνῶσίς (80) σου ἐξ ἐμοῦ, ἐκραταιώθη - 
o) uh δύνωµαι πρὸς αὐτήν Βσαίας δὲ, ὁ ἐν θεω- 
ρίᾳ τῆς ὀόξης τοῦ Θεοῦ γενόμενος, τί περὶ τῆς θείας 
οὐσίας ἐθήλωσεν ἡμῖν, ὃς γε iv τῇ περὶ Χριστοῦ 
προφητείᾳ διαμαρτύρεται λέγων Τὴν Ὑενεὰν αὖ- 
τοῦ τίς διηγήσεται, Τί δὲ τὸ σκεῦος τῆς ἐκλογῆς 
Παῦλος, ὁ λαλοῦντα ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Χριστὸν, ὁ 
ἕως τρίτου ἁρπαγεὶς οὐρανοῦ, ὁ τὰ ἄβρητα ἀχούσας 
ῥήματα, ἃ οὐκ ἓξὺν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι, τία ἡμῖν 
περὶ οὐσίας θεοῦ διδασκαλίαν άφηκεν; ὃς γε ὅτε εἲς 
τοὺς μερικώς τῆς οἰχονομίας διέγυψε λόγους, olov 
ἐλιγγιάσας πρὸς τὸ της θεωρίας ἀθιεξόδευτον, ἑκεί» 
νην ἐξεθόησε τὴν φωνήν' "o βάθος πλούτου καὶ 
σοφίας xal Ὑνώσεως θεοῦ" ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ 
κρίµατα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοί αὐτοῦ ! 
Ei ταῦτα τοῖς εἷς τὸ τῆς Πσύλου Ἰνώσεως μέτρο» 
ἐφθακόσιν ἀνέφικτα, πόσος ὁ τυφος τῶν ἔπαγγελλο- 
µένων εἰδέναι τοῦ θεοῦ τὴν οὐσίαν; Οὓς ἡδέως ἂν 
ἐρωτήσαιμι περὶ γῆς kg! fc ἑστᾶσι, xai ἀφ' $e 
εγόνασι, τί ποτε λέγουσι; τίνα αὐτῆς τὴν οὐσίαν 
ἀπαγγέλλουσιν ἡμιν, ἵνα, ἐὰν ἄρα περὶ tuv χαμαὶ 
xai ὑπὸ τοῖς ποσὶ χειµένιων ἀναντιῤῥήτως ἡμῖν δια- 
λεχθώσι, τότε αὐτοῖς xxl περὶ των ἔπεχεινα πάσης 
ἐννοίας διαθεινοµένοις πιστεύσωµεν. Τίς οὖν της γῆς 


est terr? quis comprehensionis modus? Respon- p^ οὐσία; ποῖος τρόπος τῆς καταλήψεως; Αποχρινᾶ- 


deant nobis utrumeam ratio assequalur,an sensus 
sed si sensum dicent,quo sensu potest comprehen 
di? Visune? At hic colores percipit. Λη tactu? At 
hic duritiem et mollitiem, calidum et frigidum, et 
alia hujusmodi disceruit : quorum nihil ullus, nisi 
in suminam dementiam lapsus, substantiam dixe- 
rit. De gustu vero, deque olfactu quid attinet di- 
cere? quorum alter sapores,alter vapores attingit. 


σθωσαν ἡμῖν, πότερον λόγος ἐφίκετο ταυτης, fi αξ- 
σθησις» καὶ εἰ μὲν τὴν αἴσθησιυ φήσουσι, ποίᾳ τῶν 
αἰσθήσεών ἐστι καταληπτή, ᾿Οράσει ᾽Αλλὰ γρωµά- 
των Εστὶν ἀντιληπτικὴἡ αὕτη. Αλλ᾽ ἀφῇ Καὶ αὕτη 
(81) σκληρότητος καὶ ἁπαλότητος, καὶ θερμοῦ καὶ 
ψυχροῦ, καὶ τῶν τοιούτων ἐστὶ διακριτικΏ, dv οὐδὲν 
dv τις οὐσίαν εἴποι, μὴ εἷς ἔσχατον παρανοίας ὑπ- 
ενεχθείς. Περὶ γεύσεως δὲ καὶ ὁσφρήσεως τί χρὴ καὶ 


70 [sa. xiv, 19. Τ Psal. ΟΧΧΣΝΙΠ, 6. 72 [sa. 11,8. 7$ Rom. xi, 33. 


(78) Colb. Apx ix τῆς κοινῆς οὐσίας, An ex com- 
muni essentia? Male. 

(19) Reg. lertius Εδήλωσε φανερῶς o θεὸς, όμολο- 

t, non ila recte. 

(80) Libri veteres 5 γνῶσις, Articulus in excusis 


desideratur. Statim in quatuor mss. reperitur in- 
terrogationis nota post. vocem αὐτὴν; ΟΛ polero 
ad eom ? 

(81) Editi Αλλὰ ἀφῖ; Kal αὐτή. Át mss. duo 
Αλλ᾽ kon; καὶ αὕτη. 








941 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 


542 


λέγειν; Gv ἡ μὲν χυμῶν, 4 δὲ ἑτέρα τῶν ἀτμῶν A Auditus denique sonos percipit et voces, quibus 


τὴν ἀντίληψιν ἔχει. "Axosy δὲ ψόφων ἐστὶ καὶ φωνῶν 
αἰσθητιχὴ, τῶν οὐδεμίαν ἑχόντων πρὸς τὴν T^v οἱ- 
χειότητα. Λειπεται οὖν τῷ λόγῳ φάσκειν αὐτνὺς τὴν 
οὐσίαν αὐτῆς εὐρηχέναι. Ποίῳ τούτῳ; ποῦ τῆς l'ox- 
φῆς κειµένῳ; ὑπὸ τίνος τῶν ἁγίων παραδοθέντι ; 

13. Ὁ μέν γε περὶ τῆς κΧτίσεως ἡμῖν διαλεχθεὶς, 
τοσοῦτον ἡμᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι Ἐν ἀρχῃ ἐποίησεν ὁ 
θεὺς τὸν οὗρανὸν καὶ την γην Ah δὲ vn dv ἀόρα- 
τος καὶ ἀκατασκεύαστος "ἔξαρχεῖν ἡγούμενος τὸν ποιή» 
σαντα αὐτὴν καὶ διακοσµήσαντα διαγγεῖλαι» τίς δὲ ἡ 
οὐσία ταύτης περιεργάζεσθαι, ὡς µάτχιον καὶ ἄνωφε- 
λὲς τοῖς ἀκούουσι παρῃτήσατο. El τοίνυν µήτε τῇ ἐκ 


nihil est aflinitatis cum terra.Reliquum igitur est, 
ut sermone invenisse se ejus substantiam dicant. 
Quo tandem ? et quo loco Scripture editus est ? 
a quo sanctorum traditus ? 


13. Gerte de creatione qui disseruit, tantum do- 
cuit nos, Deum in principio fecisse coelum et ter- 
ram, atque terram fuisse invisibilem et inorna- 
tam 7* ; satis sibi esse ratus, eum qui hanc fecit 
atque exornavit, predicare : que vero ejus sub- 
stantia foret, tanquam si fuisset quiddam vanum 
et audientibus inutile,noluit curiosius investigare. 


τῆς αἰσθήσεως μαρτοριᾷ, uj: τῇ ix τοῦ λόγου δι- [taque si nequé ex sensuum testimonio, neque ex 
δασκαλίᾳ, *, γνῶσις αὐτῆς βεθαιοῦται, πόθεν ἔτι φή- sermonis doctrina, cognitio ejus constat, ande jam 
σουσι τὴν κατάληψιν αὐτῆς ἐσχηχένεχι; Τὸ μὲν γὰρ B dicent comprehensionem ipsius adeptos esse?Nam 
ὅσον αὐτῆς αἰσθητὸν,  χρῶμα ἐστιν f ὄγκος, quod in ea sensibile est, aut color est, aut moles, 
βάρος, f, κουφότης, fj πυχνότης, fj χαυνότης, ἢ ἁντι- aut gravitas, aut levitas, aut densilas, aut raritas, 
vumía, ἢ ἁπαλότης, fj ψυχρότης, ἢ θερµότης, ἢ αἱ aut durities, aut mollities, aut frigiditas, aut cali- 
κατὰ τοὺς χυμοὺς ποιότητες, ἢ αἱ κατὰ σχηµα δικ- . ditas, aut humorum qualitates, aut figura diversi- 
φοραί (82). dv οὐδὲν ἂν οὐοίαν .εἶποιεν οὗτοι. οὐδὲ (45 : quorum hi nihii dixerint substantiam, etiamsi 
εἰ πάντα ῥᾷδίως λέγοιεν. Λόγῳ δὲ πάλιν ob omnia facile soleant affirmare. Rursus nullo ser- 
Ὑέγονε θεωρητὴ τῶν σοφῶν καὶ Κακτρίπν ἀνδρῶν — monesapientium virorumatquebeatorum percepta 
ποῖος οὖν ἔτι τρόπος τῆς γνώσεως ὑπολείπεται (83); — est.Quis igitur jam superest modus comprehensio- 
᾽Αιοκρινάσθωσαν ἡμῖν ob περιφρονοῦντες μὲν πάντα — nis ? Respondeant nobis qui cuncta quie sub pedi- 
τὰ kv ποσὶ, διαθαίνοντες δὲ τὸν οὐρανὺν, καὶ másac bus sunt, despiciunt : ccelum vero et quaslibet cce- 
τὰς ὑπερχοσμίους δυνᾶμεις, αὑτῇ δὲ cp πρώτῃ οὐσίᾳ  lestes potestates transcendunt,ac ipsi prime sub- 
διὰ τοῦ νοῦ συναπτόµενοι. "AJÀ' ἔοικεν ὁ τῦφος máv-  Blantiz mente conjunguntur Sed videturarrogantia 
των εἶναι τῶν ἓν ἀνθρώποις παθῶν (84) ψαλεπώτα- omnium humanorum vitiorum gravissimum esse, 
τον, xal ὄντως τῷ τοῦ διαθόλου xolpatt περιθἀλ- c 9 quibus inest,eos vere diaboli crimine implicari. 
λειν, οἷς ἂν προσγένητεαι (83). 'Ὀθεν καὶ οὗτοι ob- ' Unde etiam hi,nenoscentesquidem qualis sit terrae 
6k τῆς γῆς, ἂν καταπατοῦσι, τὴν φύσιν, ἥτις ἐστὶν, quam calcant natura, ipsam Dei universorum sub- 
ἐπισταμενοι, αὐτὴν ἑμθατεύειν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ stantiam adire se arroganter asserunt. Et Deus 
τῶν ὅλων ἁλαζονεύονται (86). Καὶ τοῖς μὲν ἁγίοις sanctis quidem suis. Abraham et Isaac et Jacob, 
αὑτοῦ ὁ θεὸς, τῷ ᾿Αθραὰμ παὶ τῷ Ἰσαὰκ καὶ τῷ quorum, ob totius virtutis perfectionem,quasi hoc 
Ἰαχὼθ, dv, διά τὸ εἰς πᾶσαν ἀρετὴν τελεῖν, καὶ fuisset praecipuum qniddam ac majestali suze con- 
τὸ θεὺὸς ὀνομάζεσθαι, ὥστι ἑξαίτερον xai πρέπον τῇῃ veniens, Deus etiam nominari voluit, Deum Abra- 
ἑαυτοῦ µεγαλειότητι, προετίµησε, λέγων ἑαυτὸν Θεὸν ham seipsum appellans,et Deum Isaac,et Deum Ja- 
᾽λθραὰμ, xal Θεὸν Ἰσαὰκ, καὶ θεὸν Ἰαχώθ' Τοῦτ cob: Hocenim nomen meum est elernum, inquit, 
γάρ μού ἔστιν (87) ὄνομα αἰώνιον, φησὶ, xal µνη- et memoriale generationum generationibus '5.His 
µόσυνον γενεῶν — qsvtatc. Τούτοις τοίνυν οὐδὲ τὸ igitur ne suum quidem nomeo declaravit Deus,ne- 
ὄνομα ἑαυτοῦ ἐδήλωσεν ὁ θεὲς, ἧπου γε τὴν οὐσίαν dum quie sit sua ipsius essentia, revelarit. Ego 
ἥτις ἐστιν ἀπεκάλυψεν. ᾿Εγὼ γὰρ, φῃαὶ, Κύριος ., enim, inquit Dominus : et visus sum Abraham el 
καὶ ὤφθην πρὸς ᾿Αθραὰμ (88), καὶ ᾿ἸΙσαὰκ , xai {δαας 996 et Jacob, Deus exsistens ipsorum ; et 
Ἰακὼθδ, Θεὸς Ov αὑτῶν' xal τὸ ὄνομά pou οὐκ momen meum non indicavi ípsis?9; lanquam majus 
ἐδήλωσα αὑτοῖς ὡς µεῖζον δηλονότι fj ὥστε áàv- videlicet, quam ut humana aures capiant. At Euno- 
θρωπίνῃ ἀγοῖ χωρηθηναι. Εὐτομίῳ (89) C£, ὡς ἔοι- πιὶο,υί videlur, non nomen modo, sed etiam suam 


74 Gen. 1, 1, 2. 7$ Exod. ru, 45. 76 Exod. vi, 2, 3. 


(82) Editi διαφοραὶ, ἢ µέγεθος. Sed illud, ἡ µέ- — noxios reddere. Mox edili f καταπατοῦσι.Αἱ mss. 
Too delendum. censuimus, fidem veterum quatuor non pauci ἄν. 

hrorum secuti.Nec valde admodum dubilto,quin (86) Editi ἁλαζονεύοντας, negligeniia operarum. 
melius absit, cum aliquanto ante vox ὄγκος posita Aliquanto post Reg. quartus τῇ αὑτοῦ µεγαλειό» 
sit, 408 non raro, ut notum est, idem valet quod τητι. 
ΥΟΣ µεγέθος, Accedit eliam, quod has duas voces (81) Reg. quartus γάρ µοί ἐστιν. [Infra mss.multi 
interpres vetus non agnoverit. Ibidem mss. οὐδὲν ἤπου τὴν οὐσίαν, 
ἄν, Vocula ἄν in editis deerat. (88) Editi et unus codex xal ὤφθην τῷ ᾽Αθραάμ. 

(83) Reg. quartus γνώσεως ὑπολέλειπται. Ibidem — Alii quioque mss. καὶ ὤφθην πρὸς ᾿Αθραάμ, et ita 


edili ἀποκρινέσθωσαν ἡμῖν οἱ περιφρονοῦντες mávta. 
Codex Colb. et Regii tes ita, ut edidimus. 

(84) Reg. quartus τῶν ἀνθρωπίνων παθῶν, 

(86) Potest hic locus,si libet,verti et hoc modo: 
et in quibus inest, eos vere diaboli condemnationi 


ediia invenitur apud LXX. 

(89) Editi et Heg.secundus " eon vat δυνάµενον, 
Alii tres mss. χωρηθῆναι μὴ A duevov. legii duo 
et Colb. χωρηθηναι. Εὐνομίῳ, et ita edendum ju- 
dicavimus.Et vero illud,ócte,regit infinitivum χω- 


543 


S. BASILII MAGNI 944 


ipsamessentiam Deus patefacit:et arcanum tentum A «tv, ob τὸ ὄνομα µόνον, ἀλλὰ καὶ ajvv αὑτοῦ (90) 


quod nulli sanctorum fuit apertum, ipse in euis li- 
bris conscribens prodit,ac temere apud omnes ho- 
mines effutit. Et que quidem in promissionibus 
nobis reposita sunt,humanam omnem cognitionein 
excedunt,et pax Dei intellectum omnem superat. 
ipsam vero Dei essentiam supra omnem intelligen- 
tiam et supra humanam omnem cognitionem esse 
non vult. 

14.Ego vero ipsius comprehensionem non homi- 
nes solum, sed omnem etiam rationalem naturam 
excedere arbitror. Nunc autem cum dico rationa- 
lem, creatam dico. Nam soli Filio notus est Pater, 
et Spiritui saneto. Nemo enim movit Patrem nisi 


τὴν οὐσίαν ὁ θεὸς ἐνεφάνισε' καὶ τὸ τοσοῦτον ἀπόρ- 
ῥητον, ὃ μηδενὶ τῶν ἁγίων ἐφανερώθη, αὑτὸς ἐν βί- 
θλοις γράφων δημοσιεύει καὶ ἐκλαλεῖ πᾶσιν ἀνθρώ- 
ποις ἀπερισχέπτως, Kal τὰ μὲ» bv ἐπαγγελίχις áxo- 
κείµενα ἡμῖν ὑπὲρ πᾶσαν γνωσίν ἔστιν ἀνθρωπίνην, 
xal ἡ εἱρήνη τοῦ θεοῦ ὑπερέχει πάντα τοῦν᾽ αὐτὴν 
δὲ τὴν οὑσίαν τοῦ Θεοῦ οὗ καταδέχεται ὑπὲρ πἀν- 
τα νοῦν καὶ ὑπὲρ πᾶσαν γνῷσιν ἀνθρώπων εἶναι. 

44. Οἶμαι ἓὲ οὖκ ὀνθρώπους μόνου, ἀλλὰ καὶ mà- 
σαν λογικὴν φύσιν ὑπερθαίνειν αὑτῆς τὴν κατάλη- 
ψιν, Λογικὴν δὲ νῦν τὴν ἐν τῇ χτίσει λέγω. Tli γὰρ 
µόνῳ γνωστὸς ὁ Πατὴρ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι΄ ὅτι 
Οὐδεὶς οἷδε τὸν Ἡκτέρ εἶ µη ὁ Tic: καὶ, Τὸ 


Filius'*.Et : Spiritus omnia scrutatur,etiam pro- B Πνεύμα πάντα ἑρευνς, «αἱ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ. 


funditates Dei .Nemo enim novit inquit,qua homi - 
nis sünt,nisispiritus hominis qui estin eu: et quo 
Dei sunt nemo novit nisi Spiritus qui est ex Deo?9, 
Quid igitur praecipui relinquent Unigeniti cognitio- 
ni,autsancii Spiritus, siquidem ipsi ipsam esssntiam 
comprehendunt ? Nec enim potentie,bonitatis ac 
sapientize Dei contemplationem Unigenito attribu- 
entesaccommodatam sibi esse essentis intelligentiam 
putabunt. Nam contra omnino, constat ipsam qui- 
dem essentiam nulli nisi Unigenito et Spiritui san- 
cto cogitabilem esse;sed ab operationibus Dei sub- 
vectos nos, et per ea qui& condita sunt conditorem 
intelligentes,sic bonitatem ac sapientiam ejus per- 
cipere.De Deo enim notum est,quod cunctis homi. 


Οὐδεὶς γὰρ οἶδε, φησὶ, τὰ τοῦ ἀνθρώπου ti μὴ 
τὸ πνεύμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ àv αὑτῷ (01) καὶ τὰ 
τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωχεν εἰ μὴ τὸ Πνεύμα τὸ ix 
τοῦ Θεοῦ. Τί οὖν ἑξαίρετον τῃ γνώσει τοῦ  Movort- 
νοὺς fj τοῦ ἁγίου Πνεύματος καταλείφούσιν, εἶπερ 
αὐτοὶ τῆς οὐσίας αὑτῆς ἔχουσι τὴν κατάληψιν;, 02 
γὰρ δὴ, τῆς δνάµεως, καὶ της ἁγαθότιτος, xal τῆς 
σοφίας τοῦ Θεοῦ τῷ ἨΜονογενεῖ τὴν θεωρίαν προσνεί- 
µαντες, σύμμετρόν ἑαυτοῖς θήσονται τῆς οὑσίας τὴν 
κατανόησιν. Πᾶν γάρ που τὸ ἐναντίον, εἶτὸς αὐτὴν 
μὲν τὴν οὑσίαν ἀπερίοπτον εἶναι παντὶ, πλὴν ei τῷ 
(99) Μονογενεῖ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι 5x δὲ τῶν 
ἑνεργειών τοῦ Θεοῦ ἀναγομένοως ἡμᾶς, xxi διὰ τῶν 
ποιημάτων τὸν ποιητὴν ἐννοοῦντας, τῆς ἀγσθότητος 


nibus Deus manifestavit 9, Nam qua apud theo- ϱ αὐτοῦ καὶ τῆς σοφίας λαμθάνειν τὴν σύνεσιν. Τοῦτο 
logos de essentia Dei conscripta esse videntur,per γάρ ἐστι τὸ γνωστὸν τοῦ Θεοῦ (03), ὃ πᾶσιν ἀνθρώ - 
quasdam tropologias aut etiam allegorias, ad alia ποις ὁ θεὸς ἐφανέρωσεν. "Ext ἤε ὅσα παρὰ τοῖς 
notiones ferunt.()uare si quis citra examen $ecun- θεολόχοις περὶ οὐσίας θεοῦ ἀναγεγράφθαι δοχεῖ τρο- 
dum sensum magis obvium littere nude insistere Ἅπολογίαις τισὶν καὶ ἀλληγορίαις, πρὸς ἑτέρας ἐν- 
contendat,ad Judaicas et aniles fabulas devolutus, οοίας οἱ λόγοι φέρουσιν’ "nets εἴ τις ἁθασανίσ- 
omnino ejus de Deo notionis, quee digna sit,inops τως κατὰ τὴν πρόχειρον ἐκδοχὴν ψιλῷ παρίατασθτι 
consenescet. Nam preterquam quod materialem φιλονεικοίη τῷ γράµµατι, πρὸς ᾿Ιουδαϊκοὺς καί γραώ- 
quamdam essentiam Dei intelliget,eaque in re im- δεις μύθους ἑκτραπεὶς, πτωχὸς παντελῶς τῶν ἀξίων 
piis gentibus assentietur, ipsam quoque et variam περὶ θεοῦ νοημάτων χαραγηράσει, Πρὸς γὰρ τῷ ὑλι- 
etcompositam animosibi finget.Cum enitn propheta — x4» τινα ἐννοεῖν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ κατὰ τοῦτο 
narret electrinum quidem Deüm esse alumbisus- «ot; ἀθέοις τῶν Ελλήνων συµφέρεσθαι, ἔτι καὶ ποι- 
que ad superna, ex igne vero inferna conflata Θ8- κχίλην καὶ σύνθετον ὑπολήψεται ταύτην. )Ηλέκερινον 
se δὲ : quicunque ad altiorem intellectum per litte- μὲν τὸ ἀπὸ ὀσφύος ἕως ἄνω τὸν θεὸν εἶναι τοῦ προ- 
ram non ascendit, sed corporeis inhzrens descri- φήτο διηγουµένου, ἐκ πυρὸς δὲ συµδεθλῆσθει τὰ 
ptionibus,et talem esse Dei essentiam ab Ezechiele D χάτω. ὁ δὲ μὰ πρὸς ὑψηλοτέρας ἐννοίας ἀναθαινων 
edoctus,rursus Deum ignem esse a Moyse audiet, διὰ τοῦ γράμματος (04), ἀλλ᾽ αὑτοῦ που ταῖς σωµα- 
atque a sapiente Daniele ad aliasopinionesdeduce- «uat; ἐγκαταμένων ὑπογραφαῖς, xat τοιαύτην τοῦ 


"dc D 7. 78 Matth. xi, 27. 79 I Cor. 11, 10, 141. 90 Rom. i, 49. 98* Esech. νι, 3. 


pnónve, nec necesse fuit addere, aut δννάμενον, πνεῦμα, 

aut μὰ ὄυναμενον * imo tum. hoc, tum illud pariter — (92) Editi et codex unus πλὴν fj cp. Alii sex mss. 

παρέλκειν obscurum non est.. πλὴν εἰ τῷ. Mox editi τῆς σοφίας αὐτοῦ [llud, αὖὐ- 
(90) Cedex uuus αὑτὴν ἑαυτοῦ. Mox editi καὶ το- τοῦ, in mss. non invenitur; ob idque delendum 

σοῦτον τὸ ἀπόῤῥητον, Illud, ἀπόῤῥετον, caret arlicu- censuimus. 

lo in omnibus nostris codicibus : sed reperitur in — (93) Illud, γνωστὸν τοῦ θὲού, ita redditum est in 

quatuor mss. anle vocem τοσούτον. Vulgata : Quod notum est Dei ; apud Erasmum, 
(91) Codices non pauci τὸ πνεύμα τὸ ἐν αὐτῷ. hocmodo:lJ quod de Deo cognosci potest. 

Editi et Reg. quintus τὸ πνεύμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν (94) Reg. quartus διὰ τῶν αμμάτων, 

αὐτῷ. Ibidem editi εἰ μὴν πνεύμα τή͵ Libri veteres τὸ, 


— 





549 


ADVERSUS RUNOMIUM LIB. I. 


46 


θεοῦ τὴν οὐσίσν παρὰ τοῦ Ἰεζεκιηλ διδαχθεὶς, πα- A tur 8 ; atque hoc pacto non falsas solum, sed inter 


At» mop εἶναι τὸν θεὺν πχρὰ τοῦ Μωσέως ἀκούσεται, 
καὶ παρὰ τοῦ σοφοῦ Δανιηλ προς ἄλλας ὑπολήψεις 
ἀπενεχθήσετχι' καὶ οὕτως οὗ ψευδεῖς µόνον, ἀλλὰ 
καὶ μαγοµένας ἀλλίλαις Ex τῶν Γραμμάτων εὑριθή- 
σατχι τὰς φαντασίακς ἀναλεγόμενος, ᾿Αφεμένοις (95) 
οὖν τῆς xatà τὴν οὐσίαν πολυπραγμοσύνης ὡς ἀἆνεφ- 
ἱκτου, τῇ ἁπλῃ παραινέσει τοῦ ᾽Αποστόλου πειρτέον͵ 
λέγοντος' Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ πρῶτον, ὅτι ἔστι 
θεὸς, καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτόν µισθαποδότης 
γίνεται, Οὐ γὰρ ἡ τοῦ τί ἐστιν ἐξερεύνησις, ἀλλ ἡ 
τοῦ ὅτι ἔστιν Ópoloyia τὴν σωτηρίαν ἡμιν (90) 
παρασκευάζει. "Enti οὖν ἀπερινόητος ἀνθρώπου φύσει 
καὶ ἄῤῥητος παντελῶς ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ ἀποδέδεικται, 


se eliam pugnantes imaginationes ex Scripturis col- 
ligere reperietur.Proinde curiosa essentie indaga- 
lione, tanquam qua captum nostrum superet, 997 
relicta,credendum nobis est simplici consilio Αρο- 
stoli, qui dicit : Nam primum credere oportet, esse 
Deum lesse remuneratorem quaerentibus εε Non 
enim investigatio qua perscrutamur quid sit, sed 
confessio quaipsum esseconfilemur,salutem nobis 
conciliat Quarecum demonstratum sit. essentiam 
Dei ab huinana natura intelligi ac explicari nullo 
modo posse, reliquum est ut de ipsa ingeneratione 
inquiramus quid sit, et quomodo ean in Deo uni- 
versorum speculemur. 


λειπόμενόν ἔστι περὶ τῆς ἀἁγεννησίας abtno τί τέ bru, κα) πῶς ἐπιθεωρεῖτχι τῷ Op. τῶν ὅλων διεξ- 


ελθεῖν, 


19. Εὐρίσκομεν οὖν λογιζόµενοι ὅτι οἳκ ἐν τῇ D 


τοῦ εἰ ἔστιν ἀνερευνήσει ἡ τοῦ ἀγευνήτου ἡμῖν ἔν- 
voix ὑποπίπτει, ἀλλὰ μᾶλλον, ἵνα βιασάμενος (91) 
εἴπω τὸν λόγον, ἐν τῇ τοῦ ὅπως ἑστίν, ᾿Εξετάζων 
γὰρ ἡμῶν ὁ νοῦς, εἰ ὁ ἐπὶ πάντων θεὸς ἑαυτοῦ τινα 
αἰτίχν ὑπερχειμένην ἔχει, εἶτα οὗ ὄυναμενος ἐπινοέῖν 
οὐδεμίαν, τὸ ἄναρχον αὐτοῦ τῆς ζωης ἀγᾶννητον προσ- 
Ὥγόρευσεν, ως γὰρ ἓν τοῖς περὶ τῶν ἀνθρώπων λό- 
vot, ὅταν λέγωμεν Att, Ὁ δεῖνα ἐκ τοῦδε γέγονεν, οὐ 


τὸ τί ἐστιν ἑκάστου, ἀλλὰ τὸ ὅθεν γέγονε διηγούμεθα᾽ ᾿ 


οὕτω καὶ bv τοῖς περὶ Θεοῦ ἡ ἁγέννητος φωνή οὗ τὸ 
τί, ἀλλὰ τὸ (08) µηδαμόθεν αὐτοῦ σημαίνει. Οὕτω δ᾽ 
ἂν σαφέστεροων Ó λέγω Ὑένοιτο. 0 εὐχγγελιστῆς Λου- 
κᾶς, thv Χατὰ σαρχα Ὑενεαλογίαν τοῦ θεοῦ xai Σω- 
τΏρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐχτιθέμενος, καὶ ἀπὸ 


τῶν τελευταίων ἐπὶ τοὺς πρώτους ἀναποδζων, ἤρ- C 


ξατο μὲν ὑπὸ τοῦ "Ioco: εἰπὼν δὲ τοῦτου μὲν τοῦ 
λΒλεὶ' τὸν δὲ τοῦ Ἀκτθὰν, καὶ οὕτω κατὰ ἀνάλυ- 
ctv (09) πὺρς τὸν ᾽Αδὰμ τὴν ἐξήγησι ἐπαναγων, 
εἶτα ἐλθὼ» ἐπὶ τοὺς ἄνω, xal εἰπὼν ὅτι ὁ En kx 
τοῦ Αδάμ, ὁ δὲ ᾿Αδὰμ ἐκ τοῦ Θεου, ἐνταῦθα τῆς 
ἀναθάσεως ἕληξεν οὐχὶ τὰς οὐσίας (1) τῶν ἁπηρι- 
θµηµένων δηλῶν ἐν τῇ διηγήσει τῆς ἑκάστου γενέ- 
σεως, ὰλλὰ τὰς πρ»σεχεῖς ἀρχὰς ἀφ᾿ hc ἕκαστος γέ- 
ονεν ἐκτιθέμενος. ὥσπερ οὖν ἐκεῖνος εἶπεν, ὅτι ὁ 


15. Reperimus itaque rem reputantes, quod 
non in scrutatione, qua quid sit scrutamur, in- 
geniti nobis notio accedit: sed potius, ut co- 
actus sententiam dicam, in scrutatione,qua scru- 
lamur quomodo sit. Nam cum mens nostra ex- 
pendit an Deos qui est super omnia 85, causam . 
aliquam se superiorem habeat, nec tamen ullam 
excogitare potest, ejus vitam principio carentem, 
ingenitum appellavit. Quemadmodum enim in ser- 
monibus qui de hominibus instituuntur,cum dici- 
mus ; Hic ex illo natus est ; non quid sit, sed unde 
natus sil,narramus : sic eL in iis qui de Deo liaben- 
tur sermonibus, vox ingenilus non quidsit,sed eum 
ab alio non esse significat. Quod autem dico, id 
hoc modo fiet magis perspicuum.Lucas evangelista 


, genealogiam Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi 


secundum ca: nem exponens, et ab ultimis ad pri- 
mos rediens, incepit quidem 1 Joseph: sed ubi dixit 
hunc Heli esse, hunc vero Mathan, sicque ordine 
inverso ad Adam usque narrationem perduxit, tum 
ad superiores progressus, cum dixisset Seth esse 
ex Adam, Adam vero ex Deo, hic ascensum termi- 
navit $9, Nec tamen,cum uniuscujusque generatio- 
nem narraret, eorum qui enuinerati fuerant indi- 
cavit essentias: sed origines proximas unde unuse 


85 Dan. vit, 9. δὲ Hebr. xi, 6. S Rom. ix, 5. 86 Luc. ui, 23-38. 


(95) Codex unus ἀφεμένους, Alii quinque mss. D 


cum vulgalis ἀφεμένοις : quam scripturam vitiosam 
esse Combefisius credidit;et ita hunc locum emen- 
davit, ut pro ἀφεμένοις legat ἀφεμένης. Fateor qui- 
dem hanc emendationem primo aspectu necessa- 
riam videri: sed οἱ quispiam rem paulo attentius 
consideret,lectionem aliam defendi posse fortasse 
non negabit,tum ob consensum veterum librorum, 
tum quod vox ἡμῖν possit suppleri,hoc modo : πει: 
στέον ἡμῖν ἀφεμένοις τῆς κατὰ την οὐσίαν . . . . τῇ 
ἁπλῇ, etc. Nobis,curiosam essentio indagationem 
omiltentibus.credendum est simplici,etc Et certe 
cum Latine dici possit, nobís credendum est Apo- 
stolo, non video cur Grece dici non possit, ἡμῖν 
πειστεον τῷ ᾽Αποστόλῳ: quo semel dalo, vox ἀφ- 
εµένοις ad vocem ^ptv aut ad similem referetur.Le- 
gitur in uno codicc et in vulgalis λέγοντος πιστευ- 
τέον. Alii mss. habent πειστέον, λέγοντος, — . 

(96) Editi et unus codex σωτηρίαν ἡμῶν. Alii 
quinque mss. ἡμῖν. 


PATBOL. GR. XXIX. 


(97) Illud, ἵνα βιασάµενος, etc. ,ita verterat inter- 
pressus quasi couctus hoc dicam verbum. At Com- 
efisius,rejecta hac interpretatione, hunclocum sic 
expressit:ul doctrinam proferre nitar. Videtur Ba- 
silius hoc loco excusare se de minutis illis rcbus, 
quz ad scholas pertinent,et ad grammaticam; ino- 
netque invitum se his in tricis morari. Ex quo in- 
telligitur interpretationem Trapezuntiia mente Ba- 
silii non ita alienam videri, nec tam facile 9 Com- 
befisio repudiari debuisse. 

(98) Codex unus οὗ τὸ τί ἐστιν, ἀλλὰ τό, Mox 
editi et unus ms. οὑτωσὶ δ᾽ ἄν, Alii mss οὕτῶ 

αν, 

(99) Illud, χατὰ τὴν ἀνάλυσιν, Ἱία ad verbum 
vertit interpres : per resolutionem. Est autem 
genus loquendi, quo Grzci utisolebant, cum res 
aliqua inverso ordine atque praepostero dicere- 
tur. 

(1) Antiqui tres libri οὗ τὰς οὐσίας, Mox editi 
ἐχθέμενος. Àt. mss. multi ἑκτιθέμενος. 


18. 





547 


S. BASILII MAGNI 


948 


quisque natus esset, exposuit. Quemadmodumigitur A ᾽Αδὰμ kx τοῦ Θεοῦ. οὕτως ἡμεῖς ἑαυτοὺς ἐρωτήσω- 


ille dixit Adam ex Deo esse: sic nos nosmetipsos 
percontemur, Deus antem ex quo?Nonne in unius- 
cujusque raente promptum fuerit respondere, ex 
uullo ? Quod autem ex nullo vst,utique sine princi- 
pio εδ: et quod sine principio e«t, id ingenitum 
est. Sicut ergo in hominibus origo ex aliquo, non 
est eorum essentia : sic neque in Deo universorum 
ipsum ingenitum quod idem estatque ex nullo esse, 
ejus essentiam 998 dicere possumus. Porro esse 
sine priucipio.essentiam esse qui dicit, non aliter 
facit ac si quis inlerrogatus qua fuerit essentia 
Adm,et qua ipsius natura,respondeat, non ex coitu 
viri et mulieris, sed divina manu conformatum 
eum fuisse.At, inquiet quis, non modum quo sub- 


sistat, inquiro, sed ipsum materiale hominis sub- : 


jectum : quod longe absum ut discam ex respon- 
sione. Hoc autem nobis etiam contingit, cum ex 
ingeniti voce magis quomodo Deus sit, quam qu: 
sit ejus natura edoceamur. 

46. [n summa,si quis velit veritatem eorum quae 
a nobis dicuntur perdiscere, se ipse perscrutetur : 
num ad ingeniti notionem perveniat tum,cum vult 
aliquid deDeointelligere.Ego equidem video, quod 
cogitatione velut inventura swcula extenta, fine 
carentem dicimus euim,cujus vita nullo fne termi- 
natur: ita etiam dum ad superiora secula con- 
scendentes cogitatione, atque in immensitaletn vile 
Dei velut in vastum quoddam pelagus intuentes, 
cum principium uullum undesit apprehendere pos- 
simus ; imo cum videamus Dei vitam ultra omne 
quod intelleximus,semper extendiac protrahi,hoc, 
quod in illius vita principio caret etorigine, inge- 
nitum vocavimus. Hac est enim vocis ingeniti no- 
tio, non habere aliunde exsistendi principium At 
Eunomius, quoniam in solo universorum Deo in- 
genitum inspicitur, facinorosissime omnium hoc 
ad Unigeniti blaspheiniam rapuit. Quid enim 
progrediens ait ? 

EuN. Ingenitus autem cum sit, ut superius de- 
monstravimus, nunquain potest generationem ad- 
mittere, adeout suam ipsius naturam communicet 
cum genito : sed omnein comparationem ac parti- 
cipationem cum genito fugiet. 


μεν, ὁ δὲ Θεὸς Ex τίνος; "Apa οὐχὶ πρόχειρόν .ἔττιν 
ἐν τῇ ἑκάστῳ διανοίᾳ, ὅτι ἓξ οὐδενός; Τὸ δὲ ἐξ ο)ὸ- 
ενὸς τὸ ἄναρχόν δηῃλονότι" τὸ δὲ ἄναχον τὸ ἁγίν- 
νητον. "Ως οὖν ἐπὶ ἀνθρώπων οὖκ ἤν οὐσία τὸ Ex τι- 
voc, οὕτως οὐδὲ ἐπὶ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων οὐσίαν εστὶν εἷ- 
πεῖν τὸ ἀγέννητον (2) * ὅπερ ἴσον ἐστὶ τῷ ἓξ oX- 
ενός. *O δὲ τὸ ἄνάρχον οὐσίαν εἶναι λέγων παρακλή- 
σιον ποιεῖ, ὥσπερ dv εἶ τις, ἐρωτώμενος, τίς ἡ τοῦ 
᾿Αδὰμ οὐσία, καὶ τίς ἡ φύσις αὑτῷ; ὁ δὲ ἀποχρί- 
νοιτο, μη (9) ix συνδυχσμοῦ ανδρὸς καὶ vovzuck, 
αλλ kx τῆς θείας χειρὸς διαπλασθῆναι. ᾿Αλλ’ οὐχὶ 
τὺν τρόπον τῆς ὑποστάσεως ἐπιζητῶ, φήσειεν ἂν τις, 
ἀλλ αὐτὸ τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἁλικὸν ὑποχκείμενον' 9 
πολλοῦ Sio µανθάνειν διὰ τῆς ἀποχμίσεως. Τοῦτο δὲ 
καὶ ἡμῖν συµθαίνει ἐκ της τοῦ ἀγεννήτιο φωνῆς τὸ 
ὅπως τοῦ Oto) μᾶλλον fj αὐτὴν τὴν φύσιν διδατκοµέ- 
νοις. 


(16) "Όλως δὲ εἴ τις βούλοιτο τὴν ἀλήθειαν 
πὰρ ἡμῶν λεγομένων καταμαθεῖν, ἑαυτὸν άνερευ- 
νάτω» ὅταν τι νοῆσαι τῶν περὶ θεοῦ βουληθη, ε 
εἰς τὸ σηµαινόμενον (4) τοῦ ἀγε)νήτου χωρε7. Εγὼ 
μὲν qàp ὁρῶ, ὅτι, ὥσπερ τοῖς ἐπερχομένοις αἰῶσι εν 
διάνοιαν ἐπεκτείνουτες, ἀτελείτητον λέγομεν τὸν οὐδ- 
€ πέρατι την ζωὴν ῥὁριζόμενον οὕτω καὶ εἷς τὸ 
ἄνω τῶν αἰώνων τοῖς λογισμοῖς ἀναθαίνοντες, xai 
olov εἷς τι πέλαγος ἀχανὲς ἐπὶ τὸ ἄπειρον τῆς τοῦ 
Θεοῦ ζωῆς διαχύπτοντες, οὐδεμιᾶς ἀρχῆς ἀφ᾿ fx 
γέγονε λαθέσθαι δυνάµενοι, ἀλλὰ τοῦ νοουµένου ἔξω. 
τέραν ἀεὶ καὶ ὑπερενπίπτουσαν τοῦ Θεοῦ τὴν ζωὴν 
ἐννοοῦντες, τοῦτο τὸ ἄναρχον τῆς ζωῆς ἀγέννητον 
προσειρήκαµεν. Λὕτη γὰρ τοῦ ἀγεννήτου ἡ ἴννοικ, τὸ | 
μὴ ἔχειν ἑτέρωθεν την ἀρχὴν τοῦ εἶναι. 'O δὲ, 
ἔπειδῆ περὶ µόνον τὸν Θεὸν τῶν ὅλων τὸ ἀγέννητον 
θεωρεῖται (5), καχουργότατα πάντων (0) sl; τὴν 
κατὰ τοῦ Μονυγενοῦς ἤρπασεν αὐτό βλασφημίᾳν. Τί vio 
φησι προϊών ; 

ΕΥΝ. ᾿Αγέννητος δὲ ὧν κατὰ τὴν προλα2οῦσαν 
ἀπόδειξιν, οὑκ ἄν ποτε πρόσοιτο Ὑέννησιν, ὥστε τῆς 
ἰδίας μεταδῦναι τῷ γεννωμένῳ φύσεως, ἐκφύγοι τε 
ἂν πᾶσαν σύγκρισιν καὶ Χοινωνίαν τὴν πρὸς τὸ γεν- 
νητόν, 


Bas. O impudentem οἱ improbam blasphemiam! p ΒΑΣ. της ἀναισχύντου (7! καὶ πονηρᾶς βλασφη- 


O occultum dolum et multiplicem versutiam!quam 
diligenter ex ipso diaboli artificio loquitur. Nam 
quia dissimilem Deo ac Patri onigenitum Filium ac 


(2) Reg. tertius et. Colb. ἐστὶν εἰπεῖν τὸ & οὐ- 
δενὸς ὅτερ (oov, ἐστὶ τῷ ἀγέννητος᾽ ὁ 6: τὸ ἄναρ- 
χον. Itaneque in universorum Deo illud de sub- 
stantia licel dicere,quod ex nullo sit,quod idemest 
atque generati.ni obnoxium non esse.Sed prestat 
legi, ut mihi quidem videtur, ut in aliis codicibus 
etin impressis libris scriptum invenitur. 

(3) Reg. quartus ἀποχρίνοιτο τὸ µή. Mox mss. ἐχ 
τῆς θείας χειρός. Articulus deerat in vulgatis. 

(4) Editi et sex. mss. βουληθῇ, εἷς τὸ σπμµχινό- 
µενον. Codex Colb. secunda quidem manu, sed an- 
liqua tamen, βουληθῇῃ «i elg τὸ σημαινόµενον, 66 


uac! Ἰ τοῦ κεκρυμµένου 6O.Àou καὶ τῆς ποικίλης 
ῥᾳδ.ουργίας ! ὡς ἀαριθῶς ἐξ αὐτῆς τοῦ διαζόλου τῆς 
µεθωδείας φθέγγεται | ᾽Ανόμοιον γὰρ βουλόμενος τῷ 


ipseperscruletur an procedat ad notionem ingenili; 
et ita legi oportere arbitror, noc ob aliam causan 
particulam εἰ prietermissam fuisse, quam quod li- 

rarii εἰ cum εἰς confuderint,ultimamque voculam 
scribere satis habuerint. 

(5) Τὸ ἀγέννητον θεωρεῖται, consideratur ingeni- 
tum, hoc est, ratio ingeniti, ργοργὶείας íngenili, 
notio ingenili, et ejus natura. 

(6) Editi πάντως. Codex Colb. et alii quidam 
mss. πάντων, Mox duo mss. εἰς τὴν τοῦ. 

(1) Editi "3 τοῦ ἀναισχύντου. Λί mss. "Q τῆς. 











549 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 


050 


θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν Μονονενῆ Ylov καὶ Θ5ὸν ἐπιδεῖαι, A Deum vult ostendere, Patriset Filii noinen silentio 


τὸ μὲν τοῦ Πατρὸς xal τοῦ Υἱοῦ ὄνομα σιωπᾷ ἁπλῶς 
δὲ περὶ ἀγεννῆτου xal γεννητοῦ διαλέγεται χαὶ τὰ 
τῆς σωτηρίου πίστεως ὀνόματα αρύπτων, ψιλὰ πα- 
ραδίδωσι της βλασφημίας τὰ δόγματα” ἵνα, της ἆσε- 
θείας ἐν τοῖς πράγµασι γυµνωθείσης, εἶτα της µε- 
ταθάσεως ἐπὶ τὰ πρόσωπα, Ὑενομένης (8), αὐτὸς μὲν 
μηδὲν δόξῃ δύσφημµον clonxévat, τῇ δὲ τοῦ λύγου àxo- 
λουθίᾳ κατεσχευασµένην ἔχη τὴν βλασφημίαν, 'Aqév- 
νητος δὲ ὢν, φησὶν, ἐκφύγοί ἂν πᾶσαν σύγχρισιν καὶ 
κοινωνίαν τὴν πρὸς τὸ Ὑεννητόν, Οὐκ εἶπεν, ὅτι Πχ- 
τὴρ καὶ Ylóc* ἀλλ᾽, Αγέννητος καὶ γεννητός (9). "Ἐν 
μὲν δὴ αὐτοῦ τοῦτο τοιοῦτον κακούργημα ἕτερυων δὲ 
ποῖον, σκοπεῖτε, ᾽Αγέννητος 02 (Qv, φησιν, οὐκ ἄν 
ποτε πρόσοιτο γέννησιν’ xai ἐπάγει, ὥστε τῆς dixe 
ψεταδοῦναι τῷ γεννωμένῳ φύσεως. Τὸ, οὐκ ἄν ποτε 
πρόσοιτο Ὑέννησιν, δύο σηµαίνει. Ev μὲν, ὅτι τῇ 
ἰδίᾳ πὐτοῦ φύσει οὖκ Ἐφαρμήζει (10) γέννησις (ἀδύ- 
νχτον γὰρ ὑπὸ γέννησιν ἐλθεῖν τὴν ἄγέννητον φύ- 
σιν) ἕτερον δὲ, ὅτι γεννησαι οὐ κχαταδέχεται (11). 
Οὗτος μὲν οὖν xatà τὸ δεύτερον σημχινόµενον Εχρή- 
tato τῇ φωνῇ' συναρπάζει δὲ τοὺς πολλους ἐκ τῆς 
προτέρας kvvolac, ᾿Επεὶ ὅτι γὲ τοῦτό ἔσει τὸ «ατα- 
σκευχζύμενον, σαφώς tà ἐπιφερόμενον δείχνυσιν. 
Εἰπὼν γὰρ ὅτι, Οὐκ ἄν ποτε πρόσοιτο γέννησιν, 
ἐπήγαγεν' ὥστε τῆς ἰδίας µεταδοῦναι τῷ ἍΊΎεννω- 
μένῳ φύσεως, Τη γὰρ δευτέρᾳ (12) ἐννοί τοῦτό 
ἐστιν ἀκόλουθον" ὅτι οὗ κατχδέχεται γενέσθαι Ἡα - 
τρ, ἵνα μὴ μεταδῷ τῆς ἰδίας φύσεως τῷ Ύεννω- 


pretermittit, ac simpliciter de ingenito et genito 
disserit. Quin et occultatis salutiferee fidei nomini- 
bus, blasphemiz dogmata nuda tradit, ut, denudata 
in ipsis rebus impielale, ac eeinde facto ad perso- 
nas transitu, videatur ipse nihil dixisse blasphemi, 
sed orationis serie blasphemiam concinnatam ha- 
beat. Ingenitus autem cum sit, inquit, effugit utique 
omnem comparationem ac communionem cum ge- 
nito. Non dixit : Pater et Filius, sed, Ingenitus et 
genitus, Tale est igitur unum, quod ab eo excogi- 
latum est :alterum vero quale sit considerate. in- 
genitus vero cum sit, inquit, nunquam sane admi- 
serit generationem : et subjungit, adeo ut suam 
ipsius naturam communicet cum genito.Illud,nun- 
quam sune admiserit generationem duo significat: 
unum quod proprie ipsius nature non congruit 
generatio (quippe fieri non potest ut natura inge- 
nita generetur) : alterum,quod generare non sus- 
tinet. Hic quidem hacvoce secundum posteriorem 
sensum usus est : sed ex priore sensu vulgus ho- 
minum iv suam sententiam trahit. Etenim quod hoc 
sit quod astruitur, manifeste patet ex eo quod in- 
ferlur. 999 Nam posteaquam dixit : Nunquam 
sane admiserit generationem, subjunxit, adeo ut 
suam 1psius naturam communicet cum genito. 
Hoc namque sensui posteriori convenit, siquidem 
non sustinet Pater fieri, ut ne cum genito natu- 
ram propriam communicet. Impietate hac qus 


pévp. Τίς ἂν γένοιτο της ἀσεδείχς ταύτης χαλεπω- C possit esse perniciosior? quis unquam tantam ini- 


τέρα ; τίς ἐλάλησε τοςαύτην ἀδικίαν εἷς τὸ ὕψος 
ποτέ 5 

41. ᾿Εγὼ μὲν γὰρ φοθοῦμαι, μὴ xal ἡμεῖς, iv 
τῷ τὰς ἀλλοτρίας ἀναλαμδάνειν βλασφημίας διὰ τοῦ 
στόµατυς, µολύνωμεν ἑαυτῶν τὴν διάνοιαν, καὶ τῆς 
κατακρίσέως αὐτοῖς Χχόινωνήσωμεν (49). Παραμυ- 
θεῖτα, δέ µε τὸ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, ὅτι καὶ τὸ 
Πνεύμα τὸ ἅγιον τὴν τῶν Ἰουδαίων εἷς τὸν Κύριον 
βλασφημίαν ἔγγραφον τοῖς μετὰ ταῦτα παραδοῦναι 
o) παρῃτήσατο, ἑκείνων στηλιτεῦον εἰς ἅπαντα χρό- 
voy τὴν βλασφημίαν, οὐχὶ τῇ ἀχράντῷ δόξι τοῦ Μο- 
νογενοῦς προστριθὀμενόν τινὰ βλασφημίαν (14). Ei 
τοίνυν οὐκ ἄν ποτε πρὀσοιτο γέννησιν, ὥσιε τῆς ἰδίας 
μεταδοῦναι τῷ γεννωμένφ φύσεως, οὐκ ἔστι μὲν 


quitatem locutus est in celsitudinem ? 


17. Ego equidem vereor, ne nos quoque dum 
alienas blasphemias ore repetimus, tientem nostram 
polluamus, atque condemmnationis eorum fiamus 
participes. Sed consolatur me ijlum in Evangeliis 
proditum, quod Spiritus Sanctus quoque Judzo- 
rum in Dominum blasphemiam scriptam posteris 
tradere non abstinuerit, illorum blasphemiam in 
omne tempus ita notans, ut nullam tamen inconta- 
minae Unigeniti majestati blasphemiam affricet ; 
Itaque si nunquam generationem admiserit, adeo 
nt propri» nature participem faciat genitum, non 
est quidem Pater Deus, nonest etiam; sed prestat 


Πατὴρ ὁ θεὸς, οὐκ ἔστι δὲ (15) ἀλλ ἄμεινον pts Dut blasphemiam imperfectam relinquamus. Alter 


(8) Editi γινοµένης. Libri antiqui γενομένης, Mox 
Reg. tertius αὐτός μὲν μὴ δοξῃ. 

(9) Reg. quartus ἀλλὰ ἐγέννητων καὶ γεννητὸν. 

(10) Codices duo ἐφχρμόσει, 

(11) Γεννῆσαι ob καταδέχατχι, td. uon. admiltit, 
ut generet : hoc est : generare non potest : libe- 
rum ei non est generare ; gignendi non habet 
. facultatem. 

(12) T4 γὰρ δευτέρφ. Hoc est : quod sequitur 
ἵνα μη μεταδῷ chc ἰδίχς φύσεως τῷ γεννωμένῳ, id 
aperte ostendit verba illa Eunomii, ob« ἄν ποτε 
πρόσοιτο γέννησιν, de activa generatione accipi de- 
bere, sic ut pater gignere non possit. 

(13) Sic libri veteres. Editi αὐτῆς κοινωνήσωµεν. 
(15) Colb. cum Reg. tertio τινα δυσφηµίαν, in- 
f[a'^iam aliquam. 


(19) Illa, οὐ, ἔστι δὲ, sic vertit interpres : sed 
non ita est. Quid autem hzc sibi velint, alius vi- 
derit. Ego arbitror vocem υἱός subaudiri debere 
post illud οὐκ ἔστι δὲ, hac sententia : ut Deus non 
est Pater, ita non est Filius. Hoc est, nec Deus 
Pater vocari debet Pater, nec Filius debet vo- 
cari Filius. Et idcirco Basilius ait relinquere 
se blasphemiam Eunomii, imperfectam quod no- 
men υἱός prztermiserit. Nec iia multo post Ba- 
silius hoc idem fecit, cum ita scripsit, αὐτή τε ἡ 
ἀλήθεια, ὁ Κύριος ἡμῶν "Insos Χριστός, Nemo 
enim non videt vocem ψευδής hic suppleri debere, 
hoc modo : ψευδὴς αὐτή τε $ ἀλήθεια, mendaz el 
ipsa veritas, etc. Sane non ob aliam causam has 

uas voces preetermisit Basilius, quam quod im- 
pia Eunomii verba omnia proferre horruerit. 


551 


S. BASILII MAGNI 


992 


quidem non admisit generationem:alter vero geni- Α ἀφεῖναι ἀτελὲς τὸ βλάσφηκον. 'O μὲν γὰρ οὐ προζ- 


loris naturam non participavit. Deinde ipsesecum 
certat,novam blasphemic mitigationem excogi- 
tans, non quod quidquam dicat quod ad poeniten- 
tiam pertineat,sed quod posterioribus priora supe- 
rere conetur. Quid enim proferre ausus est ? 


Ευν. Effugeritque utique omnem comparatio- 
nem ac communicationem cum genito. 
.- BAS.JAt nisi comparatio sit Filii cum Patre, nisi 
sit communicalio cnm genitore, mendaces sunt 
apostoli, mendacia Evangelia, ipsa eliam veritas, 
Dominus noster Jesus Christus. Sed ego iterum 
horreo blasphemiam, quam cuique facile est. in- 
telligere.Nam si nullam habet comparationem cum 
Patre, quomodo dicebat Philippo : Tanto tempore 
vobiscum sum, el non vidisti me, Philippe! 88 ? 
et, Qui videl me, videt eum qui misit me99? Nam 
eum qui neccomparationem suscipit nec ullam cum 
Filio communionem habet, quomodo in seipso Fi- 
lius ostendere potuisset ? Nec enim per dissimile 
aut alienum comprehendi potest quod ignoratur ; 
sed ex affini affine solet cognosci. Sic in sigillo in- 
spicitur ejus qui se impressit, effigies, et per imagi- 
nem exemplar cognoscitur, si videlicet compare- 
mus nos eam qua in utroque estzidenlilatem. 


18. Quare hac una llasphema voces omnes uz 
a Spiritu sancto ad glorificationem; Unigeniti tra- 
dit sunt,reprobantur.Etquidem Evangelium doc-t, 
quod Hunc Pater signavit 950 Deus 9 : Apostolus 
vero ait : Qui est imago. Dei invisibilis9!. Imago, 
non inanimata, neque manu elaboruta, neque artis 
aut industrie opus : sed imago viva, imo vero, ipsa 
per se vita,non in figura similituüine,sed qua in ipsa 
eubstantia similitudinem dissimilitudinis cujuscun- 
queexpertem semperretinet. Ego enim illud,in forma 
Deiesse9?, idem valere dico, quod hoc, in substau- 
tia Dei esse.Sicut enim illud, formam asswmnpsisse 
servi$?, significat Dominum nostrum in substantia 
humane natura natum esse : ila eliam hoc, in 


*xavo Ὑέκνησιν ὁ δὲ οὗ geiÉÀzÓs τῆς tou γεννήσαν- 
τος φύσεως. Εἶτα ἐπαγωνίζεται αὐτὸς ἑαυτῷ και- 
νὴν (16) τῆς βλασφημίας τὴν παραμοθίαν ἐπινοῶν, 
οὐ τῷ εἰπεῖν τι µεταννίας ἐχόμενον, ἀλλὰ τοῖς δύ- 
τέροις φιλονεικών ἁἀποκρῦψαι τὰ φθάσαντι. Τί γὰρ 
ὑπέμεινε φθέγξασθαι. 

EYN. Ἐχφύγοι τε ἂν πᾶσαν σύγκρισιν καὶ κοι- 
νωνίαν τὴν πρὸς τὸ γεννητόὀν. 

ΒΑΣ. Εἰ δὲ μὴ σύγκριαις dott τῷ Υἱῷ πρὸς τὸν 
Πατέρα, μηδὲ κοινωνία πρὸς τὸν Ἰεννήσαντα, du- 
δεῖς μὲν ol ἁπόστολοι, ψευδῆ δε τὰ Εὐκγγέλια' αὐτή 
τε ἡ (17) ἀλήθεια, ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοὺς Χριστός, 
"AJ ξγὼ μὲν πάλιν Φ.ίσσω τὴν βλασφημίαν παντ 


Β δὲ συνιδεῖν ῥάδιον. El γὰρ µηδεµίαν σύγχρισιν ἔχει 


πρὸς τὸν Ἡατέρα, πῶς ἔλεγε τῷ Φιλίππῳ» Τοσοὺ- 
τὸν χρόνον μεθ ὑμῶν elut, καὶ οὐχ ἑώραχάς µε, 
Φὶλιππε ; καὶ, 'O θεωρῶν ἐμὲ θεωρεῖ τὸν πέµ- 
Ψαντά µε ; Τὸν γὰρ µήτε (18) σύγκρισιν ἔπιδεχόμι- 
vov, μήτε κοινωνίαν τιιὰ πρὸς αὐτὸν κεχτηµένον, 
πῶς ἂν ἔδειξεν iv ἑαυτῷ ὁ Ἱἱύς: Οὐ γὰρ διὰ τώ 
ἀνομοίου καὶ ἀλλοτρίου καταληπτόν ἐστι τὸ ἀγνοού 
μενον᾽ ἀλλὰ τῷ εἰκείῷ πέφυκε τὸ οἶχειον ἐπιγινώ- 
σχεσθχι. Οὕτως iv μὲν τῷ (19) ἀποσφραγίσματι ὁ 
τοῦ τυπὠσαντος χαρχκτὴρ καθορᾶται «ι) εἰκόνος δὲ 
ἡ γνῶσις τοῦ ἀρχετύαου Ὑένεται. συγχρινόντων dido 
δηλονότι τὴν ἓν ἑχατέρῳ ταὐτότητα (30), 

18. "ωστε διὰ χιᾶς ταύτης βλασφημίας πάσας ἆθι- 
'πεῖσθαι τὰς φωνὰς τὰς παρὰ τοῦ ἁχίου Πνεύματος 
εἰς τὴν τοῦ Μονογενοῦς δοξολογίαν παραδοθείσας 
τοῦ μὲν Εὐαγγελίου διδάσκοντος ὅτι Τοῦτον ὁ [la- 
tho ἐσφράγισεν ὁ Θεός. τοῦ δὲ ᾿Αποστόλου' "(X 
ἔστιν εἰκχὼν τοῦ θεαῦ τοῦ ἁἀορατο. Εἰχὼν οὐκ 
ἄψυχος, οὐδὲ χειρόχµητος (21), οὐδὲ τέχνης ἔργον καὶ 
ἐπινοὶας' ἀλλὰ εἰκὼν ζώῶσα, μᾶλλον δέ αὐτοῦσα ζωὴ, 
οὑκ iv σχήματος ὁμοιότητι, ἀλλ᾽ ἐν abc τῇ οὐσία τό 
ἀπαράλλα/τον (22) ἀεὶ διασώζουσα. "Eq γὰρ xal τὸ, 
iv μορφῖ θεοῦ ὑπάρχειν, ἴσον δώνασθαι τῷ, iv 
οὐσίᾳ Θεοῦ ὑπάρχειν, φημί, Ὡς γὰρ τὸ μορφὴν 
ἀνειληφέναι δούλου, ἐν τῇ οὑσίφ της ἀνθρωπότη- 
τος τὸν Κύριον ἡμῶν Ὑεγεννῆσθαι σηµαίνει οὕτω 


67.78 Joan. xiv, 9. 89 Joan. xir. 45. 90 Joan, vi, 21. 9! Coloss. 1, 15. 93 Philipp. n, 6. 05 ibid. T. 
(16)' Recte et vere judicavit vir doctissimus Du- D τόν supplendam esse, sicque hac verba conslrui 


23916, Χαινήν non xsvív hoc loco legi oportere. 
Nam, si Regium secundum excipias. ita habent an- 
tiqui omnes tum calamo notati, tum typis descripti 
libri. Preterea ita legi debere, ipsa orationis series 
salis ostendit. Ibidem unus codex παραμυθίαν ἐν- 
νου)ν. 

(17) Codices non pauci αὐτὴ δὲ ἡ, Hoc ipso in 
loco mss. nonnulli ὁ Χριστός. 

(18) Sic mss. omnes. Vox μήτε typographis ex- 
ciderat. 

(19) Editi et Reg. quintus εὔτως ἐν µέσῳ τῷ. 
Ilinc Cornarius : Sic tn medio sigillo, ejus qui si- 
gnificaoit figwra conspicitur. Aliqui quinque mss. Regii 
cum . οὕτως iv μὲν τῷ. Ait vir eruditissimus 
Duczvs, legi alicubi ὁ τυπώσας χαρακτήρ, et ita 
legisse videtur Trapezuntius, qui verta: : Sicut in 
impressa figura imprimens character inspicitur. 
Sed editio Ven.etParis.perinde alque nostri septer 
mss. constanter habent ὁ τοῦ τυπώσαντος: quod 
ot melius intelligatur, monere juvat, vocem ἐου- 


debere : οὕτως iv μὲν τῷ ἀποσφραγσματι καθορᾶ- 
τχι ὁ χαρακτηρ τοῦ τυπώσαντος ἑαυτὸν, SiC in si- 
gillo conspicitur effigies ejus qui se impressit. 

(70) Jure ac merito reprehendit Duezeus Trape- 
zuntium. quod illa, τὴν ἐν ἑχατέρῳ ταὐτότητα, 18 
verüissel : tn viroque similitudinem ; cum vertere 
debuissot, in utruque identitatem. Nec enim licel 
scriptori Christiano ita Latinitatis studicsum esse, 
ut voces quoque Christian: religionis proprias re- 
fugiat, et in earum locum alias substituat, qus 
sententiam aut omnino mutent, aut cerle non ps 
rum corumpant. : 

(91) Reg. tertius codex, optimse noti, οὐδέ χει: 
ῥότµητος, neque secla manu. 

(82) Editi οἱ Reg. quintus ἀπαράλλακτου αὐτή. 
Vos αὐτέ in reliquis sex mss. deest; nec. dubiam 
habeo quin melius absit, cum inutilis omnino et 
superflua esse videatur. Voculam ἀεί ex tribus 
addidimus. 





953 ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 954 


δὲ xxiv) bv (23) μµσρφΏ θεοῦ ὑπάρχειν, τῆς θείας A forma Dei esse, prorsus divine aubstantize proprie - 
οὐσίας παρίστησι πἀντῶς τήν ἰδιότητχ. 'O ἑωρακὼς talemexhibet.Qui vidit me inquit,vidit Patrem?*, 
ἐνξ, qnsiv, ἑώρακε τον Πατέρα, Οὗτος δὲ ἀλλοτριῶν — Hic autem alienum a Patre unigentnm faciens, ac 
τοῦ Πατρὸς τόν Μονογενῇ, xal παντὲλῶς ἀποσχίζων prorsus rescindens ab ejus societate, cognitionis 
τῆς πρὸς αὐτὸν κοινωνίας, τήν δι αὐτοῦ γενομένην ascensum qui per ipsum fit, quantum inipso est, 
τῆς γνώσεως ἄνοδον, τὸ ὅσον im' αὐτῷ (24), διχκό. abseindit. Quecunque habet Pater, mea sunt, in- 
πτει. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Dlatho, ἐμά iovww, ὁ Κύ- quit Dominus95, At Eunomius communionem nul- 
ριός φησιν. Εὐνόμιος ὃς οὐδεμίλν λέγει κοινωνίαν εἷ- Ί8ηι esseait Patri cum eo qui ex ipso est. Et, Sicut 
ναι τῷ Πατρὶ πρὸς τὸ» ἐξ αὐτοῦ. Kal, "Oonep ὁ Ux- Pater ín seipsovitam habet,sic deditet Filiovitam 
τὴρ ζωὴν ἔχει ἐν ἑκυτῷ, οὕτως ἔδωχε καὶ τῷ Yi  habereóinsemetipso99, Hoc suraus ab ipso Domino 
ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. Τοῦτο παρ αὐτοῦ δελιδάγµε-  edoctt : ab Eunomio vero quid ? Nempe, nullam 
05 τοῦ Κυρίου παρὰ δὲ Εὔὐομίου t; Μηδεμίαν εἷ- esse comparationem geniti cum genitore. Et uno 
ναι σύγχρισιν τῷ γεννηβέντι πρὸς τὸν γεννήσαντα. | Vero, ut imaginis rationem huc unica voce tollit, 
"Καὶ ἁπαξαπλῶς, διὰ μιᾶς ταύτης φωνῆς ἀναιρεῖ μὲν ila splendorem ac charecterem esse substantia 97 
τὸν τῶς tixovo; λόγον, ἀθετεῖ δὲ «b ἀπαύγασμα εἶναι g negat. Neque enim fieri potest, ut imaginem in- 
καὶ χαρακτῆρα τῆς ὑπόστάσεως, Οὔτε γὰρ οἰκύνα 3o-  lelligasejus qui nullam habet comparationem, ne- 
νατὸν τοῦ ἀσυγκρίτου νοεῖσθαι, οὔτε ἀπαύγασμα εἶ-  que,ut splendor sit ejus qui nullam communionem 
vat τοῦ ἀκοινωνήτου xztà τὴν φύσιν. Tp δὲ αὐτῷ secundum naturam babet. Coterum in eodem arti- 
εἴδει πάλιν τοῦ τεχνάσµατος ἐπιμένει, τῷ ἁγεννήτῳ ficii genererursus persistit, dum ait non esse com- 
λέγων ur εἶναι πρὸς τὸ γεννητὸν σύγχρισιν οὐχὶ  para'ionem ingeniti cum genito : non f'atris, cum 
τῷ Πατρὶ πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ, ἵνα fjvmtp dv ταῖς φω- eo qui ex ipso est, ut quam his vocibus inesse 
vate ταύταις ὑπάρχουσαν ἀντίθεσιν ἐπιδείξῃ, ταύτην oppositionem ostenderit, eam in ipsam Patris et 
ἐπ᾽ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Yioo µετ Filii substantiam transferat. 
ΕΝΞΥΧ1. 

19. "Όπως δὲ uà, πασαις αὐυοῦ χατακολουθοῦντες 19. Sed ne, si omnes ipsius blasphemias perse- 
ταῖς βλασφηµίαις, καὶ ἔγαστο, εὐθύνειν τῶν slonué- — quamur, et singula quz dixit confutare conemur, 
νων Επιχειροῦντες, εἰς πολὺ µῆκος τὸν λόγο, ἔκτεί- longius orationem protrahamus: qu: quidem ma- 
ωμεν (25) ὅσα μὲν καὶ πρόχειρον ἔχει τὴν ἀσέδειαν, — nifestam habent impietatem, et per se legentibus 
καὶ αὐτόθεν φανερὰ τοῖς ἐντυγχάνουσίν ἐστι, παρ- (c patent, przeteribimus;quz vero aliqua rationeopus 
ήσομεν᾽ X ὃΣ λόγού τινὸς πρὸς τὸν ἔλεγχον δεῖτει͵ — est redarguere, hzc proferemus in medium.Nam 
ταῦτα παραθησόμεθᾳ. Dono; yàp τὸ πρὸς τὸν ubi variis modis'substantiam Patris Filio incom- 
Υ]ὸν ἀκοινώνητον της τοῦ Πατρὸς οὐσίας χατασκευᾶ- | municabilem esse affirmavit, et undecunque, ut 
σας, xai πανταχόθεν, ὡς οἴεται, τὸ ἄτοπον Ἐπιδείξας — sibi videtur, ineptiam ostendit, hec adjungit : 
ἀπάγει᾽ 
 ΕΥΝ. Οὐ γὰρ δη τοῦτο ἂν εἴποιμεν, ὡς κοινὴ EuN.Nonenim dicere possumus,communem qui- 
μὲν ἀμφοῖν ἡ 'οὐσία' τάξει δὲ καὶ τοῖς dx χρόνου dem utrisque substantiam esse,ordine veroet tem- 
πρεσδείοις ὁ μὲν ἔστι πρῶτος, ὁ Bi δεύτερος (26). poris prerogativa illum primum esse, hunc voro 
Ἐπειδή γε δεῖ προσεῖναι ἓν τοῖς ὑπερέχουσι τὸ τῆς  secundum.Siquidemcerte iniis quz praestant, prz- 
ὑπεροχῆς αἴτιον οὐ συνέξευχται δὲ τῇ οὐσίᾳ τοῦ  slanlim causam inesse οροσίθί ; substantie autem 
θεοῦ οὐ χρόνος, οὐκ αἰὼν, ο) τάξις. "H τε γὰρ τά- Dei non tempus, non evum, non ordo conjunctus 
ξις δευτέρα τοῦ τάττοντος. οὐδὲν ὃξ tu) τοῦ Θεοῦ est.Nam et ordo ordinante posterior est, nec quid- 
ὑφ᾽ ἑτέρου τέτακται. "O τε Χρόνος ἀστέρων ποιά τί quain eorum quaDei sunt,ab altero ordinatum est. 


ἐστι Χίνησις (97): ἀστέρες δὲ οὐ τῆς ἀγεννήτου µό- 
vov οὐσίας xal νοητῶν ἁπάντων, ἀλλὰ καὶ τῶν πρώ 


των σωμάτων Υεγόνασιν ὕστερι {28), Περὶ δὲ 
αἰώνων τί δεῖ καὶ λέγειν, τῆς Ἱραφῆς σαφῶς 
διαγορευρύσης, πρὸ τῶν αἰώιων ὑπάρχειν — civ 
θεόν ; 


Et tempus quidam 26 test stellarum motus ad qna- 
litatem pertinens: stella autem non post ingenilam 
solum substantiam ac cunctas creaturas intelligen- 
tes, sed post prima eliam corporafacte sunt. Jam 
vero de s:culis quid attinet dicere, cum Sceriptu- 
ra aperte pronuntiet Deum ante scxcula esse? 


94 Joan. xiv, 9. 95 Joan. xvii, 10, 96 Joan, v, 26. 97 Hebr. 1, 3. 


(93) Codex unus cum editis οὕτω λέων τὸ £v, 
Alii tres οὕτω λέγων ἐν. Denique alii tres οὕτω δὲ 
καὶ τό iv. Respicit Basilius ad illud Apostoli : Quis 
cum in forma Dei essel..... semelipsum ezinani- 
vit formam servi accipiens. Philipp. n, 6, 7. 

(24) Editi qevopévnv...., ἐφ᾽ ἐχυτῷ. Αἱ mss. 
tres ut in contextu. Illud quod sequitur, áüecev óc 
τό, ad verbum interpretabimur, reprobat. splen- 
dorem esse : hoc est, negat. 

(25) Unus codex Reg. εἰς πολὺ µήκιστον τὸν λό- 

v ἐχκάλωμεν. Colb. si; πολὺ μῆκος τῶν λόγων 
ἑκδάλωμεν. Alii duo οἱ editi uti in contextu, nisi 


quod unus pro ἐκτείνωμεν habet ἐχδάλλωμεν. 

(96) Antiqui sex libri πρώτος, ὁ δὲ 0ctspoc. Editi 
εἰ Reg. quintus πρῶτος, ὁ δὲ δεύτερος, nec aliter 
legitur in Eunomii opere, quod in codice Colber- 
tino integrnm invenitur. Mox vocula iv in duobus 
mss. deest, et in illo ipso opere Eunomii. 

(27) Reg. tertius ὃ τε Χρόνος ποιὰ τάσις ἑστὶν 
ἀστέρων κίνησις, et ita quoque habuit codex Col- 
bert'nus manu priina. Alij duo mss. "O τε γὰρ 
γ2όνης, elc. 

'(28) Editi cum Reg. quinto γεγόνασι δεύτεροι, 
Alii sex mss. Ὑεγόνασι, ὕστεροι. 


$55 


S. BASILII MAGNI. 


556 


Bas. Postquam sumpsit sibi in oratione que vo- A ΒΑΣ. ᾿Ἰποθέμενος (29) ἔαυτῷ χατὰ τὸν λόγον 


luit,et ea quz? suc causieaccommodata sunt posuit, 
tum in absurdos sensus seipse detrudens, hinc de- 
monstrasse se putat, necessario recipienda esse 
dogmata sua. Áit enim : Hoc dicere non possumus, 
quod communis quidem sit utrique substantia; or- 
dine vero,et temporis prairogativa hic sit primus, 
ille vero secundus.Quod sicommunem substantiam 
sic a se acceptam dixerit, ut quamdam ex materia 
prius exsistente distributionem ac divisionem,inea 
quz ab ipsa sunt, intelligat; nos hanc sententiam 
non possumus suscipere; absit! et qui hoc. dicunt, 
8i qoi sunt,eos iis qui dissimilitudinem profitentur, 
impietate inferiores non esse affirmamus. Si vero 
quis substantie communionem ita uccepit,utunam 
eteamdem essendi rationem in utrisque consideret, 
ut si ex hypothesi Pater lux subjecto intelligitur, 
Unigeniti quoque essentiam lucem confiteatur ; et 
quamcunque quis essendi rationem red lideritin Patre, 
eamdem et Filio accommodet; si ita essentiee com- 
munio accipitur, admittimus, atque hoc nostrum 
dogma esse profitebimur. Nam hoc pacto el deitas 
una erit, unitate videlicet secundum essentia ra- 
tionem intellecta, adeo ut in numero quidem et in 
proprictatibus utrumpue designantibus differentia 
sit: in deitatis vero ralione unitas consideretur. 


20. Cum igiturconstitutum sit quomodo oporteat 
communitatem substantie accipi, que sequuntur 


ἅπερ ἐθούλετο, καὶ τὰ ἀκόλουθα λαβὼν ταῖς ὑποβέ- 
σεσιν, εἶτχκ εἷς ἁτόπους ὀἑννοίας ἑαυτὸν ἑξωθῶν, 
ἀναγκαίαν ἐντεῦθεν οἴεται τὴν παραδοχΏν τῶν Ἰδίων 
δογμάτων (30) ἐπιδεικνύναι. Φησί γὰρ ὅτι, Οὐκ ἂν 
τοῦτο εἴποιμεν, ὡς κοιν μὲν ἀμφοῖν ἡ οὐσία τάζὲ 
δὲ καὶ τοῖς ἐκ χρόνου πρεσθείοις ὃ μὲν ἔστι πρῶτος 
ὁ δὲ ὀδύτερος, El μὲν οὖν τὸ κὀινὸν τῆς οὐσίας οὕτω 
νοήσας εἶπεν, ὡς ἐξ ὕλης προὐπαρχούσης διχνοµήν 
τινα καὶ χαταδιαίρεσιν (31) εἰς τὰ ἀπ᾿ αὗτης νοεῖν 
οὔτ ἄν αὑτοὶ καταδεξαίµεθχ τὴν διάνοιαν ταύτην 
μὴ γένοιτο ! καὶ τοὺς λέγοντας, tl τινες xai tio, 
οὐδὲν ἕλαττον ἀσεθεῖν τῶν τὸ ἁ)όμοιον λεγόντων ἀπο- 
φαιννμεθα; εἰ δὲ οὕτω τις ἐκλαμθανοι τὸ τῆς οὗσίας 
κοινὸν, ὡς τὸν τοῦ εἶναι λόγον ἕνα καὶ τὸν αὑτὸν ἐπὶ | 


B ἀμιφοῖν θεωρεῖσθχι, ὥστε xal εἰ καθ) ὑπόθεσιν qux à 


Πατὴρ τῷ ὑποκειμένῳ (32) νοοῖτο, φώς καὶ τὴν τοῦ Mo- 
νογενοῦς υὑσίαν ὁμολοχεῖσθχι, καὶ ὄνπερ ἄν τις amo- 
δῷ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸν τοῦ εἶνας λογον τὸν αὑτὸν 
τοῦτον xal τῷ Yüp ἐφχρμόζειν" el οὕτω τὸ xotvóv τῆς 
οὐσίας λαμθάνοιτο, δεχόµεθα' xal ἡμέτερον εἶναι τὸ 


δόγμα φήσομθν. Κατὰ τοῦτο γὰρ καὶ θεότης µίᾳ. 
δηλονότι κατὰ τόν τῆς οὐσὶας λόγον τῆς ἐνότητος vo- 
ουµένης,͵ ὥστε ἀριθμῷ μὲν τὴν διαφορὰν (39) ὑπάρ- 
χδιν, καὶ ταῖς ἰδιότησι ταῖς χαρακτηριζούσαις ἑκάτε- 


Ρον ἐν δὲ τῷ λόγῳ τῆς θεότητος τὴν ἑνότητα θεωρεῖ- 
σθαι. 
20, Διωρισμένου τοίνυν πῶς χρὴ τὸ χοινὸν τῆς οὐ- 


σίας ἐκδέχεσθαι, τὰ ἐφεξῖς ἐξετάσωμεν, tva συν- 


expendamus,quam sci[icet habeantcum praceden- C ἆφειαν ἔχει πρὸς τὰ προάγοντα. Τάξει δὲ, φηΣὶ, καὶ 
tibus εοπηθσἰοποπι.Ογάΐπθ vero, inquit, et teinpo- Ἅτοῖς ἐκ χρόνου πρεσθείοις à μὲν ἔστι πρῶτος, 5 ὃξ 


ris prerogativa, ille primus est,hic secuudus.(Quid 
necesse esl ea quorum communis est essentia, el 
ordini subjici, et esse tempore posteriora ? Non 
enim fieri potest, ut universorum Deus cum sua 
ipsius imagine qua citra temporis accessionem il- 
lustrala est, ab :eterno non sit, et conjunctionem 
non habeat non solum ultra tempora, sed etiam 
ultra omnia e:cula, Nam idcirco splendor 99 dici- 
tur ut conjunctionem intelligamus : et figura sub- 
stantie9?, ut consubstantialitatem perdiscamus.Sed 


98 Hebr. 1, 3. 99 ibid. 


(29) Illud ὑποθέμενος, sic reddidit interpres : 
Supposuil primo quod voluit. Fateor quidem ver- 
buin ὑποτίθεσθχαι usitate dici pro eo quod est. sup- 
ponere : sed arbitror hic idem valere quod sumere 
alicunde materiam scribendi. 

30) Antiqui sex libri τοίουτων δογμάτων, Editi 
et Reg. quintus τῶν ἰδίων. 

(o ) Editi et Reg. quintus διανοµήν τινα κατὰ 
διαίρεσιν, nec aliter legerat Cornarius, qui ita in- 
terpretatus sit : Distribuiionem quamdam secun- 
dum divisionem in ea que ab ipsa sunt * quod 
quid significare possit, ex eo, si vivere!, libens 
quererem. Alii quinque mss. διανομὴν xai καταδι- 
αίρεσιν, uno verbo, bene. Reg. primus διανομὴν 
τινα καὶ καταδιαίρεσιν, paulo melius. Hoc ipso in 
loco Reg. quartus ἐννοεῖν. 

(32) Cum vox ὑποχείμενον late pateat, fortasse 
debet hoc loco sumi pro psa substantia, ut hoc 
dicat Basilius : Sí Pater hypothesi intelligitur luz 
esse in se et in sua substunlia, elc. Quod inox se- 
quitur, καὶ ὄνπερ, etc., ila converterat interpres 


δεύτερος. Τίς ἡ ἀνάγχη ἐφ᾽ ὦν ἡ οὗτία xowh, τάξει 
τε ὑποθεθλῆσθαι ταῦτα, καὶ Ὑρόνου εἶναι δεύτε- 


ρα (34) ; O0 γὰρ δυνατὸν τῇ ἑαυτοῦ εἰχόνι (35) ἀχρό- 


νως ἀπαυγασθείσγ τὸν Θεὸν τῶν ὅλων gi ἕξ ἀτδίω 
συνεῖναι, καὶ μὴ χρόνον µόνον, xai αἰώνων δὲ (36) 
πάντων Ἐπέχειμα την συνάφειαν ἔχειν. Διὰ τοῦτο γὰρ 
ἀπχύγασμα εἴρηται, ἵνα τὸ συνημµένον νοήσωμεν, 


καὶ 4Xpoxtno τῆς ὑποστάσεως, ἵνα τὸ ὁμοούσιον ἐκ» 


µανθάνωµεν. ᾽Αλλὰ xal τάξις ἡ μὲν φυσική τίς ἐστιν, 
ἡ δὲ κατ’ ἐπιτήδευσιν. Φυσικὴ μὲν, ὡς ἡ τῶν xu- 


vetus: Et quantamcunque aliquis Patri attributio- 
nem,hanc ipsamei Filioaccommodet:sed quantum 
a mente Basilii aberrarit, ex Grecis patet. [1] ἀ τὸν 
τοῦ εἶναι λόγον, ad. verbum reddidimus essendi 
rationem, non Latine quidem, sed significantis- 
sime. 

33) Vox διαφορά differentiam quidem significat: 
sed cum nomen differentiz latissime pateat,ita hic 
et in similibus locis restringendum est, ut proprie 

ro distinctione accipiatur.Statim mss.nonnulli τῷ 
όγω τῷ τῆς. 

(31) Antiqui sexlibri cum editione Ven. xzi 

βόνου εἶναι δεύτερα. Reg. secundus cum editione 
faris. καὶ χρόνου πρεσθείοις εἶναι δεύτερ.. Nemo, 
opinor, homo non videt vocem πρεαδείοις ex su 

erioribus incaute accersitam fuisse, et hoe loco 
Inepte repetam. 

35) Codex unus τῇ &x' αὐτοῦ εἰκόνι. 

636) Codices aliquot µόνον, αἰώνων δὲ, tidem 
mss. nonnulli συνημµένον νοώμενο Subinde Reg. 
quartus καὶ φυσιχκὴ μὲν ὡς. 











957 


σά (3T), xxi ὡς ἡ τῶν ἀριθμητῶν (38) θέσις, καὶ ὡς 
ἡ τῶν αἰτίων πρὸς τὰ αἰτιατὰ σχέαις, ἐκείνου προ- 
διωμ.ολογηµένου τοῦ καὶ τῆς φύσεως αὐτῆς ποιητὴν 
εἶναι xxi δηµιουργον τὸν Θεόν ἔπιτετηδευρένη δὲ 
καὶ τεχνικἡ, ὣς Ἡ £v. τοῖς κατασχευάσµασι, καὶ µα- 
θήμαδι, κα) ἀξιώμασι, καὶ ἀριθμῷ, καὶ τοῖς τοιού- 
τοις. Τούτων τοίνον τὸ πρότερον ἀποχρυψάμενος οὗ- 
τος, τοῦ δευτέρου εἴδους τῆς ταξεω: ἐπεμνήσθη, καὶ 
φησι, μὴ χρΏναι λέγειν ἐπὶ Θεοῦ -άξιν, ἐπείπερ ἡ 
τάξις ὀευτόρα ἐστὶ τοῦ τάττοντος. ᾿Εχεῖνο bi ἢ ob 
συνεῖὀεν, fj ἑκὼν ἀπεκράφατο, ὅτι ἔστι τι τάξεως 
εἴδος, obx ix tic παρ ἡμῶν θέσεως συνιστάµενο», 
ἀλλ’ αὑτῃ τῇ κατὰ φύσιν ἀκολωθίᾳ συμόαῖνον, ὡς τῷ 


| 


πυρ᾽ πρὸς τὸ φως ἐστι τὸ ἐξ αὐτοῦ. Εν τούτοις γὰρ n 


πρὀτεοον τὸ αἴτιον λέγομεν, δεύτερον δὲ τὸ ἐξ αὑ- 
τοῦ (39): σὺ διαστήµατι χωριζοντες ἀπ᾿ ἀλλήλων 
ταῦτα, ἀλλὰ τῷ λογισμῷ τοῦ ἀἰτιατοῦ προεπι,οοῦν- 
τες τὸ αἴτιον. Πώς οὖν εὔλογον ἀρνεῖσθχι τήν τάξ.ν, 
ἐφ᾽ ὦν ἔσει πρότερον καὶ δεύτερον, ob κατὰ τὴν ἡμε- 
τέραν θέσιν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν αὐτοῖς ἔνυπαρ- 
χούσης ἀχολουθίας ; Vioc οὖν ἕνεχεν ἄθετει τὴν τά- 
ξιν ἐπὶ θεοῦ λαμβάνεσΏχι, Ἠγεῖται, el (40) ἐπιδείξειε 
μπηδαμὼς ἄλλως τὸ πρότερν ἐπὶ Θεοῦ νοεῖσθαι, 
λειπόμενον ἔξειν, zat! αὑτην τὴν οὐσίαν τὴν ὑπερ- 
οχῖιν ἐπιδείκνυσθχι (41). Ἠμεις 0l, κατὰ μὲν τὴν 
τὠν αἰτίων πβὺς τὰ ἐξ αὐτῶν σχέσιν, προτε- 
τά(θχι τοῦ Yloo τὸν Πκτέρα Φαμῖν κατὰ δὲ τὴν τῆς 


φύσεως διαφορὰν, οὐχέτι, οὐδὲ χατὰ δὲ τὴν τοῦ χρο- 


οὐσίχν αλλοτριότητος τὴν φυσιχὴν συνάφειαν ἆθε - 
og. 

21. ᾿Επεὶ μέντοι ἀφορίσασθαι ἡμῖν τςῦ χρόνου τὴν 
φὖσιν ὁ σοφὸς τὰ πάντπ προήχθη, καὶ ἑντεῦθα (43) 
αὐτοῦ τὸ βέθαιων καὶ περιεσχεμμενον τῆς διανοίας 
ἴδωμεν. Ἀρόνον τοίνων εἶναι φησι ποιάν τινα xlvnatv 
ἀστέρων ἡλίου Φηλονότι καὶ σελήνης καὶ τῶν Ào.- 
πὼν, ὅσοις xx0' ἑευτὰ (44) κινεῖσθχι δύναμις ἐστι. 
Τὸ τοίνυν ἀπὸ γενέσεως οὑρανοῦ καὶ γῆς µέχρι τῆς 


(31) Editi λόγους ταχθεῖσα. Veteres quinque 
libri 221292122. 

(38, Antiqui duo libri τοῦ ἀριθμοῦ. Alius. 7v 
αριθμῶν. Alii tres cum editis τὼν ἀριῤμητῶν, 

(39) Reg. tertius τὸ ἀπ᾿ αὐτοῦ. Aliquanto posí 
codex unus πρόερο» xai ὕστερον οὐ xztà. 

(40) llla, ἡγεττα’, εἰ elc., possunt fortassis hoc 
modo in*elligi :Eunomios sibi videtur propositum 
assecutus fuisse, si probaverit, quidquid prius in 
Deo concipitur, id necessario prius esse el ὤνο, οἱ 
tempore et ordine. Sed falli eum constat. Etsi 
enim Filius dicatur posterior esse ordine,inde non 
efficitur eum aut Patri essr dissimilem, aut eo po- 
steriorein esse detate eLlempore,Reg.tertius otezat, 
εἰ ἐπιλείζειε, 

(41) Codex unus ὕπεροχ t,» ὕξωρεῖσθα:, 

(42) Illud 7, οὕτω γε, elc., sic iuterpretatur Con. 
befisius, Hoc. quod esi Deum Patrein esse, des 
truemus. In quo quo quidem reprehenden'lus 
non, est, quod rem non expressit : sed, quod lo- 
cutus sil minus Latine, id est, suo more. 

(43) Editi Reg. quintus καὶ ὀντεύθεν, Alii quin- 
que mss. καὶ ἐνταῦθα, 


 ADVERSUS EUNOMIUM ΠΡ. I. 55i 
σµάτων κατα τοὺς ἑημιουργικοὺς λόγους διατεχθεῖ- A et ordo alius naturalig'est, alius artificialis. Natu- 


D 


958 


ralis quidem.nt creaturarum,qui ex creandiratione 
dispositus est,et sicut numerabilium positio,etcau- 


sarum ad producta habitus; cum res confessa sit, 


Deum etiam ipsius natur: conditorem esse et opi- 
(icem. Excogitatus 959 vero εἰ artificialis, ut ille, 
qui deprehenditur in probationibus, in disciplinis, 


in dignitatibns, iu numero et reliquis hujusmodi. 


Eunomius itaque horum priore occultato, de se- 
cundo ordinis genere fecit mentionem; aitque non 
oportere dicere in Deo ordinem esso, quoniam ordo 
ordinante posterior est.Illud vero aut non intelle- 
xit,aut ultro occuluit,quoddam ordinis esse genus, 
non nostra constitutum ordina!'ione, sed ipsa ne- 
cessitudine naturali contingens, quo se modo ha- 
bent ignis et lux, quz» ex ipso est. Namin iis cau- 
sam priorem esse dioimus : posterius vero id quod 
ab ipsa est, non intervallo hac a se invicem diri-/ 
mentes, sed cogitatione causam ante effectum in- 
telligentes. Quonam igitur pacto rationi consenta - 


neum fuerit, ordinem iniis negare, in quibus est. 


prius et posterius, non ex nostra dispositione, sed : 


ex naturali quadam rerum consecutione? Cur igi- 
tur fastidit ordinem in Deo admittere ? Arbitratur, 
si ostenderit non aliter prius in Deo intelligi, reli- 
quum se habiturum, in ipsa scilicet substantia prae- 
stantiam demonstrari. Nos autem, pro habitu cau- 
sarum ad ea qua ex ipsis sunt, Patrem Filio pra- 


poni dicimus : al vero secundam natura diwersita- . 
vou ὑπεροχήν 3j οὕτω γε xal αὑτὺ (42), τὺ Πκ- C trem,nonitem,nequesecundum temporis excessum: 
τέρα εἶναι tbv θεὸν, ἀθετήσομεν, τῆς κατὰ την alioquin hoc pacto etiam Deum Patrem esse ne- 


gabimus; cum alienatio qua in essentia reperitur, 
conjunctionem natnralem aboleat. 
21.Sed quoniam hucille in omnibus sapiens pro- 


gressus est, nobis ul definiret temporis naturam,et : 


hic quam firma, quam circumspecta sit mens ejus, 


videamus. Tempus ergo certum quemdamstellarum 


notum esse dicit,solis videlicet et lunz ac reliqua- . 


rum, quibus iaest qua per se moveantur. dnter- 


vallum igitur quod ab origine coeliet terre ad stel-. 


(41) Editi cum Reg. secundo ὅσοις ἄλλυις κλτὰ 
τούτων x20' ἑχυτά : quod quin vitiosum sit, dubi- 
tari non potest. Et certe hominibus, qni paulum 
modo in hoe studiorum genere versati sunt,erroris 
causam detegere difficile non est.Cacutit enim qui 
non videt errorem hinc exortum esse, quod libra-, 
rius aliquis illa, ἐν ἄλλοις κατὰ τούτων, in ora .sui 


libriseripsisset,ut monerentur quilegerent,proxxü' . . 
ἑχαοτά SCriplum inveniri in aliis quibusdam etem- . 


plaribus κατὰ τούτων: ex quo contigit, ut. totum 
illud, ἐν ἄλλοις κατὰ τούτων, ex libri ora in con- 
textum irrepserit.Combefisius vitii aliquid in im- 


pressis libris subesse animadverterat quidem: sed . 
dum hunc locum ita emendavit, ὅσοις ἂν ἄλλοις : 


431X τούτους καθ᾽ ἑαυτά, magis elium eum corru- 
pit.Hac autem recte, ut putabat, emendata sic ver- 
terat: Si que alic sunt, quibus ut his, a se, ipsis 


motus vis compelit, Codices tres ὅσοις καθ ἑαυτά. .. 
Alii totidem ὅτοις x25" ἑαυτούς. Certe .utro quis - 


modo legerit, peccaturum eum non puto. Sed si 
legas x30 
supple ἀστέρας. 


ἑαυτα, supple ἄστρα : si legas ἑχυτούς, . 


- 


559 


. S. BASILII MAGNI 


5b0 


larum usque creationem intercessit, quidnam esse Α ποιήσεως τῶν ἀστέρων διάστηµα τι ποτε ἄρα εἶναι ὁ 


decernet eximiusille rerum gublimium speculator? 
Namqui mundi creationem virtuteSpiritus conscri - 
psit, magna illa luminaria el reliquas stellas :lie 
quarta productas esse perspicue narrat !. Tempus 
igitur, ut liquct, in prioribus diebus nequaquam 
erat : siquidem nondum movebantur stella Quo- 
modo enim id fieri potuisset, cum neconditw qui 

dem fuissent initio? Et iterum,cum Jesus Nave ad- 
versus Gabaonitas pugnaret, quoniam sol praecepto 
ligatus manebat immobilis,ac luna in loco stabat 8, 
tempus tunc non erat? Quodnam igitur nomen illi 
diei spatio imponemus ? quam excogitabis appel- 
lationem ? Etenim si temporis defecerat natura 
&vum utique ei successit. Αἱ evum exiguam diei 


δεινὸς τὰ μετέωρα οὕτος ἀποφανεῖται ; Σαφῶς γὰρ ὁ 
τὴν κοσμογονίαν (49) τῇ ὀυνάµει τοῦ Πνεύματος dva- 
γράψας v5 τετάρτῃ ἡμέρᾳ τοὺς μεγάλους Φωώστηρας 
καὶ τοὺς λοιποὺς ἁστέρας γεγενησθαί qot. Χρό- 
νος οὖν οὐκ ἣν, ὡς ἔοικεν, kv ταῖς κατόπιν ἡμέ- 
pats * οὗ ἐχινοῦντό πω ol ἀστέρες (46). Πῶς αρ, 
o! γε pa^ ἐγεγόνεισαν τὴν ἀρχήν (47) ; Καὶ πάλιν, 
ὅτε ἐπολέμει τοῖς Γαθχωνίταις ὁ τοῦ Ναυη Ἱτπ- 
σοῦς, ἐπειδὴ ἀχίνητος 6 ἥλιος ἔμεινε (48) τῳφ xpos- 
τάγµατι πεδηθεὶς, xal Ah σελήνη κατὰ χώραν εἰστή- 
ει, Χρόνος οὐκ dv τηνικαῦτα:, Τί kxetvo οὔν τὸ 
διάστηµα τῆς ἡμέρας εἴπωμεν ; τίνα προαηχορίαν 
ἐπινοήσεις ; El γὰρ ἡ τοῦ (49) χρόνου φύσις ἔπιλε- 
λοίπει, αἰὼν ἀντεισηλθε δηλονότι, Αἰῶνα δὲ μικρὸν 


9595 partem appellare, quem ἀθιποπιίῷ mn;oduim B ἡμέρας µέρος προταγορεύειν τίνα τῆς ἀνοίας ὑπερ- 


non superat? Sed, qus multa est ejus solertia, pu- 
tare videtur, diem ac noctem fieri quapiam stella- 
rum motione ad qualitatem pertineute, atque has 
esse temporis partes:undetempus statuil quemdam 
esse stellarum motum qualitate preditum, ne id 
quidem quod dicit intelligens. Non enim motum 
qualitate preditum, sed quantitate donatum, sita- 
men ita loqui fas est, dicere magis conveniebat .Quis 
enim sic omnino puer est mente, ut ignoret dies, 
horas, menses, annos,temporis mensuras, non par- 
tes esse? Tempus autem spatium est, quod 8419 
extenditur atqueipsamundiconstitutio:quo motum 
omnem aive stellarum sive animalium, sive cujus- 
cunque rei qui movetur,admetimur,proutdicim as 
aliud alio velocius aut tardius esse : velocius qui- 
dem,id quod minore tempore plus percurrit spatii, 
tardius vero,quod minuslongiore tempore movetur. 
Eunomius vero quoniam in tempore stella moven: 
tur,temporis ipsas esseopifices pronuntiat. Proinde 
ex sapientissimi illius sententia, quoniam scarabei 
quoque in tempore moventur, constituamus tem 

pus talem quamdam motionem esse scarabeoru:n: 
etenim quod dixit, id ab hoc nihil differt, noini- 
num dignitate excepta. Et hec quidem ita se 
habent. Que autem sequuntor, eonsiderate. 

29 .EuN. Atqui, inquit, ne fieri quidem potest, ut 

1 Gen. 1, 14-19. 3 Jos. x, 12, 13. 

:45) Sic libri veteres; editi κοσµογένειαν, 
16] Mditi operarum incuria Q5 γὰρ ἐχινοὺν τόπῳ 
οἱ. Codices duo Εκινοῦντό πω. Alii quidam mss 
ἑχινοῦντό πως, Ididem codices duo οἱ μηδὲ. 

(47) Πῶς γὰρ, o! γε μηδ ἐγεγόνεισαν τὴν àp- 
χήν; Quomodo enim id fieri potuisset, cum. ne 
condito quidem omnino (stella) fuissent Ἡ 

48) Editi ἔμενε, Antiqui tres libri ἔμεινε, 

49) Editi, El γὰρ τοῦ. Codices tres, E! γὰρ ἡ τοῦ. 
alii duo. "H γὰρ τοῦ. χρόνου φύσις ἐπιλελοίπει, f 
αἰών, aut enim temporis natura defecerat, aul 
atvum in locum illius successit. 

(50) Editi μᾶλλον ἄν. Dibri veteres μᾶλλον 3». 

E Editi Κρόνου koclv, ΑΙ mss. εἶσίν, 

(92) Sic libri veteres, Editi 4; οὑτινοσοῦν. Mox 
mss, (rea iv ἑλάττονι Particula ἐν ab excusis abest. 
Subinde mss. nonnulli διάστηµα διχθαῖνο». 

(55) Reg. quarius δημιουργοὺς ἀπεφήνατο, Mox 
editi οἱ χἀνθαροι.... ὁρισόμεθα. Codices non pauci 
ut in contextu. 


θολην ἀπολείπει ; Αλλ᾽ ἔοικεν ix. πολλῆς ἀγχινοίας 
Ἱμέραν μὲν καὶ νύκτα ἐν τῇ ποιᾷ τῶν ἀστέρων κινή- 
σει νωµίζειν γίνεσθει, ταῦτα δὲ εἶναι τοῦ χρόνου 
µέρη * ὅθεν τὸν χρόνον ποιάν τινα χίνησιν ἀστέρων 
ἀπεφίνατο, οὐδὲ αὐτὸ τοῦτο συνεὶς Ó τι λέγει, 0) 
γὰρ ποιὰν, ἁλλ' εἶπερ ἄρα, ποσὴν, μᾶλλον ἣν (50) 
εἰπεῖν οἰκειότερον. ᾽Αλλὰ τίς οὕτω παῖς παντελῶς 
τὴν διάνλιαν, ὥστε ἀγνοεῖν, ὃτι ἡμέραι μὲν, καὶ ὥρι, 
καὶ µηνες, καὶ ἐνιαυτοὶ, µέτρα τοῦ χρόνου slaiv (51), 
οὐχὶ µέρη ; Χρήνος δε ἐστι τὸ συμπαρεκτεινόμενον τῇ 
συστάσει τοὺ χόσμου διάστηµα, d πᾶσα παρχµ5- 
τρεῖται Χίνησις, εἴτε ἀστέρων, εἴτε ζώων, εἴτε οτι- 
νοσοῦν (99) τῶν κινουμένων, χΧαθὸ λέγομεν τεχύτε- 
pov ^j βραδύτερον ἕτερον ἑτέρου * ταχύτερον μὲν τὸ 
ἐν ἔλαττονι χρόνῷ πλεῖον διάστηµκ µεταθᾳῖνον, βρα- 
δύτερον δὲ τὸ ἔλαττον ἐν πλείονι χρόνῳ Υινούμενον. 
Ὁ δὲ, ἔπειδὴ ἐν yodvp οἱ ἀστέρες κινούνται, qpdvoo 
αὐτοὺς εἶναι δημιουργους ἀποφαίνεται (53). Οὐκοῦν 
Χατὰ τὸν τοῦ σοφωτάτω λόγον, ἔπειδη καὶ κάνθαροι 
ἐν χρόνῳ κινοῦνται, ὁρισώμεθα τὸν χρονου εἶναι ποιᾶν 
τινα χανθάρων Χίνησιν * οὐδὲν γὰρ τούτου τὸ map 
αὐτοῦ λεχθὲν διαφέρει, πλὴν τῆς σεµνότητος τῶν 
ὀνομάτων. Καὶ ταῦτα μὲν τοιαῦτα, σκέψχσθς δὲ τὰ 
tester. 


92. ΕΥΝ. ᾽λλλὰ μὴν (54), φησὶν, 0323 ἐνυπέάρχειν 


(54) Illa, 'AXAi uv etc., ita Latinereddens in- 
terpres, Atqui, inquit, ne id quidem fieri potest.ut 
forma quopiam, vel crassities, vel quantitas sit in 
substantia Dei, vim vocis oto» non satis attendit. 
Suspiceri fortasse possit quispiam cum viro doclis- 
simo Combefisio, hac dicta fuisse ἐλλειπτικς. 
vocemque Υίόν subaudiendam esse, hoc modo: 
οὐδὲ δυνατὸν τὸν Υἱὸν ἐνπάρχειν τῇ οὐσία, elc. 4ἱ- 
qui, inquit, ne fieri quidem potest, ut Filius in Dei 
substanl(ia exsistat tanquam formo,aut moles,elc. 
Fateor quidem hanc conjecturam optimaui videri, 
atque ad hunc locum facile accommodari posse: 
quoniam tamen apud virum eruditissimum Fabri 
cium, qui librum Eunoinii nuper edidit,ita editum 
invenimus, )λλλὰ μὴν οὐδὲ ἐωπάργειν τι ταύτῃ 07 
σίᾳ δυνατὸν otov εἶδος etc., hanc scripturam sequ! 
satius duco. Et certe hoc nostrum judicium noa 
parum adjuvat, quod in Colbertino codice, qui el 
ipse inter cetera opus Eunomii complecitur, eodem 
plane modo scriptum sit, nisi quod in ipso pro X 








961 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 


$62 


τι τῇ οὐσίᾳ τοῦ θεοῦ δυνατὸν, olov εἶδος, fj ὄγκον, 5, A quidquam in Dei substantia exsistat, velut forma, 


πηλικότητα, διὰ τὸ πάντη συνθήκης ἐλεύθερον εἶναι 
τὸν θεόν. El δε τούτων καὶ τῶν τοιούτων τι (99) µήτε 
baci µήτε moti γένοιτ ἂν εὐαγὲς ἰπινοῆσχι συµπε- 
πλεγμένον τῇ οὐσίᾳ τοῦ θεοῦ (96), moto; ἔτι συγχω- 
βήσει λόγος πρὸς tiv ἀγέννητον ὑμοιοῦν τὴν γεννη- 
τήν ; τῆς κατ οὐσίαν (51) ὁμοιότητος, fj συγκρίσεως, 
5| κοινωνίας, μηδεμίεν ὑπεροχὴν T, διαφορὰν κατὰ- 
λιπούσης, ἰσότητα δὲ σχφῶς ἐργαζομένης, μετὰ δὲ 
τῆς ἰσότητος ἀγέννητον ἀποφχινοῦσης τὸν ὁμοιούμε- 
vov, Y συγκρ:νόµενον. Οὐλεὶς 0i οὕτως (98, ἀνόητος 
καὶ πρὸς ἀσέθειαν τολµηρος, ὥστε ἴσου εἶπεῖν τῷ 
Πατρὶ và» Yióv, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου διαῤῥήδην εἰπόν - 
toc * 'O Πατὴρ ὁ πέµψας µε μείζων µου dac 
xxi πάλιν pez! ὀλίγα. ᾽Αλλ ὅτι pivot ὁ τῶν πάν 
των θεὺς ἀγέννητος xal ἀσύγχριτος, πλειόνων ὄντων 
τῶν πτραλελειμμέἔνων, ἀποχρῆν ᾖ{γοῦμαι καὶ τὰ 
ῥηθέντα πρὸς ἀπόδειξιν, 

ΒΑΣ. ᾿ Όταν τινὸς ἅπτεσθαι μέλλη πονηροῦ λόχου, 
προλαμδάνει (59) τινὰ συγχωρούµενχ παρὰ πάν- 
των, ἵνα διὰ τῆς bv τούτοις εὐγνωμοσύνης μηδὲ περὶ 
τῶν λοιπῶν ἀπιστῆται, Οὐδὲν (60), φησὶν, οἷόν τε 
ἑνυπάρχειν τοῦ θεοῦ τῇ οὐσίφ, οὔτε εἴδος, οὗτε ὀγκ.ν, 
οὔτε πηλικότητα, διὰ τὸ πάντη συνθήκης ἐλεύθερον 
εἶναι τὸν θεὀν, Μέχρι τούτων ἑστὶν εὐγνώμων ’ ἐν δὲ 
τοῖς ἕξης εἷς ἑαυτὸν ἐπανηλθεν, ως γὰρ ἀναγκαίως 
τοῖς προεατεθεῖσιν ἐπομένην τὴν βλασφημίάν ἐπισυν- 
άπτει, λέγων * El δὲ τούτων καὶ τῶν τοιούτων τι 
μήτε iati, µηδέποτ ἂν Ὑένοιτο εὐαγὰ 
συμπεπλεγμένον τῇ οὐσίᾳ, τις συγχωρήσει λόγος (61) 
πρὸς τὴν ἀγέννητον ὁμοιοῦν τὴ» Υεννητήν» Ποίαν 
ἀκολουθίαν ἔχει ταῦτα πρὸς ἄλληλα, εἰ ἀσύνθετός ἐστιν 
ὁ θεὸς, ἀνεπίδεχτον εἶνχι τὸν Υἱὸν τῆς πρὸς αὑτὸν 
ὀμριότητος ; Εἰπὲ γάρ " Οὐγὶ δὲ καὶ σὺ τὸν 1ὸν πα- 
βαπλησίως ἐρεῖς µήτη εἴδος, μήτε ὀγκον (62), µήτε 
πηλικότιτα ἔχειν iv xot, καὶ πάντη συνθήκης 
ἐλεύθερον εἶναι ; 


989. ᾿Εγὼ' μὲν γὰρ οὐδὲ µανεντα σε ἡγοῦμαί ποτε 
τολµήσειν ἄλλο τι εἰπεῖν τὸν Yiov Jj ἀσώμχτον καὶ 
ἀνείδεον καὶ ἀσχημάτιστον, xai πάντα ὕπαπερ ἂν 
ἐπὶ του Πχτρὸς εἴποις. Πῶς οὖν οὖκ εὐσεδὲς τὸν μὴ 
ἔχοντα εἶδος τῷ εἴδος μὴ ἔχουτι παραθέλλειν (09) » 


ἐς ἐπινοησαιρ 


aut moles, aut quantitas, quod compositione omni 
prorsus immunis est Deus.Quod si cogitare neque 
fas est,neque unquam (uerit,liorum et talium quid- 
quam cum Dei substantia complicatum esse;quz- 
nam adhoc ratio sinet, ut cum substantia ingenita 
genitam conferamus? quippe ea qui secundum 
substantiam est similitudo, sive comparatio, sive 
communio,nullam prastantiam aut differentiamre- 
linquit, iino aequalitatem aperte efficit; atque cum 
equalitate ingenitum demonstr«t eum,qui assimi- 
latur,vel comparatur Nemo autem ita est stolidus 
et ad impietatem audax,qui :&qnalem Patri Filium 
dicat,cum Dominus ipse pala'» dixerit : Pater qul 


p ^e misil, major me est ?. Et rursus paulo post. 


Sed, missis pluribus, ea qu: diximus satis, puto, 
demonstrat universorum Deum ingenitum atque 
incomparabilem, unum esse. | 

Bas.Cum improbum aliquem sermonem vultat- 
tingere, nonnulla que ab omnibus conceduntur 
premiltit, ut propterea, quod de iis 264 recte 
sentit,in reliquis quoque sibi fidem paret. Neque, 
inquit,fieri potest,ut in Dei substantia exsistatquid- 
quam,neque forma,neque moles,neque quantitas, 
quod Deus prorsus expers est. compositionis. Ad 
hec usque verba equus est : in iis vero que se- 
quuntur,ad se ipse redit.Nam blasphemiam velut 
necessario ex pra:»missis consequentem adjungit, 
verbis illis : quod si cogitare neque fas est, neque 
unquam fuezit, horum et talium quidquam cum 
Dei substantia complicatum esse, quienam adhuc 
ratio sinet, ul cum substantia ingenila genitain 
comparemus? Quamnam inter se cognationem ha- 
bent illa,fieri non posse,si Deus incompositus est, 
ul Filius ei sit consimilis? Dic enim, nonne tu 
quoque pariter dices Filium neque formam,neque 
mulei,neque quantitatem in seipso habere,atque 
prorsus a compositione liberum esse? 

23.Ego equidem, vel si insanires, non puto au- 
surum te esse aliud quid dicere Filium quam incor- 
poreum,quam forma expertem et βρυτα,οί omnia 
qua de Patre dicere possis. Quomodo igitur piuin 
non fuerit,eum qui for; am non habet,formam non 


καὶ τὸν μὴ ἔχουτα πηλικότητα τῷ μὴ ἔχοντι ταύ- D habenti comparare? item,eum qui quantitatem non 
την; καὶ τὸν ἀσύνθετον ὅλως τῷ ἀτυνθέῳ»; 'O habet, quantitatem non habenti? item, eum qui 


$ Joan. xiv, 28. 


* AP 


legatur ουδέν. Addidimus igitur ex his libris vocu- 
lam τί, sicque interpretati sumus : Atqui, inquit, 
ne fieri quidem potest, ut quidquam in. Dei subs- 
lantia ersistat tanquam forma, etc. 

(95) Vocula τί deest in nostris septem mss et 
in editione Ven. sed legitur in editione Paris. et 
apud Fabricium. 

(56) Pro illo, «i οὐσίᾳ τοῦ 8:oo,in opere Eunomii 
simpliciter legitur ταύτῃ : sed ita mutatum a Basi- 
lio puto, ut Eunoinii senten!ja magis pateret. 

(57) Vox οὑσίαν addita est in Heg. tertio post 
vocem γενν. τήν, $i non eadem manu, at antiqua 
tamen : sed curn neque in vulgatis, neque in aliis 
mss. reperiatur, addendam eam non censu: mus ; 
eo inagis, quod facile ex orationis serie suppleri 


possit. Statim ubi legitnr in excusis χαταλιπούσης, 
scriptum in duobus cedicibus inveuitur καταλει- 
πούσης, 

(58) Editi εἰ Reg. tertius Οὐδεῖς γὰρ οὕτως. At 
reliqui mss Οὐδεὶς δὲ οὕτω.. 

(59) Editi et mss. multi προσλααθάνει. At Rey. 
quartus προλαμδάνει, rectius. 

(60) Editio Paris. o53c, Editio Ven.et nostri mss. 
omnes οὐλέν, 

(61) Reg quartus τῇ οὐσίᾳ, ποῖος ἔτι συγχωρέσει 
OO. 

(09) Sic Colb. et duo Regii. Illud, μήτε 9v«ov,in 
vulgatis desiderabatur. 

(63) Editi ἔχουτε εἶδος μὴ ἔγοντι παραθέλλειν, Αἲ 
mss. plerique omnes ita, ut edidimus. 


903 


S. BASILII MAGNI 


964 


omnino incompositus est, incomposito ? Hic voro Α δὲ «^ ὅμοιον ἐν τῷ εἴδει τίθεται, καὶ τὸ Tcov ἓν xp 


in forma statuit similitudinem,et in mole zquali- 
tatem : quantitatem autem quid preter inolem 
esse putet, ipse sane aptius exposuerit. 

EuN. Idcirco, inquit, nec :equalis, nec similis, 
quoniam et quantitate caret et forma. 

Bas. Ego vero in hoc ipso pono similitudinem. 
Quemadmodum enim Pater liber est ab omni com- 
positione, ita et Filius simplex omnino est atque 
incompositus.Quin etiam similitudinem non secun- 
dum form identitatem,sed secundum ipsam sub- 
stautiom perspici arbitror Quibus enim forma figu- 
raqne circumjacet, iis secundum forma identita- 
lem inest similitudo : que vero n»tura nec for- 
man: nec figuram admittit,reliquum est ut in ipsa 


ÓQ(ep τὴν δὲ πηλικότητε (64), ὅ τι καὶ οἵετα. 
πχρὰ τὸν Óqxov εἶναι, αὐτὸς ἂν οἰκειότερον ἐξηγέ- 
σχιτου 

ΕΥΝ. Διὰ τοῦτο οὔτε ἴσος, φησὶν, οὔτε ὅμοιος, 
ἐπειθδῇ xai ἄποσός ἐστι xal ἀνείδεος. 

ΒΑΣ. ᾿Εγὼ δὲ κατ αὐτὸ τοῦτο τὴν ὁμοιότητα τίθε- 
pat. Επειδη ὥσπερ 5 Πατὴρ συνθήκης ἐστὶ πάσιις 
ἐλεύθερος, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς ἁπλοῦς ποαντελῶς, καὶ 
ἀσύνθετος, καὶ tà ὅμοιον, μὴ κατὰ τὴν τοῦ εἴδους 
τχὐτότητα θεωρεῖσθχι, ἀλλὰ κατ’ αὐτὴν τὴν οὗαίαν. 
"Όσοις μὲν γὰρ µορφή καὶ σχῆμα περἰκειται͵ τού- 
τοις, Χχτὰ τὴν ταὐτότητακ τοῦ εἴδους, à ὁμοιότης ’ 
τὴν ὃς ἀνείδεον xal ἀσχημάτιστον φύσιν iv αὐτῃ τῇ 
οὐαίᾳ λείπεται ἔχει την ὁμοιότητα * καὶ τὸ ἴσον un, 


substantia habeat similitudinem qualitatem vero B ἓν τῇ τῶν ὀγχων παραµετρήσει, ἀλλ kv zT ταὺ-ότητ: 


non in molis dimensione,sed in potentia identita- 
te possideat. Christus, inquit, Dei potentia, et Dei 
sapientia 4,tota videlicet paterna potestate in ipso 
residente. Unde quicunque videt Patrem facien- 
tem, ea et Filius similiter facit 5. 

ΕΟΝ. Sed similitudo,inquit,qu: secundum sub. 
stantiam est,aul comparalio,aut communitas, ne- 
que praestantiam, neque differentiam ullam re- 
linquens, :equalitatem aperte efficit. 

Bas.Quomodo igitur differentiam nullam relin- 
quit, ne eam quidem, quz» causis inesl cum iis quae 
ex ipsis sunt ? Subjungit postea : 

Eus. Quis autem ita stolidus est,vel ad impie- 
latem ila audax, ut qualem Patri Filium dicat ? 


Bas. Ad hac dicamus ei illa prophet: : Facies 


meretricis facta. est tibi ; amisisti pudorem 953 
erga omnes 9.Etenim ut illae suis ipsarum probris 
caste vivenles aspergunt, ita hic quoque eos qui 
majestatem Unigeniti magnificare cupiunt, stoli- 
dos et ad impietatem audaces vocat,iisdem offen-, 
sus, quibus et Judwi exacerbabantur, dicentes 
tunc : ZEqualem seipsum fucit Deo 7. 


94. Et certe (memini videatur mirum quod dico) 
illi quodammodo consequentiam rerum magis per- 
spicere videbantur. Nam egre ferebantq: οἱ Deum 
Patrem suum appellaret 8; hanc inde a seipsis con- 
secutionem colligentes, quod hoc pacto faceret 


τῆς δυνάµεως. Χριστὸς, φησὶ, Oto) δύναμις, καὶ 
θεοῦ σοφία  ὅλης τῆς πατοικΏς δυναµεως ἔναποκει-- 
µένης αὐτῷ θηλονότι, ᾿Ὀθεν ὄσαπερ dv βλέπῃ τὸ, 
Πατερχ ποιοῦντα, ταῦτα xii $ Τὶὸς ὁμοίως ποιεῖ, 


EYN. 'A)À' & κατ οὐσίαν, φησὶν, ὁμοιότης, ᾖ 
σύγκρισις, ἢ κοινωνία, μηδεμίαν ὑπεροχὴν f, διαφο- 
px» καταλείπουσα, ἱσότητα σχφῶς ἀπεργάζεται (65). 


ΒΑΣ. Πως οὖν οὐδεμίαν δικφορὰν καταλείπει, οὐδὲ 
τὴν τοῖς αἰτίοις πρὸς τὰ ἐξ αὐτῶν Ενυπάρχουσαν ; 
Εἶτα ἐπάγει * 

ΕΥΝ. Τίς δὲ οὕτως ἀνόητος, fj πρὸς ἀσέδειχν τολ- 


μηρὸς, ὥστε ἴσου εἰπεῖν τὸν Yl5v τῷ Πατρί ; 


ΒΑΣ. Εἴπωμεν αὐτῷ τὰ τοῦ προφήτου πρὸς ταῦτα ^ 
ὅτι, "Odi πόρνης ᾖἔἘγένετο σοι * ἀπηναισχύντησας 
πρὸς πάντας. Καὶ Υὰρ ἐκεῖναι τὰ ἑαυτῶν ὀνείδη 
τοῖς τεμνῶς βεθιωκόσι προστρίθονται * καὶ οὗτος τοὺς 
τὴν δόξαν τοῦ Μονογενοῦς µεγαλύνειν ἐπιθυμοῦντας 
ἀνοήτους ἀποχολει καὶ πρὺς ἁἀσέδειαν τολμηροὺς, 
ἐπὶ τοῖς χὖτοῖς χαλεπαίνων, ἐφ᾽ οἷς καὶ ᾿Ιουδαῖοι παρ- 
ωξύνοντο τηνικχῦτα λέγοντες ὅτι, ᾿Ἴσον ἑαυτὸν 
ποιεῖ τῷ θεῷ. 

94 Καίτοι γε (καὶ μηδευὶ πχρἆδοξου τὸ λεγόμενον 
δόξῃ) μᾶλλον πως ἐδόκηων ἔνετνοι τὸ ἀκόλουθον ἔπι- 
θλέπειν. ᾿Ηγανάκτουν γὰρ, ὅτι Πατέρα ἑχυτοῦ ἔλεγε 
τὸν Θεόν’ τὸ ἔφεξης ἀφ᾽ ἑαυτῶν συλλογιζόμενοι, ὅτι 
διὰ τούτου iso. ἑχυτὸν ποιεῖ (06) τῷ θεῷ ὥς 


s&qualem se Deo; quasi necessario sequatur,si Pa- D ἀναχγχαίως ἐπομένου τῷ Πατέρα ἔχειν τὸν θεὺν τοῦ 


Irem habea: Deum, Deo qualem esse.Eunomius 
autem, prius illud concedens, posterius negat, ac 
Domini vocem objicit nobis,dicentis: Pater,qui me 


4 t Cor. i, 34. 


(65; Eunomium ridet Basilius.quod dicat: Phi- 
losophorum yrostantissimus Eunomius distinguit 
molem a quantitate. Dicat autem. velim quid sit 
discriminis inter utramque. 

(65) Codices aliquot iy35:czc. Ibidem mss. ires, 
Πῶς οὔν. Vox uliima deest. in excusis. Ex. his con- 
stat aliquod differenti: genus in Patre et Filio a 
Dasilio, mere et exemplo Patrum Graecorum,plane 
agnosci; quale est videlicet, quod invenitur inter 
causam et id quod ab ea est, aul quale est, quod 


5 Joan. v, 19. 6 Jerem. 10,3. 


Tao» (67) óndpyst» αὐτῷ. 'O δὲ, τὸ πρῶτον συγχωρῶν 
δᾳθεν, πρὸς τὸ δεύτερον ἀνχνεύει, xxl τὴν τοῦ κ. 
βίευ φωνὰν Wat) προθάλλετχι εἰπόντος  Ὁ ΠὨκτὴρ 
7Joan Υ, 18. 8Sibid. 

reperitur inter principium et id quod ab eo origi- 
nem trahit. Sed illud differentie genus nature 
identilatem in Patre et Filio non destruit,imo fir- 
mat οἱ constabilit. 

(06) Editi ἐπείει At mss. ποιεῖ. 

(67) Editi τὸ ἴσον, male.Codex Colbertinus cum 
duobus Regiis τοῦ !cov,bene: quod ut meliusinte!- 
ligatur,orlo verborum sic immutandus οδί, τοῦ 520: 
ὑπάρχειν αὐτῷ ἐπομένου τῷ Πατέρα ἔχειν τὸν θεόν. 




















ADVERSUS EUNOMIUM LIB I. 


906 


ὁ (68) πέµψας µε, μείζων µου ἐστί, τοῦ δὲ ᾽Απος- A misit, major me esL 9 : nec audit Apostolum, qui 


τόλωυ λέγοντος οὐκ ὀκούει (69) ὅτι, Οὖὐχ ἁρπαγμὸν 
ἡγήσατο το silva: "ox θεῷ. (Ἴ0) Καΐτοι el κατὰ τὸν 
σὺν λόγον f ἀγεννησία οὑσία Tv, ἐβούλετο δὲ τὴν 
κατ οὐσίαν ὑπεροχὴν ἐπιδεῖξχι, εἴπεν ἄν 'O ἀγέν- 
νητος μείζων µου ἐστίν, Ὑμέτερος δὲ ἐστιν ὁ λογος, 
ὃτι ἡ τοῦ Πατρὸς προσηγορία ἑνερχείκς ἑστὶ καὶ 
οὐχ οὑσίας σηµαντική. Μείζονχ« οὖν λέγοντες τοῦ 
1(οῦ τὸν Πατέρα μείζονα τοῦ ἔργου cati τὴν ἑνέρ- 
γειαν. Πᾶσα δὲ δήπου (71) Ενέργεια σωμθαίνι τῷ 
µέτρῳ τοῖς ἐξ αὐτῆς γινοµίνοις καὶ µεγάλη μὲν 
τῶν μεγάλων ἔργων ἐστὶ, σμικρὰ δὲ τῶν σμικροτέ- 
pov. Τὸ οὖν μείζονα τοῦ Υίοῦ τὸν Πατέρα κατὰ 
τοῦτον τὸν λόγον ὁμολογεῖν οὐδὲν ἕτερόν ἔστιν, fj 
ἀσύμμετρον τῷ ἔργῳ τίθεσθιι τὴν ὀἐνέργειαν, καὶ 
µάτην φάσχειν πρὸς τὸ (72) τῆς ἐνεργείας μέγεθος 
τὸν θεὸν κεκινῖσθαι , οὗ ὄννηθεντα τῇ ἐνεργείᾳ παρ- 
ισῶσαι τὸ τέλος "ete τὸ ἕτερου τοῖν δυοῖν (73) 
ἀναγκχίως διαπεσείτχι ἢ μὴ δηλοῦν ἐνέργειαν τὸν 
Πατέρα, ἀλλὰ οὐσίαν, καὶ οὕτως σὐτοῖς ^ σεσοφισμέ- 
vog τῆς ὁμοιότητος (14) )όγος διαγεγράψεται, ὅμοιον 
τῷ Πατρὶ τὸν Y(bv τιθεµένων, τουτέστι, τῇ ἕνερ- 
γείφ οἷον γὰρ ἠθέλησεν ὁ Πκατὴςτ, qnoi, τοιοῦτον 
ἐποίησε , καθὸ καὶ εἰκόνα βουλήσεως (75) ὀνομά- 
ζουσιν fj τοῦτο φιλάσσοντας, µη εἶναι λέγειν µεί- 
ζονα τὸν Πατέρα. Ἅ᾿Επειδήπερ πᾶσα ῥἑνέργεια, 
μηδενὸς ἀνθισταμένου τῶν ἴἔξωθεν , σύμμετρός ἔστι 


dicit quod non rapinam arbitratus sit esse se z- 
qualem Deo 19. Atqui si, ut dicis, ingeneratio sub- 
stantia esset, voluissetque prestantiam secundum 
substantiam ostendere, dixisset utique: Ingenitus 
major me est.Nam sententia vestra hzec est,Patris 
appellatione operationem non substantiam signifi- 
cari.Itaque cum dicitis Patrem Filio majorem,ope- 
rationem opere majorem dicitis.Omnis enim ope- 
ratio, proportione servata,iis qu: ex illa fiunt,con- 
gruit; et magna quidem magnorum operum est, 
parva vero minorum. Proinde majorem Filio Pa- 
trem hoc modo confiteri, nihil aliud est,quam in- 
congruntem operi operationem slatuere,et dicere 


p frastra Deum ad operationis magnitudinem commo- 


tum esse,cum non potuerit effectum operationi adze- 
quare.Quare duorum alterum eveniat necesse est, 
ut aut l'ater non significet. operationem, sed sub- 
stantiam;sicque evanescet excogitata ab eis simili- 
tudinis ratio,qua sanciunt Filium Patri similem es- 
se,operatione scilicet:qualem enim voluit Pater,in- 
quiunt, talem fecit,quo etiam pacto voluntatis ima- 
ginem eum vocant:aut,si ab hocsibicaveant,nondi- 
cent Patrem majorem esse. Nam operatio omnis, 
externa nullare obstante,hahet cum effectibus suis 
proportionem. Atque hzec ad confutandam ipsorum 
in dogmatibus dissensionem dicta sint. 


τοῖς οἶκείοις ἀποιελέσμασι. Ταῦτα μὲν οὖν πρὸς ἔλεγχον τῆς ἐν τοῖς δόγμασιω αὐτῶν ἀσυμφωνίας (76) 


εἱρήσθω, 


29. ᾿Εκεῖνο δὲ τίνι τῶν πάντων ἄδηλον, ὅτι «xb C ᾖ395.Π]μά autem cui non est perspicuum,quod ali- 


μεῖζον fj κατὰ τὸν τῆς alia; λογον (77), fj κατὰ 
τὸν τῆς δωνάμεως πλεονασμὸν, fj κατὰ τὴν τῶ 
ἀξιώματος ὑπεροχὴν, fj κατὰ τὴν τῶ» ὄγκων πε- 
ριουσίαν λέγεται; Κατὰ μὲν οὖν τὸν ὄγχον μὴ εἱλῆ- 


3 
9 Joan. xiv, 28. !0 Philip. η, 6. 

(68) Veteres aliquot libri cum editis, ὁ Πατήρ 
µου 5. Alii codices melioris notz, ὁ Πατὴρ 9. 

(69) Reg. tertius in contextu quidem habet o». 
άκουει : sed in hora libri habet οὐκ ἀκούεις. Statim 
editi ἡγήσατο εἶναι Libri veteres ἡγήσατο τὸ εἶναι, 

(70) Ita hoc loco Basilius adversarios adoritur, 
ut eos suis ipsornm armis confudiat. Dicitis vos, 
inquil Basilius, nomen Patris operationem, non 
substantiam indicare. ld autem si verum est, hinc 
efficitur, Patrem non substantia Filio majorem es- 
se, sed operatione duntaxat. 

(71) Editi et unus mss. Πᾶσα γὰρ δήπου. Alii 


quid dici possit majus,aut ralione cause,aut poten- 
tia redundantia,aut excellentia dignitatis, aut molis 
magnitudine? ltaque non accipi majus secundum 
magnitudinem,et hic ipse prior dixit; 956 et plane 


similem Filium dicunt,id est operationi : qualem 
enim voluit Pater,inquiunt, talem fecit : unde et 
imaginem volunta:is tllam appellant); vel si id re- 
tinent, major Filio Pater dici non possit. 
(74) Codex Colb. cum Reg. tertio ἀνομοιοτητος, 
corrupte. Alii mss. el editi ὁμοιότητος, recte. Illud 
uod mox sequitur, ὅμοιον τῷ etc., ita interpretans 
rapezuntius, cum Patri Filium,id est operationi 
similem arbitrentur.sensum verborum alio detor- 
sit.Hoc dicit Basilius, arbitrari Eunomianos, Filium 
similem esse Patri operatione. 
(70) Reg. tertius εἰκὸνα βουλης. lllud, 7, τοῦτο 


quatuor mss. Πᾶσα δὲ δήπου. Aliquanto post duo p φυλάσσοντας, sic debet accipi. Aut si dicunt nonsi- 


mss. 5 ἀσυμμέτρως τῷ. . 

(12) Illa, πρὸς το,θίο., ου sensu.dicta fuisse ar- 
bitror.Patrem Filio majorem esse si profiteamini, 
consequens est uL dicatis Deum (rustra in id incu- 
buisse,ut magnum quemdam effectum ederet,cum 
quod vellet assequi non potuerit Ista est enim ves- 
tra sententia, productum non fuisse a Deo,cum Fi- 
lium genuit,effecttum quempiaa,qui aut operatio- 
ni respondeat,aut cuni ea proportionem habeat ul- 
lam.Ex qua (it ut Pater,cum Filium generavit,rem 
non ita magnam produxerit. 

(13) ωστε τὸ ἕτερον τοῖν ὁνοῖν, etc. Totus hic 
locus sic videtur reddendus:1Jtaque alterutrum ex 
duobus uecessario admittent, itaul vel Puler non si- 
gnificel operationem,sed substantiam (sicque illis 
evaneseet excogitata similitudinis ratio,dum Patri 


gnilicari substantiam appellatione Patris,sed ope- 
rationem, vel inviti fateautur necesse est Patrem 
Filio majorem non esse. Etenim, ut ait mox Dasi- 
lius,operatio omnis habet cum suis effectibus pro- 
portionem.Cum igitur operatio Patris infinita sit, 
et ipse quoque effectus infinitus esse debet, alioqui 
nec similitudo nec proportio esset operationem in- 
ter οἱ effectum. 

(76) Editi et Reg. quintus αὐτῶν συμφωνίας, el 
ita legerat interpres;cum verterit, ad reprehenden- 
dam ipsorum in dogmatibus concordiam. Alii sex 
ms8. ἀσυμφωνίας, ad redurguendam ipsorum in 
dogmatibus discordiam, optime. 

(17) Codices duo ἢ κατ) αὑτὸν τὸν τῆς alt(aq λό- 
1o». Ibidem editi et unus ms. ἡ κατ' αὗτον τὸν τῆς 
δυνάμεως, Álii sex mss. *, κατὰ τὸν τῆς δυν... 





967 S. BASILII MAGNI 568 


resita se habet;cum in magnitudine majus tautum Α φθχι τὸ µεῖζον (78) αὑτός τε οὗτος προλαθὼν Egn- 
sit, quantum et minus eL amplius.Qua: enim magni- σε καὶ τὸ εἰκὸς οὕτως ἔχει ἐπειδήπερ τὸ µεῖζονυ ἐν 
tudine non possuat compreheadi,imo polius, (8 — «ot; µεγέθετι τοσοῦτόν ἔστιν, ὅσον καὶ τὸ ἔλαττον, 
magnitudine ac quantitate οΙπηίπο carent, ea quis καὶ ἔτι, Τὰ δὲ ἀπερίληπτα τῷ µεγέθε, μᾶλλον δὲ 


possitinterse dimetiri?qua autem non queunt inter 
secomparari,quomodo in iis id quod excedit cogno- 
scelur?Dicere autem Christum Dei potentiam, po- 
tentia inferiorem esse, valde puerile est, et eorum 
qui ne audierunt qui.lem voeem Domini,qui dixit: 
Ego et Pater unum sumus!! : quique illud, unum, 
pro z:equalitate potenti: accepit,ut ex ipsis Evange- 
lii verbis ostendemus.Cum enim dixisset de iiscre- 
diderant : Nullus eos e munu mea rapiet;et, Puter 
quí mihi dedit,major omnibus est;et, Nullus e ma- 
nu Pati is mei potest repere, adjunxit Ego et Pater 
unum sumus 13 εἰς ul aperte unum pro zqualitate 
ac identitate potentie accipiat. Proterea si Dei 
sedes, ut nos credimus, dignitatis nomen est, illa 
Filioa dextris Patris assignatze sedes quidnam aliud 
quam dignitatis equalitatem signifi :at? Quin et Do- 
minus in gloria Patris venturum se pollicetur 19, 
Reliquum est igitur,ut vox majus hic secundum 
causa ralionem dicatur.Nam quoniam a Patre ori- 
go est Filii,hoc major est Pater, quod causa sit et 
principium.Quapropter et Dominus sic dixit: Pa- 
ler meus me major est, prout Pater videlicet. Illud 
autem, Pater, quid aliud indical nisi causam at- 


Βζων πάντων iov καὶ, Οὐδεὶς 


ἀμεγέθη καὶ ἄποσακ παντελῶς, τίς ἂν ἀλλήλοις πα- 
ρχµετρήσειεν; dv δξ ἁμήχανος À παράθεσις, iw 
ἂν τρόπῳ iv τούτοις τὸ ὑπερδάλλον ἐπιγνωσθείη; Av- 
νᾶμει δὲ λέγειν ἑλλείπειν τὸν Χριστὸν τὴν τοῦ θ5οῦ 
δύναμιν χοµιδῆ νηπίων xat οὐδὲ κατακουόντων τῆς 
φωνῆς τοῦ Κυρίου (79), λέγοντος ᾿Εγὼ καὶ ὁ Πατὴρ 
ἔν ἆσμεν' καὶ τὸ ἓν ἀντὶ :. τοῦ κατὰ τὴν δύναμιν 
σου παραλαμθάνουτος, ὡς i£ αὐτῶν δείξοµεν τοῦ 
Εὐαγγελἰοῦ τῶν ῥημάτων. Εἰπὼν γὰρ περὶ τῶν 
πιστευσάντων ὅτι, O) μή τις ἁρπάσῃ ἐκ τῆς χει- 
póc uou' καὶ ὅτι 'O Πατὴρ, ὃς δέδωκέ pot µεί- 
δύναται ἁρπάσχαι 
ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Πατρός µου, ἐπήγαγεν, ᾿Ἐγὼ 
καὶ ὁ Πατὴρ fv ἐἔσμεν, σαφῶς τὸ Ev ἀντὶ τοῦ ἴσου 
καὶ ταὐτοῦ κατὰ δύναμιν παραμβάνων. ᾿λλλὰ 
μὴν εἴ γε xal θρόνος ὁ τοῦ θεοῦ (80), ὥσπερ οὖν 
ἡμεῖς πεπιστεύκχµεν, ἀξιώματός ἔστιν ὄνομα, T ἐκ 
δεζιῶν τ.ὖ Πατρὸς ἀφωρισμένη τῷ Υίῷ καθέδρα τί 
ποτε ἕτερον, καὶ οὐχὶ τὸ ὁὀμότιμον τῆς ἀξίας ἀποση- 
μα Αλλὰ καὶ few ὁ Κύριος ἐπαγγέλλεται ἐν 


tio, τοῦ Πχτρός' Λείπεται τοινυν κατὰ τὸν τῆς 


aiv ag λόγον ἔνταῦθχ τὸ μεῖζον λέγεσθαι, ᾿Επειδὶ- 


γὰρ (80-) ἀπὸ τοῦ Πκτρὸς η ἀργὴ τῷ Γἱῷ, κατὰ τοῦ- 


que originem esse ejus qui ex ipso genitus est? το μείζων ὁ Πχτὴρ, ὡς αἴτιος καὶ ἀργή, Διὸ καὶ à 


Denique secundum vestram sapientiam,substantia 


Κυριος οὕτως εἶπεν 'O Ηατήρ µου μείζων µου ἔστι͵ 


ipsa substantia uon dicilur major aut minor.Qua- ,, καθὸ Πκτὴρ δηλονότι, Τὸ δὲ, Πατὴν, τί ἀλλο ση- 


re et secundum illos ipsos,et secundurn veritatem 
ipsam, vox majoris qui; usurpata est, nullo pacto 
praestantiam secundum subsiantiam significat. Nec 
vero hic ipse Deum Patrem majorem dixerit secun- 


γεννηθέντος, "Ὅλως δὲ 


μαΐνει f οὐχὶ τὸ alza εἶναι καὶ ἀρχὴ τοῦ ἐξ αὐτοῦ 
οὐσία οὐσίχκς , καὶ κατὰ τὴν 
ὑμετέραν (81) σοφίαν, μείζων καὶ ttov οὐ λέ- 
γεται. "στε xal κατὰ τούτους, καὶ κατ αὗτὴν τὴν 


dum molem, qui scilicet statuerit, quantitatem in 
Deo intelligi non oportere Superest igituris,quem 
nos diximus, majoris modus, principii, inquam,et 


ἀλήθειαν , οὐδενὶ ἄν τρόπῳ τὴν xaT! οὐσίαν ὑπερ- 
οχὴν ὁ πρυκείµενος λόγος τοῦ μείζονος ἐμφαῖνοι. 
ἀλλὰ μὴν οὐδὲ κατ ὄγκον φαίη ἂν αὗτος οὗτος 
caus. Quam itaque blasphemiam circa vocem μείζονα τὸν θεὸν Πατέρα: ὅ γε ἀποφηνάμενος (82) μὴ 
majus tentavit, ea ejusmodi est. χρῆναι περὶ τὸν θεὸν ὑποιοεῖν πηλικότητα. "Yxo- 
λοιπος οὖν ἐστιν ὁ παρ᾽ ἡμῶν λεχθεὶς τοῦ μείζονος τρόπος, ὁ τῆς ἀρχῆς, λέγω, xal τῆς αἰτίας. Ἡ μὲν ov κατὰ 
τὸ μεῖζον Ἐπιζείρησις αὐτοῦ τῆς βλασφημίας τοιαύτη, 
26. Illud autem admiratione diguum,quod sicin p 


(20) 'Exetvo δὲ θαυμάσαι ἄξιον, ὅτι οὕτως ἐν 
paucis ad sermones perquam inler se contrarios de- 


Bpxyst πρὸς ἐναντιωτάτους λόγος περιτρεπόμ:- 


lapsus,oculis animi velut quadam cascitate percul- 
sis, verborum inter se pugnam intelligere non po- 
tuit:planum ut sit ac conspicuum,eum tam alienum 
esse a Dei pace, quam Dominus noster iis qui vere 
ac sincere in ipsum crediderunt,reliquit, dicens : 
Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis 1*, ut 
nou cum aliissolum,sed secum etiam ipse pugnet, 


1! Joan. x, 30. 


(78) Codex unus τὸ µείοντι. Aliquanto post 
edil] ὅσον καὶ τό Vocula καὶ in multis inss. deest. 

(79) Editi τῆς φωνῆς τὴς Κυρίου, libri veteres τῆς 
φωνῆς τοῦ Κυρίου. 

(80) Antiqui duo libri: θρόνος τοῦ Θεοῦ. Ibidem 
editi, "51:0 οὖν π.εἴς. Illud, οὖν, in aliquibus 
deest. 


1$ ibid. 28-30 * Matth. xvi, 27. 


νος, Κχθάπερ ὑορασίᾳ τ'νὶ τοὺς τῆς Cyoqne ὀφθαλ- 
μοὺς πεπληγμένος, συνιδεῖν τὴν ἐν τοῖς (83) λε- 
χθεῖσι µάχην οὐκ ἐδωνήθη᾽ ἵνα φανῇ τοσοῦτον ξξ- 
vog ὢν τῆς τοῦ θεοῦ εἰρήντις,ἢν ὁ Κύριος ἡμῶν τοῖς 
γνησίως xal ἁδόλως εἷς αὐτὸν πεπιστευχόσιν age 
ηχεν, εἰπών᾽ Εἱρήνην ἀφίημι ὑμῖν  εἰρήνην τὴν 
ἐμὴν δίόωμι ὑμῖν diste. οὐχὶ τοῖς ἄλλοις µόνον , 


14 Joan. xiv, 21. 


(80:) Reg. quartus παρὰ τοῦ. 

(81: Editi et Reg. secundus κατὰ τὴν ἡμετέρτν. 
Alii quatuor iss. χατὰ τὴν ὑμετέραν. 

(82) Editi '&sigova τὸν πατέρα’ ὅ γι ἀποφαινόμενος. 
Colb. cum Reg. tertio utilegere est in contextu. 

(83) Libri veteres τὴν tv τοῖς. Illud τήν in editis 
desideratur. 


— 








569 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 


510 


ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἑαυτῷ διαµάχεται. Μείζονα γὰρ εἷ- A Nam ubi Deum et Patrem dixit unigenito Filio 


πὼν τὸν θεὸν xai Πατέρα τοῦ Movoytvoüs Yioo, καὶ 
τοῖς τὸ ἴσον λέγουτι µαν[αν ἐπικαλέσας (84), ὡς αὑτὸς 
ἀνάντιῤῥήτους ἔκων τούτου τὰς ἀποθείτει, μικρὸν 
ὑποθὰς σκέψασθς ola γράφει. 

ΕΥΝ. αλλ) ὅτι μὲν εἷς ὁ τῶν ὅλων θεὸς ἀγεν- 
νητος καὶ ἀσύγαριτος, πλειονων ὄντω» τῶν παρα» 
λελειμμένων, ἀποχρὴῆν, ἡγοῦμαι, καὶ τὰ ῥηθέντα 
πρὸς ἀπόδειξιν. 

ΒΑΣ. ᾿Ἐρωτάσθω τοίνυν, εἰ ἀσύγκριτος ο θεὺὸς, 
πόθεν αὐτοῦ 4 ὑπεροχὴ κατελήφθη ; Τὸ γὰρ μεῖζον 
ix της πρὸς τᾶ ὑπερχόμενα παραθέσεως θεωρεῖ- 
txt, [loc οὖν ὁ αὐτὸς xai µείζων isti xai azapá- 
θετος; ᾽Αλλ’ ἵνα μὲν πα;ηλλαγμένην τοῦ θεοῦ τὴν 
οὐσίαν πρὸς τὴν τοῦ Μονογενοῦς ἐπιδείξῃ, συγχρ.” 
τικῶς λεγόμενον τὸ µεῖζον εἰς τὴν τῆς οὐσίας δια: 
φορὰν ἐξεδέξατο * ἵνα δὲ πάλιν slc τὸ ὁμότιμο, τῇ 
τίσει τὸν Ἀονογενη ααταγάγη, ἀσύγάριτον εἶναι 
τὸν Πατέρα νοµοθετεῖ  καινήν τινα καὶ ἀσύγκριτον 
ὄντως τὴν ὁδὸν τῆς βλασφημίας ἐπινοῶν * ἐν προσ- 
ποιήσει δη τοῦ ὑψούν καὶ ἐξαίρεν τὸν θεὸν καὶ 
Πατέρα, τοῦ Μονοχενοῦς io) καὶ Θεοῦ τὴ, δόξαν 
κατασμικρύνων τοῦ Κυρίου διαμαρτυρουµένου καὶ 
λέγοντος: 0 μὴ τιμῶν τὸν  Ylóv, οὐ τιμᾷ τὸν 
ἱἹατέρα * καί 'O ἀθετῶν ἐμὲ oüx dpi ἀθετετ ' 
ἀλλὰ τὸν πέμψαντά µε. αλλ’ ὁ ἐχθρὸς τῆς ἁλη- 
θείας, ὁ ἐνεργὼν τὰ τοιαῦτα λέχειν καὶ γράφειν 
αὐτοῖς, εἶδεν ἔκετνο (85), ὅτι, εἰ πρὸς τὴν σύνεσιν 
αὐτοὺς της τοῦ Μονογενοῦς δόξης ἀποτξφλώσειε, καὶ 
τὴν αὑτοῦ τοῦ Oto) καὶ Πατρὸς γνῶσιν συναφαιρή- 
σεται * ὥστε, εἱ καὶ δοκοῦσιν ὑπερθολάς τινας νέ- 
μειν τῷ Os καὶ Πκτρὶ, μηδὲν αὑτοῖς ὄφελος εἶναι 
τῆς πρὺς αὐτὸν ἀγούσης ὁδοῦ τὴν γνῶσιν ἀφηρη- 
µένοις,. Ἐπειδη καὶ ᾿Ἰουδατοι δοξάζειν τὸν θεὸν 
otovtxt, καὶ "Ελλήνων τις ἀκούσεται βουλομένων 
τι μέγα περὶ θεοῦ λέγειν ' ἀλλ ὅμως οὐκ ἄν τις 
εἴποι µεγαλύνειν αὐτοὺς τὸν θΘεὸν ἄνευ τῆς el; Xpi- 
ατὸν πίστεως, OU οὗ ἡ προσαγωγὴ τῆς γνώσεως 
ἐστιν. 

27. ᾿λσύγκριτον od; τὸν Θεὸν λέχει, ἵνα δείξῃ 
Yüv ἴσον ὄντα τῇ Χτίσει, dv τῷ ὁμοίως τῆς δόξης 
τοῦ Πατρὸς ἀπολείπεσθαι ^ διότι τὰ (86) tow µέτρῳ 
ὑπερεχόμενα ioa ἀλλήλοις ἀναγκαίως ἐστί. Τοσοῦ- 


majorem,et eos qui Φα υβίθπι dicunt,dementis in- 
simulavit; quasi suppeterent sibi ea de re demon. 
strationes, quibus non possit contradici, paululum 
progressus qualia scribat, expendite. 

Eux. Verum, quod unus sit universorum Deus 
ingcnitus atque incomparabilis, pluribus omissis, 
ea quz» dicta sunt, puto, sufficiunt ad demonstra- 
tionem. 

Bas.Interrogetur itaque : si incomparabilis 957 
est Deus, unde prresentia ejus comprehensa est ? 
Quippe id quod majus est ex comparatione eorum 
quz suyerantur,sstimatur. Quiigitur fieri potest, 
ut idem et major sit et incomparabilis? Verum ut 
Dei substantiam ab Unigeniti substantia diversam 
ostenderet, illud, majus,ceu comparative usurpa- 
tum pro substantie diversitate accepit : rursus,ut 
ad creature squalitatem Unigenitum detrudat, 
Patrem sancit esse incomparabilem, Novam qui- 
dem ac vere incomparabilem blasphemisw viam 
commentus est, ' qui interea dum exaltare se ac 
extollere Deum et Patrem simulat,imminuat Uni- 
geniti Filii et Dei majestatem ; quanquam Domi- 
nus testatur ac. dicit : Qui non honorat Filium, 
Patrem non honorat 15: et, Qui me contemnit, 
ton me contemnil, sed eum qui me misit 10. Sed 
veritatis inimicus,cujus opera ac impulsu isti hiec 
dicunt scribuntque, illud vidit, quod si eos circa 


' glorizte Unigeniti cognitionein excaecarit, etiam ip- 


sius Dei ac Patris coguitionem simul ablaturus 
essel: ut etiamsi videantur przrogativas quasdam 
Deo et Patri attribuere, nullum tamen inde emo- 
lumentum consequantur, cum eis ejus vise, que 
ad ipsum ducit, adempta notitia sit.Nam et Judei 
gloria Deum afficere se putant, et audias gentiles 
nonnullos, qui aliquid velint magni de Deo dice- 
re : sed ab iis absque fide in Christum per quem 
ad cognitionem accessus fit, Deum magnificari 
dixerit nemo. 

27 .Incomparabilem igitur dicit Deum,ut Filium 
ineo creaturis :equalem esse ostendat, quod pariter 
abest a majestate Patris. Que enim s&quali supe- 
rantur mensura, z:qualia inter se necessario sunt. 


τον δὲ ὑπερέχεται κατὰ τὸν τούτου (87) λόγον ὑπὸ D Tantum autem superatur secundum hujus senten. 


τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς ὃ Μονογενῆς Υἱὸς, ὅσον καὶ τῶν 
ἄλλον ἕκαστον. Τοιοῦτον γάρ ἐστι τὸ ἀσύγκριτου, 
ὃ πᾶσιν ὁμοίως ἐστὶν ἀπροσπέλαστον xal ἀνέφικτον, 
El δὲ ἴσον (88) τοῖς ἄλλοις τοῦ Πτατρὺς ἀπολείπε- 
ται, ἴσος ἐχείνοις ἐστὶ μεθ) ὦν ἀπολείπεται, Τί οὖν 
τῆς βλασφημίας ταύτης χεῖρον εἴποιεν ἄν ᾿Ἰουδαῖοι ; 
τί δὲ τῶν ἐθνῶν λεγόντων ἐστὶν ἀκοῦειν ; Καὶ ox 
ἐρυθριῶσιν οἱ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον πρεσθεύει σχη- 
ματιζόµενοι, Ἰουδαίνις καὶ ᾿"Έλλησι φίλα καὶ mpos- 


16 Joan. v, 22. !6 Luc. x, 16. 


(84) Reg. tertius in margine manu paulo recen- 
liore Ιπεγχαλέσας, 

(85) Reg.quartus οἴδεν ἐκετνο, novit illud, οἱ ita 
quoque legitur in Colbertino, sed secunda mano. 

(86) Codex unus διὸ τά. Alil duo διότι καὶ τά. 


tiam a Deo et Patre unigenitus Filius,quantum et 
aliorum singula.Nam quod comparari non potest, id 
ejusmodi est,ut omnibus pariter inaccessum sit at- 
que impervium Quare siFilius a Patre eque distat, 
atqueres ali2,:qualis est iis quibuscum abillo di- 
stat.Quid igitur hac blasphemia pejus dixerint Ju- 
dai ! quid deterius ex gentibus audire possumus? 
Nec pudet eos qui se Verbum Dei colere fingunt, 
Judsisacgentilibusjucundadocumenta atque fami- 


" (87) Codices aliquot τὸν τούτων, «i sentiunt 
unomiani. 

(58) Editi, EL δὲ τὸ ἴσον. At mss. antiquiores, 
Ei 9$ ἴσον. 





574 


S. BASILII MAGNI 


512 


liaria proponere.Nam si Deo et Patri nou compara- A ήγορα (89) &&4quxtx προτεινόµεκι. El γὰρ μὰ 


tur,quemadmodum neque angeli,neque ccelum, ne. 
quesol,neque trerra,nequeanimalium quain ea sunt 
ullum,neque plantarum ulla ; quomodo a propriis 
creaturis erit diversus? contra,unde illi cum Patre 
conjunctio? Ego, inquit, et Pater unum sumus 1]. 
Rursus enim ejusdem dicti faciamus mentionem. 
Hoc,dic mihi,nonne verbum est comparantis seip 

sum? Quid dico comparantis? imo unientis,ut ita di- 
cam, et nalura similitudinem integerrimam hinc 
declarantis ? Hic vero incomparabilem esse Deum 
statuit.Et bonitas 258 quidem Dei ac Salvatoris no- 
stri Jesu Christi,homines, prout capere possumus, 
perstndium ac exercitationem bonorum operum 
eo adducit,ut fiantDeo universorum consimiles,dum 


συγκρίνεται τῷ θεῷ καὶ Πατ (00), ὥσπερ οὖτε 
ἄγγελοι, οὔτε οὐρανὸς, οὔτε tos, οὖτε γη, οτε 
τῶν iv αὐτῇῃ ζώων τε xal φυτῶν ἕχαστον * πῶς μὲν 
τὴν διαφορὰν Chet πρὸς τὰ cixeta κτίσματα ; πόθεν 
δὲ αὐτῷ πρὸς τὸν γεινήσαντα dj οἰχειόης: ᾿Εγὼ, 
φησι, xai ὃ Πατὴρ £v ἐσμεν. Παλιν γὰρ τοῦ αυτο 
μνημονεύσωμεν (91). Τοῦτο, sini pot, οὐχὶ συγαρί- 
νοντος ἑαυτόν ἐστι τὸ ῥῆμα ; Τί λέγω συγχρίνοντος ; 
ἑνούντος μὲν οὖν, ὡς εἰπεῖν, καὶ τὸ τής φύσεως 
ἀπαράλλακτον (99) παριστώντος ἐντεῦθεν. 'O δὲ 
ἀσύγκριτον εἶναι τὸν θεὺν ἀποφαίνετιι. Καὶ ἡ μὲν 
ἀγαθότης τοῦ Θεοῦ καὶ Σωτηρος ἡμῶ, ᾿Ιησοῦ Ἆρι- 
στοῦ τοὺς ἀνθρώπους (99), καθόσον ἐσμὲν χωρηπει- 
xól, διὰ τῆς μελέτης xal τῆς ἀτκήσεως τῶν ἀγᾳ- 


dieit: Sitis perfecti sicut. el Pater vester celestis g θῶν ἔργων τῇ πρὸς τὸν θεὸν τῶν ὅλων ὁμοιώσει 


perfectus est 18: hic autem Unigenitum naturali 
cum Patre conjunctione,quantum in ipao est,pri- 
vat. Sed et hac ratio sic adversus hunc ipsum re- 
torquebitur. Etenim si iucomparahilis est Pater,un- 
de Filium dissimilem esse demoustrabit? Et vero, 
si ex essentiarum inter se comparatione dissimili- 
tudinem invcnisse se dicturus est, qui fieri potest 
ut incomparabilis sit. qui talis est? Sin autem ne 
comparatur quidem ullo modo, quomodo potuit di- 
versitalem cognoscere? Sic malum non bono so- 
lum videtur adversari. sed ipsum etiam sibi. 
διάφορον ἠδυνήθη ; Οὕτως ἔοικε τὸ xaxbv o) τῷ 
τῷ (91). 


11 Joan. x, 90. !8 Matth. v, 48. 


προσάγει kv οἷς φησι’ Γίνεσθε τέλειοι «αθὼς καὶ 
ὁ Ηατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τέλειος ἐστιν ^ οὗτος 
δὲ τὸν Μονογενη τὴν ix φύσεως αὐτῷ ὑπάρχουσαν . 
πρὸς τὸν γεννήσαντα οἰχειότητα (94), τὸ sl; αὐτὸν 
κου, ἀποστερετ. Καΐτοι καὶ οὕτως (90) αὐτῷ cic τὸ 
ἐναντίον ὁ λόγος περιτραπήσεται. El γὰρ ἀσύγαρι- 
τος 6 Πατὴρ, πόθεν λαβὼν τῆς ἀνομοιότητος τοῦ 
Υἱοῦ τὰς ἀποδείξεις παρέξεται ; El μὲν γὰρ, ἀντι- 
παρεζετάζων τὰς οὐσίας ἀλλήλαις, εὑρηκέναι φήτει 
τὺ ἀνόμοιον, πῶς ἀτύγκριτος ὁ τοιοῦτος ; εἰ δὲ οὐδὲ 
συγκρίνεται την ἀρχὴν (960), πῶς ἐπιγνῶνχι τὸ 
ἀγαθῷ ἐναντιοῦσθαι μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἕχυ- 


(89) Illud, φίλα καὶ προσήγορα, si mavis,ita cum C multo esse,solere aliquid fieri,aliud semper fierii. 


Combefisio interpretare : jucunda ac faventéa. 

(90)Dissident quidem inter se editi et libri vete- 
res: sed ila, uL sententia eadem semper remaneat. 
Editi συγκρίνοιτο τῷ Πατρί. Codex unus συγκρινεται 
τῷ θεῷ Πατρί. Alius συγκρίνεται τῷ θεῷ καὶ Πατρὶ, 
et ita loqui solet Basilius. Denique alii duo mss. 
συγχρίνεται τῷ Πατρί. 

(91) Editi μνημονεύσομεν, Codices tres µνηµο- 
νεύσωμεν, recte. 

(92) Illud, τὸ ἀπαράλλακτον, non qualemcunque 
similitudinem significat,sed eam,quz omnis dissi 
militudinis expers sit,sic utidem sit quod idenéitas 
apud theologos. 

(93) Hunc locum ita Trapezuntius verterat:om- 
nes homines perducil: in quoa Combefisio jurere- 
prehenditur,quod vocem omnes de suo addiderit. 

(94) Editiones Ven.et Basil. et Stephani et sex 
InSS. τὴν ἔκ φύσεως αὐτῷ ὑπάρχουσαν... οἰκειότητα. 
Editio Paris. et Reg. secundus τῆς ἐκ φύσεως αὐτῷ 
ὑπαρχούσης..., οἰκειότητος, el ita legendum esse 
censet Duezeus. Sed ipsum audire prestat. Solet 
enim,inquit.ez regulis grammalices στερέω gentti- 
€o rei jungi.quaprivatur aliquis,ut στερεῖσθαικεφα- 
Anc, στερεῖσθαι τῆς πόλεως, capite vel urbe privari. 
Sed non animadvertit vir alioqui doctissimus,aliud 


ο 


Verba autem privativa solent quidem genitivo re- 
jungi : sed id non semper fieri constat ; imo non 
raro regunt duos accusativos. Quare nullam video 
causam,cur editiones veteres tot codicum nume- 
ro suffultas sequi nobis non liceat. Lege Thesau- 
rum. Veteres aliquot libri ὑπάρχουσαν πρὸς τὸν qs- 
γεννηκότα. 

(85) Editi καὶ οὗτος. Libri antiqui καὶ οὕτως. Vox 
τοιοῦτος, 59 aliquanto post legitur, hoc loco debet 
sumi pro eo qui comparatur ac confertur cum alio. 

(96) lllud, τὴν ἀρχήν, non raro sumitur adver- 
bialiter pro eo,quod est, initio, omnino, etc.,nec 
debuerat interpres sic verlere : Quod si nec ini- 
tium quidem comparationis habet. 

(97) Post vocem ἑαυτῷ in Regiis primo,secundo 
el sexto sequuntur illa, o9 γένοιτο λυτρῶσαι ἡμᾶς 
χάριτι τοῦ Κωρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ τῷ 
ἀνάρχῳ Πατρὶ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ del καὶ 
tlg τοὺς αἰώνας : quorum verborum interpreta- 
tionem Latinam cum vidisset Duczeus in editione 
Parisiensi, conquestus est Graeca ex suo codice 
Regio addita non fuisse.Sed ea in re viro doctissi- 
mo assentiri non queo, cum ejusmodi clausulasa 
librariis addi solitas,nemo qui paulummodo in ve- 
teribus libris legendis versatus sit, ignoret. 





513 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


974 





ΠΡΟΣ EYNOMION '* ΔΟΓΟΣ B. 


ΠΕΡΙ ΠΟΥ. 


ADVERSUS EUNOMIUM LIBER SECUNDUS 
DE FILIO. 


1. Ἐν -olvow τοῖς περὶ Θεοῦ τῶν ὅλων λόχοις A 


ὑποκατασχευάσας ὅσον ἐδύνατο ͵τὰς εἷς τὸν Γίὸν τοῦ 
Θεοῦ θλασφημίας, αὐτῷ λοιπὸν ἔπαφηκε τῷ Μονογε- 
νεῖ Oti την γλῶσσαν. Τί γάρ φησι; 


EYN, Καὶ εἷς Υίός. Μονογενης γὰρ, περὶ ου ἑνῆν 
μὲν τὰς τῶν ἁγίων φωνὰς παραθέµενον, 2’ ὦν Γἱὸν 
καὶ γέννημα καὶ ποίημα καταγγέλλουσι, ταῖς τῶν 
ὀνομάτων διαφοραῖς καὶ τὴν τῆς οὐσίας παραλλα- 
Y^» ἱμφανίσαντας, ἀπηλλάχθχι φροντίδων καὶ πρα- 
γµάτων, διὰ δὲ τοὺς σωματικὴν τὴν γέννησιν ὑπο- 
λαμθάνοντας, «αἱ ταῖς ὁμωνυμίαις Άπροσπταίον- 
τας, ἀναγκαῖον ἴσως καὶ πεοὶ τούτων διὰ βραχέων 
εἰπεῖν. 

ΒΑΣ. Ταῦτα µεν (00) ὁ Εὔνομιος. ᾿Εγὼ δὲ, el μὲ» 
οὕτω χρὴ διχνοεῖσθχι περὶ τοῦ λόγου παντὸς, ὡς 
πλάσματος οἷα ἓν τοῖς διὀχσκαλείοις τῆς µαταιότητος 
slc µελέτην τοῦ iv τῷ ψεύσματι πιθανού τοῖς µει- 
ῥραχιοις προθάλλεται (ἔπειδι καὶ παραπλησίως ἐκεί- 
νοις πάντα σκιαμαχίᾳ προσέοικε ᾽ πρὸς Χατηγύρους 
τε μάχη μὴ ὑφεστῶτας' καὶ ἀπολογία πρὸς κατηγορίαν 
οὗ προῤῥηθείσαν * καὶ λόγος (4) πρὺς δικαστὰς τοὺς 
οὐδαμοῦ «φπαινομένους)  εἶ οὕτω χρὴ καὶ τού- 
των ἀκούειν, αὐτός τε ἀφίημι τὴν ἐξέτασιν , καὶ 
παντὶ παρχινῶ μηδὲν τῶν εἰρημένων πεφιεργάζεσθαι’ 
el δὲ µεῖζόν ἐστι τὸ ἐπάγγελμα, καὶ παλλοῖς γέγο- 
νεν ὑπόνοια (2), εἶναί τινα παρ) αὐτῷ τῆς ἀληθείας 
φροντίδα, ἀνάγχη πᾶσα τῶν εἱρημένων ἕκαστον διευ- 


1. Itaque posteaquam in iis quos de Deo uni- 
versorum habuit sermonibus prastruxit, uoad 
potuit, in Dei Filium blasphemias, deinceps in 
ipsum unigenitum Deum immittit linguam. Quid 
enim dicit ? 

Euw. Et unus Filius. Unigenitus enim, de quo 
sanctorum voces 565 quas Filium et genituram et 
creaturam praedicant, si protulissemus ; sic po- 
leramus, substantia etiam diversitate per nomi- 
num diversitatem declarata, curis liberi esse at- 
que negoliis. Sed propter eos qui generationem 
corpoream intelligunt, et quibus voces ambigue 
sunt offensioni, necesse forte fuerit de iis etiam 
pauca dicere. 

Bas. Hiec quidem Eunomius. Ego vero si opor- 
teat de tota oratione sicut de re ficta sentire, qua- 
lia in vanitatis scholis proponuntur adolescentibus 
ad exercitationem, ut appareat in mendacio verisi- 
militudo (siquidem υἱ illis contingit, ita hic pugna 
adumbrata similia suntomnia : pugna videlicet 
conira accusatores qui uon exstant : apologia ac 
responsio ad accusationem non prrenuntiatam ; 
oratio ad judicesqui nusquam comparent) ; si, in- 
quam, et hic audire oportet, tum ipse de iis in- 
quirere desiao, tum omnes admoneo, ut nihil eo- 
rum qua dicla sunt, satagant. Sin majus est quod 
promittit; et multis aboria est. suspicio, aliquam 
esse apud eum verilalis curam, necesse omnino 


θύνειν εἷς δύναμιν. Τίς ἂν οὖν τρόπος τῆς ἐξετάσεως C fuerit singula 959 verba pro nostra virili parte 


δικαιότερος Ὑένοιτὸ, Ἡ τοῖς διδάγµασι (3) τοῖς πα- 
ρὰ τοῦ Πνεύματος ἡμῖν δεδοµένοις τὸν λόγον συγχρίνον- 
τας, ὃ μὲν ἂν ἑἐχείνοις συμφωνοῦν εὕρωμεν καταδέ. 
χεσθαι, τῷ δὲ ἑναντίως ἔχοντι ἀἄπιστιῖν xal ὡς 
ἐχθρὸν ἀποφεύχειν, 


2, Πρῶτον τοινυν ἐχεῖνο δεχνύτω, τίνας τῶν ἁγίων 


(98) Regii primus et sextus Too αὐτοῦ λόγος β’, 
ἀνατροπὴ τοῦ ἀθέου δόγματος τοῦ Εὐνομίω. Ejus- 
dem tiber secundus, Eversio impii dogmatis Eu- 
nomii. Reg. secundus Toà αὐτοῦ περὶ Τίοῦ λόγος 
δεύτερος, ἀνατροπὴ, elc., ut supra. Editio Paris: 
Kaz' Εὐνομίου τοῦ δυσσεθοῦς λόγος β’. Codex Colb. 
et Reg. tertius ut in contextu. 

(99) Editi Ταῦτά μὲν οὖν. Vox οὖν in iss. deest. 


confutare. Quis autem expendendi modus justior 
fuerit, quam si datis nobis a Spiritu documentis 
mentis orationem conferentes, quod quidem illis 
consonum invenerimus, id suscipiamus : quod 
vero iis adversatur, id nequaquam credamus 
atque ut inimicum effugiamus ? 

2. Primum itaque illud ostendat, qui sint sancti 


(1) Codex unus καὶ λόγοι. Alii tres mss. καὶ λό- 
vote, corrupte. 

(2) Codices duo ἐγγέγονεν ὑπόνοια. 

(3) Antiqui duo libri ἢ τοῖσ δόγµασιν, et ita quo- 
que legitur 1n aliis duobus mss.. sed in ora libri 
duntaxat, in contextu vero scriptum invenitur 
διδάγµασι: quam ultimam lectionem praeferunt 
quoque edili et alii tres mss. 














515 


S. BASILII MAGNI 


318 


qui genituram et facturam Christum appellarint ! Α γέννημα xai ποίηµα τὸν Χριστὸν προσειρήκασι ; ποίας 


quas Scripturarum voces habeat ad demonstratio- 
nem ? Nam si beati P'etri voce qus in Actis apo- 
stolorum conscripta est,innititur, ubi dicit: Sciat 
tota domus Israel, quod Dominum ipsum et Christum 
fecil Deus, hunc Jesum quum vos crucifixistis 19: 
primum quidem id testimonium convenientiam nul- 
lam habet cum quasito. Nam ostensurum se pro- 
fessus, Filium a sanctis facturam dictum fuisse, 
testimonium perhibet de Deo οἱ l'atre,quod fece. 
rit. Non enim illud dixerit, licere sibi, tum cum 
de tantis rebussermo instituitur,derivationes quas- 
dam ac variationes nominum exeogitare. Enimvero 
si vel otiosi verbi poenas in die judicii dabimus ; 
multo minus si quidquam in tantis rebus innova- 


ἔχει φωνὰς τῶν Upxoow εἷς ἀπόδειξιν ; El γὰρ τῇ τοῦ 
μακαρίο» Πέτρου φωνῇῃ τῇ t» ταῖς Πράξεσι τῶν &zo- 
στόλων ἀναγεγραμμένῃ ἐπιστηρίζοιτο, ἔνθα φησί” 
Γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ἱσραὴλ, ὅτι Κύριον αὐτὸν 
καὶ Χριστὸν ἐπυίησεν ὁ θεὸς, τοῦτον τὸν Ἰησοῦν, 
ὃν ὑμεῖς ἑσταυρώσατε * πρῶτον μὲν οὐδεν οἰκεῖον 
ἔχει τῷ ζητουμένῳ ἡ μαρτυρία. ᾿Επαγγειλάμενος 
γὰρ δείξειν παρὰ τῶν ἁγίων εἰρῆσθαι ποίημα τὸν 
Yiv, την μµαρτυρίαν παρέχεται περὶ τοῦ θεοῦ xal 
Πατρὸς, ὅτι ἐποίησεν, Οὐ γὰρ ἐκεῖνό γε ἂν εἶποι, 
ὅτι ἔξεστιν αὐτῷ ἐν τοῖς περὶ τῶν τηλικούτων λόγοις 
παραγωγάς τινας καὶ παρασχημαστισμοὺς τῶν ὀνο- 
µάτων ἐπινοεῖν (4). El γὰρ καὶ ἀργοῦ λόγου εὖθύ-- 
νας ὑφέξομεν v ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, Ἡ πού γε τὸ περὲ 


mus, id nobis citra penam remittetur. Fortasse p τῶν τηλικούτυν καινοτομεῖν ἀνεύθωνον ἡμῖν ἀφεθή- 


enim illud quidem tanquam consentaneum de Deo 
et Patre dici, a divina Seriptura edocti sumus : 
hoc vero non convenire Unigenito,Spiritus sanctus 
silendo ostendit.Quomodo igitur tutum fuerit, voce 
Fecit immutata, universorum factorem facturam 
dicere? Etenim si appellatio ejusmodi ei conveni- 
ret, utique non fuisset praetermissa a Spiritu silen- 
tio. In creaturis quidem reperimus a verbo Fecit 
desumptam (uissse facture appellationem : in Fiiio 
autem Dei nonitem. In principio enim Deus fecil 
celum et terram??. Et rursus : Infacturis manuum 
turrum meditabar?! . Et, Enimveroquosunt ἐποὶ- 
sibiliaillius,ex creatione mundi, dum per facturas 
énnotescunt, perspiciuntur*! , Sic Scriptura in qui. 


bus opportunum est usurpans hoc nomen, id dec "pact νοούµενα καθορᾶται. 


Domino nostro et Salvatore Jesu Christo, tanquam 
gloris ejus majestatem haud decens, obticuit. Sed 
tamen et asciam, et lapidem angularem,et lapidem 
offensionis, et petram scandali, etaliis ejusmodi 
nominibus, in quibus non multum videtur inesse 
laudis, iis, qui nominum significationem non as- 
sequuntur, Dominum glori: appellere non erubes- 
cil; at facturam nusquam omnino nominavit. At 
vero hic ac ipsis sanctis hoc se nominis accepisse 
ait, ut non suos solum equales, sed sanctos etiam 
qui olim fuerunt, calumniis suis insolvat. 


3. Vorum preterquam quod ob periculum non 


σετχι. Τάχα γάρ που τὸ μὲν (5) ὡς πρέπον ἐπὶ Θεοῦ 
καὶ ΠἩατρὸς Ἀλέγχεσθκι παρὰ τοῦ θείου δεδιδάγμεθα 
λόγου * τὸ δὲ οὐχ ἁρμόζον 7v Μονογενεῖ δι’ ὧν ἆπ- 
εσιώπησε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅχιον Ενεδείξατο, Πώς οὖν 
ἀσφαλὲὶς τὴν, ᾿Εποίησε, φωνὴν µμεταῤῥυθμίζοντα 
(6) ποίημα λέγειν τὸν ποιητὴν τῶν ὅλων ; El γὰρ 
ἔπρεπεν αὐτῷ προσηγορία τοιαύτη, οὐκ ἄν ἑσιωπήθη 
παρὰ τοῦ Πνεύματος. Αλλ ἐπὶ μὲν τῆς κτίσεως 
εὕρομεν ἀπὸ τοὺ, ᾿Εποίησε, τὴν τοῦ ποιήµατος 
προσηγορίἰαν μεταλεφθεῖσαν ᾽ ἐπὶ Bb τοῦ Too τοῦ 
θεοὺ (7) οὐκέτι. Ἐν ἀρχῇῖ γὰρ ἐποίησεν ὁ Oe 
τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ' καὶ πάλιν Ἐν τοῖς 
ποιήµασι τῶν χειρῶν σου ἐμελέτων * xal, Τὰ (8) 
γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς Tot. 
Οὕτως ἐφ᾽ ὦν ἐστι 
χβήσιμον τὸ ὄνομα παραλαµθάνουσακ ἡ Γραφὴ, ἐπὶ 
τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Xptorou (9), 
ὡς οὐ πρέπον τῷ µεγαλείῳ v5; δόξης, παρεσιώπησε. 
Νῦν δὲ ἀξίνην μὲν xal λίθον ἀχρογωνικῖον, καὶ λίθον 
προσκόµµατος, xai πέτραν σκανδάλου, καὶ τοιαῦτα 
ἕτερα iv οἷς οὗ πολὺ δοχεῖ τὸ εὔφημον εἶναι τοῖς μὴ 
καθιχνουµένοις τῆς σηµχσίας τῶν ὀνομάτων, τὸν Κύ- 
piov τῆς δόξης προσαχορεύειν οὖκ ἐπαισχύνεται * 
ποίηµα δὲ οὐδαμοῦ τὸ παράπαν ὠνόμασε. Καΐτοι γε 
οὗτος παρ) αὐτῶν εἱληφένι τῶν ἁγίων τὸ ὄνομα 
τοῦτο φησιν, ἵνα ταῖς συχοφαντίχις p µόνον (10) 
τοὺς κατ᾿ αὐτὸν περιθάλῃ, ἀλλὰ καὶ τοὺς πάλα: ποτὲ 


γενοµένους ἁγίους. 
9. Άνευ δὲ τοῦ uh χρῆναι διὰ τὸ ἐπιχίνδυνον τοῖς 


oportet talia audere,neque Domini nominaa seipso D τοιούτοις Ἐπιτολμᾷν, καὶ τὰ τοῦ (11) Κυρίου óvóuatz 


transformare : praeterea ne ipsa quidem Apostoli 
sententiaexhibet nobis eam Unigeniti quee ante sge- 

19 Act. 11, 96. 20 Gen. 1, 1. 31 Psal. cxLit, 5. 

(4) Reg. quartus in margine ὀνομάτων ἔπιχρκ- 
ttiv 

(d) Hoc dicit Basilius : Scriptura cum de Patre 
sermonem habet, verbo fecit utitur,ut ostendat hoc 
verbum Patri tanquam rerum omnium conditori 
convenire : contra,cum de Filio loquitur,nunquam 
vocem factura usurpal, ut doceamur id nomen ei, 
qui pariter rerum conditor est, non congruere.An- 
Uqui quatuor libri Téja γὰρ που τὸ piv... λόγω, 
τὸ δὲ. Editi τάχα yàp τοῦτο piv... λόγου, τοῦτο δὲ 
Hoc ipso in loco ediü et duo mss. οὐχ  ἁρμόζειν, 


παρ) ἑαυτοῦ μεταπλάττειν ἔτι οὐδὲ ἡ τοῦ ᾽Αποστό- 
λου διάνοια την πρὸ αἰῶνος ὑπόστασιν τοῦ Μονογι- 


34 Rom. 1, 90. 


Alii quinque mss. οὐχ ἁρμοόζυν. 

(6) Editi µεταῤῥυθμίζοντας. Antiqui sex libri 
µεταῤῥυθμίζουτα, quomods tutum fuerit εἰ qui ex 
verbo fecil vocem facture concinnavit ? 

(1) Alii τοῦ Υἱοῦ καὶ θεοῦ. 

(8) Editi καὶ πάλιν τὰ, Codices multi xi τὰ. 

(9) Editi Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ. 
mss. uli in contextu. 

(10) Reg. quartus μὴ μόνους. 

(41) Editi ἐπιτολμᾶν, κατὰ τού. Ántiqui tres 
libri ἐπιτολμαν, καὶ τὰ του, recte. 


At 


911 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


978 


νοῦς Ἡμῖν παρίστησι͵, περὶ ἧς ὁ λόγος ἐν τῷ παρόντ,. A cula fuit subsistentiam : de qua nunc nobis sermo 


O062 γὰρ περὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου, 

ω 3 -— 3 9 4 , , 9 4 - 
τοῦ iv áp, ὄντος πρὸς τὸν θεὺν, ἀλλὰ περὶ τοῦ 
κενώσαντος ἑαυτὸν ἐν vf τοῦ ὀούλου Mop, καὶ ε- 
νοµένου σομμόοφου τῷ σώματι τῆς ταπεινώσεως 
ἡμῶν, xxi σταχυρωθέντος εξ ἀσθενείας, σαφῶς δικ- 
λέγεται, Καὶ τοῦτο παντὶ γνώριμον τῷ καὶ μικρὸν 
ἐπιστήσαντι τῆς ἀποστρλικῆς λέξεως τῷ βουλήματι, 
ὅτι οὐχὶ θεολογίας ἡμῖν παραδίοωσ, τρόπον, ἀλλὰ 
τοὺς τῆς οἰκονομίας λόγους παραδηλοϊ, Κύριον γὰρ, 
φησὶ, καὶ Χριστὸν αὐτὺν (12) ὁ θεὺς ἐποίησε , 
τοῦτον τὸν Λ᾿Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐστχορώσατε , τῇ 
δεικτικῇ φωνῇ μονηνουγὶ πρὸς τὸ ἀνθρώπινον αὖ- 
τοῦ καὶ ὑρώμενον πᾶσι προδήλως ἑπερειῤόμενος, Ὁ 


* 3 , * 3 Ν * - 
δὲ την, ἐποίησεν , φωνὴν εἷς τὴν &o4 Tv γευνη- 


est. Neque enim de substantia ipsa Dei Verbi, quod 
in principio eratapud 240 Deum 23, sed de eo qu 
seipsum exinanivil in forma servi 34, οἱ factus est 
conformis corpori humilitatis nostrze 25, ac crnci- 
fixus est ex infirmitate?6, clare ac perspicue disse- 
rit.Et hoc notum est omnibus qui vel parum ad 
apostelicee dictionis sensum animum intenderunt, 
quod non theologi: nobis modum tradit, sed dis- 
pensationis rationes declarat Dominum enim, in- 
quit, 24 Christum ipsum Deus fecit, hunc Jesum 
quem vos crucifixistis *!: hic demonstrativa voce 
in humanitatem ejus atque in id quod oculis om- 
nium subjectum erat tautum non aperte intentus. 
Hic vero vocem fecit ad eam Unigeniti genera- 


σιν (13) τοῦ λΙονογενοῦς μεταφέρει. Καὶ οὐδὲ ἐκεῖνο B tionem quas a principio fuit, transfert. Et ne illud 


αὐτὸν δυσωπεῖ, ὅτι τὸ, Κύριος, οὐσίας ἐστὶν, ἀλλ᾽ 
ἐξουσίαχς ὀνομαχ. ᾿"στε ὁ εἰπὼν», Κύριων αὐτὸν καὶ Ἆρι- 
στὺν ὁ θεὸς ἑποίησε, τὴν Χχτὰ πάντων ἀρχὴν 
καὶ ὀεσποτείαν λέγει την παρὰ τοῦ Ηατρος ἔπιτρα- 
πεῖσαν αὐτῷ, o) την (14) εἰς τὸ εἶναι πάροδον αὐτοῦ 
δίηγεῖται. Τοὺτα μὲν οὖν μικρὸν ὕστερον ἐπιδείξο- 
μεν, ὅταν ἐλέγχωμεν αὐτὸν παρὰ τὸ βῥούλημα τοῦ 
Πνεύματος τὰς i4 τῆς Πραφῆς μαρτυρίας παρχτιθε- 
vov: νυνὶ δὲ ἐπὶ τὰ σνε(η τοῦ λόγου προῖωμε». 
τί ὦ, αὑτῷ βοὐλεται t0 ὄνομα τοῶτο: xxi tt οή- 
p N p] i 
* €- ? 
ποτε ποίημα προσαγορενειν τὸν ποιητὴν τῶν ὅλων 
ἔπι (ειρεῖ; Σοφίσµατι κιθδήλῳ παρακρορσάμνος íxo- 
τον, ο-ετχι ταῖς v9» ὀνομάτων διαροραῖς καὶ της 
οὐσίας παραλλαγὴν σονεχφαίνεσθαι (15). 
4. Καιτοι τις ἂν τῷ λόγῳ τούτῳ σωρρονῶν mpoz - 
θοιτο, ὅτι ὦν τὰ ὀνόματά ἐστι διάφορα, τούτων 
, * λ , / . HK , 
παρηλλάχθαι καὶ τὰς οοὐσίας ἀνάγκη; Πέτρου γὰρ 
3 - ' . 
zai ΠἨπύλου, xai ἀπαξαπλὼς ἀνθρώπων παντων προ- 
σητορίχι μὲν διάφοροι, οὐσίᾳ Oi πάντων pix. Διόπερ ἐν 
τοῖς πλείστοις oi αὐτοὶ αλλήλοις ἐσμέν' τοῖς δέ ἰδιώ- 
µασι μµένοις (16) τοῖς περὶ ἕκαττον θξωρουικένοις ἔτε- 
ρος ἑτέρου διενηνόχαµεν. ᾿Ο0εν καὶ αἱ προσηγορίχι 
οὐχὶ τῶν οὐσιῶν clot ση καυτικ1ὶ, ἀλλὰ τῶν ἰδιοτητῶν, 
i τὸν καθ ε Zn o so "Octav οὖν &xoJu 
ai τὸν καθ) ἕνα χαραχτηρίκουσιν, "Ot 
£g , 9 A 3 f 3 - -» .. - 
pev (47) Πέτρον, οὐ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ νουῦμεν ἓκ τοῦ 
ὀνόματος (οὐσίαν δὲ λέγω νῦ» τὸ ὑλικὸν ὑποχειμενον' 
ὅπερ οὐδαμῶς σημαίνει τοὔνομχ), ἀλλὰ τῶν ἰδιωμά- 
των ἂν περὶ αὐτὸν θεωρεῖται τὴν ἔννοιχν ἐνταπού- 


C 


quidem eum pudore afficit.quod vox Dominus non 
noimensit substanti:,sed potestatis. (Quare qui di- 
xit, Dominum ipsum et Chrislum Deus fecit, prin- 
cipatum ac dominium inomnes ei a Patre traditum 
dicit, non illius ad esse trausitum narrat. Et qui- 
dem hzc paulo post ostendemus; cum convince- 
mus illum Scripturz testimonia preter Spiritus 
voluntateio proferre in medium: sed nuuc ad ver- 
ba cohzrentia progrediamur. Quid ergo hoc no- 
men sibi vult ? qua tandem de causa facturam fa- 
clorem omnium appellare aggreditur? lpse se fu- 
cata cavillatione decipiens, substanti: eliam di- 
versitatem una cum nominum discrimine ostendi 
exislimalt. 

4. Sed quis mentis compos ad hanc sententiain 
accesserit,quod quorum noinina sunt diversa, ho- 
rum eliam substantias diversas esse necesse sit? 
Petri enim et Pauli, et in summa, hominum om- 
nium appellationes sunl quidem diversz: sed ta- 
inen omnium una substantia est. Quapropter in 
plurimis iidem inler no» suinas,et soiis proprie- 
talibus qui in-uno-queque considerantur, alter ab 
altero differimus. Uude et appellationes non sub- 
slantias,sed proprieta:es quibus quisque designa- 
tur, significant. Itaque cum audiin is Petrum, non 
ejus substantiam hoc noiine intelligimus(substan- 
tiamautem nunc d:co inateriale subjectum, quod 
nequaquam eo noniine sgnificalur),sed proprieta 


µεθα. Εὖθὺς vào ἐκ της φωνης ταύτης νουῦμεν τὸν Dtes quae circa eum considerantur, cogitatione de- 


τοῦ Ἰωνα (18), τὸν tx τῆς BmüsaióR, τὸ, ἀδελφὸν 
25 Joan. 1, 2. 34 Philip. ri, 7. 


(19) Sic antiqui tres libri.. Vox αὐτόν in vulga- 
tis desiderabatur.Illud quod mox sequitur, 1909- 
λως ἐπερειδομενος, si ad verbum interpretari pote- 
ris,lantum non palam incumbens.Hoc est, apos- 
tolus Petrus per vocem hunc tantum non com- 
monstravit humanitatem Christi Domini : aut, si 
si mavis, apostolus Petrus per vocem Aanc tam 
perspicue humanitatem Christi Domini indicavit, 
ut eam tantum non oculis subjicial. Reg. tertius 

οδξήλως ἄπερειδόμενος, 

(13) Reg. tertius ἀρχῆθεν γένεσιν, Alii quss. cum 
editis γέννησιν, 

(14) Illud, οὐ τήν, ete., ita. verterat Trapezun- 
tias, non quomodo esse coperil, narrat. Inter- 


PATROL. 68. XXIX. 


35 Philipp. πῃ, 21. 


pingimus.Illico enim per hanc vocem intelligimus 
26 ||] Cor. xiu, 4. 357 Act. i1, 36. 


pretationem Trapezuutii emendans Combefisius sic 
scripsit:quod nactus est,ut essel subobseurius. Ad 
verbum verlimus,non Latine quidem,sed fideliter 
tamen,non ejus ad esse [ransilum narrat:hoc est, 
Non narrat quomodo hoc perveuerit, ut sit. 

(15) Reg. quartus συνεμφχίνεσθχι, 

(16) Editi cum Reg. quinto ἰδιώμασι µόνο», Alii 
quinque msS. µόνοις, 

17) Codex unus "Όταν γάρ. At Colb. et Reg. 
tertius Όταν οὖν ἀκούωμεν. Editi Όταν (099 ακο”- 
σωμεν. 

(18) Editi νοουµεν Πέτρον, τόν τοῦ Ἰωνᾶ Vox 
Πέτρον deest in Colb.et iu Reg.tertio; nec dubium 
est, quin melius absit. Lege Duceum. 


19 




















579 


S. BASILII MAGNI 


980 


Jons filium, qui fuit ex Bethsaida, Andrem ira- 3 'Avópéoo, τὸν ἀπὺ ἁλιέων εἰς τὴν διχκονίαν της πο” 


trem, qui ex piscatore ad apostolatus minister im 
vocatus est, qui quoniam fide przstabat, Eccl size 
sedificationem in seipsum recepit : quorum rihil 
quidquam essentia est, si essentia tanquam suüb- 
stantia intelligatur. Quarenomencharacterer qui 
dem Petri nobis circumscribit: ipsam vero essen- 
tiam nequaq:am exhibet. Rursus,cum Paulura au: 
dimus,941 aliarum proprietatem intelligimus con- 
cursum, Tarsensem, Hebrzum, secundum le; em 
Phariseum,Gamalielis discipulum ,:mulationi- er- 
go Ecclesiarum Dei persecutorem,ex tremendo viso 
ad agnitionem perductum,apostulum gentium.lHHac 
enim omnia una Pauli voce circumscribuntur. At- 
qui,si verum esset essentias eorum quorum nomi: 


στολῆς προσκληθέντα, τὸν διὰ πίστεως ὑπεροχὴν io 
ἑαυτὸν (10) τὴν οἰκοδομὴν τῆς Εκκλησίας δεξάµε- 
T . 55 3 μα ε / 
vov' (V οὐὸὲν ἐστιν οὐσία, ὡς ἡ ὑπόστασις (20) voou- 
µένη. ᾿ Ώστε τὸ ὄνομα τὸν χαραχτΏρα piv ἡμῖν ἀφ- 
ορίζει τὸν Πέτρου" αὑτὴν δὲ οὑδαμοῦ παρἰστησι τὴν 
οὑσίχν. Πάλιν ἀκούσαντες []αῦλον, ἕτέρων ἴλιωμά- 
των συνδρομὴν ἐνυήσαμεν᾽ τὸν Ταρσέα, τὸν Εδραῖον, 
τὸν κατὰ γόμον Φαρισαῖον, τὸν μαθητὴν ΓΠαμαλιὴλ, 
τὸν κατὰ ζῆλονυ διώκτην τῶν ᾿Εκκλησιῶν τοῦ Θεοῦ, 
τὸν ἐκ τῆς φοθερᾶς ὁπτασίας εἰς τὴν» ἐπίγνωσιν 
ἐναχθέντα (21), τὸν ἁἀπόστολον τῶν ἐθνῶν. Ταῦτα 
γὰρ πάντα ἐκ μιᾶς φωνῆς τῆς Παῦλος περορίζετει. 
Καΐτοιγε, εἴπερ ἀληθὲς qv, ὅτι ὧν τὰ ὀνόματα Ói- 
ενΥνοχεν , ἐναντίως ἔχουσιν αἱ οὐσίαι, ἐχρην δήπου 


nadiversa sunt,contrario modo sehabere,oporterel g καὶ Παῦλον καὶ Πέτρον καὶ ἁπαξαπλῶς ἀνθρώπους 


certe et Paulum et Petrum et generatim homines 
omnes diversz inter se essenliz esse. Sed cnm ne- 
mo sit itaignarus,ita communis nature imperitus, 
qui id dicere animum inducat: E («10 enim inqvit, 
formatus es tu, sicul et ego 98; ubi nihil alind nisi 
eamdem essentiam omnium esse significat Seri- 
ptura; mendax est qui ex nominum diversitate di- 
versitatem essentia sequi fingit. Nec enim rerum 
natura nomina sequitur; sed posterius rebus no- 
mina inventa sunt. Etenim si id verum esset:quo 

rum etcdem essent appellationes, eorum etiam 
oporleret unam et eamdem essentiam esse.Proin- 
de cum Dei appellatione 29 dignati sint qui in vir- 
tute sunt perfecti, essent ntique homines Deo uni- 


versorum coessentiales.At sicut hoc dicere mani- 2 


ἅπαντας ἑτερουσίους ἀλλήλοις εἶναι. Ἐπεὶ δὲ τώτο 
οὐρεὶς οὕτως ἀπαθης xal της χοινῆς φύσεως ἀνεπί- 
σκεπτος , ὧσλ ἂν εἰπεῖν προαχθῆναι. Ἐκ πελῶ 
γὰρ, no^ διήρτισκι "co, ὡς 7αγώ' οὐδὲν ἕτερον 
- λό » , , , 4 . 
τοῦ λόγου f, τὸ ὁὀμοούσιον πάντων ἀνθρώπων ἀποση- 
( ο M "S φ - - μά H , 
μαίνοντος” φευδὴνς (22) 6 τῇ διαρορᾷ τῶν ὀνομάτων τὸ 
Y t / ^ », 9 M - 
τῆς οὐὑσίας διάφορον ἔπεσθαι σοφιζόµενος, O5 3p τοῖς 
ὀνόμασιν ἡ τῶν πραγμάτων φύσις ἀχολουθεῖ, ἀλλ᾽ ὕστε- 
ρα τῶν πραγμάτων εὗρηται τὰ ονόματα. Ei γὰρ τουτο 
ἣν ἀληθὲς, ἔδει καὶ ὦν mpocnyopla: (95) εἰσὶν ai αὺ- 
ταὶ, μύχν καὶ τὴν αὐτὴν οὐσίαν εἶναι. Οὑκοῦν Ἐπειδὴ 
9 9 ή — -* - 
ol xav' ἀρετὴν τέλειο; της τοῦ Θεοῦ προσηγορίας 
Ἠξίωνται, ὁμοιούσιοι ἂν Elev τῷ θεῳ τῶν ὅλων οἱ ἄν- 
θρωποι. Αλλ᾽ ὥσπερ τοῦτο λέγειν μανία σωφὴς , 
| - 
υὔτω καχεῖνος ὁ λόγος της tanc ἔχεται παρενοίας. 


[esta insania est, sic et sermo ille dementiam non dissimilem sapit. . 


5$. Patet igitur ex dictis, quod nomina non si- 
gnificent quoque in Patre et Filio essentiam, :ed 
proprietates designent. Nullum igitur locum habet 
is sermo,quiex nominum diversitate essenliarum 
contrarietatem introducit. Hoc autem modo seipse 
ante omnia evertit. Nam si factura el genitura 
differunt inter se; Unigeniti essentie, ex diversi- 
tate nominum consequentes, erunt diverse.Sed si 
hoc dicere dementium est, neque illud eorum est 
qui mentis compotes sunt, Hic autem simulat etiam 
habere se innumeras demonstrationes, quod Fi- 
lius a sanctis factura appellatus sit. At quasi ad a- 
lia quedam potiora festiuaret, in presenti sciiicet 
mentionem differt. Est autem et ho: artificiosa 
versutaque malitia silentium,cum verbis inops est, 
anteponere.Etenim si umbram haberet testimonii, 


36 Job, xxxii, 6. 99 Psal. Lxxxi, 6. 


(19) Reg. tertius ào' ἐχυτοῦ. Hunc locum in suis 
notis illustrat vir eruditissimus Duceus. 

(20) Antiqui tres libri οὐσία 7, ὑπόστασις, Alii tres 
mss. cum editis οὐσία ὣς Ἡ ὑπυστχασις, δὲ 6556). Fi 
tanquam substantia intelligatur,hoc est,si esse itia 
sumatur simpliciler pro natura liumana, qua l'e- 
trus simpliciter erat animal rationale. Ex juo ol- 
ligere licet,hunc locum verti debere, quasi sc. ip- 
sisset Basilius:obós(a νοουµένη ὡς ἡ ὑπόστασις. - OX 
editi el unus ni$. ἀφορίζει του [lix200, ÁL ιἠδδ.41 .n- 

ue ἀφορίζει τὸν Πέτρου, wobis exhibet. persov.«mn 
etri : vel, ut loquuntur philosophi, individuum 


5. Φανερὸν τοίνυν ἐκ τῶν εἰρημένων, Ozt καὶ ἐπὶ 
Πατρὺς καὶ Υίοῦ οὐχὲ οὐσίαν παρίστησι τὰ ὀνόμα- 
τα, ἀλλὰ τῶν ἰδιωμάτων ἐστὶ δηλωτικά» ὥστε µηδε- 
μίαν εἴναι χώραν τῷ λόγῳ, ἐκ τῆς τῶν ὀνομάτων πα- 
βαλλαγῆς τὴν τῶν οὐσιῶν Ἐναντίωσιν παρεισάγοντι. 
Οὕτω ὂ) ἂν ωρὸ πάντων (24) ἑχυτὸν καταθάλοι. El 
γὰρ διαφέρει ποίἡµά τε καὶ γέννημα, διάφοροι ἔσον- 
ται τοῦ Μονογενοῶς αἱ οὐσίαι, τῇ΄ 012900 τῶν ὀνομά- 
των ἔπομενχι,. Ei 0i τοῦτο παραφρονούντω» εἶπετν, 
οὐθὲ ἐκεῖνο καθεστηκοτω». 'O δὲ wai προσποιεῖται 
μὲν µυρίας ἔχειν τὰς ἀποδείξεις τοῦ παρὰ τῶν ἁγίων 
ποίηµα τὸν Υἱὸν προσειρῃσθαι ὡς δὲ ἐφ᾽ ἕτερα 
τινα προηγούμενα σπεύόων , ὑπερτίθεται ὀπθεν kv 
τῷ παβόντι τὴν μνήμην. "Est δὲ καὶ τοῦτο τεχνι- 
κὸν τὸ κακούργημα, £v οἷς ἀπορεῖ λόγων, τὴν σιωπ]ιν 
προτιμᾶν (25). El γὰρ exi&v μαρτυρίας elc της τὸν 


Petri. 

(91) Editi ἀναχθένια. Àt mss. plerique omnes 
£x y dva, 

(92) Editi οὐδὲν ἕτερον fj τὸ ὁμοούοιον πἀν- 
ἀνθρώπων ἀποσημαίνοντος τοῦ λόχου ὥστε Ψψευ- 
δές. Veteres quatuor libri ut in contextu, omissa 
VOCE ὥστε. 

(23) Edili àv αἱ προσηγορίαι,. At mss. ev προςσ- 
ηγορίαι. 

(24) Πρὺ Πάντων, ante omnia. Hoc est, suam 
prius, quam aliorum opinionem everlit. 

(15) Veteres aliquot libri προτιµᾷ. 











581 ADVERSUS EUNOMIUM LIB. Il. 982 


Μονογενῆ λεγούσης ποιηµα, οὐκ ἂν ἐκεχώφωτο (26) ^ quo Unigenitus factura diceretur, nonne jam aures 
ἡμῶν ἤδη τὰ da περιθρυλλούµενα. Εἶτά φησι, διὰ nostra his clamoribus circumsonantes obsurduis- 
τσὺς σωματικὴν τὴν  yévvsiw ὑπολαμθάνοντας τοῦ sent? Deinde ait necesse sibi esse propter eos qui 
Κυρίου, καὶ ταῖς ὁμωνυμίαις προσπαίοντας, ἆναγ- corpoream Domini generalionem intelligunt, οἱ 
x&tov αὐτῷ καὶ περὶ τούτων εἶναι διὰ βραχέων εἷ- quibus vocesambigua sunt offensioni,de his etiam 
πεῖν. Καΐτοι τί ἐκώλυε, ταῖς tx τῶν ΓΠραφῶν µαρ  breviterdicere.Sed quid vetabat, irmataScripture 
τυρίαις τὸν λόγον ἑαυτοῦ πιστωσάµενον, οὕτως ἐπὶ testimoniis orationesua, ita demum ad debiliorum 
τὴν διόρθωσιν τῶν ἀσθενεστέρων ἐλθεῖν, xai τὴν ix emendationem accedere,atque ortam ex ambiguis 
της ὁμωνυμίας BAdÓns παραµ»θήσασθαι, εἴ τις doa Vocibus perniciem emollire,si qua tamen unquam 
q£yov& ποτέ τισιν 7j γενήσετχι ; Τίς γάρ οὕτω παν-  ulliaccidit aut accidet?Quis enim sic omnino inen- 
τελῶς σάρχινος (277) τὴν διᾶνοιαν, xal θείων λόγων te carnalis est, et ita divinarum Scripturarum ru- 
ἄπειρος, ὥστε, ἀκούων θᾳίας Ὑεννήσεως, πρὸς τὰς dis, ul, divina generatione audita, ad corporeas 
σωματικὰς καταφέρεσθαι φαντασίας, iv al; συµ- Ἰπιβρίηθο deferatur,in quibus congressns sit viri et 
vÀox4 μὲν ἄῤῥενος πρὸς τὸ θήλυ, χύσησις δὲ bv µή- mulieris, conceptio in utero, conformatio,configu- 
τρφ, xai διάπλασις, xai µόρφωσις, καὶ τοῖς καθ- jTalio, ac debitis temporibus progressus in lucem? 
ήκουσι qpóvot; πρόοδος sl; τὺ ἔξω (98); Τίς οὕτω — Quis adeo belluinus, ut, dum audit Deum Verbum 
κτηνώδης, ὥσεε, ἀχούων θεὸν Λόγον é« Θεοῦ προελ- ex Deo prodiisse, atque ex Deo genita: esse sa- 
θόντα, ἀκούων δὲ σοφίαν ix Θεοὺ Ὑεννηθεῖσαν, πρὸς pientiam, ad corporeos affectus cogitatione dela- 
τὰ σώματος πάθη τοῖς λογισμοῖς καταπίπτειν ; batur Ἡ 

ϐ. ᾽Αλλὰ καὶ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων εὐπρόσωπου 6. Sed heec quoque speciosa verborum forma 
αὐτῷ σχῆμα τῶν λόγων ἐπινενόηται, ὡς τῆς πρὸς 32Α2 Πο cum aliis ei excogitata est, ut, ob quam- 
τοὺς ἀσυνέτους τῶν ἀδελφῶν εὐσπλαγχνίας ἔνεχεν dam erga imperitos fratres commiserationem, |8- 
τὸν κόπον τῆς (20) διδασκαλίας δοκεῖν καταδέχεσθαι, — boriosam hane doceudi provinciam suscepisse vi- 
Καὶ τὰς μὲν (30) σωµατικὰς ὑπονοίας, τὰς ἐπὶ τῇ deatur. Et corporeas quidem suspiciones qua ex 
προσηγορίᾳ ταύτῃ ἐγγινομένας, ἐπανορθοῦται δήθεν hac appellatione oboriuntur, corrigit scilicet : sed 
τὰσ δέ ἐκτοῦ ποϊηµα τὸν Κύριον ὀνομάζεσθαι BA4-  detrimeuta ea,quiob facture nomen Domino im- 


Cac οὐ παραιτεῖται. Καΐτοι ὃ γε (31) σωµατικὴν εἷ- positum nascuntur, nequaquam evitat.Et vero ge-- 
ναι τὴν γέννησιν φανταζόµενος, 6. αὐτός ἂν καὶ kmi  nerationem corpoream esse qui animo fingit,idem 
τοὺς ὑλιχοὺς τῆς ποιήσεως τρόπους ὑπενεχθείη. Οὐ  utiquead materiales etiam factionis modos deduci 
γὰρ δήπου μερισμὸν µέν τινα καὶ µετάστασιν καὶ ῥύ- — poterit, Nec enim partitionem quampiam et trans- 


σιν tfc τοῦ γεννῶντος οὐσίάς (32) ἐκ τῆς φωνῆς 
γεννᾷν ὃ ἀσθενὴς ἐννοήσει ὕλην δὲ ἔξωθεν ἐκ τοῦ 
p ὄντος εἰσενεχθεῖσαν sl; τὴν, Oc ὑμεῖς quate, τοῦ 
ποιήµατος ὑπόστασιν, ὑπολαμθάνειν οὐκ ἐναχθήσε- 
ται. Tívog οὖν ἕνεχεν τὰ ἀῤῥωστήματα τῶν λογι- 
σμῶν τῶν ἀδελφῶν ἐξ ἡμισείας ἰᾶται, καὶ τῶν σω- 
ματιχὴν τὴν Ὑέννησιν (33). ὑπολαμθαιόντων ἔπιμε- 
λούμενος, τοὺς τῇ προσηγορίφᾳ τοῦ ποιήµατος περι- 
πταίοντας παρορᾷ , Ott τὸ μὲν γεγεννῆσθαι αολέ- 
pov οἵδε τοῖς δόγµασιν ἑαυτοῦ, τοῦ γεννηθέντος ol- 
κείως ἔχειν ὀφείλοντος πάντως καὶ ἁπαᾳραλλάκτως 
πρὸς τὸν Ἰεννήσαντα τὸ δὲ πεποιησθαι φίλον xal 
σύμμαχον ταῖς ἑαυτοῦ ὑποθέσεσι, διὰ τὸ ἀλλοτρίου (34) 


τοῦ C itum aut fluxum, qui ex generantis substantia fiat, 


is, qui imbecillis est,ex generandi voce intelliget ; 
materiam vero qua extrinsecus ex nihilo ad factu- 
rz, ut vos dicitis, constituendam substantiam ad- 
vecla sit, non adducelur ut animo concipiat. Cur 
igitur cogitationum gritudini, qua fratres labo- 
rant, media ex parte medetur,et eoruin qui corpo- 
ream generationem intelligunt, suscepta cura,eos 
quibus facture appellatio offensioni est, neyligit? 
Quoniam hoc quidem,genitum esse,suis ipsius do- 
gmatibus contrarium novil,cuu genitus cum geni- 
lore conjuncte omninoaccitra diversitatem habere 
se debeat; illud vero,factum esse,causa su: aini- 


(26) Codices tres ποίηµα, κἂν ἐκεκώφωτο, sine D fingat aut partilionein, aul transitum, autaliquem 


nota interrogationis,etiam aures nostro obsurduis- 
sent. 
27) Legitur in margine Regii quarti σαρκικός. 
28) Editi εἰς τὰ ἔξω. At mss. qualuor ei; τὸ 


Q. 

(29) Codex unus τὸν exon» τῆς, propositum con- 
siitumque docendi. | 

(30) Illud, καὶ τὰς μὲν, etc., dictum est per iro- 
niam, hac sententia : Quasi vero Eunomius timet, 
ne, generationis audito nomine, corporei aliquid 
excogitemus ; nec tamen veretur Filium facturam 
nominare. Scilicet Filio convenit magis nomen 
facture, quam generationis. 

(31) Sic mss. plerique omnes. Editi Kalxoryt ὁ, 
Mox edili οὗτος ἂν xal, At. duo mss. ὁ αὐτὸς ἂν 
καν, 

(39) Hoc dicit Basilius : Si quis,generationis au- 
dito nemine, ob ingenii imbecillitatem sibi animo 


ex generantis substantia fluxum, is,ubi nomen fa- 
ctur: audierit, multo magis excogilabitl materiam 
aliquam ex nihilo sumplam,ex qua constabit factu- 
ra. Vos igitur, qui de Filio loquentes voce facture 
utimini, nec tamen generationis noinine uli vultis, 
minori ιΠ8ἱο medemini eorum, qui corporeain ge- 
neralionem comininisci possunt : sed vobis studio 
nom est, majus malum curare eorum, qui sibi per- 
suadere possunt, substantiam Filii ex nihilo suin- 
ptam esse. . 

(33) Reg. tertius την γένεσι». Alii sex mss. τὴν 
γέννησιν, ldem. codex ὑπολαμύανόντων προνοούμε- 
σος, 

(34) Illa, διὰ τὸ ἀλλοτρίου, elc., dicta sunt lioc 
sensu:Ideo Eunomius libenter voce facturz utitur, 
quod sus opinioni faveal patrocineturque. Nam 
omnis factura alienum quiddam estet peregcinum 
a faciente, nec intelligitur naturalem habere cum 


583 S. BASILII MAGNI 


984 


cum ac subsidiarium agnovit, quod id alieni pe- Α καὶ ξένου, καὶ πάντη ἀνοικείου πρὸς τὺν ποιήσαντα 


regrinique, et nullam omnino cum factore con- 
junctionem habentis notionem exhibet. Deinde 
ad hec addit, dicens : 

EuN. Genituram itaque Filium dicimus, secun- 
dum Scripturarum doctrinam,non aliud quid sub- 
stantiam intelligentes, et aliud quid quod prater 
ipsam significetur,sed ipsam esse bypostasim,quam 
nomen significat, cum substantie vere congruat 
hac appellatio. 

Bas. Et in his utique veritatem palam oppugnat, 
sibiipsi tamen consona loquitur. Quemadmodum 
enim in superioribus decernebat in Deo universo- 
rum substantiam ejus per ingenerationem significa- 
ri : ita hic quoque substantiam Filii per genituram 


τὴν ἔννοιαν  mtQigtQv, — Eixa τούτοις ἐπισυνάπτει 
λέγων * 


ΕΥΝ. Γέννημα τοίνυν τὸν Ylóv qaptv, κατὰ τὴν 
τῶν Γραφῶν διδασκαλίαν ' οὐχ ἕτερον µέν τι τὴν 
οὐσίαν νοοῦντες, ἕτερον δέ τι παρ᾽ αὐτὴν τὸ σηµαι- 
νόµενον, ἆλλ᾽ αὑτὴν εἶναι τὴν ὑπόστασιν, ἣν σηµαί- 
νει τοὔνομα ἐπαληθευούσης τῃ οὓὑσίᾳ της προσ- 
"yoplac. 

ΒΑΣ. Καὶ iv τούτοις τοίνυν τῇῃ μὲν ἀληθείᾳ oa- 
νερῶς διαµάχεται, ἑαυτῷ δὲ ὅμως ἀχόλουθα λέχει. 
Ὡς γὰρ iv τοῖς ἄνω λόγοις τὸ ἀγέννητον ἐπὶ τοῦ 
θεοῦ τῶν ὅλων τῆς οὐσίας αὐτοῦ διωρίζετο εἶναι ση- 
μαντικὸν, οὕτω καὶ ἔνταυθα τὸ γέννημα τὴν οὐσίαν 


significari dicit:utgeniti ad ingenitum oppositione. p τοῦ Υίοῦ σηµαίνειν (50) λέγει ' ἵν ἐν τῇ τοῦ γενντ- 
Unigenitum secundum ipsam substantiam conlra- τοῦ πρὸς τὸ ἀγέννητον ἀντιθέσει ἐναντίως ἔχοντα τῷ 


rio modo ad Patrem se habere ostendat. Qua- 
propter cum Filium genituram appellat, verba 
qui a divinoSpirita usurpata non sunt, praescribit. 
Unde hac accepit ? ex qua doctrina ? a quo pro- 
pheta ? a quo apostolo, qui hoc ei cognomen tri- 
buerit ? Ego equidem hanc vocem sic expressam 
in nullo Scripture loco invenio. 

7. Atqui hic iste se has appellationes non aliun- 
de quam a Spiritus doctrina sumpsisse gloriatur. 
Parum enim ei fuit hominibus negotium facessere, 
nisi in ipsum etiam Spiritum insolesceret. 246 
Patrem quidem genuisse, ex multis locis didici- 
mus: Filium vero genituram esse, necdum ad bunc 
usque diem audivimus. Parvulus enim,inquit, na- 
tus est nobis: filius et datus est nobis; atque voca- 
tur nomen ejus, non genitura, sed Magni consilii 
angelus9, Atquisi genitura substantiam significa- 
ret, non aliud profecto nomen nos docuisset Spiri- 
tus, quam quod substantiam ejus palam declarare 
posset. Et rursum, Petrus qui ob veritalis agnitio- 
nem illis beatitatis testimoniis dignatus est, non 
dixit, Tu es genitura ; sed : Tu es Christus Filius 
Dei vivi*!. Quin et Paulus,etiamsi omnia suascri- 
pta Filii appellatione impleverit, nusquam tamen 
genituree mentionem fecisse reperietur : quod no- 
men hic ille, tanquam si illud ex divino documento 
accepissel,confidentia multa profert.Nec enim hic 
ei permittendum est,ut,voce, genuit,qux de Patre 
dicitur, transmutata ac transformata, appellet Dei 
Filium genituram. Non enim convenit uL is qui 
divino timore eruditus est,in id quod ex verborum 
consecutione apparuerit, facile transiliat : sed ut 


$0 Isa. ix, 6. ?! Matth. xvi, 16. 


faciente cognationem. Ex quo fitut cuique prom- 
ptum sit et facile colligere, Filium, si factura sit, 
Patri equalem non esse: id quod in primis suadere 
conabatur Eunomius. 

(35) Codex Colb. οὐσίαν τοῦ 6:05 enpalvsts, es- 
sentiam Dei. 

(36) Sic mss. nostri. Articulus in editis deerat. 

(37) Editi cum Reg. primo ἐδόθη tv, οὔ ἡ ἀρχὴ 
ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, cujus principatus super hume- 
rum ejus. Sed hi» voces, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου 


Πατρὶ τὸν Μονογενη κατὰ τὴν οὐσίαν αὐτην ἐπιδείξτ. 
Διὰ ταῦτα νομοθετεῖ ῥήματα ἔξω της χρήσεως ὄντα 
τοῦ θείου Πνεύματος, γέννημα τὸν Ylóv ὀνομάζων. 
Πόθεν λαθών ; ἐκ ποἰας διδασκαλίας ; τινος προφήτου ; 
τίνος τῶν ἁποστόλων ταύτην αὐτῷ τὴν προσωνυµίαν 
ἐπιφημίσαντος ; ᾿Εγὼ μὲν γὰρ οὐδαμοῦ τῆς Γραφῆς 
κειμένην οὕτω τὴν φωνὴν ταύτην εὔρον. 

7. Καΐτοι οὐδαμόθεν οὔτος ἢ ἐκ της τοῦ Πνεύματος 
διδασκαλίας εἱληφέναι τὰς προσηγορίας ταύτας ἆλα- 
ζονεύεται. Μικρὸν γὰρ αὐτῷ τοῖς ἀνθρώποις ἀγῶνα 
παρέχειν, εἰ μὴ καὶ αὐτοῦ τοῦ (36) ἢ  εύματος κατα- 
vola stie, Γεγεννηχένχι μὲν γὰρ τὸν Πατέρα πολ- 
λαχοῦ δεδιδάγμεθα * γέννημα δὲ εἶναι τὸν Υἱὸν οὐδέπω 
xil τήμερον ἀχηχκόαμεν * Πχιδίον γὰρ, φησὶν, ἔγεν- 
νήθη ἡμῖν * υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν * (97) καὶ καλεῖται 
τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐχὶ γέννημα, ἀλλὰ μεγάλης βου- 
λης ἄγγελος. Καίΐτοι εἴπερ τὸ γέννημα οὐσίες ύπηρχε 
σημαντιχὸν, οὐκ ἂν ἕτερον ὄνομα παρὰ τοῦ Πνεύματος 
ἐδιδάχθημεν, 7j ὅπερ ἐμφανῶς τὴν οὐσίαν αὐτοῦ 
παριστᾷν ἔμελλε. Καὶ πάλιν 6 Πέτρος, ὁ διὰ τὴν της 
ἀληθείας ἐπίγνωσιν τῶν μακαρισμῶν Ἐκείνων ἄξιω- 
θεὶς, οὐκ εἶπε, Σὺ ci τὸ γέννημα * ἀλλὰ, Σὺ εἴ ὁ 
Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Καὶ ὁ Παῦλος, 
πᾶσαν αὑτοῦ τὴν ἹὙραφὴν της τοῦ 1ἱοῦ προσηχορίκς 
καταπληρώσας, οὐδαμοῦ φανήσεται Ἰεννήματος µνη- 
μονεύσας * ὅπερ (38) οἵτος ἐκ πολλῆς τῆς πεποιθή- 
σεως, ὡς ἐκ τοῦ θείου λαθὼν διδασκαλίου (39), προ- 
φέρει. Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα συγχωρητέον αὑτῷ, τὸν, 
ἐγέννησε, φωνὴν ἔπι τοῦ Πατμὸς χειµένην µετα- 
σχηµατίζοντι καὶ µεταπλάσσοντι, γέννημα προσαγο- 
βεύειν τὸν Υἱὸν τοῦ θεοῦ. Οὐ γὰρ ὅπερ (A0) ἂν ἐκ τῆς τῶν 
ῥημάτων ἀκολουθίας ὑποφαίνηται εὐχόλως ἀπιπηδᾷν 


αὐτοῦ, desunt in antiquioribus codicibus, nec eas 
agnovit vetus interpres. Quare suspicor purumpu- 
tum additamentum esse librariorum:eoque magis, 
quod voces peregrinae in Reg. primo non raro 
inveniantur. 

(38) " Oxtp, quod nomen, genitura scilicet. 

(39) Editi διδασκαλείω, ex divina schola, non 
male. At mss. plerique omnes διδασχαλίου, ez 
divina docirina. 

(40) Codex unus Οὐδὲ γὰρ ὅπερ. 








985 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


986 


τούτῳ τόν γε τῷ θείῳ φόθῳ πεπαιδευµένον προσήκει, ὁ contentus sit usitatis in Scriptura nominibus, in 


ἀλλ᾽ ἀγαπᾷν, τοῖς ἐν τῇ Γραφῇ κειµένοις ὀνόμασιν 
ἐπιμένοντα, διὰ τούτων θεοπρεπῶς την δοξολογίαν 
ἀποπληροῦν. Ei γὰρ ol ἐξ ἀρχῆς τὴν Εβραίων διὰ- 
λεκτον slg τὴν Ελλαδα γλῶσσαν µεταθαλόντες τινῶν 
ὀνομάτων τῆς ἑρμηνείας οὗ κατετόλκηραν, ἀλλ᾽ αὐ- 
vh» τὴν ᾿Εθραίκὴν φωνην (41) µετεχόμισαν ^ ὡς τὸ 
Σαθαὼθ, καὶ τὸ ᾿Λόωναϊ, xai τὸ ἸΕλωὶ, καὶ ti τι 
τοιοῦτον, οὐκ ἐπὶ τῶν θείων ὀνυμάτων µόνον, ἀλλὰ καὶ 
ἐπὶ ἄλλων πλειόνων τῇν ελάδειαν ταύτην ἐπιδεικνύ- 
µενοι * πόσον τινὰ προσΏκε» ἡμᾶς περὶ τῶν τοῦ Κυ- 
βίου ὀνομάτων τὸν φόδον ἔχειν ; Καΐτοι πότε (42) ἂν 
Exetvo [ἐκεῖνα] παρ ἑαυτῶν τινα πλάσαι τῶν ὀνο- 


iisque permaneat, et per ipsa, ut Deum decet, ylo- 
rificationem persolvat. Nam si hi qui initlo Hebrai- 
cam linguam in Graecam converterunt, nomina 
quadam interpretari ausi non sunt, sed ipsam He- 
braicam vocem retinuere, ut Sabaoth, Adonai, 
Eloi, et si quid ejusmodi est, non in divinis solum 
nominibus, sed in aliis etiam pluribus hanc reve- 
rentiam ostendentes ; quantum decet nos habere 
timorem circa nomina Domini?Quando autem sus- 
'inuissenljlli a seipsis nonnulla nomina confingere, 
qui ne interpretari quidein ausi sunt aliqua, neex- 
pressionis perspicuilatem inepto significatu debili- 


µάτων ἠνέσγοντο, οἵγε μηδὲ τῆς ἑρμπνείας τινῶν B larent ? | 
καταθαῤῥήσαντες, ὡς ἂν μὴ τὸ ἑναργὲς τηςβἐαφάσεως τῷ ἀκατλλλήλῳ τῶν σηµαινοµένων Σκλύσειαν ; 


8. 'AXX cl ἐγέννησε, φησὶν, ὅ θεὸς, πῶς οὐ χοὴ 
τὸν Ὑεννηθέντα προσαγορεύειν γέννημα ; Οτι φοδε- 
piv ἡμῖν Ὠμετέροις αὐτὸν ὀνόμασι προσφωνεῖν, ᾧ 
ἑἐχαρίσατο ὅ θεὸς ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. Yioq 
µου εἶ σὺ, φησὶν, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκἁ σε. Καί- 
τοι ἀκολουθότερον ἣν κατὰ τὸν τούτων λόγον, διὰ τὸ 
γεγεννησθαι, γέννημα προσαγορευθῆναι, καὶ οὐχ Υἱόν * 
&AÀ οὐκ εἴρητχι. Διόπερ qp τὸν πρὸ ὀφθαλμῶν 
ἔχοντα τὸ Χριστοῦ (43) δικαστήριον, καὶ εἶδότα ὅσος 
ὃ κίνδυνος ἀφελεῖν τι Tj προσθεῖναι τοῖς παραδεδοµέ- 
νοις ὑπὸ τοῦ Π,εύματος, μὴ, παρ᾽ ἐαυτοῦ φιλοτιμεῖ- 
σθχι Χαινοτομεῖν, ἀλλὰ τοῖς προκατηγγελµένοις 
παρὰ τῶν ἁγίων ἐφησυχάζειν. "UO τοίνυν οὖτε ἡ 
κοινἡ συνήθεια, οὖτε ἡ τῶν Γραφῶν (ρῆσις παραδέ- 
δεχται, τούτου καιατολμᾷ" πῶς οὖχι τῆς ἐσχάτης 
ἀπονοίας ἐστί ; Τίς γὰρ πατὴρ Jj µήτηρ εὐμενῶς καὶ 
ἡμέρως πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ διακείµενος, ἀφεὶς τὸ 
προσχγορεύει» αὐτὸν (44) υἱὸν fj τέκνων, γέννημα 
ἂν προσείποι ; Τέχνον γὰρ, φησὶν, ὕπαγε εἷς τὸν 
ἀμπελῶνα * καὶ ἀλλαχοῦ ^ Ὁ θεὸς ὄψετχι ἑαυιῷ 
πρόθατον εἷς σῳχγὴν, τέκνον * xai πάλιν ὁ Ἰσαάκ ᾽ 
, Tlc €i, τέκνόν ; καὶ, Yi, μὴ (49) ὁλιγώρει παιδείας 
Κυρίου * xal, Υἱὸς σοφὸς εὐφραίνει πατέρα ^ καὶ ei 
τι τοιοῦτον. Οὐδαμοῦ δὲ γέννημα τὸν ἐξ αὑτοῦ ἔκα- 
στος προσειπὼν ἐπιδείκνυται, Καὶ à alta σαφής ' 
ὅτι ὁ μὲν οἷὺὸς καὶ τὸ τέκνον ἐμψύχων εἰσὶν ὀνόματα, 
τὸ γέννημα δὲ οὐ πάντως. Γέννημά μὲν γὰρ δύνα- 
ται λέγεσθαι κχὶ τὸ πρὺ τοῦ ἐξεικονισθῆναι ἓν ταῖς 
ἀμθλώτσεσιν ἐχθαλλόμενον * 0) μὴν xal τῆς τοῦ τέχνου 


8. Sed si, inquit, Ώ6ιβ genuit, quomodo par non 
est genitum genituram appellare? Quia horrendum 
est nobis eum, cui largitus est Deus nomen quod 
est super omne nomen3,nominibus nostris appel- 
lare. Filius meus es tu,inquit,ego hodie genui te 3, 
Atqui erat magis consentaneum secundum istorum 
rationem, propterea quod genitus est, genituram 
vocari, non Filium ; at nequaquam dictum est. 
Proinde oportet eum qui Christi judicium ob oculos 
habet novitque quam periculosum sit quidpiam 
subtrahere aut addere iis quz&e a Spiritu tradita 
sunt, non conari quidquam a seipso innovare, sed 
in iis quz prius a sanctis nuntiata sunt, acquie- 
scere. Quod igitur nec communis consuetudo, nec 
Scripturarum usus admisit; idaudere,nonne sum- 
ma dementia» est ? Quis enim pater aut mater, si 
benevole ac blande erga eum qui ex se est,afficia- 
lui, omisso filii aut nati nomine, genituram ipsum 
vocaverit ? Nate, enim, inquit, vade in cineam 94. 
Et alibi: Deus videbit ovem ad victimam nate *5. Et 
rursus Isaac : Quis es, nate 95 ? EL: 944 Fili, noli 
neg^igere disciplinam Domíni ?!. Et: Filiussapiens 
lelificut patrem 38. Et si quid aliud ejus generis. 
Nemo autem eum qui ex ipso est, genituram 
appellasse usquam perhibetur. Et aperte hoc 
est causm, quod filius quidem ac nalus, ani- 
matorum sunt nomina, genitura autem non con- 
πιο. Nam id eliam quod antequam conforma- 
tum sit, in abortibus ejicitur, genitura nominari 


προτηγορίας ἄξιον τὸ τοιοῦτον. Καὶ γεννήµαεα pivD potest, nec tamen hoc nati appellatione dignum 


ol xapmol τῆς γῆς, τέκνχ δὲ ναῦτα οὐχέτι. Οὐ γὰρ 
pf mie, φησὶν, ix τοῦ γευνήµατος τῆς ἀμπέλου 
ταύτης. Σπανίως δὲ ἐπὶ ἐμψύχων τὴν προσηγορίαν 
τχύτην παραληφθεῖσαν εὕρομεν (46). Καὶ ὅπω γε 


est. Quinetiam terre fructus vocantur genitura, 
nati non item. Non enim bibam,inquit,de genimine 
vitis hujus 39. Raro vero in animatis hanc appella- 
tionem adhibitam invenimus.Et certe ubi usurpata 


352 Philipp. n, 9. 33Psal. 1, 7. 9* Matth. xx1, 38 55 Gen. xxii, 8. 9 Gen. xxvn, 18. 57 Prov, 


88 Prov. x, 1. *9 Matth. xxvi, 29. 


Ili, 11. 

(41) Editi cum aliquot mss. ᾿Εδραϊκὴν ἐαφώνησιν, 
Codex Colb. et Reg. tertius ᾿Εθραϊκὴν φωνην, 

(42) Editi τότε, Antiqui libri πότε, 

(43) Edili τὸ τοῦ Χριστοῦ. At mss. τὸ Χριστοῦ. — 

(44) Vocem αὑτόν ex tribus codicibus Regiis 
addidimus. 

(45) Editi Yi µου. Vox µου in. quatuor mss.de- 
est, nec apud LXX quoque legitur, Prov. ui, 14. 


Sed tamen ea exprimitur et in Vulgata, Discipli- 
nam Domini, fili mi, ne abjicias,et apud l'aulum, 
Hebr. xin, 5, Fili mi, nolí negligere disciplinam 
Domini. 

(46) Codex Colb. et Reg. tertius ἐπὶ ἐμφύχου àv 
προσηγορἰαν ταύτην μεταληφθεῖσαν εὔρομε, * qui- 
bus in codicibus pro εἴρηται scriptum invenitur 
εὔρηται. 


987 


S. BASILII MAGNI 


588 


est, eam acceptam de animali vituperalo et ad prà- A εἴρηται, ἐπὶ ζώου κατηγορουμένου καὶ sl; εἰκόνα 


vitatis imaginem assumpto videre est. Serpentes 
enim, inquit,genimina viperarum 19. Eam obcau- 
sam, opinor, el communis consuetudo hanc appel- 
lationem neglexit,et divina Scriptura eam videtur 
vitare, et maxime in unigenito Filio Dei. Sed et 
nati appellationem, velut multum humani ioris 
liabentem,non admisit. Ostendit autem id Aposto- 
lus, dum Dominum sursum ac deorsum Filium vo- 
cat, ac aliis variis nominibus illum celebrat, pri- 
mogenitum etimaginem elsplendorem appellando; 
at geniturze appellationem evitat. Quod si hic aut 
alius quispiam eorum qui doctrina presunt,hanc 
vocem admittit, indicet : atque concedemus eis, ut 
omnia hzc expungant.Sed nequaquam poterit, nisi 


Marcionem impium imitatus, alia de divinis elo- B 


quiis tollat, alia falso interserat. Hoc itaque modo 
geniture vocem οἱ a cominuni consuetudine, et a 
Scripturarum usu alienam esse demonstratnm est. 

9. Videamus autem jam utrum fieri possit,ut hoc 
nomen de ipsa Filii substantia usurpetur. Ipse 
enim oit : 

Ευν. Fieri nequaquain posse,ut aliud :juid sub- 
stantiam intelligamus, et aliud quid quod prater 
ipsam significetur,sedipsam essehypostasin,quam 
nomen significat, cum vere substantiam denotet 
hzc appellatio. 

Bas. Sunt vere digna judicibus,quos confinxisti, 
ista tua dogmata. Quemadmodum enim in so»: nio- 


πονηρίας παραληφθέντος ἔστιν ἰδεῖν, "Όψεις γὰρ, 
φησι, γεννήµατα ἐχιδνῶν. Διὰ τοῦτο, οἶμαι, 5 τε 
κοινη συνήθεια τὴν προσηγορίαν ταύτην ἠτίμασε, 
καὶ ἡ θεία Γραφὴ παραιτουµένη φαίνεται, xai µά- 
λιστα ἐπὶ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Oso), ᾽Αλλὰ καὶ 
τὴν τέκνου (47) προσηγορίαν, ὡς πολὺ τὸ ἀνθρώπινον 
ἔχουσαν, οὐ προσήκατο. Δηλοῖ δὲ ὁ ᾽Απόστολος, Υἱὸν 
μὲν ἄνω xal κάτω τὸν Κύριον ἀποχαλῶν, xal ἄλλαις 
ποιχίλαις προσηγορίαις αὐτὸν ὄνυμνῶν, πρωτότοκον, 
καὶ εἰκόνα, καὶ ἀπαύγασμα * τὴν δὲ τοῦ γεννήµατος 
προσηγορίαν ἀποφυγών, El δέ φησιν οὗτος, ὀειξά- 
τω (48), à ἄλλος τις τῶν πχοϊσταμένων τοῦ λόχου, 
καὶ πάντα αὑὐτοῖς δώσομεν ἀπαλεῖψαι, ᾽Αλλ᾽ οὖκ ἂν 
ἔχοι * εἰ μὴ ἄρα μιμούμενος τὸν ἀσεθη Μαρχίωνα, τὰ 
μὲν ἑξαίροι τῶν θείων λογίων (49), τὰ ὁξ παρεγγρά- 
qot. Οὕτω μὲν οὖν ἀλλοτρία της τε χοινῆς συνηθείας 
καὶ τῆς τῶν Γραφῶν χρήσεως ἡ φωνη τοῦ γεννήµατος 
ἀπελήλεγκται. 

9, ᾿Ἴδωμεν δὲ λοιπὸν sb δυνατὸν τὸ ὄνομα τοῦτο 
κατ’ αὐτῆς τετάχθχι τῆς οὐσίας τοῦ Υἱοῦ. dai γὰρ 
αὑτός * 

EYN. ᾿Αδύνατον εἶναι ἕτερον μέν τι τὴν οὐσίαν 
νοεῖν, ἕτερον δέ τι παρ) αὐτὴν σηµαινόμενον, ἀλλ᾽ 
αὐτὴν (BO) εἴναι τὴν ὑπόστασιν, ἣν σηµαίνει τοὔνοιαα, 
ἐπαληθευούσης τῇ οὐσίᾳ τῆς προσηγορίας. 


ΒΑΣ. Αξιά ἤε ὡς ἀληθῶς τῶν δικαστῶ,, οὓς 
ἀνέπλασας, ταυτί σου τὰ δογµατα. Ἰὼς γὰρ ἐν ὀνεί-- 


rum foro, aut ebriorum concione,ubi nemo sudiat c ρων ἀγερᾷ (1), fj ἐκκλησίᾳ µεθυόντων, xai οὐ- 


aut intelligat quae dicuntur,leges multa cum licen- 
tia sancis, ratus salis esse pro omni demonstra- 
tione dixisse te. Quis enim nescit nomina ea qua 
absolute et per se proferuntur, subjectas sibi res 
significare : ea vero qu» respectu aliorum dicun- 
tur, habitum solum quem ad ea qua dicuntur ha- 
bent, indicare ? Exempli causa, homo, equus,bos, 
unamquamque rem qua nominatur indicant.Filius 
vero, aut servus, aut amicus, solam quam cum 
conjuncto nomine habent affinitatem significant. 
Itaque yenituram 243 qui audit, non ad quamdam 
substantiam excogitandam mente fertur : sed cum 
alio junctam eam esse intelligit. Genitura enim, 


δενὸς οὔτε ἀχούοντος οὔτε συνιέντος τῶν λεγομένων, 
ἐπὶ πολλῆς τῆς ἀδείας νομοθετεῖς, ἀντὶ πάσης ἆπο- 
δείξεως ἐξαρκεῖν ἡγούμενος τὸ αὐτὸς εἰρηχέναι. ᾿Επεὶ 
τίς οὐκ οἶδεν, ὅτι τῶν ὀνομάτων τὰ μὲν ἀπολελυμέ- 
νως καὶ καθ) ἑαυτὰ προφερόµενα τῶν ὑποχειμένων 
αὐτοῖς πραγμάτων ἐστὶ σημαντικὰ, τὰ δὲ πρὸς ἔτε- 
ρα (92) λεγόμενα τὴν σχέσιν µόνην ἐμφαίνει τὴν 
πρὸς ἆ λέγεται; Οἶον, ἄνθρωπος μὲν, καὶ ἵππος, 
καὶ βοῦς, αὐτὸ έχαστον τῶν ὀνομαζομένων παρίστη- 
cw * υἱὸς δὲ, fj δοῦλος, fj φίλος, µόνης τῆς πρὸς τὸ 
συνεζευγµένον ὄνομα συναφείας ig: δηλωτικά. 'O 
τοίνον ἀχηύσας φεννήµατος οὐκ ἐπί τινα οὐσίαν τῇ 


διανοίᾳ φέρεται, ἀλλ᾽ ὅτι ἕτερῳ ἐστὶ συναπτόµενον 


alicujus genitura dicitor. Quod autem substantie D ἐννοεῖ. Τὸ γὰρ Ὑέννημα τινος λέγεται γέννημα. "O 


cujuspiam notionem non parit,sed solam ad aliud 
40 Matth. Σχ, 33. 


(41) Editi τὴν τοῦ τέχνου. Deest τοῦ in antiquio- 
ribus codicibus. 

(48) Editi, Εἰ δὲ, φησὶν, οὗτος διεζάτω, f, ἄλλος, 
elc., quie verbo cum male interpuncta fuissent, 
pejus etiam expressa sunt 1ta enim in veteri edi- 
tione legimus : quod si eam usurpat, hic aul al:us 
quispiam eorum, qui hujus oralionem de[endunt, 
ostendat. Quas autem ejus loci genuina sententia 
sil, mox patebit ex interpunctione veterum libro» 
rum, qua hzc est : Et δέ qnztv οὗτος, δειζάτω, vir- 
gula uon nisi post vocem οὗτος apposila. Ex quo 
manifestnm est hzec ita accipienda esse : Quod si 
Paulus, aut alius quispiam scriplor sacer vocem 
geniture usurpat, verba ipsa sive Pauli,sive alte- 
rius proferat Eunomius; tuncque sequo animo pa- 
üemur, quidquid hactenus diximus, id omne ex- 


μέντοι οὐχ ὑποστάσεώς τινος ἔννοιαν ἐμποιεῖ (59), 


pungi οἱ deleri.Recteet vere judicaverat vir doctis- 
simus Gombefisius, scriptores sacros verbis illis, 
ἄλλος τι τῶν προϊσταμένων τοῦ λόγου, hoc loco de- 
signari. — Preferenda νἱάδίης vetus interpreta- 
tio. MARAN. 

(49) Antiqui duo libri θείων Γραφῶν. Übi no- 
tandum et illud, in multis mss. pro ἐξαίρο: legi 
ἐξαιροίη. 

(50) αλλ αὑτήν, imo ipsam. Hoc est, imo ait 
necesse esse, ut intelligamus ipsam esse substan- 
tiam. quee nomine significatur. 

(91) Codex Colb. cum editione Ven. iv ὀνείρων 
λόγοις. Editio Paris. et alii mss. ἓν ὀνείρων ἀγορφ. 

92) Codices duo πρὸς ἕτερον, 

$3) Reg. tertius obyi ὑποστάσεως.., πῶς οὐχὶ 
Τζ. 


589 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB II. 


590 


ἀλλὰ µόνην τὴν πρὺς ἕτερον σχέσιν ἀποσημαίνει, ^ habitudinem notat, id substantiam esse sancire, 


τοῦτο οὑσίχν εἶναι νοµοθετεῖ, πῶς ο) τῆς ἀνωτάτω 
παραπληξίας ἐστί , Καΐτοιγε μικρὺν ἔμπροσθεν (54) 
ἐδείκωυτο παρ ἡμῶν, ὅτι καὶ τὰ ἀπολελυμενα τῶν 
ὀνομάτων, κἄν τὰ μάλιστα δοχῇ ὑποκείμενόν τι δτ- 
λοῦν, οὑκ αὐτὴν παρίστησι την οὐσίαν, ἰδιώματα δέ 
τινα περὶ αὐτὴν ἀφορίζει, 

10. ἸΑλλ' ὁ σοφώτατος, καὶ τῆς ματαιοτεχνίαις 
ἅπαντα τὸν βίον ἐσχολακὼς, οὐκ ἐρυθριᾷ αὐτὴν τὴν 
οὐσίχν (50) τοῦ Μονογενοῦς σημαίνειν λέγων τὸ γὲν- 
νηµα. Τοῦτο δὲ ὅσην την ἀτοπίαν ἔχει, σκοπεῖτε. E! 
γὰρ ἡ οὐσία γέννημα, καὶ ἀνάπαλιν, εἶ τι γεννημα, 
τοῦτο obsix * ὁμοούτιχκ τὰ γεννήµατα πάντα (00) 
ἀλλήλοις ἔστχι. Ἐκ δὴ τούτου τι συμθήτεται κατὰ τὸν 
τούτου λόγον: Ὁ δημιουργός τῶν ὅλων πᾶσι τοῖς 


an ,on summ ainentiz est? Atqui paulo superius 
a nobis demonstratum est, absoluta etiam noinina, 
eli.uunsi maxime subjectum quiddam significare 
videantur, non tamen substantiam ipsam exhibere, 
sed proprietates quasdam circa ipsam designare. 


10. Sed sapieatissimus ille, qui in vanis artibus 
vitam totam consuuipsit,dicere non erubescit,geni- 
tura substantiamipsam Unigeniti significari. Quod 
quam absurdum sit, quaeso, animadvertite. Etenim 
si substantia genitura sit, θἱ vice versa, si quod 
genitura est, hoc substantia sit, genitura omnes 
erunt inter se consubstantiales. Hinc jam secun- 
dum hujus rationem quid eveniet ? Comperietur 


γεννήσεως µετειληφόσι την αὐτῖν ἔχων οὐσίαν àvze B universorum opifex eamdem cum omnibus genera- 


φανήσεται. O5 γαρ δη ἐπὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ οὐσίαν φήσει 
σηµαίνειν τὸ γέννημα, ἐπὶ δὲ τῶν λοιπών τῶν µετ- 
εχόντων Ἱενέσεως οὐχέτι thv αὐτὴν ἔννοιαν ἀποσώ- 
ζειν (DT). "Ems λεγέτω τινὰ αἰτίαν gag" καὶ άναν- 
τίῤῥητου τοῦ τήν αὐτὴν προσηγορίαν μὴ ἐπὶ παντων 
ὁμοίως τὸ ἴσον δύνασθαι. 'AÀÀ' οὐκ ἂν ἔχοι. "Ov. γὰρ 
ἂν ἐπινοήστ (98) γεννήµατος λόγον, ουτος πᾶσιν 
ὁμοίως τοῖς. γεννητοῖς ἐφαρμόσει. Μέγιστον δὲ τε» 
κμήριον τῆς ἀλπθείακς τοῦ Àóqo9 Ἡ αὐτοῦ ἑκαστου 
τῶν ἁγχουόντων διάνοιχ. ΕἘρωτάτω γὰρ ἕκαστος ἑχυ- 
τὸν, ἐπειδὰν ἀκούσῃ (09), 'O δεῖνα τοῦ δεῖνος Ύέννη- 
μα, viva ἔννοιχν ἐντυποῦται,. Αρά ὅτι ὁ γεννηθεὶς 


- : Qv - :. . 

οὐσία τοῦ γεγεννηχότος ἐστιν; — H τοῦτο μὲν xata 
ρ 9 * , * n * » - — 
γέλαστον, ἔχετνο δὲ ἀληθὲς, ὅτι παρ αὐτοῦ γεννητώς 


εἰς τὺ εἶνχι παρήχθη. Τοῦτο τοίνυν ὁμοίως ἐπί τε 
τοῦ (60) Μονογενοῦς xai ἐφ᾽ οὑτινοσοῦν τῶν 1" 
θέ,των ἁρμόσει λέγεσθαι, Καὶ μηδεὶς (inet κσινὸν 
τὸ της σχέσεως) καθαίρεσιν εἶναι τῆς ἀξίας τοῦ Μο- 
νογενοῦς vou to, Οὐ γὰρ ἐν τῷ πρὸς τί πως ἔχειν 
& διαφορὰ τῷ Yip πρὺς τὰ ἄλλα, ἀλλ ἐν τῇ ἰδιότητι 
τῆς οὐσίες à ὕπεροχη τοῦ Oto) πρὸς τὰ θνητὰ δια- 
φαΐνετχι. Σχοπεῖτε μέντοι ποῦ τής ἀτοπίας ὁ τούτων 
λόγος ἐκφέρει. Ei τὸ γέννημα ἕτερου λέγεται Ὕέννη- 
px, ὡς f τε κοινη συνήθεια βεύαιοῖ, καὶ οὖδεις ἀντ- 
ερεῖ, ταυτὸ δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ (61) οὐσίαν ση- 
µαίνει κατὰ τὸν τούτω» λόγον * ἐκείνου ἔσται οὖσία, 
οὗ 4xi γέννημα λέγεται, "Ἔσται τοίνυν ἐκ τῆς ἆκο- 
λουθίας ταύτης οὐχέτι τοῦ Movoyevouq τὴν οὐσίαν 3 
τοῦ γεννήµατυς προσηγορία σηµαίνουσα, ὅπερ οὔτοι 
βιάζονται, ἀλλὰ τοῦ θεοῦ τῶν όλων. El γὰρ οὐχ otóv 
τε ἕτερον μέν τι τὴν οὐσίαν vost, ἕτερο" δέ τι παρ 


(54) Editi οἱ Reg. sextus Καΐτοι μικρὸν ἔμπρο- 
σθεν. Alii quinque mss. ut in contextu. 

55) Editio utraque Paris. et. Ven. cum Reg. 
quinto et cum Colb. τὴν οὐσίαν. Regii secundus el 
tertius xfi» ὑπόστασιν. In Reg. quarto in contextu 
legitur τὴν ὑπόστασιν * in margine vero τὴν οὗ- 
eia». Mihi autem verisiinlle fit,scripsisse Basilium 
τὴν ondseaov,hypostasim Unigeniti : vocem vero 
οὐσίαν primum in margine ascriplam fuisse ab 
aliquo, qui monere vellet, vocem 5552723: non 
hic stricte sumi pro hypostasi, sen pro persona, 
sed usurpari latiore sensu, videlicet pro ipsa sub- 
stantia. Utut heec. sunt, nihil in contextu immu- 
tandum censuimus. 


lionem participantibus substantiam habere. Nec 
eniin dicturus est geniluram in Filio substantiam 
significare, in reliquis vero generalionis parlicipi- 
bus non eamdeiu ainnlius notionem relinere. Álio- 
qui proferat claram quamdam causam cui non pos- 
sit contradici,cur appellatio eadem eamdem simi- 
liter in omnibus vim non habeat. Αἱ certe non po- 
terit. Quamcunque enim genitura rationem exco- 
gilaverit, ea omnibus similiter genitis congruel. 
Verum autem esse quod dicimus, id quod cuique 
audientium in. imentem venit, maximum signum 
est. lulerroget enim unusquisque seipsum, ubi 
audierit : Hic hujus genitura est, quid animo con- 
cipiat Num cogitat genitum genitoris substantiam 
e:se ? Certe, ut hoc ridiculum est, ita illud verum, 
quod ab eo per generationis modum ad esse pro- 
ductus sit. Hoc itaque par fuerit similiter et de 
Uni;enito et de quocunque genito dicere.Et nemo, 
quoiiiam communis habitus est, Unigeniti dignita- 
tem destrui exislimet.Non enim Filius in eo differt 
ab aliis, quod sese ad aliquid certo quodam modo 
liabeat : sed Dei przstantia qua res mortales supe- 
rat, in substantie proprietate ostenditur. Al con- 
sideratead quam ineptiam doctrina horuin deducat. 
Si genitura,alterius genitura dicatur,sicut et com- 
mui.:sconsuetudo confirmat,nec quispiam contradi 
cet,l::ec ipsa autemgeniturain Filio quoquesecun- 
duni horum doctrinam substantiam significet, sub- 


p Stara eritillius,cujus genitura dicitur.246Ex hac 


itaque conseculione conf(icietur,ut geniture appel- 
latio non amplius Unigeniti substantiam significet, 


(^5) Reg. quartus ὁμοούσικ τὰ γεννητὰ πάντα, 
omn: quecunque generata sunt, erunt inter se 
cons bstantialia. Ibidem mss. quatsor Ἐκ δε. 
Edit: cum uno mss, Ἐκ δή. 

(5^) Codex unus ἀνχκποσώσειν. 

(^") Reg. tertius £v ἐπινοήσῃς. 

5.) Editi ἐπὰν ἀκούσῃ At mss. Ἐπειδὰν ἀκούσῃ. 

f )) Codices aliquot ἐπί τε τοῦ. Editi ἐτὶ τοῦ. 

(6 ) Voces illa, ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ, non solum erasse 
sunt in Reg. tertio, se omnino desunt in aliis tri- 
bus codicibus itidem Regiis: tamen eas retinui- 
mus, quod in aliis totidem mss. et in impressis 
libris legantur. 


991 


S. BASILII MAGNI 


992 


id quod hi totis viribus affirmant, sed Dei univer- A αὑτὴν τὸ 4évvnua, καὶ ἴσου δύναται (62), οὐσίχν τε 


soruin.Etenim si fieri non potest,ut aliud quid sub. 
stantiam intelligamus, et aliud genituram preter 
ipsam, idem est substantiam dicere et genituram: 
at Filius genitura Dei est, Dei ergo erit substantia, 
si genitura substantiam significat. Atque hoc pacto 
genitura,ex sententia ejus, ingeniti substantia esse 
cumperietur. Sed si ridiculum est quod sequitur, 
qui antecedentia posuil,is dedecus sibi sumat.Ora- 
tio enim, cum semel a vero deflexit, ad multas ac 


εἰπεῖν wal γέννημα * τοῦ θεοῦ δὲ ἐστι γέννημα ὁ YU, 
τοῦ θεοῦ ἔσται οὐσία, εἶπερ τὸ γέννταχ την οὐσίαν 
δηλοτ. Καὶ οὕτω «tà γέννημα οὗσίακ τοῦ ἀγεννήτου 
κατὰ τὸν τούτου λόγον ἀναφχνήσεται. Ei ὃξ γελοῖοι 
τὸ συναγόµενον, ὁ θεὶς τὰ λήμματα τῆς alg, vn 
κληρονομείτω,  Ἔοιίε γάρ πως ὁ λόγος, ἐπειδὰν 
ἅπαξ της ἁληθσίας παρενεχθήι, ti; πολλὰς καὶ im 
κινθύνους ἀτοπίας ὑπὸ τῆς κατὰ τὴν πλάνην ἆκολου« 
θίας ἐκφέρεσθαι, 


periculosas ineptias quadam erroris conseeutione delabi quodam modo videtur. 


41. Sed hzc sunt quasi preludia quadam blas- 
phemiz: atque apparatus ; caput sutem inali infert 
in sequentibus, ubi dicit : 


EuN.Substantiam Filii genitam quidem essecum B 


non esset ante propriam constitutionem, genitam 
tamen esse ante omnia voluntate Patris. 

Bas. lisdem adhuc insistit artificiis.De substan- 
tia Filii nobis verba facit, quasi dicat Filium esse 
aliud quid preter ipsam, atque hoc modo aures a | 
blasphemiam audiendiam demulcendo przeparal, 
cum non aperte dicat genitum esse ex nihilo Fi- 
lium;sed ejas substantiam cum non esset, genitaui 
esse. Dic, antequas res non erat? Videtis ejus ca- 
villationem?Substantiam eum semetipsa comparat, 
ut tolerabilia dicere omnibus videatur. Nimirum 
non dicit eam ante secula non fuisse,neque simpli- 
citer non fuisse, sed ante suam ipsius constitutio- 


nem non fuisse. Sed,dic mihi. aisne tu Patris sub-- c pot, πρεσθυτέραν εἶναι σὺ 


stantiam sua ipsiusconstitulione esse antiqui,rem? 
Etenim si temporibns non subjicit Filii substau- 
tiam, neque prius hac ratione intelligit, inau'- et 
vana est ejus oratio, quapropter ne responsione 
quidem digna est. Et quidem id ipsum non viinus 
de Deo etiam universorum dici poterit, si quis iü 
eum hanc inanitatem voluerit transferre. Nam et 
dicere Deum ante suam constitutionem non fnisse, 
et dicere eum ante seipsum fuisse,ejusdem demen 

tie est. Quod si temporaliter vocem prius de Filii 


(62) Editi γέννημα, ἴσον δύναται, Reg. secundus 
γέννημα, καὶ ἴσον δύναται * ubi, ut alibi sene, par- 
ticula καί vacat. Reg. quartus γέννημα. ἴσον 9: 29va- 
ται. Colb. secunda manu ἀλλὰ ἴσον ὀύναται. Mox 
editi e: Reg. quintus εἰ τοῦ δὲ θεοῦ * sed parlicula 
εἰ defit in reliquis codlcibus,ob idque eain expsn- 
1imus. 

( 8) Editi et Colb. cum Regiis tertio et qu 1o 
παρ᾽ αὐτὸν τὸν Yióv, ad verbum. tanquam aliquid 
alid dicens prater ipsum Filium .At Regii primus, 
secundus, quarius ei sexlus παρ αὐτὴν τὸν Yiov, 
quasi dicut Filium esse aliud a substuntia : quam 
scripturam veram esse el germanam arbitror.Eu- 
nomius enim videbatur de substantia lilii loqui, 
tanquam de re aliqua, qua ab ipso Filio distincta 
esset, Sperabat enim fore ut haresis sua hoc arti- 
ficio facilius in aures audientium recipere'ur.Ete- 
nim si aperte dixisset, Filium ita genitum esse, ul 
ex nihilo factus essel, omnium exasperasset ani- 
mos ; nec ei res bene successissel. Quare satis lia- 
bebat dicere, substantiam genilam esse, cum non 
esset. Sed ex hoc impio principio necessario seque- 


11. Tz3x μὲν oov ὥσπερ προαγῶνές τινες XX 
κατασχευαὶ τῆς βλασφημίας elal* τὸ Gi κεφάλαιον τοῦ 
κακοῦ bv τοῖς ἐξῆς ἐπιφέρει λέγων “ 

EYN. Ti» οὐσίαν τοῦ YioO γεγξννησθαι μὲν οὐκ 
οὔσαν πρὸ τῆς iolaq συστάσεως, εἶναι 02 γεννηθεῖσαν 
πρὸ πάντων γνώµη τοῦ Πατρός. 

ΒΑΣ, "Ez τῶν αὐτῶν ἔχετα' τεγχνατµάτω», Da 
της Οὐσίας ἡμῖν τοῦ YioS ὀιχλέγετχι, ὡς δή τι Eci- 
pov λέγων παρ) αὐτῆν τὺν Υἱὸν (63), καὶ τούτῳ τῷ 
τρόπῳ προημεροῖ τῇ βλασφημίᾳ tn» ἀχοήν * οὐκ ἐκ 
τοῦ προφανοῦς λέγων ἐκ μὶ ὄντων γεγεννησθχι τὸν 
Υἱὸν, ἀλλά τὴν οὐσίαν αὐτοῦ γεγεννησθαι (GÀ) οὐκ 
οὖσαν, Πρὸ τίνος οὐκ οὔσαν isst. θεω-εῖτε αὖτο" 
τὸ σύφισμα » 
ἀνεκτὰ δύΞη λέγειν 


t 


Αὐτὴν ἑαυτῖ σογκρίνει, ἵνα πᾶσι 4 
; οὐ ὶ πρὸ τὸν αἰώνων λΈ ων α)- 
την μη εἶναι, οὐδὲ ἁπλῶς μὴ εἶναι, ἀλλὰ πρό τή 
$^! J x hi! - * 9 , *0* 
ἴοιας συστάσεως, Την o£ του Πατρος οὗσ'αν, επί 
, - * 
ong τῆς Dag συστάτξως ; 
E: T. ^ ^. 5-45  λλ ^ , . Hy ὃ δὴ 7 . 
' μεν γαρ οὐχ Ὀπαραλλει χφύνοις τοῦ Yon την ο)- 
, * ^4 . s - 9 ^ 9 
σίαν, οὐδὲ τὸ ποότερον Ἀχτὰ τοῦτον τὸν λύγον ἐπι- 
, » t. M - . 4 » . , » 2. 
vost (69), µάταιος μὲν αὐτῷ καὶ ἀργὸς ὁ λόγος, &:6- 
9 ^w 9 »» , » , * 
περ οὐδὲ ἀποχρίσεως ἆξιος. Οὐχ Έττον μέντοι xii 
* - - - , t , 
ἐπὶ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων ὑπάρξει τοῖς βολλομένοις µε- 
τακοµίζειν την µατχιότητα, Τό τε γάρ οὖκ (T λε 
ul |j? pavuotnix. Τό τε γάρ οὐκ εἶναι λξ- 
9 * - ^ D * 
γειν τὸν Osbv πρὸ τῆς Ἰθίας συστάσεως, xxi τὸ εἶναι 
AM * - - Pal . 3 '- 
λέγειν πρὀ ἑαυτοῦ (60), τῆς αὐτῆς ἔττιν ἀφροσύνης. 
NS - - u 9 x. - * 
Ei δὲ ρονικῶς ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ Y'oà τὸ πρότερον 
ij / / - 
δέχεται, καὶ ἐκ μὴ ὄντων φήσει τὴν οὐσία, αὐτοῦ 


batur Filium quoque genitum fuisse, cum non es- 
set, nec eum a creaturis differre, cum et ips2 


P conditae sint, cum non essent. 


(64) Reg. tertius εγενήσθαι τὸν 1ὲὸν, ἀλλὰ τὴν 
οὐσίαν αὐτοῦ λέγων γεγενῆσθαι. Notandum, statim 
post voceui σύφισµα notam interrogationis in ali- 
quibus mss. reperiri : qua nota ab editis aberat. 

(65) Eunomius,ut ex dictis patet,affirmabat sub- 
stantiam Filii genitam fuisse, cum non esset ante 
suam constitutione:n. Basilius autem przpositio- 
nem ante hoc loco impugnat; aitque aut Euno- 
mium vana atque inania effutire,aut ex ejus verbis 
effici, Patrem Filio priorem esse tempore, vel 81ο. 

(660! Legitur et in editis et in inss. ^x: τὸ εἶναι 
Aévevv * sed Gombetisius putat. ita emendand um, 
καὶ τὸ οὐκ εἶναι λέγειν, el dicere ante seipsum son 
6566. Certe 8i semel cuique pro arbitratu liceatau! 
addere verbis Patrum, aut de iis detiahere, aul 
quovis modo eorum scripta immutare, nihil non 
malorum inde timendum est. Statim editi zo 
ἔσται. Ántiqui tres libri ἐστίν, 











993 
Υεγεννῆσθαι (67). μᾶλλον δὲ αὐτὸν 


9 4 εν 9 ^g 
170 διχφέρ ει προς Ύγὲξ αἩτην την Otd40tXV 
οὕτω λέγειν, πρῶτον μὲν χρόνον [γρόνων] οεύτερον 
ϕ } ΑΝ , 9 MAI * b 
τίθεται, εἰ O3 βούλει, ^al αἰώνων, τὸν moUnvhs τῶν 
αἰώνων (08): ἔνειτα μέντοι ἀκολουθὼν ταῖς 
69) βλασφημίχις, κεὶ τὸν Πατέοκ «έσει 

Ἡ as 3 n T i 3 
Πατέρα τὸ £2 &py c, εἶτα ὕστερον γεγονέναι. 


τὸν Yioy 
e »* 
οὗ sex D^ 


ἑαυτοῦ 


02. όντα 


23 c. !a λ) Yo - . 
12. Καΐτοι εἰ μὲν χαλὸν καὶ πρέπον tr, qxZxoto- 
τητι τοῦ θεοῦ τὸ elvat Πατέρα, πὼσ οὖκ ἐξ ἀργης (70; 
b πρ ut n»; '"H «χο xtv0!3 τοῦ βελτίονο 
τὸ πρᾶπον αὐτῷ πχρην ; /Xp ἀγνοίᾳ τοῦ B 96, 
E ἀδυναμίᾳ πάντως λογιοῦνται την ἔλλειψιν. ἀγνοία 
μὲν, εἶπερ | ὕστερον ἔξεὺρε τὸ βέλτιον, ἀδοναμίᾳ 2i 
εἴπερ εἰδὼς καὶ συνιεις ἀπετύγ/ανε τοῦ καλλίστου. 
El 0i (ὃ μὴ θέιχις εἶπετν) οὗ χχλὸν αὐτῷ τὸ εἶνχι 
p i ἤ B 
Πχ-έρα, τίνος ἔνεκεν ix µεταβολης τὸ Ὑεῖρον προ- 
εἶλετο ; ᾽Αλλὰ τ.ἔποιτο μὲν εἷς τους (71) αἰτίους Ἡ 
9 6i θεὺς τῶν ὅλων ἐξ ἀπείρο) ἐστὶ 


βλασριμία. ὁ 
Ν 9 9 , - v ^ 
Πατηρ, οὐκ ἀρξάμενός ποτε τοῦ εἶνχι Πατήρ. 00τᾶ 


39 τῇ τῆς ὀννήμεως i4 πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν 
TM L » - $785 
τοῦ ÜcÀY.ra:o; ἐκωλύετο, οὔτε αἰώνων τινῶν περίοδος 


ὥσπερ ἐπ, τῶν ἀνθρύπων καὶ τω, 


μετὰ τὴν τῆς ἡλικίσς συαπλήρωσιν 


ἀνέμενεν, ἵνα, 
λοιπῶν ζώων, 
τῆς εἰς τὸ γεννὰν αὐτῷ ὀονάμεως ωροτελθούσης [1»), 
το σπουδαζόµενον περ (μαινοµένων γὰρ 
ταῦτα καὶ ἔννοησχι xu φθέγξχτθαι), ἀλλὰ «f ἑχυτοῦ 
εινοιένην ἔχει τὴν (5v 
ὀνομάσω) πατρώτητα, | Oxo)» καὶ ὁ ώς, 
αἰῶνος (19) ὧν, ἀεὶ ὢν, οὐκ ἴιμδατο τοῦ εἶναί 
ποτε, ἀλλ) ἀφ' οὗ Πατήρ, καὶ Yíüg, καὶ εὐθὺς τῇ τοῦ 


t 1? iym TAL 


ον €! -t 
[e * - - € T - 
αποιοτητι σου μπαβεχ ρρτως 


4 
Τρ 


Πατρὸς ἔννοίᾳ f, τοῦ 1οῦ τυνεισέρ(εται Ὁ γὰρ Πα- 
τὴρ Υἱοῦ [Iano ὀπηλονότι. '"Apy3*, μὲν o9» Πχτρὸς 


οὖδεμίᾳ, ἀρχὰ 03 τῷ Υιοῦ 6 Πατέρ' µέτον 2i τούτων 
οὐδὲν. []ῶς οὖν υὐκ dj» τὸ ἐξ ἄρχης (τοῦτο γὰρ ἔστι 
το, πρὸ τῆς ἐν σοφίσµχσι λεγό- 
μενου παρὰ τούτων) ὁ piv Ev προεπινοοὐμενον 
ἑαυτοῦ, εἰ μὴ τὸν ἐξ οὗ E τὸ εἶναι, οὗ διαστήµατι 
ἠπερέχουτα, ἀλλὰ ττι αἰτίᾳ τροτεταγμένο (14) ; εἰ 
τοίνυν ἀίδιος ἡ τοῦ 1οῦ κοινωνία πρὸς τὸν θτὸν γαὶ 
Πατέρα ἀναπέφανται, τῆς Φιανοίκς ἡμῶν mb τοῦ 
Υἱοῦ δι) οὐδενὸς 4:900 πρὸς tó" Πατέρα Ἰυρούσης, 
ἁλλ᾽ ἀδιαστάτως τὸν Ylov τῷ Πατρὶ σωναπτούσης, ὃ 
μηδενὶ és» ὁυριζόμενος viva ἔτι παρείσθυσιν Χατὰ- 
λείπει τῇ πονηρᾷ βλασγημία τῶν Ἀβγόντω», Ex 
µη ὄντος αὐτὸν εἰς τὸ εἶνχι πχρῖθχι ; 

13. "Ἔπειτα μέντοι «al τῆς ἀνοίας αὐτοὺς θχυμά- 


ἰοίχς συστάσεως, 


τοῦ 


(67) Editi et mss. non pauci γεγενῆσθαι, factam o ma duos voces desunt in mss., 


esse : nec aliter legitur in eo codice, in quo opus 
Eunomii inveniri diximus Codex Colb. εγεννῆ- 
σθαι, genitam esse. Mihi quidem dubium non est, 
quin illud, μᾶλλον ὃ δὲ, elc., sic accipendum sit : 
Imo vero, si vera fateri Eunomius vult, palam di- 
ciurus est Filium ipsum ex nihilo genitum fuisse. 
Aliter tamen hunc locum intellexerat vetus inter- 
pres, quiita vertisset: [πιο primum ipsum Filium 
( nihil enim refert quantum ad rem, hoc vel illo di- 
cere modo)posMerior.m quam tempor a ponet. Ibidem 
edid ον, xai οὐδέν, Voculain καὶ expunximus, ϱ0- 


dicum duorum fidem secuti. Mox editi ? οὑτωσί, 
At mss. 9» οὕτως. 
(68) Editi τῶν αἰώνων δεύτερον εἶναι. Sed. ulti- 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


ὑδὲν A substantia accipit, dicetque genitam fuisse ex ni- 


904 


hilo substantiam ejus,imo Filium ipsum;nihil enim 
refert, quod a4 sententiam αἲ inet; sic vel. sic (i- 
cere : primu quidem temporibus, atque, s! Hà 
vis, s:eculis conditorem seculorum eoustituit pos- 
leriorem: deinde vero blasphemiis su's. insistens 
dicturus est eiiam Patrem, cum Pater. non. esset 
ab initio, tum demun factum fuisse. 

247 12. Atqui si honestum ac. decorum est Dei 
beatituini Patrem esse; qui fit ut id quod decebat, 
ei ab initio non adesset? Aut enim melioris ἰσπο- 
rationi, aut omnino impotenticehunc defectum im 
putabunt : ignorationi quidem, si deinceps quod 
inelius est excogitavit ; impolentix vero, st sciens 
atque intellirens. quod optimum erat assequi non 
potuit. Quod si (quod fas non est dicere) non est 
ei bonum Pa'rem esse, cujus rei gratia commuta- 
tus pejus elegit? Sed recidat in suos auctores blas- 
pheinia. Nam Deus universorum Pater est ex in- 
finito, nec unquam Pater esse coepit. Neque enim 
potenti: defectu,ne expleret voluntatem ,detineba- 
tur : neque ullorum szculorum circuitus exspecta- 
vit, ut sicut in hominibus ac reliquis animalibus, ei 
generandi facultate post completam :etatem acce- 
dente, quod volebat assequeretur. Insanientium 
enim est lic et cogitare, et loqui. Sed, ut ita di- 
cam, extentam habet cum sua. ieternitate paterni - 
latem, Quamobrem et Filius cum ante s:ecula sit, 
el seiuper sit, nunquam esse incepit : sed ex quo 
Pater est, et Filius est, et statim una cum Patris 
notione, Filii quoque notio subrepit. Na» Pater, 
Filii utique est l'ater. l'atris igitur origo nulla : 
origo vero Filii, Pater; inter hos nihil est medii. 
Quomodo igitur a principio non erat (nam | illud, 
ante suam constitutionem quod ab his per cavilla- 
lionem profertur, hoc sibi vult,) is qui nihil habet 
quod ante se intelligatur, nisi illum, a quo esse ha- 
bet, non intervallo priecedentem, sed causze digni- 
late przepositum? Proinde si Filii cum Patre et 
Deo conjunctio ostensa est aeterna, cum nostra co- 
gilatio a Filio ad Patrem per nullum medium de- 
veniat. imo absque intervallo Patri Filium conjun- 
gat; is qui nullo me:io sejuugitur, quem jam adi- 
tum pravie blaspheintie relinquit eorum, qui eum 
dicunt ex non exsisten!e zl esse productum esse? 

13. Ad liec ipsorum quoque demeniam mirari 


ος dubito. quin 
debeant abesse, cui senteutiam efficiant contor- 
tam alque intrica'iun, 

(69, Edili αὑτοῦ. At imnss. :zv:o». Statim edili 
ἀλλ᾽ ὕστερον. Libri veteres st:z ὕστε Qus. 

(10) Meg. quartus πῶς 0) UT, é* 3T. 

(71) Editi πρὸς τοὺς. Antiqui Sx. libri zic 5 5:. 

(12, Editi el Sex 155. 7002/02577. Al Peg. ler- 
lius τρ, τελήωύττιςν recte. 

(73) Editi et mss. inulti 
Reg. terius secunda manu. c zpozin iio; c, 

(14) Άλλα τ τῇ α.τία TTE CIL. ἔνον, (0146 mnomi- 
ne proposilum. Lege primum num. 8. 25, ubi 
illa Joaunis xiv, 28, Pater major me est, ut docto 
ita copiose a Basilio explicantur. 


Ulas 225 dios, At 





995 


S. BASILII MAGNI 


990 


opere pretium est, quod dum ex non exstantibus Α σαι ἄξιον, οὐ συνιέντας, ὅτι, ἐκ μὴ ὄντων λέγοντες 


esse dicunt Filium, nequaquam intelliguut quod 
eum non Patre solum, sed ea etiam re per quam 
Unigenitum a Patre separant, posteriorem statuant. 
Nam necesse est, siquid sil inler Patrem et Filium, 
id Filii exsistentia antiquius esse. Quid igitur hoc 
esse poterit? Quidnam aliud nisi aut &vum aul tem- 
pus? Qui enim Patris vitam vita Unigeniti intelligit 
anteriorem, qua re alia quam seculorum aut tem- 
porum quorumdam spalio admeliens, excessum 
invenisse se dixerit? quod si hoc verum est, falsa 
Scriptura est, qua dicil facta esse per ipsum 58- 
cnlat!; quasque docel facta esse per ipsum omnia 43, 
cum certe in omnium numero szcula etiam com- 


τὸν Υἱὸν, οὐ τοῦ Πατρὺς µόνον νεώτερο; ἀποφαίνου- 
σιν, ἀλλὰ καὶ τοῦ, ᾧ τὸν Μονογενη (79) ἀπὸ τοῦ  Πα- 
τρὸς διορίκουσιν. Ανάγκη γὰρ, εἴπερ τι εἴη µε- 
ταξὺ (70) Πατρὸς καὶ Yloü, πρεθύτερον εἶναι τώῶώτο 
τὴς ὑπαρξεως τοῦ Υἱοῦ. Τί οὖν ἂν tim τοῦτο» Τί 
ἄλλο vs fj αἰὼν πάντως ἢ χρόνος; Ὁ vào τοι περισ- 
σοτέραν τὴν tu) Πατρὸς ζωὴν τῆς τοῦ Μονογενοῦς 
ἐννοῶν (TI), tiw γε ἄλλῳ παραμετρῶν εὐρηχκέναι 
ἂν εἴποι τὸ περισσὸν, ἢ οὐχὶ (78) αἰώνων fj χρόνων 
τινῶν διχστήαατι ; Εἰ δὲ τοῦτο ἀληθὲς, ψευδὴς ἡ λέ- 
Ίουσα Γραφὴ τοὺς αἰῶνας, δι αὐτοῦ γεγενῆσθαι, καὶ 
à διδάσκουσα, ὅτι πάντα δι αὐτοῦ ἐγένετο τοῖς 
πᾶσι, ÓuovO-t, ἐμπεριειλημμένων καὶ τῶν αἰώνων, 


prehendantur. Si vero dicturi sunt se non negare B Et δὲ φήσουσι μὴ ἀπαρνεῖσθχι πρὸ τῶν αἰώνων τὸν 


Filium ante secula 948 genitum esse, sciant, quod 
verbisconcedant,id revera abipsistolli.Interrogabi- 
mus enim eos, qui ex non exstanlibus substantiam 
producunt Unigeniti : Quando non erat, ut dicitis, 
quid erat illud intervallum? quam ei appellationem 
excogilabitis? Nam communis consuetudo spatium 
omne aut temporibus aut seculis subjicit. Nam 
quod insensibilibus esl tempus, hoc seculi est na- 
tura ir rebus mundo superioribus.]sti vero, si quid 
tertium pro sua sapientia comminiseuntur, dicant. 
Sed dum tacebunt; haud ignorent se Unigeniti sub- 
stantiam ssculis posteriorem constituere. Etenim 
si quod spatium fuit Filio antiquius, quod videlicet 


Ylóv γεγεννησθαι, μὴ λανθανέτωσαν, ὃ τῷ λόγφ 
συγχωροῦσι, χατὰ ἀλήθειαν ἀφχιρούμενο. ᾿Ερωτή- 
σωµεν γαρ αὐτοὺς τοὺς ἐκ µη ὄντων (29) παράγον- 
τας τοῦ Μονογενοῦς τὴν οὐσίαν "Ότε ox ἣν, ὥς 
φατε, τί ἣν ἐκεῖνο τὸ διάστηµα ; xiva αὐτῷ προσηγο- 
ρίαν ἐπινοήσετε ; Ἡ μὲν γὰρ xowi, συνήθεια f ypó- 
vot, Tj αἰῶσιν παν διάστηµα ὑποθάλλει' ἔπειδη 
ὅπερ iv τοῖς αἰσθητοῖς ὁ χρόνος, τοῦτο ἐν τοῖς ύπερ- 
χοσµίοις ἡ τοῦ αἰῶνος φύσις ἐστίν. Οὗτοι δὲ, εἴ τι 
τρίτον ἐκ της ἑαυτῶν σοφίας ἐπινοοῦσι, λεγέτωσανο 
"Eoq« 0. ἂν σιωπῶτι, μὴ λανθανέτωσαν ῥδευτέραν 

, . 9 d Pn 4 - Ln 
χἰώνων την τοῦ Movovtvoo; οὐσίαν τιθέµενοι. Ei γὰρ 


ἦν (80) τι διάστιµα πρεσθύτερον τοῦ Yloo, συµπαρ- 


ge aequeac Patris vita extenderit, utique alterum c εχτεινόµενον τη ζωῇ τοῦ Πκερὸς, Ev τι τούτων ἦν 


ex his erat. Sed nec est, nec erit cogitatio Filii 
exslantia antiquior. Nam omni re, qua ordine an- 
tiquitatis excogitari potest, anterior invenietur illa 
Dei Verbi quod apud Deum a principio erat, exsi- 
stentia, Etsi enim seipsa decipiens mensinnumeris 
imaginationibus, seque rerum non subsistentium 
commentis occupans, ea qua non sunt excogila- 
verit; nullam omnino inveniet artem, qua seip- 
sam possit ultra Unigeniti principium extendere, 
aut vitam ejus qui per se vita est, suo ipsius motu 
inferiorem relinquere, aut sua cogitatione origi- 
nem Dei Verbi transcendere, aut s:cula Deo sa- 
culorum destituta sibi fingere. 


4! Hebr. 1, 2. € Joan. 1, 3. 


(75) Editio utraque Ven. et Paris. ἀλλὰ καὶ 
τούτῳ τὸν Μονοχενη, corrupte. Regii secundus et 
quartus àÀAa xai τοῦ, ᾧ τὸν Movoyevn, emendate. 
lgitur horum verborum sententia hac est : Mirari 
subit kunomianos, qui non intelligunt sequi ex 
suis verbis, Filium non Patre solum posteriorem 
esse, red eum eliam posteriorem esse ea ipsa rc, 
per quam ipsum a Patre separant. lllud, τοῦ 
optime interpretatus est librariusin margine Regii 
secundi, cum ita scripsit, *, αἰώνος *, χρύνου. Hoc 
est, Eunomiani efficiunt quoque Filium posterio- 
rem ipso a&vo, aut ipso tempore, quorum inter- 
vallo eum a Patre sejungunt. 

76) Codex unus τι ᾗ μεταξύ, 

11, Editi ἐπινοὼν, At mss. multi ἔννοῶν, 
us Sic libri veteres. Editi περισσὸν xai χι. 
(19) Editiones. Ven οἱ Paris. Stephanszaque cuim 
Reg. quinto ἐκ μὴ ὄντων. Codex Colb. et Reg. ter- 
tius ἐκ μλ ὄντοςο Alii quatuor mss. ἔκ τοῦ μὴ ὄντος. 


δηλονόαι, ᾿Αλλ’ οὔτ' ὅστιν, οὔτε μὴ γένηται ἔννοιχ 
πρεσθύτέρα της τοῦ Μονογενοὺς ὑποστάσεως. Παν- 
τὸς vdo «οὗ δυναµένου εἰς ἀρχαιότητος λόγον ἔπι» 
νοεῖσθαι ἀνωτέρά ἡ ὕπαρξις τοῦ θεου Λόγο» τοῦ ἐν 
ἀρχτι ὄντος πρὸς τὸν Θεὸν εὑρεθήσεται,. Κάἄν, μυρίαις 
φαντασίαις ἑκυτὸν ἐξαπατήσας ὁ νοῦς, καὶ τοῖς τῶν 
ἀνυπάρκτων ἁπαπλασμοῖς ἐπιθάλλων. τὰ μὴ ὄντα 
περινοῇ (81), οὐδεμίαν τῶν πασῶν μηχαντν ἑξευρή- 
cet, δι᾽ fc δυνήσεται τῆς ἀρχῆς τοῦ Μονογενοῦς ἕαυ- 
τὸν ὑπερθεῖναι' xal χατωτέραν τοῦ ἰδίου κινήματος 
τὴν ζωὴν κατάλιπεῖ» τῆς αὐτοζωῆς καὶ τῷ ἹἸδίῳ 


λόγῳ τοῦ Θεοῦ Λόγου -^» ἀρχὴν ὑπερθῆναι καὶ 


p vac ἔποπτευσαι (82) ἐρήμους τοῦ θεοῦ τῶν αἰώ- 


νων. 


(80) Editi Εἴπερ γὰρ ἦν. At mss. El γὰρ ἂν. Sta- 
tim mss. nonnulli οὐδὲ ἐστιν, οὐδὲ µή. Interpres : 
Sednec est,necertiantiquior sensus Unigeniti sub- 
sislentia. Sed, nisi valde fallor, vox ὑπόστασις tum 
hoc, tum similibus locis, non stricte sumitur, pro 
persona videlicet. Arbitror igitur vocem ὑπόστα- 
σις hic sumi debere latius, pro substantia, aut pro 
natura, sic ut hoc loco ὑπόστασις idem valeat quod 
σύστασις, aut ὕπαρξις, constitutio, subsistentia, na- 
(ura, eic. Notandum etiam vocem substantia ita 
familiarem fuisse interpreti, ut quoties vox σύστα- 
σις Occurrit, occurrit autem s: pius, eam semper 
reddat Latine subsistentiam : quod nemo, opinor, 
homo probaverit, cum iis in locis non obscure si- 
gnificet aliquid, quod Patri que ac Filio, conve- 
niat : quod de subsistentia dici non posse constat: 

(84) Reg. quartus μὴ ὄντα ἐπινοῇ. 

(82) Editi aliquot mss. ὑποπτεῦσαι, Alii tres 
mss. ἐποπτεῦσαι, rectius. 





997 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. I. 


598 


14: ᾽Αφαιρούμενος δὲ τὴν ὀφειλομένην τῷ Movo- A. 14. Creterum ubi debitam Unigenito gloriam 


γενεῖ δόξαν, σκοπεῖτε ποιοις ἀὐτὸν ἀποσεμνύνει λό- 
γοις. 

EYN. "Ἔστι δὲ, φησὶν, ἡ οὐσία τοῦ Υἱοῦ γευνηθεῖσα 
πρὸ πάντων, γνώμῃ τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς, 

ΒΑΣ. Τοῦτο μέγα προστίθησι τῷ Υἱῷ, τὸ πρεσξύ- 
τερον εἶναι της Χτίσεως, xal τῶν ποιημάτων αὐτὸν 
τῶν ἑαυτοῦ προὐπάρχειν, ἀρκοῦν εἷς ὀόξαν τῷ Δη- 
μιουργῳῷ τῶν ὅλων τιθέµενος τὸ κτισμάτων (83) αὖ- 
τὸν τῶν ἑαυτοῦ προτετάχθχι. Τῆς φὰρ πρὸς τὸν 
θεὸν καὶ Πατέρα χοινωνίας τὸ elg αὐτόν  fxov ἆλλο- 
τριώσας (84), ἓν τῇ τῶν κισµάτων προτιμήσει τὴν 
δόξαν αὐτῷ μαρτυρεῖ. Εἶτα πρὸς τὸ ἀναίσχυντον τὴν 
βλασφημίαν ἐκφέρων ταῖς ἀφόκτοις ἡμᾶςς ὡς οἴεται͵ 
τῶν λογισμῶν ἀνάγκαις περιστοιχ/ζεται͵, 


abstulit, animadvertite quibus eum verbisexornet, 


Ευν. Est autem, inquit, substantia Filii geniia 
ante omnia, voluntate Dei et Patris. 

Bas. Filio hoc tribuit magni, «quod antiquior sit 
creaturis, et ante ea quz ipse fecit ; ratus salis esse 
ad gloriam Conditoris universorum i sit ante suas 
ipsius creaturas collocatus. Nam posteaquam eum, 
quantum in se fuit, a conjunctione quam cum Deo 
et Patre habet, alienavjt; el in 6ο defert gloriam, 
quod ipsum creaturis przeferat. Deinde ad summam 
impudentiam efferens blasphemiam, inevitabili, 
ut, putat, syllogismorum vi nos circumvallat. 


ΕΓΝ. "Heo: γὰρ ὀντα, φηςὶν, Ἐγέννησσν 5 Osbcg — EuN. Aut enim exsistentem,inquit,genuit, Deus 


τὸν Υἱὸν, f, οὐκ ὄντα. Αλλ’ εἰ μὲν οὐκ ὄντα, µηδείς 
μοι, φησὶ, τόλµαν ἐπεγχαλείτο (85): εἰ δὲ όντα, οὐκ 
ἀτοπίαχς µόνον καὶ βλασφηµίαχς' ἀλλὰ καὶ πάσης (86) 
εὐηθείας ὑπερδολὴν ὁ λόγος ἔχει τῷ vào ὄντι οὐ δεῖ 
γεννήσεὼς (87). 

ΒΑΣ. Τὸ μὲν οὖν πυλυθρύλλητον σόφισµα, τὸ πα- 
λαι μὲν ἐξευρεθὲν παρ) ἑτέρων, τελείως δὲ νῦν ἐν 
ταῖς ἀπηρυθριασμένχις xat ἀναισχύντις γλώσσαις 
ὑπὸ τούτων ἐξεργασθέν, τοῦτόὸ ἐστιν. "'HyetQ δὲ 
πρῶτον ἐκεῖνο τοὺς ἀχροατὰς ὑπομνήσομεν (88), ὅτι 
οὗτός ἔστιν ὁ διὰ τὴν τῶν πολλῶν ἄγυοιαν ἀνθρωπ.- 
κὠς ἑξακουόντων τῆς γεννήσεως τον Υἱοῦ εἷς ἀνάγ- 
κην ἑληλυθὼς τῶν λόγων τοὔτων οὗτος δἀὰπὸ τῶν 
σωματικῶν ἐννοιῶν ἀπὶ τὴν πυευματικῖιν θεωρίαν τὰς 


ἀπαιδεύτους ψυχὰς ἐπχνάγων ὃς, ἐπειδὴ τὰ γεννώ- € 


µενα ζώα οὐκ ὄντε πρότερον, εἶτα γευνᾶται, καὶ ὃ 
σήμερον γεννηθεὶς χθὲς οὐχ ὑπῆρχε, ταύτην καὶ (89) 
ἐπὶ τὴν τοῦ Μονογενοῦς ὑποστάσεως τὴν ἔννοιαν 
μεταφέρει. Καὶ ἐπειδὴ Ὑεγέννητεχι, φησὶ», οὐχ 
ὑπῄρχε πρὸ τῆς Ὑεννήσεως. Οὕτω μεγαλοφυῶς την 
γέννησιν ἡμῖν τοῦ M ,νογενοὺς ÜsoAo(2T, καὶ διὰ τοιού- 
των λόγων τὰ ἀῤῥωστήματα τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν in- 
ανορθοῦται, ἄξιος Qv, εἴπερ τις, ἀκοῦσαι τῖς παροι- 
µίας, ὅτι Ἰατρὲ, θεράπευσον σεαυτόν. Τίνα μέντοι 
xal παραμυθίαν τῆς ἁτόπου ταύτης νόσου τῶν λο- 
γιομῶν αὐτῷ προσενέγκωµμεν fj τὰ παρὰ τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος διὰ τοῦ µκκαρίου Ἰωάννου λαληθέντα 
Ἁμῖν, ὅτι Ἐν &py ἣν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος fv 


Filium, aut non οχδὶδίθῃ ἰθιη.Αἰαυἱ si non exsisten- 
lcm, nemo. inquit,incusel me temeritatis.Sin exsi- 
stentem, non absurditatem solum, et blasphemiain, 
sed stoliditatem etiam omnem hie sermo excedit: 
etenim qui est, generatione non indiget. 

Bas. Hac est quidem illa vulgatissima cavillatio, 
ab aliis olim adinventa : nunc vero impudentibus 
et inverecundis istorum linguis absolute atque per- 
fecte expleta. Verum nos illud primum auditores 
admonebimus, hunc illum esse, 249 qui, quod 
non pauci ex ignorantia generationem Filii humano 
more acciperent, coactus in hos sermones incidit : 
hunc illum esse, qui a corporeis notionibus ad spi- 
ritualem contemplationem imperitas animas revo- 
cat : qui, quod animalia,cum priusnon sint,deinde 
generantur, et quod qui hodie genilus est, heri non 
erat, hanc notionem in Unigebit substantiam trans- 
fert. Et quoniam genitus est, inquit, ante genera- 
tionem non erat. Adeo magnifice ceu theologus 
Unigeniti nobis generationem exponit, atque ejus- 
modi verbis fratrum nostrorum infirmitatibus me- 
detur:diguus, si quis alius, qui audiat proverbium, 
Medice, cura teipsum**. Atqui quam ei medelam in 
hoc absurdo anlmi morbo afferemus, nisi verba 
quae Spiritus sanctus per beatum Joannem nobis 
locutus est : In principio erat Verbum, εἰ Verbum 
eral apud Deum;et Deus erat Verbum**?His duabus 
dictionibus huncanimi morbum exclusit evangelista, 


πρὸς τὸν θεὺν, καὶ θεὺς ἦν ὁ Λόγος 5 Διὰ τούτων τῶν DP cum alleram transcendere, alteram assequi non 


δύο ῥήσεων ἀπέχλεισεν ὁ εὐχγγελιστῆς, Mudo àv- 


45 [α5ο. 17, 29. 44 Joan. 1, 1. 


(83) Editi et mss. nonnvlli τιθέµενος τῶν κτισµά» 
των. Regii secundus el quarlus τιθέµενος τὸ κτι- 
σµάτων, recte. 

(84) Monet vir eruditissimus Duceeus, anathema - 
tistrum in concilo Ariminensi eb Arianis prolatum 
sic efferri apud Hieronymum adversus Luciferianos : 
Si quis dizcrit creoturam Filium Dei, wt sunt cetera 
creatura, anathema sit. Filium creaturam non ne- 
gabant, sed simiiem ce:eiris cre. turis. 

(85) Editi et duo mss. ἐγκαλείτω. C: 1). ἔπικα- 
λείτω. Heg. primus, cui suffragantur allii duo mss. 
secunda manu, ἐπεγκαλείτω. 

(86; Edili ἀλλὰ πάσης, At mss. ἀλλὰ καὶ πάσης. 


possimus. Meque enim fieri potest, ut. quidquam 


(87) Pro 4:vv43:v; in Reg. tertio legitur. yevé- 
σεως' qua varia scribendi ratio ita frequens est in 
libris tum excusis tuia manu exaratis, ut eos inter 
se consentire, cum alterutra vox occurrit, vix un- 
quam videas. Hic locus aliter editus invenitur apud 
virum doctissimui Joannem Alber,um Fabricium : 
sed ita tamen, ut eadem sententia elflvciater..— llic 
igilur sic legimus : Τῷ (xo ὄντι τί Ost. γευέσέως, 
Quid. enim opus est ortu, ei qui es! ? 

(88) Godices aliquot ὑπονήσωμεν. 

(89) Sic Reg. quartus. Vocula «zi deest in 
editis et in sliis mss. 





599 S. BASILII MAGNI 600 
principio antiquins queat excogitari; non enim foret Α υπερθάτου (90) καὶ ἑτέρας ἀνεκθάτου. Οὔτε γὰρ àp- 


principium, si quid ultrase haberet : ueque fieri 
potest, ut quispiam illud, Erat. cogitatione trans- 
gressus ad intervallum in quo non erat transvehere 
se possil. Naim cogitare quod. non erat, est dictio- 
nein, Era! destruere. Nain si principium ex eorum 
numero esset quie. referunturad aliud, ut prin- 
cipium sapientie, et principium vie bono, et 
In principio fecit Deus : forle possemus ejus. qui 
ex lali principio constaret generationem cogi- 
tando pretergredi, Sed cum is principii significa- 
lus, utpote abso'utus, nec ullam ad aliud. habi- 
tudinem habens, naturam supremam significet, 
nonne deridendus est qui quidquam ultra illud 
comininiscitur, aut id suis cogitationibus preeter- 
volare eonatnr? Quinetiam verbum, Erat, :eque ex- 
tenditur ac illud principium dilationis 4ο mor 
cujuscunque nescium. Non enim verbum, Prat, 
exsistentiam temporalemm indicat, ut illud: Homo 
erat in regione Ausitide &; οἱ : Homo erat ez Arma- 
lhim 16. eA : Terra autem erat invisibilis 41. Sed ipse 
nobis evangelista in alio sermone ejus verbi, Erat, 
significatum ostendit, his verbis : Qui est, et qui 
erat, et qui est omnipolens*8. Quale enim est illud, 
est,tale est etiam illud, era, sempiternum pariter 
atque temporis expers. Jam vero non exsistentem 
dicere, eum, qui in priucipio est, neque 250 ejus 
esl qui principii notionem servat, neque | ejus qui 
una cum principio substantiam Unigeniti conjun- 
git.Non enim excogitari potest antiquius quidquam 
principio, a quo et esse Dei Verbi est inseparabile. 


B ὑπεοθάλλειν ; 


^" * , - , e , 9 » 
qs ἐστί τι Ἐπινοῆσχι πρεσθύτερον οὗ γὰρ Et: ἂν 
εἴη αργἩ, εἴπερ $400 οι ἑχυτῆς ἔξωτερον (941)" οὔτε 
4 5$ - - - 
τὸ Βν διαβάντας τῷ λογ.σμῷ, εἲς τὸ ὅτε (09) οὐκ 
r ^ , t r 3154 9 H - 
ἣν ουνατὸν ὑπερχύψαι, Αθέτησις Ύαρ ἔστι — 5o) 
Hv, 1d τοῦ ὅτι o)x (jv ἐπίνοια, El μὲν γὰρ ἡ ἀργη 
τῶν πρὸς ἕτερον λεγομενω» ἦν, ὡς τὸ ἀρχὴ σο- 
- out ?. A , - 9 , - 
q'ax:, xxl àoy* ὁδο ἀγαθης, xxi, "Ev ἀργὴ 
4 ' v s - 3$ , 
ἐποίησεν ὁ θΘεὺς, Tv ἂν τωζὸν, τοῦ ἐκ τοιαύτης 
ἀργῆς ὑφεστῶτες, OU ἐνθυμήσευς ὑπερθῆναι τὴν 
γέννησιν ἐπειδὴ, Oi τὸ σημχινόμενον τοῦτο τῆς 
ἁργῆς ἀπολελυμένο, xal ἄσχετον τὴν ἀνωτάτω φύ- 
σιν δελοῖ, πυς a) Κχταγέλαστος ὃ τὰ ἐξωτέρω 
ταύτης ἐπινοῶν, ἡ ἔπιγειρῶν αὐτὴν τοῖς Αθγισμοῖς 
; Ἀναπαρεκτείνεται δὲ καὶ τὸ ἄν τῷ 
9 . - * - , / 9 Ν A 4 ο 
ἀνυπερθέτῳ τής ἀργῆς ταύτης (93). Οὐ γὰρ τὴν ἀπὸ 
nu M t κ "B 5 ' A . "A 
χρόνου Unxotiv το Ἡν ὑποφαίνι, ὡς το, "Av- 
θρωπος f» ἓν χώρᾳ τῇ αὐσίτιδι (94) ' καὶ, Hv 
ἄνθρωπος ἐξ ᾿᾽Αρμαθαϊμ. καὶ τὸ, Ἡ δὲ γη ἣν ἀό- 
ρατυς' Αλλ) αὐτὸς µμτν ὁ εὐχγγελιστὴς ἓν ἑτέρῳ λό- 
- e 
γῳ τοῦ τοιούτυ Hv τὸ σημαικόμενον ἔδειξεν, εἰ- 
πών᾽ 0 ὢ,, καὶ ὁ ἣν, καὶ (05) ὁ παντοκράτωρ. Οἷον 
9 9 ^. "es . ὶ ὸ - &(ó ὁ 9 ^ e] 
γὰρ τὸ ὢν, τοιοῦτον καὶ τὸ v, ἀῑδιον ὁμοίως καὶ 
ἄγρονον, Οὖκ ὄντα 6» λέγειν τὸν ἐν ἀρχῃ ὄντα, οὔτε 
διαχσώζουτός ἔστι τὴν ἔννοιαν τῆς ἀἁργ/ῖς. οὖτε Guv- 
Γ 9 - $00" » - - , 
απτοντος αὐτῃ τῆν Urzotww τοῦ Μονογενοῦς.  As€mt- 
νόητον μὲν γὰρ της ἄργης τὸ πρεσθύτερον, ἀχώριστον 
δὲ ταύτης τοῦ Oto) λόγου τὸ εἶναι, "ott bo! ὅσον ἂν 
Y 9 
βουληθης ταῖς to) νοῦ πολυπραγμοσύναις ἀἆναδρα- 
ee ox 9 κο , , * 
μεῖν, ὑπερθῆναι tO Tv, xai ἔξω τούτου γενέσθαι τοῖς 
λογισµοῖς οὐ δυνέση. 


Qua! e quantumcunque voles curiosis mentis disquisitionibus retrogradi, tamen illud, erat, transgre- 


di, et ultra hoc cogitationibus ferri non poteris. 
15. Interrogetur autem vicissim et a nobis, 
utrum in principio esset apud Deum Deus Verbum 
an postea accessit. Nam si erat, Coerce linguam 
(uam a talo, ab ea videlicet blasphemia, qna 
dicis, non erat : sin autem, quod ne fas quidem 


45 Job. 1, 1. 46 I Reg. 1, 1. *7 Gen. 1, 2. 


(90) Sic editio utraque Ven. et Paris. cum anti- 
quis quatuor libris : at lotum illud, Aix τούτων 
των 6900 ῥήσεων ἀπέχλεισεν Ó εὐαγγελιστις, μιᾶς 
ἀνυπερθάτων καὶ ἑτέρας ἀνεκβάτου, deest in Regiis 


43 Apoc. 1, 8. 


45. ᾽Αντερωτάσθω τοίνυν καὶ παρ ἡμῶν πότε- 
pov ἐν ἀργη Ἆν πρὸς τὸν O:óv ὃ θεὸς Λόγος, fj ὕστε- 
pov προσεγένετο ; El μὲν γὰρ d», Παῦτον τὴν 
γλῶσσάν σου ἀπὸ ακακοῦ, τῆς τοῦ, ὅτι οὐκ dv, 
βλασφημίας᾽ εἰ δὲ (960), ὅπερ οὐδὲ θέμις εἰπεῖν, τοῖς 


49 Psal. xxxiu, 14. 


cum uno Reg. ἐξωτέρω. Utro quis modo legerit, 
peceatnrum non puto. 
(92) Vox ὅτε in duobus mss. non invenitur. 
(93) Reg. secundus, quem suo more secuti sunt 


secundo, tertio et quinto. Sed liec. veiba necessa- pypographi Parisienses τῷ ἀνυπερθάτῳ τῆς &p 


Tia e-se, si nihil aliud. ipsa certe orationis series 
probat. Ut enim illa, Οὔτε γὰρ xpjs« ἐστι τι ἔπι- 
νοησχι πρεσθὂτερον, ad dictionem ἀνυπερθάτοο, ita 
hac, οὔτε τὸ Βν διχθάντας τῷ λοιισμῷ, ad dictio- 
nem ἀνεκθάτου referri deberre obscurum non est. 
Interpres, cum videret casum verbi ἀποχλείειν 
deesse. existimavit. vocem αὐτους (Εὐνημιανούς) 
supplendam esse; oh idque hunc locum ita verten- 
dum esse, his duabus dictionibus conclusit eos. evan- 
gelista, Eunomianos videlicet. Mihi tamen veris'- 
milius fit, supplendam esse vocem vósov, qus ali- 
uanto ente legitur, exclusit. hunc animi. morbum. 
ane conjecturam non nibil adjuval, quod ἀπο- 
κλσίειν proprie non sit concludere, sed excludere. 
Mox uiss, aliquot. simpliciter von32x: πρεσθὀτερον. 
Hoc ipso in loco editi Οὖτε 422 ἂν ἔτι εἴτ ἀρχὴ. 
Libri veu re: uti in contextu. 
(91) Editi et aliquot iss. ἐξώτερον, Codex Colb. 


TER 
cum hoc principio insuperabili.Alii sex mss.xq 
υπαρθέτῳ vo, cu m hoc principio,quod morc expers 
est atque dilationis. Gerte cum lectio posterior mul- 
torum codicum auctoritate innitaetur, nec male 
conveniat huic loco, eam alteri praeferre non dubi- 
tavi. — Verte : Principium quod transcendi. et. supe- 
rari non potest. ΜΛΙΙΑΝ. 

(95) T& Λὐσίτιδι, £n. regione Ausitide. Vulgata, 
in terra Hus. Hic locus in eruditissimis notis Du- 
cei illustratur. 

(95) Vocula καὶ addenda est ex multis codici- 
bus. Haud longe codices aliquot συνάπτοντες ταύτῃ, 
την, 

(96) Post illud, & δὲ, suppleri oportet οὐκ f, εἰ 
vero non erat. Id autem cur omissuui sit, Basi ης 
ipse ait hanc esse causam,quod talia proferre nefas 
sit. Simili reticentia usum Basilium videre est in 
superioribus. 


601 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


602 


σοῖς οἰχειότερον ωρος σὲ χρήσοµαι ῥήμασιν, ὅτι ob A est dicere, tuis adversum te verbis aptius utar, 
βλασφημίας µόνον, ἀλλὰ καὶ παρανοίας ὑπερθολὴν à quod non blasphemiz solum,sed soliditatis etiam 


λόγος ἔχει, ἀνθρώπους ἀπαιτεῖν τῶν λόγων τοῦ Πνεύ- 
µατος τὰς εὐθύνας, xal μαθητὴν μὲν εἶναι τῶν Εὖ- 
αγγελίων ὁμολογεῖν, αὑτῶν δὲ τούτων κατεξανιστα- 
σθαι, Σχόπει γὰρ τὰς θείας φωνᾶς, ὡς ἀκριθῶς καὶ 
σαφῶς tQ πρὸ αἰώνωκ γενέσει (97) τοῦ Υἱοῦ µαρτυ- 
Ροῦσιν. ἸΕπειδὴ γὰρ ὃ μὲν Ματθαῖος τῆς κατὰ σάρκα 
γεννήσεως ἐξηγητῆς γέγονεν, ὡς αὐτὸς φησι’ βίθλος 
ενέσεως Ἰησοῦ Χριστοῦ υἱοῦ A«o:5 (98) ὁ 9 
Μάρκος ἀρχὴν τοῦ Εὐχγγελίου τὸ "lívooo πεποίηκε 
κήρυγμα, εἰπών' 'Apgn τοῦ Εὐαγγελιου Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, καθὼς γέγραπτχι ἐν Ἠσαίᾳ τῷ προφή- 
vn (99). &wva βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ' ὁ i Λουκᾶς καὶ 
αὐτὸς διὰ τῶν σωματικῶν ἀρχῶν τῇ θεολογίφ προ- 
ción ἀναγκαίως ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης , τελευ- 
ταῖο: ἐλθὼν tls τὸ. γράφειν, παντὸς αἰσθητοῦ, κ«αὶ 
Χρόνου τοῦ τοῖς τοιούτοις παρεποµένου, τὴν Otzvotay 
ὑπεράρας, μᾶλλον δὲ ὑψωθεὶς (1) τῇ δυνάμει τοῦ 
Πνεύματος, αὐτῷ προσέδη τῷ πάντων ἐπέκεινα , µονο- 
νουχὶ διχμχρτυρόµενος καὶ αὠτὸς, ὅτι, εἰ καὶ Ἐγνώ- 
χαμεν Ἀχτὰ σάρκα Χριστὺν, ἀλλὰ wow οὔμετι γι- 
νώσκομεν. ΑἈαχθόμενος γὰρ αὐτῆς τὶς ἀρχῆς, καὶ 
πάσας τὰς σωματικάς τε vxb χρονικὰς ἐννοίας κατω- 
τερας τῆς ἐχυτοῦ θεολογίας ἀπολιπὼν, ὑπερεφώντισε 
τὰ προλαβόντα Χπηρύγματα τῇ μεγαλοφυίᾳ τῆς γνώ- 
σεως. Οὐκ ἀπὸ Μαρίας, φητὶν, ἃ ἀργὴ, οὐὸΣ ἀπὸ 
τῶνδε τῶν χρόνων, ᾽Αλλὰ τί; Ἐν ἀρχῃ 5» ὁ Ao- 
Ύος, καὶ ὁ Λόγος f» πρὸς τὸν θὲὸν, καὶ θεὸς nv 
ὁ Λόγος τὴν ἐξ ἀῑδίου ὕπαρξιν, την ἀπαθη γέννη- 
σιν, τὸ συμφυὲς τῷ Πατρὶ, τὸ μεγαλεῖον τῆς φύσεως, 
πάντα iv τοῖς ὀλίγοις ρήμασι συλλαθὼν, xxl τῇ προσ- 
04xn τοῦ "Hv ἀναναγὼν (2) εἷς τὴν ἀρχὴν, ὥσπερ 
ἀποφράττων τὰ στόµατα τῶν, ὅτι οὐκ ἦν, βλασγι- 
µούντων, καὶ πόῤῥωθεν τὰς τῶν τοιούτων σοφισµά- 
των παρεισδύσεις ὑποτεμνόμενος (3). υἶτα διὰ τῆς 
θεολογίας οὔον ὑπογραφήν τινχ ἑναργὴ τῆς «φύσεως 
ταῦ Μονογενοῦς ἐντυπώσας, ὡς ἤδη γ.ωρίζουσιν ὑπο- 
δείκνυσι τῇ φωνῃ λένων" Οὗτος ἣν Ev ἀρχτ πρὸς 
τὸν Θεόν πᾶλιν ἐνταῦθα τῇ προσθἠχῃ τοῦ — "Hs, 
τῇ αἸδιότητι τοῦ Πατρὸς τοῦ Μονογενοὺῦς συνάπτων 
τὴν γέννησιν᾽ καὶ πάλιν. Ζωη jv, καὶ à ζωὴ ἣν τὸ 
φῶς τῶν ἀνθρώπων, καὶ Wo τὸ φως τὸ ἀληθινόν, 


modum superat hic sermo, homines videlicet ver- 
borum Spiritus rationem exposcere,et profiteri se 
Evangelii discipulum, et tamen in ipsum Evange- 
liuminsurgere.Adverteenim quam diligenter,quam 
aperte divin: voces generationem Filii, quz fuit 
ante szecula,teslimonio suo comprobent. Nam quo- 
niam Mattheus quidem generationissecundum car- 
nem factus est interpres, ut ipse ait: Liber genera- 
lionis Jesu Christi fiii David9?; Marcus autem Jo- 
annis praedicationem iuitium Evangelii fecit, di- 
cens: Initium EvangelitJdesuChristi,sicut scriplum 


g 655 in Isaia propheta : Voz clamantis in deserio δὲ: 


Lucas vero et ipse per corporalia initia ad theolo- 
giam accessit, necessario evangelista Joannes,cum 
ultimus ad scribendum venisset, mentem super 
ouine sensibile, ac tempus quod sensibilia sequi- 
tur attollens, imo virtute Spiritus erectus, acces- 
sit ad eum ipsum, qui est ultra omnia,lantum non 
attestans etipse,quod etsi Christum secundum car- 
nem cagnovimus,n ndum tamen eum nunc cogno- 
vimus,nondum lamen eum nunc cognoscimus 53, 
Nam occupato ipso principio, omnibusque corpo- 
reis et temporalibus notionibus infra suam theo- 
logiam relictis, eas qui przcesserant przdica- 
tiones magnificenlia cognitionis superavit. Non a 
Maria,inquit, principium, neque ab his temporibus. 
Sed quid? In principio erat Verbum, et Verbum 
erat spud Deum,et Deus erat Verbum 9.Substan- 
liam eternam.generationem affectionis experlem, 
eam quam cum Patre habet conjunctionem, voce 
Era! addita, deduxit ad principium, quasi ora oc- 
eludens eorum, qui blasphemantes dicupt, quod 
non erat, et longe ante exscindens. ejusmodi ca- 
villationum aditum. Deinde sermone theologico 
velut claram qiamdam natur Unigeniti descrip- 
tionem exprimens,quasi jam cognoscentir.us eam 
comimonstrat liac voce, dicens: Hoc erat in prin- 
cipio apud Deum δὲ, Rursus, voce Erat hic adjec- 
ta, eeternitati Patris generationem Unigeniti con- 
nectit. Et rursus : Vita erat, οἱ vita erat tux ho- 
minum,et eret lur vera», Sed etsi doctrina adeo 


'AXX ὅμως οὕτω πανταχόθεν τοῦ λόγου ταῖ τοῦ 3i D undique additamentis clernitatis communita est, 


δίου (4) προσθήχαις ἠσφαλισμένου , πάσας παρωσά- 
µενος τὰς μαρτυρίας τοῦ Πνεύματος, καὶ 020i ἁκού- 
. &tv δοχῶν οὕτως ἡμῖν πυχνῶς ἐμθοῶντος τὸ Hv 
$0 Matth. 1, 1. 51 Marc. 1, 1 ; Isa. xL, 3. 

. (97) Codex Colb. γεννήσει τοῦ Reg. terlius γε- 
νξδσει. 

(98) Codex unus río Δαχὶδ, Υἱοῦ ᾿Αδραάμ. 

(99) Variare inter se libros initio Evangelii Mar- 
ci, vel de Testamento Oxoniensi cognosci potest. 
Greca vulgata ila habent, ὡς γέγραπται ἐν τοῖς 
προφήταις, Sicut scriptum est in prophetis.Codices 
non pauci ἐν Ἠσαίφ τῷ προφήτῃ, sicul scriptum est 
ἐπ Isaia propheta; et ita quoque legimus in Vul- 
gala Latina. 

(1) Reg. quartus μᾶλλον δὲ ὑπερυψωθείς. 

(2) Codex idem ἀνάγων. 


tamen oinnibus Spiritus testimoniis rejectis, et 
quasi ne audire quidem videretur Joannem adeo 
frementer vocem rut. inclamantem : Non .exsi- 


5* [[ Cor. v, 16. 955 Joan. 1, 4. 34 ibid. 2. 53 ibid, 4, 9. 


(3) Pro ὑποτεμνόμενος legitur in Reg.terlio ἀπο- 
τἐμνόµενος. Ibidem duo mss. οἷού ónxovoxo"v.Alius 
olovel ὑπογραφήν. Editi θεολογίας. ὑπογραφῆν. Illud, 
διὰ τῆς θεολογίας, pulo sic accipi debere : Per ser- 
monem quem de divinitate Verbi habuit. 

(4) Editi λόγου το altos, Libri veteres ταῖς τῷ 
ἀτδίοο. Hic locus non ita intelligendus est, quasi 
vox a'ternilas reperiatur expresse initio Evaugelii 
Joannis : sed Basilius reperiri vult apud Joannem 
alias voces, quae idem omnino valent, quod ipsa 
vox aternitas. 


603 


S. BASILII MAGNI 


604 


stens, inquit, genitus est. Ergo postea in accessio- A Οὐκ ὢν, φησὶν, ἐγεννήθη. Οὐκοῦν (5) Όστερον προσγε- 


nis 951 modum genitus est.Quod si hoc non erat 
in principio,ul vos dicitis; quam pugnam clario- 
rem adversus Evangeliorum voces quibus credi- 
dimus, possit quis ostendere ? 

46. Et quidem eui rerum sequo sstimatori illud 
non probabitur, quod ut oculos ex locis illuminatis 
egressus, necessario ob privationem luminis ab 
aclione cessat; ita quoque et mens si imaginatio- 
nibus extra id quod est compellatur, veritate instar 
cojusdam lucis deficiente, confusa, ac soliditate 
laborans,intelligere desinit?Proinde neque oculus 
extra lucem visu poterit uti, neque anima extra 
Unigeniti notionem abrepta, intelligendi usum 
havere.Nam a veritate excidere, quaedam est in 


γέννηται, El δὲ τοῦτο ἓν &oyf οὐκ Tdv, ὥς qat, τίνΣ 
περιφανεστέραν dy ny ἐπιδείξεέ τις (6) πρὸς τᾶς 
φωνὰς τῶν Εὐαγγελίων αἷς πεπιστεύχαµεν; 


16. Καὶ μὴν ἐκεῖνό γε τίνι οὖκ ἂν τῶν εὐγνωμόνων 
συνδόξειεν, ὅτι ὥσπερ ὀφθαλμὸς, τῶν περιλαμποµέ- 
νων τόπων ἐκπεσὼν (T), ἀναγκχίως δι ἐρημίαν του 
φωτὸς της ἑνεργείας ἵσταται, οὕτω δὲ καὶ ὁ νοῦς, Eri 
τὸ ἔξω τοῦ ὄντος ταῖς φαντασίαις εἰσθιαζόμενος, οἷόν 
τινος φωτὸς τῆς ἀληθείας ἐπιλειπούσης (8), συγκ»- 
θεὶς καὶ ἀνοηταίνων της νοήσεως ἀπολήχει, OST! ἂν 
οὖν ὀφθαλμὸς ἔξω τοῦ φωτὸς τῷ ὁρᾷν χρῆσθαι ὀύναι- 
το, οὔτε duy", τῆς τοῦ Μονογενοῆς ἐννοίας παρεν- 
εχθεῖσα, τῃ νοήσει «εχρῆσθαι. 'H γὰρ τῆς ἀληθείας 


animo privatio visus atque οδοίἰᾶς. 01356 vana est g ἁπόπτωσις ἀορασία ἑστὶ διχνοίας xal τύφλωσις. "doct 


mens, excscataque, et plane intelligentia omni 
destituta, que se Unigenito antiquiora apprehen- 
disse arbitratur, haud aliter, atque si quis oculo 
qui in tenebras aciem defigit,acumen visus inesse 
testetur. In. lumine enim /uo, inquit, videbimus 
lumen 99. Qui autem intellezisse se dicit, quando 
nondum erat lumen;similis iis est,qui in. phrene- 
tica mentis emotione, ea qua non adsunt, videre 
sibi videntur. Nam qua ultra Filium sunt, non 
intelliguntor:siquidem quod oculo est lumen sen- 
sibile, hoc animo est Deus Verbum. Erat enim, 
inquit,lux vera, qua illuminat omnem hominem 
eenienlem in hunc mundum 9! Quapropter anima, 
que illuminata nou est, nihil potest intelligere. 


Quomodo igitur ultra luminis generationem quid- € 


quam eomprehendi possit? Oportebat autem,puto, 
eos quibus vel tantulum cura esset veritas, postea- 
quam, corporeis similitudinibus omissis, noliones 
Dei per inateriales imaginationes coinquinarede- 
siissent,tum demum traditam nobísa sancto Spiritu 
theologiam sequi,atque pro iis questionibus qua 
ab enigmatibas nihil absunt, et quas in utramque 
partem accipere periculosum est, dignam Deo ge- 
nerationem intelligere. impassibilem,insecabilem, 
indivisibilem, sine tempore,instar resplendentis a 
luce radii,ad divinam generationem ductos; intel- 


56 Psal. xxxv, 10. 57 Joan. 1, 9. 


µάτχιός ἔστι νοῦς καὶ τετύφλωται. (9), τῷ ὄντι μηδὲν 
ἐπιστάμενος, ὁ τὰ τοῦ Μονογενοῦς πρεσθύτεραᾳ κατ- 
ειληφέναι φρονῶν» ὥππερ ἂν sl καὶ ὀφθαλμῳ τις ὁξ- 
ωπίαν προσµαρτυροίη (10), τοῖς ἐσχκοτισιαένοις ἕνατε- 
νίζοντι. Ἐν τῷ Φφωτί σου γάρ, φησὶν, ὀψόμε- 
θα φῶς, 'O δὲ ἐν καταλήφει τοῦ ὅτε οὕπω ἣν τὸ φῶς 
γεγονέναι φάσκων παραπλήσιον πέπονθε (11) τοῖς Ev 
ἑχκστάτει φρενιτιεῃ ὁρᾷν φανταζοµένοις τὰ py» παρ- 
όντα. Τὰ γὰρ ὑπὲρ τὸν Υἱὸν οὐ νοεῖται. ᾿Επειδὴ ὅ τι 
περ ὀφθαλμῷ τὸ αἰσθητόν ἐστι que, τοῦτο ψυχη ὁ 
θεός ἐστι Λόγος. ν γὰρ, φηαὶ, τὸ φῶς τὸ ἆληθι- 
νὸν, B φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἑρχόμενον εἷς 
τὸν κόσμον. "Ώστε ἀφώτιστος ψυχὴν ἀδυνατός ἐστι 
πρὸς νόησιν. Πῶς ἂν οὖν τὰ ὑπεράνω τῆς Ἱενέσεως 
τοῦ φωτὸς κατεληφθείη; Xonv δὲ, οἶμαι, τὼς καὶ 
μιχρὸν γεῦν τῆς ἀληθείας πεφροντικότας, ἀφεμένους 
τῶν σωματικῶν ὁμοιῶώσεων, κχὶ τοῦ εεῖς ὑλικαις 
φαντασίχις τὰς περὶ Θεοῦ ἑννοίακς καταῤῥοπαίνειν, 
τοῖς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος παραδοθείσχις nav 
θεολογίαις ἀκολουθετν, καὶ ἀντὶ τῶν ἐρωτημάτων 
τούτων, ἅ των γρίφων (12) o33:» ἀπολειπεται, τὴν 
ἐφ᾽ ἑκάτερα ὑπόληψιν ἐπικίνθυνον Εχόντων, νοεῖν μὲν 
ἀξίαν τοῦ θεοῦ γέννῃσιν ἄπαθη, ἁμέριστου, ἁδιαίρε- 
τον (13), ἄχρονον, κατὰ τὴν ἀπολάμπουσαν τοῦ φώ- 
τὸς αὐγὴν τῇ θείᾳ γεννήσει προσαγοµένους νοεῖν CE 
εἰχόνα τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, o) κατὰ τὰς τεχνητὰς 


(5) Editi et duo mss. 05« ov [nterpres,non ez-D (9) Antiqui duo libri καὶ τετορώτει,εί inflata ni- 


sistens postea natus est. At codex Colb. cum Re- 
giis secundo, tertio el quarto Οὐκοῦν: Proinde ge- 
neraius est in modum accessionis, seu, per acces- 
8ionem, recte. lbidem duo mss. προσγεγένηται. 

(6) Codices duo cum editis Ἐπιδείξειέ τις, Reg. 
gecundus ἐπ'δείξειεν ἄν τις. Alii duo inss. ἔπιδείξαιτ᾽ 
αν τις, 

(7) Editi et Reg.quintus ἐκπεσών. Alii sex iss. 
ὑπερπεσών. Mox Reg. terius secunda manu οὕτω 
δή. Ibidem editi τοῦ ὀντως. At mss. τοῦ Ovcoc, etra 
rem qua est: vel simpliciter, extra rem : extra 
verum : ezira equum. Rursus hoc ipso in loco 
duo mss. ἐχθιαζόμενος. 

(8) Editi et unus ms. ἐπιλιπούσης, Veteres qua- 
tuor libri ἐπιλειπούσης, Aliquanto post editi Οὔτε 
oov. Codices aliquot Οὐτ' ἂν οὖν, Subinde mss. duo 
νοήσει χεχρήσετχι. Alii quidam mss. cum editis κε- 
χρΏσθαι, 


hil omnino intelligit.Illud τῷ ὀντι, in editis locum 
occupabat non suum, uti ex mss. cognovimus. 

(10) Editi προσμαρτύρῃ. Libri veteres προσµαρ- 
τυροίη, 

(11) Codex Colb.et Reg. tertius παραπλήσιος γέ- 
ovt. Statim mss.duo ἐπειδὴ ὅτι óncp. Subinde editi 
τοῦτο ψυχής. ÁAntqui libri yvy, recte. 

(19) In editionibus veteribus legebatur τῶν γρα- 
ouv : Sed vir eruditissimus Duczus recte judicavit 
legendum esse ex Reg. secundo τών γρίφων : nec 
aliter in reliquis nostris mss.legitur quam in Reg. 
secundo. 

(13) Vox ἀδιαίρετον in aliquibus mss.deest. Quod 
sequitur,xxcà τήν,θἰο., sic accipiendum esse arbi- 
tror : Adeo ut ad divinam generationem deduce- 
rentur, eamsibi animo fingentes instar radii a luce 
resplendentis. 





605 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


606 


ταύτας ὕστερον ἀπεργασθεῖσαν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, A ligere itidemimaginem invisibilis Dei, non secun- 


ἀλλὰ συνυπάρχουσαν xai παρυφεστηχυῖαν τῷ πρω- 
τοτύπῳ ὑποστήσαντι, τῷ εἶναι τὸ ἀρχέτοπον, o5. 
σαν (44), οὑκ ἐκτυπωθεῖσαν διὰ µιµήσεως, ὥσ- 
περ (19) tv σφραγ1δί τινι τῆς ὅλης φύσεως τοῦ Πατρὺς 
ἑναποσημανθείσης τῷ Ylp. EL δὲ βούλει, ὁποίκ τῶν 
τεχνῶν * ὑπόστασις (16) Ἐκ τῶν διδασκόντων ὅλη 
τοῖς μαθητευοµένοις ἐγγινομένη : οὔτε λείποντός τι- 
νος τοῖς διδάσκουσι, καὶ τῆς τελειώσεως τοῖς ἔκμαν- 
θάνουσι προσγινοµένης. )Ἡ τοῦτο μὲν οὐκ άχρι- 
θὲς πρὸς ὁμοίωσιν διὰ τὴν τοῦ χρόνου παράτασιν. 
Οἰκειότερον 6i εἰπεῖν, ὅτι ὅποία τῶν νοημάτων 
à φῦσις τοῖς τοῦ νοῦ κινήµασιν ἁχρόνως συνυφιστχ- 
μᾶνη, 


17. Καὶ µηδείς µοι συχοφαντείτω τὸν λόγον, st τιβ 


τῶν ὑποδειγμάτων μὴ πάντη συμθαΐνοι τοῖς προχει: 
µένοις. Οὐδὲ γὰρ δωνατὸν τὰ μικρὰ καὶ φαῦλα 
τοῖς θείοις καὶ ἀῑδίοις μετὰ ἀκριθείας ἁρμόζειν, ἀλλ᾽ 
ὅσον ἐλέγξαι την εἰρωνείαν τῶν οὗ δυναµένων δὴ 
γέννησιν ἀπαθη τῇ διχνοί λαθεῖν, Εἰκὼν δὲ εἴ- 
pn:zt χαὶ ἔστιν ὁ Ἠ]ὸς γεννητη, xal ἀπαύγασμα ἐστι 
της ὀόξης τοῦ Θεοῦ, καὶ σοφία, al δύναμις, 
καὶ δικαιοσύνη Θεού, oby ὣς ἔξις, οὐδὲ ὡς ἐπιτη- 
δειότης, ἀλλ οὐσία ζῶσα xai ἐνεργὴς, καὶ ἀπαύ- 
γασμά ἔοτι τῆς δόξης τοῦ θεοὺ. Διόπερ xal ὅλου 
ἐν ἑαυτῷ δείκνυσι τὸν Ηχτέρα, ἐξ ὅλης αὐτοῦ της 
δύτης ἀπαυγασθείς, Τὴν τοίνυν δόξαν τοῦ Θεοῦ μὴ 
ἔχειν ἀπαύγασμα λέγειν, ἢ τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ μὴ 
συνεῖναί ποτε τῷ Oti, πάσης τῆς ἀτοπίας ; ᾽Αλλ’ sl 


dum has artificiosas 959 imagines exinde ad 
exemplar elaboratam, sed exsistentem atque sub: 
sistentem cum archetypo quod eam produxit,que 
ex hoc est quod est archetypum : quas per imila- 
lionem expressa non est, tota Patris natura in Fi- 
lio velut in aliquo sigillo impressa.Quod si mavis, 
qualis est artium substantia ex docentibus in disci- 
pulos transiens tota,adeo ut neque desit quidquam 
docentibus, et perfectio ediscentibus accedat. Cze. 
teroquin hoc similitudinem perfectam non exhibet, 
ob temporis moram.Sed illud convenientius potest 
dici : qualis est cogitationum natura una cum 
menlis motibus citra ullam temporis dilationem 
consistens. 

17. Nec quisquam mihi hunc sermonem calum- 
uiose objieiat,si quid in exemplis non omnino pro- 
posito conveniat. Neque enim fieri potest,ut parva 
ac vilia divinisatque zeternis perfecte accommo len- 
tur: sed quantum satis est,ut dissimulatio confute- 
lur eorum, qui generationem impassibilem non 
queunt mente concipere. Imagoautem dictus est Fi. 
lius,et est imago genita,et splendor est gloric Dei, 
et sapientia,et potentia, et justitia Dei,non ut habi- 
tus,neque ut aptitudo, sed substantia viva οἱ ope- 
rans acsplendor glori» Dei.Quapropter et totum in 
seipso Patrem ostendit,ex tota ejus majestate re- 
splendens. ()Juam absurdum est ergo dicere, glo- 
riam Dei non habere splendorein, aut sapientiam 
Dei aliquando una cum Dco non fuisse?Sed si erat, 


Tw, qn3iv, οὗ γεγέννηται. ᾽Αποκρινώμεθα τοίνυν ὅτι, v, inquil, genitus non est. Respondeamus ergo,quod 


"Emetó5, γεγέννηται, hv * οὐκ ἀγέννητον ἔχων τὸ εἴναι, 
ὢν δὲ ael καὶ συνὼν τῷ Πατρὶ, ἓξ οὗ καὶ (47) τὴν 
αἰτίχν τῆς ὑπάρξεως ἔχει. Πότε οὖν εἷς τὸ εἶναι 
παρὰ τοῦ Πατρὸς παρήχθη ; ᾽Αφ' οὗ ἐστιν 0 Πατήρ; 
' AX)' ἐξ ἀῑδίου, φησὶν, ὁ Πατὴρ * ἐξ ἀῑδίου τοίνυν καὶ 
ὁ αἱὸς, γεννητῶς τῇ ἀγεννησίᾳ τοῦ Πατρὸς συναπτὀ-- 
µενος. Οτι δὲ οὕτως oby ἡμέτερος ὁ λόγος, αὑτὰς τὰς 
ἁγίου Πνεύματος φωνὰς αὐτοῖς παρεξόµεθχ. Ἐκ piv 


(14) Hunc locum difficilem esse vel ex eo intelli- 
gitur,quod non parum negotii librariis exliibuisse 
videatur : quippe alii aliter eum eméndare conati 
sunt.Fortasse alienum non fuerit,etsi longum, va- 
rias omnes lectiones in medium proferre, ut, quod 
optimum est, ab eruditis hominibus seligi possit. 
Editi igitur ita habent: ἀλλὰ συνυπάρχουσαν καὶ 
παρυφεστηχυῖαν τῷ πρωτοτύπῳ ὑποστήσαντι, τοῦ 
εἴναι τὸ ἀρχέτυπον, εὖσαν. Reg. primus παουφεστη- 
χυῖχν τῷ ὑπὸ τῷ πρωτοτύπῳ ὑποστήσαντι τῷ εἶναι, 
reliqua ut in vulgatis. Hic notari potest, voces τῷ 
ὑπὸ manifeste redundare. Reg. secundus τῷ πρω- 
τοτύπῳ ὑποστήσαντι τὸ εἶναι, reliqua ut in editis. 
Reg. tertius prima manu ὑποστήσαντι τῷ εἶναι, 
cielera ut in excusis. Hic ille ipse codex secunda 
manu παρυφεστηκῦῖαν τῷ ὑποστήσαντι τῷ εἶναι 
πρὸς τὸ ἀρχέτυπον οὖσαν. Et bic adnotabo hunc lo- 
cum a Combefisio aliud cogitanti non accurate ex- 
scriptum fuisse. Regii quartus et quintus ὑποστή- 
σαντι τῷ εἶναι : inreliquis vero cum vulgatis con - 
sentiunt, Reg. sextus prima manu τῷ ὑποστήσαντι 
τὸ εἶναι, reliqua ut in editis: idem ms. manu re- 
cenliore τῷ πρωτοτύπῳ ὑποστήσαντι τὸ tlvai, De- 
nique Colb. prima manu ὑποστήσαντι τὸ εἶναι, re- 


quoniam genitus est,erat,cum ingenitum esse non 
habeat, sed exsistat semper, et coexsistat Patria 
quo etiam exsistendi habet causam. Quando igitur 
ad esse a Patre prcductus est ? Ex guo Pater est ? 
Sedab szterno,inquit,Pater: ab Φίεγηο igitur εἰ Fi- 
lius,per generationem ingenitz Patris natura con. 
junctus.Quod autem non nostra sit heec oratio,ip- 
sas sancli Spiritus voces eis oboculos ponemus.Et 


liqua ut in impressis libris. Idem codex secunda 
Inanu συνυρεστηχυῖχν... τῷ εἶναι, Ex quibus colli- 
gere licet, has omnes lectiones revocari posse vel 
ad hanc, τῷ εἶναι, vel ad illam, τὸ εἶναι. Si leges, 
τῷ εἶναι, verborum constructio hzc erit, οὖσαν τῷ 
εἶνχι τὸ ἀρχέτυπον, Α verbum, qua imago est por 
hoc, quod :psum archetypum est, seu, qua imago - 
est hoc ipso,. quod archetypum est : si verolegas, 
τὸ elvat, videntur haec veroa construi sic posse:ooszv 
ὑποστήσαντι τὸ εἶναι ἀρχέτωπον. Ad verbum,quao íma- 
go est auctori hoc,nempe eum esse archetypum. ld 
est,auctor imaginis ab ipsa imagine habet, quod 
estarchetypum.Etvero archetypum proprie nullum 
esl, nisi Imago sit, qu: ex ipso exprimaiur. Hoc 
an illo modo legendum sit, nescio quidem : puto 
tamen potius legi debere, τῷ εἶναι, Alii meliora. — 
Τῷ εἶναι áoyéxuno», οὔσαν. Verte, Imago, qu& hoc 
tpso quod est archetypum, exsistit. MARAN. 

(45) Editi µιµήσεως, ἀλλ᾽ ὥσπερ. Aliquot codices 
µιµήσεως, καὶ ὥσπερ Alii quidam mss. µιµήσεως, 
ὥσπερ. 

M6] Τεχνῶν ἡ ὑπόστασις, naturd artium atque 
industria. 

(17) Reg. quartus Πατρὶ, παρ᾽ 05 καί. 


607 


S. BASILII MAGNI 


608 


ex Evangelio quidem sumamus illud : In principio Α o2» τοῦ Εὐχγγελίου λάδωμεν τὸ, Ἐν ἀρχῇ, "v ὁ Λό- 


erat Verbum 98 ; hoc vero ex Psalmo velut e per- 
sona Patris dietum : Ab utero ante luciferum ge- 
nui Le 39: alque utrisque inter se composilis dica- 
mus : Et erat, et genitus est. Verum vox Genui 
causam a qua principium habet essendi,significat: 
vox autem, Erat, indicat ejus exsistentiam tempo- 
re carentem ac sempiternam. Sed vero pro sua 
fraude decertans Eunomius, orationem ad absur- 
dum adducere se putat. 

EuN. Si enim, inquil, ante suam generationem 
Filius erat, ingenitus erat. 

Bas.Atillud, ante generutionem,o vir vane, aul 
nullo modo subsistit, mentisque nulli subjecto in- 
hzrentis commentum est. Sed quid attinet stultis 
contradicere ? hoc enim perinde est atque cum eo 
contendere, cui rationis usum phrenesis ademerit. 
Aut si ad quidpiam eo: um quz sunt lendit, ad sze- 
culorum quoque notionem deducetur. Veruin si sce- 
cula omniainfra generationem Unigeniti[intelligun- 
tur, cum illius ipsius sinl creatura, vanus est qui 
quid substantia Filii antiquius quarit. Nihil enim 
alienius quzrit,quam si de Patre etiam percontare- 
tur,utrumantesuam constitutionem fuerit,an non. 
Etenim ut illic hic quzesti stulta est,255 quarere 
videlicet in eo qui principio caret ac ingenitus est 
superius quiddain: ita hic quoque de eo quiab seter- 
no est cum Patre, nihilque habet medii inter se et 
genitorein,temporales facere de priore quiestiones; 
equalis plane dementi: est. Nam perinde erit, ac 


B νοίχς ἀνχπλασιιὸς 


e 3 ^ - - . - * 
γος ' ἐν 03 τοῦ aÀuo) ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Πατρὸς 
εἰρηιιένου το, κ γαστοὺς ποὺ E j202. (18 

ρημένον το, Ex γαστρὺς πρὺ ξωσφόρο (18) γε- 
[ , . 4 , 4 , 

γέννηχκά σε καὶ συνθέντες ἁμοότερα, εἴπωμεν, Oct 
9 v EY ? , NS * , 

καὶ Ἡν  xxb γεγένηται,. ᾽Αλλὰ τὸ μὲν, leyivvnxi, 
M ^on 593 ν 9 H - 

την αἰτίαν α΄ Ἶς ἔχει τὴν ἀργὴν τοῦ εἶναι σηµαίνει * 
NONAS τ 9 ? - 

τὸ 6, Hv, την ἄχρονον αὐτοῦ καὶ προχιώνιον ὕπαρ - 

” —-* , - - . 

&v, Ὁ Oi, ἐπαγωνιζόμενος τῇ ἑαυτοῦ ἁπαττ, E 

ἄτοπον τὸν λόγον ἀπάγειν οἵετχι. 


9 ὧν 34 Ν 8 ν T -. 

EYN. Ei γὰρ, φησὶ, πρὸ της γεννήσεως (19) ἣν της 
- ^t^ Md ?* 

ἑαυτοῦ ὁ Ylóz, ἀγέννητος Tv. 

ΒΑΣ. Αλλα τὸ πρὺ τῆς γεννήσεως τοῦτο, ὦ 
, » - 
µάταιε, icot ἀνύπαρκτόν ἔστι παντελῶς, καὶ δια- 
οὐθενὶ ἐρειδομένης ὑποκειμένῳ * 
καὶ τί ὅεῖ ἀντιλέγειν τοῖς ἀνοήτοις; παβαπλήσιον 
γὰρ τοῦτο, ὥσπερ ἂν εἰ καὶ τῷ τὸν λοχισμὸν ἐκ «ρε- 

^ ' - 
νίτιρος πχρενειθέντι διεμαχόμεθα * dj εἰ πρὸς τι τῶν 
9/ , - 
ὀντων «φέρεται, κχὶ πρὸς τὴν τῶν αἰώνων Έννοιαν 
j , , , .. ὧν , , 
ἐνεχθήσεται. Αλλ᾽ εἶπερ αἰῶνες πάντες γάτω που 
7T -* , - - - 9 - 
τῆς Ὑενέτεως (20) τοῦ Μονογενοῦς νοοῦνται, αὐτοῦ 
ἐκείνου ὀντὲς ποιήματα, µάταχιος ὃ ἐτίζητῶν τῆς 
* , LZ b 4 , * δν * 
ὑποστάσεως τοῦ Tio) τὰ πρεαθύτερχ. Οὐοὲν γὰρ 
ἀλλοιότερον ἐρωτᾷ, ἢ εἰ καὶ περὶ τοῦ Πατρὸς ἔπων- 
θάνττο, πότερον ὑπῆργε πρὺ της ἱδίας αυστάσεως, 
J| οὐχί, Ὡς γὰρ ἐκεῖ ἀνόητου τὸ ἐρώτημα, Exi τοῦ 
ἀνάρχου καὶ ἀγεννήτου ζητεί xD ἄνωτερον * οὕτω 
xxi ἐνταῦθὰ, ἐπὶ του i$ ἀϊδίου τῷ Πατρὶ σωνόντος, 
καὶ οὐδὲν ἔχοντος μέσον ἑχυτοῦ τε καὶ τοῦ γεν νήσαν- 
τος, χρονικὰς ποιεῖσθαι τοῦ προτέρου τὰς ἐρωτήσεις, 


8i quis interroget quid futurum sil post obitum ejus C της ἴσης ὄντως ἀνοίας, Παραπλήσιον γὰρ ἐρωτᾶν (21), 


qui immortalis esi,quzeratque quid exstiterit ante 
generationem sempiterni.Hi autem,quia principii 
in Patre privatio ztternilas nominatur,privalionem 
principii decernunt idem esse atque :eternitaten,et 
quoniam Filins non est ingenitus, ne :eternum qui- 
dem esse profitentur.Sed tamen h:ec differunt plu. 
rimum significatione. Nam ingenitum dicitur,quod 
neque principium sui ipsius, neque causam uL sit 
habet: :eternum vero, quod lempore omniet νο 
secundum esse antiquius est.Unde et Filius ut est 
nou ingenitus,ita :elernusesl.Jam vero siecula etiam 
eeterniappellatione nonnulli dignantur,quasi ex eo 
quod semper sint,lioc nominis adepta sint. Nos au - 
tein et creaturis iternitatis testimonium praebere, 
et creaturarum Dominuin hac confessione. priva- 
re, ejusdem esse amentia arbitramur. 

18. At orationem ad impudentiam deducens Eu- 
nomius, quid dicil? 

Eux. Nos autem in iis qua et olim a sanctis, et 
nunc a nobis demonstrata sunt,!permanentes,cum 


58 Joan. 1, 1. 59 Psal. cix, 3. 


(18) Antiqui duo libri ἑωσφόρου ἐγὼ σήμερον. 
149) Codices aliquot γευέσεως. 
(20) Cod. 903 omiltit της γενέσεως. 
(21) Reg. quartus τὸ ἐρωτᾷν. 
; ( m Editi τινες τῆς iCóí00, Αἱ m88, τῆς τοῦ ài 
lou, 


τί ἔσται μετὰ τὴν τελευτῆν τοῦ ἀἆθανατου, xxl ἔπι- 
ο Ύ * - -— σε Ν/ 9 

ζητεῖν τί ὑπήρχε πρὸ τῆς γεννήσεως τοῦ ἀῑδίου. «Οἱ 
62, ἐπειδὴ τὸ ἄναρχον τοῦ Πατρὸς ἀίδιον ὀνομάζετχε, 
ταχυτὺν τὸ ἀνάρίῳ τὸ ἀῑδιον ἀποφαίνουσι, xxl ἔπειδῆ 
μὴ ἀγέννητος ὁ Yi, οὐδὲ ἀἴδιον εἶναι ὑμολογοῦσι. 
Ηλεῖστον δὲ διαφέρει Χατὰ τὴν ἔλνοιχν. ᾿Αγέννητον 
μὲν γὰρ λέγεται, τὸ μηλεμίαν ἄρχην ἑαυτοῦ, μηδὲ 
αἰτίαν ἔχον τοῦ εἶ-αι * ἀίδιον δὲ τὸ χρύνου παντὸς xal 
αἰῶνος χχτά τὸ εἶνχι πρεσθύτερον. ᾿Όθεν καὶ ὁ Υὲὸς, 

Ly * 9 , 9 NEP Mi^ »9 ^ δα * * 
καὶ οὐκ ἀγέννητος, καὶ ἀἶδιος, "Hon oi καὶ τοὺς 
αἰῶνης ἀξιοῦσί τινες τῆς τοῦ ἀῑδίου (22) προση]ο- 
ρίας, ὡς ἐκ τοῦ ἀεὶ εἶναι τῆς χλήσέως ταύτης τετυ- 

/ 9 ^N ^—- μή λ ν 

χηκότας. Ἠμεῖς 6$ της αὖτης ογιζόμεθα παχρα- 
νοίας καὶ τῇ ἁτίσει προσμαρτυρεῖν τὸ ἀίδιον, καὶ τὸν 
Δεσπύτην τῆς κτίσεως τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀποστε- 
ρεῖν. 

18. 'O 6i, πρὸς τὸ ἀναίσχωντον ἐκφέρω, τὸν λόγον, 
, 
τί φησιν ; 

39 , - 9 , 

EYN. Ἠμεις δὲ, τοῖς τε ὑπὸ τῶν ἁγίων xal κἀ- 
λαι (39) καὶ νῦν ἐφ᾽ ἡμῶν, ἀποδεικνυμένοις ἐμμένον- 


(23) Editi τῶν ἁγίων Πατέρων πάλαι. Reg. secun- 
dus τῶν ἁγίων Πατέρων xal πάλαι. Alii tres mss. ut 
in contextu. Vocem Πατέρων non sine causa dele- 
tam esse hinc conjici potest, quod non reperiatur 
neque in opere Eunomii quod penes nos est, ne- 
que apud Fabricium. 











609 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


610 


τες, pute τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ προσιεµένης γέννη- A nequeDeisubstantia generationem admittal, neque 


div, μήτε μὴν ἑτέρας τινὸς ὑποκειμένης εἷς Υἱοῦ 
όννησιν, μὴ ὄντα φαμὲν τὸν Γἱὸν γεγεννη- 
σθαι (23). 

ΒΑΣ. Τίς οὕτως ἐπ᾽ εὑσεθείᾳ φιλότιμος ; τίς ἐπὶ 
τῷ φιλόχριστος εἶναι τοσοῦτον Εκαλλωπίσατο, ὅσον 
οὗτοι τοῖς τῆς ὕδρεως καὶ ἀτιμίας (95) ῥήμασι, καὶ 
καθαιρετικοῖς τῆς δόξης τοῦ Μονογενοῦς ἐπαγάλλον- 
ται; Οὐ παύσῃ μὴ ὄντα προσαγορεύων, ὦ ἄθεε, τὺν 
ὄντως ὄντα, τὴν πηγὴν τῆς ζωῆς, τὸν πᾶσι τοῖς οὖσι 
tv) εἶναι παρεχτικόν; "Oq οἰκείαν ἑαυτῷ xal πρέ- 
πουσαν tX ἑχυτοῦ ἀἲδιότητι ἐν τῷ πρὸς τὸν ἴδιον 
θεράποντα Μωύσέα Ὑχρηματισμῷ προσηγορίαν ἐξεῦ- 
pev, ὄντα ἑαυτὸν ὀνομάσας; ᾿Εγὼ γάρ slut, φησὶν, 
ὁ ὤν, Kal τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ μὴ οὐχὶ ἐκ προσ- 


ulla alia ad Filii generationem subjaceat, non 
exsistenlem Filium genitum esse dicimus. 


Bas. Quis adeo fuit glori cupidus pielatis no- 
inine? quis in Christo amando tantum gloriatusest, 
quantum hi de contumeliz ac ignominisx verbis, 
lisque inajestatem Unigeniti subvertentibus, sese 
jaclant ? Num cessabis non exsistentem appellare, 
ο impie, eum, qui vere exsistit, qui fons vil; est, 
qui oinnibus que sunt. auctor est ul sint * qui in 
dalu ad suuin servum Moyse responso, appellatio- 
neni Sibi propriam atque zternitati sug convenien- 
tem invenit, enm qui est, seipsum nominans? Ego 
enim,irquit, sum qui sum 9. Atque hiec nemo ne- 


ὦπου τοῦ Κυρίου (26) εἰρῆσθαι * οὔχουν ὅστις γε μὴ B gaverit in persona Domini dicta fuisse, uemo uti- 


τὸ '[ouóxixàv χάλυµµα bmi vi ἀναγνώσει Μωύσέως 
κατὰ της ἑαυτοῦ καρδίας ἐπικείμενον ἔχει, Γέγρα- 
πται yàp, ὅτι ὄφθη τῷ Μωύσετ ἄγγελος Κυρίου imi 
τοῦ βᾶτου iv πυρὶ φλογός .(27]). '"Αγγελον τοίνον προ- 
τάξασα τῆς διηγήσευς ἃ Γραφη, θεοῦ επάγει τὴν 
φωνήν. Εἶπε γὰρ, φησὶ, τῷ Μωύῦσετ ' Εγώ εἰμι ὁ 
Θεὸς τοῦ πατρός σου  'Aópxzu * καὶ μετ ὀλίγα 
πάλιν ' Εγώ εἰμι ὁ dv, Τίς οὖν ὁ αὐτὸς καὶ ἄγγε- 
λος (28) καὶ Θεός; Ἆρα οὐχὶ περὶ οὗ µεμαθήκαµεν, 
ὅτι καλεῖται τὸ ὄνομα αὑτοῦ μεγάλης βουλῆς ΑΥγε- 
λος; ᾿Εγὼ μὲν οὐκ οἶμαι πλειόνων δεῖν mob; τὴν ἀπό- 
δειξιν, ἀλλὰ τοῖς μὲν φιλοχρίστοις ἐξαρκεῖν καὶ τὴν 
ὁπόμνησιν, τοῖς δὲ ἀνιάτως ἕἔκουσι μηδὲν ὄφελος ἐκ 
τοῦ πλήθους τῶν λεγομένων ἔσεσθαι (20). El γὰρ 


que,nisi, dum Moysemlegit,Judaicum velamen cordi 
suo impositum habeat 8!, Scriptum est enim,quod 
visus est Moysi angelus Domini in rubo in igne 
flamma.Sed, postquam angelum in narratione pra- 
posuit Scriptura, Dei vocem subjungit. Dicit enim, 
inquil, 4foysi: Ego sum Deus patristui Abraham 88; 
Et paulo pustrursus: Ego sumqui sum89. Quis igitur 
idem et angelus et Deus? Nonne ille,de quo didici- 
mus,quod vocatur nomen ipsius maguiconsilii An- 
gelus 9*? Ego quidem non 254A puto opus esse plu- 
ribus addemonstrationern,sed admonitionem Chri- 
sli amantibus sufficere : iis vero, qui curari non 
possunt, nullum emolumentum arLitror ex multi- 
ludine erum qua dicerentur,accessurum.Nam,etsi 


καὶ ὕστερον ἐγένετο τῆς μεγάλης ouXnc " Άγγελος, c; postea factus est magni consilii Angelus, tamen ne 


ἀλλ᾽ οὐδὲ πρότερον ἀπηξίου τὴν * τοῦ ἀγγέλου mpos- 
ηγορίαν. O5 γὰρ (20) ἐνταῦθα µόνον εὑρήσομεν τὸν 
Κύριον ἡμῶν καὶ ἄγγελον καὶ θεὸν ὑπὸ της Γραφῆς 
ὀνομασθέντα ᾽ ἀλλὰ καὶ ᾿Ιακὼδ, τὴν ὁπτασίαν ταῖς 
γυναιξὶ διηγούµενος, φησί * Καὶ εἶπέ µοι ὁ ἄγγελος 
τοῦ Oto) * καὶ μετ ὀλίγα παρὰ τοῦ αὐτοῦ (31) * Ἐγω 
slut ὁ θεὸς ὁ Φφθείς σοι kv τῷ τόπῳφ «οὗ ἠλειψάς 
pot ἐχεῖ στήλην. Καΐτοι ἐκεῖ ἐπὶ τῆς στήλης τῷ 
Ἰακὼθ εἴρηται * "Eq Κύριος 6 θεὸς ᾽Αθραὰμ τοῦ 
πατρὀς σου, xal ὁ θεὸς Ἰσαὰν (39). 'O τοίνυν Σνταῦθα 
ἄγγελος εἱρημένος, οὗτος ἐκεῖ Αέγει πεφανερῶσθαι 


9 Exod. in, 14. 9  I[ Cor. i1, 19. € Exod. 11,6 9 ibid. 11. 


11. ϐ66 jbid. 13. $97 Gen. xxvii, 13. 


prius quidem dedignabatur angeli appellationem. 
Nonenim licsolum inveniemus Dominum nostrum, 
εἰ angelum et Deum a Scriptura nominatum : sed 
Jacob etiam ,cum visionem inulieribus narraret ait: 
Et dixit mihi angelus Dei9». Et post pauca ab eo- 
dem audimus : Ego sum Deus qui apparui tibi in 
loco, ubi unzisti mihi illic columnam 9 Atqui illic 
praesente columna ad Jacob dictum est: Ego Domi- 
nus Deus Abraham patris tui,et Deus Isaac?!.Qui 
itaque hic angelus dictus est, is illic dicit inanife - 
statum se Jacob fuisse. Quare compertum est omn:- 


δὲ Isa. ix, 6. 65 Gen, xxxi, 


(24) Antiqui duo libri γεγενῆσθαι, et ita quoque D legitur ἐν φλογὶ πυρός, 1 flamma ignis.Sed in Vul- 


in ipso Eunomii opere legitur. 

dS) Reg quartus ὕδρεως xal ἀσεθείας. Aliquanto 
post. Reg. tertius Μονογενοῦς ἐπαγάλλοιντο, 

(26) Editi et duo mss. ἐκ προσώπου τοῦ Oto), e 
persona Dei. Alii quinque mss. ix προσώπου τοῦ 
Κυρίου, ὁ persona Domini, id est, Verbi,et ila le- 
gerat interpres.Utut hzc sunt, nemo est, opinor, 
qui hecScriptureloca a Basilio de Filio accipi non 
videat. Ibidem editi τῆς αὐτοῦ. Veteres quinque li- 
bri ἑαυτοῦ, 

(27) Editi et nostri mss. ἐν πυρὶ φλόγος, in igne 
flammo, et ita editum invenimus apud LXX, et ita 
quoque legere Justinus martyr adversus Trypho- 
nem,et Cyrillus,ut videre est in notisNobilii. Yulga- 
ta Latina Exodorri,2,íin flamma ignis, et ita lege- 
runt multi ex antiquis, ut is, quem modo dixi, vir 
eruditissimus monet In Áctis apostolorum vu, 30, 
PATROL. GR. XXIX. 


gata Latina, in igne flummao : cui lectioni multos 
codices favere, ex Testamento Oxoniensi perspici 
potest. Reg. tertius ἐπὶ τῆς βάτου. 

(28) Regii duo libri καὶ £y;e3o;. Vocula καί 
abest a vulgatis. 

29) Anüqui duo libri λεγομένων γίνεσθαι, 

- (30) Editi Οὔτε γαρ. At mss. 05 γάρ. 

(31) Illud, καὶ μετ ὀλίγα παρὰ τοῦ αὐτοῦ,βῖᾳ ver- 
terat interpres,et post puuca de eodem : quam in- 
terpretatiohem non probans Combefisius,sic inter- 
pretari maluit, ipsomet loquente el α se. Vix, ut 
mihi quidem videtur, dubitari potest, quin hoc loco 
verbum ἀκούομεν supplendum sit ; ob idque ita 
vertimus : Et post pauca ab eodem audimus. Quod 
mox sequitur, οὗ Ἠλειψάς µοι, etc., ita Latine red- 
didit idem Combefisius: Ubi unzisté mihi titulum. 

(32) Antiqui duo libri καὶ Ἰσαάκ. 

20 


611 


$. BASILII MAGNI. 


612 


bus et expluratum, ubicumque idem et angelus et Α τῷ ᾿Ιακὼθ, Παντὶ οὖν δηλον, ὅτι ἔνθα xai ἄγγελος 


Deus appellatus est, Unigenitum significari, cum se 
hominibus per singulas generationes manifestet, 
suisque sanctis Patris nuntiel voluntatem. Itaque 
qui et coram Moysese ipse eum qui est nominavit, 
non alius preter Deum Verbum, qui erat in prin- 
cipio apud Deum, intelligi poterit. 

19.Sed iniquitatem in excelsum qviloquvuntur*$, 
veriti non sunt non exsistentem nominare Filium .Et 
insipiensquidem àn corde suo dizit: Nonest Deus 69: 
hi vero non cogitavere solum,sed locutisuntetiam in 
pravitate. imo futuris temporibus scripto tradere 
noncaverunt,Deum ausi non exsistentem vocare.Et 
quoniam neipsos quidem daemones vident hoc nega- 
reo, nempe Deum esse:hiad superius tempus u, ente 


καὶ Otóq 0 αὐτὸς προσηγορευται, ὁ Μονογενής io 
δηλούμενος, ἐμφανίζων ἑαυτὸν κατὰ γενεὰν τοῖς àw- 
θρώποις, καὶ τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς τοῖς ἁγίοις έαυ- 
τοῦ διαγγέλλων, "uoce καὶ ἐπὶ (99) τοῦ Μιωύσέως ὄντα 
ἑαυτὸν ὀνομάσας, οὖκ ἄλλος τις παρὰ τὸν Otov Λό- 
qov, τὸν ἐν ἀρχτι ὄντα πρὸς τὸν θεὸν, νοηθείη. 

19. Ἰλλλ) οἱ τὴν ἀδικίαν εἷς τὸ ὄψος λαλοῦντες μὴ 
ὄντα προσειπεῖν τὸν Y'ov οὐκ ἀπώκνησαν. Καὶ Ὁ 
μὲν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ εἶπεν, Ojx ἔστι Θεός | 
ol δὲ o) διενοήθησαν µόνον ἀλλὰ καὶ ἑλάλησαν ἐν 
πονηρίᾳ, καὶ Ίραφῃ παραδοῦναι εἰς τον ἔπειτα χρό- 
vov οὗ παρητήσαντο, μὴ ὄντα τολµήσαντες τὸν θεὺν 
ὀνομάσαι, Καὶ ἐπειδλ γε ὁρῶσιν οὐδὲ τοὺς ὀαχίμονας 
αὐτοὺς ἀπαρνουμένους τὸ εἶναι θεὸν, οὗτοι, εἷς τὸν 


reversi,illicimpiam suam cupiditatem explent,non ῃ κατόπιν (34) χρόνον ἐπανελθόντες τῷ λόγῳ, Exet τὴν 


Ínisse aliquando Filium blasyhemo oreaflirmantes, 
quasi sua ipsius natura non sit, sed dono sit a Deo 
esse productus.Deinde quam Paulusdeidolis emisit 
vocem,dum ait: Servicistisiis quinatura non sunt 
dii Ἡ ; et Jeremias : Et juraverunt per eos qui dii 
non sunt 8 ; et sapientissima Esther : Ne tradas, 
Domine,scepyirum iis qué nonsun('3: hanc isti si Deo 
vero dicant, quomodo possint amplius Christiano - 
rum sibi appellationem jure vindicare ? Non alibi 
etiam idem ille Apostolus,qui in Spiritu Dei loque- 
batur, non exsistentes appellat gentes,quod essent 
Dei cognitione privat, cum ait : Qua non sunt 
elegit Deus '5. Nam, quoniam Deus est, qui est, e! 
veritas, et vita,quicunque Deo qui est,conjuncti per 
fidem non sunt,seu per suum circa simulacra erro- 
rem addicti sunt mendacio non exsistenti, jure, opi- 
Bor, propter veritatis privationem,ela vita aliena- 
tionem,non exsistentes appellati sunt.Sed et Ephe- 
giis cum scriberet,eos per excellentiam nominavit 
exsistentes,tanquam qui ei,qui est, vere essent per 
agnitionem conjuncli:quippe ait: Sanctis qui sunt, 
εἰ 956 fidelibus in Christo Jesu 15. Sic enim et qui 
ante nos fuere tradiderunt, et nos in antiquis exem- 
plaribusinvenimus: Hic autem ne ea quidem cujus 

68 Psal. Lxxii, δ. 69 Psal. xui, 1. 
xiv, 41. 1 Cor. 1, 28. 75 Ephes. i, 1. 

(33) Editi "ωστε καὶ £x. At duo mss. "oce καὶ ὁ 
ἐπί. Aliquanto post editi, ὅτι οὐκ ἔστι, Vox ὅτι 
deest in antiquioribus codicibus. 

(34) Illud, ei; τὸν κατόπιν, referendum est ad id 


tempus, quo primum genitus fuerat Filius a Pa- 


we. 

(95) Editi et recentes quidam mss. τὸν lov τοῦ 
θεοῦ βλασφημοῦντες, Codices antiquiores τὸν vov 
βλασφ. 

(36) Illa, µη παραδῴς, etc., non reperiuntur 
quidem in editione ltomana: sed leguntur in Vul- 
gota, Latina lib. Esther xiv, 11. 

(3T) Vir eruditissimusDuceushic vehementerin 
Bezam invehiwur. Miror equidem,inquit,audaciam 
velpotiusimpudentiam Pezo,quismeram el inanem 
arguttam essedicit,qua asanctissimoPatrehocloco 
proferuntur ,etc.Par erat quidem Bezam reveren- 
tius de gravissimo l'atre atque doctissimo loqui : 
sed si satis habuisset illius sententiam non proba- 
re, nihil esset,opinor,quod tantopere objurgari de - 
huisset. Et vero Hieronymus ipse Basilium petere 

'detur,atquesententiam ejus confutare. Ejus verba 


70 Jac. u, 19. 


ἀσεθή ἑαυτῶν ἐπιθυμίαν ἀποπληροῦσι, μὴ εἶναί ποτε 
τὸν Yiov βλασφημοῦντες (39), ὡς τῇ μὲν ἑαυτοῦ φύ- 
σει μὴ ὄντα, χάριτι δὲ εἲς τὸ εἶνχι ὑπὸ τοῦ θεοῦ παρ- 
αχθέντα. Elea ἣν ὁ Παῦλος περὶ τῶν εἰδώλων ἀφῆκε 
φωνὴν, εἰπών ΄ ᾿Εδουλεύσατε τοῖς φύσει µὴ οὖσι ᾿ 
θεοῖς καὶ ὁ ᾿Ἱερεμίς * Καὶ ὤμνυσαν iv τοῖς µη 
οὔσι θεοῖς * xai ἡ σοφωτᾶτη ᾿Εσθήρ᾽ Mi παρα- 
δῷς (36), Κύριε τὸ σκΏπτρόὀν σου τοῖς μὴ oom: 
ταύτην οὔτοι περὶ τοῦ ἀληθινοῦ θεοῦ εἰπόντες, πῶς 
ἂν δικαίως ἔτι τῆς Χριστιανῶν προσηγορίας µετα- 
ποιοῖντο; Καὶ Ὑάρ που καὶ ἑτέρωθι ὁ αὐτὸς οὔτος 
Απόστολος, ὁ ἐν Πνεύματι θεοῦ λαλῶν, μὴ ὄντα ὀνο- 
µάζει τὰ ἔθνη διὰ τὸ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ ἑστερι- 
σθαι, εἰπὼν, ὅτι Τὰ μὴ ὄντα ἐξελέξατο ὁ θεός. 
Ἐπεὶ γὰρ ὢν καὶ ἀλήθειχ καὶ ζωὴ b θεὸς, ol τῷ 
Θεῷ τῷ ὄντι μὴ ἠνωμένοι κατὰ τὴν πίτιιν, τῇ δὲ 
ἀνυπαρξίᾳ τοῦ ψεύδους οἰκειωθέντες διά τῆς περὶ 
τὰ εἴδωλα πλάνης, εἰκότως, οἶμαι, διὰ τὴν στέρη- 
σιν της ἁἀληθείας, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ζωῆς ἀλλοτρίω- 
cw, μη ὄντες προσηγορεύθησαν. )Αλλὰ καὶ τοῖς 
Ἐφεσίοις ἐπιστέλλων ὡς Ὑνησίως ἠνωμένοις τῷ 
ὄντι δι) ἐπιγνώσεως, Όντας αὐτοὺς ἰδιαζόντως ὠνόμα- 
σεν, εἰπών * (3T) Tots ἁγίοις τοῖς oot, καὶ πιστοῖς 
iv Χριστῷ Ἰησοῦ. Οὕτω γὰρ xal ol πρὸ ἡμῶν πα- 
7! ϱα]αί. 1v,8. "3 Jerem. v,7. 3 Esther 


sunt hzec initio Commentarii sui ἐν Epist.ad Ephe- 
$ios: Quidam curiosius qnam necesse est,putant ex 
eo quod Moysi diclum sit:Heec dices filiis Israel: Qvi 
est, misit me,ettameos qui Ephesi sunt sancti et f- 
deles ,essentio vocabulo nuncupatos. Ut quomodo a 
sancto saneti, a justo justi a sapientia sapientes: ita 
ab eo qus est,hi qui sunt appellentur,et juxta eum- 
dem Apostolum elegisse Deum ea quz non erant,u: 
destrueret ea qua. erant. Basilium qui legerit, 
eum ab Hieronymo impeti facile sibi persuadebit. 
Sed id facit. modeste, prudenter, circumspecte : 

uam redarguendi rationem imitari debuerat Beza. 
Patebiimur nos, videri Basilium rem non satis at- 
tendisse. Árbitramur itaque, Usserium secuti, 
Pauli ad Ephesios Epistolam circularem fuisse, 
atque ex zquo ad oinnes Ásis urbes pertinuisse. 
Hinc contigit ut simpliciter inscripta sit, zotc ἁγίοις 
τοῖς 05st, ut cum mitteretur ad aliam urbem, alio 
nomine inscriberetur. Hoc in causa fuit,ut videtur, 
cur Marcio epistolam eam quzx? ad Ephesios missa 
fuerat, nomine Epistol:e ad Laodicenos citet.Lege 
Tertullianum ín Marcionem lib. v, cap.11,et rur- 


013 ADVER^US EUNOMIUM LIB. Il. 614 


ραδεδώκασι͵ καὶ ἡμετς ἐν τοῖς παλαιοῖς τῶν ἀντι- A servi Christi participes sunt appellatione Deum no- 
γράφων εὑρήχαμεν. 'O δὲ οὐδὲ ἃς (38) οἱ δοῦλοι τοῦ strum voluit cohonestare : sed eum, qui ex nihilo 
Χριστοῦ προσηγορίας µετέχοὺσιν, οὐδὲ ταύτης ἀξιῶ- ad esse creaturas produxit, non existentem appel- 
σαι τὸν θεὸν ἡμῶν ἠνέσχετο, ἀλλὰ τὸ ἐκ τοῦ lavit. Sed quivis inde magis didicerit ejus contem- 
μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πραγαγόντα τὴν χτίσιν, μὴ ptum, unde decorare se Dominum siinulat, 


 » 


ὄντα προσεῖπε. Πλέον 8 ἄν τις αὐτοῦ τὴν καταφρόνησιν Ἀχτχμάθωι, ἐξ Qv προσποιεῖται Φῆθεν ἀποσεμνύνειν τὸν 
Κύριον (39) 

EYN. Οὐ κοινοποιοῦμεν, φησὶ, τοῦ Μονογενοῦς Ευν. Substantiam Unigeniii,inquit,non facimus 
τὴν οὐσίαν πρὸς τὰ ἐκ μὴ  Óvrov Ὑενόµεα, ἐπείπερ communem iis qua ex nihilo facta sunt. Etenim 
οὐκ oje(z τὸ µη ów ἀλλὰ τοσαύτην αὐτῷ νέμομεν Subslantia non est quod non est: sed tantam ei 
τὴν ὑπεροχην, ὅσην ἔχειν ἀναγκαῖον τῶν ἰδίων ποιη-  praostantiam tribuimus, quantam necesse est crea. 
µάτων τὸν mots tdv, torem pra suis ipsius creaturis habere. 

ΒΑΣ. Διὰ τῶν κατασκευῶν εἷς τοῦτο τὸν λόγον Bas.Posteaquam argumentis suis huc orationem 
προαγαγὼν, τῷ ῥήματι δῆθεν Φιλανθρωπεύεται, | deduxit, humanior factus, verbo scilicet,ait se Uni- 
καὶ φησι, u-» κοινοποιεῖν πρὸς tà bx pu ὅὄντων τὴν geniti snbstantiam iis qua ex nihilo suat, non fa- 
οὐσίαν τοῦ Μονογενοῦς. Καίτοι sl ὁ Geb; τῶν ὅλων, cerecomununem. Atqui si Deus universorum,quod 
διὰ τὸ ἀγέννητος εἶναι, ἄναγκαίαν "χει ἣν πρὸς ῃ ingenitus est, a genilis necessario differt, genita 
τὰ γεννητὰ παραλλαγὴν, τὰ δὲ γεννητὰ σύμπαντα aulem omnja communem habentex nihilo exsisten- 
κοινΏν ἔχει τὴν Ex μὴ ὄντων (40) ὑπόστασιν, πῶς tiam, nonne hzc inter se natura necessario con- 
οὐχὶ ἀναγκαϊως ταῦτα vtà τὴν φύσιν αυνάπτεται; junguntur ? Quemadmodum enim illic inaccessum 
ως γὰρ ἐκεῖ τὸ ἄπρόσιτον (41) διίστησι τὰς φύσει, quiddam sejungit naturas : ita hic conditionis 
οὕτως ἐνταῦθα τὸ ὁμότιμον εἰς ταυτὸν ἀλλήλοις συν- :equalilateinter se inunum etide:n colliguntur.Etsi 
&tt, Ἐκ μὴ ὄντων δὲ λέγοντες τὸν Ylbv καὶ τὰ ὑπ enim Filium et eaquao ab ipso facta sunt, dicant se 
αὐτοῦ γενόµενα, καὶ κοινοποιοῦντες αὐτῶν χατὰ  exnibilo, eorumque naturam secundum hoc faciant 
τοῦτο τὴν φύσιν; o0 qzctv ὁμοίαν αὐτῷ πρὸς τὰ ix communem negant tamen se ei substantiam factis 
pi ὄντων διδόναι την οὐσίαν. Καὶ yàp αὖ xal τοῦτο, ex nihilo rebussimilem tribuere. Nam rursus, tan- 
ὣς αὐτὸς Κύριος div, ὅσον βούλεται παρέχειν (42) τῷ quam siipse Dominussit, ut quantum vult imper- 
Μονογενεῖ της ἀξίας, οὕτω ποιεῖται τοὺς λόγους tiat dignitatis Unigenito, sic loquitur: Tantam, in- 
Τοσαύτην yàp αὐτῷ νέµοµεν, φηοὶ, τὴν ὑπεροχὴν, quit, tribuimus ei excellentiam, quanta necesse est 
ὅσον ὑπερέχειν ἀναγκαῖον τῶν ἰδίων ποιημάτων τὸν creatorem proprias creaturas superare. Non dixit: 
ποιητήν Οὐκ εἶπε, Κατειλήφαμεν fj δοξάζομεν (43), Concipimus, aut opinamur, sieut par erat de Deo 
ὡς ἐπὶ θεοῦ rposn«ov ^» ἀλλὰ, Νέμομεν, ὡς αὖ- dicere:sed,Tribuimus, quasi mensura distributio- 
τὸς τοῦ μέτρου τῆς διανομῆς κατάρχων. Πύσην δὲ καὶ C nispenesipsumsit Quantam vero concedit preestan- 
δίδωσι τὴν ὑπεροχήν; Όσον ὑπερέχειν (44), enciv, tiam? Quanta, inquit, necesse est creatorem pro- 
ἀναγκαῖον των ἴδίων ποιημάτων τὸν mowtjv. Οὕπω prias creaturas antecellere.Non !um hoc diversita- 
τουτο τῆς κατὰ τὴν οὐσίαν διοφορᾶς τὴν µαρτυρίαν  temsubstantice declarat.Hominesenim arte quidem 
ἔχει. ᾿"Ανθρωποι γὰρ τέχνῃ μὲν ὑπερέχουσι τῶν ol- superantsuaipsorum opera,et tamen eamdem cum 
κείων ἔργων, ὁμοούσιοί δὲ ὅμως αὐτοῖς καθεστήκα-  eishabentsubstantiam, ut figulus cum luto, ut na- 
σιν΄ ὡς ὁ κεραμεὺς τῷ πηλῷ, καὶ ὁ ναυπηγὸς τοῖς  Visfabricator cum lignis. Utraque enim sunt simi- 
ξύλοις, Σώματα γὰρ ὁμοίως ἀμφότερα, καὶ αἰσθητὰ liter corpora, sensibilia pariter et terrena. 
ὁμοίως, xal γήινα. 

9(). Τοσοῦνον δὲ τῷ Υὑῷ πρὸς τὴν κτίσιν τό διάφο- 20. Postquam autem Filio concessit diversita- 
pov συγχωρῶν, ἤδη καὶ περὶ αὐτὴν τὴ» ἔννοιαν τοῦ em tantam a creaturis, jam etin ipsam Unigeniti 


Μονογενοῦς καχκουργετ. 

ΕΥΝ. Aix τοῦτο γὰρ, qnoi, Μονογενὴς, ἐπειδὴ, 
μόνος παρὰ μόνου τῇῃ τοῦ (A9) ἀἁγεννήτου δυνάμει 
γεννηθεὶς καὶ χτισθεὶς, τελειότατος Ὑέγονεν ὑπουρ- 
95. 
sus cap. 17. Nec mirum si Pauli epistola nomen 
Epistole ad Ephesios retinuerit, cum Ephesus, 
qui totius Asie metropolis est, suum ei nomen 
potius quam urbs alia dare debuerit. . 

(38) Editi 'O δὲ, ἃς Antiqui sex libri 'O δὲ οὐδὲ 
ης. 

( 39) Codex unus ἀποσεμνύνειν τὸν Τἱόν. 

(40) Editi et unus ms. ix y ὄντος, Alii quinque 
mss. ix μὴ ὅντων, 

(41) Illa, ως γὰρ, etc., puto accipi sic debere: 
Quemadmodum Pater etcreaturz ideo natura inter 
se differunt, quod Patris natura communis esse non 

ossit creaturis: ita, ex sententia Eunomianorum, 
ilius et creature ideo natura inter se convenient, 


notionem maligne agit. 

Ευν. Nam idcirco, inquli, Unigenitus est, quo 
niam solus a solo potentia ingeniti genitus οἱ 
creatus, perfectissimus factus est minister. 


quod ejusdem conditionis participes sint.Mox editi 
el tres mss. recentes ἀλλήλοις auvdttt, Αἱἱ qua- 
tuor mss. antiquiores ἀλλήλοις συνάγει. 

(42) Reg. quartus παρέχει, Alii mss. cum editis 
παρέχειν, Tecte. Constructio enim verborum hxc 
esse debel : ὤν Κύριος παρἐχεὶν, SeU, τοῦ παρέχειν 
ὅσον βούλεται τῷ Μονοχενετ, quasi sit Dominus tri- 
buendi Unigenito tantum dignitatis,quantum vult. 

(43) Verte : Non dizit, concipimus aut. glorifi- 
camus. MARAN, . 

; (44) Edili ὅσην ὑπερέχειν. Antiqui quatuor libri 
gov, 

(49) Regii secundus et tertius ἐπειδὴ μόνος τῇ 
τοῦ ; quam lectionem secutus fuisse videtur Tra. 


615 


5. BASILII MAGNI 


616 


Bas.Ignoro quid eorum qua dixit, oporteat mo- A ΒΑΣ. Oóx οἶδα πρὸς ὅ τι χρή πλέον τῶν eloapi- 


lestius ferre, utrum versutiam, quam circa 956 
nomen Unigeniti maligne excogitavit, lam preter 
hominum consuetudinem, quam praeter piam Scri- 
pturarum traditionem sensumillius accipiens(Uni 

genitus enim non qui a. solo factus, sed qui solus 
genitus est, in communi usu appellatur); an crea- 
tur blasphemiam, qnam data opera voci genitus 
conjunxit: ut ostendat geniti appellationem ratione 
nihilo prestantiore Domino tribui, quam creaturis: 
sed sicut illud : Filios genus et exaltavi'6:illud iti- 
dem : Filius primogenitus meus [srael1?; itaetiam 
Dowinum Filium nominatum esse,non quod habeat 
nomen super omne nomen 78, sed quod pariter ac 
reliqua appellationem consecutus sit. Át vero hi ad 


νων ἀγανακτησαι' πὺτερον διὰ τὴν πανουργίαν, ἣν 
περὶ τὸ ὄνομα τοῦ Μονογενοῦς ἐκχχούργησε, παρὰ 
τε vnv τῶν ἀνθρώπων συνήθειαν, καὶ παρὰ τὴν t» 
σερη τῶν Γραφῶν παραδοσιν ἐκλαμᾶνων αὐτοῦ τὴν 
διάνοιαν (Μονογενὴς γὰρ οὐχ 6 παρὰ μόνου γενόμε- 
voc, ἀλλ’ ὁ µόνως ἨΥεννηθεὶς, év τῇ κοινῃ χρήσε 
προσαγορεύεται)' f, περὶ τῇς (46) τοῦ κακτίσµατυς 
βλασφημίας, ἣν ἐξεπίτηδες ευνῖψε τῷ γεννηθείς 
ἵνα δείξῃ, ὅτι οὐδὲν διαφερόντως παρὰ τὰ κτίσματα 
τῆς τοῦ γεγεννησθαι προσηγορίας µέτεστι τῷ Κυρά 
ἀλλ ὥσπερ τὸ, Τἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα, καὶ τὸ, 
Υἱὸς πρωτότοκός µου Ἱσραήλ, οὕτω xai τὸν Κύ- 
piov Ylàv ὠνομάσθαι, οὐχὶ ἔχοντα τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ 
πᾶν ὄνομα, GÀÀ' ἐξ ἴσου τοῖς ἄλλοις τῆς προσηγορίας 


Salomonis dictionem confugiunt, atque illinc tan- pg ἀξιωθέντα, Οἱ δὲ πρὸς τὴν τοῦ Σολομῶντος καταφεύ- 


quam ex aliqua arce fidem impetunt. Nam quoniam 
ex persona Sapientis dictum est : Dominus creavit 
me*, licere sibi arbitrati sunt, Dominum creatu- 
ram dicere. Ego vero cum multa de hac voce i- 
cere habeam,primum,quod semel in tota Scriptura 
usurpata est : deinde quod in libro adhibita est, 
cujus sensus non parum reconditur,quique per pro- 
verbia parabolasque et sermones obscuros ac eni- 
gmata ut plurimum procedit,adeo ut nihil certi, ni- 
hil possit perspicui ex eo excerpi; dicere hac 
omitto, ut ne longioribus digressionibus protaham 
sermonem, przsertim cum inquisitio eorum quae 
male ab ipsis intellecta sunt, in locum propriu'n 
nobis dilata sit, in quo hzc quoque pars, Dco lar- 


Ίουσι λέξιν κἀκεῖθεν, ὥσπερ ἐξ ὁρμητηρίου τινὸς, 
τῆς πίστεως χατατρέχουσι. Διά γὰρ τὸ ix προσώπου 
τῆς Σωφίας εἱρῆσθαι το, Κύριος ἔχτισέ µε (17), ἑξετ- 


vat αὐτοῖς Χτίσμα λέγειν τὸν Κύριον ὑπειλήφασιν, 


᾿Εγὼ δὲ πολλὰ ἔχων εἰπεῖν περὶ τῆς φωνῆς ταύτης 
πρῶτον μὲν, ὃτι ἅπαξ iv. πάσχις ταῖς Γραφαϊῖς εἴρη- 
t&v ἔπειθ), ὅτι (48) iv. βίθλῳ πολὺ τὸ χεχρυμμµένον 
τῆς διανοίας ἐχούστι, καὶ διὰ παροιμιῶν τε xal xzpa- 
θολῶν xal σκοτεινῶν λόγων καὶ αἰνιγμάτων ὡς τὰ 
πολλὰ προηγµένῃ, ὥστε μηδὲν ἀναμφισθήτητον μηδὲ 
τηλαυγὲς ἀπ᾿ αὐτῆς εἶναι λαθετν’ παρίηµι λέγειν. ἵνα 
μὴ µακροτέροις ἐπεισοδίοις τὸν λόγον ἀπομηκύναιμι' 
ἄλλως τε καὶ bv ἰδίῳ vor (49) τῆς περὶ τῶν κακῶς 
αὐτοῖς νοηθἔντων ἐξετάσεως ἡμῖν ὑπερτεθείσης, ἐν ὦ 


giente,examinabitur. Ac quidem dictionis proposi- C καὶ τοῦτο τὸ µέρος Θιοῦ διδόντος, διευθυνθήσεται. Καὶ 


t:» quemdam sensum(quod favente Deo dictum sit 
multo magis idoneum et qui nihil afferat periculi 
puto ex inquisitione emersuruim. [nterim tamen ne- 
que illud silentio przetereamus, interpres alios- 
qui convenientius Hebraicarum vocum sententiam 


16 Jsa. 1, 2. 77 Exod. iv, 22. 


pezuntius, cuin sic verterit : Nam idcirco Unigeni- 
(us est, quoniam solus ingenii virtute genitus el 
creatus. Sed hauc interpretationem iis, quie se- 
quuntur, Basilii verbis accommodari non possc, 
vel c::co apparet. Editio Paris. Exe» παρὰ μόνου 
τῇ τοῦ, etc. Editio Ven. et Regii primus, quartus 
quintus cl sextus ἐπειδῃ μόνος παρὰ µόνου τῇ 
τοῦ : quam scripturam veram esse el. genuinam, 
vel sola orationis series aperte ostendit. [llud, 
παρὰ μόνου, ineple omissum est tum in Colbertino 
codice, tum in eo libro, ad cujus fidem opus Euno- 
mii nuper edidit vir eruditissimus Jo. Albertus Fa - 
bricius. Dasilium enim unice in voce µονου insi- 
stere constat. 

(40) "H τερίπης, en ereaturi blasphemiam. Hoc 
est, An id quod blasphemo ore affirmavit, Filium 
scilicet creaturam esse. Respicit Basiliusad vocem 
κτισθείς, qua Eunomius utebatur. 

(47) Monuit jampridem vir doctissimus Nobi- 
lius, Ambrosium. ΠΠ de fide, cap. 4, scripsisse, 
Dominis creavit me. Plura qui cupit, ejus utilis- 
simas notas legat. 

(48) Sic veteres quatuor libri: Vox ὅτι in editis 
desideratur. 

(49) Editi ἀπομηκύναιμι ἀλλ ὥστε καὶ iv (Quy 
At mss. ul iu contextu, recte. 

(90) Interpre- illos, quos non nominat Basilius 
Aquilam Symmachum et Theodotionem esse, ex 


T8 Philipp. ii, 9. 


οἶμαί γε, ὅ τι σὺν θεῳ δὲ εἰρήσθω, πολλῷ ἀκολου- 
θοτέραν ἔννοιαν τῆς προκειµένης (λέξεως, xal µηδένα 
κίνδυνον φέρουσαν ἀναφανήσεσθαι τῃ ἑξετάσει, Τέως 
γε μὴν μηδὲ ἐκεῖνο ἁπαρασήμαντον καταλίπωμεν' 
ὅτι (50) ἄλλοι τῶν ἑρμπνέω», οἱ καιοιώτερον τῆς ση- 


79 Prov. τι, 22. 


Heraplis cognoscimus, quorum interpretationem 
hic ascribere non pigebit. Aquilas igitur : Κύριος 
ἐκτήσατό µε κεφάλαιον τῶν ὁδῶν αὐτοῦ &pynÜsv 
κατεργασµάτ..ν αὐτοῦ, Dominus possedit me capitu- 
lum viarumsuarem a principio operum suorum. 
Symmachus : Κύριος ἐχτήσατό µε ἀρχὴν ὁδῶν αὖ- 
τοῦ πρὸ τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, Dominus possedit me 
principium viarum suarum anteoperationem su- 
um. Theodotio : Κύριος κτήσατό µε ἀρχὴν ὁδοῦ αὗτοῦ 
πρὸ τῆς ἐργασίας αὐτοῦ ἀπὸ τότε, Domnus possedit 
meprinctpium vic suc ante operationem swam ex 
tunc. Notum est LXX interpretes pro ἐκτήσατό 
µε, possedit me, scripsisse ἔκτισέ µε, creuvit me : 
quam lectionem tanquam impio suo dogmati sta- 
biliendo accommodatissimam sequebantur Eono- 
miani. Neque vero frustra dixerat Basilius, inter- 
pretes eos, qui vocum Hebraiearum sensum melius 
veriusque consecuti fuerant, vertisse non ἕχτισέ 
µε, creatit me : sedixvásaxó µε, possedit se. lta 
enim Hebraica in Hexaplis ad verbum vertuntur, 
Dominus possedit, me principium via sue anie opere 
sua ez tunc.Paulo aliter in Vulgata legitur, nempe 
hoc modo : Dominus possedit me inilio viarum 
suarum, antequam quidquam faceret a principto. 
Sententiam fratris charissimi ilii confirmatu- 
rus Gregorius, hunc eumdem locum tractavit lib. 
I) adversus Éunomium. 





| 


617 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


618 


µασίας τῶν "Eópatxov καθικόµενοι. ᾿Ἐκτήσατο µε, A assecuti sunt, Possedit me pro Creavit, edidisse: 


&vil τοῦ, "Ἐκτισεν, ἐκθεδώχασιν. "Ὅπερ μµέἔγιστον 
αὑτοῖς ἐμπόδιον ἔσται πρὸς τὴν βλασφημίαν τοῦ κτί- 
σµλτος, Ὁ γὰρ εἰπὼν, ᾿Ἑκτησαμην ἄνθρωπον διὰ 
τοῦ θεοῦ, οὐχὶ Κτίσας τὸν Κάῑν, ἀλλὰ γεννήσας, 
ταύτῃ φαίνεται χρησάμενος pr, qui. 

91. ᾽λλλ᾽ Eni τὸ ἐξ ἀρχῆς ἑπανίωμεν. 

ΕΙΝ. Διὰ τοῦτο, φησὶ, Μονογενἡς, ἐπειδὴ, παρὰ 
μόνου γεννηθεὶς καὶ κτισθεῖς, Ἠτελειότατος γέγονεν 
ὑπουργός. 

ΒΑΣ. Eli τοίνυν μὴ παρὰ τὸ μόνος γεγεννῆσθαι, 
ἀλλὰ διὰ τὸ παρὰ μόνου Μονογενὴς εἴρηται, ταυτὸν 
δὲ (61) στι κατὰ oi τὸ ἐχτίσθαι τῷ γεγεν,Ἄσθιι ^ τί 
οὐχὶ xal μονόκτιστον αὐτὸ, ὀνομᾶζεις, ὦ πάντα σὺ 
ῥᾳδίως καὶ διανουύµενος xal ἐκφέρων } Μονογενὰς δὲ, 
ὡς ἔοικεν, ἀνθρώπων οὖδεὶς, xaxá Ὑγε τὸν ἡμέτερον 
λόγον διὰ τὸ ix συνδυασμοῦ πᾶσιν ὑπάρχειν τὴν γἑν- 
νησιν. Οὐδὲ ἡ Σάρα µήττρ μονογενοὺς ἦν παιδὸς, 
διότι οὐχὶ μόνη αὑτὸν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ ᾿Αθραὰμ ἑτε- 
χνώσατο. Καὶ idv γε κρατῃ τὰ ὑμέτερα, ἀνάγκη ὅλον 


v)» βίον µεταμαθετ» (59), μὴ μονώσεως ἀδελφῶν, 


ἁλλ᾽ ἐρημίας τῶν συντικτόντων δηλωτικὸν εἶναι τοῦ» 
νοµα. Ηδη δὲ xal & κτίσις παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ Θεοῦ 
Λόγον πρὸς τὴν ἀξίαν ἑλάττωται, παρὰ τοσοῦτου τοῦ 
καὶ αὐτὴ μονογενὴς εἶναι διαμαρτοῦσα, παρ ὅσον ὁ 
Υἱὸς τῆς δημιουργίας τῷ Πατρὶ συνεφήψατο xal- 
τοιγχε οὐδὲ τοῦτο παρ αὐτων (99) συγχωρεῖται 
Ὑπουριὸν γὰρ τελειότατον αὐτὸν ὀνομάζουσι, Πώς 
οὖν οὐχὶ παρὰ µόνου καὶ Ἡ Χτίσις γέγονε καθ᾽ ὑμᾶς, 
οἷόν τι ὄργανον ἄψυχον τὸν Θεὸν Λόγον τῷ Ἱατρὶ 
προστιθέντας, εἰ μὴ καὶ τὸν ναυπηγὸν ἀφαιρήσεταί 
τις µόηον πεποιηχέναι τὴν υναῦν, ὅτι δὴ ὀργάνοις 
πρὸς τὴν κατασκευην συνεχρήσατο ; "ctt μονογενὴς 
καὶ à κτίαις, χαὶ τὰ µέρη ταύτης (54) * οὗ µόνον αἱ 
ἀόρατοι δυνάμεις, ἀλλὰ καὶ τὰ αἰσθητὰ σώματα, καὶ 
τούτων τά εὐτελέστατα, σκνῖπες, xxi ἀκρίδες, καὶ 
βάτραχοι. Αὐτὸς γὰρ stmt, καὶ ἐγενήθησαν (SD). 
Τίνος γὰρ ἂν xal ὑπουργίας δέοιτο à θελήµατι µό- 
wp (56) διμιουργῶν, ὁμοῦ τῇ βουλήσει σὀνυφιστα- 
µένης τῆς κτίσεως ; "AAA τί ; πῶς (97) καὶ καθ) ἡμάς 
διὰ τοῦ 1ἱοῦ τὰ πάντα»; Ότι τὸ θεῖον βούλημα, olov 
πηγῆς τίνος τῆς πρώτης αἰτίχς ἀφηρμηθὲν, διὰ τῆς 


80 Gen. iv, 1. 8! Psal. cxL vii, 5. 


51) Editi «' αὑτὸ δέ, Libri veteres ταυτόν. 

(52) Horum verborum, ἀνάγκη ὅλον xóv,etc., in- 
terpretaticnem veterem non probans Combefisius, 
ejus loco hanc substituit : /Vecesse est mundum 
omnem,relicto eo,quod humanis rationibus sede- 
bat, novum addiscere, unigenit nomen non id δέ” 
gnificare,quod nullos quis fratres habeat,sed quod 
uno et allero parente prognalus non est. Hoc est, 
homines omnes,si semel Eunomio fides habeatur, 
mutata sententia discant oportet,unigeniti nomi - 
ne non hoc significari, quod unus aliquis sit solus 
sine fratre, sed quod non sint genitores,qui simul 
ad eum gignendum concurrerint. 

(53) Editio Paris. οὐδὲ τοὺτο τὸ auvegdi1o02: παρ’ 
αὐτῶν. Illud, τὸ συνεφάψασθαι, addidisse se ex co- 
dice Henriciano, monet Duczus. Sed, dum hunc 
c dicem legerem animadverti in eo non pauca re- 
periri,que qui dixerit additamenta esse librario- 


quod eis erit ruaximo impedimento ad creature 
blasphemiam. Qui enim dixit: Possedi hominem 
per Deum 9,constat eum hac voce usum esse, non 
quod creasset Cain, sed quod genuissel 


21. Sed unde incepimus redeamus. 

Eux. ldcirco,inquit, Unigenitus, quoniam a solo 
genitus et creatus, perfectissimus factus est mi- 
nister. ' 

Bas. Si ergo non quoniam solus genitus est,sed 
quoniam a solo, Unigenitus dictus est, si rursus 
idem est secundumte genitum esse et creatum esse; 
cur non eliam unicreatum eum appellas tu, qui 
omnia facile et excogitas et profers ? Nemo autem 


g liomo, ut video, ex vestra sententia est unigenitus, 


cum generatio ex duorum coitu insit omnibus. Nec 
Sara unigeniti filii 957 mater erat, cum non sola 
eum, sed cum Abraham genuerit. Et certe,si opi- 
nio vestra oblinet, necesse est omne hominuin ge- 
nus sententia mutata discere,non eam solitudinem 
qu& fratribus caret,sed eam quz congenitores non 
habet, hoc isto nomine significari. Jam vero et 
creatura Deo Verbo dignitate inferior est cause 
nomine,cum ob id solum et ipsa unigenita non sit; 
quod Filiusuna cum Patre creationem atligit,quan- 
quam ne hoc quidem ab ipsis conceditur.Nam per- 
fectissimum ministrum eum nominant. Quomodo 
igitur non a sola creatura etiam facta est secundum 
vos,qui velut inanimatum quoddam instrumentum 
Deum Verbum Patri adjungitis?Nisi quis navis quo- 
que fabricatorem negabitsolum navem fabricasse, 
quod instrumentis ad eam construendam usus est. 
Quare unigenita estet creatura,imo et illius partes, 
non invisibiles virlutes solum, sed corpore etiam 
sensibilia, et horum humillima, culices, locuste, 
rana. Ipse enim dixit, et fucla sunt 8! , Quo enim 
ministerio indigere possit,qui nutu solo creat, una 
cum voluntate creatura subsistente ? Sed quid ? 
quomodo etiain secundum nos omnia sunt per Fi- 
lium? Quoniam divina voluntas a prima causatan- 
quam a quodam fonte profecta,per suam imaginem 


D rum, non errabit. Reliqui sex mss.simpliciter τοῦτο 


πα, αὐτῶν. 

(94) Ejus loci sententia hzc est : Ut mundus in 
universum erit unigenitus,ita singula: ejus partes 
erunt quoque unigeniti. 

(SL) Veteres quinque libri et editi xxi ἐγεννήθη- 
ox; Unde interpres,et genita sunt.Regii tertius et 
quartus. καὶ ἐγενήθησαν, et. facta. sunt, nec aliter 
legiur apud. LXX. In editione Parisiensi et in 
duobus mss. post vocem ἐγεννήθησαν additum in- 
venitur illud, αὐτὸς νετείλατο, καὶ ἐκτίσθτταν. ipse 
maudavit, el creata sunt : lamen cum hac ver- 
ba in reliquis quinque codicibus desint, et alio- 

uin Basilius brevis esse maxime stodeat. non val- 
e admodum dubitavi,quin expungi et deleri de- 
berent. 

(56) Codices aliquot θελήµατι µόνον, 

(97; Edili ῬΑλλά τοι πῶς. Αί mss. Αλλά τι πώς. 


619 


S. BASILII MAGNI 


620 


Deum Verbum ad operationem progreditur Euno- A οἰκείας εἰχόνος τοῦ Θεοῦ Λόγου πρόεισιν εἷς ἕνερ- 


mius vero unigenitum Filium ministrum appellavit, 
hoc ei magnum attribuens, quod ad eorom que 
precipiuntur ministerium idoneus est.Si enim non 
in eo quod Deus perfectus sit, majestatem possidet, 
sed in eo quod sedulus sit minister, jam a ministra- 
Loriis spiritibus, qui inculpate ministerii opus per - 
ficiunt, qua in re differet ? His de causis voci geni- 
(us vocem creatus conjunxit,ut etiam hinc nullam 
inter Filium et creaturam diversitatem esse osten- 
rat. 

22. Jam vero opere pretium fuerit illius quoquo 
admonitionem audire. 

EuN. Non oportet, inquit, cum Patris ac Filii ap- 
pellationem audimus,ejus generationem humanam 


γειαν. Ὁ δὲ τὸν μοιογενη Υἱὸν ὑπουργὸν mposn[o- 
ρευσε, τοῦτο αὑτῷ (58) προστιθεὶς μέγα, ὅτι εὔθετος 
πρὺς την διχκονίαν τῶν ἐπιτασσομένων ἑἐστίν. El γαρ 
οὐχ iv τῷ θεὸς εἶναι τέλειος τὴν δόξαν χέκτηται, ἀλλ᾽ 
b) τῷ ὑπουργὸς ἀκριθὴς, τί διοίσει τῶν λειτουργικῶν 
πνευμάτων, ἀμέμπτως τὸ ἔργον τῆς διαχονίας ἔπι- 
τελούντων ; Διὰ ταῦτα τῷ γεννηθεὶς τὸ κτισθεῖς 
συνΏψεν, ἵνα κἀντεῦθεν µμηδεµίαν οὖσαν Υἱοῦ «αἱ 
κτίσματος διαφορὰν ἐπιδείδῃ. 


9. ᾿Αξιον δὲ ἀκοῦσαι καὶ της παραινέσεως. 


ΕΥΝ. Οὐ χρὴ, φησὶ, τῇ τοῦ Πατρὸς xai τοῦ 
Τἱοῦ (59) προσέχοντας προσηγορίᾳ ἀνθρωπικὴν αὐτοῦ 


intelligere : nec hominum generatione adductos, g την γέννησιν ἐννοεῖν, κἀκ τῶν ἐν ἀνθρώποις γενέ- 


Deum communionis nominibus aut passionibus 
subjicere. 

Bas. Monet Filium Patri secundum substan- 
tiam similem intelligi non oportere. Hoc enim sibi 
vult illa participationis negatio, quasi substantia 
Patris cum substantia Filii non queat communriio- 
nem ullam habere. Propterea praeclare illa, qua- 
rum nos turbam pretermisimus, nominum dis- 
tinctiones, quod videlicet non quorumcunque ez- 
dem sunt enuntialiones, ea conlinuo re quoque 
significata eadem sint: ut propter eos qui in terra 
patres nominantur neget Deum Filii Patrem esse. 
Ego vero, cum multa sint qux» 958 christiani- 
smum a gentili errore ac Judaica ignorantia diri- 
mant. nullum arbitror in nostre salutis Evangelio 
inesse potius ac majus dogma, quam in Patrem 
et Filium fidem. Nam vel ii qui quocunque errore 
scissi sunt, Deum creatorem ac opificem esse con - 
fitentur. Qui vero falso appellatum Patrem, et 
Filium nuda appellatione przedicat, nihilque dif- 
ferre arbitratur, vel Patrem vel creatorem profi- 
teri, et aut Filium aut facturam dicere, ubi a nobis 
collocabitur ? aut qua in secta numerabitur? Ju- 
deeorumne an gentium ? Nec enim Christianis se 
adjunget, qui pietatis robur et velut religionis no- 
stra» characterem inficiatur.Non enim in opificem 
credidimus, rt in facturam : sed in Patrem el Fi- 
lium per baptismi gratiam obsignati sumus.Quam - 
obrem qui has rejicere voces audet, omnem simul 
Evangeliorum vim facit irritam, cum nec Patrem 
generantem, nec Filium genitum praedicet. Sed 
hac dico, inquit, ut passionis intelligentiam e 


(98) Editi τοῦτο δὲ αὑτῷ. Vocula δέ abest a no- 
stris codicibus. 

(59) Libri veteres. xai Yioo. Editi, κα τοῦ Γἱοῦ. 
Ibidem in editis legitur ἀνθρωπίνην : sed in nostris 
codicibus scriptum invenimus, ἀνθρωπικήν. 

(60) Basilius docet aliquanto infra, Eunomium 
vocem µετουσία non ita accipere,ut significet ccm- 
munionem quamlibet, sed communionem essen- 
ti:. 

(04) Codex unus cum edilis διὰ τοῦτο. Reliqui 
sex msa&. διὰ ταῦτα. 


(62) Editi ἔνυπάρχειν, Editio Ven.et septem no- 


σεων ἀναγομένους, τοῖς τῆς µετουσίας (00) ὀνόμασι 
καὶ πάθεσιν ὑπαχειν τὸν θεον. 

ΒΑΣ. 'H μὲν παραίνεσις, μὴ δεῖν τὴν κατ) οὗ- 
σίαν Yloó καὶ Πατρὸς ὁμοιότητα ἐννοεῖν. Τοῦτο γὰρ 
αὐτῷ βούλεται .À τῆς µετουσίας ἀπαγόρευσις, ὡς 
ἀκοινωνήτου τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας πρὸς τὴν τοῦ 
Μονογενοῦς ὑπαρχούσης. Διὰ ταῦτα (01) αἱ σεμνὰὶ 
Ἐκεῖναι τῶν ὀνομάτων διαστολαὶ, dv τὸν ὄχλον ἡμεῖς 
ὑπερέδημεν * ὡς οὐχὶ ὅσων al ἐκφωνήσεις al. abzai, 
ταῦτα καὶ τῷ σημαινομένῷ ἤδη ταυτὰ, ἵνα τὸ Πκ- 
τέρα εἶναι τοῦ Ylou τὸν θεὸν διὰ τοὺς ἐπὶ y; κ1- 
τέρας ὀνομαζομένους ἀφέληται, ᾿Εγὼ δὲ, πολλῶν 
ὄντων, ἆ τὸν Χριστιανισμὸν ἀπὸ cnc Ἑλληνικῆς 
πλάνης καὶ τῆς Ἰουλαῖκης ἀγνωσίας διίστησιν οὗ- 
δὲν ἡγοῦμαι κχυριώτερον δόγµα τῆς cle Πατέρα καὶ 
Υἱὸν πίστεως τῷ Εὐαγγελίῷῳ τῆς σωτηρίας ἡμῶν 
ἐνυπάρχείν (62). "Enel τό γε κτίστην εἶναι καὶ δη- 
μιουργὸν τὸν Osóv καὶ οἳ καθ) ὁποιχνδήποτε πλάνην 
ἀπεσχισμένοι συντίθενται. Ὁ ὂξ Πατέρα ψευλών»- 
μον, xal Υἱὸν µέχρι προσηγορίας diac (63) κατ- 
αγγέλλων, καὶ οὐδὲν ἡγούμενος διαφέρει, fj Π:- 
τέρα ὁμολογεῖν ἢ κτίστην, καὶ toc Υὸν λέ- 
ειν f ποίηµα, ποῦ τετάξεται παρ ἡμῶν : ἢ της 
ποίας εἶναι µερίδος ἀριθμηθήτεται (04) ;. τῆς Ἴου- 
ὁχίων, Ἡ τῆς "Ελλήνων; Οὐ γὰρ δὴ Χμιστιχνοῖς 
ἑαυτὸν εἰσποιήσει, ὁ τὴν δύναμιν τῆς εὐσεθείας, καὶ 
τὸν οἱονεὶ χαρακτῆηρα τῆς λατρείας ἡμῶν ἀρνούμε- 
voc (05). Οὐ γὰρ elc δημιουργὸν καὶ ποίηµα ἐπιστεύ- 
σαµμεν * &ÀA' εἷς Πατέρα καὶ Ylóv διὰ τῆς kw τῷ 


p βαπτίσµατι χάριτος ἐσφραγίσθημεν. Ώστε ὁ ταύτας 


τολμῶν ἀθετεῖν τὰς φωνὰς πᾶσαν ὁμοῦ παραγρά- 
φει (06) τῶν Εὐαγγελίων τὴν δύναμιν, Πατέρα μὴ 


8lri ms8. ὑπάρχειν. 

(05) Reg. quartus in contexiu, ψιλῆς φωνῆς : 
in ora libri, προσηγορίκς qm. 

(64) Codex unus et editi συναριθµηθήσεται. Alii 
Sex mSs8. ἀριθμηθήσεται,. Vox εἶναι deest in qua- 
ἰμος codicibus. 

(65) Antiqui sex libri cum editione Ven. zu» 
ἀρνούμενος, Editio Paris. et Reg. secundus μὴ ἆρ- 
νούμενος. 


(66) Codices non pauci δια (ράφει,δθῃδυ non dis- 
simili. 











621 


ADVERSUS EUNOMIUM LIP. Π. 


622 


Ὑεννήσαντα, καὶ Ylb» μὴ γεννηθένια κηρύσσων. À Patris voce enascentem fugiam. Verum oportebat 


'AÀJÀà ταῦτα λέγω (67), φησὶ, τὴν τοῦ πάθους ἔν- 
νοιχν τὴν ἐκ τῆς to0 Πατρὺὸς φωνῆς ἐγγινομένην 
Εχκλίνων, ᾿Εχρὴν 9i δήπου τόν ἤε εὐσεθεῖν bqvo- 
κότχ, τὸ ἀπεμωχῖνον τη; ἐν τοῖς ῥήμασι τούτοις 
διανοίας, et τι ἄρα xal ἐνυπῆρχε, παραιτησάµενον, 
μὴ πᾶσαν ἀθρόως τὴν φωνὴν ἀθετεῖν, μηδὲ τῇ προ- 
φᾶσει τοῦ ἀπρεποῦς καὶ τὸ ὅσον ἀπ᾿ αὐτῆς χρήσι- 
μον συνεκθἀλλειν ' ἀλλ ἀπὸ μὲν τῶν ταπεινῶν xal 
σαρκικῶν νοημάτων by τοῖς περὶ Oto) δόγµασι κα- 
θαρεύειν, γέννησιν δὲ τῇ ἁγιωσύνῃ καὶ τῇ ἀποθείᾳ 
τοῦ Θεοῦ πρέπουσαν ἐννοεῖν * τὸν μὲν τρόπον, καθ) 
ὃν ἐγέννησεν ὃ θεὸς, ὡς ἄῤῥητον καὶ ἀπερινόητον 
ἀφιέντα, πρὸς δὲ τὴν κατ οὐσίαν ὁμοιότητα ἐκ τῆς 
τοῦ γεννᾷν προσηγορίας ὁδηγούμενον. Καΐτοιγε px- 
νερὸν σκοπουμένῳ, ὅτι o) σωματικῶν παθῶν κυρίως 
καὶ Τπρώτως ἔννοιαν ἐμποιεῖν ταυτὶ πέφυχε τὰ ὁνό- 
µατα, ὁ πατήρ, λέγω, καὶ ὁ υἱός ᾽ ἀλλὰ καθ) ἑαυτὰ 
μὲν λεγόµερα, τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν ἐνδείχνυ- 
ται (08) µόνην. Πατὴρ μὲν γάρ ἔστιν ὁ ἑτέρῳ τοῦ 


εἴναι κατὰ τὴν ὁμοίχν ἑαυτῷ φύσιν τὴν ἀρχὴν παρασχών * 


ἐσχηκώς, 

23. "Όταν μὲν οὖν ἀχούσωμεν, ὅτι ἄνθρωπος (69) 
πατὴρ, τότε «al τὴν τοῦ πάθοὺς ἔννοιαν προσλαμ- 
θάνομεν * ὅταν δὲ, ὅτι ὁ θεὸς Πατὴρ, ἐπὶ τὴν ἀπαθη 
αἰτίαν τοῖς λογισμοῖς ἀνατρέχομεν. 'O 0i, ἐπὶ της 
ἐμπαθοῶς φύσεως τη προσηγορίᾳ ταύτῃ συνεθισθεὶς, 
τὸ ὑπὲρ thv κααάληψιν τῶν ἑαυτοῦ λογισμῶν ὡς 
ἀδύνατον ἀπαρνεῖται. Οὐ γὰρ, τῷ πάθει τῶν φθαρ- 
τῶν προσέχοντα, τῃ ἀπαθεί τοῦ Θεοῦ ἀπιστεῖν 
προσηχε», οὐδὲ, τῇ ῥευστῃ φύσει καὶ µυρίχις ὑπο- 
χειμέντι μεταθολαῖς, τὴν ἄτρεπτον καὶ ἀναλλοίωτον 
οὐσίαν παρατιθέντα (70). Μηδ’ ὅτι τὰ θνητὰ ζῶα διὰ 
πάθους Ὑγεννᾷ, καὶ τὸν O:ov jon» οὕτως οἴεσθχι * 
ἀλλ᾽ Ἐντεύθεν μᾶλλον ὁδηγεῖσθαι πρὸς την ἀλήθειαν * 
ὅτι, ἐπειδὴ τὰ φθαρτὰ οὕτως, ὁ ἄφθχρτος ἐναντίωςο 
Καὶ μὴν οὐδὲ ἐκεῖνό γε ἂν εἶποι, ὥς χυρίως καὶ 
πρώτως ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τεταγµέιων τῶν Óvo- 
µάτων τούτων, καταχρηστικῶς ἡμεῖς ἐπι)έγομεν (74) 
τῷ θΘεῷ. 0 γάρ τοι Κύριος ἡμῶν ]ησοῦς Χριστὸς, 
πρὸς τὴν πάντων ἀρχὴν καὶ τὴν Ann τῶν ὄντων 
αἰτίαν ἐπανάγων ἡμᾶς. ὙὝμετς δὲ μὴ καλέσητε, 
qni, πατέρα ὑμῶν Eni τῆς γῆς ^ εἰς γάρ ἔστι 
Πατηρ (72) ὑμῶν ὁ οὑράνιος, Ilo; οὖν ὡς σαρχι- 
κῶν παθῶν προηγουμένως ἔνδεικτικὰς ταύτας ἡμᾶς 
ἀξιοῖ τὰς φωνὰς ἀποπέμπεσθχι, ἃς ὁ Κύριος (79), 
ὡς τῇ ἁπαθείᾷ τοῦ Θεοῦ πρεπούσας, ἀπὺ τῶν ἀν- 
θαᾳώπων πρὸς αὐτὸν (14) µετατίθησιν;, Ei) δὲ καὶ 


88 Matth. xxxi, 9. 


67) Unus aut alter ms. cum editis Xéqwv. . .. . 
ἐκκλίνω. Alii quinque mss λέγω..,.. ἐκκλίνω», 

(68) Editi ενδείκνυνται, Veteres. quinque libri 
ἑνδείκνυτχι. 

(69) Editi Paris. ἀκούτωμεν, ὅτι ἄθρωπος. Editio 
Ven. el sex mss. ἀχούσωμεν ἄνθρωπος, Sed vocem 
ὅτι inepte omissom esse ex eo intelligitur, quod 
statim legamus ὅταν δὲ, ὅτι ὁ θεός ὁ Mxz £p. 

(10) Veteres quatuor libri cuui editis παρατι- 
θέντχ. Alii duo mss. πα ατιθέχι. [Ibidem eliti 
μηδὲ ὅτι, .. γευνᾷν. Libri antiqui un 9..... 
γεννᾷ. 


eum qui pie agere statuisset, absonum horum ver- 
borum sensum, si qui tamen inerat, adversari,non 
lotam simul vocem reprobare; neque indecori 
obtentu, quidquid ab ea accedit utilitatis, id simul 
rejicere : sed ut ab humilibus carnalibusque co- 
gitationibus in divinis dogmatis purum esse, ita 
generationem sanctitati atque apathic Dei conve- 
nientem intelligere : adeo ut modum quidem quo 
Deus genuit, tanquam qui ineffabilis ac incompre- 
hensibilis sit, praetermitteret, ad substantie vero 
similitudinem per generandi appellationem dedu- 
ceretur. Quanquam perspicuum est reputanti, hac 
nomina, pater et. filius, corporalium affectionum 


p cogitationem proprie ac primario parere non so- 


lere : sed cum per se sola dicuntur, solum habi- 
tum mutuum indicare. Paler enim est, qui alteri 
exsistendi principium secundum similem sibiipsi 
naturam contulit:filius vero, qui ex alio per gene- 
rationem principium ut sit habuit. 

u(ó; δὲ ὁ ἐξ ἑτέρου γεννητῶς τοῦ εἶναι τὴν ἀρχὴν 


23.Itaque,cum audiinus, hominem patrem esse, 
tunc incidit nobis affectus cogitatio : at vero cum 
Deum Patrem,tum ad impassibilem causam mente 
attollimur.Eunomius autem hancappellationem de 
subjecta affectionibus natura accipere assuetus, 
quod rationis ejus captum superat,id ut impossi- 
bile pernegat. Non enim par erat eum, corrupli- 


^ bilium affectionem attendentem, atque substan- 


tiam immutabilem ac inalterabilem nature fluxee 
et innumeris mutationibus obnoxis comparantem, 
Deum non credere affectionibus immunem. Nec 
quoniam mortalia animalia per affectum generant, 
ita quoque de Deo sentire oportebat : sed hinc 
magis deduci ad veritatem, quod quoniam corru- 
ptibilia hoc modo, is qui incorruptibilis est, modo 
contrario generat. Neque vero illud dixerit, no- 
mina hac qu: 289 proprie ac pritnario de homi- 
nibus usurpata sunt, de Deo a nobis dici per ab- 
usum. Etenin: Dominus noster Jesus Christus, ad 
omnium principium et veram rerum causam nos 
reducens: Vos autem nolite vocare, inquit,patrem 
vesirum in terra ; unus enim cst Pater vester ca - 


D jestis83. Quomodo igitur voces lias, tanquam si 


precipue carnales affectus significarent, repu- 
diendas censet : quas Dominus noster velut Dei 
apathiam decentes ab hofhinibus ad ipsum trans. 


(71) Editi et mss. non pauci ἐπιλέγομεν. Reg. 
tortius ἐπιλέγωμεν. 

(12) Editi ὁ Πατήρ. Articulus in mss.nostris non 
invenitur. 

(13) Editi Κύριις ἡμῶν, Vox ultima in. mss. 
deest. 

(14) Editi el duo mss. πρὸς ἑχυτό». Unde inter- 
pres : ad se ipsum transfert : quod quin vitiosum 
sit, dubitari nullo modo potest. Non enim Dominus 
se ipse vocat Patrem : sed id nomen transfert ad 
Dcum universorum, seu ad suam ipsius Patrem. 
Codex Colb. et alii tres πρὸς αὐτόν, recte. 


623 


S. BASILII MAGNI 


621 


fert? Quod si et creaturarum nominatur Pater, i| Α τῶν κτισμάτων Πατὴρ ὀνομάζεται, οὕπω τῷ Aóm 


huic nostre sententie nequaquam repugnat. Qui 
enim genuit glebas roris secundum verba Job 8), 
non eodein modo glebas et Filium genuit. Aut si 
hoc dicere audebunt, sic ut roris e'iam substau- 
tiam filium pari ordine nominent, ab omni nos 
adversum ipsos oratione liberabunt,cum blasphe- 
iniam ad manifeslissimam impudentiam provexe- 
rint. Neque enim cum Paler omnium nostrum di. 
citur Deus, eodem modo et noster et Unigeniti 
Pater est:si vero quod primogenitus tolius crea- 
ture 85, el primogenitus in multis fratribus 85,Do- 
iniuus appellatus est, id eosad impietatem erudit; 
discant ex Evangelio, quod Dominus eos qui sibi 


τῷ ἡμετέρῳ µάχεχαι. Ὁ γὰρ τετοχὼς βώλους ὃρ΄- 
σου, κατὰ τὸν τοῦ Ἰὼθ λόγον, οὐχ ὁμοίως τάς τε 
βώλους (65) xal τὸν Yi» ἐτεχνώσατο. "H εἰ τοῦτο 
λέγειν τολµήσουσιν, ὥστε ἓν ἴστι τάξει καὶ τὴν οὐσίαν 
τῆς ἱρόσου υἱὸν ὀνομάζειν, παντὸς ἡμᾶς τοῦ πρὺς 
αὐτοὺς ἀπαλλάξουσι λόγου, tlc περιφανεστάτην ἆν- 
αισχυντίαν τὴ» βλασφημίαν προαγαγόντες (76). 028: 
γὰρ ὅταν Πατὴρ πάντων ἡμῶν λέγηται ὁ θεὸς, κατὰ 
τὸν αὐτὸν τρόπον ἡμῶν τε xai τοῦ Μονογενοῦς ion 
Πατήρ, El δὲ ὅτι πρωτότοχος πάσης κτίσεως, καὶ 
πρωτότοχος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς, ó Κύριος προσηγό- 
βευται (TT), τοῦτο αὐτοὺς παιδοτριθεῖ πρὸς ἀσέθειαν * 
διδασγέσθωσαν kv τοῦ Εὐαγγελίω, ὅτι καὶ µητέ. 


ex virtutis operibus conjuncti sunt,etiam matrem p oz (78) ἑαυτοῦ καὶ ἀδελφοὺς ὁ Κύριος τοὺς bx τῶν 


el fratres suos appellat: Que enim esi, inquit, 
maler mea, el gui fratres mei, nisi qui faciunt vo- 
luntutem Patris mei qui in celis est£ (Quare Pater 
noster Deus, neque abusu, ueque translatione.sed 
proprie et primario et vere nominatur:quippe qui 
nos per corporeos parentes ex nihilo ad esse pro- 
duxerit, nobisque sua in nos providentia conjunga- 
tur. Quod si nostrum, qui per gratiam adoptione 
digni effecti sumus, vere vocatum esse Pl'atrem 
Deum dicimus, qua ratio prohibebit ne ipse ejus, 
qui natura Filius est, et ex substantia ipsius pro- 
venit, Pater jure ac merito vocetur ? 


EcN. Non oportet, inquit, propter Patris et Filii 
ή . - , , 
προσηγορίαν ἀνθρωπικὴν (81) τὴν τοῦ Κυρίου viv- 


appellationem generationem Domini ceu humanam 
intelligere. 

Bas. Id ego quoque dico. Sed eam divinam et 
affectuum expertem quid vetat pios istos credere? 
Sed, opinor, non ut citra affectum, se ut nullo 
modo genuisse Deum ostendat, his verbis utitur. 
Quomodo igitur tu, o optime,in superioribus sub. 
stantiam Unigeniti decernebas csse genituram ? 
Nam si genitus non est,unde ipse ex luasentenlia 
genitura esse poterat? Sed propter contrarieta- 
(em qua genito cum ingenito intercedit, sulistan- 


83 Job. xxxvii, 38. δὲ Coloss. 1, 15. 


(75) Hoc loco,ut sape alias,variant veteres tum 


85 Rom. 


ἔργων τῆς ἀρετῆς οἰκειωθέντας προσαγορεύει. Ti; 
γάρ ἐστι, φησὶ, ^ µήτηρ µου, καὶ τίνες οἱ ἆδελ- 
qol µου, ἀλλ᾽ ἢ οἱ (10) ποιοῦντες τὸ θέληµα τοῦ 
Πατρός µου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ; "Dots Πατὶρ ἡμῶν ὁ 
θεὺς οὗ καταχρηστικῶς οὗδ᾽ ἐκ μεταφορᾶς, ἀλλά xv- 
ploc. xml πρώτως, καὶ ἀληθινῶς ὀνομάζεται * διὰ 
τῶν σωματικῶν Ύονεων εἰς τὸ εἶναι ἡμᾶς ἐκ τ.ῦ μὴ 
ὄντος παραγαγὼν, xai ταῖς κηδεµονίαις προσοικειου- 
μένους. El δὲ ἡμών τῶν χάριτι τῆς υἱοθεσίας ἡξιου- 
µένων ἀληθῶς κεκλῆσθαι Πατέρα τὸν 060v (80) λέγο- 
pev, τίς ἀφαιρήσεται λόγος τοῦ κατὰ φύσιν ioo, καὶ 
ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθόντος, μὴ οὐχὶ πρεπόντως 
αὐτὸν Πατέρα προσαγορεύεσθαι ; 

ΕΥΝ. Οὐ yp), φησὶ, διὰ τὴν Πατρὸς καὶ Yo) 


νησιν ἐννοεῖν, 

ΒΑΣ. Φημὶ κἀγώ. θείαν μέντοι xal ἆπαθη τί χω- 
λύει πιστεύειν τοὺς εὔσεθετς (82) ; Αλλ’, οἶμαι, coy 
ἵνα ἀπαθῶς Γεγθννηκότα τὸν θεὺν ἐπιδείξη, χρῆτει 
τοῖς λόγοις τούτοις, ἁλλ᾽ ἵνα μηδὲ γεννήσαντα ὅλως. 
Πῶς οὖν ἐν τοῖς ἄνω λόγοις, e βέλτιστε, γέννημα εἷ- 
ναι τὴν οὑσίαν τοῦ Μονογενοῦς ἀπεφαίνο ; Ei vào pa 
γεγέννηται, πόθεν αὐτῷ τὸ γέννημα (83) εἶναι κατὰ 
τὸν σὸν λόγον προσην ; ᾽Αλλὰ διὰ μὲν τὴν τοῦ γεννη- 
τοῦ πρὸς τὸ ἀγέννητον ἑναντίωσιν γέννημα οὖσαν 


vir, 29. 86 Matih. χι, 48, 50. 
τῆς υἱοθεσίας ἠξιωμένων ἀληθῶς κέχληται Ἠατὴρ à 


calamo notati, tum. typis descripti libri. In. Reg. 8 θεός. Reliqui sex mss, ut in contextu, nisi quod 


tertio et in editione Parisiensi quemadmodum οἱ 
apud LXX legitur 23x, globas rorís Alii quinque 
mss.8óAovc.gutius,seu stillas roris.Cerle si quando 
excusandi sunt librarii,hic dignos eos excusatione 
censeo, cum ο pro « scribere vel diligentioribus 
facillimum sit.Lege Duceum. Ibidem Reg.tertius 
xai τὸν Ylovy ónsotZoaco : sed in ora libri recentio- 
ri manu scriptum invenitur ἐτεκνήσατο [sic]. 

(76) Antiqui duo libri ἀπαγαγόντες. Ibidem editi 
Οὐδὲ γὰρ ὅτε, Δί mss. ὅταν. 

(Ti) Editi προσαγορεύεται. Libri veteres πρ.σ- 
ηγόρευται. 

(78) Editi et Beg. secundus καὶ μητέρας, matres. 
Alii tres mss. µη-έρα, matrem. 

(79) Editi, xo», àAX' οἱ. Codex Colb. cu: uno 
Reg. µου, ἀλλ Ἡ οἱ. Nec ita inulto post editi παρ- 
άγων. Veteres quatuor libri παραγχγών. 

(30) Edi et Reg. quintus El δὲ ἡμῶν τῶν χάριτι 


voces, τὸν Θεόν solum in Regiis priino et sexto re- 
periantur. Sed, nisi exprimas, subaudiantur ne- 
cesse est. 

(81) Editi τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ προσηγορίαν 
ἀνθρωπίνην. Veleres quinque libri ita, ut edidi- 
mus. 

(82) Regii duo cum editione Paris.et cum Colb. 
τοὺς εὔσεθεῖς, bene. Alii tres mss. τοὺς ἀσεθεῖς, 
male, ut mihi quidem videiur. Mihi enim nescio 
quomodo magis placet lectio prior, arbitrorque 
scriptum esse ἀσεδεῖς ab aliquo, qui recte quidem 
judicasset Eunomianos, de quibus hic agitur, vere 
dici non posse píos : sed qui non satis attenderil 
eos per ironiam pios vocari potuisse. 

(83) Editio Paris. αὐτῷ γέννημα. Editio Vén. el 
mss. nonnulli αὐτῷ τὸ yévvnpa, Alii tres mss. «t 
γέννηµά tt, 











625 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


626 


δεικνύναι (84) τὴν οὐσίαν ἐφιλονείκει νυνὶ δὲ, πάλιν A liam genituram esse ostendere conabatur. Nunc 


τὴν *ü« οὐσίας οἰχείωσιν διὰ τῆς φωνῆς ταύτης ση- 
μχινομένην ὁρῶν, τὸ Ὑεγεννῆσθαι τοῦ γεννήµατος 
ἀφαιρεῖται (85). Καὶ μὴν εἰ τοῦτο ὡς πάθους δηλω- 
τικὸν παραιτεῖται, τί χωλύει καὶ τὸ δημιουργὸν αὖ- 
τὸν εἶνχι διὰ τὰς αὐτὰς αἰτίας μὴ παραδέχεσθαι; 
Διότι πάσαις εχὶς σωματικαῖς ἐἑνεργείχις fj πλείων 
τις πάντως ἢ ἑλαττων χόπος συνέζευκται, κατὰ τὴν 
ἀναλογίαν τῆς τοῦ ποιοῦντος δυνάµεως καὶ τῆς πρὸς 
τὰ μεγέθη τῶν ἐνεργουμένων διαφορᾶς. Τήν γε μὴν 
θείαν καὶ µακαρίαν φάσιν καμάτῳ λέγειν συνέχεσθαι 
. οὐχ. ὥττον ἀσεθὲς 7j τοῖς αἰσχίστοις αὗτην πάθεσιν 
ὑποθάλλειν, El δὲ ἀπαθῶς κτίζει, ἀπαβῃ εἶναι δεξα- 
σθε xxl τὴν γέννησιν. 

24. Ὡς μὲν οὖν χωρίως καὶ προσηκόντως Πατὴρ 
λέγεται ὁ θεὸς, καὶ ὡς οὐχὶ πάθους, ἀλλ᾽ οἰκειώ- 
σεὼς ἐστιν ὄνομα, fj tnc κατὰ χάριν, ὡς ἐπὶ τῶν 
ἀνθρώπων, fj τῆς κατὰ φύσιν, ὡς ἐπὶ τοῦ Μονογενοῦς, 
ἱκανῶς εἴρηται ὀώμετ δὲ εἶναι τροπικὴν , καὶ ἐκ 
μεταφορᾶς λέγεσθχι (86), ὥσπερ καὶ ἄλλας µυρίας 
καὶ φωνὴν ταύτην. Ὡς τοίνυν, ὀργιζόμενον , xal 
ὑπνοῦντα, xai πειόμενον ἀκούοντες τὸν θεὸν, xai 
ἄλλων τοιούτων ἀπρεπεῖς κατὰ τὸν πρόχειρο» νοῦν 
κὰς ἐμφάσεις παρεχοµένων, οὔτε τὰς φωνὰς του Πνεύ- 
µατος διαγράφωμεν, οὔτε σωματικῶς τῶν λεγοµέ- 
µενων ἀχούομεν' εί δήποτε οὐχὶ καὶ, τῆς φωνῆς ταύ- 
της οὕτω σωνεχῶς παραληφθείσης ὑπὸ τοῦ Πνεύματος 
(87), τὰς θεοπρεπεῖς αὐτῆς ἐννοίας διερευνώµεθς; fi 
μύνην ταύτην τῆς Γραφῆς ἀπαλείψομεν (88), ἐκ τῆς 


autem rursus substantie 960 conjunctionem hac 
voce significari cum videal, geniluram genitam 
esse negat. Atqui si hoc tanquam quod affectuin 
significet,repudiat,quid prohibet eisdem de causis 
etiam creatorem ipsum esse negare? Nam pro ra- 
lione virium ejus qui facit,et pro discrimine ma- 
gnitudinis eorum quie flunt, necessario aut major 
aut minor labor corporeis omnibus operationibus 
conjungitur. Divinam autem ac beatam naturam 
dicere labore premi,non minus impium est,quam 
eam affeclibus turpissimis subjicere. Sin autem 
citra affectum creat, generationem quoque affectu 
vacare fateamini. 

24. Quod igitur proprie ac merito Deus dicitur 
Pater, et quod non affectus, sed conjunctionis no- 
men est, aut ejus que fit per gratiam,ut in homi- 
nibus, aut ejus qu» secundum naturam est, ut in 
Unigenito, satis dictum est. Sed demus et hanc 
vocem tropicam esse,eamque,sicut et alias sexcen- 
las,per translationem dici. Quemadmodum igitur, 
cum Deum audimus irasci,dormire, volare, et alia 
id genus, quz sensu obvio intelligentiam indeco- 
ram pre se ferunt, non lamen voces Spiritus ex- 
pungimus,nec modo coporeo hec dicta accipimus; 
quam tandem ob causam, cum hzc vox adeo fre- 
quenter a Spiritu usurpata sit, non etiam conve- 
nientem Deo intelligentiam investigamus ? num 
hane solam ex Scriptura delebimus, eam ex hu- 


ἀνθρωπίνης χρήσεως συνκοφαντοῦντες αὐτὴν; Οὐτωσὶ C mano usu calumniantes? Àt rem sic consideremus. 


δΣ σκοπῶμεν. Ajo σηµαινοµένων ἐκ τῆς τοῦ γεννᾷν 
προσηγορίχς κατὰ τὴν ὧδε συνήθειαν, πάθους τε τοῦ 
γεννῶντος καὶ τῆς πρὸς τὸ γεννώμενον ὀϊκειώσεως, 
ὅταν παρὰ τοῦ : Πατρὸς τῷ Μονογενεί λέγήται τὸ, Ἐκ 
Ὑαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησὰ σε. καὶ τὸ, Τὶὸς 
µου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον Ὑεγέννηκά σε, πότερον 
τούτω, παρίστασθχι φῶμεν διὰ τοῦ ῥήματος: τὸ ἐμ- 
παθὲς τῶν γεννώντων, fj τὴν τῆς φύσξως οἰχειότητα; 
᾿Εγὼ μὲν γὰρ τούτό φημι’ καὶ οὐδὲ τούτους ἡγουμαί 
ποτε μὴ οὐχὶ slc λαμπρὰν μελαγχολίαν παρενεχθέἑν- 
τας ἑνχντιώσεσθαι (69). "oce εἰ μὲν οἰκείᾳ τῷ θεῷ 
ἡ φωνη, τί ἀτιμάζεις ὡς ἀλλοτρίαν, cl 3: ix τῶν 
ἀνθρωπίνων μετακεχόµισται, τὸ ὑγιὲς αὐτῆς ἔθλεξα- 
µενο, Φφύγε τὸ “(εΤρὸν τῶν δηλουμἔνων. ᾿Ἔξεστι γὰρ 
δήπου bv πολυσήµῳ τῇ λέξει, πρὸς τὴν ὀρθὴν ἔννοιαν 
ὁδηγηθέντα διὰ τοῦ ῥήματος, τὸ ταπεινὸν καὶ αἰσχρὸν 
τῆς ἑμφάσεως ὑπερθῆναι. Καὶ µή µοι λέγε, Τίς δὲ 


87 Psal. cix, 3. 88 Psal. ῃ, 7. 


(84) Editi εἶναι δεικνύναι. Veteres quinque libri 
οὖσαν δεικνύνχι. Mox mss. nonnulli φιλονεικεῖ, 

(85) Illud, ἀφαιρεῖται, ad. verbum | interpretans 
Trapezuntius, sic vertit : genitum esse a genimine 
removet. Hoc est, negat [ieri potuisse,ut genitura 
genita fuerit.Eo spectat tota Basilii ratiocinatio, ut 
probet pugnantia loqui Eunomium. Et vero profi- 
teri Filium geniluram 6556, et tamen negare Fi- 
lium genitum fuisse, quid est, quaeso, nisi pu- 
gnantia loqui, et secum non consentire ? 

(56 Codex unus et editi ἐκ μεταφορᾶς εἱρῆσθαι. 
Reliqui sex mss. λέγεσθαι, Mox legitur in vulgatis 


Cum duo significentur generandi voce ex humano 
more, generantis scilicet affectus, et conjunctio 
cum genito;quando a Patre ad Unigenitum dicitur: 
Ez ulero ante luciferum genui te8';et: Filius meus 
estu,ego hodie genui (6 55, utram harum significa- 
tionum hoc verbo indicaridicemus? generantiumne 
affectum an nature conjunctionem? Ego hoc cen- 
8e0; et ne hos quidem, nisi in manifestum atre 
bilis morbum incidissent, contradictores unquam 
fuisse arbitror.Quare,si convenit Deo hasc vox,cur 
sicut alienam spernis ? Sin autem ex hominibus 
translata est, sano significatu delecto, fuge dete- 
riorem.Nam profecto in dictione qu: multa signi- 


D ficat, cum ad rectam notionem per ipsam vocem 


deductus fueris, licet humilem turpemque intelli- 
gentiam praeterire. Nec mihi dicas : Qus vero est 
generatio, et qualis, et quomodo fieri potuit? Non 


εἶ τοίνυν : sed pro εἶ τοίνν scriptum in nostris 
septem codicibus invenimus "à; τοίνυν. 

(87) Codices aliquot παρὰ τοῦ Πνεύματος. Vox 
αὐτῆς, quse stalim sequilur, in quinque mss. 
deest. 

(88) Hac diverse in diverais distinguuntur.Nam 
jn vulgatis el in uno codice virgula posita est so- 
lum post vocem χρήσεως : at in Regiis secundo οἱ 
quarto virgula statim post verbum ἀπαλείψομεν col - 
locatur. Primem distinguendi rationem secutus 
est interpres vetus: nos posleriorem. 

(89) Veteres aliquot libri ἐναντιώσασθαι, 


627 


S. BASILII MAGNI 


628 


enim quoniam omnino ineffabilis modus est atque Α ἡ γέννησις; καὶ ποταπή; καὶ πῶς ἂν γένοινο αὔτα; 


incomprehensibilis,continuo etiam firmam ac sta- 


bilem in Patrem et Filium fidem abjiciemus.Nam 
si intelligentia nostra voluerimus metiri omnia, e 
quod mente capi non potest, id arbitrari omnino 
non esse, peribit fidei, peribit spei merces. Quo- 
modo autem fuerimus amplius digni beatitudini- 
' bus, que iu fide rerum non apparentium reposita 
sunt,s -61 iissolisqua rationi evidentia sunt, fi- 
dem habemus? Unde vana factze sunt gentes, et te- 
nebris obductum est inscieus cor eorum8?? Nonne, 
quoniam dum ea sequuntur, qua rationi verisimi- 
lia videntur,predicationi Spiritus fidem non adhi- 
bent? Quos autem [saias ut perditos deplorat ? 


Οὐ γὰρ, ἐπειχὴ ὁ τρὸπος ἄῤῥητος xal ἀπερινόητος 
παντελῶς, ἤδη καὶ τὸ πάγιον τῆς εἰς Πατέρα καὶ 
Υἱὸν πίστεως ἐκθαλούμεν, El γὰρ μέλλοιμεν πάντα 
τῇ κατιλήψει μετρεῖν, καὶ τὸ τοῖς λογισμοῖς ἀπε- 
ρίληπτον μηδὲ εἶνχι τὸ παράπαν ὑπολαμδάνειν, οἳγή- 
σεται μὲν (90) ὁ τῆς πἰστεως, οἰχῆσεται ἀὲ ὁ τῆς 
ἐλπίδος μισθός. Πῶς δ᾽ ἂν εἴημεν ἔτι τῶν µακαρισµον 
ἄξιοί τῶν ἐπὶ τῇῃ πίστι τῶν ἁοράτων ἀποχειμέ- 
vv, οἱ µόνοις τοῖς κατά λογισμὸν ἐναργέσι πειθόµενοι; 
Πόθεν ἐματχιώθη τὰ ἔθνη, καὶ ἐσκοτίσθη ἡ ἀσύνετος 
αὐτῶν καρδία; Οὖκ ἐπειδῃ τοῖς kx τῶν λογισμῶν (91) 
φαινομένοις ἀκολουθοῦντες τῷ κηρύγματι τοῦ Πνευ- 
µχτος ἀπειθοῦσι; Τίΐνας ὃξ ὁ ᾿Ἠσαίας ὣς ἀπολωλό- 


Ve sapientibus in seipsis,et coram seipsis scienli- g τας ὀδύρετει, Οὐαὶ ol σοφοὶ ἓν ἑαυτοῖς (02), καὶ 
bus 9, Nonne hoc? Multis igitur ex iis qua inter- — ivómiov αὐτῶν ἔπιπτήμονες, Οὐ τοὺς ποιούτους ; 


media sunt praetermissis, tum iis quibus aperte 
affirmavit Filium genitum non fuisse,lum iis qua 
arlificiose excogitavit,hoc ut obtineat, Unigenitum 
scilicet creaturam ac facluram esse, ad precipua 
impietatis capita me convertam, si prius de iis 
qua omissa sunt, hoc solum notavero quod quam 
in antecessum reipsa concinnavit blasphemiam, 
hanc verbo oltegere, sermonisque impudentiam 
delinire,cum vellet,non communem facere se dixit 
creaturis Ünigenitum,suorum ipsemet dogmatum 
oblitus, quz in superioribus clara ac aperta voce 
exponebat. A quibus rursus in impudentem ac 
.manifestissimam repugnantiam incidit. Sic autem 
scribit : 

EuN. Nemo autem cum Filium facturam esse 
audit, moleste ferat,quasi nominum communitate 
communis fiat substantia. 

Bas. Quomodo igitnr, o sapientissime, si sub- 
stantia diversitas diversitatem nominum necessa- 
rio sequitur (recordamur enim te hzc in superio- 
ribus pertractasse),non nuncsubstauti? communi- 
las communitatem nominumsequetur? Neque enim 
semel,neque obiter his verbis usus fuisse compe- 
ritur.Deinde et nunc, quasi illum eorum qus dixil 
peenituisset, quob nominum communicatio non 
communes etiatn faciat substantias, rursus paulo 
post, adversarios suos objurgans, illa inducit. 


89 Rom. 1, 21. 90 [sa. v, 21. 

(90) Codices duo μὲν ἡμτν. 

(91) Codex Colb. τῷ λογισμῷ. haud male. Editi 
et mss. non pauci tx τῶν λογισμῶν. 

92) Editi et Reg. quintus ἐν ἑαυτοῖς, {η se ipsis, 
et ita quoque editum invenitur apud LXX.Alii sex 
m$S. παρ ἐχυτοῖς, apud se ipsos. 

(93) Editi παραδεχθῆνχι αὐτό Antiqui libri om- 
nes 25:9. Nec omittendum, legi paulo ante in ali- 
quibus mss. διετείνετο. 

(94) Editi et duo mss. µόνον τοις παρατεθεῖσιν : 
quam lectionem secutus Cornarius, ita vertit: Ubi 
hoc solu appositis addidero, uc indicavero. Alii 

uinque mss µόνον τοῖς πτρεθεῖσιν, et. ita legil 
rapezuntius, cum ita interpretatus sit : Ubi id so- 
"n e prortermissis collegere. — Legendum vide- 
τρατεθεῖσιν. Illud enim ἔπισηρ ηνάµενος aliquid 


Πολλὰ τοίννυν ὑπερθὰς τῶν bv µέσῳ, ὅσα τε περὶ τοῦ 
μὴ γεγεννῆσθαι τὸν Y(óv ἐκ τοῦ προφανοῦς διετεί- 
να το, xal ὅσα περὶ τοῦ παραδεχθῆναι αὐτῷ (03) τὸ 
κτίσμα εἶναι καὶ ποίημα τὸν Μονογενη ἐτεχνάσατο, 
ἐπὶ τὰ καιριώτατα τῆς ἀσεδείας τρέψοµαί, τοτοῦτον 
µόνον τοῖς παρεθεῖσιν (94) ἐπισημηνάμενος, ὅτι fv 
προλαθὼν τῷ ἔργῳ κατεσκεύχσε βασφημίαν, ταύτην 
βουληθείς ἐπισκιάσαι τῷ ῥήματὶ, καὶ τὸ ἀνχιδὲς τοᾶ 
λόγου ααταπραῦναι, ἔφη κοινοποεῖν τὸν Μονογενη 
πρὸς τήν κτίσιν, ἐπιλαθόμενος αὐτὸς (95) τῶν ἕαυ- 
τοῦ δογμάτων 2 ἐν τοῖς κατόπιν λόγοις γυμνη xal απε- 
βακαλύπτῳ τῇ φωνῇ ἐξετίθετο. 'Yo' àv (96) πρὸς ἀ,- 
αἱσχωντον πάλιν καὶ περιφανεστάτην ἐνχντιολογίαν 
ἐξέπεσε. Γράφει δὲ οὕτως) 

EYN. Μηδεὶς δὲ, τὸν Υῖὸν ἀχούων ποιηµα, ὄυσχε- 
ρᾳ:νέτω, ὦ κοινοποιουµένης τῆς οὐσίας ὑπὸ της τῶν 
ὀνομᾶτων κοινωνίας. 

ΒΑΣ, Πῶς οὖν, ὦ σοφώτατε, εἶ τῇ ὃδ.αφορᾷ τῶν 
ὀνομάτων τὸ παρηλλαγμένον τῆς οὐσίας ἐς ἄναγκης 
ἔπετχι (μεμνήμεθα γὰρ δήπου Ev τοῖς ἄνω λόγοις (97) 
ταῦτα διεξιόντος), οὐχὶ νῦν τῇ κοινωνιᾷ τῶν ὀνομάτων 
τὸ κοινὸν τῆς οὐσίας ὀκολουθήσει; Πὐσὲ γὰρ ἅπεξ, 
οὐδε Ex παρέρχο» τοῦτον τὸν λόγον περαφθεγζάµε- 
vog φαίνεται, "Emsi xal τῶν εὐθὺς, ὥσπερ µεταµε - 
ληθεὶς ἐφ᾽ of; εἴρηκεν, ὅτι dj τῶν Óvoadtuv κοινω- 
vía οὗ κοινοποιήτει καὶ τὰς οὐσίας πάλιν ἐπάγει 
μετὰ μικρὸν τῶν ἀντιθιχτιθεμένων αὐτῷ καθχπτύ- 
μενυς. 


D addi ostendit, ac proinde non iis addi quse pra- 


termiltebantur, sed iis quee jam dicta fuerant. Ma- 
RAN. 

(95) Codices non pauci ἐπιλαθόμενος αὑτός. Vox 
αὐτός in excusis desirabatur. 

(90) Antiqui septem libri ὑφ' à». Editi à9' 
ών, - 

(97) Post vocem Aóro«; additum invenitur in 
editione Parisiensi etin Reg. secundo iv τῇ ἀρχᾷ 
τοῦ πχρόντος λόγου. Sed idem sentio quod vir doc- 
tissimus Duczus, hoc videlicet inter glossemata 
recenseri merito posse.Nam preterquam quod 
hac verba in reliquis sex mss. desunt, arbitror 
ciecutire qui non videt addita ea esse eo consilio 
ul moneremur, ipsum hujus libri initium his ver- 
bis, ἐν τοῖς ἄνω λόγοις, indicari. 





629 


ADVERSUS REUNOMIUM LIB. Il. 


630 


ΕΥΝ. "Ότι ἐρχῆν, εἴπερ αὐτοῖς ἦν τῆσ ἀληθείαςΑ — EUN. Oportebat, inquit, si qua eig esset verita- 


φροντὶς παρηλλαγμένων τῶν ὀνομάτων, παρηλλα- 
γμένας ὑμολογεῖν xal τὰς οὐσίας. 

ΒΑΣ Πώς ἄν τις εὔὐχολωτερον χρήσαιτο λόγοις ; ὃς 
γε, 9t ὀλίγου πρὺς τὰ ἐναντίχ περιτρεπόµενος, νῦν 
μὲν φησι τὴν διαφορὰν τῶν ὀνομάτων ἀναγκαίως τῶν 
οὐσίῶν την παραλλαγὶν ὑποφαίνειν νῦν δὲ πάλιν 
τὴν χοινων/αν μὴ κοινοποιεῖν τὰς οὐσίας»; Αλλ’, ot- 
μαι, προσόµοιόν τι ποιοῦμεν τοῖς τὸν ἀνδροφόνον ἐκ 
λοιδορίας, fj πληγῆς, ἤ τινος τῶν τοιούτων ἁμαρτημά- 
cov xplvouatv. 

95, ᾿Επὶ οὖν τὸ κεφάλαιον τῶν κακῶν αὐτοῦ µε; 
ταθῶμεν. θεχσάµενος οὗτος, ὅτι xowwn ἡ πρόληψις 
πᾶσιν ὁμοίως ἉΧριστιανοῖς ἐνυπάρχει (τοῖς γε ὥς 
ἀληθῶς τῆς προσηγορίας ταύτης ἀξίοις) περὶ τοῦ 
φῶς εἶναι τὸν Ylbv γεννητὸν Ἐκ τοῦ ἀγεννήτου 
φωτὺς ἀπολάμψαν-α (08), καὶ αὐτοζωὴν, καὶ αὖτο- 
ἀγαθον ἐκ τῆς ζωοποιοῦ πηγῆς τῆς πατρικης ἀγαθό- 
τητος προελθόντα᾽ εἶτα ἐνθυμηθεὶς, ὅτι, εἰ µη ταύ- 
τας ἡμῶν τὰς ἑννοίας διασαλεύσειεν, οὐδὲν αὐτῷ 
πλέον τῶν σοφισµάτων γενήσεται (99), ὡς τοῦ γε qux 
ὁμολογοῦντος τὸν Πατέρα, φῶς ἑὲ καὶ τὸν Υἱὸν, 
τῆς τοῦ φωτὸς ἐννοίας μ'ᾶς xal τῆς αὐτῆς ύπαρ- 
χούσης, αὐτυμάτως εἷς τὴν ὁμολογίαν τῆς κατὰ 
τὴν οὐσίαν οἰκειότητος ὑπαχθησομένου (1): φωτὶ γὰρ 
πρὸς φῶς, κατ αὐτὸν τὸν τοῦ umb, λόγον, αὖδε- 
µία, οὔτε κατὰ τὴν προφορὰν, οὔτε κατ αὐτὴν τὴν 
ἔννοιαν (2), ἐστὶ παραλλαγή ἵνα οὖν τοῦτο ἡμῶν 
ἀφέληται, τοῖς τῶν τεχνασµάτων διγτύοις τὸν τῆς 
πἰστεως λόγον περιστοικίζεται, ἀσύμθλητα 
καὶ ἀχόινώνητα παντελῶς ἀλλήλοις εἶντι διδάέσκων, 
και τὴν τοῦ ἀγεννήτου πρὸς τὸ γεννητὸν ἀντίθεσιν, 
ταύτην xal τῷ φωτὶ πρὸς τὸ qug εἶναι λέγων, ἃ 
τοῦτο φεύγοντας ἡμᾶς (3) σύνθετον εἶναι τὸν θεὸν 
ὁμολογεῖν ἀναγκάζων, Μᾶλλον δὲ αὐτῃς αὐτοῦ τῆς 
λέξεως ἀκούσωμεν, 

EYN. Πότερον ἄλλο τι σηµαίνει, φησὶ, τὸ qux in 
ἁἀγεννήτυυ (4) παρὰ τὸ γεννητὸν, Tj ταυτὸν ἑκάτερον ; 
El μὲν γὰρ (5) ἕτερόν τι καὶ ἕτερον. εὔβηλον, ὅτι 
Axi σύνθετον τὸ ἐξ ἑτέρου xal ἑτέρω συγχείµενον» 
τὸ δὲ σύνθετον οὐκ ἀγέννητον, εἰ δὲ ταυτὸν. ὅσον 
παρήλλακται τὸ γεννητὸν πρὸς τὸ ἀγέννητον, τοσοῦ- 
τον ἀνάγκη παρηλλάχθχι τὸ φῶς πρὸς τὸ φῶς, καὶ 


tis cura, nomina diversa sint, diversas eliam 
substantias confiteri. 

Bas. Quomodo quis facilius verbis uti possit ? 
qui scilicet brevi ad contraria conversus, nunc 
quidem dicat, nominum diversitatem necessario 
substanliarum diversitatem ostendere : nunc vero 
e contrario, eorum communicalionem non com- 
munes subslantias facere? Sed, opinor, perinde 
facimus atque hi, qui homicidam convicii, aut 
vulneris, aut hujusmodi peccati accusant. 

95. Λά caput igitur malorum ejus transeamus. 
Hic ille cum vidisset anticipatam opinionem omnibus 
pariter Christianis, qui vere hac appellatione digni 
sunt,communem esse,Filium videlicet lucem geni- 


P tam esse, ex ingenita luce resplendentem, et esse 


ipsam per se vitam,ipsumque per se bonum, ex vi- 
vilicante fonte paterna bonitatis provenientem : 
deinde cum intellexisset, has nostras notiones nisi 
concussissel, fore, ut. 962 nihil omnino sibi su- 
persit przeter sophismata(qui enim Patrem confite. 
tur lucem esse, et Filium quoque esse lucem, cum 
lucis sit una et eadem notio, naturaliter eo deduce- 
tur,ut conjuuctionem secundum substantiam confi- 
teatur:nam lucem inter et lucem, secundum ipsam 
lucis rationem, nulla neque in prolatione,neque in 
ipsa significatioue diversitas est) : ut igitur hoc 
nobis adimat, artificiorum retibus fidei doctrinam 
circumvallat, hzec inter se neque ullam compara- 


ταῦτα 6 tionem. neque ullam communionem docens ha- 


bere : et qu& est genitum inter et ingenitum op- 
positio, hanc dicens etiam esse lucem inter et 
lucem, autsi hoc aversamur, compositum esse 
Deum confiteri cogens. Sed potius ipsam ejus 
dictionem audiamus. 


Eu. Utrum aliud quid significat, inquit, lux in 
ingenito przeter genitum, an idem utrumque?Nam, 
si aliud atque aliud, palam est etiam compositum 
id esse, quod ex alio atque alio constat. Quod au-. 
tem compositum est, ingenitum non est. Si vero 
idem, quantum diversum est genitum ab ingenito, 
tantum necesse est lucem a luce diversam esse, 


τὴν ζωὴν πρὸς τὴν ζωὴν, καὶ τὴν δύναμιν πρὸς τὴν D et vitam a vita, et potenliam a potentia. 


δύναμιν. 
ΒΑΣ. Ορᾶτε xal συνίετε τὸ τῆς ἀσεθείας φρι- 
τόν, Όσον, φησὶ, τὸ ἀγέννητον του γεννητοῦ διενή- 


(98) Antiqui duo libri ἀπολάμψαν. Alii mss. οἱ 
edite ἀπολάμψαντα. Statim Reg, secundus perinde 
atque editi z15« τῆς, ex fonte paterne bonitatis. 
Reliqui mss. πηγῖς xal τῆς, ex vivificante fonte, 
exque paterna bonitate progredientem. 

τν) Οὐδὲν αὐτῷ πλέον τῶν σοφισµάτων. Verte 
Nihil illi proderuntsophismata. MARAN. 

(4) Editi et Reg. quintus σοφισιάτων ἔσται. Ὁ 
γὰρ φῶς ὁμολυγὺν τὸν Πατέρα..... οἰκειότητος ὑπ- 
αχθήσεται. AL quinque mss.ut in contextu,nisiquod 
Reg. tertius pro γε habeat τε, et in Reg. quarto 
pro οἰκειότητος legatur τχυτότητος. Parum refert 
utro modo legas,cum utroque modoeademsenten- 


Bas.Videte et intelligite horrendam impietatem. 
Quantum, inquit, ingenitum a genito dilfert, tan- 


lia efficiatur. 

(9) Editi κατὰ τὴν ἔννοιαν. Antiqui tres libri 
κατ αὐτὴν vi» ἔννοιχν. Mox Reg. secundus τοῦτο 
ἡμᾶς. Alii duo mss. τούτυ ἡμᾶς. Editi et Reg. 
quintus ut in contextu. 

(3) lllud, ἡμᾶς, ex quatuor mss. addidimus. 

(3) Nullus erit sensus nisilegamus, παρὰ τὸ ἀγέν- 
νητον, non vero γευνητόν’ ita enim paulo post, τὸ δὲ 
σύνθετου οὐκ ἀγέννητον. Sic igitur reddenda Euno- 
mii verba : Utrum luz in ingenito aliud quid signi- 
ficat ac ingenitum, an idem utrumque ? MAnAN. 

(5) Colices tres μὲν γαρ. Vocula γάρ in. excusis 
desideretur. - | 


631 


S. BASILII MAGNI 


632 


tum differet lux aluce,et vita a vita, et potentia À voys, τοσοῦτον διοίσει τὸ φῶς πρὸς τὸ qUX, καὶ ἡ 


a potentia. Interrogemus igitur ipsum, Quanto in- 
tervallo ingenitum a genito sejunctum est ? utrum 
parvo aliquo, et tali, ut queant tandem aliquando 
in idem interse convenire? an hoc omnino impos- 
sibile,et magis,quam eumdem mortuum essesimul 
et vivere, quam sanum simul esse.et sgrotare, 
quam vigilare simul οἱ dormire?Talia namque sunt 
quecunque sibi invicem summa oppositione adver - 
santur, adeo ut presente altero alterum abesse ne- 
cesse sit : qnae ila comparata sunt, ut omnino 
nec simul esse, nec inter se conciliari possint. 


26. Itaque cum ad hune modum genito ingeni- 
tum opponatur, quiPatrem lucem nominat, lucem 
itidem Filium, quique hanc lucem ab illa luce tan- 
tum distare dicit, quantum genitum ab ingenito 
distat, ille quanquam humaniorem se verbo simu- 
lat, lucem scilicet Filium quoque nominans, nonne 
saltem vi verborum sententiam in contrarium aperte 
abducit?Considerate enim quid opponatur ingenito, 
aliudne iagenitum, an genitum ? Genitum utique 
Quid vero opponitur luci? luxne alia, an tenebrz? 
Tenebro profecto. Itaque, si quantum differtgeni- 
tum ab ingenito, lantum necesse est lucem aluce 
differre,cui ex omnibus impietas comperta non est, 
quod in appellatione lucis interserens quod luci 


ζωὴ πρὸς τὴν ζωὴν, καὶ ἡ δύναμις πρὸς την ὀύνα- 
pt, Ερωτήσωμεν τοίνυν αὐτόν Τὸ δὲ ἀγέννητου 
τοῦ Ίεννητοῦ πόσῳ µέτρῳ διώρισται ; ἄρα μικρῷ τιν 
καὶ τοσρύτῳ (6), ὥστε δύνασθαί ποτε καὶ εἷς ταυτὸν 
ἀλλήλοις συμθήναι; fj τοῦτο παντελῶς ἀμήχανον, καὶ 
πλέον ἀνδυνατώτερον τοῦ τὸν αὐτὸν (jv ἐν τῷ αὐτῷ 
καὶ τεθνάναι, καὶ ὑγιαίνειν κατὰ ταυτὸν καὶ νοσὲῖν, 
431. ἐγρηγορέναι ὁμοῦ xal καθεύδεν ; Τοιαῦτα γὰρ 
ὅσα κατὰ τὴν ἄχραν ἀντίθεσιν ἀλλήλοις ἀντικαθέστη- 
x&v, ὥστε παρόντος τοῦ. ἑτέρου ἀναγχαιως ἀπεῖναι 
θάτερον, & xal ἀσυνύπαρκτα παντελῶς καὶ ἀσύμ- 
δατα (7) εἵναι πέφυχε. 


gB 20. Κατὰ δὴ οὖν τοῦτον τὸν τρόπον πρὺς τὸ γεν- 


νητὸν τῷ ἁγεννήτῳ τῆς ἀντιθέσεως οὔὕσης, ὁ τὸν ἴς- 
τέρα φῶς ὀνομάζων, φῶς δὲ καὶ τὸν Υἱὸν, τοσοῦτον 
δὲ τοῦτο τὸ qux ἐκείνου τοῦ φωτὸς διωρίσθαι λέγων, 
ὅσον τὸ γεννητὸν ἀπὸ τοῦ ἀγεννήτου διώριστει, οὐχὶ 
δηλός ἐστι, κἂν τῷ ῥήματι προσποιῆται φιλανθρω- 
πεύεσθαι, φώς ὀνομάζων δῆθεν καὶ τὸν Υἱὸν ἀλλὰ 
tfj 15 δυνάµει (8) τῶν λεγομένων πρὸς τὸ ἐναντίον 
ἁπάγων τὴν ἔννοιχν» Σκοπεῖτε γὰρ τί ἀντίχειται τῷ 
ἁγεννήτῳ, ἄλλο ἀγξννητον, fj τὸ γεννητόν; Τὸ ve 
νητὸν δηλονότι, Τί δὲ ἀντίκειται τῷ φωτί; φῶς ἔτε- 
pov, à τὸ σκότος; Τὸ σχότος πάντως. El τοΐνυν ὅσον 
πχρήλλακται τὸ γεννητὸν πρὸς τὸ ἀγέννητὸν, τοσοῦ- 
τον ἀνάγκη παρηλλάχθαι τὸ qux πρὸς τὸ φῶς, τίν 


oppositum est, Unigeniti substantiam nature lucis C τῶν ἁπάντων ἄδηλος Ἡ ἀσέθεια, ὅτι ἐν προσηχορίᾳ 


contrariam esse submonet 2 Àut ostendat nobis 
lucem que luci opponatur, queque eum oppositio- 
nis modum habcat, qui genito cum ingenito inter- 
cedit. Quod si hzc nec est, nec ipse unquam exco- 
gitare poterit; ne 905 ignoretur ars, qua blasphe- 
miam alte adornat. Nam, quoniam putat ingenitum 
genito ex adverso opponi, eamdom luci cum luce 
oppositionem adaptat:ut Patris substantiam osten- 
dat substantis Unigeniti per omniacontrariam esse 
atque adversan. Propterea uova hiec est dogmatum 
sanclio, quadicit : Quantum diversum est genitum 
ab ingenito, tantum necesse est lucem aluce diver- 
sam esse. Átingenitumcum genito habetquamdam, 


φωτὸς τὸ ἀντικίμενον τῷ φωτὶ παρεισάγων, ivrv- 
τίαν εἶνχι τῇ τοῦ φωτὸς φύσει τὴν οὐσίαν τοῦ  Mow- 
γενοῦς ὑποθάλλει ; "Ἠ δεικνύτω ἡμῖν qux ἀντικείμε- 
vov τῷ Qui, κἀκεῖνο τὸ µέτρον τῆς ἀντιθέσεως 
ἔγον, ὅ τῷ γεννητῷ προς τὸ ἀγέννητόν loves, EL X 
τοῦτο οὔτε ἐστὶν (0), οὔτ ἂν αὐτὸς ἐπινοήσεις, μὴ 
ἀγνοείσθω ὁ τέχντ, μεθ) Ὡς βαθέως χατασκευάζει τὸ 
βλάσφημον. ᾿Ἐπειδὴ γὰρ οἴεται τῷ ἀγεννήτν τὸ γεν- 
νητὸν κατ Ἐναντίωσιν ἀντικεῖσθαι, τὴν αὐτὴν ^ 
φωτὶ πρὸς τὸ φῶς ἀντίθεσιν ἐφαρμόζει, ἵνα διὰ πάν 
των τὴν τοῦ Πατρὸς οὐσίαν ἀντίπαλον καὶ πολεμίαυ 
τή τοῦ Μονογενοῦς ἐπιδείξῃ. Δια ταῦτα ἡ καινὰ (10) 
αὕτη τῶν δυγµάτων νοµοθεσία "Όσον παρβήλλακται 


positione verborum, non natura rcrum, oppositio- 0 τὸ γεννητὸν τοῦ ἀγεννήτω τοσοῦτον ἀνάγαη παρηλ- 


nem,quod tamen hi affirmant:lucisautem cum luce 
nec secundum prolationem nec secundum intelligen- 
tiam contrarietas ulla excogitare potest.Sed videtur 
fucatiscavillationibusseipsum decipere.Putatenim 
qua ex contrariis sequuntur,eamdem inter se pu. 
gnam habere,quam habent et principalia contraria, 
el cum contrarium inest alteri contrariorum, ex 
altero etiam contrarium necessario secuturum.Ut, 


(6) Vox τοσοὺ:ες ,usilate quidem dicitur pro 
tanto,seu pro tum magno : sed hic sumi debet pro 
lam brevi, seu pro tam eriguo. 

(Τι Editi xai. ἀσύμθαντα. Libri veteres ἀσύμ- 


τα. 
(8) Editi ἀλλὰ τῇ ὀωνάμει. Reg. secundus. ἀλλ) 
αὐτῇ yt τῇ Ov. Alius ms. ἀλλὰ τῇ γε ὃν. 
(9) El δὲ τούτο οὔτε ἐστίν, hoc est, εἰ δὲ qo, elc , 
δὲ non est luz mundi hujus. 
(40) Antiqui duo libri ἡ κενή, male. Alius codex 


λάχθαι τὸ φῶς πρὸς τὸ qox. Καΐτοι τῷ μὲν ἆγεν- 
νήτῳ πρὸς τὸ γεννητόν ἐστί τις, κατὰ τὴν θέσιν τῶν 
ῥημάτων, εἰ «αι μὴ κατὰ τὴν φύσιν τῶν πραγµάτω», 
ἀντίθεσις, ὅπερ οὗτοι κατασκτυάζουσι᾽ etl Oi πρὸς 
τὸ φῶς οὔτε κοτὰ τὴν προφορὰν οὖτε xztà τὴν Lb 
votzv ἐπινοῆσαί τινα ὀυνατὸν ἐναντίωσιν. Αλλα γὰρ 
ἔοικε, σοφίσµασιν ἀπατηλοῖς ἑαυτὸν παραχρον- 
εσθαι (14). Οἴεται γὰρ, ὅτι τὰ τοῖς ἐναντίοις ἑπόμενα 


à χοινή, pejus. Alii duo et editi καινή, bene. 
(11) Nihil mirum si hic locus, qui philosophicis 
subtilitatibus intricatus sit difficilisintellectu atque 
obscurus esse videatur.Dasilius impugnat Eunomiü 
sententium, ex qua aperte efficiebatur contraria 
principalia, et ea qua non sunt principalia, seque 
sibi invicem adversa:i: quod m esse Paler 
gravissimus ostendit. hoc exemplo : Nec enim, ia- 
quit.quoniam ex vigiliisvila sequilur necessario Cx 
somno sequitur mors. Hoc est, si quis vigilat, hiac 





633 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 


634 


τὴν αὐτὴν ἔχει πρὸς ἄλληλα p&gmv, ἄνπερ ἂν ἔχει Α οἱ ex visu lux sequitur, ex czecitate tenebra : si ex 


καὶ «à ἡγούμενα * xal ὅταν τῷ ἑτέρῳ τῶν ἑναντίων 
τὸ Σναντίον ὑπάρχηῃ, xal τῷ ἑτέρῳ πάντως τὸ ἑνα.-- 
τίον ἀχολουθήσει. Olow, tl τῃ ὁράσει τὸ qux ἔπεται, 
τῇ τυφλότητι τὸ σκότος * εἰ τὸ ζῇν τῷ αἰσθένεσθχι, 
τῷ τεθνηκέναι τὸ ἀνχισθητεῖν (19). Τοῦτο δὲ ὡς ἀσθε- 
vic καὶ διαπῖπτον τὸ παρατήρηµα, παντὶ γνώριμον 
τῷ καὶ μικρὸν ἐπιστήσανιι, Οὐ γὰρ ἐπειδὴ τῷ ἐγρι- 
γορέναι τὸ ζῇν ἔπεται, τῷ καθεύδειν ἀκολουθεῖ πάν- 
tux τὸ τεθνάνχι, ᾽Αλλ’ αὔτε ἐναντίως ἔχει τὸ γεννη- 
τὸν πρὸς τὸ ἀγέννητον, Ei γὰρ Ἐνάντία καὶ φθαρτικὰ 
ἀλλήλων, ὅπερ εἰς χεφαλὴν τοῖς βλασφημοῦσι τρέ- 


vita sensus, ex morte privatio sensuum. Hzc au- 
tein observatio quam debilis sit,quamque evanida, 
cuilibet vel paululum attendenti perspicuum est. 
Nec enim quoniam ex vigiliis vita sequitur, ne- 
cessario ex somno mors sequitur. Sed nec con- 
trario modo se habet genitum cum ingenito. Et- 
enim si contraria sunt, jam mutue se destruent 
(quod in caput blasphemantium vertatur), imo 
neque natura adversa sunt, neque qua consequun- 
tur, eamdem necessario habebunt distantiam, 
quam et principalia demonstrabantur habere. 


ποιτο, ἀλλ᾽ οὔτε τῇ φύσει πολέμια, οὔτε μὴν τὰ ἑπόμενα τούτοις τὴν αὐτὴν ἀναγκχίως ἕξει διάστασιν, ἣν 


ἐδείκνυτο ἔχειν καὶ τὰ ἡγούμενχ. 


27. "B τοἰνύν ἀπάλειφόν σου τὰ ῥήματα, fig B — 27. Aut igitur tua ipsius verba expunge, aut 


ἀρνοῦ τὴν ἀἁσέδειαν. EA Ὑάρ ἐστιν ἡ βλασφημία τοῦ 
εἰπόντος * Όσον παβήλλακται τοῦ γεννητοὺ τὸ ἁγέν- 
νητον, τοσοῦτον ἀνάγκη παρηλλάχθχι τὸ φῶς πρὸς 
τὸ φῶς. Οὐχοῦν ὡς οὐδέποτε µεθεξει τῆς ἁγεννη- 
αίας (19) ὁ γεννητὸς, οὕτως οὐδέποτς αὐτῷ τοῦ φωτὸς 
µεταδώσεις (14). Kal ἴἔσται, κατὰ σὲ, d οὐτία τοῦ 
Μονογενοῦς (cov ἀπέχουσα τοῦ y& ἀἁγέννητος εἶναι, 
καὶ τοῦ φῶς νοεῖσθαι xal ὀνομάζεσθαι. ᾽Αλλὰ Ἰωάν- 
νης μὲν tí µεγαλοφωνίᾳ τοῦ Πνεύματος ἐμδοᾷ σοι 
λέγων - "Hw τὸ φώς τὸ ἀληθινόν * col δὲ οὐκ ἔστιν 
exa τοῦ ἀκούειν, οὐδὲ καρδίκ τοῦ συνιένχι ' ἀλλὰ 
πρὺς τὴν ἀντίπαλον φύσιν, xal ἀσυνόπαρκιον τῷ 
φωτὶ τὴν οὐσίαν τοῦ Μονογενοῦς, τοῖς σοφίσμασιν 


noli impietatem negare. Est enim blasphemia tua, 
qui dixisti : Quantum differt genitum ab ingenito, 
tantum necesse est lucem a luce differre. Quare 
quemadmodum qui genitus est,nunquam ingene- 
rationis erit parliceps : sic eum lucis participem 
nunquam facies. Àtque Unigeniti snbstantia ex tua 
senlentia zque aberit ab eo ut ingenita sil, atque 
abest ab eo ut lux esse intelligatur,et nominetur. 
At Joannes magna Spiritus voce inclamat tibi, di- 
cens: Erat lux veru!. Tibi tamen aures non sunt 
ad audienduin,neque corad intelligendum.[mo tuis 
cavillationibus Unigeniti substantiam ad contra- 
riam naturam, et que. cum luce esse non possit, 


ἀπελαύνεις. Οὐ γὰρ O5 ἐχεῖνο ἰσχυρὸν (18) iprtc, C detrudis. Nec enim profecto velidum illud dices, 
ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ Μονογενοῦς và» mpocnyoplav τοῦ  quodabUnigenitoappellationem lucis non abstule- 
φωτὸς οὐκ ἀφείλου. Οὐ vao ἐν ψόφῳ ἀέρος, ἀλλ' ἐν ris. Non enim in sono aeris, sed in vi rerum signi- 
τῇ ὀυνάµει τῶν σηµαινοµένων τὸ εὐσεθές. Ὁ δὲ οὐκ ficatarum pietas est. Hic vero noa in his quievit, 
ἐπὶ τούτων ἕστη (16), ἀλλὰ xxi τὴν ζωὴν xal hv sed simul et vitam et potentiam inter se eadem 
δύναμιν τῷ αὐτῷ µέτρῳ τῆς εἷς ἑναντίον (17) &xo- — distantite mensura contrarias inducit, cum ait : 
στάσεως συνεπάχει, εἰπών * "Ocov παρήλλακται τὸ Quantum differt genitum ab ingenito,tantum ne- 
γεννητὸν πρὸς τὸ ἀγέννητον, τοσοῦτον ἀνάγκη παρ- cesse est lucem a luce differre, el vitam a vita, οἱ 
ηλλάχθαι τὸ φῶς πρὸς τὸ φῶς, καὶ τὴν ζωὴν πρὸς  polentiam a potentia.964 Ergo Unigenitus secun- 
τὴν ζωὴν, καὶ τὴν δύναμιν πρὸς τὴν δύναμιν. Οὐκοῦν — dum te nec vila est, nec potentia.At apernis Domi- 
οὔτε ζωὴ, κατὰ σὲ, οὔτε ὀύναμις ὁ Μονοχενής. ᾽Αλλὰ  numipsum, qui dicit: Ego sum vila 5 spernis iti- 
πχραγράφῃ μὲν αὑτὸν τὸν Κύριον λέγοντα ΄ "Eyó dem Paulum, qui dixit : Christus Dei potentia 95, 
elc À ζωή” παραγράφῃ δὲ Παῦλον τὸν εἰπόντα Nam quecunque in superioribusdemonstratasunt, 
εἈριστὸς Θεοῦ δύναμις. "A γὰρ ἐν τοῖς κατόπιν ἐδεί- ea hisquoquenunc accommodabuntur.Nam neque 
Χνυτο, ταύτα καὶ τοῖς νῦν ἐφαρμόσει, Οὗτε γὰρ ζωὴν — vitam, neque potentiam viti» ac potenti opponi 
οὔτε δόναμιν τῇι ζωῇ καὶ và δυνάµει ἀντικεῖσθαι φαίη Ὁ quisquam dixerit : sed mortem et impotentiam 
τις ἄν * ἀλλὰ θάνατον καὶ ἀδοναμίαν τὴν τελεωτά» — oppositionem integerrimam explere. Quibus hic 
τη, (48) ἀντίθεσιν ἐκπληροῦν. "Amsp οὗτος, lv παν- iste, per verborum versutiam dolum occultans, alte 


9! Joan. 1, 9. 93 Joan. xiv, 6. 9? I Cor. 1, 24. 


quidem optime colligitur eum vivere: sed siquis- voce innascibilitalis uti malint: sed,ut dicam quod 
piam dormit, hinc concludi non potest eum mor- sentio, id vocabulum vim vocis Grac non satis 
tuum esse. Cujus rei hec est causa, quod, ut Basi- exprimere videtur. . 
lii verbis utar, mors et somnus non sint contraria 41) Editi et codices quidam recentiores μεταδώ. 
ἡγούμενα, hoc θ8,ργὐποίραίία. Ceterum, si quid in σει, At antiquiores et melioris notz µεταδώσεις. 
his subest obscuritalis, nonstatim ejusvitilaccu- (45) Editi ὡς toyvpóv.Vocula ὡς in vetustioribus 
satum volo Basilium : sed potius Eunomium, cui mss. deest. Mox Reg. quintus et editi οὐκ ἀφείλου. 
obscura proponenti non potuit Basilius respondere, Alii quinque mss. οὐκ ierD mE ! 
quin et ipse obscurus esse videretur. (16) Editi ἵστη µόνον. VoX μόνον 1n. nostris mss. 
(43) Antiqui duo libri τῷ τεθνηκέναι τὸ ἀναίσθη- — non legitur. mE 
τον, (17) Illud, εἰς ἑναντίον, in tribus mss. deest. 
(19) τής &yevvnslac,ingenerationis, hoc est,pro- — (18) Editi τελειοτάτην. Lihri veteres τελεωτά- 
prietatis ejus, qua quid ingenitum esl. Sunt qui την. 


635 


S. BASILII MAGNI 


636 


ac tecte horrendam impietatem concinnat, aique A ουργίᾳ δόλον τὺν λόγων ἀποκρυψάμενος (19), Baz- 


eloquentis artibus Unigeniti naturam ad contra- 
rium paterne nature avocans, solam nominum 
commendationem relinquit. Quid igitur nos? quo- 
modo etingenitum Patrem etgenitum Filium con- 
fitentes,secundum ipsum esse contrarietatem effu- 
gerimus * quid dicturi sumus ? Quod ut boni Patris 
bonusFilius,ita ex ingenitaluce lux Φίογπα effulsit, 
exque vera vita vivificans fons prodiit, et ex ipsa 
perse potentia Dei potentia emersit: tenebre vero, 
mors etimbecillitasuna cum hujus mundiprincipe 
tenebrarumque principibus,et spiritualibus pravi- 
tatis ministris et omni potestate divin: nature ini- 
mica collocat? sunt : quanquam nequidem secun- 
dum ipsam substantiam sortiti suut contrarietatem 


θέως Καὶ περικεχαλυµµένως τὸ φριχκτὸ» τῆς ἀσεθείας 
γατασκευχζει, καὶ τοῖς τῶν λόγων τεχ»άσμασι ob; 
τὸ Ἐναντίου τῷ Πατρὶ τὴν  qUotw τοῦ Μονογενοὺς 
ἀποστήσας, µόνην καταλέίπει τὴν εὐφημίαν τῶν Ów- 
µάτων. Τί οὖν ἡμεῖς ; πῶς, καὶ ἀγέννητον τὸν Πχ- 
τέρα xal γεννητὸν τὸν Υἱὸν ὁμολογοῦντες, τὴν κατ 
αὐτὸ τὸ εἶναι διχφύγοιµεν (20) ἑναντίωσιν; τί λέγον- 
τος ; "Oct ἀγαθοῦ μὲν Πατρὸς ἀγαθὸς ὁ Υἱός  φωτὸς 
δὲ τοῦ ἁγεννήτου qu; ἐξέλαμψε τὸ ἀίΐδιον, καὶ ἐκ 
της ὄντως ζωῆς ἡ ζωοποιὸς προῆλθε πηγη, xal ἐκ τὰς 
αὐτοδυνάμεως ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις (21) dv: 
σχόπος δὲ, καὶ θανατος, xal ἀσθένεια τῷ ἄργοντι τοῦ 
κοσμου τούτου, xai τοῖς χοσμοκράτορσι τοῦ σκότου-, 
καὶ τοῖς πνευματικοῖς τῆς πονηρίας, xxi πάση τῇ 


ad bonum ullam (sic enim reprehensio ad Creato- B ἐχθρᾷ τῆς θείας φύσέως ὀυνάµει συντέτακται͵ οὐδὲ 


rem rediret), sed una ipsorum voluntate per boni 
privationem in vitium inciderunt. Tamen lingua 
qu» Deum oppugnat,naturam Unigeniti ad hunc or- 
dinem deducere conata est. Nec enim illud dicere 
potest, quod eum Patris subs!antiam lucem esse cen- 
seat tum gloria tum splendore praestantem, ipsam 
quoque Unigeniti substantiam existimet lucem es- 
se,sed quodammodo obscuriorem,et veluti infusca- 
tam. Nam ne hac quidem animi pii sunt, quippe 
quia imaginis similitudo per obscuritatem tollitur. 
Sed tamen optandum esset,uteum de his possemus 
accusare. Non enim esset nobis opus magno cer- 
tamine ad illius emendationem. 


τούτοις κατ αὐτὴν την οὐσίαν πρὸς xo ἀγαθὸν λΣ- 
χοῦσι την ἐναντίωσιν (οὕτω γὰρ ἂν ἡ µέμψις ἐπί τὸν 
Δημιουργὸν ἑπανίοι), ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οἰκείκς προαιρέ- 
σεως ἐν τῃ τοῦ καλοῦ στερήσει προς τὴν καχίαν 
ἀποῤῥυεῖσιν. ᾽Αλλ᾽ ὅμως εἰς ταύτην τὴν τάξιν jd 
θεοµάχος γλῶσσα τὴν φύσιν τοῦ Μονογενοὺς περι- 
αγαγεῖν ἐπεχείρησεν. Οὗ γὰρ δη bxetvo (99) εἰπεῖν 
ἔχει, ὅτι, την τοῦ Πατρὸς οὐσίαν φῶς εἶναι τιθέµε- 
vog, ὑπερθάλλον Δόξῃ τε καὶ λαμπρότητι, τὴν τοῦ 
Μονογενοῦς φῶς καὶ αὐτὴν, ἀἁμαυρότερον δέ πως xx 
οἱονεὶ τεθολωμένον ὑπέλαθεν (23). Εὐσεδοῦς μὲν γὰρ 
διά οίας οὐδὲ ταῦτα, τῷ της εἰχόνος (24) ἐν τῇ ἅμαυ- 


C ρότητι πχραιρεῖσθαι τήν ὁμοιότητ«. Πλην 3AM εὐχῆς 


ἦν ἄξιον ταῦτα αὐτὸν ἔχειν αἱτιάσθχι. Οὐ πολλοῦ γὰρ ἄν ἔδει τοῦ ἀγῶνος ἡμῖν eic διόρθωσιν, 


98.Nunc vero genitum inter et ingenitum secun- 
dum pins et minus diversitas non est,ut inter lu- 
cem minorem et majorem : sed quanta est eorum 
quz nullo pacto simul esse possunt, distantia. Fieri 
enim non potest, ut id cui alterum inest, transeat 
unquam ad oppositum per transmutationem adeo ut 
aut ex ingenito genitum fiat,aut vice versa,a genito 
ad ingenitum transmutetur.Qui itaque semel statuit 
necesse esse,tantumlucema luce differre,quantum 
differt genitum ab ingenito,ei ne ista quidem ratio 
ad fuga relicta est. Nam lux qua pura est, cum 
quodam modo sil genere atque eadem lux tenuior 


98. Novi δὲ τῷ ἁγεννήτῳ πρὸς τὸ γεννητὸν οὐχὶ 
κατὰ τὸ μᾶλλον xal ἧττον ἢ διαφορὰ, Oc τῷ ἑλάτ- 
τονι φωτὶ πρὸς τὸ πλεῖον, ἀλλ᾽ ὅση ἡ τῶν πάντη ἆλ- 
λήλοις ἀσυνυπάρκτον διάστασις. ᾽Αμήχανον 4àp ᾧ 
θάτερον συνυπάρχει (29), ἐκ µεταθολῆς ἄν ποτε πρὸς - 
τὸ ἀντικείμενον µετχθῆναι, ὥστε ἢ ἐξ ἀγεννήτου γεν- 
νητὸν γενέσθαι, fj ἀνάπαλιν, ἀπὸ τού γεννητοῦ µετα- 
θαλεῖν πρὸς τὸ ἀγέννητον. Τῷ τοίνυν ἅπαξ ἄποφη- 
ναµένῳ, ὅτι ὅσον παρήλλαχκται τὸ γεννητὸν πρὸς τὸ 
ἀγέννητον, τοσοῦτον ἀνάγχκη παρηλλάχθαι τὸ cox 
πρὸς τὸ φῶς, οὐδ' οὗτος ὁ λόγος (26) πρὸς ἀποφυγὴν 


ἀπολείπεται. Φῶς μὲν Ὑὰρ τὸ ἀκραιφνὲς τοῦ olov 


obscuriorque, intentione sola ab ea 268 differt : Ὀ ἐκιτήλου καὶ ἁμαυροτέρου φωτός, τῷ Ὑένει ταυτὸν 


ingenitum vero non est geniti intensio,neque geni- 


(19) Reg. quintus et editi àv πανουργία τὸν ὁόλον 
λόγων ἀποχρυψάμενος, in versutia dolum verborum 
contegens. Codex Colb.cum alio Regio iv πανουρ- 
χίᾳ δόλων τὸν λόγον ἀποκρ., per versutiam dolorum 
celans doctrinam. Alius Reg. ἐν πανουργίᾳ Σό- 
λῶν τὸν Aoyov, illo, ἀποκρυψάμενος, omisso, adul- 
terans doctrinam per versuliam. Alii tres mss. ἓν 
πανουργἰᾳ λόγων τὸν δόλον ἀπυχκρυψάμενος, per 
verborum versutiam dolum occultans: quod verius 
judico. Statim Reg. tertius et Colb. τὸ χρυπτὸν τῆς 
ἀσεθείας, 
(20) Veteres aliquot libri διαφεύγοµεν. 
nm Codex Colb.cum Regiis secundo et tertio 1 
τοῦ Υἱοῦ ὀύναμις, Filii potentia. Alii mss. et editi 
ἡ τοῦ Θεοῦ δύναμις, Dei potentia. | 

(22) Edili O0 γὰρ δήπου ἐκετνο. A! mss, quinque 


ὑπάρχον, τῇ ἐπιτάσει διενήνοχε uóvn* τὸ δὲ ἀγέν» 


Οὐ γὰρ δὴ ἐκεῖνο, 

(23) Codex unus Regius el. editi καὶ ὥσπερ τεθο- 
λωµένα οἴεται. Alii sex mss. ita ut edendum cura- 
vimus. | 

(24) Editi τῷ τῆς εἰκόνος. Illud, τῷ, in nostris 
mss. deest quidem, sed in duobus legitur οὐδὲ 
ταῦτα τὰ τῆς ' quod puto vitium esse librariorum, 
qui pro τῷ scripserunt τά. 

(20) In margine Regii quarti scriptum invenitur 
γὰρ τὸν θατέρῳ συγχληρωθέντι. Codex Combelf. 6 
θατέρῳ. . 

(26) Notare libet, quod jam notavit vir doctissi- 
mus Combefisius, in margine Regii tertii repe- 
riri id scholii, τὸ εἶναι τὸν Ylóv qox ἀμυδρόν, €0 aR- 
gustio redacli sunt, ut ne dicere quidem possinl 
filium lucem esse obscuram et tenuem. 





631 ADVERSUS EUNOMIUM LIB. II. 638 


νητον οὐχὶ Επίτασίς ἐστί του γεννητοῦ οὐδὲ μὴν A tum ingeniti est remissio quedam, sed velut ex dia 
τὸ (277( γεννητὸν ὕφεσίς τίς ἐστι τοῦ ἀγεννήτου. ἀλλ metro horum distantia est.Eos igitur, quigenitumet 
οἰονεὶ κατὰ διάµετρον τούτων ἐστιν ἡ ἀπόστασις, ingenitum substantiam dicunt, hzcetadhuc his plu- 


Tote μὲν οὖν οὐσίαν τιθεµένοις τὸ γτννητὸν καὶ ἀγέν- 
νητον ταῦτα καὶ ἔτι πλείω τούτων ἀχολουθίσει τὰ 
ἄτοπα. "Ἔστκχι γὰρ ἐκ τοῦ ἑναντίου τὸ ἐναντίον γε- 
γεννημένον᾽ xal ἀντὶ της φυσικης οἰκειώσεως ἀναγ- 
Χχία τις αὐτοῖς καὶ κατ αὐτὴν τὸν (26) οὐσίαν ἡ 
στάσις ἀναφανήσεται. Τοῦτο δὲ πλείω τῆς ἀσεθείας 
τὴν ἀμαθίαν ἔχει, τὴν οὐσίαν λέγει καὶ ᾠτινιοῦν 
τῶν ἁπάντων ἐναντίαν εἶναι τῃ οὖσίᾳ (20), πάλαι 
διωμολογηµένου καὶ παρὰ τοῖς ἔξω σοφοῖς [οὓς, ὅταν 
μὴ εὕρωσιν οὗτοι συναγωνιζοµένους ταῖς βλασφη- 
. αῑαις αὐτῶν, ὡς οὐδενὸὺς ἀξίοτυ παράἀλογίζονται), 


res ineptiesequentur.Nam contrarium ex contrario 
genitum erit,atque pro naturaliconjunctione, Beces- 
saria quedam seditio etiam secundam ipsam sub- 
stantiam ipsis inerit. Hoc autem majoreminscitiam 
quam impietatem pro se fert,si quis dicat substan- 
tiam per substantiam cuivis omnium rerum esse 
contrariam,cum jam olim res confessa sit vel apud 
externos sapientes(quos cum non invenerint hi pro 
suis blasphemiis decertantes, ut nullius pretii ho 
mines despiciunt), eri non posse, ut in substantia 
sit contrarietas. Quod si quispiam, id quod verum 


ἀμήχανον ὑπάρχειν ἐν οὐσίᾳ τὴν ἐναντιίωσιν, Ei &' p 85 genitum et ingenitum vult esse indices quas- 
ὅπερ ἑστὶν ἀληθὲς, γνωριστικὰς τινας ἰδιότητας ἔπι- dam proprietates,que iu substantia considerentur, 
θεωρουµένας τῇ οὐσίᾳ δἐχοιτό τις εἶναι τὸ γεννητὺν quaeque ad claram ac inconfusam Patris el Filii no- 
καὶ τὸ ἀγέννητον, πρὸς τὴν vpavhv καὶ ἀσύγχυτον tionem quasi manu ducant, is et impietatis pericu- 
Πατρὸς καὶ Yloo χοιραγωγούσας Évvotav, τόν τε τῆς lum effugiet,etratiocinationis consecutionem tuebi- 
ἀσεδείας ὀιαφεύξεται κίνδυνον, xai. τὸ ἓν τοῖς λογι- tur. Nain proprietrtes, qua veluti quidam chara- 
σμοῖς ἀκόλοιθον διχσώσει. Αἱ γὰρ τοι ἰδιότητες,  Cleres ac formae in substantia considerantur, id 
clovei χαρακτηρές (30) τινες καὶ μορφαὶ ἐπιθεωρού- quod communeestdistinguuntquidem propriis cha- 
µεναι τῇ οὐσίᾳ, διαιροῦσι μὲν τὸ  xowby τοῖς làd-  racteribus : al substantie communitatem non diri- 
ζουσι χαρακτῆρσι᾽ τὺ δὲ ὁμοφυὲς τῆς οὐσίας οὗ àa- munt. Exempli causa, deitas communis est, pro- 
κύπτουσιν, Οἶον, xotvh μὲν (91) 3 θεότης, ἰδιώματ« — prietates vero sunt paternitas et filiatio. Ex utrius- 
δέ τινα πατρότης xal υἱότης' ἐκ δὲ τῆς ἑκατέρυ que autem complexu, tum communis, tum proprii 
συμπλοκῆς, τοῦ τε κοινοῦ καὶ τοῦ ἰδίου, ἡ κατάληψις  innascitur nobis comprehensio veritatis. Proinde 
ἡμιν τῆς ἀληθείας ἐγγίνεται ὥστε, ἀγέννητον μὲν cum ingenilam lucem audimus, Patrem intelligi- 
φῶς ἀκούσαντας, τὸν Πατέαα νοεῖν, γευνητὸν δὲ φῶς, mmus:cum vero genitam lucem, Filii accipimus no- 
τὴν τοῦ Yloó λαμθάνειν ἔννοιαν' καθὸ μὲν φῶς xal, tionem.Nam quatenus quidem lux et lux sunt, nulla 
φῶς, οὐδεμιᾶς iv αὐτοῖς ἐναντιήτητος ὑπαρχεύσης, esl in eiscontrarietas:quatenus vero genitum et in- 
καθὸ δὲ γεννητὸν καὶ ἀγέννητον, ἐπιθεωρουμένης v,  genilum, apparet oppositio. Hzec est enim proprie- 
ἀντιθέσεως, Αὕτη γὰο τῶν ἰδιωμάτων h φύσις, iv τῇῃ tatum natura,utin substantie identitate aliud quid- 
vf οὐσίας ταυτότητι δεικνύναι τὴν ἑτερότητα (39y — damostendant,utqueipse quidem proprietatestum, 
xal αὐτὰ μὲν πρὸς ἄλληλα ἀντιδιαιρούμενα πολλάχις τὰ cum ssepe interse ex adverso dividuntur, ad con- 
ἰδιώματα, πρὸς τὸ ἐναντίον διίστασθαι, τὴ» γε μὲν ἑνό- trarium discedant, nec tamen substantis unitatem 
τητα τῆς οὐοίας µή δικσπᾶν' ὡς το πτηνὸν καὶ τὸ πε- divellant:quod genussunt volatile et pedestre,aqua- 
ζὸν, καὶ τὸ ἔνυδρον καὶ τὸ χερσαῖου, xal τὸ λογικὸν καὶ {1ἱθ et terrestre, rationale etirrationale. Cum enim 
τὸ ἄλογον Μιᾶς γὰρ οὐσίας τοῖς πᾶσιν ὑποκειμένης, | Substantia una omuibus subjecta sit. ba proprie- 
τὰ ἰδιώμαια ταῦτα οὖκ ἀλλοτριοῖ τήν οὐσίαν, οὐδὲ  tatessubstantiam non faciunt diversam,neque quasi 
olovel συστασιάζειν ἑαυτοῖς ἀναπείθι' τῇ ἕνε- ἂά mutua dissidia inducunt:sed indiciorum vi velut 
χείᾳ (39) δὲ τῶν γνωρισμάτων, ὥσπερ τι φῶς ταῖς lucem quamdam nostris animis ingerentes, ad in- 
ψΨυχαῖς ἡμῶν ἐντιθέντα, πρὸς τήν ἐφικτήν ταῖς δι- telligentiam quam mens assequi possit deducunt. 


νοίαις σύνεσιν ὁδηγεῖ. "AAA οὗτος, τήν τῶν ἰδίω- 
µάτων ἀντίθεσιν πρὸς τήν οὐσίαν µεταχοµίσας, 
ἐντεῦθεν τήν ἀφορμήν τῆς ἀσεθείας ᾖἰφέλχεται, 
ὥσπερ παῖδας ἡμᾶς μορμολυττόµεοος τοῖς σοφίσµα- 


(m Edili οὐδὲ ἀνάπχλιν τό. Veteres quinque li- 
bri οὖδε μὴν τό. 

(28) Codex Colb. et editi κατὰ ταυτην τήν, Alii 
duo mss. Regii κατ) σὐτὶν τήν. Aliquanto post 
editi τοῦτο δὲ καὶ πλείω. Vocula xaí in quinque 
mss. deest. 

(29)Illud, x7 οὐσίᾳ, legiturquidem in duobus mss. 
perinde atque in vulgatis: sed in aliis codicibus 
aut deest omnino, aut additum est secunda manu. 

(38) Antiqui treslibri οἱονεὶ Ύχαρακτηρες. Vox 
o'^ve! 1n editis desiderabatur. 


Hicautem proprietatum opposi'ione ad substantiam 
translata,hinc impietatis ansam carpit, nos cavilla- 
tionum quasi larvis perterrens tanquam pueros; 
quod si aliud quid fuerit lux preter ingenítum,ne- 


(31) Reg. tertius κοινὸν uév est aliquid commune. 

(32) Trapezuntius vocem ἑτερότητα ita reddidit, 
distinctionem .Cornarius,diversitutem: quod abso- 
nnm esse, vel ex auribus disci potest. Penuria lin- 
gute Latine facit, ut ea vox exprimi vix possit. 

(33) Reg. secundus τῇ tvaoytiq, evidentia indi- 
ciorum. Alii quinque mss. et editi τῇ ἑνεργείᾳι οἱ 
aqua efficaciaindiciorum.Lectio utraque invenitur 
in Heg. tertio, sic ut legatur prima manu τῇ ἑνερ- 
γείᾳ, secunda vero τῇ ivapyeía, Hoc ipso in loco 
editi oióv τι. At mss. plerique omnes ὥσπερ τι. 


639 S. BASILII MAGNI 640 


cessario Deus compositus esse nobis demonsira- A atv ὅτι, εἴπερ ἔτερόν τε εἴη τὸ φῶς παρὰ τὸ ἁγένη- 
bitur. τον, ἀναγκαίως ἡμῖν σύνθετος ὁ  Otb; ἀποδεικθήσ- 
ται (94). 

29. Ego vern quid dico? Nimirum nisialiud quid. — 29. Εγὼ δὲ τί φηµί , "Oct, εἰ μὴ ἕτερόν τι df 
preter ingenitum fuerit lux,eam de Filio predicari τοῦ ἀγεννήτου τὸ φῶς, οὐκέτι τῷ Yl Suvazóv. Exi. 
non posse, sicut nec ipsum ingenitum. Hine etiam Ἅγεσθαι, ὥσπερ οὐδὲ αὐτὸ τὸ ἀγέννητον. Μάθοι 0 à 
quivis didiceriteorumquzhis vucibussignificantur τις κάκεῖθεν τῶν σηµαινοµένων ὑπὸ τῶν φωνῶν τὐ 
diversitatem. Dicitur Deus lucem habitare9*, aclu- διάφορον, dux οἰκεῖν εἴρηται ὁ θεὸς, καὶ ἀναθάλλι- 
cem indui9*. Verum nusquam dicitSeriptura,ipsum σθαι φῶς, οὐδήπου ἐνοικεῖν αὐτὸ, τῇ ἑαυτοῦ ἀγενη- 
in sua generatione inhabitare, aut eam forinsecus σίφ, οὐδέ ἔξωθεν ἑαυτῷ περικειμένην ἔχειν πό 
sibi circumdatam$66 habere (ceteroquin heec risu λόγου λέγοντος (3j ταύτα μέν καταγέλαστα)’ τὸ ἃ 
digna sunt) : genitum autem ej ingenitum indices — yexvntóv καὶ ἆγεννητον γνωριατιχαί τιυές εἶσιω ἰδό- 
qusdam proprietates sunt.Etenim si nihilesselquo τητες. El γὰρ μηδὲν εἴη (35) τὸ τὴν οὐσίαν χαρακτη- 
substantia designaretur, nullo utique modo ad no- ρέζον, οὐδεν ἂν τρόπῳ πρὺς τὴν σύνεσιν ἡμῶν ΄ 
stram intelligentiam perveniret. Nam cum una sit διιχνοῖτο, Μιᾶς γὰρ οὔσης θεότητος, ἀρμήχανον ἰδιά- 
deitas, fleri non potest ut propriam Patrisaut Filii ζουσαν (36) Éviotav Πατρὸς λαθεῖν fj Yloo, μὴ τῇ τῶν 
notionem assequamur nisi mentis cogitata proprie- p ἰδιωμάτων προσθήκῃ τῆς διανοίας διαρθρουµένης (31). 
tatum accessione distinguantur.Ceterumdicenliei- Αλλὰ μὴν πρὸς γε τὸ σύνθετον ἀναφανήσεσθαι τὺν 
fore,ut Deus compositus demonstretur nisi pro eo- θεὸν, e! μὲ ταυτὸν ληφθείη τῷ ἀγέννήτῳ τὸ φῶς, 
dem lux atque ingenitum accipiantur, illud dicere — ixetvo εἰπεῖν ἔχομεν, ὅτι. εἰ μὲν ὡς µέρος τῆς o 
possumns, quod si ingenitum tamquam substantie σίας «à ἀγέννητον ἐλαμθάνομεν, εἶχεν ἂν αὐτώ 
partem acciperemus,haberet locum earatio, quadi- χώραν ὁ λογος, σάνθετον εἶναι λέγων τὸ ἐκ διαφόρων 
citur compositum esse quod ex diversis constat. Si συγκείµενον᾽ εἰ δὲ οὐσίαν μὲν θεού το φῶς τιθέµεβι, 
vere Dei substantiam lucem esse statuimns, aut vi- ἢ τὴν ζωὴν, fj τὸ ἀγαθὸν, ὅλον, ὅπερ ἐστὶ, ζωήν 
tam, aut bonum,adeo ut Deus totus, quidquid est, ὄντα (38), καὶ ὅλον quic, καὶ ὅλον ἀγαθὸν, παρεπό- 
- vita sit, et totus lux, et totusbonum, si itidem vita — usvov δὲ ἔχει ἡ ζωὴ τὸ ἀγέννητον πῶς οὐχ ἀσύνθε- 
ingenitum sibi adjunctum habet; qui fieri potestut τος ὃ κατὰ τὴν οὐσίαν ἁπλοῦς ; Οὐ γὰρ δὴ οἱ δεικτι- 
incompositus non sit qui secundum substantiam — xol τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ τρόπω τὸν τῆς ἁπλότητος (39) 
simplex est ? Nec enim ii modi, quibus ejus pro- λόγον παραλυπήσουσιν. fj οὕτω γε πάντα, ὅσα περὶ 
prietates indicantur,aimplicitatis ledent rationem; Θεοῦ λέγεται, σύνθετον τὸ» Θεὸν ἡμ.ῖν ἀνχδείει. Καὶ, 
alioquin hoc pacto omnia que de Deo dicuntur, ὡς ἔοικεν, εἰ µέλλοιμεν τὴν τοῦ ἁπλοῦ καὶ ἀμεροῦς 
compositum esse Deum nobis monstrabunt.Atque ἔννοιον διασώζειν (40), ἢ οὐδὲν ἐροῦμεν περὶ Oni 
ut videlur, si volnmus simplicis ac insecabilis no- C πλὴν τὸ ἀγέννητον, καὶ ποραιτησόµεθα αὐτὸν ὀνομα- 





tionem servare, aut nihil de Deo dicemus preter 
ingenitum, eumque recusabimus nominare invisi- 
lem incorruptibilem,inalterabilem,creatorem, ju- 
dicem,et omnia que nunc ad glorificationem assu- 
mimus : aut si admittimus hzc nomina, quid jam 
facturi sumus? utrum ad substantiam omnia refe- 
remus? Proinde non eum modo compositum, sed e 
dissimilibusetiam partibuscompositum demonstra- 
bimus, cum aliud atque aliud a quolibet istorum 


94 I Tim. vi, 16. 96 Psal. ciu, 2. 


ζειν ἀόρατον. ἄφθαρτον, ἀναλλοίωτον, δηµιωργὸν, 
κριτὴν, καὶ πάντα ὅσα vo, εἰς δοξολογίαν παραλ1μόά- 
νομεν fj δεχόµενοι τὰ ὀνόματα ταῦτα, τί καὶ ποιήσο- 
μεν ; πότερον εἷς τὴν οὐσίαν ἅπαντα Φφέροντες xxt1- 
θήσοµεν ; Οὐκυῦν οὐχὶ µόνον σύνθετον, ἀλλὰ xi E 
ἀνομοιομερῶν αὐτὸν συγκείµενον ἀπυδείξομεν, διὰ τὸ 
ἄλλο καὶ ἄλλο ὄφ᾽ ἑχάστυυ τούτων τῶν ὀνομάτων (41 

σηµαίνεσθαι ἀλλ ἔξω τῆς οὐσίας ἐτληφόμεδ, 
"Ovntp τοίνυν dv ἐπ᾽ ἑχείνων ἑχάστου λόγόν ἐπινοή- 


(34) Reg. quartus ἀναγκαίως σύνθετος 6 θΘεὸς D modo : εἰ τιθέµεθα θεὸν ὅλον, ὅπερ loci, ζωήν ὄν" 


ἡμῶν ἀποδειχθήσεται, 

(95) Reg. tertius μηδὲν ἆ. 

(36) Editi ἔννοιαν ἰδίαζουσαν. Αί mss. ἰδίάζαυσαν 
ἔννοιαν. 

(37) Illud, µή.... τῆς διανοίας διαρθρουµένης, sic 
vertit interpres, misi cogitatio nostra informetur : 
sed rem qui considerarit vel leviter, facile intelli- 
get ita potius vertendum esse, sisi id quod mente 
concepimus, dislinguatur. 

(38) Editi et mss. tres ἀγαθὸν ὅλον, ὅπερ ἐστὶ 
ζωὴν ὄντα, virgula apposita post ὅλον. Regii primus 
et sexlus ἀγαθὸν ὅλον ἐστὶ ζωὴν ὄντα, sine 
ulla interpunctione. Codex Colb. et antiquissimus 
et optime note ἀγαθὸν, ὅλον ζωὴν ὄντα, virgula 
statim posita post vocem ἀγαθόν. Fecit, nisi valde 
fallor, ejus loci obscuritas difficultasque, ut tam 
varie interpungeretur. lllud, ὄντα, me adducit ut 
credam vocem Θεόν supplendam esse, hoc fere 


va,rursus si putamusDeum totum,quidquid esi,ti- 
sam esse, si putamus Deum totum, quamus esi, vi- 
tam esse. Ex quibuscolligerelicet, primum, dus 
has voces ὅλον et ὄντα ad vocem θεόν, quz subaudi- 
tur, referri debere : deinde, interpunctionem eam 
que in Colbertino libro notatur, retinendam esee. 
eque vero me pigebit interpretationem velerem 

ascribere ex qua fortasse hic locus facilius in 
poterit. Ita igitur verterat Trapezuntius : 5! 
substantiam Dei lucem ,vel vitam vel bonum,tolum 
quod est, vitam totum lucem, totum bonum opi- 
natur : vitam vero sequitur : quomodo, elc. 

(39) Codex unus Regius ἁπλότητος αὐτοῦ. 

(40) Reg. terlius ἔννοιαν ἀποσώξειν. 

(M) Editi ἑκάστου τῶν ὀνομάτων, Antiqui lr 
libri ἑκάστου τούτων τῶν ὀνομάτων, Statim edi 
ἐκληψόμεθα. Οὐχοῦν ὅπερ ἂν ἐπ ἐκείνων. Veleres 
quinque libri ita ut edidimns. 








641 


καταδειξάσθωσαν. 


30. ᾿Εμπλήσας δὲ τὸν (42) λόγον φλυαρίας κενῆς, 
καὶ πάντων» ὁμοῦ τῶν πώποτε πεόὶ thv τοῦ θεοῦ 
γνῶσιν ἑσχολακότων κατεπαρθεὶς, ὡς αὐτὸς ὁδόν τι- 
να καινην καὶ πρόσφχτον τετμηκὼς πρὸς τὸν θεὸν φέ- 
pousaw, ἣν οὐδεὶς τῶν προτέρων ἐξεῦρε, τολευταῖον 
ἐπάγει, Oc παρ) αὑτῆς δεδιδαγµένος τοῦ θεοῦ τῆς 
οὐσίας, την κατὰ τοῦ Y(oó βλασφημίαν. 


ΕΥΝ. "Ότι 4 μὲ, ἀνωτέρω βασιλείας (43) καὶ πάν- 
τη Ὑτνέσεως ἀνεπίδεκτος, τούτοις παιδεύουσα τὴν 


| ADVERSUS BUNOMIUM LIB. II. 
σωσι, τοῦτον xal ἐπὶ τῆς τοῦ ἀγεννήτου προσηχοριας Α nominum significetur : an heec extra substantiam 


042 


intelligemus ? Quamcunque igitur in unoquoque 
illorum excogitaverint rationem, eam quoque de 
ingeniti appellatione accipiant. 

30, Postquam autem orationem manibus nugis 
complevit,simulque adverxersus omnes, quotquot 
unquam Dei cognitionem asssequi studuerunt,se- 
se extulit,quasi ipse novam quamdam ac recentem 
viam ad Deum ducentem stravisset,quam nemo e 
majoribus invenerit, tum demum, tanquam ab 
ipsa Dei substantia edoctus, hanc in Filium in- 
ducit blasphemiam : 

EuN.Substantia quidem quz regno superior est, 
quzque nullam generationem admittit, his eru- 


μετ) εὐνοίακς προτιοῦσαν διᾶνοιαν, ἄπωθειτν ὡς mop- g diens mentem benevole accedentem,eam compa- 


ῥωτάτω παρακελεύεται νόμῳ φύσεως τὴν πρὸς ἕτερον 
σύγχρισιν (44). 

ΒΑΣ. ἾἎρα οὐχὶ σαφῶς ἑνδείκνυται, ὅτι αὐτὸς 
ἠξιώβη τῆς τῶν ἀπορρήτων ἀποκαλύψεως, μετ’ εὖ- 
νοίας τὴν διάνοιαν προσαγαγὼν τῷ θιῷ; Καὶ διὰ 
τοῦτο ἀπωθεῖται ὡς ποῤῥωτατο τὸν Μονογενη τῆς 
τοῦ Πατρὸς κοινωνίας, μηδὲ εἷς. σύγχρισιν αὐτὸν 
ξι ον (45) παραδέχεσθχι' ἀλλὰ καὶ νόμῳ φύσεως τὴν 
τοῦ Μονογενοῦς οὐσίαν ἀπὸ τῆς τοῦ Πατρὸς διώρι- 
σθαι φησί. Τί τοῦτο λέγων; "Ort ὁ θεὺς τῶν ὅλων 
οὐδὲ βουλόμενος ἐδύνακτο πρὸς τὴν τῆς οὐσίας οἶκει- 
*tntx τὸν ἍΜονογενη πχραδέξασθαι , νόμῳ φύσεως 
τῆς συναφείας τῆς mob; αὐνὸν ἐξειργόμενος , οὐκ 
ὃν, ὡς ἔοικεν, αὐτὸς ἑχυτοῦ κύριος, ἀλλὰ τοῖς τῆς 
ἀνάγχης ὃροις ὑπεζευγμένος (46). Τοιαῦτα γάρ ἐστι 
τὰ τῷ τῃς φύσεως νόμῳ κατειλημμένα, ἁἀπροαιρέτως 
εἰς τὸ τῇ φύσει δοχοῦν ὑπαγόμενα, "Oc γὰρ τῷ πυρὶ 
φύσει τὸ θερµαίνειν , οὗ προαιρέσει, καὶ ἀναγαίως 
ἀνεπίδεχτον ἐστι τῆς Ψυχρότητος, τῷ τῆς φύσεως νό- 
up τὴν πρὸς αὐτὸ (A7) κοινωνίαν ἀφτρημένον, οὕτω 
βούλεται καὶ τὸν θεὸν καὶ Πατέρα νόμῳ «φύσεως 
ἡλλοτριωμένην ἔχειν πρὸς τὸν Υἱὸν τὴν οὐσίαν. Kal- 

(42) Editi ἸΕμπλήσας χα) τὀν. Al mss. quinque 
) Εμπλήσας δὲ τόν. 

(43) Editi Paris. "Ότι ἡ μὲν ἀνωτέρω βασιλεία, 
Unde interpres : ca'leste regnum. Editio Ven. et 
Colb.cum aliis quinque Regiis "Ox ἡ μὲν ἀνωτέρω 
βασιλείας, et ita quoque legitur in ipso opere Eu- 
nomii.Qui locus ut intelligatur, vox οὐσία supplen- 
da est, hoc modo : Ἡ μὲν οὐσία ἀνωτέρω βασι- 
Àtts, Substantia qua regno superior est, hoc est, 
substantia quz transcendit id lempus,quo Deuscc- 
pit dominium in creaturas habere; uno verbo, 
substantia eterna. Quam scripturam veram esse 
et emendatam facile fatebitur,qui paulo attentius 
legerit illa quz» prseunt, Basilii verba, ὡς παρ᾽ 
αὐτῆς δεδιδαγµένος τοῦ Oto) τῆς οὐσίας, quasi ab ipsa 
Dei substantia edoctus.Hoc ipso in loco edili γεν- 
νήσεος. Ántiqui libri γενέσεως : quod utrumque 
dici posse puto, cum affirmaret Eunomius Deum 
universorum lalem esse natura, ut nec gigni nec 
gignere posset. 

(44) Reg. quintus et editi τὴν προτέραν σύγκρι- 
σιν. Interpres comparationem priorem : quam et 
scripturam et interpretationem nemo, opinor, ho- 
mo probabit.Etenim,si semel reciperetur ejusmodi 
scriptura, aut interpretatio, palam inde sequere- 
tur Deum universorum saltem posteriorem aliquam 
comparationem admisisse: quod ex tequo perne- 

PATROL. GR. XXIX. 


rationem qus cum alio fit, lege nature quam lon- 
gissime repellere jubet. 

967 Bas.Annon palam ostendit, dignum se habi- 
tum fuisse arcanorum revelatione,simul utbenevole 
Deo mentem adjunxit? Ob idque Unigenitum a Pa- 
tris communione repellit quam longissime,cum ne 
dignum quidem eum existimet,qui ad comparatio- 
nemadmittatur;sed lege etiam naturz,substantiam 
Unigeniti a substantia Patris separatam esse dicat. 
Quid sibi vult dum hoc dicit? Quod Deus univer- 
sorum,ne si voluisset quidem, potuisset Unigeni- 
tum ad substantic necessitudinem admittere,eum 
sibi lege natur: prohibitus admittere, cum, ut ei 
videtur,sui ipsius non esset dominus,sed necessi- 
tatis tertninis subjectus.Hujusmodi enim sunt, qua» 
nature lege comprehensa, citra voluntatem ad id 
quod nature visum fuerit, perducuntur. Quemad- 
modum enim ignis natura non voluntate calefecit, 
et necessario frigiditatem respuit,lege naturae so- 
cietate ejus privatus: sic vull Deum et Patrem le- 
genaturz habere alienam a Filio substantiam.Jam 
vero nature leges non mutuam inter Patrem οἱ Fi- 


gabat Eunomius. Alii sex Jibri veteres emendate 
τὴν πρὸς ἕτερον σύγχρισιν, comparationem cum alio; 
et ila quoqua edidit homo doctrina prestantissi- 
mus Jo. Albertus Fabricius. 

(45) Et hic quoque Reg. quintus et editi cor- 
rupte μηδὲ σύγαρισιν αὐτῶν ἀζιῶν. Unde Cornarius: 
neque comparalionem ipsorum admittere volens. 
Sed in reliquis sex mss. emendate legitur μηδὲ 
εἰς σύγκρίσι» σὐτὸν ἀξιῶν, 36 ad comparationem 
quidem eum admittere dignatus. 

(46) Editi et Reg. quintus ὑποζευγνύμενος. Alii 
Sex mss. ὐπεζευγμένος. 

(47) Codex Colb.etReg . secundus perindeatque 
editi τὴν πρὸς 25:6, el ita quoque habuit Reg. ter- 
tius prima manu. Alii tres mss.Regii πρὸς αὐτὴν, 
ψυχρότητα. videlicet.()uod optimum esse fateor, si 
res ez grammalicorum regulis zstimetur,cum de 
frigiditate sermonem haberi constet. Mihi tamen 
dubium non est, quin Basilius scripserit αὖτο, ut 
vitaretambiguilatem,ne videlicet dua hz voces a5- 
τὴν κοινωνίαν ἃ preapositione πρὸς regi viderentur, 
cum ipsasocielate.ita tamen hunc locum interpre- 
lari convenit, ut suppleatur πρᾶγμα της φυχρότη- 
τος. Non habet societatem cum re frigiditatis, hoc 
est, cum frigiditate. Sic Phaedrus, cum cibum 
sinpliciter significare vellet, eleganter scripsi, 
res cibi. 


21 





643 


|. BASILII MAGNI 


0644 


lium distantiam, sed necessariam et infractam A τοιγε οἱ τῆς φύσεως νόμοι οὐχὶ διάστασιν &n' ἀλλή- 


communitatem efficiunt. Etenim si dicerel Deum 
universorum voluntale effecisse, ut nulla secum 
esset communio; ne sic quidem bonitatis divin 
ratio permitteret, ut tide dignus haberetur is qui 
- qui ail Patrem ea quie sibi adsunt, ei, qui ex ipso 
est, non communicare : sed tamen inesset in dic- 
tis consecutio. Át dicere lege nalorz esse aliena- 
tionem, ne ejus quidem est, qui rerum sensibi- 
lium naturam considerarit, per quam non aliena, 
neque contraria,sed potius conjuncta et cognata a 
singulis gigni solent. 


31. Rursus igitur hic quoque eorum quce a se 
dicta sunt repugnantiam mutuam non intellexit. 


λων Yüp πρὸς Πατέρα, ἀλλ᾽ ἀναγιαίαν καὶ ἄῤῥηκτον 
τὴν κοινωνίαν ποιοῦσιν (48). El μὲν γὰρ βουλήσει 
ἔλεγε τὸ πρὸς ἑαυτὸν ἀχοινώητον χατεσχευαχέναι τὸν 
Θεὸν tuv ὅλων, οὐξ οὕτω μὲν ἂν ὁ τῆς &vaDot 
τος τοῦ Θεοῦ συνεχώρει λόγος πιθανὸν εἶναι τὸν λέ- 
Ύοντα ἀκοινώνητον εἶναι τὸν Πατέρα τῶν αὑτῷ παρ- 
όντων πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ" εἶχε δ' ἂν ὅμως ἄαολου- 
θίαν τὰ εἰρημένα, Νόμῳ δὲ φύσεως λέγειν ὐπάρχειν 
τὴν ἀλλοτρίωσιν, οὐδὲ τὴν ἓν τοῖς αἰσθητοῖς ἐστι φύ- 
σιν ἐπεσχεμμένου. καθ fj οὐχὶ τὰ ἀλλότρια, οὐδὲ τὰ 
ἐναντία, τὰ οἰχεῖα δὲ μᾶλλον καὶ τὰ προσήχοντα ἆπο- 
γεννᾶσθαι πεφυχεν ὑφ᾽ ἑχάστου. 

91. Πάλιν οὖν καὶ ἐνταῦθα οὐ συνεῖδε τὴν πρὸς 
ἑαυτὰ τῶν εἱρημένων ἑναντιότητα, Ἐν γὰρ τοῖς κατ 


Nam in precedentibus cum moleste ferret eos qui p όπιν ἀγανακτῶν, πρὸς τοὺς ὅμοιον κατ᾽ οὐσίαν τὸν Mo- 


Unigenitum dicunt Patri similem secundum sub- 
stantiam, sic scripsit : 

Ευν. Videntur autem mihi omnino hi qui sub- 
statiam nulli dominio subditam, et omni causa 
superiorem, et ab omnibus legibus liberam cum 
substantia quie genita est ac paternis legibus ser- 
vit, comparare ausi sunt, aut nullo modo rerum 
Daluram considerasse, aut non pura mente de his 
judicium fecisse. 

BAs.Quomodo igitur nulli dominio subdita,et ab 
omnibus legibus libera substantia, nunc visa est 
non ex libero arbitrio id habere, ut nulli compa- 
reiur, sed natura lege prapediri, atque genitum a 
communione sui involuntarie repellere, sic ut ob 
hoc ipsi quoque Unigenito inaccessa sit? Itaque 
verborum illius repugnantia huc usque progreditur; 
at quanta est impietas? Domino quidem nulli 
mancipatam substantiam 968 Patris eamdemque 
liberam dicit (si tamen dominio nulli subjecta est 
substantia ea quas legi nature subjicitur) : servi- 
lem veroecontrario pronuntiat Unigeniti substan- 
tiam,hinc etiam naturz tollens z:equalitatem. Nam 
cum dus res sint,creatura et deitas;cumque crea- 
tura quidem inservitute ac obedientia ordinatasit, 
deitas vero in principatu alque dominatione : qui 
dignitatem tollit dominii, et Filium ad servitutis 
humilitatem dejicit, nonne manifesto deprebendi- 
tur eum per id quoque ad eumdem ordinem redi- 
gere, atque creaturam omnem? Nec enim profecto 
hoc illigloriosum,si conservis prestat.Sed nisi eum 


νογνη τῷ Πατρὶ λέγοντας, Üvpadyev οὕτως" 

ΕΥΝ. Τὴν ἀρχὴν δὲ (49) δοχκοῦσί µοι οἱ τὴν ἀλί- 
σποτον, καὶ πάσης μέν αἰτίας κρείττονα, πάντων 
δὲ νόµων ἐλευθέραν οὐσίαν τῇ γεννητῇῃ xai νόµοις 
πατρινοῖς ὀουλευούσῃ συγκρίνειν τολµήσαντες, ἢ 
μηδὲ ὅλως τὴς τῶν ὁλων φύσιν ἐπεσκέφθαι , ἃ 
μὴ χαθαρᾷ τῷ διανοίᾳ τὰς περὶ τούτων ποιεῖσθαι 
κρίσεις. 


ΒΑΣ. llc οὖν ἡ ἀδέσποτος xal πάντων νόμων 
ἐλευθέρα ἀνεφάνη viv οὐχ ἔκούσιον ἔχουσα τὸ ἀσύγ- 
xpitov , ἀλλὰ νόµῳ «φύσεως προειλημμένη, καὶ 
ἁπροαιρέτως τῆς πρὸς ἰαυτὴν κοινωνίας τὸ Ὑίννη- 
τὸν ἀπελαύνουσα, ὥστε διὰ τοῦτο καὶ αὐτῷ τυγχάνειν 
τῷ Μονογννεῖ ἀπροσπέλαστος; Τοσοῦτον piv οὖν iv 
τοῖς λεγομένοις ὑπ᾿ αὐτοῦ τὸ ἀσύμφωνον' τὸ δὲ ἆσε- 
θὰὲς ὅσον; ᾿Αδέσποτον μὲν xal ἐλευθέραν τὴν τοῦ 
Πατρὸς οὐσία» προσαγορεύει (εἴπερ olv ἀδέσποτος à 
τῷ νόµῳ τῆς φύσεως ὑποχύπτουσα)' δουλιχὴν δὲ ele 
ναι ἐξ ἀντιθέτου τὴν τοῦ Μονογενοῦς ἁποφαίνεται, 
καὶ ἐντεῦθεν τὸ ὁμότιμον τῆς φύσεως ἀφαιρούμε- 
voc. Δύο γὰρ ὄντων πραγμάτων, ατίσεώς τε xal θεότη- 
toc καὶ της μὲν κτίσεως ἐν δουλείᾳ xal ὑπαχοῇ τε- 
ταγµένης, ἀρχικῆς Ob οὔσης xai δεσποτικῆς τῆς θεό- 
*ntoc* ὅ ἀφαιρούμενος τῆς δεσποτείας τὸ ἀξίωμα, 
καὶ tiq τὸ της δουλείας ταπεινὸν καταθάλλων, οὐχὶ 
δηλός ἐστι καὶ διὰ τοῦτο συστοιχούὖντα αὖτον τό 
πάση Χτίσει δεικνύς, Οὐ γὰρ δὴ τουτο σεμνὸν αὐτῷ, 
εἰ τῶν ὁποδούλων προέξει. αλλ eb μὴ βασῖλεὺς 
καὶ Δεσπότης ὁμολογοῖτο, οὗ «f, τἷς φύσεως ἑλαττω- 


regem ac Dominum confiteamur,adeo ut non na- D σει͵ τι ἀγαθότητι δὲ τς προαιρέσεως καταδεχόµενος τὸ 


ture submissione,sed voluntatis bonitate obedien- 
tiamamplectatur ; hoc grave,hoc horrendum, hoc 
perniciem affert negantibus. Addit autem: 
Euv.Leges natur: sequens ipsa Dei substantia, 
neque cum alio admittit comparationem : sed no- 
bis largitur ut ejusoperationem intelligamus digni- 


(48) Editi et mss. aliquot non ita antiqui κοινω- 
νίαν τῆς φύσεως ὑποθάλλουσιν, COmmunionem natu- 
γω suggerunt. Codex Colb. et duo Regii ἄῤῥηκτον 
κοινωνίαν ποιοῦσιν, Communionem infraclam effi- 
ciunt. Alius ms. Reg. ἄῤῥητον κοινωνίαν ποιοῦσιν,50- 
.eielatem arcanum reddunt. Lectio, qus posita est 
zecundo loco, mibi et aptior videtur et verior. 


ὑπήχοον᾽ τοῦτο χαλεπὸν xal φρικτὸν, καὶ ἆλεθρο, οέ- 
pov. τοῖς ἀρνυμένοις. Ὁ δὲ προστίθησιν' | 


ΕΥΝ. "Ότι τοῖς νόµοις τῆς φύσεως ἑπομένη 
^ τοῦ Θεοῦ οὐσία, οὔτε τὴν πρὸς ἕτερον αὐγκρισιν 
ἐπιδέχεται, xal παρέχει ἡμῖν ἀκόλουθον καὶ προς- 


(49) Codices nonnulli ἀρχὴν δὲ, omisso articule; 
et ita in codice Colbertino Tegitur, in quo jam mo- 
nuimus librum Eunomii inveniri. Illud, τὴν ἄρχην 
adverbialiter positum esse nemo non videt. P 
mss. et editi τὴν ἀρχ à» δὲ - quod quoque adverbia- 
liter dici notum est. 


645 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB II. 


646 


xousav τῷ lop ἀξιώματι νοεῖν αὐτοῖς τὴν ἑνέρ- A tati proprie consentaneam esse, atque conve- 


γειαν. 

ΒΑΣ. Τούτο εἴρηται µέν ἐκείνῳ (ὅ0) elc. ἀπόδειξιν 
τῆς ἀλλοτριώσεως τοῦ Μονογενοῦς πρὸς τὸν Πατέρα. 
συνίστησι δὲ τὸν ἡμέτερον λόγον, El γὰρ ἀκόλωθον 
καὶ προσ» χουσαν τῷ ἰδίῳ ἀξιώματι παρέχει vost) xal 
τὴν ἐνέργειαν Ἡ τοῦ Θευὺ οὐσία, ἀξίωμα μὲν ἔστιν 
à ἀγεννησία, ὡς Εὐνομίῳ δοκεῖ' τὸ δὲ αὐτὸ (54] 
καὶ οὐσία κατὰ τὸν τούτων λόγον, ὀἑνέργεία δὲ τοῦ 
θεοῦ ὁ Μονογενῆς, f. ἐνεργείας εἰχών. Καὶ τοῦτο xad 
τὸν τούτων λόγον ὥστε τούτοις ἀντιλέχειν παρ- 
έλκον ἂν εἴη, οὐδὲν ἔχουσιν (52). "H πολλοῦ ἂν τιµη- 
σαίµην ἀρνεῖσθαι αὐτούς βλασφημίαν ταύτην) πλὴν, 
ἐπειδήπερ εἱρήκασιν, ἓξ αὐτῶν τῶν τούτοις εἰρημέ- 
νων συλλογισώµεθα, ὅτι εἷς ἀξίωμα μὲν τοῦ Θεοῦ ἡ 


nientem. 

Bas. Hoc quidem ab eo dictum est, ut Unigeni- 
tum a Patrealienum ostendat; at nostrum sermo- 
nem confirmat. Etenim si Dei substantia hoc dat, 
ut operationem intelligamus consentaneam conve- 
nientemque sug dignitati, dignitas quadam est ín- 
genitum, ut Eunomio videtur, rursus id ipsum οἱ 
substantia et ex horum sententia, Unigenitus au- 
tem operatio est Dei, aut operationis imago ; idque 
ex horum doctrina : quare his contradicere super- 
fluum fuerit, cum nibil habeant quod nobis adver- 
setur. Czteroquin eos facerem plurimi, si hanc 
blasphemiam abnegarent : quoniam tamen dixe- 
runl, ex ipsis eorum dictis colligamus, quod, si 


ἀγεννησία (53), τὸ δὲ αὐτὸ xai οὐσία. ἀκόλουθος δὲ g qusdambDei dignitas estingenitum,id aulem ipsum 


καὶ προσήχουσα τῷ ἀξιώματε τοῦ Θεοῦ à ἑνέργεια, 
αὕτη δέ ἔστιν ὁ Χριστὸς κατὰ τὴν τούτων ὑπόληψιν, 
οἰκεῖος ρα καὶ προσήκων τῇ οὐσίᾳ ἔσται τοῦ θεοῦ. 
Καὶ τούτων οὐδέν ἐστιν ἡμέτερον, Αὐτὰ γὰρ τὰ τού» 
των συνθέντες ῥήματα, im αὐτῶν τὴν δεῖξιν ποιού- 
p.302, Ti οὐσίᾳ φησὶ, τοῦ Θεοῦ ἀχολουθεῖ τὸ ἀξίωμα" 
τῷ ἀξιώματι ἀναλογοῦσά ἐστιν ἡ ἐνέργεια τῆς bvep- 
γείας εἰχὼν ὁ Μονογενής καὶ ἀνάπαλιν, si τῆς 
μὲν (54) ἔνεργείας ὁ Μονογενὲς εἰκὼν, ἡ δὲ ἑνέργεια 
τοῦ ἀξιώματος, τὸ δὲ ἀξίωμα τῆς οὐσίας, ὁ Μο- 
νοχενὴς ἔσται τῆς οὐσίας εἰκών. Οὕτω καὶ αὐτοὶ πολ- 
λάκις οἱ ἑργάται τοῦ ψεύδους, ὑπὸ τῆς ἕνεργείας 
ἀγγόμενοι, μαρτοροῦσι τῃ ἀληθείᾳ xai μὴ βουλόμε- 
vot, "Emi καὶ οἱ δαίµονες οὐχὶ εὐαγγελιστῶν Εποίουν 
ἔργον, ἁλλ᾽ ἀντιθλέπειν μὴ δυνάµενοι τῷ τῆς ἆλη- 


θείας φωτὶ, ἐδόων᾽ Οἴδαμέν σε τίς «T, à ἅγιος vob 


θεοῦ. 
92, ᾿Ίδωμεν 02 καὶ τά ἀκόλουθα. 


ΕΝ. Εἴτε γάρ, φησὶν, ix τῶν δημιουργηµάτων 
σχοπούμενός τις ἐκ τούτων ἐπὶ τὰς οὐσίας ἀνάγοιτο 


96 Marc. 1, 24. 
(80) Editi εἰς ἀπόδειξιν ἐχείνῳ. At mss. ἐχείνῳ εἰς 
ἀπόδειδιν. 


(51) Editi τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο. Vox τοῦτο in codici- 
bus antiquioribus deest. Ibidem Reg. quartus χατὰ 
τὸν τούτου λογον. 

(52)Hic locus visuo est homini doctissimo Ducaeo 
mutilus et mendosus. Sed prestat ejus verba 
ascribere, qua hac sunt: Locusest in Graco muti- 
lus, necad eum sanandum satís adjuvat Reg.ms.in 

uo lego, ὣς 4e τούτοις ἀντιλέγεις οὐκ ἔχουσιν, etc. 
fateor quidem hunc locum mutilum esse in Regiis 
tribus mss. perinde atque in libro Ducai : sed dico 


substantia quoque est,consentanea vero est et con- 
veniens Dei dignitati operatio ejus, hz»c autem est 
Christus ex horum sententia, conjunctus igitur ac 
conveniens erit substantie Dei. Atque horum nihil 
nostrum est.Ipsaenimistorum verba componentes, 
ex iisdem demonstratiouem conteximus. Snbstan- 
tiam, inquit, sequitur Dei dignitas : habet propor- 
tionem operatio cum dignitate: operationis imago 
est Unigenitus : οἱ vice versa, si Unigenitus imago 
es operationis : operatio vero, dignitatis :dignitas 
autem, substantiz, Unigenitus substantis: erit ima- 
go. Sic siepeet ipsi mendacii architecti,rerum per- 
sipicuilate coacti, velinviti veritatem testimonio suo 
comprobant. 209 Nam εἰ dzemones non. evange- 
listarum faciebant opus : sed tamen cum veritatis 
lucem intueri non possent, clamabant : Novimus 
(e quis sis, nimirum ille sanclus Dei 96, 

32. Sed videamus et sequentia. 

Eun. Si buis enim, inquit, rem ex creaturis con- 
siderans, ope harum ad substantias perducatur, 


tum abest, ut Eunomiani quidquam nunc proferant 
qued nobisadversetur,ut etiam sententiam nostram 
confirment, eamque ob rerum perspicuitatem testi- 
monio suo stabilire cogantur.()uod sequitur, πολ- 
λοῦ ἄν, etc. ,ceteroquin eos facerem plurimi,si hanc 
blasphemiam abnegarent,nonitaaccipi debet, quasi 
in his blasphemia aliqua contineatur, cum potius 
sermonem suum inde confirmari dicat Basilius:sed 
hoc modo : Si Eunomiani malam suam voluntatem, 
qua ita loquentes Unigenitum a Patre alienum 
ostendere volunt,tandem aliquaudo abjicerent mu- 
tarentque, valdeadmodum de hoceos laudarem.Id 


eum mihi integrum et emendatum videri in aliis D autem ita esse facile, opinor, fatebitur, quiea, qua 


duobus mss. Regiis et in utraque editione Ven. et 
Paris. et in codice Colbertino : in quibus omnibus 
legitur ita, ut in contextu videre licet. Puto igitur 
Basilium ἐλλειπτικῶς, ut s:pe alias, locutum esse, 
sic ut post οὐδέν vox ἐναντίον, aut alia quaevis si- 
milis subaudiatur, quod ita interpretabimur:Cus 
nihil habeant quod nobis adversetur: aut si mavis, 
cumnihil habeant quod nobisopponerepossint.Nec 
parum hanc conjecturam adjuvat, quod Basilius 
paulo ante ita scripserit : 106 (Eunomii testiimo- 
nium) sermonem nosirum confirmat. Et aliquanto 
infra : Sic sepe et ipsi mendacii architecti, rerum 
perspicuitlate adacti,velinvíti veritatem testimonio 
suo comprobant. Quod idem est a si diceret: Tan- 


partim jam protulimus, Basilii verba legerit. Hoc 
quidemsnquit, ab eo diclum est, ut Unigenitum a 

atrzalienum ostendat:atnostrum sermonem con- 
firmat. — Καὶ τοῦτο κατὰ τὸν, τούτων λόγον. To- 
lus hiclocus sic videtur reddendus: Atque id ez 
eorum doctrina consequitur, ita ut eis superfluum 
siLeontradicere,cumid non possint. Ac magno qui- 
dem mercarer ut hanc. suam impieatem abnegent; 
sed quia eam prolulerunt, ec. MARAN. 

(53) Editi μὲν θεοῦ ἀγεννησία. Codex Colb. et 
Reg. tertius ut in contexto. Mox iidem codices ἡ 
ἐνέρχεια. Articulus in editis desiderabatur.- 
Mrs Voculam piv addidi ex duobus Regiis co- 

icibus. 


047 


S. BASILII MAGNI 


648 


propterea quod ingeniti creaturamFiliuminveniat, A τοῦ μὲν ἀγεννήτου τὸν Υἱὸν εὑρίσχων ποίημα, τοῦ δὲ 


Unigeniti vero, Paracletum,item propterea quod ex 
Unigeniti prestantia, operationis confirmet diver- 
sitatem,ejus eliam diversitatisque secundum sub- 
stantiam est, argumentum certissimum accipit. 
Bas. Primum igitur quomodo substantizeex crea- 
turis :estimari possint,ego quidem non video. Enim 
vero potentiam, sapientiamque et artem, non sub- 
stantiam ipsam indicant creature. Imo ne ipsam 
quidem opificis potentiam totam necessario decla- 
rant; cum nonnunquam fieri possit, ut artifex non 
omnes vires suas in agendo exserat, sed sspe re- 
missiorem conatum in operibusartisadhibeat. Quod 
αἱ totam etiam potentiam transmoverit in opus, ita 
demum futurum est, ut ejus vires operibus metia- 
mur, non autem fiet ut substantiam, quae tandem 
ea sit, intelligamus. Quod si, quoniam divina na- 
tara simplex est atque incomposita, substantiam 
existimet unacum poteslateconcurrere,et,propter 
innatam Deo bonitatum, dicat totam Patris poten 
tiam ad generationem Filii commotam, atque ite- 
rum totam Unigeniti ad substantiam Spiritus san- 
cti, adeo ul ex Spiritu quidem potentia Unigeniti 
conspiciatur, simulque etiam substantia : rursus 
vero ex Unigenito, Patris intelligatur et potentia et 
substantia, advertite quid hinc colligatur. Nam e 
quibus conatus est substantize dissimilitudinem os- 
tendere, ex iis comperitur similitudinem astruere. 
Etenim si potestas nihil cumsubstantia habet com- 
mune, quomodo ex opificiis qua effectus sunt po- 


Μονογενοῦς τὸν Παοράκλητον, κἀκ τῆς τοῦ Μονογενοῦς 
ὑπεροχῆς (59) τὴν τῆς ἑνεργείας διαφορὰν πιστού- 
µενος, ἀναμφισθήτητον λαμβάνει καὶ τῆς κατ οὐσίαν 
παραλλαγής τὴν ἀπόδειξιν, 

ΒΑΣ. Πρῶτον μὲν οὖν πῶς δυνατὺν ix τῶν δη- 
µιουργηµάτων τὰς οὐσίας ἀναλογίζεσθαι, ἐγὼ μὲν 
οὐχ ὁρῶ, Δυνάμεως γὰρ, καὶ σοφίας, καὶ τέχνης, 
οὐχὶ δὲ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἐνδεικτικὰ ἐστι ποιήματα. 
Καὶ οὐδὲ αὐτὴν πᾶσαν τοῦ δημιουργοῦ τὴ, δύναμιν 
ἀναγκαίως παρἰστησι», ἐκδεχομένου ποτὲ τὸν τεχνί- 
την μὴ πᾶσαν ἑαυτοῦ τὴν ἰσιεὺν ἐναποθέσθαι ταῖς 
ἐνεργείαις, ἀλλ᾽ ὑφειμένοις πολλαχις ἐπὶ τῶν ἔργων της 
τέχνης τοῖς τόνοις (96) «01220021. El δὲ καὶ ὅλην ττιν 


δύναμιν ἐπὶ τὸ ἔργον ἀναχινήσειε, καὶ οὕτως ἂν 


Β ὑπάρχοι τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ διὰ τῶν ἔργων ἀναμετρετ- 


cxt, οὐχὶ δὲ τὴν οὐσίαν, τις ποτέ ἐστι, καταλαµ.- 
θάνεσθαι. El ὃδ διὰ τὸ ἁπλοῦν καὶ ἀσύνθετον τῆς 
θείας φύσεως τῇ μὲν δυνάµει σύνδρομον τίθεται τὴν 
οὐσίτν, καὶ διὰ τὴν προσοῦσαν ἀγαθότητα τῷ θεῷ 
ὅλην μὲν κεκινῆσθχι λέγοι (57) τὴν τοῦ Πατρὸς δύναμιν 
εἰς τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ, ὅλην δὲ πάλιν τὴν τοῦ 
Μονογενοῦς εἷς την ὑπόστασιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, 
ὥστε ἐκ μὲν τοῦ Πνεύματος τὴν τοῦ Μονογενοῦς ὁύ- 
ναµιν θεωρεῖσθαι, ὁμοῦ δὲ xal τὴν οὐσίαν, ix δὲ τοῦ 
Μονογενοῦς πάλιν τὴν τοῦ Πατρὸς δύναμίν τε καὶ 
οὐσίαν καταλαμθάνεσθαι σκοπεῖτε τὸ συναγόµενον. 
Ἐξ ὦν γὰρ ἐπεχείρησε τὸ ἀνόμοιον συστησαι τῆς 
οὐσίας, Ex τοττων ἐφάνη χατασκευάζων τὴν. ὁμοιότη- 
τα. El μὲν γάρ οὐδὲν ἔχει κοινὸν ἡ δόναµις πρὸς τὴν 


testatis, ad comprehensionem ipsius deductus est? c οὐσίαν, πῶς ix τῶν δηµιουργηµάτων, ἅπερ δυνά- 


contra, si idem est substantia οἱ potestas : quod 
potestatem designat, id profecto substantiam etiam 
designabit. Proinde opificia non ad substantie dis- 
similitudinem, υἱ tu dicis, sed ad perfectam simi- 
litudinem ducunt. Rursus certe et hic conatus no- 
stram magis quam ipsius sententiam stabilit. Aut 
enim non habet unde ea qua dixitdemonstret:aut, 
si e rebus humanis exempla mutuatur,inveniet non 
ex artificis operibus intelligi a nobis ejus essen- 
tiam, sed exgenito genitoris naturam cognosci.Nec 
enim fieri potest,ut ejus qui domum construxit es- 
sentia comprehendatur ex domo ; at difficile non 
est ex genitura genitoris naturamintelligere.Quare 
si Unigenitus creatura est, Patris nobis essentiam 
non exhibet : si vero Patrem nobis notum per se- 
ipsum facit, non creatura est, sed Filius verus, 
Deique imago, et substanti: characler. Atque haec 
quidem sunt hujusmodi. 


pecie Batty ἀποτελέσματα, πρὸς τὴν κατάληψι; αὗτης 
ὡδηγήθη ; εἰ δὲ ταυτὸν οὐσία τέ ἐστι xal ὀύναμις, 
τὸ τὴν δύναμιν χαρακτηρίζον χαρακτηρίσει πάντως 
καὶ τὴν οὐσίαν. ”Ώστε τὰ δημιουργήματα, ᾿ὡς σὺ 
ofc, οὐ πρὸς τὸ ἀνόμοιον τῆς οὐσίας, ἀλλὰ πρὸς τήν 
ἀκρίθειαν τῆς ὀνομοιδτητος φέρει. Πάλιν μέντοι xai 
τοῦτο τὸ ἐγχείρημα τὸν ἡμέτερον μᾶλλον fj τὸν αὐτοῦ 
λόγον συνἰστησιν. "H  vàp οὐδαμόθεν ἔχει παρασχέ- 
σθχι τῶν αἱρημένων τὰς ἀποδείξεις, Tj εἴπερ b. τῶν 
ἀνθρωπίνων τὰς εἰκύνας λαμθάνοι, εὑρήσει οὖχ kx 
τῶν ἔργων τοῦ τεχνίτου ἐν περινοίᾳ τῃς οὐσίας αὖ- 
τοῦ Ὑινοµένους ἡμᾶς, ἀλλ ix τοῦ γεννηθέντος τήν 
τοῦ γεγευνῃχότος φύσιν ἐπιγινώσκοντας. Οὐ γὰρ ἐκ 


pie οἰχίας τήν οὐσίαν τοῦ οἰκοδύμου καταλαθεῖν 


δυνατόν ἐκ μέντοι τοῦ γεννήµατος νοῆσχι ῥάδιον 
tos γεγεννηκότος τήν φύσιν. ᾿Ὥστε εἰ μὲν δηµιούρ- 
γημα ὁ Μονοχενής, οὐ παρίστησιν ἡμῖν τοῦ Πατρὸς 
τήν οὐσίαν' εἰ δὲ γνωρίζει ἡμῖν δι ἑαυτοῦ τὸν Πα- 


τέρκ, οὐχὶ δημιούργημα, ἀλλὰ Υἱὸς ἀληθὴς, καὶ εἰκὼν τοῦ θὲοῦ, καὶ (88) ὑποστάσεως χαρακτήρ. Καὶ ταῦτα pt v 


τοιαῦτχ, 


(55) E regione vocis ὑπεροχῆς, in margine Regii 
tertii legitur hoc scholium, ἣν ὑπερέχετχι ὑπὸ τοῦ 
Πατρός, ex prostantia qua superatur a Patre. Sed 
ait Combefisius,hunc locum sibi videri potius acci- 
piendum de ea prastantia, qua Unigenitus ex Eu- 
nomianorum sententia Spiritum superabat. 

(56) Irrepsit mendum in editionem Parisiensem 
negligentia operarum : in qua pro τόνοις legitur 
πόνοις. 


57) Codices aliquot λέγει, 

98) Codex Colb. et alii tres Regii àJàà rio; 
xal εἰκὼν ἀληθὴς καί : quos libros secutus interpres 
sic vertit : Sed Filius et imago erat vera. Editio 
utraque Paris. et Ven. cum Reg. sexto ut in con- 
textu. Reg. quartus in margineita ut edidimus : in 
contextu vero ἀλλ᾽ Υΐὸς, καὶ εἰκὼν ἀληθὴς τοῦ θεοῦ, 
sed Filius, el vera Dei imago. 





649 


JJ. 'H δὲ παρενθήκη (59) τῆς βλασφημίας ὅση ; ^ 


Καταφρονήσας τῆς ἓν τοῖς Εὐχγγελίοις ἀπειλης, ἣν 
ὁ Κύριος τοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον βλισφημήσασι 
φοθερωτάτην ἐπανετείνατο, δημιούργημα λέγει τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον * μικροῦ μηδὲ ζῶον αὐτὸ εἶναι ὁι- 
δοὺς, τοῖς ἀφύχοις, ὡς τὰ πολλὰ, τῆς προσηγορίας 
ταύνης ἐφαρμοζούσης. Οὐ γὰρ δη, ὅτι προέλαός (60) 
τῇ βλασφηµίᾳ ταύτῃ τὸ» Κύριον, κυθυφεῖναί τι 
ἡμᾶς της ἀγανακτήσεως ἄξιον. Οὐ γὰρ παριµυθία 
τοῦτο τῆς ἀσεθείάς, ἀλλὰ προσθήκη τῆς κατακρίσεως, 
᾿Επεὶ καὶ (61) ὁ Κύριος τὴν μὲν εἷς αὐτὸν βλασφη- 
píxv δι ἀγαθότητα συνεχώρησε’ τὴν δὲ εἰς τὸ Πνεύμα 
τὸ ἅγιον ἀναποδραστον εἶναι τοῖς τολµήσασιν ἀπεφή- 
vato. Πρώτος τοίνων τῶν ἀφ o) τὸ χήρυγμα τῆς 
εὐσεθείχς περιαγνέλλεται ἐπιφυέντων τῇ ἀληθείᾳ, 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. Ἡ. 


650 


270 33. Jam vero quanta est blasphemisacces- 
sio ? Minas eas quas in Evangelio Dominus in Spi- 
ritum sanctum blasphemantibus perquam formi- 
dandas intentavit 97 ,aspernatus,creaturam esse ait 
Spiritum sanctum; sic ut parum absit, ut ne ani- 
πια] quidem eum esse concedat,cum hac appella- 
tio ut plurimum inanimatis accommodetur. Nec 
enim profecto,quod hanc istam blasphemiam prius 
in Dominum evomuit, propterea aliquid nos de in- 
dignationeremittere par fuerit.Hoc enim mitigalio 
non est impietatis, sed cendemnationis accessio. 
Nam et Dominus prolatam in se blasphemiam ob 
suam bonitatem remisit: at eam que in Spiritum 
sanctum jacitur,audentibusinevilabililer imputan- 
dam pronuntiavit. Primus ergo illorum qui verita- 


ταύτην ἑτόλμησε τὴν φωνὴν ἀφεῖναι περὶ τοῦ Πνεύ- Β tein adorti sunt, ex quo pietatis przdicatio divul- 


µατος. Οὐχοῦν τινὸς μέχρι τήµερον &xnxóapev δη- 
µιούργηµα τὸ ἅγιον Πνεῦμα (02) πρόσειπόντος, fj. ἓν 
τοῖς καταλειφθεῖσιν ὑπ᾿ αὐτῶν λόγοις την προσηγο- 
plav ταύτην εὐρήχαμεν. Εἶτά φησιν * 


EYN, Ei ἐκ τῶν δηµμιουργηµάτων ἀνάγοιτό τις 
πρὸς την the οὐσίας κατάληψιν, εὐρᾶσει τοῦ μὲν 
ἀγῆννητοῦ τὸν Tlov ποίημα, τοῦ δὲ Μονογενοῦς τὸν 
Παράκλητον. 

ΒΑΣ. Αλλος οὗτος τρόπος τῖς ἀσεθείας (08) : 
διπλᾶ βλασφημεῖν iv ἑνὶ ῥήματι, καὶ την τοῦ ἁγίου 
Πνεύματο:; εξουδένωσιν ὡς ὁμολογουμένην λαθόντα, 
ἐντεῦθεν ὁρμῆσσι πρὸς τὴν ἀπόδειξιν τῆς τοῦ Μονο- 


gala est,hane de Spiritu vocem emittere ausus est. 
Etenim qui Spiritum sanctum creaturam appella- 
rit,audivimusneminem ad hodieruum usque diem, 
neque in iis quos reliquere libris hanc appellatio- 


nem invenimus. Itaque dicil : 


EuN.Si quis subvehatur e creaturis ad substan- 
li: comprehensionem,ingeniti quidem creaturam 
Filium inveniet, Unigeniti vero, Paracletum. 


Bas. Alius hic est impietatis modus. Nimirum 
dupliciter blasphemat verbo unico, sanctique 
Spiritus contemptu, quasi res confessa sit, posito, 
hinc ad demonstrandam Unigeniti imminutionem 


γενοῦς ἑλαττώσεως, Kai, ὡς ἔοικεν, Οἱ μὲν οὐρανοὶ C concitatur.Atque,ut par est, Caeliquidem enarrant 


διηγοῦνται δόξα» Θεοῦ * τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὴν 
tnc δόξης ἐἑλάττωσιν τοῦ ἡΜονογενοῦς ἀνχγγέλλει, 
Καὶ ὁ μὲν Κύριος περὶ τοῦ Παπακλήτου λέγων, 
Ἐκεῖνος ἐμὲ δοξάσει, φησί» ' 4 ὃξ κατήγορος γλῶτ- 
τα ἐμπόδιον εἶνχι τῷ Yl τῆς πρὸς τὸν Πατέρα 
συγἀρίσεως ἀποφαίνεται, ᾿Επειδὴ γὰρ τοῦ Πνεύμα- 
τος, φησὶ, ποιητὴς ὁ Yloc (ἴλεως δὲ ἡμῖν, Κύριε, ἐπὶ 
τοῖς (61) λαλουµένοις εἴης), τοῦτο δὲ τοιοῦτον ἐστιν, 
ὡς μµηβεμίαν σεμνότητα τῷ δημιουργήσαντι προστι- 
θέναι, διὰ τοῦτο οὐδὲ συγχρίνεσθαι τῷ Πχτρὶ ἄξιος, 
ἐκ της ὤν Ἐποίησεν εὐτελείας τὸ ὁμότιμον τῆς ἀξίας 
ἀφιρημένος. 

34. "Apa ἀχηχόατέ ποτε βλασφημία χαλεπωτέρας ; 
ἄρα τις οὕτω περιφχανῶς ti; τὸ ἄφυκτον χρῖμα τῆς 


gloriam Dei98 : Spiritus vero sanctus imminutio- 
nem glorie Unigeniti nuntiat. Et Dominus de Pa- 
racleto loquens : I/le,inquit, me glorificabit 99 ; at 
maledica illa lingua Filium per eum impediri 
pronuntiat, ne cum Patre comparetur. Quoniam 
enim,inquit, Spiritus conditorest Filius (sis autem 
nobis, Domine, de iis que loquimur, propitius) : 
lic autem talis est, ut decus nullum tribuat con- 
ditori, idcirco neque dignus est qui cum Patre 
comparetur, cum ob eorum qua fecil vilitatem, 
dignitatis &qualitate privatus sit. 


34 Num unquam audistis blasphemiam gravio- 
rem? num quis adeo perspicue in inevitahile judi- 


εἰς v5 Πνεῦμα τὸ ἅγιον GÀzoitgixe κατέπεσε ; Mov. D ciutn ob blasphema in Spiritum sanetum verba 


97 Matth. xii, οἱ. 98 Psal. xvii, 2. 


(99) Illud, παρευθήκη, debel accipi de eo convi- 
cio,quo Spiritum sanctum consectatus est Euno- 
mius : quod tam grave fuit et tam horrendum, ut 
contumeliam ipsam qua Eunomius Filium affece- 
rat,longe superarit. Hoc ipso in loco mss. non- 
nulli κατχφρωνήσας Ὑάρ. Subinde mss. aliquot 
βλασφημοῦσι. 

(60) Editio Ven. el nostri septem mss. προσ- 
£Àa^:.In quo mirari subit Trapezuntium uno litle- 
γυ] additainento ita delusum esse, ut totum ejus 
loci sententiam corruperit,interpretans lioc modo: 
Dominum quoquead hanc blasphemiam conjunzit. 
Non enim Eunomius, ut verbis utar interpretis, 
Dominum ad hanc blasphemiam conjunxit : sed 
Spiritum sanctum. Recte igilur et emendate, ut 


99 Joan. xvi, 14. 


monet Duc:eus, in editionibus Basiliensi et Steph. 
ro προσέλαθε legilur προέλαθε : Non enim quoniam 
0c convicio Dominum prius insecutus est, minus 
indignari debemus. Rectam illam et emendatam 
scripturam seculi sunl typographi Parisienses : 
quos nos imitamur. | 

(61, Editi ᾿Επεὶ καὶ. Antiqui duo libri ᾿Επειδὴ 
xxi. Mox Reg. quartus τὴν μὲν elc ἑαυτόν. 

(62) Editi µέχρι σήμερον ἀκηκόαμεν δημιούργημα 
τὸ ἠνεύμα 5 ἅγιον, Paulo aliter in mss. nostris,uti 
ex contextu perspici potest. 

(63; Antiqui duo libri τρόπος τῆς βλασφηµίας, 
3nodus blasphem:c. 

(64) Codices duo ἐπὶ τοῖς. Illud, ἐπί, in excusis 
deerat, 


651 


S. BASILII MAGNI 


652 


collapsus est ? Unins Montani fuerat adeo in Spiri- A τανοῦ ἦν μόνου τοσοῦτον µανῆναι κατὰ τοῦ Πεύμα- 


tum sanctum insanire, eumque tum nominibus 
humilibus dedecorare, tum ipsius naturam ita de 
primere,ut ea dicat ignominiam conditori affricari. 
Imo vero et ille, non sui ipsius dejiceret fastum, 
utique de Spiritualiquid humiliter dicere cavisset. 
Sed de hoc quidem per otium dicemus.lilud vero 
cui non patet, quod nulla Filii operatio a Patre 
divisa sil, nec quidquam 974 sit in rerum natura, 
quod ad Filium pertineat, et a Patre alienum sit? 
Omnia enim, inquit, mea (ua sunt, et tua mea *. 
Quomodo igitur Spiritus causam Unigenito soli 
attribuit, et ad ejus accusandam naturam hujus 
creationem usurpat ? Quod si duo principia inter 
seadversa inducens,hzc dicit, una cum Manichzo 


τος, καὶ ὀνόμασί τε αὑτὸ ταπεινοῖς χαθυθρίσα., xai 
τὴν φύσιν αὐτοῦ τοσοῦτον ἐξευτελίσαι, ὥστε ἁδοξίαν 
εἰπεῖν τῷ πεποιηκότι προστρίρεσθαι. Μᾶλλον δὲ xà- 
κεῖνος ἔφυγεν ἂν ταπεινῶς (69) εἰπεῖν τι περὶ τοῦ 
Πνεύματος, ὣς ἂν μὴ τὸν τῶφον ἑαυτοῦ χαταθά- 
λοι. Καὶ περὶ μὲν τούτου κατὰ σχολὴν ἐροῦμεν (06). 
"Exstvo δὲ τίνι τῶν πάντων ἄδηλον, ὅτι οὐδεμία ἑνέρ- 
γεια τοῦ Υἱοῦ ἀποτειτμημένη ἑστὶ τοῦ Πατρὸς, οὐδὲ 
ἐστί τι ἓν τοῖς οὔσι τῷ Yl ὑπάρχον, ὃ το Πατρὸς 
ἠλλοτρίωται ; Πάντα γὰρ; nol, τὰ ipa cà ἔστι͵ 
καὶ τὰ cà iud. lloc οὔν τοῦ Πνεύματος τὴν αἰτίαν 
τῷ Μονογενεῖ µόνῳ Ἠπροστίθησι, καὶ κατηγόρηµςα 
τῆς φύσεως (077) αὐτοῦ τὴν τούτου λαμθάνει δηµι- 
oupylxv ; El μὲν οὔν, δύο ἁριὰς ἀντιπαρεξάγων 


et Marcione conteretur; sin autem statuit ab uno B ἀλλήλαις, ταῦτά φησι, μετὰ Μανιχαίου xai Μαρχίω- 


pendere omnia, quod a Filio factum esse dicitur, 
id ad primam causam refertur. Quare, etsi omnia 
per Deum Verbum ad esse producta fuisse credi- 
mus, tamen universorum Deum omnium causam 
esse non negamus. Qui autem fieri potest, ut non 
aperte periculosum sit,Spiritum a Deo dirimere? 
cum parlim quidem Apostolus conjuncte nobis 
tradat; et modo Christi, modo Dei Spiritum dicat, 
ubi scribit: Si quis autem. Spiritum Christi non 
habet, hic non est ejus 3; etr ursus: Vosautem non 
spiritum mundiaccepistis sed Spiritum qui ex Deo 
est ? : partim vero Dominus Spiritum veritatis no- 
mine 4; quippe ipse est veritas, proceditque a 


vos συντριθήσεται * εἰ δὲ μιᾶς ἑξάπτει τὰ ὄντα, τὸ 
παρὰ τοῦ Υἱοῦ γεγενησθαι λεγόμενον πρὸς την πρώ- 
την αἰτίαν τὴν ἀναφορὰν ἔχει. ωστε κἂν πάντα εἷς 
τὸ εἶναι παρηχθαι διὰ τοῦ Θεωῦ Λόγου πιστεύωμε», 
ἀλλὰ τὸ πάντων αἴτιον εἶναι τὸν θεὸν τῶν ὅλων οὐκ 
ἀφαιρούμεθα. Πῶς δὲ οὗ (68) φανερὸν ἔχει τὸν xiv- 
δυνον διαιρεῖν ἀπὸ τοῦ θεοῦ τὸ Πνεύμα ; τοῦτο μὲν 
τοῦ Απόστολου συνηµµένως ἡμῖν παραδιδόντος, xal 
νῦν μὲν Χριστοῦ λέγοντος, νύν δὲ τοῦ Θεοῦ, ἓν οἷς 
γράφει * Εἱ δέ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος 
οὖκ ἔστιν αὐτοῦ ) καὶ πάλιν: Ὑμεις δὲ οὐ τὸ 
πνεῦμα τοῦ κόσμου ἑλάδετε (69), ἀλλὰ τὸ Πνοῦμς 
τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ * τοῦτο δὲ τοῦ Κυρίω τὸ ἴνευμα τῆς 


Patre. At hic ad destructionem glorie Domini c ἀληθείας λέγοντος (70) * ἐπειδὴ αὐτὸς (11) η ἀλήθει:, 


nostri Jesu Christi, ut Spiritum auferl a Patre, ita 
eum unice Unigenito ad gloria eversionem attri - 
buit, ipsum contumelia, ut sibi videtur, afficiens. 
Nam in retributionis die nullam ob prava dogma- 
ta ultionem exspectat. 


καὶ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται. 'AAÀ' τος, εἰς 
καθαἰρεσιν τῆς δόξης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Xo:- 
στοῦ, ἀφαιρεῖ μὲν αὐτὸ τοῦ Πατρὸς, τῷ δὲ }Μονογε- 
vet διαφερόντως ἐπὶ χαφαιρέσει τῆς δόξης προστίθη- 
ctv, ἑφυδρίζων, ὡς οἴεται (72), οὐδεμίσν ἐχδίκησιν 


ἐπὶ τοῖς πονηροῖς δόγµασιν (73) ἓν τῆ ἡμέρά τῆς ἀνταποδόσεως ἀναμένων. 


4 Joan. xvii, 10... $ Rom. viui, 9. 


(65) Editi ἂν ταπεινῶς. At mss. tres ἂν τὸ «ane. 
νῶς, [bidem editi μὴ τῦφον ξαυτοῦ καταθάλλοι. At 
mss. antiquiores ut in contextu. 

(66) Verbum ἐρούμεν reperiri quidem in editis 
et in aliquibus mss. non diffiteor: mihi tamen du- 
bium non est, quin melius absit, tum quod per se 
facile a quolibet suppleri potest 
tustioribus mss. non invenitur. Ex his autem ver- 
bis, nisi valde fallor, colligi merito potest, librum 
tertium non nisi aliquanto post duos priores a Ba- 
silio conscriptum foisse. 

(67) Illud, καὶ κατηγόρηµα τῆς φύσεως, etc., et 
ad ejus aecusandam naturam, elc., mihi videlur 
accipi posse hoc modo : Eunomius, cum ait ab 
Unigenito creatam Spiritum,verbis quidem videri 
potest naturam Unigeniti extollere : sed re tamen 
eam deprimit.Ita enim dicit creatum ab Unigenito 
Spiritum, ut simul afürmet Unigenitum a Patre 
creatum esse : in quo valde admodum deprimi Filii 
naturam atque dejici nemo non videt. Ejus rei et 
aliam causam inventurum puto, qui librum Euno- 
mii diligenter legerit. 


$I Gor. n, 19. 4 Joan. xv, 96. 


(68) Reg. quartus Πῶς οὔν οὗ. 

(69) Editi et mss. non pauci ut in contextu. Αι 
Reg. quartus Ἠμεῖς δὲ... ἐλάδομεν, Vos aulem. non 
spiritum mundi accepimus; et ita apud Paulum [ο- 
gitur Epistola I ad. Corinth. it, 12, quod ex eo 
evenisse videlur, quod librarius putaverit ita 


(um quod in ve- Dapud Basilium scribi oportere, uti apud Paulum 


legebatur. 

(70) Τοῦ Kupou.. . λέγοντος. Verte : Cum Dominus 
dicat Spirilum veritatis (ipse enim est veritas), 
el «a Patre procedit. » MARAN. 

(11) Editi et mss. omnes αὐτός, ubi tamen ex 
grammatice regulis scribi oportuisset αὐτὸ, Πνεῦμε 
videlicet : sed scripsisse Basiliom a5:  puto,qumod 
vir sanctissimus respiceret ad locum Joannis xv, 
26, ubi vox Παρέχλητος adhibetur. 

(72) Colb. secunda manu ἔφυρίζων ὡς οἷόν τε. 
quantum in se est. 

(18) Editio Paris.et mss. nonnulli πονηροῖς ρή- 
µασι καὶ νοήµμασι οὐ prava verba et cogitata .At edi- 
tio Ven. et codices antiquiores Colb. et Reg. ter- 
tius simpliciter ut in contextu. 





653 





ADVERSUS EUNOMIUM LIB. ΠΠ. 


654 


ΚΑΤ EYNOMIOY 


ΛΟΓΟΣ I" 


ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥΓ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ (74). 


CONTRA EUNOMIUM LIBER TERTIUS 
DE SPIRITU SANCTO. 


1. ΒΑΣ. Μόλις moti (75) πορεσθεὶς τῶν sl; τὸνΑ — 1. BAS, Vix tandem blasphemiis in Unigenitum 


Movoysvr, βλασφημιῶν, Ἐπὶ τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον µετ- 
ελήλυθεν, ἀκόλουθα τῇ ὅλῃ αὐτοῦ (70) προἀιρέσει 
καὶ περὶ τούτου διαλεγόµενος᾽ γράφει δὲ οὕτως, 

EYN. ᾿Αρχκούντων δὲ ἡμῖν τοσούτων περὶ τοῦ 
Μονοχενοῦς, ἀκόλουθον ἂν sin aai περὶ τοῦ Παρα- 
χλήτου λοιπὸν εἶπεῖν οὐ ταῖς ἀνεξετάστοις τῶν πολ- 
λῶν ἀκολουθουντας δόξχις, τὴν δὲ τῶν ἁγίων ἓν ἅπασι 
| φυλάσσοντας διδασκαλίαν, παρ᾽ dv τρίτον αὐτὸ ἀξιώ- 
ματι καὶ τάξει µαθόντες, τρίτον εἶναι xat τῇ φύσει 
πεπιστεύκαµε». 

ΒΑΣ. "Ότι μὲν γὰρ obx οἴἵεται δεῖν τῇ ἁπλῆ καὶ 
ἀνεπετηδεύτῳ πίστει τῶν πολλῶν ἐμμένειν, ἀλλὰ 
τεχνικοῖς τισι καὶ σεσοφισµένοις λογοις πάλιν πρὸς 


τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ παρακροὔεσθαι τὴν ἀλήθειαν, ἴχα- B 


wo; ἐξ ὦν εἶπεν ἐδήλωσεν. ᾿Ατιμάζων γὰρ τὴν τῶν 
πολλῶν δόξαν, T, δοδάζο»σι τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον, προσ- 
ποιεῖται την τῶν ἁγίων φυλάσσειν διδασκαλίαν, καὶ 
τοὺς ταύτην αὐτῷ παραδεδωκότας ἀποσιωπᾷ, xai 
νῦν, ἅπερ x&v τοῖς περὶ του Μονογενοὺς λόγοις ποιῶν 
ἀπεδείχθη. Εἶτά φηςι παρὰ μὲν τῶν ἁγίων µεμαθη- 
xévay τὸ τρίτον εἶναι τῇ τάξει καὶ τῷ ἀξιώματι, παρ᾽ 
ἑαυτοῦ δὲ πεπιστευχένχι τὸ καὶ (1) τρίτον εἶναι τὴ 
φύσει. Τίνες δὲ οἱ ἅγιοι, καὶ ἓν ποίοις Αόγοις τὴν δι- 
δασκαλίαν πεποιηνται, εἰπεῖν οὐκ ἔχει (78). Ἆρα 
ένωνεν οὕτω τολμηρὺς ἄνθρωπος, τὰς περὶ τῶν 
θείων ὀογμάτων καινοτομίας εἰσηγούμενος; Τίς γὰρ 
ἀνάγκη, εἰ τῷ ἀξιώματι καὶ τῇ τάξει τριτον ὑπάρ- 
st τὸ Πνεῦμα, τρίτον εἶναι αὐτὸ καὶ ti φύσει; 
Αξιώµατι μὲν γὰρ δευτερεύειν τοῦ Ylo) παραδίδω- 
atv ἴσως ὁ της εὐσεθείας λόγος (710). φῦσει δὲ τρίτῃ 
χρῆσθαι, οὔτε παρὰ τῶν ἁγίων Γραφῶν δεδιδέγµεθα, 


exsatiatus, ad Spiritum sanctum ita transiit, ut 
de eo etiam conseutaneum toti suo proposito ser- 
monem instituat. Scribit autem sic : 

EuN. Cum autem hac nobis de Unigenito suf- 
ficiant, consequens fuerit ut jam de Paracleto qua- 
que dicamus, non vulgi opiniones temerarias se- 
cuti, sed sanctorum in omnibus doctrinam ser- 
vantes : a quibus cum didicerimus eum dignitate 
et ordine tertium, tertium quoque natura esse 
credimus. 

Bas.(uod quidem non putet oportere in simplici 
ac nuda multorum fide permanere, sed artificiosis 
quibusdam ac captíosis rationibus veritatem 
rursus ad id, quod sibi videtur, detrudere, satis 
ex iis qua protulit verbis ostendit. 974 Nam mul- 
torum apinione contempta, qua Spiritum sanctum 
glorificant,simulat tenere sesanctorum doctrinam: 
at eos qui eam ipsi tradiderunt, tacet, etiam nunc 
faciens ea ipsa, qus ab eo dum de Unigenito ser- 
monem haberet, facta esse demonstratum est. 
Deinde dicit a sanctis quidem se didicisse tertium 
esse ordine et. dignitate Spiritum; a se ipso vero 
credere,natura quoque tertium esse. Qui vero sint 
sancii illi, eLin quibus scriptis hanc doctrinam 
ediderint dicere non potest Fuilne unquam homo 
sic audax, qui divinorum dogmatum innovationes 
induceret? Cur enim necesse est, si dignitate ac 
ordine terlius est Spiritus,natura quoque eum esse 
tertium? Dignitate quidem secundum esse a Filio, 
tradit fortasse pietatis sermo ; at natara tertia uli, 
neque ex sanctis Scripturie edocti sumus, neque 


(74) Titulus, ut fit alius est in aliis codicibus. C τῶν ἰδίων συγγραμμάτων χρησάµενος, Dicunt nonnulli 


Regii quartus et. sextus τοῦ αὑτοῦ πρὸς Εὐνόμιον 
περὶ Πνεύματος, ejusdem adversus Eunomium, de 
Spiritu. Reg. secundus τοῦ αὐτοῦ μεγάλου βασιλείου 
πρὸς Εὐνόμιον, περὶ τοῦ ἁγίυ Πνεύματος, ejusdem 
magni Basilii adversus Eunomium, de sancto Spiritu. 
Reg. tertius et Colb. simpliciter περὶ «69. Πνεύμα- 
τος τοῦ ἁγίου de Spiritu sancto. Dubius οἱ incer- 
tus visus est hic liber quibusdam. Ita enim scri- 
ptum invenilur in ora codicum Regiorum quarti el 
SeXli : Τινές φχσι τοῦτον τὸν λόγον qu εἶναι τοῦ 
ὁγίου Βασιλείου, διὰ τὸ φέρεσθχι ῥητά τινα iv αὐτῷ, 
εραχύτερα εἴνχι δοκοῦντα, οἷς kv οὐδενὶ φαίνεται 


hunc librum sancti Basilii ποπ esse, quod. in eo 
reperiantur verba quedam,qua: videntur duriora, 
quibus non comperitur in alio ullo operum suo- 
rum usus fuisse. Ea de re in Prefatione, 

(15) Editi Μόλις δέ. Vocula δέ in mss. antiquio- 
ribus deest. Statim Reg. quintus θἱ editi μονογενῆ 
Υἱόν Sed in aliis mss. vox Υἱόν non legitur. 

(76)Reg. quartus ὕλῃ ἑχυτοῦ. Aliquanto infra 
Iss. ires ἀκολουθοῦντες... φὑλάσσοντες. 

(77) Editt καὶ τό. Antiqui duo libri τό καί. 

(78) Has tres voces, εἰπεῖν οὐκ ἔχει, ex. quatuor 
codicibus Regiis addidimus. 


655 


Quemadmodum enim Filius ordine quidem a Patre 
secundus est, quoniam ab illo est : dignitate vero, 
quoniam origo ejus est et causa, ea re quod ipsius 
est pater, et quoniam per ipsum accessus aditus- 
que est ad Deum et Patrem, non aulem natura 
secundus, et quoniam deitas in utroque una est:ita 
profecto et Spiritus sanctus, etsi tum ordine tum 
dignitate secundus a Filio est (ut tandem hoc 
etiam concedamus), tamen non jure sequi ut sit 
alienenature,hinc patet, Nimirumangeliomnes ut 
appellationem unam ita etiam eamdem omninoinlter 
se naturam habent : sed tamen ex iis alii quidem 
prafecti suut gentibus, alii vero unicuique fidelium 


S. BASILII MAGNI 


ex prius dictis ulla consecutione colligi potest. Α οὔτε kx τῶν προειρηµένων (80) κατὰ τὸ ἀκόλουθον 


656 


δυνατὸν συλλογίσασθαι, "Oc γὰρ ὁ Υἱὸς τάξει μέν, 
δεύτερος τού Πατρὺὸς, ὅτι ἀπ᾿ ixelvou: xai ἀξιώ- 
ματι, ὅτι ἀρχὴ καὶ αἰτία, τῷ εἶναι αὐτοῦ πατέρε 
(841), καὶ ὅτι B αὐτοῦ ἡ πρόσοδος (82) καὶ προσ- 
αγωγὴ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα. φύσει δὲ οὐχέτι 
δεύτερος, διότι f, θεότης ἐν ἑκάτέρῳ µία. οὕτω ὅπ- 
λονότι καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἰ καὶ ὑποδέδηχε τὸν 
Υἱὸν cf τε τάξει καὶ τῷ ἀξιώματι (ἵνα καὶ ὅλως συγ- 
χωρήαωμεν [83], οὐχέτ᾽ ἂν εἰκότως, ὡς ἀλλοτρία : 
ὑπάρχον φύσεως, ἀκολουθεῖν(84) ἐχεῖθεν ὅπλον, " Axvs- 
λοι πάντες ὥσπερ προσηγορίας μιᾶς, οὕτω καὶ φύ- 
σεως πάντως τῆς αὐτῆς ἀλλήλοις τυγχάνουσιν ἀλλ' 
ὅμως ol μὲν αὐτῶν ἐνθῶν προεστήχχσιν, ol ὃξ ἑνὶ 


adjuncti comites sunt. Quanto autem gens tota uni p ἑχάστῳ τῶν πιστῶν εἶσι παρεπόµενοι, "Os. μέντοι 


viro prestat, tanto certe necesse est angeli alicui 
genti presidentis dignitatem dignitate alterius cui 
viri privati tutela concreditur majorem esse. Quod 
autem unicuique fidelium adsit angelus velut ρ8- 
dagogus quidam et pastor vitam dirigens, nemo 
contradicet, qui meminerit verborum Domini, qui 
ait: Ne contemnatis unum οτε pusillis, eo quod 
angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui 


(79) Locum nullum esse arbitror, aut ipsius Da- 
silii aut aliorum sanctorum Patrum, de quo acrius 
in concilio Florent. disputatum sit, quam de illo, 
ἀξιώματ; μὲν v20,etc.Laüni,ut patet ex sess.20, pro- 
ferebant codicem vetustisstmum in quo sic legeba- 
tur : Αξιώματι μὲν γὰρ δεύτερον τοῦ Υἱοῦ, παρ 25- 
τοῦ τὸ εἶναι ἔχον, καὶ παρ᾽ αὑτοῦ λαμθάνον, xxl &vz;- 


γέλλον Ἀμῖν, xai ὅλως της αἰτίας ἐκείνης ἐξηιιμέ- C 


νον, elc. Dignitate namque secundum esse a Filio, 
cum habeat esse ab ipso, atque ab ipso accipiat, et 
annuntiet nobis,et omnino ab illa causa dependeat 
(sermo pietatis tradit). Greci vero hec verba, 
παρ᾽ αὐτοῦ τό εἶναι Éyov, θὲ sequentia usque ad vo- 
cem ἐξημμένον, in suo libro vetustissimo quoque et 
optimo deesse affirmabant; hodieque in editis et in 
nostris septem mss.desunt.Sequitur in Greco, non 
procul ab initio sessionis 20, παραδίδωσιν ὁ τῆς εὖ- 
σεθείας λόγος, tradit pietatis sermo : sed hic Graci 
voculam ἴσως omissam esse, aut. potius sublatam 
conquerebantur. Consentit cum libro Latinorum 
noster Regius secundus. in quo vOX ἴσως deest : 
consentiunt vero cum libro Grecorum tum editi 
tum reliqui sex mss. in quibus omnibus hec vox 
ἴσως invenitur. Monere libet, illa, ᾿Αξιώματι μὲν 
γὰρ, etc., paulo aliter legi sessione 21, pag. 314, 
sed ita tamen. ut oadem plane sententia efficia- 


tur. 

(80) Nostri libri antiquiores kx τῶν εἱρημένω». 
Ibidem mss. nonnulli συλλογέζεσθαι. 

(81) Editio Paris. αἰτία τοῦ εἴνχι ὁ Πατήρ. Reg. 
secundus αἰτία τὸ εἶναι αὐτοῦ πατέρα, Reg. tertius 
αἶτία τοῦ εἶναι πατέρα αὐτοῦ. Reg. quartns ava. τῷ 
εἶναι αὐτοῦ πατέρα. ΑΙ tres mss. "Regi et editio 
Ven. αἶτία τοῦ εἶναι αὐτοῦ πατέρα. Quid autem in 
hac lectionum varietate sentiam, aperiam paucis. 
Igitur non valde admodum dubito, quin typographi 

arisienses, inesse vilii aliquid in voce zaxépx de 
suo suspicati, πατήρ ediderint : ego tamen, cum 
VOX πατερα el in edilione Ven. etin omnibus libris 
veteribus inveniatur, eam retinendam esse arbi- 


προτιµότερον ἔθνος ὅλον ἑνὸς ἀνδρὸς, τοσούτῳ δήπω 
μεῖζον ὑπάρχειν ἀνάγεη ἀξίωμα τοῦ ἐθνάρχου ἀγγέ- 
λου παρὰ τὸ τοῦ ἑνὸς ἑκάστου τὴν προστασίαν πεπι- 
στευµένου (85). Τὸ δὲ συνεῖναι ἑκάστῳ τῶν πιστῶν 
ἄγγελον, olov πχιδαγωγόν τινα καὶ νομέα τὴν ζωὴν 
διευθύνοντα, οὐδεὶς ἀντερεῖ, μεμνημένες τῶν το 
Κυρίου λόγων, εἶπόντος. MÀ ακαταφρονήσητε — ivi 
τῶν ἐλαχίστων τούτων, ὅτι οἱ ἄγγελοι αὐτῶν διὰ 


tror.Combefisius ait quidem legisse se in uno codi- 
ce πατήρ’ sed ego qui Regios codices legi et ipse, 
in ullo nihil tale reperi.Ex his autem omnibus quas 
exscripsi lectionibus mihi nulla tam placet quam 
qua in Reg. quarto conspicitur, non solum quod 
ex ea effici videatur idonea sententia, sed quod le- 
ctione Regii secundi confirmetur. Monui enim legi 
eo in libro, αἰτία τὸ εἶναι αὐτοῦ πατέρα ubi videre 
facile est, librarium aliud cogitantem τό scripsisse 
pro τῷ' qua ipsa est scriptura Regii quarti, qwo- 
niam principium ejus est. et causa per hoc, quod 
ipsius pater est. Hoc nostrum judicium adjuvat, 
quod eodem plane modo Basilius locutus sit lib. n, 
num. 16, cum ita scripsit, τῷ εἶναι τὸ ἀρχέτπον, 
ea re quia archetypum est.Et infra ita quoque scri- 
bit num. 6 : τῷ ἕνα εἶναι τὸν Μονογενῃ, 60 quod 
unus sit Unigenitus. 

(89) Editi 4 πρόοδος. Αἱ Regii tres mss. ἡ πρόσο. 
oc. Nec ita multo post Reg. secundus si xal 
ὑποθεθηχὸς tot. 

(83) Et de illis quoque, ἵνα καὶ ὅλως συγχωρή- 
σωεν, Inagno partium studio controversum est in 
concilio Florentino, pag. 340. Sic autem scriptum 


p invenimus in Colb. etin Regiis secundo οἱ tertio, 


ἵνα καὶ ὅλως συγχωρήσωμµε» : in aliis vero quatuor 
mss. Regiis hoc modo, ἵνα ὅλως xai σογχωρήσωμεν, 
vel ἵν όλως, etc., et ita quoque legitur in editioni- 
bus Ven. et Paris. 

(84) Editi et duo mss. vieta καὶ τὸ &xdÀoulov. 
Reg. seeundus φύσεως ἀκολουθοίη, non ἀκολουθεῖν 
ut sibi falso visus est legere vir ceteroqui docüssi - 
mus Combefisius. Reg. sextus ἀκολυυθείῃ. Reg.ter- 
tius φύσεως ἀχολουθετν, bene. Aliquanto post vox 
ἀλλήλοις in multis mss. deest. 

(86) Editi et aliquot mss. ἀγ[έλομ παρὰ τὸ τοῦ 
ἑνὸς ἑκάστου τὴν προστασἰκν πεπιστευμένο. Reg. 
tertius et Colb. ἀγγόλνυ, τῶν ἑνὸς ἑκάστου τὴν προ- 
στασίαν Ἠπεπιστευμένων. Reg. secundus ἀγγέλο, 
παρὰ τὸν ἑνὸς ἑ«άστο τὴν προστασίαν πεπιστευ» 


μένον., 








657 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. III. 


4t 


658 


παντὸς βλέπουσι τὸ πρόσωπον τοῦ Πατρός joo A ificollis est 5.Et psalmis dicit: Castra metabitur an- 


μοῦ ἐν τοῖς οὗρονοῖς, Καὶ 6 Ψαλμφδός φησι’ Παρ- 
εμθαλεῖ ἄγγελος Κυρίου «Ox τῶν φοδουμένων 
αὐτὸν" καὶ, 'O άγγελος 6 ῥυσάμενός (86) µε ἐκ 
νεότητός µου. xal ὅσα τοιαῦτα. Ότι δὲ πάλιν εἶσί 
πινες ἂγγελαι xal ὅλων ἐθνῶν προεσιῶτες, Μωσης 
ἡμᾶς διδάσκει διὰ τῆς ᾠδῆς λέγων. "Oct διεµέριζεν 
ὁ ἛΎψιστος ἴἔθνη, ὡς διέσπειρν υἱοὺς Αδάμ, 
ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων αὖ- 
τοῦ. Καὶ ὁ σοφὸς Δανιὴλ tv τῇ τοῦ ἀγγέλου ὁπτασίᾳ 
ἤκουσεν αὐτοῦ λέγοντος ὅτι, ᾿Λρχων βασιλείας Περ- 
σῶν εἰστήχει ἐξεναντίας µου καὶ ἰδοὸ ἡΜιχαηλ 
εἷς τῶς ἀρχόντων τῶν πρώτων Άλθε βοπθήσαί 
pot, xal αὐτὸν κατέλιπον ἔχει μετὰ τοῦ ἄρχοντος 
βασιλέως Περσῶν. Καὶ μετ ὅλιγα φησὶν ὁ αὐτός᾽ 
Καὶ ὃ dpyov (87) τῶν Ελλήνων ἴρχετο. ᾽Αλλὰ 
xal ἀρχιστράτηγός τις (88) τῆς δυναµεως Κυρίου λέ- 
γεται, ὁ "Inso) τῷ τοῦ Ναυη kml τοῦ Ἰορδάνου 
φανερωθείς. Καὶ πάλιν τινὲς λέγονται λεγεῶνες τῶν 

έλων, τοῦ Κυρίου εἰπόντος τοῖς μαθηταῖς "ΗΒ 
δοχεῖτε (89) ὅτι οὐ δύναµαι πχρακαλέσαι τὸν Πατέρα 
µου, καὶ παραστήσει µοι ὧδε Ἠπλείους ἢ δωδεκα 
λεγεῶνας ἀγγέλων; Ὁ τοΐνυν ἀρχισιράτηγος τῶν 
ἐν ταῖς λεγεῶσι κατατεταγαένων ἀγγέλων ἄρχων ἐστὶ 
δηλονοτι. 

9. Πρὸς τἰ οὖν ὁ λόγος ἡμῖν φέρει; "Οτι οὐ πάν- 
τως, εἴ τι τῇ τάξει xal τῷ ἀξιώματι δεύτερον ἐστι 
xai τρίτον, τοῦτο xal τὴν φύσιν ἑτέραν ἔχει, Ὡς γὰρ 
ἐπὶ τῶν ἀγγέλων ὁ μέν τις αὐτῶν ἄρχων, ὁ δὲ ὑπ- 
κους, ἄγγελοι δὲ ὅμως τῇ φύσει πάντες xal κχτὰ 


gelus Domini in circuitu timentium 9738 ipsum 6: 
el: Angelus qui liberavit me a juveniute mea *;et 
quaecunque ejusdem generis sunt. Quod autem 
rursus sintapngeli quidam qui gentibus integris 
praepositi sunt,docet nos percanticum Meses, dum 
ait : Quando dividebat Altissimus gentes, quando 
dispersit filios Adam,constituit terminos gentium 
juxta numerum angelorum suorum 8. Et sapiens 
Daniel in visione angeli audivit ipsum dicentem : 
Princeps regni Persarum stetit ex adverso mihi: 
et ecce Michaelunus de principibus primis venit, 
mihi auzilialurus:etl ipsum reliqui illic cum prin- 
cipe rege Persarum 9. Et paulo post ille ipse ait : 
Et princeps Gracorum veniebat!0.Sed et copiarum 
Domini imperator ac dux dicitur, is, qui Jesu Na- 
ve ad Jordanem manifestatus est 14. Et rursus le- 
giones quedam angelorum dicuntur, Domino dis- 
cipulis dicente: An putatis quod non possum roga- 
re Patrem meum,et exzhibebit mihi hic plus quam 
duodecim legiones angelorum!?? Qui igitur dux est 
exercitus eorum angelorum qui in legionibus re- 
censentur, ille profecto princeps est. 


9. Quorsum igitur hzc oratio? Quod non conti- 
nuo, εἰ quid ordine ac dignitate secundum est,aut 
tertium, id et naturam alteram habet.Quemadmo- 
dum enim inter angelos princeps alius est, alius 
subditus, et tamen natura angeli sunt omnes ; et in 


μὲν τὸ ἀξίωμα ἡ διαφαρὰ, κατὰ δὲ τὴν φύσὶν η χοι- C dignitate quidem diversitas est,in natura verocom- 


νωνία (καὶ γὰρ ᾿Αστὴρ ἀστέρος διαφέρει ἐν δόξῃ᾽ 
φύσις δὲ πάντων ἀστέων μία’ καὶ πολλαὶ μοναὶ πα- 
pà τῷ Πατρὶ, τουτέστιν, ἀξιωμάτων διαφοραί. φύ- 
ew, δὲ ὁμοία τῶν δοξαζοµένων)΄ οὕτω δηλονότι καὶ τὸ 
Πνεύμα τὸ ἅγχιον, tb καὶ ἀξιωματι καὶ τάξει (90) 
ὑποθέδηκεν, ὡς λέγωρσι (παρειλήφαμεν γὰρ αὑτὸ, φη- 
ei, τρίτον ἀπὸ Πατρὸς καὶ Γἱοῦ ἀριθμούμενον" αὐτοῦ 
τοῦ Κυρίου iv vj παραδόσει τοῦ πωτηρίου βαπτίσμα- 
τος ποραδεδῶκότος την τάξιν ἐν οἷς εἶπε᾽ Πορε»- 
θέντες, βαπτίζετε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, xai 
τοῦ Ἐἰώ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος)" ἀλλ’ εἰς φύ- 


munitas (siquidem Sella a stella differt in 'glo- 
ria!*,natura vero stellarum omnium una est; atque 
mult» mansiones sunt apud Patrem'*,hoc est, di- 
gnitatum liversitates, glorificatorum vero natura 
ung):sic profecto et Spiritus sanctus, etsi dignitate 
inferior est atque ordine,ut aiunt (accepimus enim 
ipsum,inquit, tertium a Patre et Filio numeratum; 
cum Dominus ipse in traditione salutaris baptis- 
matis tradiderit ordinem,his verbis: Euntes bapti- 
sate in nomine Patris,et Filii,et Spiritus sancti!5); 
at in quamdam naturam terliam a Filio et Patre eje- 


5 Matth. xviii, 10. 6 Psal. xxxii 8. 7 Gen. xyvin, 16. 8 Deut. xxxir, 8. 9 Dan. x, 19. 9 ibid. 


90. !!Josue v, 14. !? Matth. xxvi, 53. 


(86) Codices non pauci ^ ῥυόμενός, 
(87) Editi xai ἄρχων. At mas. multi καὶ ó άρχων, 
Mox mss. duo ἄρχοντος Περσῶν. 

(88) Sic reg. secundus et sextus. Vocula τις 
inepte bis legebatur in vulgatis. 

(89) Editio Paris 5, 9oxe*«. Editio Ven. et sep- 
tem nostris mss. ἢ δοκεῖτε. 

(90) Antiqui quatuor libri ἀξιώματι ὑποδέδηχε καὶ 
τάξειν alio. ordine. Qued sequitur, ὡς λέγουσι, de 
eo quoque inter se dissidebant Greci et Latini, 
ut videre est in concilio Florentino, peg.Sil.Le- 
gas velim sessiones 19, 20, 21, 22, 23, aut cerie 
paginas 940 et 341, ex quibus quid differrent utri- 
que libri Grecorum et Laüunorum disci potest. Ha 
VOCeS, ὡς Aévouct, uf. ad propositum me referam, 
reperiebantur in libro Grecorum; hodieque legun- 
tur in Regiis tertio, quarto et quinto el in Colb. 
perinde atque in editionibus Veneta et Parisiensi: 


15 [ Cor. xv, 44. 
P aberant vero a lihro Latinorum, quem admodum 


14 Joan. xiv, 2. !5 Matth. xxvii, 19. 


nunc absunt a Reg. secuudo. Ex:dem xoces, ὡς λέ- 
q099:,ut aiunt,inveniuntur quidem iun Reg. sexto : 
sed solum secunda manu. Vocula ὡς in Reg primo 
deest : sed verbum λέγουτι eo in codice legitur.Su- 
spicari forsasse possit quispiam Combefisium le- 
ctionem libri Graecorum secutum esse. Postquam 
enim illa, Παρειλήφαμεν γάρ, etc., sic interpreta- 
tus est, accipimus enim eum tertium, hac ad ejus 
loci sensum declarandum subjunxit: Dato hoc Ba- 
silius Eunomio, negat illatum, non esse ejusdem 
ac Paternalurz. Non enim si quid damus,sequi- 
tur ut id etiam concedamus, aut confiteamur. Ba- 
silius ergo hoc dare potuisset Eunomianis,tertium 
esse Spiritum,et tamen id non concedere,nec con- 
(iteri.Ütut hec sunt, von aliter Greci quam Com: 
befisius hunc locum intellexere. 


059 


S. BASILII MAGNI 


660 


ctum eum fuisse nusquam didicimus.Nam cum res À ew τινὰ τρίτην ἀπὸ Yoo καὶ Πατρὸς ἐκδαλλόμενον, 


due» dicantur,deitas et creatura, dominium et ser- 
vitus, potentia sanctificans, et qua sanctificatur, 
potentia possidens suapte natura virtutem,et qua 
eam ex arbitrio comparat; qua in parte Spiritum 
locabimus? Inter eos qui sanctificantur? at ipse 
est sanctificatio Απ inter eos qui przclaris ac 
egregiis facinoribus virtutem adepti sunt? at bo- 
nus natura est. Απ΄ qui inter eos ministrant ? at 
alii sunt spiritus ministratorii, qui ad ministerium 
mittuntur 16, Non ergo principalem natura Spiri- 
tum, fas est nobis conservum dicere, neque una 
eum creaturis memorare eum, qui in divina et 
beata Trinitate pariter274 numeratur.Principatus 


οὐδαμοῦ µεμαθήκαµεν. Δύο γὰρ λεγομένων πραγµά- 
των, θεότητυος τε xal. (91) κτίσεως, καὶ δεσποτείας 
καὶ δουλείας, καὶ ἁγιαστικῆς δυνάμεως, xal τῆς ἀγια- 
ζομένης, τῆς τε ἐχ φύσεως ἐχούσης τὴν ἀρετην xal 
τῆς ἓκ προαιρέσεως κατορθούσης, ἐν ποίᾳ µερίδι τὸ 
Πνεῦμα τάξοµεν, Ἐν τοῖς ἁγιχζομένοις, ἆλλ᾽ αὐτό 
ἔστιν ἁγιασμός, "AXI! ἐν τοῖς ἐξ ἀνδραγαθημάτων 
τὴν ἀρετὴν χκτωµένοις», ἀλλὰ φύσει ἐστὶν ἀγαθόν, 
Αλλ’ ἐν τοῖς λειτουργικοῖς» ἀλλ᾽ ἔτερά εἶσι λειτουρ- 
γικὰ πνεύματα πρὸς διακονίαν ἀποστελλόμενα, Ob 
τοίνυν ὁμόδουλον ἡμῖν λέγειν αὐτὸ θεμιτὸν, τὸ ἡγε- 
μονικὸν τῇ φύσει, οὔτε τῇ κτίσει συναριθμεῖν, τὸ ch 
θείᾳ καὶ µακαρία Τριάδι συναριθμούμενον (92). "Ao- 


enim et potestates, ac reliqui: ejusmodi creatura, g ya! μὲν γὰρ, καὶ ἑξουσίι, πᾶσα ἡ τοιαύτη κτί- 


qua ex attentione ac studio sanctificationem ha- 
bent,dici natura sanct» jure non possunt. Ita enim 
bonum appetunt, ut pro ratione amoris in Deum 
sui, sanclitatis mensuram accipiant. Et sicuti fer- 
rum in medio igne positum, ferrum qnidem esse 
non desinit, sed ob vehementissimam cum igne 
conjunclionem ignitum factum, omnemque ignis 
naturam in se ipsum recipiens, tum colore, tum 
efficacia in ignem transit : sic et sanctae potestates 
ex communicatione quam habent cum eo qui natu- 
ra sanctus est, ejusmodi sanctimoniam habent quee 
jam pervaserit per totam earum substantiam, in 
eaque coaluerit. Ipse autem in eoasaneto Spiritu 
differunt, quod hujus natura sanctitas est : illis 
vero ex participatione inest sanctimonia. Quibus 
autem inestbonum instauratitium etaliunde colla- 
tum, easunt mutabilis naturce.Non enim excidis- 
sel Lucifer, qui mane oritur 17, nec esset in terra 
contritus,si deterioris conditionis recipiend& non 
fuisset capax natura.Quomodo igilur pium est in- 
ter creaturas Spiritum collocare, qui intervallo 
tanto a creaturis separatus est? Creatura enim ita 
comparata est, ut si progressum aliquem fecerit , 
placueritque Deo, pro mercede sanctificationem 
accipiat, quandoquidem libero utitur arbitrio, po- 
testque in utramque partem inclinari, ad boni ac 
mali electionem; Spiritus autem sanctus fons est 
sanclificationis. EL quemadinodum natura sanctus 


elc, Ex προσοχῆς xal ἐπιμελείας τὸν ἁγιασμὸν ἔχου- 
σαι, οὐκ ἂν εἰκότως φύσει ἅγιαι εἶναί λέγοιντ, Ἐκ- 
ορεγόµεναι γάρ τοῦ χαλοῦ, χατὰ την ἀναλογίαν τῆς 
πρὸς τὸν θεὸν ἀγάπης, xal τοῦ μέτρου τῆς ἁγιωσύ- 
νης µεταλαμθάνουσι. Καὶ ὥςπερ 5 σίδηρος, iv µέσῳ 
τῷ πυρὶ χέίµενος, τὸ μὲν σίδηρος εἶναι οὐκ ἀποθ- 
θληκε, τῇ δὲ σφοδροτάτῃ πρὸς τὸ πῦρ ὁμιλιᾳ ἔκπυρ- 
ακτωθεὶς, καὶ πᾶσαν εἷς ἑαύτὸν την τοῦ πυρὸς φύ- 
σι) ὑπολεξάμενος, xxl χρώματι καὶ ἐνεργίᾳ πρὸς τὸ 
πῦρ µεταθέθηκε» οὕτω καὶ al ἅγιχι δυνάμεις ἐ« 
της πρὸς τὸ φύσει ἅγιον χοινωνίας δι ὅλης τῆς ἔτυ- 
τῶν ὑποστάσεως χεχωρηκότα ἤδη καὶ συµπεφυσιωμές 
νον τὸν ἁγιασμὸν ἔχουσι, Διαφορὰ δὲ αὐταῖς πρὸς 
τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὕτη, ὅτι τῷ μὲν φύσις ἡ ἁχιω- 
σύνη, ταῖς δὲ ix µετουσίας ὑπάρχει τὸ ἁγιαζεσθει, 
Οἷς δὲ ἐπισχευχστὸν καὶ ἑτέρωθεν ἐπιδελομένον ὑπ- 
ἄρχει τὸ ἀγαθὸν , τῆς µεταπτωτης εἶσι φύσεως. 
Οὐ γὰρ ἂν ἐξέπεσεν ὁ ᾿Εωσφόρος ὁ πρωϊ (95) ἀνα- 
τἆλλων, οὔτε σωνετρίδη ἐπὶ τῆς Υης, εἰ φύσει ὑπῆρ- 
χε τοῦ χείρονος ἀνεπίδεκτος. Πως οὖν εὐσεθὲς cd 
Χτίσει αὐτὸ συντάττειν, τοσούτῳ µέτρῳ διωρισμένον 
τῆς κτίσεως», "H μὲν γὰρ χτίσις πέφυκεν ἆθλον προ- 
κοπῆς καὶ τῆς πρὸς Ochw εὐχρεστήσεως τὸν ἆγιασ- 
μὸν ἔγωσα, φύσει δὲ (04) χρωµένη αὑτεξουσίῳ, xal 
μεταῤῥέπειν ἐφ᾽ ἑκάτερ ῥωναμένη, πρὸς ἐκλο- 
4A» τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ χείρονος τὸ ὃξ Πνευμς 
τὸ ἅγιον πτιγὴ ἁγιχσμοῦ. Kal ὥσπερ φύσει ἆχιος ὅ 
Πατὴρ, καὶ φύσει ἅγιος ὁ Υἱὸς, οὕτω φύσει ἅγιον 


est Pater,natura itidem sanctus est Filius:ita quo- pxai τὸ Πνεῦμα τὸ τῆς ἀληθιίας * διὸ καὶ ἔξαι- 


que Spiritus ille veritatis natura sanctus est; ob 
idque donatus est etiam sancti appellatione,eaque 
peculiari ac propria. 

- 9. [taque, si sanctitas ei uatura est, sicuti Patri 
et Filio, quomodo tertize ac alientenaturze est?0b 


16 Hebr. 1, 14. 1 [sa. xiv, 19. 


(91) Antiqui tres libri θεότητός τε καί. Vocula τε 
deest in vulgatis. 

(92) Codices duo ἑναριθμούμενον, 

(93) Regii secundus et quartus ὁ πρωί. 

(94) Editi φύσει τε. Antiqui tres libri qiu 6i. 
Ibidem leg. tertius καὶ μετᾶραι τὴν ἐφ᾽ ἑκάτερα, 
corrupte. 

(95) Editiones Ven. et Basil. cum Regiis quarto 
οἱ quinto πῶς xplcov,quomodo tertius est.Reg.ter- 
tius habet quoque πῶς τρίτον, sed secunda manu, 


pévou xai ἰδιαζούσης τῆς τοῦ ἁγίου προσηχορίας 
ἠξίωται. . 

9. El οὖν φύτις αὐτῷ ὁ ἁγιασμός ἔστιν, ὥσπερ 
Πατρὶ καὶ Υἱῷ, πῶς τρίτης (95) ἐστὶ καὶ ἀλλοτρίας 


licet antiqua. Codex vero Colb, et alii trcs ms. 
Regii cum editione Ρατίς. πῶς τρίτης, ter- 
tig, etc. Persuasissimum est mihi, eos quos Grae- 
οἱ et Latini in concilio Florentino proferebantlibros, 
uno inter se consensu habuisse, πῶς τρίτης, quo- 
modo tertio. Etenim siin his libris scri tum [uis- 
Sel πῶς τρἰτω», quomodo tertíus est, dubium noa 
est quin Marcus Ephesinus suam inde opinionem 
confirmasset. 





661 


ADVERSUS EUNOMIUM LIB. III. 


662 


φύσεως ; Διὰ τοῦτο γὰρ, οἶμαι, καὶ παρὰ τῷ 'Hoalg A id enim, opinor, et spud Isaiam etiam scriptum est 


τὰ Σεραφὶμ τρίτον ἑκδοῶντα τὸ ἅγιος ἐναγέγραπται, 
ὅτι ἐν τρισὶ ταῖς ὑποστάσεσιν ὁ κατὰ φύσιν ἁγιασμὸς 
θἐωρεῖται. Ob τοῦτο δὲ µόνον αὐτῷ κοινὸν πρὸς Ἡχ- 
τέρα xal Υ]ὸν τὸ τῆς ἁγιωσύνης ὄνομα, ἀλλὰ xxl αὖ- 
τὴ ἡ τοῦ πνεύματος προσηγορία. Πνεῦμα Ὑὰρ ὁ 
θεὺς, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν iv πνεύμι- 
τι καὶ ἀληθείφ δεῖ προσκυνεῖν. Kal à προφήτης 
φησί. Πνεῦμα πρὸ προσώπου (96) ἡμῶν Χριστὸς 
Κύριος, οὗ εἴπάμεν. "Ev τῇῃ σκιᾷ τῶν πτερύγων 
αὐτοῦ ζησόμεθα, Καὶ ὁ ᾽Απόστολος τὴν τοῦ πνεύ» 
µατος προσηγορίαν ἐπὶ τὸν Κύριον ἀναφέρει λέγων᾽ 
Ὁ δὲ Κύριος τὸ πνεῦύμά ἐστιν, Ἐκ δὲ τούτων παν» 
vl δῆλον, οὐγὶ ἁλλοτρίωσιν (9]) τῆς φύσεως, ἀλλ᾽ 
οἰχείωσιν πρὸς τὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν Ἡ κοινωνία τῶν 
ὀνομάτων΄ παρἰστησι. Καὶ ἀγαθὸς ὁ θεὺς εἴρηται, 
καὶ ἔστιν' ἀγαθὸν δὲ xal τὸ Π,εῦμα τὸ ἅγιον, οὐχ 
ἐπισκευαστὴν ἔχον τὴν ἀγαθότητα, ἀλλ ix φύσεως 
αὐτῷ συνυπἀρχουσαν, "H πάντων ἂν εἴη ἀλογώτατον 
τὸ φύσει ἅγιον uy φύσει λέγειν τὴν ἀγαθότητα ἔχειν, 
ἀλλ᾽ ἐπιγεννηματικὴν (08) καὶ ἔξωθεν προσγεγενηµέ- 
νην αὐτῷ. "Ev ip δὲ εἶπεν ὁ Κύριος ὅτι, ᾿Εγὼ ἐρωτή- 
σω ἡτὺν ἩΠατερα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει 
ὕμιν, καὶ αὑτὸς εἶναι Παράκλητος ἡμῶν ἐνδείκνυται, 
ωστε καὶ ἡ τοῦ παρακλήτου προσηγορίάἁ οὗ μικρὸν 
πρὸς ἀπόδειξιν (09) της δόξης τοῦ ἁγίού Πνεύματος 
συντελεῖ, 

4. Καὶ τὰ μὲν ὀνόματα τοιαῦτα τοῦ μεγαλείου τῆς 
φύσεως ἑνδοικτικά. αἳ δὲ ἑνέργειαι τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
µατος (1) οἵχι ; Τῷ λόγῳ τοῦ Κυρίόυ, φησὶν ol οὐ- 
ῥανοὶ ἑστερεώθισαν, xai τῷ ἩΠνεύματι τοῦ στό- 
µατος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Ὡς τοίνυν à 
θεὸς Λόγος δημιουργός ἐστι τῶν οὐρανῶν, οὕτω καί 
τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ στερεὀν xal πάχιον τῆς ἄρε- 
τῆς (2) παρέχεται ταῖς οὐρανίαις δυνάµεσι, Kal má- 
λιν 6 Ἰώξ. Πλεῦμα Κυρίου τὸ ποιησάν µε οὐκ 
ἐπὶ τῆς δηµ.ουργίας, ὡς οἶμαι, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῆς χατὰ 
τὴν ἀνθρωπείαν ἀρετὴν τελειώσεως λέγων. Ὁ δὲ 
Ησαΐας ἐκ προσώπου Κυρίου διαλεγόµενος, κατὰ τὸ 
ἀνθρώπινον αὐτοῦ δηλονότι, Κύριος ἀπέσταλχέ, µε, 
φησὶ, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Καὶ πᾶλιν ὁ ψαλμὸς, 
' 6 ὅλων χεχωρηχέναι δύναμιν τοῦ Πνεῦματος, παρ- 
ιστὰς, Ποῦ πορευθῶ, φησὶ, xai ἀπὸ τοῦ Πνεύ- 
pató; σου, καὶ ἀπὺ τοῦ προσώπου σου ποὺ φύ- 


Seraphim ter sanctus exclamare!8, quod naturalis 
sanctitas tribus in hypostasibus perspicitur. Nec 
vero hoc sancüitatis nomen ei solum commune est 
cum Patre et Filio, sed ipsa est etiam spiritus ap- 
pellatio. Deus enim est spiritus ; eteos qui ipsum 
adorant, ín spiritu etveritateadorareoporteti9. Et 
propheta ait: Spíritus ante faciemnostram Christus 
Domínus, ubidizimus : Inumbra alavum ipsius vi- 
vemus??. Quin et Apostolus appellationem spiritus 
in Dominum transfert, cum dicit : Dominus autem 
apiritus et?! Εικ his autem cuilibet compertum est 
ac perspectam, non naturse alienationem,sed con- 
junctionem cum Patre et Filio per nominum com- 
municationem commonstrari. Et Deus diclus est 
bonus,et est : bonusautem est et Spiritus sanctus, 
bonitatem habens non adventitiam, sed natura sibi 
innatam. Alioqui fuerit omnium absurdissimum,si 
quis dicat eum 275 qui nalura sanctus est, bonita- 
tem natura non habere, sed quamdam deinceps 
supervenientem,eiqueforinsecusaccedentem.Quin 
etiam cum Dominus dixit : Ego rogabo Patrem,et 
alium Pa*acl;tum dabit vobis?&, et ipse Paracletus 
noster esse ostenditur. Quare paracleti quoque ap- 
pellatio non parum ad demonstrandam Spiritus 
sancti majestatem confert. 


4. Et nomina quidera que majestatem natura 
indicant, sunt ejusmodi : operationes vero Spiritus 
sancti quales? Verbo Domini, inquit, celi firmati 
stunt, el Spiritu oris ejus omnis virtus eorum$5. Ut 
igitur Deus Verbum creator est coelorum, ita et 
Spiritus sanctus stabilem ac firmam virtutem pote- 
statibus celestibus impertit. Et rursus Jub: Spiri- 
tus Domini, qui fecit me** : non de creatione, ut 
arbitror, sed de humane virtutis perfectione dis- 
serens. Quin etiam loquens Isaias ex Domini per- 
sona, videlicetsecundum ejus humanitatem: Domi- 
fius, inquit, misit me, el Spirítus ejus*5.Et rursum 
Spiritus virtutem universa pervasisse declarans 
psalmus : Quo ibo, inquit, a Spiritu tuo, et quo a 
facie tua fugiam?9? Beneficentiee autem que ab eo 
ad uos deveniunt, quales sunt οἱ quante ? Sicut 
Dominus ipse iis qui ipsum suscepere, istuc dedit 


γὠ ; AL δὲ eic ἡμᾶς ἀπ᾿ αὑτοῦ φθάνουσαι εὐεργεσίχι p ut liceret filios Dei fierif?, sic et Spiritus sanctus 


ὁποῖαί τινὲς εἷσι καὶ ἡλίκαι ; dons; αὐτὸς ὁ Κύριος 


18 [sa γι, 3. 19 Joan. iv, 24. 20 Thren. iv 
xxxit, 6. 24 Job. xxxii, 4. 35 Isa, xLviit, 16. ig 


(96) Regii secundus, tertius et quintus, et Colb. 
cum editione Ven. πρὸ προσώπο», et ita legit in- 
terpres,olimque legerat Ambrosius sermone 15,ut 
notat Combefisius. Voculo πρὸ in aliis quibusdam 
mss. et in editione Paris. deest. Ibidem editio Pa- 
ris. ὁ Κύριος. AL in mss. articulus non legitur. Sic 
apud LXX editusest hic locus: Πνεύμα προσώπου 
ἡμῶν Χριστὸς Κόριος, οὗ εἴπαμεν. Ἑν τῇ σκιᾷ αὐ- 
τοῦ ζησόμεθκ. Spiritus faciei nostras Christus  Do- 
minus, de quo diximus : In umbra ejus vivemus. 
Hunc locum in suis notis illustrat vir eruditissi- 
mus Ductus. 


20. 
Psal. cxxxviri, 7. 27 Joan. 1, 12. 38 Rom. vri, 15. 


Spiritus est adoptionis*$. Et quemadmodum Domi- 


31 Π Cor. 11, 17. 59 Joan. xiv, 16. 25 Psal. 


(91) Editi οὐκ αλλοτρίωσιν, At mss. οὐχί. 

(98) Codices nonnulli ἐπιγενηματικήν, qer uni- 
cum ». Ibidem editi et Colb. προσγεγεννημένην. ΑΙ 
lüres msS. προγεγενηµένην.. 

(99) Editi εἰς ἀπόθειξιν. At mss. antiquiores πρὸς 
ἀπόδειξιν, 

1) Editi ἑνέριειχι τοῦ Πνεύμαοος, Veteres libri 
ut in contextu. Hoc ipso in loco mss. nonnulli τυύ 
Κυρίου. Deerat srliculus in impressis libris. 

(9) Illud, τῆς ἀρετῆς, additum est ex tribus Re- 
giis codicibus, 





663 


S. BASILII MAGNI 


664 


nus nosler magister verus est,juxta id quod dictum A ἔδωχεν ἑξουσίαν τοῖς δεξαµένοις αὐτόν τέχνα θεοῦ 


est : Vos autem nolite vocare magistrum vestrum 
in lerra; unus enim magister vester est. Chri- 
$tus*?9; sic et Spiritum sanctum omnes, quot- 
quot in nomine Domini crediderint, docere te- 
status est Dominus ipse, cum dixit : Paracletus 
autem Spiritus sanclus quem Pater mittet, illevos 
docebit omnia9, FA sicut Pater operationes in eos 
qui operalionihus suscipiendis digni sunt, dicitur 
dividere, itemque dividere Filius ad ministrationes 
in dignitatibus ministerii : sic dividere eliam dona 
in eos qui donis excipiendis digni sunt, perhibetur 
Spiritus sanctus. Divisionesenim donorum sunt,sed 
édemSpiritus et divisiones ministeriorum aunt,sea 
idem Dominus: et divisionesoperationum sunt, sed 


γενέσθαι, ὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα ἆἅγιον Πνεῦμε 
υἱοθθσίας iatl, Καὶ ὥσπερ διδόσκαλός ἐστιν (3) 
ἀληθινὸς ὁ Κύριος ἡπῶν κατά τὸ εἱἰρημένον Ὑμεῖς 
ὃξ μὴ καλέσατε διδάσκαλον ὑμῶν ἐπὶ τῆς — quc 
εἷς γὰρ καθηγητὴς ὑμῶν ἔστιν ὁ Χριστός, οὕτω 
καὶ τὸ Πνεῦμα 4 ἅγιον διδάσχειν πάντας τος (A) «ck 
τὸ ὄνομπ τοῦ Κυρίου πεπιστευκύτας, ὑπὶ αὐτοῦ τοῦ 
Κυρίου µεμαρτύρηται, εἰπόντος ϱ δὲ Παράκλι- 
τος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὃ πέμψει ὁ Πατήρ (5), 
ἔκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα, Καὶ ὥσπερ διαιρεῖν 
τὰ ἔνεργηματα εἰς τοὺς ἀξίους της ὑποδοχης τῶν 
ἐνεργημότων ὁ Πκτὴρ λέγεται, καὶ διαιρεῖν τὰς δια- 
κονίας ὁ Τιὸς Ev τοῖς τῆς διακονίας ἀξιώμασιν οὕτω 
διαιρεῖν xal τὰ “(πρίσματσ τό Πνεῦμα τό ἅγιον εἷς 


idemest Deus, efficions omnia inomnibus?!. Vides ῃ τοὺς ἀξίους τῆς τῶν χαρισμάτων ὑποδοχῆς µαρτ- 
quomodo hic quoque Spiritus sancti operatio ope- ρεῖτα,, Διαιρέσεῖς γὰρ Χχαρισµάτων (6) εἰσίν, τό 
rationi Patris ac Filii conjuncta sit? Deindeex eo δὲ αὐτὸ Πνεύμα καὶ διαιρέσεις διακονιὼν εἶσιν, 
etiam quod sequitur, divinitas natur: sancli Spi- ὁ δὲ αὐτός Κύριος «αἱ διχιρέσεις ἐνεργημάτων 
ritus amplius declaratur.Quid enimait?Sed omnia — siciv, ὁ δὲ οὐτὸς θΘεός (7) ἕστιν ὃ ἐνεργῶν τὰ 
hecefficitunusetidemSpiritus,dividensprivatim πάντα ἓν πᾶσιν "Opgc πῶς καὶ ἐντχῦύθα ἡ τοῦ 
unicuique, sicuti vul(93, Nihil aliud ei ascribit, nisi ἁγίου Πνεύματος ἑνέργειφ συντεταγµένη ἐστὶ τῇ 
auctoritatiac dominio adjunctam potestatem. Qua- Πατρός καὶ Υἱοῦ (8) ἔνεργειᾳ ; Εἶτα καὶ ἐκ τοῦ ἵπ- 
propter in Novo Testamento propheta clamarunt : αγοµένο» µειζόνως τό θεῖον (9) τῆς φύσεως τοῦ ἁγίου 
Hoc dicitg76Spiritussanctus3.Undeautemscru- Πνεύματος φανεροῦται Τί γὰρ φησι; Ταῦτ ὃ 
tatio profunditatem Dei adest Spiritui? Quemad- πάντα ἔνεργεί τό ἓν καὶ τό αὐτὸ Πνεῦμα ὅδιαι- 
modum, inquit, nemo hominam novit ea quo ho- ροῦν Vig ἑκάστρ κἀθὼς poscat, Ο00δὲ, ἕτερον 
tinis sunt, nisi spiritus hominis qui est ineo : sic Ἡ αὐθεντικὴν καὶ δεσποτικὴν ἐξουσίαν αὑτῷ µαρτ»- 
et eu φασεωπί Dei, πεπιο cognovit, nisi Spirilus ρεῖ. Διόπερ lv τῇῃ Καινῃ (40) Διαθήκη οἱ προφῆται 
Dei**.Ut enim nullus alienus aut peregrinus in- κεχράγασι Τάδε λέγει τό Πνεῦμα τό dqtov. Τό δὲ 
lernas animz cogitationes polest inspicere : sic, ἐρευνᾷν τὰ βάθη τοῦ θε, πόθεν τῷ Πνεύματι πρόσ- 
profecto si arcani aliquid cum Deo commune habet εστιν ; "onto, φηαὶν, οὐδεὶς οἶδεν ἄνθρωπω, τὰ 
Spiritus, cum ab eo neque alienus sit, neque pere- τοῦ ἀνθρώπου εἰ quj τόὀ πνευμα τοῦ ἀνθρώπου τό 
grinus, profunda judiciorum Dei perscrutari po- tv αὐτῳ οὕτω xal τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδες ἔγνωκέν 
test. Przeterea et vita nobis a Deo per Christum εἰ μὴ τὸ. Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Ὡς γὰρ οὐσεὶς ἀλλό- 
in sancto Spiritu suppeditatur. Vivificat enim Deus, — «proc οὐδὲ ξένος τοὺς ἔνδον λογισμώὸς ἐποπτεύειν δύ- 
ut aii Paulus : Precipio tibi coram Deo, qui vivi- ναται τῖς ψυχῆς, οὕτω δηλονότι, καὶ εἴ τι τῶν ἀπορ- 
ficat omnia*5, Vitam autem largitur Christus : Oves ῥήτων κοινωνεῖ τῷ 889. οὗὖκ ἀλλότριον (41) αὑτοὸ, 
enim mec, inquit, vocem meam audiunt,et ego υἱ- οὐδὲ ξένον, διερευνᾷν τὰ βόθη τῶν χριµάτων τοῦ 
tam eternam do illis 36. Vivificamur itidem per θεοῦ δύναται. Εἶτα xal ἡ ζωὴ ἡμῖν ἀπό τοῦ θεού διὰ 
Spiritum quemadmodum ait Paulus : Qui excitavit Χριστοῦ ἐν ἁγίω Ηνεύμαει χορηγεῖται, Ζωοποιεῖ μὲν 


50 Matth. xxii, 10. ὅθ Joan. xiv, 26. 
Cor. 11, 10, 11. 


(3) Codex unus et editi 2322x234; ἐστιν. Sed in 
aliis quinque codicibus vox ἐστιν non legitur. 

(4) Reg: secundus àiósxe vv πάντως τούς, omnino: 
qua scriptura non displicet quidem Combefisio, 
sed ità tamen, ut legendum putet, δ,δάσχειν πάντα 
τούς, docel omnia, eos, qui, etc. Àit enim testimo- 
nium paulo post a Basilio allatum ex Evangelio, 
ἐκεῖνος ὑμᾶς οιλάζει πάντα, ille vos docebit omnia, 
clare et aperte exposcere, ut ita legatur. Fateor 
conjecluram viri doctissimi mihi quoque valde ad- 
modum placere : tainen cum editi et sex mss. ha- 
beant διδάσχειν πάντας τοὺς; docere eos omnes 

ui, etc, quidquam in contextu mutandum non 


judicavi. 


. (8) Codex unus Πατήρ µου. 
6) Codices non pauci Διχιρέσεις δὲ γαρισµάτων. 
uU Libri aliquot veteres εἰσὶ, καὶ 2 αὐτὸς θεός. 
(8) Editi vx τοῦ Ἡκτρὸς καὶ τοῦ Yloj. At [uss. 
quinque ut in contextu. 
(9) Visum est librario vocem θεῖόν in Reg. ter- 


31 I Cor. χι, 4-0. 5? ibid. 11. 
95 [ Tin. vi, 19. 99 Joan. x, 27. 


33 Act. xxi, 14. δὲ ᾿ 


tio corrigere, sic uL in ora libri scripserit τὸ µεγα- 


D Actos, tnajestas nalura : sed vereor,ne potiushunc 


locum corruperit, cum et in editiset in quinque 
mss. Constanter τὸ θεῖον legatur. Statim editi Ev 
καὶ αὐτό. Libri veteres ἓν καὶ τὸ αὐτό. 

(10) Pro Καινῇ, ὑπ Novo, scriptum invenimus ia 
margine Regii tertii manu admodum recenti, Πα- 
λαιᾷ in Veteri, Sed quicunque ille fuit, qui ita scri- 
psit, opinione sua falsus est, Basilius enim respicit 
ad Acta apostolorum xxi, 11, ubisic legitur : Hasc 
dicitSpirttus sanctus virum cujus estaona kazc,elc. 
Librarius alius melius de hoc loco judicaverat, qui 
jta notarat in margine Regii secundi, ἐν ταῖς Πρά - 
ξεαιν iri Actis 

(14) Editi ἀλλότφιον ὄν. Vox óv in sex mass. deest. 
Hunc locam vertimus ita, ut optimus interpres 
Ducseus. Haud longe Beg. quartus χορηγεῖται. 
Ζωογονεῖ μὲν γὰρ ὁ θεός... θεοῦ τοῦ ζωογονοῦν- 
τος. 


665 ADVERSUS EUNOMIUM LIB. Ill. 666 


γὰρ 9 θεὸς, ὥς φησι Παῦλος. Παραγγέλλω σοι ἓν» A Christumemortuis, vivificabitetiam mortalia cor- 
ώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωοποιοῦντος τὰ πάντα * ζωὴν pora vestra, per ipsius Spiritum inhabítantem in 
δὲ δίδωσιν ὁ Χριστός (12) ' Τὰ πρέδατα γὰρ, qnol, vobis 51. 

τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς µου ἀχούουσι, καὶ Σγὼ ζωὴν αἰώνιον δίδωµι αὐτοῖς, Ζωοποιούμεθα ὃξ διὰ Πνεύματος, ὥς φησι 
Παῦλος * Ὁ ἐγείρας Χριστὸν ἐχ νεχρῶν ζωοποιήσει xal τὰ θνητὰ σώματα ὑμῶν διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύ-- 


µατος ἐν Juv, 

5. λλλ' ὁ πάντα τολμηρὸς οὗτος, καὶ μὴ ὑποπτήσ- 
σων τὸν ἐπηρτημένον κίνδυνον τοῖς τολμῶσι (13) 
βλάσφημόν τι ῥῆμα sic τὸ ΠΒνεῦμα τὸ ἅγιον ἀποῤ- 
eua, ἀμέτοχον αὑτὸ θεότητος ἀποφχίνεται, γράφων 
οὕτω πε